<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Ruimtelijke onderbouwing
Enerzjyk Skûlenboarch
Versie 1.8
15 december 2020
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Inhoud
1.        INLEIDING ............................................................................................. 4
1.1       Aanleiding ..................................................................................................... 4
1.2       Locatie .......................................................................................................... 4
1.3       Behoefte ....................................................................................................... 5
1.4       Planologisch-juridisch kader ......................................................................... 6
1.5       Leeswijzer ..................................................................................................... 7
2.        BELEIDSKADER ...................................................................................... 8
2.1       Rijk ................................................................................................................ 8
2.1.1        Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte................................................... 8
2.1.2        Ladder voor duurzame verstedelijking ..................................................... 8
2.1.3        Besluit algemene regels ruimtelijke ordening .......................................... 9
2.1.4        Energieakkoord......................................................................................... 9
2.1.5        Energierapport........................................................................................ 10
2.1.6        Energieagenda ........................................................................................ 11
2.1.7        Klimaatakkoord....................................................................................... 11
2.1.8        Zonneladder/Nationale Omgevingsvisie ................................................ 12
2.1.9        Conclusie................................................................................................. 12
2.2       Provincie ..................................................................................................... 13
2.2.1        Grutsk op ‘e Romte! ............................................................................... 13
2.2.2        Omgevingsverordening .......................................................................... 14
2.2.3        Romte foar Sinne .................................................................................... 16
2.2.4        Sinnefjilden yn it lânskip ......................................................................... 16
2.2.5        Conclusie................................................................................................. 17
2.3       Gemeente ................................................................................................... 17
2.3.1        Principe-uitspraak................................................................................... 17
2.3.2        Duurzaamheidsagenda ........................................................................... 18
2.3.3        Conclusie................................................................................................. 18
3.        PLANBESCHRIJVING ............................................................................ 19
3.1       Huidige situatie ........................................................................................... 19
3.2       Cultuurhistorie ............................................................................................ 20
3.3       Ruimtelijk ontwerp ..................................................................................... 21
3.3.1        Uitgangspunten ...................................................................................... 21
3.3.2        Inrichtingsschets ..................................................................................... 22
3.3.3        Bouwplan en verdere uitwerking ........................................................... 25
Ruimtelijke onderbouwing Enerzjyk Skûlenboarch                                                                                  2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>4.        OMGEVINGSASPECTEN ....................................................................... 30
4.1       m.e.r.-plicht ................................................................................................ 30
4.2       Wet geluidhinder ........................................................................................ 30
4.3       Wet milieubeheer ....................................................................................... 30
4.4       Luchtkwaliteit ............................................................................................. 31
4.5       Stikstof ........................................................................................................ 31
4.6       Externe veiligheid ....................................................................................... 32
4.7       Bodem......................................................................................................... 34
4.8       Water .......................................................................................................... 35
4.9       Ecologie....................................................................................................... 36
4.10      Archeologie en cultuurhistorie ................................................................... 39
4.11      Reflectie en duisternis ................................................................................ 39
5.        UITVOERBAARHEID ............................................................................. 41
5.1       Economische uitvoerbaarheid .................................................................... 41
5.2       Maatschappelijke uitvoerbaarheid............................................................. 41
BIJLAGEN ....................................................................................................... 42
Ruimtelijke onderbouwing Enerzjyk Skûlenboarch                                                                               3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>1.          Inleiding
1.1         Aanleiding
Zandwinplas Skûlenboarch is aangekocht door Enerzjyk Skûlenboarch BV, een sa-
menwerkingsverband van vier noordelijke ondernemers (hierna: ‘initiatiefnemer’).
De zandwinning is in september 2020 beëindigd. Enerzjyk Skûlenboarch BV wil de
zandwinplas en het direct aangrenzende gebied herontwikkelen ten behoeve van
een drijvend zonnepark, recreatief medegebruik en natuurwaarden. Enerzjyk
Skûlenboarch BV werkt hierbij samen met omwonenden, energiecoöperaties, ver-
enigingen van plaatselijk belang, bedrijven, sportvissers en vele anderen. Uitgangs-
punt is dat het zonnepark na realisatie (deels) in eigendom komt van een lokale
energiecoöperatie, zodat een deel van de inkomsten in de regio blijft.1 Daarbij
wordt, conform het nationale Klimaatakkoord en De Friese ZonneWIJzer van de
Friese Milieufederatie, gestreefd naar een evenredige verdeling van lusten en las-
ten.
Afbeelding 1.1 Ligging projectgebied (bron ondergrond: Google Maps)
1.2         Locatie
Het projectgebied ligt globaal genomen tussen industrieterrein Skûlenboarch/Min-
nes Paadsje (noordzijde), Bosweg/Westerein (oostzijde), Joerelaan (zuidzijde) en
Mounekamp (westzijde). Een groot deel van de zandwinplas is afgeschermd met
opgaande beplanting. Alleen vanaf het recreatiestrand aan de zuidoostoever en
vanaf de noordzijde is er daardoor direct zicht op de plas. Het noordelijke deel van
de zandwinplas is onderdeel van de gemeente Achtkarspelen, terwijl het zuidelijke
deel in de gemeente Tytsjerksteradiel is gelegen (zie afbeelding 1.3). Binnen een
straal van 800 m - gerekend vanaf het middelpunt van de plas - zijn tien woon- of
bedrijfspercelen aanwezig. Op grotere afstand van het projectgebied liggen de
1 Dit kan een samenwerkingsverband tussen bestaande coöperaties zijn of een specifiek voor het zonnepark op
  te richten energiecoöperatie. Gemakshalve wordt in dit rapport van ‘coöperatie’ in het enkelvoud gesproken.
Ruimtelijke onderbouwing Enerzjyk Skûlenboarch                                                                4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>dorpskernen Drogeham, Eastermar, Heegsân, Jistrum, Kootstertille en Skûlen-
boarch.
Zoals te zien is in afbeelding 1.1, valt het recreatiestrand langs de zuidoostoever
van de zandwinplas buiten de begrenzing van het projectgebied. Dit strand is in
eigendom van de gemeente Achtkarspelen. Verder ligt het industrieterrein Skûlen-
boarch, op één bedrijfskavel langs de noordoever na, eveneens buiten het project-
gebied.
Afbeelding 1.2 Projectgebied t.h.v. industrieterrein Skûlenboarch
1.3         Behoefte
Zonnepark
In het Energieakkoord voor duurzame groei (2013) is overeengekomen dat in 2020
van al het energieverbruik 14% afkomstig moet zijn van hernieuwbare bronnen.
Voor 2023 ligt dat aandeel op 16%. Dit is noodzakelijk om de uitstoot van broeikas-
gassen en daarmee de gevolgen van klimaatverandering te beperken. In het VN-
klimaatakkoord van Parijs (2015) is vastgelegd dat de opwarming van de aarde met
maximaal 1,5-2 graden Celsius mag stijgen ten opzichte van pre-industriële tijdperk.
Om dat te kunnen bereiken moeten de Europese broeikasgasemissies in 2050 met
80-95% zijn gereduceerd ten opzichte van het peiljaar 1990. De Nederlandse rege-
ring heeft de doelstellingen van Parijs onder meer vertaald in het Klimaatakkoord.
Hieruit blijkt dat er in 2030 84 TWh aan hernieuwbare elektriciteit moet worden
opgewekt, waarvan 35 TWh op land.2 Uit analyses van het Planbureau voor de Leef-
omgeving en het Centraal Bureau voor de Statistiek blijkt dat de (inter)nationale
doelstellingen alleen haalbaar zijn als de energietransitie op korte termijn versneld
wordt.
Los van dit landelijke beeld staat de provincie Fryslân er op dit moment goed voor.
Nederland is op basis van het Klimaatakkoord ingedeeld in dertig energieregio’s. De
2 Een TWh komt overeen met het totale jaarlijkse elektriciteitsgebruik in een stad als Den Bosch. 84 TWh is onge-
  veer gelijk aan 70 procent van het huidige jaarlijkse elektriciteitsverbruik in Nederland.
Ruimtelijke onderbouwing Enerzjyk Skûlenboarch                                                                  5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>provincie Fryslân is daar één van. Binnen de energieregio’s werken overheden, in-
woners, bedrijfsleven, netbeheerders, energiecoöperaties en maatschappelijke or-
ganisaties samen aan de energietransitie. Afspraken worden vastgelegd in een Re-
gionale Energiestrategie (RES). Uit de concept-RES voor Fryslân blijkt dat de provin-
cie in 2030 tenminste 2,3 TWh aan duurzame energie op land wil gaan produceren
en dat deze doelstelling gehaald wordt op grond van wat er gerealiseerd of vergund
is.3
De gemeenten Achtkarspelen en Tytsjerksteradiel hebben de ambitie uiterlijk in
2040 energieneutraal te zijn. In 2017 werd 5,9% van het energieverbruik binnen
Tytsjerksteradiel duurzaam opgewekt. Voor Achtkarspelen ging het om 6,5% (ter
vergelijking: voor de gehele provincie bedroeg dit 11,8%).4 Dit betekent dat beide
gemeenten nog een forse opgave hebben om de doelstelling voor 2040 te kunnen
halen.
Recreatie/Natuur
De rand van de zandwinplas wordt recreatief gebruikt. Hoewel er hekwerken aan-
wezig zijn en het gebied grotendeels verboden terrein is, wordt er volop gewan-
deld, gefietst, gecrost, gezwommen en gevist. Feitelijk is alleen de zuidoostoever,
waar het recreatiestrand ligt, openbaar toegankelijk voor recreanten. Het illegale
gebruik door derden leidt soms tot gevaarlijke situaties (o.a. zwemmen nabij insta-
biele oevers) of tot overlast (o.a. lawaai van crossmotoren, zwerfafval, drugshan-
del). Er is dus volop behoefte aan recreatie in het gebied, maar dat vraagt om goede
voorzieningen en om toezicht zodat de veiligheid van de recreanten gewaarborgd
is.
Uit natuuronderzoek is gebleken dat de rand van de zandwinplas bijzondere na-
tuurwaarden bevat. Ook biedt het gebied potenties voor het uitbouwen van de
plaatselijke biodiversiteit. Het beschermen van bestaande natuurwaarden (ook te-
gen recreanten) en het creëren van nieuwe natuur zijn onderdeel van de planvor-
ming.
1.4         Planologisch-juridisch kader
Het projectgebied maakt deel uit van twee bestemmingsplannen: ‘Bestemmings-
plan omgeving Skulenboarch’ van de gemeente Achtkarspelen (vastgesteld dd. 20
november 2014) en ‘Bestemmingsplan omgeving Skulenboarch’ van de gemeente
Tytsjerksteradiel (vastgesteld dd. 20 november 2014). Het water en de nog te ont-
graven delen zijn bestemd als ‘Bedrijf - Zandwinning’. Voor de randzone geldt de
bestemming ‘Groen’. De zuidelijke rand is mede bestemd als ‘Leiding - Gas’ van-
wege de plaatselijk aanwezige aardgastransportleidingen. Het recreatiestrand aan
de zuidoostkant heeft de bestemming ‘Recreatie - 2’. Ongeveer driekwart van de
zandwinplas en randzone ligt binnen de gebiedsaanduiding ‘geluidzone - industrie
Skûlenboarch’ en/of ‘geluidzone - industrie Westkern’. Natuurontwikkeling en het
beoogde recreatief medegebruik, zijn mogelijk op grond van de huidige bestem-
mingsplannen. De bestemming ‘Groen’ staat ‘beplanting’ en ‘voetpaden’ toe. On-
dergeschikt daaraan mogen deze gronden eveneens gebruikt worden voor ‘dagre-
creatief medegebruik’, ‘parkeervoorzieningen’, ‘openbare nutsvoorzieningen’,
3 Er is nog geen doorkijk naar 2050 gegeven, het jaar waarin de provincie energieneutraal wenst te zijn.
4 Meest recente cijfers, ontleend aan klimaatmonitor.nl.
Ruimtelijke onderbouwing Enerzjyk Skûlenboarch                                                           6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>inclusief de daarbij behorende ‘verhardingen’ en ‘bouwwerken, geen gebouwen
zijnde’.
Het zonnepark is geprojecteerd binnen de bestemming ‘Bedrijf - Zandwinning’. Bin-
nen deze bestemming gaat het primair om de ‘winning en opslag van zand’ en om
‘water’. Ondergeschikt aan deze functies zijn ‘openbare nutsvoorzieningen’ toege-
staan.5 De aanleg van een zonnepark met de omvang van maximaal 24,5 ha, valt
hier niet onder. Er zal dus op grond van een uitgebreide voorbereidingsprocedure
(ex art. 2.12 lid 1, sub a onder 3° Wet algemene bepalingen omgevingsrecht) van
het bestemmingsplan moeten worden afgeweken.6 Daarbij moet aangetoond wor-
den dat sprake is van een goede ruimtelijke ordening. Voorliggend rapport voorziet
daarin.
