<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>                           www.pwc.nl




                           Accountantsverslag 2013




Accountantsverslag 2013
voor
Veiligheidsregio Fryslân


14 maart 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Aan het Algemeen Bestuur van Veiligheidsregio Fryslân
T.a.v. de heer W. Kleinhuis
Postbus 612
8901 BK LEEUWARDEN


14 maart 2014

Referentie: CA



Geacht bestuur,

Accountantsverslag met betrekking tot de controle van                                                                                maart 2014 met de audit commissie. Mocht u in de tussentijd vragen hebben,
de jaarrekening 2013                                                                                                                 dan kunt u uiteraard contact met ons opnemen.
Met genoegen presenteren wij u ons accountantsverslag met betrekking tot de
                                                                                                                                     Wij willen graag van deze gelegenheid gebruikmaken om u en uw
controle van de jaarrekening 2013 van Veiligheidsregio Fryslân. Onze controle
                                                                                                                                     medewerkers te bedanken voor de medewerking die we ervaren hebben
is uitgevoerd conform onze opdrachtbevestiging van 3 oktober 2013
                                                                                                                                     tijdens onze werkzaamheden.
(kenmerk: CA/e0303956/31022475/aj/ar). Dit verslag gaat in op de
belangrijkste bevindingen uit onze controle van de jaarrekening van
                                                                                                                                     Met vriendelijke groet,
Veiligheidsregio Fryslân.
                                                                                                                                     PricewaterhouseCoopers Accountants N.V.
Ons accountantsverslag bestaat uit zeven delen. In deel 1 en 2 geven wij u een
overzicht van onze belangrijkste kernboodschappen. In deel 3 en 4 worden de
belangrijkste waarnemingen besproken die zijn voortgekomen uit onze
                                                                                                                                     C.R. Alserda AA
controle van de getrouwheid en rechtmatigheid. In deel 5 en 6 geven wij onze
                                                                                                                                     Senior Director
visie over de kwaliteit van uw interne beheersing en de automatisering. Deel 7
hebben wij onze overige opmerkingen die voor nu en in de toekomst voor
Veiligheidsregio Fryslân relevant zijn. Graag willen we de inhoud van dit
verslag bespreken tijdens de directievergadering op 17 maart 2014 en op 24



PricewaterhouseCoopers Accountants N.V., Badweg 2 8934 AA Leeuwarden, Postbus 321, 8901 BC Leeuwarden
T: 088 792 00 50, F: 088 792 94 24, www.pwc.nl
‘PwC’ is het merk waaronder PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. (KvK 34180285), PricewaterhouseCoopers Belastingadviseurs N.V. (KvK 34180284), PricewaterhouseCoopers Advisory N.V. (KvK 34180287), PricewaterhouseCoopers Compliance Services B.V.
(KvK 51414406), PricewaterhouseCoopers Pensions, Actuarial & Insurance Services B.V. (KvK 54226368), PricewaterhouseCoopers B.V. (KvK 34180289) en andere vennootschappen handelen en diensten verlenen. Op deze diensten zijn algemene voorwaarden van
toepassing, waarin onder meer aansprakelijkheidsvoorwaarden zijn opgenomen. Op leveringen aan deze vennootschappen zijn algemene inkoopvoorwaarden van toepassing. Op www.pwc.nl treft u meer informatie over deze vennootschappen, waaronder deze algemene
(inkoop)voorwaarden die ook zijn gedeponeerd bij de Kamer van Koophandel te Amsterdam.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>Managementsamenvatting
1.     Onze belangrijkste kernboodschappen                     4.3.   Een nieuwe financiële verordening is
                                                                      gedurende 2013 vastgesteld
2.     Conclusies inzake de controle van de
       jaarrekening                                            5.     Uw interne beheersing is van een voldoende
                                                                      niveau
2.1.   Controleverschillen, toepassing
       waarderingsgrondslagen en toelichtingen                 5.1.   Update van onze beoordeling van
2.2.   Ten aanzien van het aspect rechtmatigheid                      controlerisico’s
       zijn geen materiële fouten en/of
       onzekerheden geconstateerd                              6.     Bevindingen ten aanzien van uw IT-
                                                                      omgeving
2.3.   Bedrijfsvoering en planning & controlcyclus
       is in 2013 verder doorontwikkeld                        6.1.   Realisatie insourcing brandweer
2.4.   Nieuwe brandweertaak vergt strakke                      6.2.   IT beleid gedefinieerd
       monitoring van tussentijdse resultaten
                                                               6.3.   Wijzigingsprocedure onvoldoende om
3.     Belangrijkste bevindingen inzake de                            hierop in de controle te kunnen steunen
       getrouwheid van de jaarrekening                         6.4.   Logische en fysieke toegangsbeveiliging niet
                                                                      conform best-practice
3.1.   Enkele jaarrekeningposten nader bekeken
3.2.   Uw jaarstukken geven voldoende inzicht                  7.     Overige opmerkingen

3.3.   De financiële positie van Veiligheidsregio              7.1.   Fraude, fouten en niet-naleving van wet- en
       Fryslan verdient aandacht                                      regelgeving
4.     Belangrijkste controlebevindingen inzake                7.2.   Veiligheidsregio voldoet aan SEPA
       rechtmatigheid                                          7.3.   Onze onafhankelijkheid
4.1.   De uitvoering van het interne controleplan
       op het gebied van rechtmatigheid moet
       worden verbeterd
4.2.   Er zijn geen fouten en onzekerheden in de
       SiSa-bijlage geconstateerd




Ons accountantsverslag is uitsluitend opgesteld voor gebruik door het Directieteam, Dagelijks bestuur en het Algemeen bestuur van Veiligheidsregio Fryslân U mag dit verslag zonder
onze toestemming vooraf, niet aan derden verstrekken. Als gevolg hiervan accepteren wij geen aansprakelijkheid of verantwoordelijkheid tegenover enige andere persoon die dit
verslag in handen of ter inzage krijgt.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>1.    Onze belangrijkste kernboodschappen




PwC                                         Pagina 4 van 27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>Onze belangrijkste boodschappen en aanbevelingen zijn:                                De uitputting van de voorziening BDUR van
                                                                                      € 4,2 miljoen is hier tevens het gevolg van.
1.    Wij zijn voornemens een controleverklaring af te geven met een
      goedkeurend oordeel op het gebied van getrouwheid en rechtmatigheid.            Ultimo 2013 zijn de kortlopende vorderingen niet voldoende op de
      Ook de SiSa bijlage bevat geen materiële onjuistheden of onzekerheden.          kortlopende verplichtingen te kunnen voldoen. Wij adviseren u de
                                                                                      liquiditeiten mede in het kader van de overdracht van de activiteiten van
2.    De Veiligheidsregio heeft in 2013 een aantal stappen gezet in de verdere        de brandweer adequaat te monitoren door het periodiek (maandelijks)
      professionalisering van de organisatie. Het management is versterkt door        opstellen van een liquiditeitsprognose. De liquiditeitsprognose dient een
      onder andere het aantrekken van een directeur Bedrijfsvoering, taken            vast onderdeel te zijn van de tussentijdse rapportage. Op dit moment
      zijn herschikt en de afbakening van werkzaamheden tussen                        wordt daarom het treasury-proces opnieuw ingericht. Conform het AB-
      bedrijfsvoering en control is verbeterd, beleidsadviesteams zijn gevormd        besluit van 6 maart zal de bevoorschotting wijzigen in een maandelijkse
      en de planning & control cyclus is verder verbeterd. Het belang van deze        bevoorschotting waarmee het belang van een adequate
      verdere professionalisering is uiteraard evident in het licht van de            liquiditeitsprognose toeneemt.
      toegenomen activiteiten en budgetten.
                                                                                      Uw paragraaf financiering besteedt u terecht aandacht aan het belang
3.    Een sterke planning & controlcyclus/adequate interne beheersing is              van liquiditeitsbeheer. Wij hebben eveneens begrepen dat de
      derhalve noodzakelijk mede gelet op de taakstellende bezuinigingen bij          liquiditeitsprognoses op korte termijn verder zullen worden
      jeugdgezondheidszorg en een nieuwe taak ten aanzien van de brandweer.           doorontwikkeld.
      Tijdige en adequate periode afsluiting in 2014 is met het oog op deze
      ontwikkelingen naar onze mening van cruciaal belang. Een tijdig en een     5.   Het financiële beleid wordt binnen de wettelijke kaders uitgevoerd. Wel
      adequaat inzicht in de tussentijdse resultaten is noodzakelijk om waar          adviseren wij u de analyse van de omvang van het weerstandsvermogen
      nodig tijdig te kunnen bijsturen inclusief een sterke sturing op                in relatie tot de benodigde weerstandscapaciteit te actualiseren gelet op
      kasstromen. Uit de gevoerde gesprekken met het management blijkt dat            de forse uitbreiding van de activiteiten van de Veiligheidsregio. Wij
      het belang hiervan wordt onderkend.                                             hebben begrepen dat het Dagelijks Bestuur voornemens is de hierdoor
                                                                                      ontstane wijziging in het risicoprofiel van de veiligheidsregio in de
      Het huidige niveau van de interne beheersing is voldoende om in het             beleidsnota weerstandsvermogen in 2014 nader uit te werken. Met dit
      kader van de getrouwheid van de jaarrekening hier gebruik van te                voornemen is reeds gestart.
      kunnen maken. Wij hebben deels gebruik gemaakt van de door uw
      concern-controller gecoördineerde werkzaamheden. De uitvoering en          6.   In de jaarrekening 2013 is per saldo voor circa € 212.000 aan
      rapportage van deze werkzaamheden zijn naar onze mening voor                    reservemutaties verwerkt. Wij hebben vastgesteld dat deze in
      verbetering vatbaar. Onder andere de selectiemethoden, de vastleggingen         overeenstemming zijn met de door u in 2012 vastgestelde nota reserves
      en de rapportages over de werkzaamheden dienen te worden verbeterd              en voorzieningen. Daarnaast vloeit een deel van dit bedrag voort uit
      om de kwaliteit van uw interne controle verder te verhogen. Dit is in de        bestuursbesluiten die zijn genomen bij de vier- en
      auditcommissie besproken en voor 2014 zal hier inhoud aan worden                achtmaandsrapportages.
      gegeven. In de nieuwe controlerichtlijn (ISA 610) ‘Steunen op interne
      controle werkzaamheden’ die wij hanteren is nadere informatie hierover     7.   Er is sprake van begrotingsoverschrijdingen in de programmarekening
      opgenomen welke met uw concern-controller is gedeeld.                           2013. De begrotingsoverschrijdingen worden in de Maraps afdoende
                                                                                      toegelicht. Bij het vaststellen van het jaarverslag door het Algemeen
4.    Ten aanzien van uw financiële positie geldt dat de liquiditeit negatief         Bestuur dienen deze begrotingsoverschrijdingen alsnog (achteraf) door u
      wordt beïnvloed door de opstartkosten die samenhangen met de                    geautoriseerd.
      regionalisering, de nieuwbouw en de versterking van de bedrijfsvoering.


