<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Evaluatie Oosterwold
Koersdocument
               02-06-2020
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>s
Inhoudsopgave.
1  Evaluatie Oosterwold: vraag en aanpak
2  Bestuurlijke relevantie
3  Ambities en sturingsfilosofie met hoofdaanbevelingen
4  Bijlage: aandachtspunten op hoofdlijnen bij ambities en spelregels
                                                                      2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>  Evaluatie Oosterwold: vraag en aanpak
1
  Het besluit om een totaal vernieuwend concept van gebiedsontwikkeling op te
  pakken bij de ontwikkeling van Oosterwold is moedig. De gekozen vorm van ‘doe-
  het-zelf gebiedsontwikkeling’ is op deze schaal een volstrekt onbekende binnen de
  traditionele wijze waarop in Nederland de ruimtelijke ordening is opgebouwd en
  stedelijke ontwikkeling vorm krijgt. De betrokken overheden hebben de rolverdeling
  tussen toekomstige bewoners en lokale overheid zo georganiseerd dat er optimale
  keuzevrijheid bij de invulling van de woonomgeving ontstaat binnen een kader van
  ambities en daarop geënte spelregels.
  De visie als stuwende kracht voor de ontwikkeling van Oosterwold wordt in vijf
  vragen kernachting verwoord in het ‘Voorwoord Intergemeentelijke structuurvisie
  Oosterwold 2013’:
    ‘Hoe pas je de principes van zelfbouw nu op een hoger schaalniveau toe? Hoe
    zorg je dat de burgers (weer) zeggenschap krijgen over de volle breedte van de
    stedelijke ontwikkeling? Dus niet alleen over het wonen, maar ook over
    bedrijvigheid, infrastructuur, het groen/blauwe raamwerk en de publieke
    ruimte? Hoe creëer je buurtschappen die normaal gesproken in de loop der
    eeuwen als vanzelf ontstaan? Hoe kom je tot een bijna eindeloze differentiatie,
    met een veelheid aan functies en een grote intimiteit? Hoe plan je organische
    groei?
  Deze vragen vorm(d)en het fundament onder de ontwikkelstrategie voor Almere
  Oosterwold, die de titel ‘Land-Goed voor Initiatieven’ heeft gekregen. De
  ontwikkelstrategie beschrijft de wijze waarop Oosterwold, een gebied van 4.300
  hectare ten oosten van Almere en ten westen van Zeewolde, geleidelijk en bottom-
  up vorm kan krijgen.
  Inmiddels is de eerste fase van Oosterwold volop in ontwikkeling en doet zich de
  vraag voor óf en op welke wijze openstelling van de tweede fase aan de orde is.
  Als bouwsteen voor het beantwoorden van deze vraag hebben wij tezamen met tal
  van betrokkenen bij deze gebiedsontwikkeling een ‘evaluatie Oosterwold’
  uitgevoerd. Centrale vraag daarbij is:
  Kan op basis van de ervaringen van de unieke wijze van organische
  gebiedsontwikkeling in Oosterwold tot op heden in fase 1 op het grondgebied
  Almere, een relevante uitspraak worden gedaan over de openstelling van de
  volgende (fase 2) op het grondgebied van Zeewolde? Welke aanbevelingen horen
  daarbij? En welke aanbevelingen zijn nog mee te nemen in de fasen 1a en 1b?
  Er is een aantal redenen om deze vraag nu te stellen:
       1. De vraag naar een landelijk (groen) woonmilieu als toevoeging op het
           bestaande aanbod in de Randstad is groot. Medio 2019 bestond de
           wachtlijst voor Oosterwold uit circa 800 potentiele initiatiefnemers en is er
           een tijdelijke stop gezet op het inschrijven voor een standaardkavel. De
           ruimte voor nieuwe initiatieven in fase 1 is beperkt. Aan de oostkant van
           de A27 is nog wel ruimte op het grondgebied van Almere. Met de huidige
           wachtlijst van initiatiefnemers die willen ontwikkelen in Oosterwold, is de
           beschikbare ruimte op publieke grond in de gemeente Almere nagenoeg
           uitgegeven.
                                                                                         3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>      2. Momenteel staat er landelijk grote druk op de woningmarkt en is de vraag
          aan Flevoland en met name Almere om daar een bijdrage aan te leveren.
          Staan daarbij de bestuurlijke uitgangspunten van Oostwold nog overeind
          zoals deze bij de start zijn vastgelegd in de door beide gemeenteraden
          vastgestelde intergemeentelijke structuurvisie van 2013?
      3. Inzicht is gewenst in de uitwerking van de gestelde ambities en spelregels.
          Hoe werkt doe-het-zelf-gebiedsontwikkeling uit in de praktijk? Wordt
          daarmee daadwerkelijk invulling gegeven aan de geformuleerde ambities?
          Is voor fase 2 bijstelling van de ambities dan wel bijstelling van de
          spelregels wenselijk? En welke bijstelling kunnen nog meegenomen
          worden voor fase 1a en 1b?
Met deze koersnotitie geven we u de belangrijkste aandachtspunten mee zoals
deze naar voren komen uit de ‘evaluatie Oosterwold’. De evaluatie is gebaseerd
op de ervaringen tot op heden met de realisatie van fase 1 van Oosterwold in
Almere. Deze ervaringen zijn geïnventariseerd en bediscussieerd door middel van
gesprekken met bestuurders, raadsleden, initiatiefnemers en andere
belanghebbenden. Daarnaast is er een enquête afgenomen waar circa 500
reacties op zijn ontvangen. De hoofdvraag is of fase 2 van de gebiedsontwikkeling
van Oosterwold op het grondgebied van Zeewolde en de grond van Almere aan de
oostkant van de A27 opengesteld kan worden? Deze evaluatie vormt een
bouwsteen voor de beantwoording van die vraag door het Bestuurlijk Overleg.
Evaluatie in drie stappen
We hebben de evaluatie in drie stappen uitgevoerd.
Stap 1: Bestuurlijke evaluatie op ambities
De eerste uitkomsten ‘bezinning op de ambities, sturingsfilosofie en
ontwikkelstrategie’ zijn met het Bestuurlijk Overleg besproken op 20 januari jl. De
vraag stond toen centraal of de ambities nog actueel zijn en worden gedragen en
of de uitwerking van de ambities via de gehanteerde sturingsfilosofie en
ontwikkelstrategie voldoen aan de verwachtingen van de betrokken overheden en
initiatiefnemers.
Stap 2: Reactie op ambities vanuit de praktijk en de uitwerking van spelregels
De vervolgstap van de evaluatie richtte zich op de uitwerking van de spelregels,
organisatie en samenwerking op basis van gesprekken met stakeholders en een
uitgebreide digitale enquête onder initiatiefnemers en ambtelijk betrokkenen.
Stap 3: Koers en aanpak 2e fase
                                                                                     4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>Het resultaat daarvan is dit koersdocument en de bijlage met een uitgebreide
rapportage waarin de resultaten van beide stappen zijn verwoord.