Afbeelding 1.3 De twee vigerende bestemmingsplannen (bron: ruimtelijkeplannen.nl)
1.5        Leeswijzer
Het volgende hoofdstuk gaat in op het beleidskader van Rijk, provincie en ge-
meente. Hoofdstuk 3 laat op hoofdlijnen zien hoe het projectgebied na het verle-
nen van de omgevingsvergunning (tijdelijk) wordt ingericht. In hoofdstuk 4 is het
planvoornemen getoetst aan diverse wet- en regelgeving, onder meer op het ge-
beid van milieu, water, archeologie en ecologie. De laatste twee hoofdstukken heb-
ben betrekking op de economische en maatschappelijke uitvoerbaarheid van dit
plan.
5 En verder: taluds, wegen en paden; groenvoorzieningen; parkeervoorzieningen; waterhuishoudkundige voorzie-
  ningen; beplanting en bebossing; bouwwerken, geen gebouwen zijnde.
6 Zie verder paragraaf 2.3.1
Ruimtelijke onderbouwing Enerzjyk Skûlenboarch                                                             7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>2.         Beleidskader
2.1        Rijk
2.1.1 Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte
Op 13 maart 2012 is de Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte (SVIR) vastgesteld
door het (voormalige) ministerie van Infrastructuur en Milieu. De SVIR heeft be-
trekking op de periode tot 2040 en heeft als motto: ‘Nederland concurrerend, leef-
baar en veilig’. Om dit motto te kunnen bereiken zijn de volgende drie doelen ge-
steld:
•           Het vergroten van de concurrentiekracht van Nederland door het verster-
            ken van de ruimtelijk-economische structuur;
•           Het verbeteren en ruimtelijk zekerstellen van de bereikbaarheid waarbij de
            gebruiker voorop staat;
•           Het waarborgen van een leefbare en veilige omgeving waarin unieke na-
            tuurlijke en cultuurhistorische waarden behouden zijn.
De bovengenoemde doelen zijn uitgewerkt in dertien nationale belangen. Voor on-
derhavig planvoornemen is met name nationaal belang nr. 2 relevant; ‘ruimte voor
het hoofdnetwerk voor (duurzame) energievoorziening en de energietransitie’. Het
ministerie beseft dat de verdere integratie van de Europese energiemarkt ervoor
zorgt dat er een steeds groter beroep op internationale verbindingen wordt gedaan
en dat hoogspanningsverbindingen mogelijk om uitbreiding vragen. Het Rijk wijst
daarbij de tracés van hoogspanningsverbindingen (vanaf 220 Kilovolt) en locaties
voor de opwekking van elektriciteit (vanaf 500 Megawatt) aan, en zorgt voor de
inpassing hiervan. De SVIR zet daarnaast in op “een transitie naar een duurzame,
hernieuwbare energievoorziening en het geschikt maken van de elektriciteitsinfra-
structuur op de langere termijn voor de meer decentrale opwekking van elektrici-
teit.”
2.1.2 Ladder voor duurzame verstedelijking
Nationaal belang nr. 13 uit de SVIR luidt: ‘zorgvuldige afweging en transparante be-
sluitvorming bij alle ruimtelijke en infrastructurele besluiten’. Het Rijk is verant-
woordelijk voor een goed systeem van ruimtelijke ordening, inclusief zorgvuldige,
transparante ruimtelijke en infrastructurele besluiten. Dat betekent dat het sys-
teem zo ingericht moet zijn dat integrale planvorming en besluitvorming op elk
schaalniveau mogelijk is en dat alle belangen goed kunnen worden afgewogen. Bij
nieuwe ontwikkelingen, aanleg en herstructurering moet in elk geval aandacht zijn
voor de gevolgen voor de waterhuishouding, het milieu en het cultureel erfgoed.
“Vraaggericht programmeren en realiseren van verstedelijking door provincies, ge-
meenten en marktpartijen is nodig om groei te faciliteren, te anticiperen op stag-
natie en krimpregio’s leefbaar te houden. Ook dient de ruimte zorgvuldig te worden
benut en overprogrammering te worden voorkomen.” Om beide te bereiken is de
ladder voor duurzame verstedelijking in het Besluit ruimtelijke ordening opgeno-
men.
Het doel van deze ‘laddertoets’ is zorgvuldig en duurzaam ruimtegebruik, met oog
voor de toekomstige ruimtebehoefte en ontwikkelingen in de omgeving. Inmiddels
heeft de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State geoordeeld dat de
aanleg van een zonnepark niet als een ‘nieuwe stedelijke ontwikkeling’ in het kader
Ruimtelijke onderbouwing Enerzjyk Skûlenboarch                                       8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>van deze ladder kan worden aangemerkt.7 Dit betekent dat de ‘Laddertoets’ niet
op dit plan van toepassing is. Wel wordt in deze ruimtelijke onderbouwing aandacht
geschonken aan genoemde gevolgen voor de waterhuishouding, het milieu en het
cultureel erfgoed (hoofdstuk 4). Tevens wordt ingegaan op de behoefte (paragraaf
1.3).
2.1.3 Besluit algemene regels ruimtelijke ordening
Het Besluit algemene regels ruimtelijke ordening (Barro) voorziet in de juridische
borging van het nationaal ruimtelijk beleid uit de SVIR. In het Barro zijn regels op-
genomen die de beleidsruimte van andere overheden inperken, daar waar natio-
nale belangen dat noodzakelijk maken. Het gaat hier om de dertien nationale be-
langen die in paragraaf 2.1.1 genoemd zijn. Deze hebben geen inperkende werking
voor onderhavig planvoornemen. Titel 2.8 ‘Elektriciteitsvoorziening’ is wel van in-
direct belang, omdat het zonnepark voor teruglevering en transport van stroom
afhankelijk is van het elektriciteitsnet dat door het Rijk wordt aangelegd en be-
heerd. De initiatiefnemer kan via afspraken met derden beschikken over een aan-
sluiting op het elektriciteitsnetwerk. Het bevoegd gezag is hiervan op de hoogte
gesteld.
Afbeelding 2.1 Zuidrand van de zandwinplas
2.1.4 Energieakkoord
Het Energieakkoord voor duurzame groei (6 september 2013) is een convenant dat
afspraken bevat over energiebesparing, duurzame energie en werkgelegenheid. Bij
dit convenant zijn, naast het kabinet, onder meer werkgevers, vakbonden en mili-
euorganisaties betrokken. De ondertekenaars zetten zich in voor de volgende doe-
len:
7 ABRvS, 23 januari 2019, ECLI:NL:2019:178. Het beoogde recreatieve medegebruik is reeds mogelijk op grond
  van de geldende bestemmingsplannen en derhalve evenmin te beschouwen als ‘nieuwe stedelijke ontwikke-
  ling’.
Ruimtelijke onderbouwing Enerzjyk Skûlenboarch                                                             9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>•      Een besparing van het finale energieverbruik met gemiddeld 1,5 procent per
       jaar.
•      100 Petajoule aan energiebesparing in het finale energieverbruik van Neder-
       land per 2020.8
•      Een toename van het aandeel van hernieuwbare energieopwekking [in 2013
       ruim 4 procent] naar 14 procent in 2020.
•      Een verdere stijging van dit aandeel naar 16 procent in 2023.
•      Ten minste 15.000 voltijdsbanen.
Het Energieakkoord is uitgewerkt in tien pijlers. De tweede pijler is: ‘het opschalen
van hernieuwbare energieopwekking’. Dit vraagt een intensieve inzet op verschil-
lende bronnen, zoals wind op land, wind op zee, diverse vormen van lokale opwek-
king zoals zonne-energie, en de inzet van biomassa. “Uitgangspunt is een kostenef-
fectieve uitrol die zekerheid biedt voor investeerders, additionele werkgelegenheid
creëert, innovaties uitlokt waardoor de kosten worden verlaagd en die bijdraagt
aan versterking van de concurrentiepositie van Nederlandse bedrijven in deze sec-
tor.” De convenantpartners willen met deze aanpak, in combinatie met energiebe-
sparing (de eerste pijler), in 2023 16% hernieuwbare energie realiseren en 14% in
2020.
‘Decentrale opwekking’ vormt de derde pijler van het energieakkoord. Burgers krij-
gen meer mogelijkheden om zelf hernieuwbare energie op te wekken en lokale en
regionale initiatieven worden waar nodig en mogelijk door gemeenten, provincies
en de rijksoverheid ondersteund. De vierde pijler zorgt ervoor dat het energietrans-
portnetwerk gereed is voor een duurzame toekomst. Partijen spreken af zich voor
te bereiden op deze veranderende toekomst, zodat aanpassingen snel tot stand
kunnen komen wanneer deze nodig en gewenst zijn. Daarbij wordt ook ingezet op
Europese samenwerking. De overige pijlers zijn niet direct relevant voor onderhavig
plan.
2.1.5 Energierapport
In het ‘Energierapport - Transitie naar duurzaam’ (ministerie van Economische za-
ken, januari 2016) geeft het kabinet een integrale visie op de toekomstige energie-
voorziening van Nederland. Om de transitie naar duurzame energie vorm te geven
zijn drie uitgangspunten geformuleerd: 1) sturen op CO2-reductie; 2) verzilveren
van economische kansen die de energietransitie biedt en 3) integratie van ‘energie’
in het ruimtelijk beleid. Met name het derde uitgangspunt is van belang voor on-
derhavig plan. “Een CO2-arme energievoorziening heeft meer ruimte nodig dan de
huidige energievoorziening. Nieuwe, schone vormen van opwekking, opslag en
transport van energie moeten worden ingepast, in de buurt van waar we ook wo-
nen, werken en recreëren. Door gebruik van een combinatie van energiezuinige
technieken en CO2-arme opwekking zal het uiterlijk van woonwijken, industrieter-
reinen en landelijke gebieden veranderen”, aldus het Energierapport. Om deze op-
gave goed te laten verlopen benadrukt het kabinet de noodzaak van vroegtijdig
overleg in elke fase van het besluitvormingsproces, het benutten van gebiedseigen
kenmerken van regio’s, innovaties en mogelijkheden van meervoudig ruimtege-
bruik en een heldere rolverdeling tijdens het planproces. Over deze rolverdeling
8 1 Petajoule energiebesparing in het finale energieverbruik komt overeen met het jaarlijkse gemiddelde elektri-
  citeitsverbruik van circa 15.000 huishoudens.
Ruimtelijke onderbouwing Enerzjyk Skûlenboarch                                                                 10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>zegt het Energierapport: “de verantwoordelijkheid voor het ruimtelijke ordenings-
proces ligt bij provincies of gemeenten. Voor participatie van belanghebbenden is
de initiatiefnemer primair verantwoordelijk, die samenwerkt met het bevoegd ge-
zag.”
2.1.6 Energieagenda
De ‘Energieagenda - Naar een CO2-arme energievoorziening’ (ministerie van eco-
nomische zaken, december 2016) is tot stand gekomen op basis van de ‘Energiedi-
aloog’ die naar aanleiding van het Energierapport is gevoerd. Ook in deze Energie-
agenda wordt benadrukt dat de energietransitie grote impact heeft op de fysieke
leefomgeving en dat deze leidt tot een grote ruimtelijke opgave. Voor het kabinet
zijn gebiedskenmerken en gebiedswaarden uitgangspunt voor de besluitvorming
rond energieprojecten. “De ruimtelijke inpassing van energieprojecten vindt plaats
binnen de kaders van integraal ruimtelijk ontwerp op regionale schaal, waarvoor
een participatief besluitvormingsproces gevolgd moet worden.” Hierbij wordt het
belang van meervoudig ruimtegebruik, functiecombinaties, samenhang met an-
dere gebiedsopgaven en een evenredige verdeling van lasten en lusten onder-
streept.
2.1.7 Klimaatakkoord
Op 28 juni 2019 is het Klimaatakkoord door de minister van Economische Zaken en
Klimaat aan de Tweede kamer aangeboden. Het centrale doel van dit Klimaatak-
koord is “het terugdringen van de nationale broeikasgasuitstoot in 2030 met 49%
ten opzichte van 1990”. Het Klimaatakkoord bevat afspraken voor vijf sectoren:
elektriciteit, gebouwde omgeving, industrie, landbouw en landgebruik, mobiliteit.
Voor elektriciteit is afgesproken dat in 2030 70% van het totale gebruik uit her-
nieuwbare bronnen afkomstig moet zijn. Daarbij wordt, zoals gezegd, uitgegaan
van 35 TWh hernieuwbaar opgewekte stroom op land. Bij ‘stroom op land’ krijgt de
regio een grote rol. Er zijn dertig energieregio’s benoemd, waaronder die van de
provincie Fryslân (zie ook paragraaf 1.3). Elke regio moet uiterlijk eind 2021 een Re-
gionale Energie Strategie (RES) vaststellen. In de RES wordt aangegeven hoe de
energietransitie gestalte krijgt. Onderdeel van deze hoe-vraag is de ruimtelijke in-
passing. Er zijn vier principes geformuleerd waarmee rekening moet worden ge-
houden:
•           Streef naar zuinig en (zoveel mogelijk) meervoudig ruimtegebruik.