PwC                                                                                                                                              Pagina 5 van 27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>8.    De naleving van de rechtmatigheidsaspecten is op dit moment nog                   offerte-aanvragen en er sprake is van een contractenregister wordt de
      onvoldoende schriftelijk vastgelegd en geborgd binnen de organisatie, zie         naleving van de Europese Aanbestedingsregels en de nieuwe
      ook punt 3. Overigens hebben wij, met uitzondering van de eerder                  Aanbestedingswet formeel niet door middel van het inkoop- en
      gemelde onrechtmatigheid aanbesteding telefonie, geen financiële fouten           aanbestedingsbeleid afgedwongen. Wij adviseren u het inkoop- en
      aangetroffen met betrekking tot rechtmatigheid. Vooral de uitvoering van          aanbestedingsbeleid te formaliseren zodat ook de nieuwe wet Besluit
      interne controlewerkzaamheden (kwaliteit en tijdigheid), zodat de                 Openbare aanbesteding (ingaande 1 april 2014) is opgenomen in het
      Veiligheidsregio kan vaststellen dat zij rechtmatig handelt, is op dit            inkoopproces. Dit mede gezien de groei van uw organisatie als gevolg van
      moment nog onvoldoende. Wij adviseren u het rechtmatigheidsaspect                 de regionalisering van de brandweer.
      nadrukkelijker in uw interne controleplan naar voren te laten komen.
                                                                                  10.   De betrouwbaarheid en continuïteit van de geautomatiseerde
9.    Wij zijn van mening dat de procedures ten aanzien van de naleving van             gegevensverwerking is voldoende geborgd. Wel hebben wij een aantal
      de Europese Aanbestedingsregels en de nieuwe wet Besluit Openbare                 bevindingen rondom wijzigingsprocedures en logische en fysieke
      aanbesteding (1 april 2013) dienen te worden aangescherpt. Hoewel er op           toegangsbeveiliging.
      dit moment wel gebruik wordt gemaakt van een vast stramien voor




PwC                                                                                                                                              Pagina 6 van 27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>2.    Conclusies inzake de controle van de jaarrekening




Dit onderdeel bevat de belangrijkste bevindingen die zijn
voortgekomen uit onze controle en die in onze
professionele oordeelsvorming van belang zijn voor u als
Algemeen Bestuur.




PwC                                                   Pagina 7 van 27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>2.1.     Controleverschillen, toepassing                                         2.2.      Ten aanzien van het aspect
         waarderingsgrondslagen en toelichtingen                                           rechtmatigheid zijn geen materiële fouten
                                                                                           en/of onzekerheden geconstateerd
Wij zullen een goedkeurende controleverklaring verstrekken                       De Veiligheidsregio Fryslân is verantwoordelijk voor de rechtmatige besteding
Wij hebben onze controle van de jaarrekening 2013 van Veiligheidsregio           van de gelden. Als gevolg hiervan voert de Veiligheidsregio Fryslân
Fryslân nagenoeg afgerond en zullen een goedkeurende controleverklaring op       rechtsmatigheidsonderzoeken uit volgens een met PwC afgestemd intern
de aspecten getrouwheid en rechtmatigheid verstrekken, onder voorbehoud van      controleplan. Op basis van deze onderzoeken en de door ons uitgevoerde
goedkeuring van deze jaarrekening door het Algemeen Bestuur.                     controlewerkzaamheden, concluderen wij dat de verantwoorde baten, lasten en
                                                                                 balansmutaties van Veiligheidsregio Fryslân tot stand zijn gekomen conform
De concept-jaarrekening was bij de start van de controle gereed. Wij             het door het Dagelijks Bestuur vastgestelde normenkader en de wettelijke
constateren dat de jaarrekening en onderliggende specificatie hoofdzakelijk      regels. De kwaliteit en de tijdigheid van de werkzaamheden kan naar onze
door Bedrijfsvoering worden samengesteld. In de verdere professionalisering      mening verder worden verbeterd. Hier gaan wij in hoofdstuk 4 verder op in. De
van de organisatie en resultaatverantwoordelijkheid van de afdelingen zien wij   geconstateerde fouten en onzekerheden blijven binnen de door u vastgestelde
hier dan ook een belangrijke verbetering. Wij adviseren u ten behoeve van het    grenzen. Daarom zullen wij ten aanzien van het aspect rechtmatigheid een
afsluitproces de analyses van de resultaten per afdeling en het opleveren van    goedkeurend oordeel verstrekken.
onderbouwingen van onder andere de opbrengsten door de financiële adviseurs
te laten uitvoeren. Naar onze mening is het analyseren van de uitputtingen van                                        Fouten        Onzeker-     Toelichting
                                                                                 Rechtmatigheidsbevinding (in €)
de budgetten en de verschillen ten opzichte van de begroting de                                                                      heden
verantwoordelijkheid van de financiële adviseurs.
                                                                                 Europese Aanbesteding (telefonie)    137.000           -       onderstaand
Geen controleverschillen ten aanzien van getrouwheid
                                                                                 Totaal                               137.000           -
Tijdens onze controle en tot de datum van dit verslag hebben wij met
uitzondering een reclassificatie in de balans geen controleverschillen           Goedkeuringstoleranties             384.000
geconstateerd boven onze rapportagedrempel van € 38.000.
                                                                                 Tabel 1 Bevindingen ten aanzien van het aspect rechtmatigheid
De toelichtingen zijn juist en volledig
Wij hebben de toelichtingen in de jaarrekening beoordeeld en zijn van mening     Telefonie
dat deze in overeenstemming zijn met de vereisten zoals opgenomen in het         Bovengenoemde fout vloeit voort uit een afgesloten doorlopend contract uit
Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten.                     2012. De aanbesteding van deze diensten is in 2013 opgestart en vrijdag 7
                                                                                 maart 2014 gepubliceerd.