Achtereenvolgend reageren we op de centrale vraag vanuit:
    • Bestuurlijke relevantie
    • Ambities en sturingsfilosofie
            o Overall conclusies
            o Hoofdaanbevelingen voor fase 2 & aanbevelingen voor fase 1a en
                1b
            o Specifieke aspecten fase 2
            o Strategische fasering gronduitgifte
    • Verdieping ambities en spelregels (bijlage)
                                                                             5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>  Bestuurlijke relevantie
2
  De gekozen koers en aanpak voor de gebiedsontwikkeling Oosterwold heeft nog
  steeds op verschillende niveaus zijn bestuurlijke relevantie.
  A.        De bestuurlijk-politieke oorsprong
  De bestuurlijk-politieke basis van het concept van organische gebiedsontwikkeling
  in de ‘Oosterwold-vorm’, kent zijn oorsprong in twee bestuurlijk en politiek
  gedragen visies en keuzes:
  • De positie van de burger als initiatiefnemer, zelfbouwer met eigen
       verantwoordelijkheden in gebiedsontwikkeling:
       De dieper liggende ‘drive’ voor zelforganisatie in de gebiedsontwikkeling van
       Oosterwold is om de burger maximale ruimte te geven voor eigen initiatief en
       eigen (financiële) keuzes en daarmee een transformatie in de woningbouw in
       Nederland te initiëren. Deze benadering past in de lijn van ruimte voor
       Particulier Opdrachtgeverschap en Collectief Particulier Opdrachtgeverschap
       waarmee Almere vanaf 2002 is gestart, en legt de ambitie een stap verder van
       zeggenschap over de eigen woning naar zeggenschap over de eigen
       woonomgeving.
  • De stedelijke ontwikkeling van Almere:
       Het ontwikkelingsperspectief van de geplande stad in de polder is vanuit de
       rijksdienst voorbereid tot en met de stadsdelen, Haven, Centrum en Buiten.
       Begin 21ste eeuw ontwikkelde zich de eerste visies op de doorontwikkeling van
       de stad waarbij in samenwerking met Rijk en regio is afgestemd dat Almere
       aan de westzijde meer ‘verdicht’ (Poort) tot een stedelijk waterfront (Pampus)
       en aan de oostzijde doorontwikkelt tot een ‘verdund’ gebied waar wonen,
       landschap en landbouw zich vermengen.
  B.        Oosterwold binnen de Metropoolregio Amsterdam
  De ontwikkelstrategie is verankerd binnen het RRAAM 2013 (Rijk-Regioprograma-
  Amsterdam-Almere-Markermeer). Bij de recente Herijking Oostflank MRA
  (Metropool Regio Amsterdam) is de rol en betekenis van Oosterwold nogmaals
  onderschreven. Kenmerkende begrippen hierin zijn:
  • Landelijke tegenhanger van de stedelijke ontwikkeling aan de westkant van
       Almere.
  • Overgangsgebied tussen stad en agrarische polder.
  • Duurzaam karakter en volop ruimte voor stadslandbouw.
  • Voorbeeld voor de nieuwe omgevingswet en vooruitstrevende pilot voor de
       Novi.
  C.        Regionale en lokale relevantie
  Almere profileert zich als een stad met veel ruimte voor innovaties in wonen, een
  koploper op het gebied van particuliere wooninitiatieven. Oosterwold biedt een
  uniek woonmilieu en leefomgeving en trekt daar doelgroepen mee vanuit het hele
  land die zich anders niet snel in Almere zouden vestigen (ruim 40% komt van buiten
  Almere).
  Zeewolde participeert in de bestuurlijke en ambtelijke samenwerking en leert van
  de ervaringen in Almere voor de vervolgfase op eigen grondgebied. Relevant voor
  de gemeente Zeewolde is om ook op eigen grondgebied bij te dragen aan de
  realisatie van de unieke aanpak van Oosterwold.
                                                                                      6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>D.         Oosterwold in nationaal en internationaal perspectief
De ontwikkelfilosofie van Oosterwold is een vooruitstrevend voorbeeld van ‘samen
stad maken’ in het kader van de bedoeling van de Nationale Omgevingswet. Met
deze aanpak geeft de overheid de burger weer regie op de realisatie van de eigen
woning en woonomgeving. Almere is met deze opzet van organische
gebiedsontwikkeling een inspirerend voorbeeld voor meerdere steden in
Nederland.
In het essay van 12 september 2019 van de praktijkleerstoel gebiedsontwikkeling
(Verdaas & c.s. TU Delft) wordt de bijzondere ontwikkelfilosofie en -strategie van
Oosterwold genoemd die uniek is in Nederland en ook in vergelijking tot
omliggende landen.
Een recent artikel in The New York Times van 11 maart 20201, evenals andere
publicaties en werkbezoeken uit het buitenland geeft de internationale
belangstelling goed weer.
E.         Gronden in publiek eigendom
Cruciale basis voor de ontwikkeling van de ‘geplande stad’ was het publieke
eigendom van de gronden. Daarmee kon waar nodig en wenselijk betrokkenheid
van de markt worden georganiseerd zonder dat via grondbezit tot gedwongen
winkelnering moest worden overgegaan. Deze grondpositie was en is ook cruciaal
voor de start en verdere ontwikkeling van Oosterwold en voor het verwezenlijken
van de filosofie en ambities. Deze positie zal ook van eminent belang zijn bij de
doorontwikkeling van Oosterwold op het grondgebied van Zeewolde.
Conclusie en aanbeveling
De bestuurlijke en maatschappelijke relevantie van Oosterwold uit zich nog steeds
in de concrete vertaling van onderliggende principes ten aanzien van individuele
en collectieve keuzevrijheid op het gebied van wonen en bredere (stedelijke)
ontwikkeling, de rol van marktpartijen in dat proces en de algehele ontwikkeling
van een ‘compleet’ Almere. Er is toegevoegde waarde voor zowel de ontwikkeling
van Almere en Zeewolde zelf als voor de regio. Er is grote belangstelling uit binnen-
en buitenland voor deze vorm van ‘doe-het-zelf-gebiedsontwikkeling’ en de inzet
van de Omgevingswet krijgt hier al een zichtbare en praktische
(voorbeeld)uitwerking. En last but not least: Oosterwold voorziet in een behoefte
aan het ‘zelf ontwikkelen in een groene setting’, zoals blijkt uit de grote
belangstelling en een wachtlijst van potentiële initiatiefnemers.
Op basis hiervan ligt een vervolg met fase 2 op het grondgebied van de gemeente
Zeewolde en Almere voor de hand.
Een vervolg dat gezamenlijk wordt voortgezet. Door alle (vijf) overheidspartijen
wordt de noodzaak gevoeld om bestuurlijk in gezamenlijkheid invulling en
betekenis te blijven geven aan deze unieke gebiedsontwikkeling. Die
samenwerking gaat over de eigen grenzen heen en houdt ook in dat wanneer een
vraagstuk bij één specifieke overheid speelt, álle bestuurlijk vertegenwoordigers
vanuit gezamenlijke betrokkenheid invulling blijven geven aan de bedoeling van
Oosterwold.