•           Breng vraag naar en aanbod van hernieuwbaar opgewekte elektriciteit zo-
            veel mogelijk dicht bij elkaar.
•           Combineer opgaven en ga indien nodig over tot uitruilen en herbestem-
            men.
•           Sluit zo goed mogelijk aan bij gebied specifieke ruimtelijke kwaliteit.
In aanvulling op deze principes geeft het Klimaatakkoord aan dat bij de totstandko-
ming en inpassing van hernieuwbare elektriciteit, de impact op natuur en landschap
integraal moet worden meegewogen. Daarnaast wordt er aandacht gevraagd voor
mogelijkheden om natuurelementen te creëren en ecologische knelpunten op te
lossen.
Ruimtelijke onderbouwing Enerzjyk Skûlenboarch                                      11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>2.1.8 Zonneladder/Nationale Omgevingsvisie
Naar aanleiding van de motie Dik-Faber uit 2018 (Kamerstukken II 2017/18, 32 813,
nr. 204) is het kabinet met het IPO, de VNG en maatschappelijke organisaties een
voorkeursvolgorde voor de toepassing van zon-PV overeengekomen. Deze zogehe-
ten ‘zonneladder’ voorziet in het ontzien van landbouw- en natuurgronden en het
stimuleren van zon op daken. De zonneladder zal te zijner tijd opgenomen worden
in de Nationale Omgevingsvisie (NOVI). In de ontwerp-NOVI van juni 2019 wordt
uitgegaan van: 1) zonnepanelen op daken en gevels van gebouwen; 2) zonnepane-
len op onbenutte terreinen in bebouwd gebied; 3) zonnepanelen in het landelijk
gebied.
De ontwerp-NOVI benadrukt dat deze voorkeursvolgorde geen volgtijdelijkheid in-
houdt. Na het verkennen van mogelijkheden voor het toepassen van zon-PV kan
gestart worden met het gelijktijdig benutten van de gekozen mogelijkheden. De
voorkeursvolgorde wordt verwerkt in de Regionale Energiestrategieën en binnen
het gemeentelijk beleid. De NOVI benadrukt dat voor elke trede van de zonnelad-
der gezocht moet worden naar ‘slimme functiecombinaties’. Voor het landelijk ge-
bied ligt de voorkeur bij gronden met een andere primaire functie dan landbouw of
natuur, zoals “waterzuiveringsinstallaties, vuilnisbelten, binnenwater en areaal in
beheer van het Rijk, waaronder waar mogelijk de bermen van spoor- en autowe-
gen.”
Afbeelding 2.2 Het recreatiestrand aan de zuidoostkant van de zandwinplas
2.1.9 Conclusie
Het planvoornemen sluit aan bij de wens van het Rijk om decentrale opwekking van
hernieuwbare energie te faciliteren (SVIR, nationaal belang nr. 2). Daarbij wordt
rekening gehouden met de gevolgen van de aanleg van het zonnepark voor de wa-
terhuishouding, het milieu en het cultureel erfgoed (SVIR, nationaal belang nr. 13).
Deze aspecten komen in hoofdstuk 4 aan bod. Dat er sprake is van voldoende
Ruimtelijke onderbouwing Enerzjyk Skûlenboarch                                    12
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>behoefte aan het zonnepark (eis uit SVIR) is reeds gebleken uit paragraaf 1.3. Als
een versnelling van de energietransitie uitblijft, worden de nationale en gemeente-
lijke doelstellingen voor duurzaam opgewekte energie niet gehaald. In het Energie-
rapport en de Energieagenda vraagt het Rijk aandacht voor een goede ruimtelijke
en maatschappelijke inpassing van energieopgaven. In hoofdstuk 3 en 5 wordt in-
gegaan op deze aandachtspunten. Hieruit blijkt dat de cultuurhistorische en land-
schappelijke kenmerken leidend zijn geweest voor het parkpontwerp en dat aan de
totstandkoming hiervan een uitgebreid inspraak- en participatietraject is voorafge-
gaan.
Onderhavig planvoornemen voldoet aan de nationale zonneladder. Door het zon-
nepark aan te leggen op een zandwinplas wordt landbouwgrond en natuur ontzien.
Tevens is sprake van de gewenste functiecombinaties (zie ook paragraaf 2.2.3 en
3.3).
Tenslotte wordt voldaan aan de bepalingen uit het Klimaatakkoord. Aan het prin-
cipe van zuinig en meervoudig ruimtegebruik wordt tegemoet gekomen door het
zonnepark op een zandwinplas aan te leggen en deze plas mede te benutten voor
recreatie en natuur (zie paragraaf 3.3). Vraag en aanbod van opgewekte elektrici-
teit blijven dicht bij elkaar doordat het zonnepark deels of geheel in eigendom komt
van een plaatselijke energiecoöperatie. De bewoners van de dorpen rondom de
plas krijgen volop kans te participeren in het park. Tenslotte is bij het ontwerp voor
het zonnepark rekening gehouden met de lokale gebiedskwaliteiten (zie hoofdstuk
3).
2.2         Provincie
2.2.1 Grutsk op ‘e Romte!
In Grutsk op ‘e Romte! - Structuurvisie 2014 (vastgesteld dd. 1 april 2014) worden
de landschappelijke en cultuurhistorische structuren van provinciaal belang in sa-
menhang geanalyseerd, gewaardeerd en van een richtinggevend advies voorzien.
Het doel hiervan is: “behoud en verdere ontwikkeling van de ruimtelijke kwaliteit
door middel van informeren, adviseren en inspireren.” De provincie hanteert voor
de doorwerking van ‘Grutsk op ‘e Romte!’ een tweesporenbeleid: bestuurlijke bor-
ging gebeurt via de (planologische) Samenwerkingsagenda en juridische borging via
de Verordening Romte Fryslân (zie paragraaf 2.2.2). Gemeenten moeten in ruimte-
lijke plannen motiveren hoe ze met de provinciale belangen uit Grutsk zijn omge-
gaan.
Het projectgebied ligt binnen deelgebied ‘Noordelijke Wouden’ en behoort deels
tot het ‘dykswallenlandschap’ (zuidelijke plas) en deels tot het ‘singellandschap’
(noordelijke plas).9 Kenmerkend voor beide landschapstypes is “een opstrekkende
verkaveling vanuit de beek op de zandruggen van de uitlopers van het Drents pla-
teau.” De provincie streeft binnen de Noordelijke Wouden onder meer naar het
behoud van: de kleinschaligheid van het landschap, de opstrekkende percelen, el-
zensingels/dyswallen en de herkenbaarheid en beleefbaarheid van het natuurlijke
reliëf in de vorm van dekzandruggen en pingoruïnes. In het volgende hoofdstuk
wordt ingegaan op de invulling van het projectgebied. Daaruit blijkt dat de cultuur-
historische en landschappelijke waarden als uitgangspunt voor het ruimtelijk ont-
werp zijn genomen. Op dit punt wordt tevens verwezen naar hoofdstuk 4 waarin
9 Zie de Landschapstypenkaart.
Ruimtelijke onderbouwing Enerzjyk Skûlenboarch                                      13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>het planvoornemen getoetst is aan de ‘Cultuurhistorische Kaart Fryslân’ en de
‘Friese Archeologische Monumentenkaart Extra’. Beide provinciale kaarten geven
geen specifieke waarden, aandachtspunten of belemmeringen voor het projectge-
bied.
2.2.2 Omgevingsverordening
De Verordening Romte Fryslân 2014 (gewijzigd vastgesteld dd. 21 februari 2018)10
bevat instructies op grond van de Wet ruimtelijke ordening (Wro) over de inhoud
van gemeentelijke ruimtelijke plannen en over de onderbouwing en motivering in
de plantoelichting. Kortgezegd geeft de Verordening weer wat in een ruimtelijk
plan wel (toestemming) of niet (verbod) is toegestaan. Bij een verbodsbepaling
geeft de Verordening vaak ook afwijkingsbepalingen. Daaruit blijkt onder welke
voorwaarden de ontwikkeling toch is toegestaan ('ja, mits'). De gemeente zal bij de
toepassing van die afwijkingsbepaling afdoende moeten motiveren dat aan deze
voorwaarden wordt voldaan. Bij het vooroverleg over ruimtelijke plannen kunnen
gemeenten met de provincie afspraken maken over de invulling van de voorwaar-
den.
Afbeelding 2.3 De zandwinplas vanuit zuidelijke richting
Sturingsfilosofie
De Verordening is gebaseerd op een tweesporenbenadering, met als uitgangspunt
het beginsel van de Wro; ‘lokaal wat kan, centraal wat moet’. Deze twee sporen
zijn:
1. Heldere, transparante rechtsgelijke afbakening van provinciale en gemeente-
       lijke belangen;
10 In deze ruimtelijke onderbouwing is gebruik gemaakt van de geconsolideerde versie die op ruimtelijkeplannen.nl
  staat (dd. 8 augustus 2018) en van de ‘Ontwerp Wijziging Verordening Romte Fryslân 2014 (zon)’ van 30 juni
  2020.
Ruimtelijke onderbouwing Enerzjyk Skûlenboarch                                                                14
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>2. Ontwikkelingsgerichte samenwerking gebaseerd op gezamenlijke belangen die
       bij voorkeur vorm worden gegeven in een planologische samenwerkings-
       agenda en daarop gebaseerde afspraken en die, voor zover nodig, juridisch
       worden geborgd door middel van de Verordening.
De Verordening regelt de provinciale belangen die op voorhand door moeten wer-
ken naar gemeentelijke ruimtelijke plannen (spoor 1). Het gaat dan om belangen
die niet doelmatig of doeltreffend op gemeentelijk niveau kunnen worden afgewo-
gen en behartigd, omdat de effecten het lokale niveau overstijgen. Uitgangspunt is
dat niet meer geregeld wordt dan noodzakelijk is. Dubbele regelgeving wordt ook
vermeden. Verder is rekening gehouden met de verantwoordelijkheid van gemeen-
ten. Binnen kwantitatieve en kwalitatieve randvoorwaarden is ruimte voor lokaal
maatwerk. In het ontwikkelingsgerichte spoor levert de provincie actief haar bij-
drage met kennis en inzicht, investeringen, programma's en projecten, organisatie-
en regiekracht (spoor 2). Voor de doorwerking van het ruimtelijk beleid wordt na-
drukkelijk ingezet op vooroverleg met gemeenten en afstemming tussen gemeen-
ten.
Zonneparken
In de Ontwerp Wijziging Verordening Romte Fryslân 2014 (zon) van 30 juni 2020 is
bepaald dat in een ruimtelijk plan kan worden voorzien in een opstelling voor
zonne-energie op “een zandwinlocatie of een voormalige zandwinlocatie, voor zo-
ver deze geen onderdeel uitmaakt van de ecologische hoofdstructuur” (artikel
9.6.2b).11 Hierbij is als voorwaarde gesteld dat de omgeving betrokken wordt bij het
planproces en dat hierbij de mogelijkheden voor financiële participatie worden ver-
kend (artikel 9.6.2.3). Verder geldt dat in het ruimtelijk plan moet worden onder-
bouwd “dat de opstelling inpasbaar is binnen de landschappelijke- en cultuurhisto-
rische kernkwaliteiten en [dat] een ruimtelijk inrichtingsplan [wordt] opgesteld,
waarvan de uitvoering zo nodig als voorwaardelijke bepaling in het ruimtelijk plan
is opgenomen.” Onderhavig planvoornemen voldoet aan deze voorwaarden. Er is
sprake van een zandwinplas die geen onderdeel is van de ecologische hoofdstruc-
tuur (zie ook ‘toetsing projectgebied’). De omgeving van de zandwinplas is uitge-
breid betrokken bij het planproces. Ook de mogelijkheden voor (financiële) partici-
patie zijn daarbij verkend. Het streven is dat het zonnepark deels of geheel in ei-
gendom komt van een lokale energiecoöperatie. In hoofdstuk 3 wordt ingegaan op
het inrichtingsplan. Daaruit blijkt dat de landschappelijke- en cultuurhistorische
kernkwaliteiten van het projectgebied de basis vormen voor de nieuwe inrichting.
In de omgevingsvergunning wordt de uitvoering van dit inrichtingsplan juridisch ge-
borgd.
Toetsing projectgebied
• Begrenzing bestaand bebouwd gebied: het projectgebied ligt in het buitenge-
       bied.
• Kernenstructuur en netwerkverbindingen: niet van toepassing.
• Natuur: het bosperceel aan de noordoostkant van de zandwinplas behoort tot
       ‘Natuur buiten de EHS’. Alleen het meest westelijke deel van dit perceel ligt
       binnen de grenzen van het projectgebied. Voor ‘Natuur buiten de EHS’ geldt
11 Dit is ook al mogelijk op grond van de Verordening zelf (vgl. artikel 9.4.1.5).
Ruimtelijke onderbouwing Enerzjyk Skûlenboarch                                     15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>      dat er sprake moet zijn van een “passende bestemming met gebruiksregels ge-
      richt op behoud, herstel of ontwikkeling van natuurwaarden”. In paragraaf 1.4
      is op het ter plaatse geldende bestemmingsplan ingegaan. Daarnaast wordt
      verwezen naar het ecologisch onderzoek waaruit naar voren is gekomen dat
      negatieve effecten binnen dit natuurgebied worden uitgesloten (zie paragraaf
      4.9).