PwC                                                                                                                                             Pagina 8 van 27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>2.3.     Bedrijfsvoering en planning &                                              Uit gesprekken met het management is gebleken dat hierop inmiddels actie
                                                                                    wordt ondernomen.
         controlcyclus is in 2013 verder
         doorontwikkeld                                                             2.4.     Nieuwe brandweertaak vergt strakke
                                                                                             monitoring van tussentijdse resultaten
In onze managementletter die wij hebben uitgebracht aan het Dagelijks Bestuur
en leden van de auditcommissie zijn wij ingegaan op de stappen die in 2013 zijn     Per 1 januari 2014 is door de Veiligheidsregio de nieuwe brandweertaak
                                                                                    opgestart. Het afgelopen jaar heeft sterk in het teken gestaan in de
gezet op het gebied van bedrijfsvoering en planning & control. Zo is de afdeling
                                                                                    voorbereiding op de forse uitbreiding die deze nieuwe taak met zich meebrengt.
bedrijfsvoering versterkt met het aantrekken van een directeur bedrijfsvoering,
                                                                                    Afspraken met de gemeenten zijn gemaakt ten aanzien van overdracht van
zijn enkele andere functies ingevuld (o.a. adviseur Planning en Control) en zijn    taken, materieel en personeel. Tevens zijn afspraken gemaakt over het totale
taken herschikt. Daarnaast is de afbakening van werkzaamheden op het gebied         beschikbare budget voor deze nieuwe taak.
van bedrijfsvoering en (concern) control verbeterd en zijn beleidsadviesteams
gevormd die de (vak)afdelingen adviseren op het gebied van                          In de loop van 2014 zal meer inzicht ontstaan in de werkelijke kosten in relatie
bedrijfsvoeringstaken.                                                              tot het beschikbare budget. Het belang van een strakke tussentijdse monitoring
                                                                                    van de ontwikkeling van deze kosten wordt hierdoor extra benadrukt. Dit stelt
Ook op instrumenteel vlak is er ten aanzien van de planning & control veel          eisen aan een tijdige en adequate tussentijdse financiële informatievoorziening.
ontwikkeling geweest. A3-jaarplannen (conform het INK-model) zijn                   Een juiste periodeafgrenzing en tijdige bijstelling van de jaareindeverwachting
ontwikkeld en worden tijdens de periodieke marap-gesprekken met de                  in relatie tot de begroting zijn uiteraard essentieel. Dit maakt het mogelijk om
Algemeen Directeur besproken inclusief vastlegging van actiepunten en               tussentijds bij te sturen indien dit nodig wordt geacht.
monitoring van de opvolging daarvan. P & C-instrumenten worden zo steeds
meer een onderdeel van de dagelijkse werkzaamheden van het afdelings- en            Vanwege deze nieuwe taak en de hiermee gemoeide investeringen wordt
clustermanagement.                                                                  eveneens het belang van sturing op kasstromen nog eens vergroot (zie tevens
                                                                                    hoofdstuk 3.3). Uit de gesprekken die wij met het management hebben gevoerd
Wel zien wij in de opzet van de P & C-cyclus nog een aantal aandachtspunten.        wordt het belang van sturing op liquiditeiten en een strakke monitoring van de
Deze zijn samengevat de volgende:                                                   tussentijdse cijfers door hen onderkend.
    Doelstellingen en resultaten kunnen in de programmabegroting
        concreter worden gemaakt (SMART).
    De resultaten die VRF dient te behalen zijn divers. Het causaal verband
        tussen resultaat en de in te zetten middelen is lastig weer te geven voor
        VRF. Hiermee bestaat het risico dat geld het dominante uitgangspunt
        wordt. Wij missen een koppeling met benchmarks, wetenschappelijk
        bewezen interventies (uitkomsten van onderzoeken) en dergelijke om
        (strategische en tactische) sturing verder te verbeteren.
    Een goede koppeling tussen de A3-jaarplannen op afdelingsniveau met
        de onderliggende clusters en teams ontbreekt nog.
    Er ontbreekt een goede planning en control kalender geschreven vanuit
        het perspectief van de gebruiker.




PwC                                                                                                                                                 Pagina 9 van 27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>3.          Belangrijkste bevindingen inzake de getrouwheid van
            de jaarrekening

3.1.     Enkele jaarrekeningposten nader bekeken
In deze paragraaf geven wij een beeld van enkele naar onze mening belangrijke    de bestedingen die in 2013 ten laste van deze voorziening zijn gebracht. We
jaarrekeningposten en onze bevindingen hierbij.                                  hebben vastgesteld dat deze bestedingen passen in het programma veiligheid.
                                                                                 De bestedingen zijn als rechtmatig aan te merken.
Voorziening Meldkamer Noord Nederland is vrijgevallen
De voorziening frictiekosten MkNN heeft betrekking op de kosten                  De bestedingen die in 2013 ten laste van de voorziening zijn gebracht betreffen
samenhangend met de overgang van drie noordelijke meldkamers naar één            vooral de voorbereidende kosten in het kader van de regionalisering van de
meldkamer in Noord-Nederland. De frictiekosten hebben betrekking op              brandweer. Hieronder bevindt zich ook € 1.200.000 dat is aangewend voor het
personele en materiële kosten. Als gevolg van de overgang van                    vormen van een voorziening Sociaal Plan SN1B (zie onderstaand). Per jaareinde
brandweercentralisten van de politie Fryslân naar RAV Fryslân en de              is de omvang van de voorziening BDUR nog circa € 99.000. We kunnen
Hulpverleningsdienst Drenthe zijn frictiekosten ontstaan. Destijds is hiervoor   instemmen met de wijze van verwerking en aanwending van de voorziening.
een voorziening getroffen van € 600.000. Uit de brief van de Veiligheidsregio
gericht aan de Politie Fryslân van 26 november 2013 blijkt dat tussen de         Ten aanzien van de regionalisering van de brandweer ontstaan frictiekosten
partijen overeenstemming is bereikt over de financiële afrekening van de         In 2013 heeft de Veiligheidsregio Fryslân vele voorbereidingen getroffen voor
overgang naar de noordelijke meldkamer. Er is overeengekomen dat de              de regionalisering van de brandweer per 1 januari 2014. Als onderdeel van de
Veiligheidsregio Fryslân een eenmalige betaling van € 200.000 voor haar          regionalisering van de brandweer is in 2013 een sociaal plan overeengekomen
rekening neemt ter afwikkeling van deze overgang. Het restant van de             voor zowel de vrijwilligers als het beroepspersoneel.
gevormde voorziening van € 206.000 (voorziening bedroeg ultimo 2012 €
406.000) valt vrij ten gunste van het resultaat 2013. Wij kunnen met deze        De kosten van dit sociaal plan zijn in 2013 voorzien. De omvang van de
verwerking instemmen.                                                            voorziening is per jaareinde bepaald op € 1.200.000. Deze voorziening voorziet
                                                                                 onder andere in de tegemoetkoming in de reiskosten van
Voorziening BDUR grotendeels aangewend voor regionalisering brandweer            brandweermedewerkers als gevolg van standplaatswijziging en in een garantie
De voorziening BDUR wordt door de veiligheidsregio gerekend tot de               voor doorbetaling van bovenschalige salarissen.
weerstandscapaciteit en bedraagt ultimo 2012 € 4.235.000. Deze voorziening is
gevormd met als doel verplichtingen en bestedingen welke betrekking hebben       Ten tijde van de controle hebben we de omvang en toereikendheid van de
op het veiligheidsprogramma te dekken.                                           voorziening getoetst. We kunnen instemmen met de gehanteerde
                                                                                 uitgangspunten voor de vorming van de voorziening alsmede de omvang
Jaarlijks verkrijgt de veiligheidsregio de bijdrage BDUR. Door middel van de     daarvan.
SiSa-bijlage wordt verantwoording afgelegd over de bestedingen. In de
afgelopen jaren zijn de verantwoorde bestedingen hoger gebleken dan de
rijksbijdrage BDUR. Ten tijde van de controle hebben we aandacht besteed aan


PwC                                                                                                                                            Pagina 10 van 27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>Onderhoudsvoorziening nog niet geactualiseerd                                      investeringskredieten te autoriseren mede in het kader van het
Voor het pand aan de Harlingertrekweg is op basis van een                          begrotingscriterium. Wij vragen uw aandacht voor een adequate naleving
meerjarenonderhoudsplan een onderhoudsvoorziening gevormd. Aan de                  ervan.
onderhoudsvoorziening is in 2013 conform de raming € 55.000 gedoteerd. In
verband met de uitbreiding van taken heeft een omvangrijke verbouwing van          Verantwoorde voorziening Individueel Loopbaanbudget (ILB)
dit pand plaatsgevonden. Deze verbouwing heeft gevolgen voor de omvang van         Vanuit de CAO heeft de Veiligheidsregio de verplichting in de jaren 2013 tot en
uw onderhoudsvoorziening.                                                          met 2015 een bedrag van € 1.500 per werknemer ter beschikking te stellen voor
                                                                                   het Individueel Loopbaanbudget (ILB). Indien alle medewerkers (700) van de
Het Dagelijks Bestuur zal na realisatie van de verbouwing/uitbreiding het          Veiligheidsregio gebruik zouden gaan maken van deze regeling zou de
meerjarenonderhoudsplan actualiseren. Wij benadrukken het belang van de            maximale last € 1.050.000 bedragen. Door de afdeling P&O is een inschatting
aanwezigheid van een actueel meerjarig onderhoudsplan. Aan de hand hiervan         gemaakt dat 200 medewerkers gebruik gaan maken van deze regeling. Dit zou
kan worden bezien of de onderhoudsvoorziening van voldoende omvang is.             derhalve leiden tot een last in de betreffende drie jaren van €300.000.
Voor 2013 kunnen wij echter conform voorgaand jaar instemmen met de
gehanteerde uitgangspunten van het Dagelijks Bestuur en de verwerkingswijze        In de jaarrekening 2013 van de Veiligheidsregio is een voorziening opgenomen
in de jaarrekening 2013.                                                           van € 100.000. Gekozen is om in 3 gelijke termijnen de berekende last te
                                                                                   vormen en dus de geraamde lasten over deze jaren te egaliseren. Ten tijde van
Betere beheersing van investeringskredieten is gewenst                             de controle is navraag gedaan naar de daadwerkelijke aanwending van deze
Bij beoordeling van de investeringskredieten hebben wij geconstateerd dat er       regeling. Gebleken is dat er nog geen gebruik is gemaakt van het ILB.
diverse kleine overschrijdingen van deze kredieten hebben plaatsgevonden.
Naar onze mening wordt in de huidige P&C–cyclus niet in alle gevallen              De voorziening heeft een egalisatiekarakter voor eventuele toekomstige
optimale aandacht besteed aan de monitoring van de investeringskredieten. We       verplichtingen. Voor 2014 zal een nadere onderbouwing van deze voorziening
achten het van belang dat er in de P&C-cyclus op frequente wijze wordt             worden opgesteld in relatie tot het thans aanwezig budget voor opleiding (circa
stilgestaan bij de uitputting van de kredieten. Mede gezien de investeringen die   € 0,8 miljoen).
ook in de komende jaren zullen plaatsvinden achten wij dit noodzakelijk. Door
het investeringskrediet tussentijds adequaat te volgen, kan het Algemeen
Bestuur tijdig geïnformeerd worden over eventuele kredietoverschrijdingen.