1 https://www.nytimes.com/2020/03/11/style/netherlands-almere-planned-community.html
                                                                                      7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>  Ten aanzien van fase 1a en 1b bevelen wij aan op onderdelen de praktijk van de
  uitvoering in overleg met de bewoners aan te passen, zonder dat daarmee op
  ambities hoeft te worden ingeleverd. Voor de details verwijzen wij naar de
  onderzoeksrapportage als bijlage bij dit koersdocument.
  Tevens kunnen vrijwel alle hoofdaanbevelingen die wij doen voor fase 2 ook in
  meer of mindere mate toegepast worden op fase 1 a en/of 1b. Waar de specifieke
  situatie van fase 2 ertoe leidt dat deze toepasbaarheid niet aanwezig is, zullen wij
  dat in die aanbevelingen expliciet vermelden.
  Hierna gaan we in op de vraag of voor de ontwikkeling van Oosterwold nog
  dezelfde ambities uit 2013 gelden en of de manier van werken tot de gewenste
  resultaten leidt.
  Ambities en sturingsfilosofie
3
    ‘Initiatiefnemers en bewoners hebben in Oosterwold de volledige regie over de
    eigen woning en woonomgeving om eigen wensen en dromen mogelijk te maken’.
    (citaat deelnemer panelgesprekken)
  Regie bij de bewoner over de eigen woning én de eigen woonomgeving is één van
  de fundamenten van Oosterwold. De ontwikkeling van Oosterwold is bij uitstek
  ‘organisch’ te noemen. Er is geen sprake van overheidsplanning anders dan de
  principes en de uitwerking daarvan zoals opgenomen in de structuurvisie en in het
  bestemmingsplan. Het zetten van stippen op de kaart door initiatiefnemers en
  benodigde afstemming met andere initiatiefnemers over omvang van de kavels,
  waterwegen, doorwaadbaarheid, eventueel gezamenlijke waterzuivering en ook
  initiatieven rond gezamenlijke stadslandbouw, geven invulling aan deze
  organische gebiedsontwikkeling.
  Er zijn twee uitersten in de wijze waarop de organische gebiedsontwikkeling in
  Oosterwold gewaardeerd kan worden:
  1. Organische gebiedsontwikkeling geeft de initiatiefnemer het heft in eigen hand
        en leidt tot een andere rolverdeling tussen burger en overheid, gelijkwaardig
        en gericht op ‘samen stad maken’. Marktpartijen als ontwikkelaars en
        vastgoedbeleggers spelen een ondergeschikte rol.
  2. Met organische gebiedsontwikkeling is de overheid de regie kwijt. Bestaande
        regels die op basis van decennia lange ervaring zijn ontwikkeld lijken een
        ondergeschikte rol te spelen. De behartiging van lange termijn belangen in
        stedelijke ontwikkeling door de overheid is verdwenen met het risico op een
        gebiedsontwikkeling die op terrein van veiligheid, gezondheid, mobiliteit en
        maatschappelijke voorzieningen tekort schiet.
  De evaluatie laat zien dat met name de eerste zienswijze onderschreven wordt.
  De hoofdconclusie uit de evaluatie is dan ook dat de gekozen vorm van organische
  c.q. doe-het-zelf-gebiedsontwikkeling weliswaar een proces is van vallen en
  opstaan, maar dat deze nog steeds door overheden en initiatiefnemers omarmd
  en gekoesterd wordt.
                                                                                       8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>  ‘“Het is verdraaid ingewikkeld maar het is ook wel heel erg leuk.”
   (citaat deelnemer panelgesprekken).
De overheden moeten loslaten waar ze normaliter de regie en vaak ook de
uitvoering zelf in de hand hadden. De initiatiefnemer / bewoner heeft veel meer
eigen verantwoordelijkheid dan in de vormen van PO en CPO die we tot voor kort
kenden. Het werken met spelregels wordt voor iedereen een leerproces met daarbij
horende onzekerheid. Uit de reacties van alle betrokkenen blijkt dat deze vorm van
doe-het-zelf-gebiedsontwikkeling echter wel een zeer gewenste vorm van
samenwerking is. Eigen keuzevrijheid en eigen verantwoordelijkheid wordt
gewaardeerd en is een belangrijke reden waarom initiatiefnemers zich aanmelden.
Vrijheid is voor Oosterwold ingevuld op basis van een transparante kaderstelling
vanuit de overheid. De invulling van deze kaders is uitgewerkt in ambities, principes
en ontwikkelregels. In deze evaluatie hebben we de principes en ontwikkelregels
samengevoegd als spelregels. Dit is geen statisch geheel. Op basis van de
praktijkervaringen:
     > is soms maatwerk nodig waar de bedoeling overeind blijft, maar de
         spelregels niet bijdragen aan de realisatie van een initiatief,
     > zullen sommige ambities verhelderd / toegelicht moeten worden en
         sommige regels aangepast.
De evaluatie met bijbehorende meningen en bespiegelingen is gebaseerd op de
ervaringen tot op heden (maart 2020). De effecten van Oosterwold zullen op
langere termijn pas beter zichtbaar worden, zowel fysiek, economisch als
maatschappelijk. Mede daarom ligt terughoudendheid met het doorvoeren van
(ingrijpende) wijzigingen voor de hand.
Met de komst van bewoners die invulling geven aan hun leefomgeving
onderscheiden we de volgende fasen:
     • de ontwikkelfase – fase die gaat over de ontwikkeling van de eigen woning
         en kavel (van idee, naar bouw, tot bewonen): Door bewoners zelf op te
         pakken met volledige regie op de eigen woning en woonomgeving en
         binnen de principes en spelregels van de ontwikkelstrategie Oosterwold
     • de beheerfase – fase waarin bewoners hun woning en woonomgeving
         gaan beheren (en invulling gaan geven aan o.a. stadslandbouw): Hier
         hebben bewoners duidelijk een eigen verantwoordelijkheid in, waarbij de
         verhouding en verantwoordelijkheden tussen bewoners en overheid
         nadrukkelijk naar voren komt (zie ook sturingsfilosofie).
     • de samenlevingsopbouw – fase waarin bewoners gezamenlijk invulling
         geven aan de community Oosterwold (zowel in verbinding als in de
         ontwikkeling van voorzieningen): Deze fase wordt naar gelang de verdere
         ontwikkeling steeds belangrijker. Het toekomstbeeld van Oosterwold is
         een rijke variatie aan woon- en werkmilieus en voorzieningen in lage
         dichtheden.
Voordat wij onze hoofdaanbevelingen voor de openstelling van fase 2 formuleren
staan we eerst stil bij enkele specifieke aspecten voor het gebied van fase 2 die
                                                                                      9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>van invloed (kunnen) zijn op de wijze waarop aan de ambities invulling gegeven
kan en moet worden.