•     Glastuinbouwlocaties Noordwest Fryslân: niet van toepassing.
•     Reserveringszones versterking primaire waterkeringen: niet van toepassing.
•     Havenkom Harlingen: niet van toepassing.
•     Weidevogelgebieden: niet van toepassing.
•     Bijzondere afwijkingen: niet van toepassing.
2.2.3 Romte foar Sinne
De notitie Romte foar Sinne (vastgesteld provinciale staten dd. 18 februari 2015)
geeft aan onder welke voorwaarden de provincie ruimte wil bieden aan opstellin-
gen van zonnepanelen. De voorkeursvolgorde is: 1) plaatsing van zonnepanelen op
daken; 2) meervoudig ruimtegebruik op de grond; 3) enkelvoudige opstellingen in
het veld. Zonneparken op zandwinplassen zijn onder de tweede categorie te scha-
ren. Voor wat betreft de inpassing van zonneparken wordt aandacht gevraagd voor
aanwezige zichtlijnen. Een goede landschappelijke inpassing betekent niet dat de
panelen altijd uit het zicht worden geplaatst. Een verantwoord ontwerp waarbij de
panelen onderdeel worden van de stedelijke omgeving is ook mogelijk. De omvang
van een zonnepark dient bij voorkeur afgestemd te zijn op de aard en schaal van de
plaatselijke energievraag. Samenwerking van meerdere dorpen is eveneens moge-
lijk.
2.2.4 Sinnefjilden yn it lânskip
In de notitie Sinnefjilden yn it lânskip (september 2017) zijn de vertrekpunten voor
ruimtelijke inpassing van zonnevelden in het landschap opgenomen. Het ruimte-
lijk/landschappelijk goed inpassen van zonnevelden betekent dat een zonneveld
‘logisch aansluiting vindt bij de kenmerken van de omgeving en daar kwaliteiten
aan toevoegt’. De provincie heeft tien vertrekpunten geformuleerd. Deze kunnen
als handreiking en inspiratie dienen bij de realisatie van een zonnepark. Het gaat
om:
1. Bepaal bewust de ambitie;
2. Maak een doorkijk naar de lange termijn;
3. Kies een locatie die aansluit bij omgevingskenmerken, karakter, maat en schaal;
4. Benut kansen voor multifunctioneel gebruik;
5. Gebruik en herstel de landschapsstructuur;
6. Houd het landschap zichtbaar;
7. Neem afstand in acht bij infrastructuur, bebouwing, natuur en cultuurhistori-
      sche waarden;
8. Maak een landschappelijke rand;
9. Volg in alles de verkaveling, zorg voor een eenduidige opstellingsrichting
10. Creëer een verzorgd totaalbeeld;
De eerste twee vertrekpunten hebben betrekking op de oriëntatiefase van pro-
jecten (Wat voor type zonneveld is gewenst?). Het derde vertrekpunt betreft de
Ruimtelijke onderbouwing Enerzjyk Skûlenboarch                                    16
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>locatiefase (Waar zou het zonneveld het best kunnen ‘landen’?). De overige ver-
trekpunten gaan over de inrichtingsfase (Hoe zou het zonneveld eruit kunnen zien?)
en zijn meegenomen bij het opgestelde inrichtingsplan dat in hoofdstuk 3 aan bod
komt.
2.2.5 Conclusie
Onderhavig plan sluit aan bij het provinciale beleid in de zin dat het bijdraagt aan
de doelstelling om in 2050 100% onafhankelijk te zijn van fossiele brandstoffen.12
Het project voldoet aan de Verordening Romte Fryslân 2014, die zonneparken toe-
staat op een (voormalige) zandwinlocatie die geen onderdeel is van de ecologische
hoofdstructuur. In het ontwerp voor het zonneperk is rekening gehouden met de
waarden van deelgebied ‘Noordelijke Wouden’ uit Grutsk op ‘e Romte! en met de
vertrekpunten uit Sinnefjilden yn it lânskip. Het resultaat is een samenhangend
parkontwerp, passend binnen de schaal en (cultuurhistorische) kenmerken van het
plaatselijke landschap. Dit wordt toegelicht in hoofdstuk 3. Aan de maatschappe-
lijke inpassing is zorg besteed via een uitgebreid traject van inspraak en door mo-
gelijkheden voor participatie te bieden. In hoofdstuk 5 komt dit aan bod. Ook de
gewenste functiemenging wordt bereikt door gebruikmaking van een zandwinge-
bied en door een meerwaarde voor natuur en recreatie te creëren (zie hoofdstuk 3
en 4).
Afbeelding 2.4 Noordzijde zandwinplas met industrieterrein Westkern op de achtergrond
2.3         Gemeente
2.3.1 Principe-uitspraak
Er zijn op dit moment twee bestemmingsplannen voor het projectgebied van
kracht. In paragraaf 1.4 is hier reeds op ingegaan. Geconstateerd is dat de aanleg
12 Zie hiervoor o.a. de notitie Sinnefjilden yn it lânskip (2017) en Concept-RES (10 maart 2020). Klimaatmonitor.nl
  geeft aan dat het aandeel hernieuwbare energie in 2018 11,8% bedroeg. Recentere cijfers zijn nog niet beschik-
  baar.
Ruimtelijke onderbouwing Enerzjyk Skûlenboarch                                                                   17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>van het zonnepark niet past binnen de geldende bestemmingen en derhalve vraagt
om het doorlopen van een uitgebreide voorbereidingsprocedure voor het planolo-
gisch afwijken. Deze afwijking betekent niet dat de huidige bestemmingsplannen
worden gewijzigd. Er wordt alleen een ‘laag’ toegevoegd aan het geldende plano-
logisch-juridische kader, op grond waarvan het zonnepark tijdelijk is toegestaan. De
colleges van burgemeester en wethouders zijn gevraagd medewerking te verlenen
aan deze (buitenplanse) afwijking van de twee bestemmingsplannen. Dit heeft op
30 juni 2020 geleid tot een principe-uitspraak waarin beide colleges verklaren “een
positieve grondhouding ten aanzien van de verdere uitwerking van het plan” te
hebben.
2.3.2 Duurzaamheidsagenda
De gemeenten Achtkarspelen en Tytsjerksteradiel willen in 2020 een duurzaam-
heidsagenda opstellen. Daarin komen de thema’s energietransitie, biodiversiteit en
mobiliteit aan bod. Voor het opstellen van de duurzaamheidsagenda wordt onder
meer samengewerkt met inwoners, woningcorporaties en (energie)bedrijven. Eén
van de doelen is toe te werken naar energieneutraliteit in 2040. Ter voorbereiding
op de Duurzaamheidsagenda is een enquête onder inwoners gehouden. De meer-
derheid van de geënquêteerden staat neutraal tot positief tegenover de komst van
zonneparken, en deze groep is groter als burgers er direct van kunnen meeprofite-
ren.
2.3.3 Conclusie
Voorliggend plan komt tegemoet aan de doelstelling van de gemeenten Achtkars-
pelen en Tytsjerksteradiel om in 2040 energieneutraal te zijn. Voor de aanleg van
het zonnepark zal moeten worden afgeweken van de voor het projectgebied gel-
dende bestemmingsplannen. De colleges van burgemeester en wethouders heb-
ben inmiddels aangeven ‘een positieve grondhouding’ ten aanzien dit plan te heb-
ben.
Ruimtelijke onderbouwing Enerzjyk Skûlenboarch                                     18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>3.         Planbeschrijving
3.1        Huidige situatie
Tot en met september 2020 is er zand gezogen binnen het projectgebied. De laatste
zandafgraving vond aan de oostzijde plaats, parallel aan de Westerein. Daarna is de
zandwinplas opgeleverd aan Enerzjyk Skûlenboarch BV. Dit is gebeurd volgens het
‘Eindplan’, dat onderdeel is van de ontgrondingsvergunning. Het Eindplan is weer-
gegeven in afbeelding 3.1. De maatregelen uit dit Eindplan zijn inmiddels uitge-
voerd.
Afbeelding 3.1 Eindplan volgens ontgrondingsvergunning
Ruimtelijke onderbouwing Enerzjyk Skûlenboarch                                    19
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>De zandwinplas heeft op dit moment een oppervlak van circa 49 hectare.13 Het
grootste deel van de rand rond de plas behoort tot het projectgebied. Zie afbeel-
ding 1.1 voor de begrenzing. Daaruit blijkt dat het recreatiestrand aan de zuidoost-
kant erbuiten valt. Deze is in eigendom van de gemeente Achtkarspelen. Ook aan
de zuidkant liggen percelen van derden (zoals het gemaal van wetterskip Fryslân).
Deze percelen liggen eveneens buiten het projectgebied en blijven buiten beschou-
wing.
De afbeeldingen 1.1, 1.2, 2.1, 2.3 en 2.4 geven een goede indruk van de huidige
situatie binnen het projectgebied. Het gaat om een grootschalige waterplas die aan
één zijde door zware industrie (noorden) en voor het overige door vegetatie en/of
zandige oevers wordt omgeven. Aan de noordoost-, zuid- en westkant liggen bos-
percelen. Aan de noord- en oostkant is het gebied opener, deels door de recente
afgraving. Formeel is het projectgebied afgesloten voor bezoekers, maar de aanwe-
zige hekwerken zijn op diverse plekken opengebroken (ondanks periodiek herstel-
werk). Rondom de plas heeft zich daardoor in de loop der jaren een voetpad ge-
vormd.
De noordoostkant van het projectgebied wordt na beëindiging van de zandwinning
ingericht als ‘heischraal grasland’. Langs de plaatselijke oever komen tevens ‘tak-
kenbossen’, zodat dit gebied landschappelijk is ingepast en ontoegankelijk wordt.
Verder krijgt de noordelijke oever van de zandwinplas steenbestorting. Daarnaast
wordt her en der in het projectgebied riet aangeplant of voorzien in andere beplan-
ting. Op twee plekken waar vroeger singelbeplanting stond, worden bomenrijen
geplant.
3.2          Cultuurhistorie
Begin jaren zeventig is gestart met de zandafgraving bij Skûlenboarch. Tien jaar eer-
der is het Prinses Margrietkanaal/Knillesdjip verbreed en een begin gemaakt met
de aanleg van het plaatselijke industrieterrein. In de eerste twee decennia werd er
alleen zand gezogen in het deel van de plas dat direct aan de zuidzijde van het in-
dustrieterrein grenst en onderdeel is van de gemeente Tytsjerksteradiel. Vanaf de
jaren negentig werd gestart met de afgraving van het noordelijk deel, dat op het
grondgebied van de gemeente Achtkarspelen ligt. In 2014 zijn beide delen met el-
kaar verbonden. Een jaar later is het recreatiestrandje aan de zuidoostzijde aange-
legd.
In afbeelding 3.2 zijn enkele historische kaarten opgenomen, die het voorgaande
illustreren. Uit de oudste kaart van omstreeks 1950 is tevens op te maken dat er op
de plek van de zandwinplas ooit een fraai coulisselandschap lag. Kenmerkend voor
dit landschapstype is een opstrekkende verkaveling (lange, smalle percelen) en
houtwallen/dykswâllen met elzen op de perceelgrenzen. Het contrast met de zand-
winplas kan haast niet groter zijn: de kleinschaligheid en groene beslotenheid heeft
plaats gemaakt voor een grote open ruimte. Toch is er ook een zekere continuïteit
tussen verleden en heden. Het coulisselandschap van de Noardlike Fryske Wâlden
dankt haar bestaan en inrichting mede aan de systematische veenafgravingen die
er vanaf de Middeleeuwen hebben plaatsvonden. Hoewel van een geheel andere
orde, geldt dat ook voor het ontstaan van de zandwinplas. Daar doet alleen het
13 Dit is het wateroppervlak. Het landoppervlak binnen het projectgebied bedraagt circa 16 ha.
Ruimtelijke onderbouwing Enerzjyk Skûlenboarch                                                 20
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>                    groen in de randzone nog denken aan het coulisselandschap dat er ooit aanwezig
                    was.
Afbeelding 3.2 Topografische kaarten omstreeks 1950, 1982, 1993 en 2013 (bron: topotijdreis.nl)
                    3.3        Ruimtelijk ontwerp
                    3.3.1 Uitgangspunten
                    Uit de beleidsanalyse van hoofdstuk 2 is naar voren gekomen dat de plaatselijk aan-
                    wezige ‘gebiedskenmerken en gebiedswaarden’ (Energieagenda) en ‘ruimtelijke
                    kwaliteit’ (Klimaatakkoord) de basis vormen voor de inpassing van zonneparken in
                    het landschap. Het is een ruimtelijke opgave die vraagt om een integrale benade-
                    ring, met als uitgangspunt: het beperken van de impact op natuur en landschap,
                    meervoudig ruimtegebruik en het creëren van samenhang met andere gebiedsop-
                    gaven.