Verder constateren wij dat niet alle investeringskredieten zijn geautoriseerd
door het Algemeen Bestuur. Het Algemeen Bestuur dient de




PwC                                                                                                                                               Pagina 11 van 27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>3.2.     Uw jaarstukken geven voldoende inzicht
Wij hebben op hoofdlijnen de informatiewaarde van de jaarstukken beoordeeld.           de gepastheid van de toegepaste grondslagen voor financiële
De jaarstukken 2013 bestaan volgens het BBV uit het jaarverslag en de                   verslaggeving beoordeeld; en
jaarrekening. Op zijn beurt bestaat het jaarverslag uit de programma-                  de juistheid en de volledigheid van de toelichtingen beoordeeld.
verantwoording en de verplichte paragrafen. De jaarrekening bevat de
programmarekening, de balans en een toelichting op beide. Hieronder hebben        De jaarrekening is opgesteld door het Dagelijks Bestuur in overeenstemming
wij per belangrijk onderdeel van de jaarstukken onze visie opgenomen ten          met het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten en de
aanzien van de leesbaarheid en kwaliteit van het desbetreffende onderdeel.        stellige uitspraken in de notities van de commissie BBV. Wij vinden de
                                                                                  toegepaste grondslagen passend. In 2013 zijn geen wijzigingen in de
Wettelijke vereisten zijn adequaat nageleefd                                      waarderingsgrondslagen doorgevoerd.
Als uw accountant dienen wij ingevolge artikel 213, lid 3 onder d van de
Gemeentewet te vermelden of uw jaarverslag, voor zover wij dat kunnen             De toelichtingen in de jaarrekening zijn beoordeeld en worden beschouwd in
beoordelen, verenigbaar is met de jaarrekening. Op basis van de uitgevoerde       overeenstemming te zijn met de vereisten van het Besluit begroting en
werkzaamheden hebben wij geen tekortkomingen of inconsistenties te melden         verantwoording provincies en gemeenten.
op dit gebied.
                                                                                  Mogelijkheden tot verbeteringen zien wij in de leesbaarheid van de programma
De leesbaarheid van de jaarrekening kan verbeterd worden                          teksten en in de verantwoording van de Veiligheidsregio over
De jaarrekening is opgesteld door het Dagelijks Bestuur van de Veiligheidsregio   risicomanagement en de rechtmatigheidsaspecten.
Fryslân. Als onderdeel van onze controle hebben wij:




PwC                                                                                                                                              Pagina 12 van 27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>3.3.     De financiële positie van Veiligheidsregio Fryslan verdient aandacht
Ten aanzien van uw financiële positie geldt dat de liquiditeit in 2013 negatief
wordt beïnvloed door de opstartkosten die samenhangen met de
regionalisering, de nieuwbouw en de versterking van de bedrijfsvoering. De
uitputting van de voorziening BDUR van € 4,2 miljoen is hier tevens het gevolg
van.

Ultimo 2013 zijn de kortlopende vorderingen niet voldoende om de kortlopende
verplichtingen te kunnen voldoen. Wij adviseren u de liquiditeiten mede in het
kader van de overdracht van de activiteiten van de brandweer adequaat te
monitoren door het periodiek (maandelijks) opstellen van een
liquiditeitsprognose. De liquiditeitsprognose dient een vast onderdeel te zijn
van de tussentijdse rapportage. Op dit moment wordt daarom het treasury-
proces opnieuw ingericht. In uw paragraaf financiering besteedt u terecht
aandacht aan het belang van liquiditeitsbeheer. Wij hebben eveneens begrepen
dat de liquiditeitsprognoses op korte termijn verder zullen worden
doorontwikkeld. De aandacht die u heeft voor het liquiditeitsbeheer en de
monitoring daarvan ondersteunen wij van harte.

Ondanks een redelijke stabiele financiële positie staat de veiligheidsregio bloot
aan externe factoren zoals rijksbezuinigingen, ontwikkeling decentralisaties
(Jeugdzorg) en mogelijke claims. Een belangrijke graadmeter voor de financiële
positie is het weerstandsvermogen. Het weerstandsvermogen laat zien in
hoeverre de veiligheidsregio in staat is financiële tegenvallers op te vangen. In
uw paragraaf weerstandsvermogen in de jaarrekening is het
weerstandsvermogen toegelicht. Het weerstandsvermogen bestaat uit de
algemene reserve (€ 1,8 miljoen) en de bestemminsreserve Crisis en Rampen (€
0,5 miljoen).

In de huidige beleidsnota weerstandsvermogen zijn de risico’s benoemd die ten
grondslag liggen aan de kwantificering van het benodigde
weerstandsvermogen. Het risicoprofiel zal mede in het kader van de toename
van de omvang van de organisatie in 2014 worden geactualiseerd waarbij het
gewenste weerstandsvermogen opnieuw zal worden bepaald.




PwC                                                                                 Pagina 13 van 27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>4.    Belangrijkste controlebevindingen inzake
      rechtmatigheid




Veiligheidsregio Fryslân is verantwoordelijk voor de
financiële rechtmatigheid




PwC                                                    Pagina 14 van 27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>4.1.     De uitvoering van het interne
         controleplan op het gebied van                                              4.2.     Er zijn geen fouten en onzekerheden in de
         rechtmatigheid moet worden verbeterd                                                 SiSa-bijlage geconstateerd
Het voldoen aan de financiële rechtmatigheid is de verantwoordelijkheid van de       Jaarlijks is de SiSa-bijlage een onderdeel van uw jaarrekening. Via deze bijlage
Veiligheidsregio Fryslân. Het is onze taak vast te stellen of er voldoende interne   worden diverse rijks- en provinciale uitkeringen verantwoord. Daarmee vormt
beheersingsmaatregelen en interne controle werkzaamheden zijn uitgevoerd             de SiSa-bijlage de basis voor afwikkeling van deze uitkeringen. Voor de
zodat de Veiligheidsregio Fryslân kan aantonen dat zij rechtmatigheid handelt.       Veiligheidsregio is er sprake van 1 regeling (BDUR).
Voor de controle dienen wij in hoge mate te steunen op de interne
controlewerkzaamheden welke zijn verwoord in het interne controleplan. Aan           Wij hebben de SiSa-bijlage gecontroleerd met inachtneming van de specifieke
de uitvoering van interne controlewerkzaamheden is een aantal voorwaarden            instructies die door de Rijksoverheid zijn vastgelegd in de ‘Nota verwachtingen
verbonden. Wij hebben geconstateerd dat deze voorwaarden nog niet                    accountantscontrole 2013’. Op grond van het Besluit accountantscontrole
voldoende zijn geborgd in de aan ons verstrekte rapportages. Deze voorwaarden        decentrale overheden (Bado) gelden voor de SiSa andere, zwaardere,
hebben ondermeer betrekking op planning en vastlegging van de interne                rapporteringstoleranties. Dit om ministeries in staat te stellen de specifieke
controlewerkzaamheden, het uitvoeren van risicoanalyses, aantal uit te voeren        uitkeringen vast te kunnen stellen en de Algemene Rekenkamer van informatie
deelwaarnemingen, spreiding van werkzaamheden, selectiemethodes, inzicht in          te voorzien. Wij hebben bij onze controle van de SiSa-bijlage bij de jaarrekening
de samenhang tussen risico’s en beheersingsmaatregelen.                              2013 geen afwijkingen geconstateerd.

Uiteindelijk zijn de IC-werkzaamheden alsnog naar behoren uitgevoerd om              In bijlage A.1 gaan wij nader in op de bevindingen.
hierop te kunnen steunen. Wij adviseren u echter met klem de opzet van het
interne controleplan en de uitvoering van de interne controlewerkzaamheden           4.3.     Een nieuwe financiële verordening is
voor 2014 door te ontwikkelen om zo te komen tot een verbetering van de                       gedurende 2013 met terugwerkende
uitvoering van deze werkzaamheden. In de nieuwe controlerichtlijn (ISA 610)
‘Steunen op interne controle werkzaamheden’ is nadere informatie over
                                                                                              kracht vastgesteld
opgenomen welke met uw concern-controller is gedeeld.                                Op 28 november 2013 is door het Algemeen Bestuur een nieuwe financiële
                                                                                     verordening vastgesteld. Deze verordening is in werking getreden met ingang
                                                                                     van begrotingsjaar 2013. Hiermee is de verordening van 14 maart 2012 komen
De nieuwe Aanbestedingswet dient te worden geïntegreerd in het inkoop- en            te vervallen. Onderstaand is de impact hiervan op uw jaarrekening nader
aanbestedingsbeleid.                                                                 toegelicht.