Specifieke aspecten voor fase 2
Wat maakt de ontwikkeling op grondgebied Zeewolde anders dan in fase 1?
Allereerst is de wegenstructuur grofmaziger dan de structuur van de polderwegen
in fase 1. Wegen liggen op grotere afstanden van elkaar waardoor er wellicht
langere kavelwegen nodig zijn en waardoor ook het voorzien in basis-infrastructuur
(hoofdinfrastructuur incl. riolering) door de overheid van meer gewicht zal worden.
Daarnaast zijn er andere verhoudingen in grondeigendommen met grondposities
van projectontwikkelaars, woningcorporaties en overige partijen. Het RVB heeft de
meeste gronden in pacht uitstaan bij landbouwbedrijven. Zie onze opmerking en
ons advies daarover bij de algemene conclusie en aanbeveling.
Daarnaast zijn er nog enkele relevante ontwikkelingen in het gebied van fase 2:
     • De realisatie van een omvangrijk windmolenpark, met gevolgen van
         slagschaduw en niet-te-bebouwen gebieden van dien;
     • In het kader van natuurontwikkeling realisatie van de voortzetting van met
         name Eemvallei;
     • De mogelijke invloed/hinder van Lelystad Airport.
Deze situatie en (grootschalige) gebiedsclaims rechtvaardigen c.q. vereisen een
zoektocht naar specifieke initiatieven die in de hinderzones mogelijk zijn,
waaronder circulaire bedrijvigheid, (geclusterde) kringloop stadslandbouw en
aanverwante bedrijvigheid en bijzondere aandacht voor de mogelijkheid van
clustervorming/buurtschappen.
Beschikbaarheid publieke gronden. Als bijzonder element halen wij hierbij de
beschikbaarheid van ‘publieke grond’ in fase 2 naar voren. Het aandeel ‘private
grond’ is in deze fase aanzienlijk groter dan in fase 1, terwijl op dit moment
tegelijkertijd de publieke gronden niet direct beschikbaar zijn voor ontwikkeling. Dit
aspect van relatief beperkt maar strategisch cruciaal publiek eigendom in
Zeewolde is een belangrijk uit te werken en zelfs conditionerend element voor de
aanpak van fase 2. Daarbij doet zich de kwetsbaarheid voor dat de prioriteitstelling
bij het op vrijwillige basis vrijmaken van landbouwgrond niet (alleen) door de
belangen van Oosterwold wordt bepaald. Wij adviseren daarom de bestuurlijke
partners op dit onderdeel zo spoedig mogelijk nadere afspraken te maken over de
te volgen aanpak en strategie en de basisvoorwaarden daarvoor. Ten overvloede:
wanneer bij de openstelling van fase 2 alleen grond in particulier eigendom
beschikbaar is, dan zal ‘gedwongen winkelnering’ grote druk zetten op de realisatie
van de ambities en de basis van de ontwikkelfilosofie.
De eindgebruikersregeling blijft overeind zowel bij publieke als private gronden.
                                                                                       10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>Onze hoofdaanbevelingen voor de openstelling van fase 2:2
De uitgangspunten van doe-het-zelf gebiedsontwikkeling in Oosterwold zijn verankerd
in de volgende zes ambities.
   Ambitie 1: Oosterwold ontwikkelt zich organisch
   Ambitie 2: Oosterwold biedt maximale vrijheid aan initiatieven
   Ambitie 3: Oosterwold is een continu groen landschap
   Ambitie 4: Oosterwold heeft stadslandbouw als groene drager
   Ambitie 5: Oosterwold is duurzaam en zelfvoorzienend
   Ambitie 6: Oosterwold is financieel stabiel
1. Houdt vast aan de bestuurlijke visie en ambities op ‘samen stad maken in
     Oosterwold’. Uit de evaluatie blijkt dat de 6 geformuleerde ambities zowel bestuurlijk
     en ambtelijk als ook door de initiatiefnemers en bewoners op hoofdlijnen breed
     worden gedragen, waarbij op onderdelen in de uitwerking verduidelijking, versterking
     of verfijning nodig is.
2. De gekozen vorm van gebiedsontwikkeling draagt een groot adaptief vermogen in
     zich. Binnen de geformuleerde ambities kan nog steeds antwoord worden gegeven
     op nieuwe en actuele opgaven als ecologische diversiteit, zelfvoorzienendheid,
     stadslandbouw en inclusiviteit. Oosterwold is de plek waar ruimte is voor innovaties
     en waar die zo nodig worden gestimuleerd. In dit kader adviseren we ook om fase 2
     gefaseerd open te stellen voor initiatieven opdat er ruimte is om innovaties en lerend
     vermogen mee te nemen in de volgende uitgifte.
     Wij adviseren wel om nu al na te gaan welke aanvulling op ambitie- dan wel
     spelregelniveau nodig zal zijn om recht te doen aan actuele inzichten met
     betrekking tot klimaatadaptatie en energietransitie.
3. Maximale vrijheid van initiatieven moet voorop blijven staan. De aanpak van
     organische gebiedsontwikkeling is geen experiment maar een fundamentele keuze.
     Deze aanpak werkt positief uit voor bewoners / initiatiefnemers en voor de betrokken
     overheden, zowel bestuurlijk als ambtelijk. Dit uitgangspunt gaat op voor het gehele
     gebied inclusief de gronden van derden (projectontwikkelaars en woningcorporaties).
     In deze realisatiefase zijn er geen ervaringen opgedaan op gronden van derden.
     Bewoners, overheden en gebiedsorganisatie leren van de uitvoering op
     onderdelen, zoals de invulling van de kavelwegsystematiek. De verantwoordelijkheid
     voor het in gezamenlijkheid aanleggen en beheren van ‘kavelwegen’ is een belangrijk
     ordenend principe van de organische ontwikkeling en keuzevrijheid binnen
     Oosterwold. Ondanks de problemen bij sommige kavelwegverenigingen wordt deze
     systematiek, waarmee gezamenlijk invulling wordt gegeven aan ‘eigen
     verantwoordelijkheden’,             als      voorbeeld          genoemd          voor    het    regelen
     van ‘doorwaadbaarheid’,               organiseren          van ‘voorzieningen'          en   realiseren
     van ‘openbare ruimtes’.
2 Zoals eerder aangegeven deze hoofdaanbevelingen voor fase 2 ook in meer of mindere mate toegepast worden op
fase 1 a en/of 1b. Waar een aanbeveling alleen betrekking heeft op fase 2 wordt dat vermeld.
                                                                                                           11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>4. Geef ruimte en professionele ondersteuning aan het voortdurende interactieve
   leerproces waarbij bewoners en overheden in samenspel oplossingsrichtingen
   aangeven voor praktijkvraagstukken en in samenspraak invulling kunnen geven aan
   hun leefomgeving met bijbehorende voorzieningen. Wij achten het daarom
   verantwoord om ‘Co-creatie moet je samen leren’ expliciet als aanvullende ambitie
   op te nemen, om daarmee te borgen dat dit aspect van de ‘maximale vrijheid’ voor
   zowel overheid als initiatiefnemers een volwaardige plek in het geheel van de
   gebiedsontwikkeling en de samenlevingsopbouw krijgt. In dit verband is het mogelijk
   om te zoeken naar verankering van ‘vrijheid en eigen verantwoordelijkheid’ voor en
   na de pioniersfasen in Oosterwold.