                    Het projectgebied is onderdeel van de ‘Noordelijke Wouden’. De daarvoor kenmer-
                    kende kavelstructuren en landschapselementen zijn door de zandwinning letterlijk
                    weggegraven. Zoals blijkt uit paragraaf 3.2 is het voormalige landschap alleen in de
                    randen van de zandwinplas nog te herkennen. Deze vervullen daarmee een dub-
                    bele functie: de groene randen met deels nog oude boomwallen zorgen voor de
                    inpassing van het zonnepark én herinneren aan het singel-/dyskwallenlandschap
                    dat hier aanwezig was. In het inrichtingsplan dat in paragraaf 3.3.2 aan bod komt,
                    worden enkele concrete ‘meekoppelkansen’ voor het landschap benoemd. Het
                    idee is dat de oude landschapsstructuren daarmee weer ‘leesbaar’ worden ge-
                    maakt.
                    Ruimtelijke onderbouwing Enerzjyk Skûlenboarch                                     21
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>In het kader van de participatie en het inspraaktraject is met diverse organisaties
en gebiedsgebruikers gesproken. Er blijkt behoefte te zijn aan dagrecreatie in het
projectgebied. Wandelen en vissen zijn daarbij het meest genoemd. De aanwezige
natuur en het groene karakter vormen volgens velen belangrijke gebiedskwalitei-
ten. Er worden ook problemen benoemd. Hangjongeren, motorcrossers/quads en
drugsdealers zorgen voor overlast (o.a. zwerfafval, stichten van brandjes, lawaai,
gevoel van onveiligheid). Het illegaal zwemmen op diepe plekken en nabij instabiele
oevers zorgt voor gevaarlijke situaties. Ook voor deze gebiedsopgaven zijn in het
inrichtingsplan meekoppelkansen opgenomen. Daarbij gaat het om het versterken
van natuurwaarden, toevoegen van dagrecreatieve functies en beperken van over-
last.
In paragraaf 3.1 is het Eindplan besproken. Deze heeft als doel te voorzien in een
landschappelijke inpassing van de zandwinplas. Daarmee is dus reeds sprake van
een inbedding van het projectgebied/zonnepark binnen het landschap. Het Eind-
plan is het resultaat van de afspraken die zijn gemaakt tussen de zandwinner en de
provincie/gemeenten in het kader van de ontgrondingsvergunning. Alleen daar
waar dit van meerwaarde wordt geacht, is ervoor gekozen om dit Eindplan aan te
vullen.
3.3.2 Inrichtingsschets
Aan het slot van dit hoofdstuk is de inrichtingsschets voor het projectgebied opge-
nomen. Deze geeft op hoofdlijnen aan hoe het zonnepark ruimtelijk wordt inge-
past. Ook de ‘meekoppelkansen' voor dagrecreatie en natuur zijn in de inrichtings-
schets opgenomen. De schets is een coproductie van +PEIL architecten en LAOS
Landschapsarchitectuur en gebaseerd op de vertrekpunten uit de notitie ‘Sinnefjil-
den yn it lânskip’. Er kunnen vier ‘lagen’ in de inrichtingsschets onderscheiden wor-
den:
• Energie: de aanleg van een drijvend zonnepark met een omvang van maximaal
     24,5 hectare. In plaats van zand zal er dus energie gewonnen gaan worden. Het
     zonnepark vormt daarmee de nieuwe economische motor van het projectge-
     bied. De opbrengsten uit ´zon´ kunnen deels geherinvesteerd worden in de ran-
     den.
• Recreatie: het benutten van de recreatieve potentie door de aanleg van een
     wandelpad rondom de plas (inclusief aansluiting bij Binnefiet-pad ten zuiden
     van het projectgebied), een vissteiger en visstekken aan de noordkant (inclusief
     parkeerplaatsen), een uitkijkpunt aan de oostkant en een vogelspotplek aan de
     zuidkant.
• Ecologie: het creëren van rietoevers aan de noordkant (cf. Eindplan), heischraal
     grasland aan de oostkant (cf. Eindplan), een klif voor oeverzwaluwen en taluds
     voor wilde bijen aan de oostkant, het vergroten van de biodiversiteit in het
     ‘heuvelbos’ aan de zuid(west)kant, het ontzien van waardevolle natuur aan
     zuid- en westkant en het behoud van foerageergebied voor vleermuizen en vo-
     gels.
• Landschap: het zichtbaar maken van de oude kavelstructuur door drijvende
     rieteilanden in het zuidelijk deel van de plas (mits uitvoerbaar), het creëren van
     een bomenlaan aan de noord- en oostkant (cf. Eindplan), de aanleg van com-
     pensatiebos en struweel aan de (noord)oostkant (cf. Eindplan) en het creëren
Ruimtelijke onderbouwing Enerzjyk Skûlenboarch                                        22
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>                                      van een (voet)verbinding met het Binnefiet-pad ten zuiden van het projectge-
                                      bied.
                                 Landschap als drager
                                 De landschappelijke ‘laag’ is de drager voor de andere drie lagen en deze sluit direct
                                 aan bij het Eindplan dat gericht is op de ruimtelijke inpassing van de zandwinplas.
                                 Met dit Eindplan wordt het landschap reeds in belangrijke mate versterkt. In de
                                 eerste plaats door de boscompensatie aan de noord- en oostkant, maar ook door
                                 het gedeeltelijk herstellen van de laanbeplanting die vroeger aanwezig was op de
                                 grens van de destijds losstaande zandwinplassen (zie afbeelding 3.2 en 3.3). Daarop
                                 voortbordurend zijn in de inrichtingsschets drijvende rieteilanden in het zuidelijk
                                 deel van de plas ingetekend. Deze liggen op de plek van voormalige houtwallen en
                                 zijn eveneens bedoeld om de oude landschapsstructuur en cultuurhistorie weer
                                 zichtbaar te maken. De rieteilanden vormen tevens een afscherming van het indu-
                                 striegebied en zonnepark, gezien vanuit het zuidelijke deel van het projectgebied.
                                 Dit zuidelijke deel is landschappelijk gezien het fraaist en wordt door dagrecreanten
                                 het meest benut en gewaardeerd. Er is nog wel nader onderzoek nodig om te be-
                                 oordelen of het aanleggen van de rieteilanden technisch en/of economisch uitvoer-
                                 baar is. De verbinding met het omliggende landschap krijgt tenslotte vorm door
                                 aansluiting te creëren met het Binnefiet-pad rond de ter plaatse aanwezige pingo-
                                 ruïne.
Afbeelding 3.3 Landschappelijke laag
Afbeelding 3.4 Ecologische laag
                                 Ruimtelijke onderbouwing Enerzjyk Skûlenboarch                                      23
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>                                Hierna wordt in detail op enkele bijzonderheden en deelgebieden van het (toekom-
                                stige) projectgebied ingegaan. Het zonnepark komt in paragraaf verder 3.3.3 aan
                                bod.
                                Natuurwaarden
                                Enerzjyk Skûlenboarch BV heeft BügelHajema Adviseurs BV opdracht gegeven voor
                                het uitvoeren een uitgebreid ecologisch onderzoek. Daarbij zijn niet alleen de hui-
                                dige natuurwaarden in kaart gebracht, maar is ook gekeken naar de potentie van
                                het projectgebied voor de ontwikkeling van nieuwe natuur. In paragraaf 4.9 wordt
                                dit uitgebreid beschreven. De belangrijkste ingrepen zijn samengevat in afbeelding
                                3.4.
                                Wandelgebied (toezicht/educatie)
                                Er wordt een wandelpad rond de zandwinplas aangelegd. De kwetsbare natuur aan
                                de zuid- en westzijde wordt hierbij ontzien. Het ‘rondje plas’ duurt ongeveer een
                                uur en voert langs verschillende landschapstypes: bos, heischrale graslanden, re-
                                creatiegebieden, industrie en open water. Aan de oostzijde wordt een uitkijkpunt
                                over het drijvend zonnepark gecreëerd en aan de zuidzijde een vogelspotplek. Het
                                ‘rondje plas’ vervult meerdere functies. Er is behoefte aan wandelgebied. Deze
                                wandelaars kunnen bijdragen aan de sociale controle rond de plas. Op dit moment
                                zijn er veel plekken waar weinig of geen toezicht is en met regelmaat illegale of
                                criminele activiteiten plaatsvinden. Het rondje plas kan helpen om dit tegen te
                                gaan.
                                Verder leent de wandelroute zich goed voor verschillende educatieve doeleinden.
                                Langs het rondje plas kan - bijvoorbeeld met gebruikmaking van QR-codes en/of
                                bebording - de historie van het gebied en het verhaal van de energietransitie ver-
                                teld worden. Ook kan de wandelaar gewezen worden op de plaatselijke flora en
                                fauna. Een koppeling met de lokale volksverhalen van Dam Jaarsma is ook denk-
                                baar.
Afbeelding 3.5 Recreatieve laag
                                Sportvisserij
                                De zandwinplas staat bij plaatselijke sportvissers bekend om zijn roofvis. Op dit mo-
                                ment kan er niet legaal gevist worden. Het plan is om de noordzijde van de plas
                                Ruimtelijke onderbouwing Enerzjyk Skûlenboarch                                     24
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>openstellen voor sportvissers. Hier worden meerdere visstekken gecreëerd. Tevens
komt er een vissteiger die toegankelijk is voor mindervaliden. De technische uit-
werking hiervan gebeurt in samenwerking met Hengelsportvereniging De Riet-
voorn.
Beheer
Er wordt een beheersmaatschappij opgericht die zorgdraagt voor het onderhoud
van het zonnepark en de randzone. Deze beheersmaatschappij houdt het zonne-
park schoon en draaiende. Tevens stelt zij jaarlijks een bedrag beschikbaar voor het
onderhoud van de natuur- en recreatievoorzieningen. De onderhoudswerkzaam-
heden worden zoveel mogelijk uitgevoerd door lokale bedrijven en zo mogelijk aan-
gestuurd vanuit de betrokken verenigingen van dorpsbelang en energiecoöpera-
ties.
3.3.3 Bouwplan en verdere uitwerking
In de inrichtingsschets is een contour opgenomen waarbinnen het drijvend zonne-
park gerealiseerd wordt. Deze contour geldt als uiterste bouwgrens. Het zonnepark
krijgt een maximale omvang van 24,5 hectare (50% van het totale wateroppervlak).
Hoe het zonnepark feitelijk gebouwd wordt hangt af van allerlei technische en fi-
nanciële aspecten. Verschillende varianten zijn denkbaar. Afbeelding 3.7 laat zien
hoe het zonnepark binnen de contour gebouwd kan worden. De definitieve invul-
ling wordt bepaald in overleg met het EPC-bedrijf dat het zonnepark gaat bouwen.
Voor onderhavig plan wordt vooralsnog en bij wijze van ‘worst-case-scenario’ uit-
gegaan van een optimale benutting van het gebied binnen de contour (24,5 hec-
tare). In afbeelding 3.10 is een visualisatie van het zonnepark opgenomen. Het be-
treft hier een alternatieve bouwvariant, waarbij het park is opgedeeld in twee losse
velden. In figuur 11 is hiervan een inrichtingsschets opgenomen (omvang: 23 hec-
tare).
Afbeelding 3.6 Illustratie beoogd type drijvend zonnepark (Zim Float)
Het zonnepark beslaat maximaal 50% van het wateroppervlak. Globaal valt de lig-
ging van het zonnepark samen met de begrenzing van de geluidzones van de aan-
grenzende industrieterreinen (vergelijk afbeelding 1.3 en 3.12). In afbeelding 3.6 is
Ruimtelijke onderbouwing Enerzjyk Skûlenboarch                                    25
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>een illustratie opgenomen van het type zonnepark dat de initiatiefnemer voor ogen
heeft. Dit type zonnepark bestaat uit een aantal drijvende ‘modules’, die afzonder-
lijk circa 1,4 ha groot zijn. De modules zijn opgebouwd uit meerdere ‘boten’, die
aan elkaar gekoppeld zijn en op hun plek gehouden worden door (verticale) bo-
demverankering. Afbeelding 3.8 bevat een technische tekening van een afzonder-
lijke ‘boot’. De hoogte van de panelen boven wateroppervlak bedraagt maximaal 1
m.
Afbeelding 3.7 Optimalisatiemodel (circa 24,5 hectare)
Het zonnepark zelf bestaat uit ‘glas-glas panelen’. Dit type zonnepanelen zijn licht
doorlatend. Er komen ook lichtstraten binnen de modules. Daarmee kan zonlicht
tot het wateroppervlak en de diepere lagen van de plas blijven doordringen. De
elektriciteitskabels worden aan de onderzijde van de panelen bevestigd (zie afbeel-
ding 3.9).