Op 1 april 2013 is de nieuwe Aanbestedingswet van kracht geworden. Deze wet          Een belangrijke wijziging ten opzichte van de voorgaande financiële
is enerzijds van invloed op het inkoopbeleid binnen uw organisatie en                verordening heeft impact op de materiële vaste activa. Vanaf 2013 worden
anderzijds op de uitvoering van onze controlewerkzaamheden. Hoewel er op dit         activa met een aanschafwaarde van minder dan € 10.000 niet meer geactiveerd,
moment wel gebruik wordt gemaakt van een vast stramien voor offerte-                 in tegenstelling tot voorheen. Dit heeft impact op uw activa. Het gevolg van
aanvragen en er sprake is van een contractenregister wordt de naleving van de        deze wijziging is dat alle activa met een oorspronkelijke aanschafwaarde van
nieuwe Aanbestedingswet niet formeel door middel van het inkoop- en                  minder dan € 10.000 is afgeboekt. Dit resulteert in 2013 tot een eenmalig
aanbestedingsbeleid afgedwongen                                                      boekverlies van circa € 250.000. Dit bedrag bestaat uit het totaal van de
                                                                                     boekwaarden in 2013 van activa met een oorspronkelijke aanschafwaarde van
Deze nieuwe Aanbestedingswet is derhalve nog niet formeel geïntegreerd in uw         minder dan € 10.000. Wij kunnen instemmen met deze verwerkingswijze
inkoopbeleid. Het inkoopbeleid dient derhalve hierop nog te worden aangepast.        gezien de verordening met terugwerkende kracht is vastgesteld.
In de bijlage van dit verslag gaan wij nader in op deze nieuwe wetgeving.


PwC                                                                                                                                                  Pagina 15 van 27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>Begrotingsoverschrijdingen nader toegelicht
Als blijkt dat de gerealiseerde lasten zoals weergegeven in de programmarekening hoger zijn dan de geraamde bedragen met inbegrip van de laatste
begrotingswijzigingen, kan er sprake zijn van onrechtmatige uitgaven. Voor een juiste oordeelsvorming is van belang in hoeverre de begrotingsoverschrijding past
binnen het door het Algemeen Bestuur geformuleerde beleid en/of wordt gecompenseerd door hogere opbrengsten. Het bepalen of, respectievelijk welke
begrotingsoverschrijdingen onrechtmatig zijn, is voorbehouden aan het Algemeen Bestuur.

In onderstaande tabel hebben wij per programma een samenvatting gegeven van de begrotingsoverschrijdingen op de lasten. Daarbij is tevens de conclusie ten aanzien
van rechtmatigheid weergegeven. De genoemde bedragen betreffen de begrotingsoverschrijding van de lasten. Daarnaast zijn de aspecten ten aanzien van reserve
mutaties en investeringskrediet opgenomen in de tabel.

Begrotingsrechtmatigheid             Overschrijding                                                       Toelichting
                                                         Bij verschillendeproducten zijn begrotingsoverschrijdingen geconstateerd welke zijn toegelicht in hoofdstuk
Programma Gezondheid                      € 484.000      5.7. van de jaarrekening. Deze betreffen voornamelijk overschrijdingen in verband met personeelstekort op
                                                         specifieke onderdelen en afboekingen op activa die voortijdig zijn vervangen in verband met de
                                                         vernieuwbouw. Tegenover de begrotingsoverschrijdingen staan voor het grootste deel onttrekkingen aan de
                                                         reserves. In beginsel is hierdoor sprake van een begrotingsonrechtmatigheid.


                                                         Bij het vaststellen van de jaarrekening door het Algemeen Bestuur wordt de begrotingsoverschrijding alsnog
                                                         geautoriseerd waarmee de onrechtmatigheid komt te vervallen.
                                          € 33.000
                                             Ten aanzien Deze overschrijding is ontstaan als gevolg van niet begrote lasten rechtspositie. Hier tegenover staat een
Programma Veiligheid                                    onttrekking van de bestemmingsreserve rechtspositie.


                                                         Bij het vaststellen van het jaarverslag door het Algemeen Bestuur wordt ook deze begrotingsoverschrijding
                                                         geautoriseerd waarmee de onrechtmatigheid komt te vervallen.
Reservemutaties (meer verwerkt dan        € 470.000      Dit betreft de onttrekkingen aan de reserves in verband met de vernieuwbouw van de Harlingertrekweg
begroot)                                                 (€ 434.000) en de reserve rechtspositie ( € 36.000). Deze waren niet begroot, maar zijn wel door het
                                                         Algemeen Bestuur besloten, respectievelijk in het besluit vernieuwbouw en de nota reserves en
                                                         voorzieningen.
Investeringskredieten                   Diverse posten   Zie paragraaf 3.1




PwC                                                                                                                                                    Pagina 16 van 27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>5.    Uw interne beheersing is van een voldoende niveau




Tijdens onze interim-controle hebben wij de interne
beheersing van Veiligheidsrisico Fryslân beoordeeld. Dit
deel geeft u inzicht in de belangrijkste bevindingen




PwC                                                 Pagina 17 van 27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>5.1.            Update van onze beoordeling van controlerisico’s
In dit deel geven wij een samenvatting van de belangrijkste geconstateerde controlerisico’s, zoals ook aan u gecommuniceerd in ons controleplan 2013, en de
uitkomsten van onze controlewerkzaamheden bij de voltooiing van de controle. In het algemeen is onze risicoanalyse ongewijzigd gebleven ten opzichte van de risico’s
zoals samengevat in onze controleaanpak, zoals blijkt uit onderstaande tabel:

     Geconstateerde                                             Controleaanpak                                      Uitkomsten controlewerkzaamheden
     controlerisico’s
       Inkoop- en                          Kennisnemen van actuele wet- en regelgeving.                       Naar aanleiding van onze werkzaamheden in het kader
 aanbestedingsprocedure                    Beoordelen opvolging bevindingen voorgaand jaar.                    van de naleving van de Europese Aanbestedingsregels
                                           Inzicht verkrijgen in controleomgeving: inkoop en                   zijn wij van mening dat de procedures en naleving van
                                            aanbestedingenbeleid, verantwoordelijkheden en bevoegdheden         de regelgeving moeten worden aangescherpt. Mede
                                            centraal versus decentraal.                                         gezien de groei als gevolg van de regionalisering van de
  Meer risico           Minder risico
                                           Beoordelen koppeling iFlow, Inconto en CODA.                        brandweer geeft dit noodzaak dit verder te
                                           Opzetten controleaanpak in samenwerking met de controller en        professionaliseren. Hierbij vragen wij uw aandacht voor
                                                                                                                contracten met de mogelijkheden voor een stilzwijgende
                                            het beoordelen van deze werkzaamheden.
                                                                                                                verlenging. Indien hiervan daadwerkelijk gebruik wordt
                                           Zelfstandige deelwaarneming op naleving Europese
                                                                                                                gemaakt zonder een expliciete evaluatie van de
                                            aanbestedingsrichtlijnen.
                                                                                                                aangegane overeenkomst zijn de betreffende
                                                                                                                verplichtingen, indien deze boven het drempelbedrag
                                                                                                                komen, onrechtmatig.
                                                                                                               De uitvoering van de rechtmatigheidswerkzaamheden
                                                                                                                in het kader van Europese Aanbestedingsregelgeving
                                                                                                                heeft begin 2014 plaatsgevonden. Dit heeft tot gevolg
                                                                                                                dat eventuele uitkomsten niet meer gecorrigeerd of
                                                                                                                opgepakt kunnen worden en dat het Dagelijks en
                                                                                                                Algemeen Bestuur niet tijdig genoeg worden
                                                                                                                geïnformeerd over eventuele rechtmatigheidsfouten.
                                                                                                                Wij hebben de organisatie geadviseerd de
                                                                                                                werkzaamheden te spreiden in de tijd gedurende het
                                                                                                                verslagjaar.
                                                                                                               Wij hebben de koppeling inzake iFlow en CODA
                                                                                                                beoordeeld in relatie tot het inkoopproces. Hierbij
                                                                                                                hebben wij geen tekortkomingen geconstateerd.
   Volledigheid van de                     Kennis nemen van de verschillende opbrengststromen.                Bij de uitvoering van onze controlewerkzaamheden
opbrengstverantwoording                    Inzicht verkrijgen in de verantwoordingssystematiek (primaire       hebben wij een analyse gemaakt van de inkomende
                                            registratie).                                                       geldstromen. Van deze verschillende geldstromen
                                           Opstellen van een risicoanalyse.                                    hebben wij aan de hand van primaire registraties,
                                           Opzetten controleaanpak in samenwerking met de controller en        beschikkingen en overeenkomsten de volledigheid van
 Meer risico            Minder risico       het beoordelen van deze werkzaamheden.                              de opbrengstverantwoording gecontroleerd. Hierbij
                                                                                                                hebben wij geen materiële tekortkomingen


PwC                                                                                                                                                    Pagina 18 van 27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>                                  Uitvoeren van verbandscontroles.       geconstateerd.
                                                                         Ten aanzien van de interne beheersing hebben wij
                                                                          geconstateerd dat de geldstroom op hoofdlijnen wordt
                                                                          gemonitord en dat er in mindere mate sprake is van een
                                                                          meer diepgaande monitoring van de
                                                                          opbrengstverantwoording. Dit heeft geleid tot een
                                                                          relatief grote inspanning van onze kant om voldoende
                                                                          informatie te verkrijgen ter onderbouwing van de
                                                                          volledigheid van de opbrengstverantwoording. Wij
                                                                          adviseren u de interne controle op de
                                                                          opbrengstverantwoording aan te scherpen.