   Bouw samen aan Oosterwold met name ook in de vervolgfase van beheer en
   samenlevingsopbouw. Professionaliseer de samenwerking opdat initiatiefnemers en
   bewoners volwaardig mee kunnen praten en denken over nieuwe ontwikkelingen en
   voorgenomen besluiten. Vertegenwoordigingen van bewoners en initiatiefnemers,
   zoals het inmiddels opgerichte Platform Oosterwold, kunnen hier een belangrijke rol
   in hebben. Hierdoor kan onderling begrip ontstaan voor elkaars situatie en
   standpunten. Deze vertegenwoordiging moet een redelijke afspiegeling zijn van alle
   initiatiefnemers en bewoners. Daarbij leren betrokkenen omgaan met eigen
   verantwoordelijkheden én de verandering in rolverdeling en verantwoordelijkheden
   tussen overheden en bewoners / initiatiefnemers en met de samenwerking die daar
   bij hoort. Denk daarbij bijvoorbeeld ook aan ‘Right to Challenge’ oftewel
   ‘uitdaagrecht’: bewoners en andere partijen kunnen taken van overheden overnemen
   als zij denken het slimmer, beter, goedkoper of anders te kunnen doen.
   Voer in dit kader ook het gesprek over handhaving volgens de ‘Oosterwoldse aanpak’
   in de volgorde: bewoner spreekt bewoner aan - collectief van bewoners spreekt
   individu aan - overheid en collectief spreken elkaar aan - overheid spreekt individu
   aan en v.v. (de klassieke relatie van overheid verantwoordelijk houden versus
   handhaving).
5. Verbreedt de ruimtelijke focus naar gelijktijdige aandacht voor samenlevingsopbouw.
   Specifieke aandacht is nodig voor de wijze waarop bewoners/initiatiefnemers
   individueel en collectief verantwoordelijkheid kunnen nemen voor de realisatie van
   maatschappelijke voorzieningen en voor kernvorming. Professionele werkvormen
   van ‘zelfsturing’ kunnen helpen bij het leerproces en bijdragen aan de invulling van
   gezamenlijke verantwoordelijkheden van bewoners. De realisatie van voorzieningen,
   met name publieke, vraagt extra aandacht. Zowel voor locatiereservering als
   voorzieningen in samenhang met clustervorming (zie aanbeveling 7) is een
   ‘aanjaagfunctie’ vanuit de gebiedsorganisatie gewenst, ten aanzien van
   ruimtereservering en agendering van de behoefte.
6. Betere financiële bereikbaarheid voor iedereen. Oosterwold lijkt nu amper bereikbaar
   voor mensen die ook eigen verantwoordelijkheid willen nemen en hun eigen droom
   willen verwezenlijken, maar die over beperkte financiële middelen beschikken. Wij
   bevelen aan om in fase 2 bij private partijen het realiseren van betaalbare koop en/of
   middenhuur te stimuleren. In algemene zin geldt dat het realiseren van sociale
   huurwoningen gestimuleerd zou moeten worden, evenals het aanbieden van
   betaalbare woningen en kavels stimuleren via particuliere initiatieven (waaronder ook
   CPO, wooncoöperaties e.d.).
7. De ambitie van een ‘continu groen landschap’ is een sterke drager onder de gekozen
   vorm van gebiedsontwikkeling. Het belang hiervan wordt breed onderschreven. Daar
   staat tegenover dat er tevens wordt gepleit voor meer clustering en vorming van
   buurtschappen en kernen. Wij adviseren om de mogelijke aanpak van en
   randvoorwaarden voor ‘meer clustering’ in fase 2 bij voorrang uit te werken. Dat
                                                                                      12
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>    omdat de ambitie van ‘continu groen landschap’ en ‘clustering’ op gespannen voet
    met elkaar kunnen staan. Gelet op het hogere belang van een groene setting, waarin
    ‘kwaliteit’ op objectniveau op middellange termijn opgaat in volgroeide
    landschapskwaliteit, zal bij de uitwerking van deze potentiële spanning het belang
    van een continu groen landschap zwaar moeten tellen. Bij die uitwerking is het van
    belang dat het particulier initiatief (of groep van particulieren / CPO) uitgangspunt
    blijft, eventueel in nieuwe vormen van wooncoöperaties. Clusters moeten groot
    genoeg zijn om keuzevrijheid te behouden, maar niet zo groot dat het onbeheersbaar
    wordt. Hierbij denken we aan vormen van enkele tientallen woningen, voorzieningen
    en bedrijvigheid, waarbij de maximale omvang vooral bepaald wordt door de wijze
    waarop nog steeds invulling wordt gegeven aan de ambities. Realisatie van
    stadslandbouw blijft hierbij een belangrijk uitgangspunt. De bedoeling van clustering
    is dan om meer woningen en voorzieningen in een meer kernachtige setting mogelijk
    te maken, waarbij de uitgangspunten van particulier initiatief, eigen
    verantwoordelijkheid en realisatie van stadslandbouw overeind blijven. Deze
    aanbeveling is voor fase 1a niet meer relevant. Toepassing in 1b kan alleen
    plaatsvinden na tijdige en vertrouwende uitwerking van aanpak en randvoorwaarden.
8. De ambitie ‘stadslandbouw als groene drager’ heeft een aantal elementen in zich die
    aandacht vragen, mede in relatie tot andere ambities en doelstellingen:
          a. In hoeverre draagt de huidige invulling van stadslandbouw bij aan de ambitie
              van groene drager? (ambitie 4)
          b. Draagt de huidige (individuele) invulling bij aan de productie-ambitie?
              (ambitie 5). Leg bij deze ambitie de focus op de eigen en lokale
              voedselproductie.
    Bewoners vinden stadslandbouw prettig omdat het zorgt voor een groen aanzicht,
    het gemeenschapszin stimuleert en het invulling geeft aan doelen rond
    duurzaamheid en zelfvoorzienendheid. Waar ze meer moeite mee hebben is dat ze
    echt moeten produceren. Ze zijn geen boer en zien dat ook als een last. Invulling
    geven aan de productie-ambitie vraagt dan ook extra aandacht. Een initiatief zoals
    die van de stadsboer in fase 1 kan daar een relevante bijdrage aan leveren.
9. De ambities duurzaam en zelfvoorzienend worden in de praktijk ingevuld en geeft
    enthousiaste initiatiefnemers ruimte, maar er wordt niet op gestuurd en er is geen
    prikkel om hier wel invulling aan te geven. Invulling van deze ambities en innovaties
    hierbij zijn echter wel van groot belang voor een langere termijn stabiel en zichzelf
    instandhoudend systeem. Wij adviseren dan ook te onderzoeken of een aanpak
    werkt waarbij extra ambitie op gebied van duurzaamheid en zelfvoorzienendheid mag
    worden ingeruild tegen stadslandbouw of een andere ambitie. Mogelijk kan hiermee
    in fase 1b al geoefend worden.