De omvormers en transformatoren zijn volledig geïntegreerd binnen het drijvende
zonnepark, zodat hiervoor geen ruimte op de aangrenzende oevers hoeft te wor-
den vrijgemaakt. In combinatie met de bodemverankering betekent dit dat de oe-
ver en de aangrenzende strook van circa 30 m geheel gevrijwaard blijven van bouw-
werken en/of bekabeling. Alleen voor de hoofdaansluiting van het zonnepark wordt
een verbinding met de oever gemaakt. Dit gebeurt aan de noordwestzijde van het
projectgebied op de braakliggende industriekavel. Op deze kavel komt het inkoop-
station te liggen. Dit is schakel tussen het zonnepark en het elektriciteitsnetwerk.
Ruimtelijke onderbouwing Enerzjyk Skûlenboarch                                    26
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>                                   Daarmee wordt de opgewekte stroom dus op het elektriciteitsnetwerk gebracht.
                                   Een inkoopstation bestaat uit schakelaars en een hoofd(elektriciteits)meter. Het
                                   gebouw heeft een oppervlak van circa 30 m2 en een bouwhoogte van maximaal 5
                                   m.
                                   Afbeelding 3.8 Tekening zonneboot (Zim Float)
                                   Afbeelding 3.9 Lichtstraat zonnepark (Zim Float)
Afbeelding 3.10 Visualisatie zonnepark (indicatief)
                                   Ruimtelijke onderbouwing Enerzjyk Skûlenboarch                                27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>Afbeelding 3.11 Model met twee zonnevelden (circa 23 hectare)
Als het zonnepark in bedrijf is genomen vinden er met enige regelmaat onder-
houdswerkzaamheden plaats. Het gaat om maximaal 50 bezoeken per jaar. Hiertoe
behoort ook het schoonmaken van het zonnepark. De schoonmaakwerkzaamhe-
den gebeuren overdag en met name in de lente/zomermaanden. Het zonnepark
wordt gereinigd met osmosewater. Na 30 jaar wordt het zonnepark volledig verwij-
derd.
Ruimtelijke onderbouwing Enerzjyk Skûlenboarch                               28
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>Afbeelding 3.12 Inrichtingsschets (bron: +PEIL architecten en LAOS Landschapsarchitectuur)
                                          Ruimtelijke onderbouwing Enerzjyk Skûlenboarch   29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>4.          Omgevingsaspecten
4.1         m.e.r.-plicht
In bijlage C en D van het Besluit milieueffectrapportage (Besluit m.e.r.) is aangege-
ven welke activiteiten in het kader van een ruimtelijk plan of besluit plan-m.e.r.-
plichtig, project-m.e.r.-plichtig of m.e.r.-beoordelingsplichtig zijn. Voor deze activi-
teiten zijn in het Besluit m.e.r. drempelwaarden opgenomen. Voor activiteiten die
voorkomen op de D-lijst en die onder de drempelwaarden vallen, moet een vorm-
vrije m.e.r.-beoordeling doorlopen worden. Daarbij gaat het om de vraag of belang-
rijke nadelige milieugevolgen kunnen worden uitgesloten. De ‘belangrijke nadelige
gevolgen’ kunnen worden ontleend aan het toetsingskader van bijlage III van de
Europese Richtlijn Milieueffectbeoordeling. Daarin worden drie hoofdthema’s ge-
noemd:
• kenmerken van de activiteit;
• plaats van de activiteit;
• kenmerken van het potentiële effect.
In 2019 heeft de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State geoordeeld
dat zonneparken niet onder het Besluit m.e.r. vallen.14 Een zonnepark is namelijk
geen landinrichtingsproject (D9), stedelijk ontwikkelingsproject (D 11.2) of industri-
ele installatie bestemd voor de productie van elektriciteit, stoom en warm water (D
22.1). Aangezien de aanleg van het drijvende zonnepark geen onderdeel is van een
grotere activiteit, kan een vormvrije m.e.r.-beoordeling eveneens achtwege blij-
ven.15
4.2         Wet geluidhinder
Binnen het projectgebied wordt geen geluidsgevoelige bebouwing in de zin van de
Wet geluidhinder opgericht. Het zonnepark zorgt ook niet voor een substantiële
verkeersaantrekkende werking, waardoor omliggende woningen of andere geluid-
gevoelige functies indirecte hinder kunnen ondervinden. Voor het onderhouden
van het zonnepark zijn hooguit tientallen verkeersbewegingen per jaar nodig, wat
een te verwaarlozen effect heeft op de gevelbelasting van woningen rondom het
projectgebied. Akoestisch onderzoek naar wegverkeerslawaai is derhalve niet no-
dig.16
4.3         Wet milieubeheer
In het kader van een goede ruimtelijke ordening is ruimtelijke afstemming tussen
bedrijfsactiviteiten, voorzieningen en gevoelige functies (woningen) noodzakelijk.
Bij deze afstemming kan gebruik worden gemaakt van de richtafstanden uit de
VNG-brochure Bedrijven en milieuzonering (editie 2009). Een richtafstand is de af-
stand waarbij onaanvaardbare milieuhinder als gevolg van bedrijfsactiviteiten re-
delijkerwijs kan worden uitgesloten. Een zonnepark is niet in de brochure
14 ABRvS, 14 augustus 2019, ECLI:NL:RVS:2019:2770.
15 Hoofdstuk 4 uit de ruimtelijke onderbouwing kan ik feite als een vormvrije m.e.r.-beoordeling worden opgevat.
   Uit dit hoofdstuk blijkt dat er geen sprake is van ‘belangrijke nadelige milieueffecten’.
16 Nu de zandwinning beëindigd is, zal er per saldo sprake zijn van (veel) minder wegverkeerslawaai.
Ruimtelijke onderbouwing Enerzjyk Skûlenboarch                                                               30
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>               opgenomen. Van zonnepanelen is geen milieuhinder te verwachten.17 Dat geldt wel
               voor de bijbehorende transformators, die overdag (enig) geluid produceren. In dit
               opzicht kan een vergelijking worden gemaakt met de in de publicatie vermelde ca-
               tegorie ‘elektriciteitsdistributiebedrijven van < 10 MVA’.18 Het betreft hier een mi-
               lieucategorie 2-inrichting met een grootste aan te houden richtafstand van 30 me-
               ter vanwege het milieuaspect geluid. De exacte plek van de transformatoren is nog
               niet bepaald, maar deze zullen op meer dan 30 m van woonpercelen komen te lig-
               gen.19
               De ontgrondingsvergunning wordt direct na afloop van de graafwerkzaamheden in
               september door de zandwinner ingetrokken. Deze wordt dus niet (milieuneutraal)
               gewijzigd. Overigens mag verwacht worden dat het zonnepark tot minder milieu-
               hinder leidt dan de zandwinactiviteit met de bijbehorende zuiger en het vrachtver-
               keer.
               Het projectgebied is gedeeltelijk binnen de geluidzones van de industrieterreinen
               Skûlenboarch en Westkern gelegen. De toevoeging van het zonnepark betekent dat
               de zandwinning ter plaatse wordt beëindigd. Per saldo legt dit een minder groot
               beslag op de plaatselijke ‘geluidsruimte’, zodat dit geen gevolgen heeft voor de al-
               gehele geluidsbelasting van de industrieterrein en de bijbehorende geluidscontou-
               ren.20
               4.4          Luchtkwaliteit
               Nederland heeft de Europese regels ten aanzien van luchtkwaliteit geïmplemen-
               teerd in de Wet milieubeheer. De oprichting van het zonnepark leidt, zoals aange-
               ven in paragraaf 4.2, niet tot een substantiële verkeersaantrekkende werking en is
               daarmee niet van invloed op de luchtkwaliteit. Op grond van de Wet milieubeheer
               is sprake van een project dat 'niet in betekende mate' (NIBM) bijdraagt aan de ver-
               slechtering van de luchtkwaliteit. Onderzoek naar de luchtkwaliteit is niet noodza-
               kelijk.
               4.5          Stikstof
               Het realiseren, gebruiken en ontmantelen van een zonnepark leidt tot NOx-emissie.
               Deze NOx-emissie wordt veroorzaakt door de inzet van mobiele werktuigen en
               transportmiddelen die brandstof verbruiken. Er is een Aeriusberekening uitgevoerd
               om te beoordelen of dit leidt tot een stikstofdepositie van meer dan 0,00 mol/ha/jr
               binnen Natura 2000-gebieden. Er is gerekend met de volgende specificaties per
               MWp:21
Fase             Werktuig/transportmiddel        Aantal/jr    Vermogen (kW)       Belasting (%)       Draaiuren     Emissiefactor
                                                                                                      (totaal)
Realisatiefase   Kraan (land)                    1            200                 60                  24            0,4
                 Kraan op ponton (water)         1            200                 60                  24            0,4
                 Vrachtwagens                    30
               17 Een zonnepark is een type A-inrichting in de zin van het Activiteitenbesluit. Er is geen melding of omgevingsver-
                  gunning voor het onderdeel milieu nodig.
               18 Het inkoopstation krijgt een capaciteit van 40 MVA. Er is evenwel geen sprake van distributie van elektriciteit
                  zoals bedoeld in deze VNG-categorie. De milieu impact voor wat betreft geluid, is vergelijkbaar met elektrici-
                  teitsdistributiebedrijven van < 10 MVA of met een willekeurige categorie 2-inrichting.
               19 Er worden t.b.v. het zonnepark geen ‘ongedierte verjagers’ met ultrasoon geluid ingezet.
               20 Tevens mag verwacht worden dat het zonnepark met al zijn ‘oneffenheden’ meer geluid absorbeert dan het
                  ‘gladde’ wateroppervlak.
               21 Deze specificaties zijn opgevraagd bij een EPC-bedrijf die diverse drijvende zonneparken heeft gebouwd. Bij de
                  berekening is uitgegaan van 35 MWp.
               Ruimtelijke onderbouwing Enerzjyk Skûlenboarch                                                                    31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>                    Auto (werknemers)           5
                    Boot                        2             50              60          80        1,5
                    Verreiker                   2             100             60          80        0,4
                    Kraan (land)                1             200             60          16        0,4
Gebruiksfase        Auto                        50
Ontmantelingsfase   Boot                        2             50              60          80        1,5
                    Verreiker                   2             100             60          80        0,4
                    Vrachtwagen                 10
                    Auto                        5
                  Bij het aanleggen van de dagrecreatieve voorzieningen in de rand van de zandwin-
                  plas, zal eveneens NOx-emissie vrijkomen. Dit wordt veroorzaakt door de machines
                  en transportmiddelen die voor het grondwerk en voor de aanleg van de vissteigers
                  en uitkijkpunten worden ingezet. Hiervoor is gerekend met de volgende specifica-
                  ties:22
                     Werktuig/transportmiddel     Aantal/jr     Vermogen (kW)   Belasting Draaiuren Emissiefactor
                                                                                (%)
                     Graafmachine                 1             200             60        80        0,4
                     Kraan (land)                 1             200             60        24        0,4
                     Vrachtwagens                 15
                     Auto (werknemers)            20
                     Auto (dagrecreanten)         500
                  Uit de berekening volgt dat er geen depositie boven 0,00 mol/ha/jr optreedt. Dit
                  betekent dat er geen ontheffing in het kader van de Natuurbeschermingswet aan-
                  gevraagd hoeft te worden en dat ‘stikstof’ dus geen belemmering vormt voor de
                  uitvoerbaarheid van onderhavig plan. Het Aeriusrapport is als losse bijlage opgeno-
                  men.
                  4.6         Externe veiligheid
                  Externe veiligheid gaat over de risico's voor mens en milieu bij gebruik, opslag en
                  vervoer van gevaarlijke stoffen. Ook de risico's die luchthavens geven vallen hier-
                  onder. Inwoners van een bepaald gebied kunnen te maken krijgen met plaatsge-
                  bonden risico (PR). Dit is de kans per jaar dat één persoon overlijdt door een onge-
                  luk met een gevaarlijke stof. In theorie zou die persoon zich onafgebroken en on-
                  beschermd op één bepaalde plaats moeten bevinden. Deze kans mag niet groter
                  zijn dan één op de miljoen. Het groepsrisico (GR) legt een relatie tussen de kans op
                  een ramp en het aantal mogelijke slachtoffers. Het is een maatstaf voor de ver-
                  wachte omvang van een ramp. Bij de berekening van het GR spelen twee factoren
                  mee:
                  1) de aard en de hoeveelheid van de gevaarlijke stoffen;
                  2) het aantal potentiële slachtoffers. In een omgeving met veel inwoners is dit
                        aantal bijvoorbeeld groter dan in een dunbevolkt gebied.