  Planningsfase   Eindejaarsfase




PwC                                                                                                            Pagina 19 van 27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>6.          Bevindingen ten aanzien van uw IT-omgeving
6.1.     Realisatie insourcing brandweer                                            Op korte termijn wordt gekozen voor een andere versie van Microsoft Office. De
                                                                                    keuze zal gaan tussen: Microsoft Office 2013 of de Cloud versie Office 365.
De IT organisatie van Veiligheidsregio Fryslan bedient op provinciaal niveau de
vestigingen van GGD en brandweer in Friesland. De 27 gemeentelijke                  Vanuit beheers oogpunt en privacy zijn beide applicaties verschillend. Vooral
brandweerkorpsen zijn per 1 januari 2014 onderdeel van de Veiligheidsregio          het privacy element omtrent de beslissing zal om een zorgvuldige afweging
Fryslân. Vanuit IT perspectief heeft de integratie van de brandweerkorpsen          vragen.
gefaseerd plaatsgevonden, waarbij telkens een cluster van enkele
brandweerkorpsen werd opgenomen. Het project rondom de insourcing van de            Niet alle IT bevindingen uit 2012 zijn opgevolgd, risico’s
brandweer is bijna afgerond. De Veiligheidsregio Fryslân heeft automatisering       blijven bestaan.
geïntegreerd, op 8 locaties (2 per regio) zijn werkplekken beschikbaar gesteld.     Ten opzichte van vorig jaar heeft in beperkte mate opvolging van de IT
Bij de overige locaties zijn geen IT voorzieningen beschikbaar gesteld. De          bevindingen van 2012 plaatsgevonden waardoor wij, gelijk aan voorgaand jaar,
brandweer gebruikt voor specifieke applicaties relatief veel webbased en extern
                                                                                    voor onze controle in beperkte mate kunnen steunen op de algemene IT
gehoste applicaties. De verwachting is dat de brandweer meer IT gaat
                                                                                    beheersmaatregelen en daarmee de systemen. De bevindingen rondom change
gebruiken welke door de Veiligheidsregio Fryslân gecoördineerd zal worden.
                                                                                    management en toegangsbeveiliging liggen hier met name aan ten grondslag.

6.2.     IT beleid gedefinieerd                                                     6.3.     Wijzigingsprocedure onvoldoende om
De Veiligheidsregio Fryslân heeft haar strategisch beleidsplan geformaliseerd.               hierop in de controle te kunnen steunen
Belangrijk is dat de business leiding geeft en dat IT beheerstaken op orde heeft.   Veiligheidsregio Fryslân bezit geen geformaliseerde procedure voor het
Schaalbaarheid, het verminderen van het aantal applicaties en het ontsluiten        verwerken van wijzigingen in applicaties zoals Coda, iFlow en Inconto. Binnen
daarvan zijn speerpunten in het strategisch plan. Dit plan is nog niet verder       de Veiligheidsregio Fryslân vindt geen centrale coördinatie plaats van
uitgewerkt in budgetten of in concrete jaarplannen. Ook is een ICT regiegroep       wijzigingen. Mede door de koppelingen en afhankelijkheden tussen de diverse
in het leven geroepen waarin leidinggevenden van verschillende                      systemen kan dit een risico opleveren. Wijzigingen voor applicaties worden
bedrijfsonderdelen zitting nemen, deze regiegroep bespreekt onder andere            niet te allen tijde (formeel) aangevraagd en goedgekeurd. Documentatie van
toekomstige IT-ontwikkelingen en de impact van deze ontwikkelingen voor de          doorgevoerde wijzigingen en uitgevoerde controlemaatregelen worden niet tot
verschillende bedrijfsonderdelen.                                                   beperkt geregistreerd. Testen worden uitgevoerd door de functioneel beheerder
In 2013 zijn de clusters ICT en informatiemanagement opgesplitst. Per 1             aan de hand van bijgeleverde release notes. Hiervoor zijn geen testscripts en/of
februari 2014 is een nieuw clusterhoofd ICT begonnen.                               procedures opgesteld en testresultaten worden niet structureel zichtbaar
                                                                                    vastgelegd
Ontwikkelingen hebben invloed op IT
De onzekerheid rondom de decentralisatie van de overheid bemoeilijkt het
maken van toekomstige business cases voor IT. Afhankelijk van de
ontwikkelingen inzake de decentralisaties zal de Veiligheidsregio gaan groeien      6.4.     Logische en fysieke toegangsbeveiliging
of krimpen met taken en daarmee ook het aantal personeelsleden. Vooral voor
licentiekosten bestaan diverse kostprijsmodellen waarbij de duur van het
                                                                                             niet conform best-practice
contract en het aantal gebruikers van invloed is op de prijs. Om hier op te         Veiligheidsregio Fryslân bezit een geformaliseerde procedure voor het
kunnen acteren zal de Veiligheidsregio schaalbaarheid, van onder andere het         verwerken van autorisaties (instroom, doorstroom en uitstroom).
                                                                                    Gebruikersaccounts worden echter niet te allen tijde tijdig verwijderd bij
aantal licenties, als belangrijke afweging meenemen bij nieuwe investeringen.
                                                                                    uitdiensttreding. Periodiek (halfjaarlijks) wordt door IT een lijst met

PwC                                                                                                                                                 Pagina 20 van 27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>geautoriseerde medewerkers aan de betreffende leidinggevenden gestuurd ter              Activiteiten door super users/administrators in applicaties worden niet
controle. Echter, respons hierop is niet altijd volledig. Resultaten van periodiek       gemonitord;
uitgevoerde controles op autorisaties worden niet structureel vastgelegd.               Relatief veel accounts (25) beschikken over uitgebreide rechten op het
                                                                                         netwerk. Hiervan zijn 11 persoonlijke-, 8 serviceaccounts en 6
Overige geconstateerde bevindingen betreffen:                                            generieke accounts. De screensaver, op netwerkniveau. wordt na 30
    De juistheid van verleende autorisaties/rechten binnen applicaties                  minuten inactiviteit geactiveerd;
        wordt niet periodiek gecontroleerd;                                             36 medewerkers hebben, middels een sleutel, toegang tot de
    Rechten binnen de applicatie iFlow konden niet inzichtelijk worden                  serverruimte;
        gemaakt;                                                                        Binnen de serverruimte aan de Harlingertrekweg zijn geen
                                                                                         brandsignalerings- of bestrijdingsmiddelen aangebracht.




PwC                                                                                                                                            Pagina 21 van 27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>7.          Overige opmerkingen
                                                                                 hiermee niet weggenomen. Wij kunnen daarom niet garanderen dat eventuele
7.1.     Fraude, fouten en niet-naleving van wet-                                fouten of gevallen van fraude ontdekt worden. Gegeven de inherente
         en regelgeving                                                          beperkingen van het controleproces en het interne beheersingssysteem kan en
De verantwoordelijkheid voor de jaarrekening berust bij het Algemeen Bestuur.    mag er niet op vertrouwd worden dat ons onderzoek alle fouten of gevallen van
Uit dien hoofde zijn zij verantwoordelijk voor het beschermen van het            fraude aan het licht zal brengen.
vermogen van Veiligheidsregio Fryslân, het voeren van een afdoende financiële
administratie en het in stand houden van een geschikt systeem van interne        Tijdens onze controle van de jaarrekening 2013 hebben wij geen aanwijzingen
beheersing (waaronder procedures voor het waarborgen van de                      voor fraude gevonden.
betrouwbaarheid en continuïteit van geautomatiseerde systemen en het
voorkomen en opsporen van fraude, overige onregelmatigheden en fouten en         7.2.     Veiligheidsregio voldoet aan SEPA
niet-naleving van wet- of regelgeving). Wij hebben onze controle zodanig          Op 1 februari 2014 is de regelgeving omtrent SEPA (Single Euro Payments
ingericht dat wij er redelijk, maar niet absoluut, zeker van kunnen zijn dat     Area) in werking getreden. Op 9 januari 2014 heeft de Europese Commissie
materiële afwijkingen in de jaarrekening (waaronder materiële afwijkingen als    voorgesteld een transitieperiode van zes maanden in te voeren. Dit betekent dat
gevolg van fouten of fraude) aan het licht zullen komen.                         gedurende deze periode niet-naleving van de SEPA-regelgeving geaccepteerd
                                                                                 wordt door banken. Niet-naleving van de SEPA-regelgeving kan gevolgen
Onze controle bestond niet uit een uitvoerige controle van transacties zoals     hebben voor de geautomatiseerde verwerking van betalingen, beheersings-
noodzakelijk zou zijn om fouten of fraude die niet hebben geleid tot materiële   maatregelen en de kasstroom van Veiligheidsregio Fryslân.
afwijkingen in de jaarrekening te kunnen opsporen. Het dient te worden           Tijdens onze tussentijdse controlewerkzaamheden met betrekking tot de
onderkend dat het controleproces inherente beperkingen kent. Als gevolg van      jaarrekening voor 2013 hebben wij geconstateerd dat Veiligheidsregio Fryslân
de aard van fraude, met name wanneer daarbij sprake is van verhulling door       voldoet aan SEPA.
samenzwering en vervalsing van documenten, is het mogelijk dat bij een
controle die is opgezet en uitgevoerd in overeenstemming met algemeen
aanvaarde controlestandaarden materiële fraude niet wordt ontdekt.               7.3.     Onze onafhankelijkheid

Hoewel doeltreffende interne beheersingsmaatregelen het risico dat fouten en     Wij zijn het gehele jaar onafhankelijk geweest
fraude zich voordoen of onontdekt blijven, doen afnemen, wordt dit risico        We hebben onze naleving van de externe standaarden, de wereldwijde
                                                                                 onafhankelijkheidsstandaarden van PwC en de onafhankelijkheidsregels van
                                                                                 Veiligheidsregio Fryslân voor onze totale dienstverlening in 2013 bewaakt en
                                                                                 bevestigen dat we aan deze onafhankelijkheidsverplichtingen hebben voldaan.