    Bij de aanleg en beheer van nutsvoorzieningen en afvalwatersysteem kan worden
    voortgeborduurd op de lessen uit fase 1a, waarbij een duidelijk onderscheid wordt
    aangebracht tussen rol en verantwoordelijkheid ten aanzien:
           • de hoofdinfrastructuur; deze ligt eenduidig bij de overheid en de
               nutsbedrijven, incl. technische uitwerking, realisatie en beheer
           • de invulling van aansluiting op de hoofdinfrastructuur en op eigen terrein;
               verantwoordelijkheid ligt nog steeds bewoners
     Bij de invulling van individuele afvalwatersystemen zijn problemen ontstaan met de
     kwaliteit en veiligheid van afvalwater. De oplossing daarvan vanuit het Waterschap
     zullen meegenomen moeten worden bij de nadere invulling van fase 1b en fase 2.
10. De ambitie ‘financieel stabiel’ is een eenzijdige overheidsambitie. De ontwikkeling tot
    nu toe heeft aangetoond dat dit doel bereikt wordt. Aandachtspunt is de financiële
    positie van de gemeenten c.q. tijdig reserveren van financiën voor de volgende stap
    die nodig zal zijn in het voorzien in publieke voorzieningen.
                                                                                        13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>11. Communiceer blijvend over de bedoeling van Oosterwold en over de
      verantwoordelijkheden die daarbij horen, zowel voor overheden als voor bewoners.
      Betrek niet alleen initiatiefnemers maar ook de ‘tweede generatie’ bewoners.
Strategische fasering van gronduitgifte
Overwegingen om gronduitgifte strategisch te faseren:
• Begin met een beperkte omvang om grip te krijgen op nieuwe vraagstukken
      die zich voor gaan doen.
• Streef naar evenredige uitgifte van RVB-gronden voor particulier initiatief en
      uitgifte gronden in privaat eigendom. Dit om het risico te vermijden dat door de
      druk op woningbouwproductie in de regio, de commerciële grondeigenaren de
      druk gaan opvoeren op het loslaten van spelregels en daarmee de organische
      ontwikkeling wordt afgeschaald. In fase 1 is ervaring opgedaan met de rol en
      positie van de eindgebruiker. De gemeenteraad van Almere heeft daarop ‘de
      eindgebruikersregeling’ opgenomen. Het uitgangspunt van de eindgebruiker
      blijft cruciaal voor het succes van organische ontwikkeling en optimale
      keuzevrijheid.
Suggestie voor wijze van uitgifte / openstellen:
• Zet fase 2 niet in één keer open maar clusters voor cluster. Clustervorming is
      niet te baseren op een vaste maat (aantal hectares) of aantal woningen en
      voorzieningen. Het is wel zinvol om de openstelling van clusters te baseren op
      potentiele combinaties van passende initiatieven, individueel, CPO en van
      projectontwikkelaars en woningcorporaties.
• Aandacht voor het ‘Daily Urban System’ in relatie tot de bereikbaarheid van
      voorzieningen in Almere en Zeewolde. Dit in relatie tot de huidige werkwijze
      van organische ontwikkeling met de optie om ‘stippen’ te zetten / initiatief te
      nemen.
• Zones ongeschikt voor wonen bestemmen voor bedrijvigheid /
      ondernemerschap passend bij de ontwikkeling van Oosterwold, zoals
      vernieuwende initiatieven op het grensvlak van stad en landbouw.
Organisatie & leerproces
Met de overgang van fase 1 geheel op het grondgebied van Almere naar fase 2
blijft bestuurlijke en ambtelijke samenwerking uitgangspunt. Het feit dat er in twee
stedelijke gebieden gewerkt gaat worden vraagt om reflectie op de opbouw van de
gebiedsorganisatie en de rol en invulling van het ambtelijk opdrachtgeversoverleg.
De gebiedsorganisatie heeft veel ervaring opgedaan en expertise opgebouwd. Dat
neemt de komende jaren alleen maar toe. Deze gebiedsorganisatie zal in fase 2
een vergelijkbare rol kunnen en moeten spelen, zowel in haar zelfstandige rol als
ten opzichte van de organisaties van de gemeente Zeewolde en de gemeente
Almere. De ervaringen vanuit de gemeente Almere zijn cruciaal in de afstemming
met bewoners / initiatiefnemers en met de gebiedsorganisatie. Wij adviseren
daarom nu expliciete actie te zetten op het borgen en overdragen van deze
ervaringen van Almere naar Zeewolde, waarbij de gebiedsorganisatie als
intermediair en belanghebbende betrokken moet worden.
Over de bestuurlijke organisatie hebben wij eerder al een aanbeveling gedaan: blijf
als 5 overheidspartijen in gezamenlijkheid aan deze kar trekken.
                                                                                       14
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>  Bijlage: Aandachtspunten ambities en
4
  spelregels (samenvatting uit rapportage)
  Extra aandachtspunten per ambitie
  Oosterwold ontwikkelt zich organisch
     • Totstandkoming van voorzieningen: wie neemt initiatief en wat is de rol van
         overheid c.q. bewoners?
     • Het plan- en bouwproces is voor bewoners inspannend en ingewikkeld,
         opvolgende collectieve actie komt in het gedrang. Accepteren of
         ondersteunen?
     • Er is veel ‘gedoe’ over de aanleg van kavelwegen: kijk of dit verbeterd kan
         worden. Bijvoorbeeld meer ondersteuning bij uitvoering (advies, kennis)
         door gebiedsorganisatie.
     • ‘Bescheiden rol overheid’: term dekt de lading niet. Gaat om ‘faciliterende
         overheid’ die initiatiefnemers in staat stelt ‘well-informed’ keuzes te maken.
     • Van bescheiden overheid naar faciliterende overheid.
     • Tempo ontwikkeling afstemmen op mate waarin initiatiefnemers
         combinatie kunnen maken tussen individuele en collectieve actie.
     • In fase 2 meer eigendom private partijen: aanpak en spelregels handhaven
         ongeacht eigendom grond.
  Oosterwold biedt maximale vrijheid aan initiatieven
     •   Maximale vrijheid initiatieven moet voorop blijven staan.
     •   Tot stand komen kernen en buurtschappen: dit gebeurt niet automatisch,
         meer aandacht aan geven.
     •   Financieel haalbaar voor iedereen betekent ook erg klein wonen (40 m²).
         Dit blijkt ook uit het onderzoek van Rebel e.a.. Dit kleine wonen past vaak
         niet bij de doelgroep.
     •   Andere vormen van ondernemerschap dan ‘agrarisch’: niet veel zichtbare
         bedrijvigheid, vooral weinig landbouwbedrijven. Wel veel kleine
         initiatieven. Dit zou meer gesimuleerd kunnen worden.