                  Advies Bureau Externe Veiligheid Fryslân (2013)
                  In het kader van de bestemmingsplanprocedures die in 2013 voor het projectge-
                  bied zijn doorlopen, is door het Bureau Externe Veiligheid Fryslân een uitgebreid
                  extern veiligheidsadvies opgesteld. Daaruit is naar voren gekomen dat binnen de
                  plangebieden rekening moet worden gehouden met gevaarlijke inrichtingen, aard-
                  gastransportleidingen en het vervoer van gevaarlijke stoffen. Voorgesteld wordt
                  22 Gebaseerd op ervaringen met vergelijkbare projecten.
                  Ruimtelijke onderbouwing Enerzjyk Skûlenboarch                                                 32
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>om geen (beperkt) kwetsbare objecten binnen de PR 10-6 risicocontouren van ge-
noemde risicobronnen toe te staan. Dit is binnen de bestemmingsplannen juridisch
vertaald.23 Verder is in het advies aangegeven dat met een toename van 500 per-
sonen in de plangebieden - waartoe ook het recreatiestrand en de Nye Industriewei
worden gerekend - het groepsrisico ruim onder de oriëntatiewaarde blijft. De ge-
meenten Achtkarspelen en Tytsjerksteradiel schatten in dat het strand en het pro-
jectgebied op een dag met topdrukte door maximaal 150 personen gelijktijdig ge-
bruikt worden. De toename van het aantal dagrecreanten op grond van onderhavig
plan bedraagt ten hoogste 75 personen.24 In tabel 4.1 is aangegeven hoe dit is be-
rekend. Deze toename van personen blijft ruim binnen de bandbreedte van 500
personen die voor de bestemmingsplannen zijn aangenomen en op grond waarvan
berekend is dat de oriëntatiewaarde niet wordt overschreden. Het aspect ‘externe
veiligheid’ vormt daarmee geen belemmering voor de dagrecreatie in het project-
gebied. Volledigheidshalve worden hieronder de belangrijkste risicobronnen nage-
lopen.
   Voorziening                             Toelichting                       Aantallen bezoekers
   Visstekken en vissteiger                6 stekken en 1 steiger                                          15
   Rondje plas                             Wandeling van half uur                                          30
   Uitkijkpunten                           Uitgevoerd als steiger/kijkscherm                               15
   Bootcampvoorzieningen                   Diverse toestellen                                              15
                                                                                                           75
Tabel 4.1 Verwachte bezoekersaantallen nieuwe dagrecreatie
Afbeelding 4.1 Uitsnede openbare risicokaart (bron: risicokaart.nl)
Gevaarlijke inrichtingen
In het projectgebied zijn geen inrichtingen of risicocontouren aanwezig die betrek-
king hebben op het Besluit externe veiligheid inrichtingen (Bevi). Aan de Joerelaan
2 te Eastermar bevindt zich een meet- en regelstation van de Gasunie. Hoewel dit
station niet onder het Bevi valt, geldt het wel als een risicovolle inrichting. In het
advies van het Bureau Externe Veiligheid Fryslân is geconstateerd dat voor het
23 Met name door de kiosk en het toiletgebouw van het recreatiestrand buiten de PR 10-6 contour van een aard-
   gastransportleiding te verplaatsen.
24 Hoewel formeel niet toegestaan, wordt het projectgebied op dit moment al structureel gebruikt voor dagre-
   creatie. De voorzieningen zijn feitelijk bedoeld om deze bestaande behoefte te accommoderen.
Ruimtelijke onderbouwing Enerzjyk Skûlenboarch                                                               33
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>meet- en regelstation een veiligheidsafstand van 25 m geldt en dat deze deels bin-
nen het betreffende bestemmingsplangebied ligt (circa 8 m). Voor onderhavig plan
is van belang dat er binnen de veiligheidsafstand geen (beperkt) kwetsbare objec-
ten gerealiseerd worden. Het tracé van het ‘rondje plas’ valt er eveneens geheel
buiten.
Aardgastransportleidingen
Langs de Joerelaan liggen meerdere aardgastransportleidingen van de Gasunie en
NAM. De invloedsgebieden van deze leidingen bestrijken een groot deel van de
zuid- en westkant van het projectgebied. Eén van de gasleidingen (A602) heeft een
PR 10-6 contour. Deze contour ligt over het zuidelijk deel van het projectgebied.
Onderhavig plan maakt geen (beperkt) kwetsbare objecten binnen de PR 10-6 con-
tour mogelijk. Een deel van beoogde tracé van het ‘rondje plas’ - inclusief bijbeho-
rende vogelspotplek - vallen er wel binnen. Dit leidt niet tot een knelpunt (zie bo-
ven).
Transport van gevaarlijke stoffen
Uit de Risicokaart blijkt dat het Prinses Margrietkanaal tot het ‘basisnet water’ be-
hoort. Over dit kanaal worden gevaarlijke stoffen vervoerd. Het PR valt samen met
de kade. In het advies van het Bureau Externe Veiligheid Fryslân is aangegeven dat
er geen GR berekend hoeft te worden, omdat de vervoersaantallen voor de maat-
gevende stof GF3 op 0 is gesteld. Er geldt wel een Plasbrandaandachtsgebied (PAG)
van 25 m, gerekend uit de waterlijn. Binnen deze PAG is geen bebouwing toege-
staan binnen het ter plaatse geldende bestemmingsplan. Onderhavig plan maakt
dit evenmin mogelijk, zodat het transport van gevaarlijke stoffen geen knelpunt
vormt.
Conclusie
Binnen het projectgebied wordt een drijvend zonnepark mogelijk gemaakt. De rand
van de zandwinplas zal worden benut waarvoor deze nu ook al bestemd is: dagre-
creatief medegebruik en natuurwaarden. Een zonnepark is niet te beschouwen als
een gevaarlijke inrichting. Evenmin kan een zonnepark getypeerd worden als een
(beperkt) kwetsbaar object. Uit het voorgaande is gebleken dat er voor wat betreft
het PR en GR van omliggende risicobronnen sprake van een verantwoord risico. De
colleges van burgemeester en wethouders worden gevraagd om dit te onderschrij-
ven.
4.7        Bodem
Het Besluit Bodemkwaliteit streeft naar duurzaam bodembeheer waarbij een ba-
lans gezocht wordt tussen bescherming van de bodemkwaliteit voor mens en milieu
enerzijds en het gebruiken van de bodem voor maatschappelijke ontwikkelingen
anderzijds. Het Besluit bevat regels voor kwaliteitsborging (Kwalibo), bouwstoffen,
grond en baggerspecie. Bij het opstellen van ruimtelijke plannen moet de vraag
worden beantwoord of de aanwezige bodemkwaliteit past bij het huidige of toe-
komstige gebruik van die bodem en of deze optimaal op elkaar kunnen worden af-
gestemd. Het uitgangspunt hierbij is dat aanwezige bodemverontreiniging geen on-
aanvaardbaar risico oplevert voor de gebruikers van de bodem en dat de
Ruimtelijke onderbouwing Enerzjyk Skûlenboarch                                     34
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>bodemkwaliteit niet verslechtert door grondverzet. Dit is het zogenaamde stand
still-beginsel.
Op de kaart van het Bodemloket (ministerie van Infrastructuur en Waterstaat) zijn
geen bodemverontreinigingen of verdachte activiteiten binnen het projectgebied
gemeld. De aanleg van het zonnepark en de dagrecreatieve voorzieningen vragen
niet om (grootschalig) bodemverzet. Er worden evenmin bouwwerken opgericht
die bedoeld zijn voor het langdurig verblijf van personen. Grond die eventueel vrij-
komt zal ter plaatse toegepast worden. Bodemonderzoek kan derhalve achterwege
blijven. In het kader van de grondoverdracht aan Skûlenboarch BV heeft wel een
bodemonderzoek plaatsgevonden. Daarbij is het zuidelijke deel van de zandwinplas
niet meegenomen wegens ontoegankelijkheid. Om onderzoek in dit deel mogelijk
te maken zou er fors gesnoeid en gemaaid moeten worden, hetgeen ingaat tegen
de beoogde natuurfunctie van dit gebied. De uitkomsten van het bodemonderzoek
zijn opgenomen in het rapport ´verkennend- en indicatief bodemonderzoek gron-
den Zandwinning Skulenboarch te Eastermar´ (Sigma Bouw & Milieu, 12 augustus
2020). Uit dit rapport blijkt dat de locatie niet geheel vrij is van bodemverontreini-
ging. De bovengrond en het grondwater bevatten enkele verhoogde gehalten ten
opzichte van de achtergrondwaarde respectievelijk streefwaarde. “Deze lichte ver-
ontreinigingen overschrijden de tussenwaarde/bodemindex-waarde (>0.5) niet en
geven daardoor geen formele aanleiding tot het instellen van een nader onder-
zoek.”
4.8        Water
Beleid
Op grond van artikel 3.1.6 Besluit ruimtelijke ordening (Bro) dient in de toelichting
op ruimtelijke plannen een waterparagraaf te worden opgenomen. Deze paragraaf
vat samen hoe rekening is gehouden met de gevolgen van het plan voor de water-
huishouding. Het projectgebied ligt in het beheergebied van Wetterskip Fryslân.
Het waterbeleid voor dit beheergebied is vastgelegd in het ‘Waterbeheerplan 2016-
2021’.
Projectgebied
Er is nog geen definitief bouwplan voor het drijvende zonnepark ontwikkeld. Wel is
een contour bepaald waarbinnen het zonnepark gesitueerd wordt (zie afbeelding
3.12). Ook is door de initiatiefnemer een aantal minimumeisen voor het materiaal-
gebruik en de manier van bouwen vastgesteld. Beide hebben primair te maken met
de plaatselijke ecologie en de waterkwaliteit. Samengevat gaat het om het vol-
gende:
• Het zonnepark wordt gerealiseerd binnen de contour uit de inrichtingsschets
      en krijgt een oppervlak van maximaal 24,5 ha. Dit betekent dat minimaal 50%
      van het huidig wateroppervlak open blijft.
• De bovengenoemde contour zorgt er tevens voor dat het zonnepark ten minste
      30 m uit de oever komt te liggen. Daarmee worden de ondiepere delen van de
      zandwinplas (minder dan 7,5 m diep) zoveel mogelijk ontzien en blijft er vol-
      doende ruimte beschikbaar voor bestaande en nieuwe natuurwaarden (zie
      hiervoor paragraaf 4.9).
Ruimtelijke onderbouwing Enerzjyk Skûlenboarch                                      35
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>•     Er zal bodemverankering (i.p.v. oeververankering) worden toegepast om geen
      belemmeringen in de oeverzone voor flora/fauna en het beheer op te werpen.
      De bodemverankering wordt zodanig vormgegeven dat plaatselijke peilveran-
      deringen kunnen worden opgevangen. Dit gebeurt in overleg met het water-
      schap.
•     De initiatiefnemers willen werken met het Zim Float-systeem of een verbete-
      rende versie hiervan. Dat houdt in ieder geval in: toepassing van glas-glaspane-
      len met zoveel mogelijk lichtdoorlatendheid; lichtstraten binnen de drijvende
      modules; ‘schone’ materialen (o.a. drijvers van HDPE en staalconstructies die
      Magnelis gecoat zijn) om uitspoeling van verontreinigende stoffen te voorko-
      men.
•     Zo mogelijk worden er 'biohutten' aan de panelen bevestigd, die benut kunnen
      worden als kraamkamers voor vissen.
•     In het zuidelijke deel van de zandwinplas worden, als dit technisch en econo-
      misch uitvoerbaar is, enkele drijvende rieteilanden aangelegd (eveneens via bo-
      demverankering). Deze ‘eilanden’ hebben een cultuurhistorische en visuele
      functie.
•     Het zonnepark zal tijdens de gebruiksfase alleen gereinigd worden met os-
      mosewater. Dit om te voorkomen dat verontreinigende stoffen in het water
      komen.
Digitale watertoetsprocedure
Op 10 september 2020 is de digitale watertoetsprocedure doorlopen. Hieruit is
naar vormen gekomen dat de ‘normale procedure’ van toepassing is (zie de bijla-
gen). Ook dient er een watervergunning aangevraagd te worden, omdat er een
hoofdwatergang door het projectgebied loopt. Op 28 oktober 2020 heeft overleg
plaatsgevonden tussen Wetterskip Fryslân en de initiatiefnemer. Het waterschap
heeft daarbij een toelichting gegeven op het plaatselijke watersysteem en kenbaar
gemaakt welke eisen gesteld worden aan de beoogde ontwikkelingen in het pro-
jectgebied. De initiatiefnemer bereidt op dit moment de aanvraag watervergunning
voor.
4.9        Ecologie
Om de uitvoerbaarheid van onderhavig planvoornemen te toetsen, is door Bügel-
Hajema Adviseurs BV een ecologische inventarisatie naar natuurwaarden uitge-
voerd.25 Uit deze inventarisatie is naar voren gekomen dat er geen noodzaak is om
aanvullend onderzoek in het kader van de Wet natuurbescherming (Wnb) of het
provinciaal ruimtelijk natuurbeleid uit te voeren. Ook is geen ontheffing in het ka-
der van de Wnb nodig. In het onderzoek van BügelHajema is niet alleen gekeken
naar aanwezige waarden. Er zijn tevens aanbevelingen gedaan voor nieuwe natuur
en vergroting van de biodiversiteit. Hieronder zijn de belangrijkste conclusies ver-
meld.