PwC                                                                                                                                            Pagina 22 van 27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>A.          Bevindingen controle jaarrekening in detail
A.1.      Single audit Single information (SiSa)
                                                                                         In dit rapport van bevindingen hebben wij per specifieke uitkering fouten en
Wij hebben in onze controle specifieke werkzaamheden verricht om een oordeel             onzekerheden, boven een vastgestelde financiële grens, opgenomen voor zover
te kunnen geven over de getrouwheid en rechtmatigheid van de financiële                  deze niet zijn gecorrigeerd. De financiële grens is afhankelijk gesteld van de
verantwoordingsinformatie in de bijlage inzake SiSa bij de jaarrekening 2013             omvangsbasis van de regeling. De omvangsbasis wordt gebaseerd op de
van Veiligheidsregio Fryslân. Onze werkzaamheden varieerden van het                      gevraagde indicator. Bij een gevraagde indicator van ‘bestedingen gedurende
beoordelen van de interne beheersing tot het uitvoeren van detailcontroles. In           het jaar’ wordt de omvangsbasis bijvoorbeeld gevormd door de bestedingen in
de bijlage bij de jaarrekening zijn twee typen indicatoren opgenomen:                    de regeling. De financiële grens is per specifieke uitkering:
      Indicatoren (bedragen en andere kwantitatieve gegevens, veelal                          € 12.500 indien de omvangsbasis kleiner dan of gelijk is aan € 125.000;
       prestatie-indicatoren), die van invloed zijn op de financiële vaststelling.             10% indien de omvangsbasis groter dan € 125.000 en kleiner dan of
      Indicatoren, zonder invloed op de financiële vaststelling.                               gelijk is aan € 1.000.000;
                                                                                               € 125.000 indien de omvangsbasis groter is dan € 1.000.000.
Voor de eerste indicator geldt dat er een relatie is tussen de jaarrekening en de
bijlage. Wij hebben op deze indicatoren een reguliere rechtmatigheidscontrole            De rapporteringstolerantie heeft geen consequenties voor de omvang en aard
uitgevoerd en indien specifiek gevraagd, is de deugdelijke totstandkoming van            van de controle van specifieke uitkeringen. Het gaat alleen om het rapporteren
de indicator beoordeeld. De tweede indicator heeft normaliter geen directe               van de waargenomen fouten en onzekerheden voortkomende uit de
relatie met de jaarrekening. Deze indicatoren zijn noodzakelijk voor het                 accountantscontrole.
departementale jaarverslag. Bij deze indicatoren hebben wij alleen de
deugdelijke totstandkoming van de indicator beoordeeld en dus niet de                    Op basis van de Nota verwachtingen accountantscontrole uitgegeven door het
rechtmatigheid vastgesteld.                                                              ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties rapporteren wij door
                                                                                         middel van onderstaande voorgeschreven tabel de geconstateerde fouten of
Voor de bevindingen uit onze controle gelden op grond van het Besluit                    onzekerheden per regeling.
accountantscontrole decentrale overheden (‘BADO’) zwaardere
rapporteringtoleranties dan voor andere onderdelen van de reguliere
jaarrekening.


                                                                       Totale fout of             Totale omvang van de
 Nr      Naam specifieke uitkering of overige                          onzekerheid per            fout of de onzekerheid       Toelichting fout/onzekerheid
                                                                       specifieke uitkering       (in €)
         Brede DoelUitkering Rampenbestrijding (BDUR)                  -
   A2                                                                                             -                            Niet van toepassing




PwC                                                                                                                                                    Pagina 23 van 27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>B.          Relevante ontwikkelingen in wet- en regelgeving
B.1.     Ontwikkelingen in de verslaggeving hebben impact op uw jaarrekening
U hebt de wijzigingen in het BBV nog niet betrokken in uw begroting                Uitbreiding van verplichte toelichtingen
2014; deze hebben tevens effect op uw jaarrekening 2015                            Naar aanleiding van de vastgestelde wijzigingen in het BBV dient onder andere
Met ingang van 1 juli 2013 zijn de wijzigingen in het Besluit begroting en         de volgende informatie te worden opgenomen:
verantwoording van kracht geworden. Hoewel deze wijzigingen nog niet van                Per programma een overzicht van geraamde incidentele baten en lasten
toepassing zijn op de jaarrekening 2013 dienen deze wel verwerkt te worden in            en de (beoogde) structurele toevoegingen en onttrekkingen aan de
de begroting 2014.                                                                       reserves.
                                                                                        De informatie zoals genoemd in de WNT.
De wijzigingen betreffen voornamelijk tekstuele wijzigingen, maar er zijn ook           Het opnemen van een extra categorie onder de materiële vaste activa,
enkele inhoudelijke wijzigingen die nadrukkelijk uw aandacht vragen. Wij                 zijnde: ‘investeringen met een economisch nut, waarvoor ter bestrijding
brengen deze onderstaand onder uw aandacht. Tevens gaan wij in op de mate                van de kosten een heffing kan worden geheven’.
waarin deze wijzigingen al in uw begroting 2014 zijn betrokken.                         Het opnemen van een extra categorie onder de voorzieningen, zijnde: ‘de
                                                                                         bijdragen aan toekomstige vervangingsinvesteringen, waarvoor ter
BBV vraagt nadrukkelijker aandacht voor risicobeheersing                                 bestrijding van de kosten een heffing kan worden geheven’.
Het BBV kent een toegenomen aandacht voor risicobeheersing en de wijze
waarop hier inzicht in wordt gegeven. Dit inzicht kan worden vergroot door in      Voor een volledig overzicht van alle wijzigingen verwijzen wij u naar de
de paragraaf weerstandsvermogen inhoudelijker in te gaan op mogelijke              bekendmaking van 25 juni 2013.
ontwikkelingen (scenario’s) en welke (beleidsmatige) opties er zijn om de
financiële consequenties zo goed mogelijk te beheersen.                            Wet Hof en de Wet verplicht schatkistbankieren zijn van kracht
                                                                                   In december 2013 heeft de Eerste Kamer ingestemd met de Wet houdbare
De kwaliteit van het risicomanagement binnen de veiligheidsregio kan worden        overheidsfinanciën (Wet Hof) en de Wet verplicht schatkistbankieren. Deze
versterkt door het opstellen van een risico-analyse en het uitvoeren van IC-       wetswijzigingen zijn van invloed op uw toekomstige beleid en de wijze van
werkzaamheden op de geidentificeerde risico’s.                                     uitzetten van overtollige middelen. Het BBV is met ingang van december 2013
                                                                                   op deze aspecten aangepast en geeft aan dat met ingang van de jaarrekening
Het belang van de paragraaf verbonden partijen neemt toe                           2014 enkele verplichte balansposten in de jaarrekening opgenomen dienen te
Vanwege het verwachte schrappen van de verplichte goedkeuring door de              worden. Voor een nadere uiteenzetting van deze wijzigingen verwijzen wij naar
minister van BZK voor het deelnemen in privaatrechtelijke rechtsvormen             het besluit van 13 december 2013, houdende wijziging van het Besluit begroting
neemt het belang van het geboden inzicht in de paragraaf verbonden partijen        en verantwoording provincies en gemeenten in verband met de invoering van
toe. Het is daarom noodzakelijk dat in de paragraaf verbonden partijen de          verplicht schatkistbankieren, de totstandkoming van de Wet Hof en enkele
meest actuele (financiële) informatie van deze partijen (waar van toepassing) is   andere wijzigingen.
opgenomen.




PwC                                                                                                                                                Pagina 24 van 27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>B.2. De nieuwe aanbestedingswet heeft effect op uw inkoopbeleid

Vanaf 1 april 2013 is de nieuwe aanbestedingswet van kracht geworden. Het is          opdrachten zoveel mogelijk gesplitst worden en als dat niet passend is en toch
de bedoeling dat de aanbestedende diensten hun keuzen vaker motiveren wat             gebeurd moet de aanbestedende dienst dit motiveren.
moet zorgen voor meer transparantie. Wat zijn de belangrijkste veranderingen:
                                                                                      Aantal maatregelen om inkoopprocedures voor de inschrijvers te
Uitnodigingen tot inschrijven moeten objectief                                        vereenvoudigen
Aanbestedende dienst moet op objectieve gronden kiezen welk type                           Administratieve lasten moeten zoveel mogelijk beperkt worden.
aanbestedingsprocedure gebruikt wordt en welke ondernemers mogen                           Eenvoudige en verplicht “Model eigen verklaring”.
inschrijven. Op verzoek van een ondernemer moet de keuze tot toelating tot de              Alle (voor)aankondigen boven de Europese aanbestedingsdrempel en
aanbestedingsprocedure gemotiveerd worden.                                                  Nationale opdrachten moeten via TenderNed.