     •   Individuele vrijheid t.o.v. respect vrijheid anderen: de eigen woondroom
         kan de nachtmerrie van de buren zijn.
     •   Hoe en wie zorgt ervoor dat de afspraken worden nagekomen en ambities
         worden gehaald (handhaving door wie)?
  Oosterwold is een continu groen landschap
     •   Handhaven uitgangspunt groen landschap als drager onder de
         ontwikkeling is van essentieel belang.
     •   Organiseren/mogelijk maken doorwaadbaarheid aanpassen op basis van
         ervaringen fase 1; huidige aanpak leidt (nog) niet tot effectieve publieke
         toegankelijkheid.
     •   Aandacht voor wijze waarop publieke groen-/speelplekken georganiseerd/
         geïntroduceerd kunnen worden.
                                                                                        15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>Oosterwold heeft stadslandbouw als groene drager
    •  Als drager en borger van het ‘open en landschappelijk gebied’ van belang,
       maar minder als groene drager. Maar ook als productiedoelstelling. Waar
       ligt de focus?
    •  Invulling door bewoners zeer verschillend, voor hen is het soms onduidelijk
       wat onder stadslandbouw moet worden verstaan (in het bestemmingsplan
       staat overigens een heldere definitie).
    •  Regionale productiedoelstelling is niet realistisch; expliciete productie-
       doelstelling draagt niet bij aan ‘betere’ stadslandbouw; (voorwaarden voor)
       betere collectieve aanpak productie kan daar wel aan bijdragen.
    •  Stadslandbouw is intensief en tijdrovend; aandacht voor ondersteuning
       bewoners en aandacht voor kwetsbare groepen als ouderen en
       gehandicapten.
    •  Kijk naar mogelijkheden clustering stadslandbouw in relatie tot meer
       geclusterd bouwen, waarbij verdichting (meer rood) en vermindering
       individuele keuzevrijheid NIET aan de orde moeten zijn.
    •  Aandacht voor basisvoorwaarden stadslandbouw, waaronder beschik-
       baarheid water in groeiseizoen c.q. opslag daarbuiten.
Oosterwold is duurzaam en zelfvoorzienend
    •  Ambitie nader invullen c.q. concreter, meer inspirerend en stimulerender
       maken.
    •  Van initiatiefnemers niet ‘totale pakket’ vragen maar een selectie c.q.
       speerpunten waarop het initiatief echt maximaal wil scoren om middelmaat
       te voorkomen.
    •  Ambitie van energieleverend aan de regio fase 2 sterk gekoppeld aan
       windmolens, daarbuiten niet realistisch. Daar staat tegenover dat het
       windpark door slagschaduw ook een beperkende factor is.
    •  Beraden op wijze waarop de totstandkoming van innovatieve systemen
       gestimuleerd kan worden.
    •  Afvalwaterzuivering en kringloop: lessen fase 1 implementeren bij fase 2.
Oosterwold is financieel stabiel
    •  In huidige vorm voor de gemeente zonder risico’s c.q. voorinvesteringen.
       Er is geen aanleiding deze ambitie te verlaten of aan te passen.
    •  Aandacht voor reservering voor publieke investeringen en voorzieningen
       in de volgende fase.
    •  Discussie: als bewoners/initiatiefnemers veel zelf doen wat anders de
       overheid zou doen, moet dit dan invloed hebben op de hoogte van de
       lokale belastingen c.q. heffingssysteem?
Hoe werken de spelregels in de praktijk uit en wat kunnen we daarvan
leren?
Op basis van de verschillende onderzoeksmethoden hebben wij acht prioritaire
thema’s geïdentificeerd waar we nader op ingaan.
1. Doorwaadbaarheid
    •  Regelen via een vereniging, samen afspreken waar en hoe / aansluiten bij
       kavelvereniging.
    •  Initiatiefnemers per groep van individuele initiatiefnemers laten intekenen
       en daarmee doorwaadbaarheid meteen invullen (logische routes).
                                                                                   16
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>   •  Maak onderscheid naar omvang van kavel (kleine kavels niet aan drie
      maar een of twee zijden doorwaadbaar).
   •  Landschapskavels meer versnipperd & verspreid door het gebied
      uitgeven, waardoor de openheid van het gebied behouden blijft.
   •  Geef aan waarvoor het nodig is, leg de bedoeling beter en positiever uit:
      meer actie op bewustwording van doel en voorbeelden geven van
      inrichting.
   •  Geef de strook een specifieke naam waarmee de bedoeling voor bewoners
      ook duidelijk is. Proces samen met Platform oppakken.
   •  Geef heldere richtlijnen voor invulling van stroken (toegankelijkheid van
      gebied, toekomstige nutsvoorzieningen) en wanneer is iets wel en niet
      doorwaadbaar.
   •  Borg afspraken voor volgende generatie bewoners.
   •  Zet doorwaadbare zones in de gebiedskaart, zichtbaar voor iedereen.
   •  Handhaven als laatste middel! Maar moet dat op alle drie de zijden?
2. Rolverdeling overheid en initiatiefnemers
   •  Kies voor een proactieve houding in plaats van reactief. Neem bijvoorbeeld
      regelmatig steekproefsgewijs contact op met initiatiefnemers om te vragen waar
      ze tegenaan lopen en organiseer, samen met het Platform, een sessie met
      betrokken partijen.
   •  Faciliteer als overheden de initiatiefnemers nog meer om het zelf te doen,
      bijvoorbeeld door technische kennis te delen, het handboek up-to-date te
      houden en mee te helpen met het organiseren van kennissessies, zonder de
      regie van de initiatiefnemers te nemen over.
   •  Geef ruimte en professionele ondersteuning aan het voortdurende interactieve
      leerproces waarbij bewoners en overheden in samenspel oplossingsrichtingen
      aangeven voor praktijkvraagstukken. Agendeer van beide kanten de thema’s
      die hier aan bod moeten komen. Bespreek dilemma's open met elkaar, vertel
      waar de knelpunten liggen en waarom dit een knelpunt is. Zo ontstaat begrip
      voor elkaars uitgangspunten en standpunten.
   •  Het Platform Oosterwold speelt, wanneer zij een goede afspiegeling zijn van de
      initiatiefnemers, een belangrijke rol in het betrekken van (toekomstige)
      bewoners. Geef ze een meer formele rol, onderzoek bijvoorbeeld of er een
      afvaardiging van het Platform aan kan sluiten bij (een deel van) het Bestuurlijk
      Overleg Oosterwold.
   •  Wees (nog) duidelijker wat er op welke thema’s van elkaar verwacht kan
      worden. Waar moeten bewoners het zoveel mogelijk zelf oplossen en waar
      kunnen zij een beroep doen op de overheden of team Oosterwold.
   •  Zorg ervoor dat de betrokken overheden de spelregels van Oosterwold
      hetzelfde toepassen en uitleggen. Nu wordt daar wel eens willekeur in gevoeld.
3. Stadslandbouw
   •  Geef het tijd.
   •  Het doel om bij te dragen aan regionale voedselproductie verlaten.
   •  Zelfvoorzienend zijn meer centraal zetten.
   •  Een eenduidige definitie van stadslandbouw voorkomt interpretatie.
   •  Een ruime interpretatie vergroot de toegankelijkheid en haalbaarheid.
   •  Minimale eisen nodig die toetsbaar zijn voor handhaving.
   •  Zoals het toestaan van een kas op dierenverblijf op het landbouwdeel van
      het kavel.
                                                                                     17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>   •  Kanteling van last naar lust.
   •  Zet goede voorbeelden in etalage en bundel kennis om deze te delen.
   •  Clustering van landbouwpercelen vergroot haalbaarheid uitvoering en
      lokale voedselproductie.
   •  Neem belemmeringen in spelregels hiervoor weg.
   •  Grote mate van projectmatig ontwikkelen in fase 2 vergroot kans op
      clustering. Maar vraagt ook voor goede overdracht ambities en spelregels
      in richting van eindgebruikers.
   •  Verbind eigenaren met agrarische dienstverleners en pachters.
   •  Oppervlaktenorm verlagen maakt het beter uitvoerbaar.
   •  Randvoorwaarden stadslandbouw voor voorzieningen- en werkkavels
      beperken of verlaten.
   •  Handhaven wanneer niet aan minimale eisen wordt voldaan.
4. Zelf aanleggen (nuts)voorzieningen
   •  Verantwoordelijkheid voor vorm, ligging en aanleg hoofdinfrastructuur en -
      voorzieningen (zoals elektriciteit, water, afvalwaterzuivering en
      kavelwegen) eenduidig bij overheid en nutsbedrijven. Technische
      uitwerking, realisatie en beheer voor overheid.
   •  Die keuzes vroegtijdig vastleggen in de plannen zodat deze voor
      initiatiefnemers vanaf het begin inzichtelijk en duidelijk zijn. Spelregels
      opnemen die het duurzaam functioneren ervan garanderen en overlast
      voorkomen, zoals het uitsluiten van hindergevoelige functies binnen
      bepaalde afstanden.
   •  Verder vasthouden aan vrije keuze in vorm en ligging voor overige
      (aansluitende) infrastructuur en voorzieningen. Helder aangeven minimale
      (wettelijke) vereisten. Actie, initiatief en beheer blijvend bij (collectieve)
      initiatiefnemers. Bij niet voldoen aan wettelijke vereisten spreekt overheid
      conform reguliere aanpak aan.
   •  Daarbij wel pro-actiever rol overheid/nutsbedrijven in kennisdeling,
      aanbieden mogelijkheden en advisering (van aanleg tot beheer en
      onderhoud) op basis van opgedane ervaringen fase 1.
   •  Betere samenwerking dienstverleners via 1-loket-benadering.
5. Realisatie (maatschappelijke) voorzieningen
   •  Aanjaagfunctie       voorzieningen        meer    aandacht      geven       bij
      gebiedsorganisatie.
   •  Regelgeving realisatie publieke voorzieningen binnen overheid beter laten
      aansluiten op spelregels / planning Oosterwold.
   •  Binnen elk veld plekken reserveren waar (op termijn) voorzieningen
      gerealiseerd kunnen worden.
   •  Meer inzet voor gezamenlijk (overheid en bewoners) organiseren
      openbaar/collectief vervoer.
   •  Met bewoners nagaan of het ervaren tekort aan horeca nadere actie vraagt
      van initiatiefnemers dan wel overheid.
   •  Bespreek met kavelverenigingen mogelijkheden /voorwaarden om
      openbare speelplaatsen te realiseren.
   •  Onderzoek mogelijke aanpassing spelregels bij eis van landbouw bij
      voorzieningen, waarmee groene karakter en bufferzone gehandhaafd kan
      worden maar waarmee ook antwoord kan worden gegeven op knelpunt
      van invulling / organisatie.
                                                                                      18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>6.  Betaalbaarheid
   •  Prominenter sturen op ‘voor iedereen bereikbaar’.
   •  4e kavelsoort? Kleinere kavel zonder landbouw voor smalle beurs / meer
      differentiatie in verhoudingen bouwkavel – groen. NB: daarbij totaal %
      groen + andere ambities wel overeind houden.
   •  Ruimte bieden aan initiatieven van wooncoöperaties.
   •  Lagere grondprijs.
   •  Geen toevlucht zoeken in kleinere appartementen. Past nu niet in
      Oosterwold. Wellicht als onderdeel van totaalconcept (bijv. ouderen + boer
      + collectieve organisatie).
   •  Bied actieve en professionele ondersteuning bij zelf klussen, zodat tijd
      ingezet kan worden waar geen geld is.
   •  Minder eisen aan woning? (kleiner / tijdelijk zolang het maar veilig is).
   •  Actiever ondersteuning collectieve aanpak voor jongeren / starters.
   •  Laat nog veel meer zien dat er in Oosterwold ook mogelijkheden zijn als je
      minder te besteden hebt.
   •  Laat Oosterwolders hier zelf over meedenken en probeer niet alles zelf te
      bedenken.
7. Invloed projectontwikkelaars
   •  Houd vast aan de ambities van Oosterwold, ook voor projectontwikkelaars.
   •  Zorg ervoor dat ook de bewoners die via projectontwikkelaars een huis
      bouwen goed op de hoogte zijn van de ambities van Oosterwold en wat er
      van hen verwacht wordt.
   •  Kijk of projectontwikkelaars of woningcorporaties kunnen bouwen voor
      specifieke doelgroepen zoals ouderen en sociale- of middenhuur.
   •  Onderzoek of woningcorporaties een aanbod kunnen realiseren voor
      sociale en middenhuur, waarbij de toekomstige bewoners zich
      committeren aan het realiseren van de ambities Oosterwold. Kijk of het
      mogelijk is dat er een clausule in het koop/huurcontract komt te staan
      waarin de koper/huurder zich duurzaam verbindt aan de ambities van
      Oosterwold.
8. Kernvorming en buurtschappen
   •  Werk de mogelijke aanpak van en randvoorwaarden voor ‘meer clustering’ in
      fase 2 bij voorrang uit.
   •  Blijf uitgaan van particulier initiatief (of groep van particulieren / CPO),
      eventueel in nieuwe vormen van wooncoöperaties.
   •  Denk aan vormen van enkele tientallen woningen, voorzieningen en
      bedrijvigheid, waarbij de maximale omvang vooral bepaald wordt door de wijze
      waarop nog steeds invulling wordt gegeven aan de ambities (continu groen
      landschap, stadslandbouw).
   •  Geef vooraf aan waar mogelijke (maatschappelijke) voorzieningen gerealiseerd
      kunnen worden, zodat er een bewuste keuze gemaakt kan worden om hier een
      (iets) dichtere bebouwing te realiseren.
                                                                                   19
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>