Transparantie door gelijke behandeling                                                Wat betekent de nieuwe aanbestedingswet concreet voor de Veiligheisregio
De wetgever heeft hiermee de bedoeling dat de aanbestedende dienst de                     De nieuwe wet geldt voor Europese aanbestedingsprocedures en
inschrijvers op een inkoopopdracht op gelijke wijze behandeld en ook bij                   zogenaamde Nationale opdrachten gemeenten bepalen zelf wanneer in
onderhandse procedures aan alle inschrijvers de gunningsbeslissing met de                  hun organisatie sprake is van een Nationale procedure.
relevante reden meedeelt. Economisch meest voordelige inschrijving wordt de               Stel vast of uw interne inkooprichtlijnen nog voldoen aan nieuwe
standaard.                                                                                 aanbestedingswet. Wees zo transparant mogelijk in uw
                                                                                           aanbestedingsprocedures dit geldt met name bij de uitnodiging van
Gids proportionaliteit borgt dat alle eisen en voorwaarden in verhouding staan             inschrijvende partijen en de motivatie van de gunning.
tot de opdracht                                                                           Implementeer de gids proportionaliteit en handel hiernaar. Motiveer
Met het begrip proportionaliteit wordt bedoeld dat de eisen, voorwaarden en                wanneer hiervan noodgedwongen afgeweken wordt.
criteria voor alle inschrijvers en inschrijvingen in redelijke verhouding staan tot
de opdracht. Er mogen geen zwaardere eisen in programma van eisen staan dan           Bij onze controle zullen wij aandacht besteden aan de implementatie in uw
strikt noodzakelijk. Hoe hieraan invulling moet worden gegeven staat                  organisatie van de aangepaste inkoopwetgeving. In de kadernota
                                                                                      rechtmatigheid 2013 is opgenomen dat de accountant administratieve
beschreven in de gids proportionaliteit. Deze gids moet toegepast worden bij
                                                                                      tekortkomingen onder de Europese aanbestedingsgrens moet rapporteren in
Europese aanbestedingen, nationale aanbestedingen als voor meervoudig
                                                                                      het accountantsverslag maar dat dit niet leidt tot financiële
onderhandse procedures. Als de hierin opgenomen voorschriften niet toegepast          rechtmatigheidsfouten. Fouten bij aanbestedingen boven de Europese
worden moet gemotiveerd worden waarom niet. De aanbestedende dienst moet              rechtmatigheidsdrempel en/of meervoudige onderhandse aanbestedingen
ook zorgen voor het creëren van zoveel mogelijk maatschappelijke waarde. Er           blijven wel leiden wel tot een financiële rechtmatigheidsfout.
mogen geen omzeteisen aan de inschrijvers gesteld worden tenzij dit met               Tijdens onze controle hebben wij aandacht besteed aan de implementatie in uw
zwaarwegende eisen gemotiveerd wordt. Als toch eisen gesteld worden dan niet          organisatie van de aangepaste inkoopwetgeving.
meer dan drie maal de opdrachtwaarde.
                                                                                      Wij zijn van mening dat de procedures ten aanzien van de naleving van de
Opdrachten mogen niet onnodig worden samengevoegd en zoveel mogelijk                  Europese Aanbestedingsregels en de nieuwe wet Besluit Openbare
gesplitst worden
                                                                                      aanbesteding (1 april 2013) dienen te worden aangescherpt. Wij adviseren u een
Opdrachten mogen niet onnodig worden samengevoegd en als dat toch gebeurd             inkoop en aanbestedingsbeleid te formaliseren die voldoet aan de nieuwe wet
moet dit in de aanbestedingsstukken gemotiveerd worden. Ook moeten                    Besluit Openbare aanbesteding (ingaande 1 april 2014). Dit mede gezien de
                                                                                      groei van uw organisatie als gevolg van de regionalisering van de brandweer.


PwC                                                                                                                                                  Pagina 25 van 27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>B.3. Wet Markt en Overheid vanaf juli 2014 van kracht

Op 1 juli 2012 is de Wet Markt en Overheid (WMenO), een wijziging van de         4) Bevoordelingsverbod: Een overheidsorgaan mag zijn overheidsbedrijf
Mededingingswet, in werking getreden. Overheidsorganisaties die nieuwe              geen voordelen verschaffen die andere marktpartijen niet ook krijgen.
economische activiteiten verrichten, moeten sindsdien voldoen aan de
gedragsregels uit die wet. Voor bestaande activiteiten geldt een overgangs-      Die gedragsregels zorgen ervoor dat overheden zich daadwerkelijk als een
periode van twee jaar. Dit betekent dat uw organisatie vanaf 1 juli 2014 aan     bedrijf gedragen en andere bedrijven niet benadelen door gebruik te maken van
deze wet moet voldoen.                                                           hun positie als overheid.

De WMenO richt zich op overheidsorganen die economische                          Overtreding van de gedragsregels heeft gevolgen
activiteiten verrichten                                                          Vanaf 1 juli 2014 moeten al uw bestaande economische activiteiten – voor zover
De WMenO geldt voor alle overheidsorganen die een economische activiteit         van toepassing – voldoen aan de gedragsregels. De WMenO negeren, brengt
verrichten en dat is eerder het geval dan over het algemeen wordt gedacht. Het   financiële risico’s met zich mee. Hoewel de Autoriteit Consumenten en Markt
belangrijkste kenmerk van een economische activiteit is namelijk het bestaan     (ACM) geen boete kan opleggen, wordt de (potentiële) overtreding wel formeel
van concurrentie. Als dezelfde activiteit dus ook door de markt wordt            vastgesteld en een last onder dwangsom opgelegd. Private ondernemingen
aangeboden, is er al sprake van een economische activiteit in de zin van de      kunnen het besluit van de autoriteit vervolgens gebruiken om de betrokken
WMenO en zijn de gedragsregels die de WMenO voorschrijft (mogelijk) van          overheidsorganisatie aansprakelijk te stellen voor geleden schade, bijvoorbeeld
toepassing.                                                                      vanwege omzetderving.

Verder betekent dit dat een dienst van algemeen (economisch) belang een          Wij adviseren u in beeld te brengen welke gevolgen de WMenO voor uw
economische activiteit wordt, als daar een markt voor ontstaat. Daardoor wordt   organisatie heeft.
de WMenO en zijn gedragsregels mogelijk alsnog van toepassing.

De gedragsregels van de WMenO
De WMenO streeft niet naar het ontmoedigen van economische activiteiten
door overheden. De wet wil voorkomen dat overheden de markt verstoren.
Daarom zijn vier gedragsregels opgesteld die overheden – afhankelijk van de
activiteit – in acht moeten nemen. Dit betreffen de volgende gedragsregels:

1) Functiescheiding: Er moet een functiescheiding (organisatieonderdelen
   en personen) zijn tussen economische en publieke activiteiten.

2) Gegevensgebruik: Gegevens uit publiekrechtelijke bevoegdheden mogen
   niet voor economische activiteiten gebruikt worden, mits marktpartijen er
   ook over beschikken.

3) Integrale kostprijsberekening: Overheidsorganisaties moeten de
   integrale kostprijs die op de markt gebruikelijk is, in hun tarief
   doorberekenen (marktconform tarief).


PwC                                                                                                                                            Pagina 26 van 27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>B.4. Veiligheidsregio Fryslân krijgt in 2016 te maken met nieuwe regelgeving met forse impact op
     vennootschapsbelasting-plicht
De Europese Commissie heeft op 2 mei 2013 geoordeeld dat Nederland
passende maatregelen moet treffen om de bestaande niet-onderworpenheid aan
vennootschapsbelasting (vpb) van overheidsbedrijven af te schaffen in verband
met staatssteunaspecten. Overheidsbedrijven die economische activiteiten
ontplooien dienen op dezelfde wijze als private partijen aan
vennootschapsbelasting te worden onderworpen. Mede door deze toenemende
druk vanuit de Europese Commissie, wordt binnen het ministerie van
Financiën momenteel gewerkt aan een nieuwe wetswijziging van de Vpb-plicht
voor overheidslichamen.

Zowel vanuit de systematiek van de Wet Vpb als vanuit de gedachte om
oneerlijke concurrentie te voorkomen (en zodoende een gelijk fiscaal speelveld
te creëren), is eerder al een voorkeur uitgesproken voor de zogeheten
‘ondernemingsvariant’. Hierbij worden de overheidsactiviteiten die een
‘onderneming in fiscale zin’ vormen, in de belastingheffing betrokken. De
staatssecretaris geeft aangegeven deze variant verder te willen verkennen. In
essentie betekent dit dat overheden die activiteiten die een ‘onderneming in
fiscale zin’ vormen, verplicht zouden moeten afzonderen naar een aparte
entiteit waardoor deze activiteiten in de heffing worden betrokken. Dit brengt
echter allerlei consequenties, afbakeningsproblemen en uitvoeringsperikelen
met zich mee. Denk hierbij niet alleen aan de mogelijke openingsbalans-
perikelen en financiële en administratieve gevolgen, maar bijvoorbeeld ook aan
de juridische haalbaarheid van een eventuele afzondering van specifieke
activiteiten.

De staatssecretaris heeft aangegeven dat het voorstel per 1 januari 2015 tot wet
zal worden geheven. De nieuwe wetgeving zal vanaf 1 januari 2016 in werking
gaan treden. De invoeringsdatum van 1 januari 2016 lijkt nog ver weg. Maar op
dit moment kan nog geen concrete inschatting worden gemaakt van de
mogelijke impact van de wijziging van de Vpb-plicht specifiek voor
Veiligheidsregio Fryslân. Desondanks verdient het aanbeveling de
ontwikkelingen op dit gebied nauwlettend in de gaten te houden en hiervoor
een werkgroep te formeren. Afhankelijk van de precieze situatie van
Veiligheidsregio Fryslân is het niet ondenkbaar dat uw organisatie de tijd nodig
heeft om op de Vpb-plicht voor te sorteren c.q. haar positie te optimaliseren.




PwC                                                                                     Pagina 27 van 27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>