25 Natuuronderzoek Zandwinplas Skûlenboarch, 8 juli 2020 (concept). Een aangepaste versie volgt in oktober.
Ruimtelijke onderbouwing Enerzjyk Skûlenboarch                                                              36
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>Beschermde soorten
“Mogelijk gebruiken vogels met jaarrond beschermde nestplaats, andere vleer-
muissoorten, das en rugstreeppad het gebied als verblijfplaats of leefgebied, echter
negatieve effecten voor deze soorten ten gevolge van het project kunnen worden
uitgesloten. Op basis van het veldbezoek en gebruikte bronnen is een voldoende
beeld van de overige soortgroepen ontstaan. Beschermde soorten reptielen, vissen
en ongewervelden zijn niet bekend uit het projectgebied en ook niet te verwachten.
Voor deze soortengroepen zijn negatieve effecten uitgesloten. In algemene zin is
de verwachting dat de natuurwaarde juist zal toenemen ten gevolge van het pro-
ject. Wel moeten het broedseizoen van vogels en de zorgplicht van de Wnb voor
zoogdieren en amfibieën die vallen onder de vrijstellingsregeling bij ruimtelijke ont-
wikkelingen van de provincie Fryslân in acht worden genomen.”
Afbeelding 4.2 Deelgebieden met potentie voor natuurontwikkeling (bron: BügelHajema Adviseurs BV)
Beschermde gebieden
“Ten gevolge van de ontwikkeling treden geen negatieve effecten ten aanzien van
Wnb-beschermde gebieden op. Er is geen sprake van overtredingen van verboden
in het kader van gebiedsbescherming volgens de Wnb. Er is derhalve geen vergun-
ning Wnb nodig voor uitvoering van het project. Er treden geen negatieve effecten
op ten aanzien van provinciaal beschermde NNN-gebieden of weidevogelkansge-
bieden. Een klein deel van de oostoever van de zandwinplas dat is aangewezen als
Ruimtelijke onderbouwing Enerzjyk Skûlenboarch                                                 37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>“natuur buiten het NNN” blijft behouden en het project voorziet juist in versterking
van de natuurwaarden in aangrenzende terreindelen. Ook hier zijn negatieve effec-
ten ten gevolge van het project uitgesloten. Het project is niet in strijd is met de
provinciale ruimtelijke verordening.”
Potenties voor natuurontwikkeling
“Op basis van de inventarisatie […] zes deelgebieden onderscheiden waar verschil-
lende kansen voor natuurontwikkeling aanwezig zijn. Deze deelgebieden zijn weer-
gegeven in [afbeelding 4.2] en de kansen worden hieronder kort beschreven. In het
inrichtingsplan zijn deze adviezen vrijwel volledig overgenomen, met als belangrijk
aanvullend element de drijvende rieteilanden. Het voornemen is om bij de exacte
uitwerking en uitvoering een deskundig ecoloog te betrekken. Aanvullend kan een
beheerplan worden opgesteld.” Hierna volgt een toelichting op voorgenomen
maatregelen in de deelgebieden.
Heischraal grasland
Aan de oostkant wordt het areaal ‘heischraal grasland’ uitgebreid. Het gaat hier om
een voedselarm milieu, dat een ideaal biotoop vormt voor bepaalde zeldzame plan-
tensoorten. In het verleden zijn ter plaatse van de ‘schrale oever’ aan de westkant
bijvoorbeeld dwergbloem, dwergvlas en pilvaren aangetroffen. De hoop is dat der-
gelijke zeldzaamheden in het gebied terugkeren.
Oeverzwaluwen/wilde bijen
Aan de oostkant komt een klif voor oeverzwaluwen. Verder wordt het oevertalud
aan deze kant van de zandwinplas zoveel mogelijk geschikt gemaakt voor wilde
bijen. Dit gebeurt door het aanbrengen van steilranden. In dit gebied wordt tevens
struweel aangebracht in de vorm van ‘takkenbossen’.
Heuvelbos
Er wordt meer gelaagdheid aangebracht in het ‘heuvelbos’ aan de zuid- en west-
kant van de zandwinplas. Op dit moment is er weinig ondergroei in dit bos, waar-
door de natuurwaarde beperkt is. Door gericht openingen voor lichttoetreding te
creëren, kan de gewenste ondergroei ontstaan en het bos gevarieerder worden.
Vooral door de plaatselijke hoogteverschillen - droog/nat, zon/schaduw wisselen
elkaar af - is er potentie voor natuurontwikkeling. Niet alleen planten, maar ook
vogels, insecten en zoogdieren kunnen hiervan profiteren. Met uitzondering van de
vogelspotplek wordt er geen recreatie in dit gebied mogelijk gemaakt. Het wandel-
pad ligt hier aan de buitenkant. Zo ontstaat een aaneengesloten rustgebied voor de
natuur.
Waterleven
Ook de zandwinplas zelf is en blijft van ecologisch belang. Het gaat dan met name
om de ondiepere delen van de plas, waar nog plantengroei aanwezig is. Verder kan
de plas in de winter als slaapplek gebruikt worden door bijvoorbeeld ganzen en
eenden. In het landschappelijk ontwerp is uitgegaan van het volgende:
Ruimtelijke onderbouwing Enerzjyk Skûlenboarch                                     38
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>•    Het zonnepark komt minimaal 30 meter uit de kant van de oevers komt te lig-
     gen, zodat de ondiepere delen worden ontzien en beschikbaar blijven als foe-
     rageergebied voor vleermuizen en (riet)vogels.
• Het zonnepark beslaat maximaal 50% van het wateroppervlak, zodat gan-
     zen/eenden en andere vogelsoorten voldoende ruimte overhouden om er te
     slapen en foerageren;
• Voor het zonnepark wordt bodemverankering (i.p.v. de gebruikelijke oeverver-
     ankering) toegepast zodat de oeverzone volledig vrij blijft voor soorten die hier-
     van gebruik maken.
Het zonnepark zal gebouwd worden met toepassing van ‘glas-glas panelen’, die zo-
veel mogelijk zonlicht doorlaten en voorkomen dat er, door overmatige beschadu-
wing, zuurstofverarming optreedt. Ook zullen er lichtstraten tussen de drijvers ko-
men, die ervoor zorgen dat zonlicht blijft doordringen in het water.
Het zonnepark kan ook direct bijdragen aan verbetering van de ecologische condi-
ties, bijvoorbeeld door ‘biohutten’ aan de panelen te bevestigen. Het gaat hier om
gevlochten manden die door vissen benut kunnen worden als ‘kraamkamers’. Ook
de drijvende rieteilanden kunnen helpen de biodiversiteit van de plas te verbreden
doordat hier luwe plekken ontstaan waar waterplanten en algen kunnen groeien
en bijvoorbeeld door futen of meerkoeten gebroed kan worden.
4.10 Archeologie en cultuurhistorie
Archeologie
Archeologische waarden dienen op grond van de (aangepaste) Monumentenwet
1988 te worden mee gewogen in de besluitvorming over ruimtelijke ingrepen. Op
de Friese Archeologische Monumentenkaart Extra (FAMKE) is voor het projectge-
bied aangegeven dat bij bodemingrepen van substantiële omvang archeologisch
onderzoek verricht dient te worden. De drempel voor dit onderzoek verschilt voor
de perioden ‘steentijd-bronstijd’ en ‘ijzertijd-middeleeuwen’ en per locatie. Aange-
zien het projectgebied vrijwel geheel vergraven is en op grond van onderhavig plan
zeer beperkt grondverzet noodzakelijk is, kan archeologisch onderzoek achterwege
blijven.
Cultuurhistorie
Als gevolg van het beleid Modernisering Monumentenzorg is per 1 januari 2012 in
het Besluit ruimtelijke ordening (artikel 3.6.1) bepaald dat overheden verplicht zijn
cultuurhistorie integraal mee te wegen bij het opstellen van ruimtelijke plannen.
Dit is gebeurd door raadpleging van de Cultuurhistorische Kaart Fryslân (CHK2, geen
specifieke waarden) en door het uitvoeren van een cultuurhistorische analyse. Een
en ander is verwerkt in de inrichtingsschets. Daaruit blijkt dat de toekomstige in-
richting van het projectgebied de huidige en historische gebiedskwaliteiten ver-
sterkt.
4.11 Reflectie en duisternis
Zonnepanelen kunnen licht reflecteren en daardoor voor overlast in de (woon)om-
geving zorgen. Voor de panelen die binnen het projectgebied worden toegepast
geldt een reflectiepercentage van 3-5% bij normale lichtinval. Of er daadwerkelijk
gereflecteerd wordt hangt af van locatie specifieke omstandigheden (stand en
Ruimtelijke onderbouwing Enerzjyk Skûlenboarch                                       39
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>hoogte spiegelend vlak) en de stand van de zon (de tijd en de tijd van het jaar). De
hoek van de invallende lichtstraal bepaalt de hoek van de uitvallende lichtstraal.
Hoe steiler de helling van de panelen, hoe groter de kans op hinder. Wanneer de
panelen vrij vlak (35 graden of minder) worden opgesteld, gaat de reflectie veelal
naar boven. Dan is er voor de omgeving geen hinder door reflectie. Logischerwijs is
achter de zonnepanelen eveneens geen sprake van een spiegelend effect. De zon-
nepanelen in het projectgebied worden in een hellingshoek van 12 graden ge-
plaatst. Hinder door reflectie is bij de gekozen opstelling daarom niet te verwach-
ten.
Met betrekking tot het aspect ‘duisternis’ kan tenslotte worden opgemerkt dat het
zonnepark geen lichtuitstraling zal hebben. Er zal geen verlichting worden aange-
bracht.
Ruimtelijke onderbouwing Enerzjyk Skûlenboarch                                     40
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>5.         Uitvoerbaarheid
5.1        Economische uitvoerbaarheid
De kosten voor realisatie van het zonnepark en de dagrecreatieve voorzieningen
komen voor rekening van de initiatiefnemer. Dat geldt ook voor eventuele plan-
schadekosten, die daarmee dus ‘anderszins verzekerd’ zijn. Er wordt een anterieure
overeenkomst tussen de gemeente en de initiatiefnemer gesloten waarin dit is
vastgelegd. In deze overeenkomst is eveneens opgenomen dat het zonnepark - con-
form het provinciaal beleid - na de exploitatietermijn van 30 jaar verwijderd zal
worden.
5.2        Maatschappelijke uitvoerbaarheid
Deze ruimtelijke onderbouwing wordt, tegelijkertijd met het ontwerp-besluit, voor
de duur van zes weken ter inzage gelegd. Gedurende deze termijn wordt een ieder
in de gelegenheid gesteld om zienswijzen voor of tegen het plan kenbaar te maken.
Aan de totstandkoming van onderhavig plan is een uitgebreid participatietraject
voorafgegaan. Enerzjyk Skûlenboarch BV heeft de volgende bijeenkomsten georga-
niseerd:
• Op 30 juni hebben vertegenwoordigers van Doarpsbelang Eastermar, Doarps-
    korporaasje Enerzjyk Eastermar, Doarpsbelang Jistrum-Skûlenboarch, Energie
    Coöperatie ‘De SinneSkeppers’, Plaatselijk Belang Kootstertille en Enerzjyk
    Skûlenboarch BV elkaar ontmoet in het Tillehûs in Kootstertille. Daarbij is de
    intentie uitgesproken dat er een samenwerking wordt aangegaan voor de ont-
    wikkeling van het drijvend zonnepark. Het streven is een zonnepark te bouwen
    dat deels of geheel in lokaal eigendom komt. In de komende maanden zal de
    samenwerking verder vorm en inhoud worden gegeven. Plaatselijk Belang Dro-
    geham was niet vertegenwoordigd op 30 juni, maar heeft later alsnog te ken-
    nen gegeven dat zij wil aanhaken bij de gespreken over de verdere samenwer-
    king.
• Op 2 juli is in Meerzigt Eastermar de concept-inrichtingsschets voor het pro-
    jectgebied aan de direct omwonenden gepresenteerd. Een van de eigenaren
    van Enerzjyk Skûlenboarch BV was hierbij aanwezig. Er zijn vragen gesteld over
    het planvormingstraject en suggesties gedaan voor de uitwerking van het ont-
    werp.
• Op woensdag 2 september is bij het recreatiestrand een bijeenkomst voor alle
    inwoners van de gemeenten Achtkarspelen en Tytsjerksteradiel georganiseerd.
    Bezoekers zijn voorgelicht over de plannen voor de herontwikkeling. Via enkele
    wandpanelen, een filmpje en een maquette is informatie gedeeld over de aan-
    leg van het zonnepark, de nieuwe recreatiemogelijkheden en de ontwikkeling
    van natuurwaarden. Er konden vragen gesteld worden aan de eigenaren van
    Enerzjyk Skûlenboarch BV, waarvan veel gebruik gemaakt is. Ook de betrokken
    Doarpskoöperaasje Enerzjyk Eastermar en Energie Coöperatie ‘De SinneSkep-
    pers’ waren aanwezig om toe te lichten hoe geïnteresseerden kunnen partici-
    peren in het zonnepark. Er zijn door diverse deelnemers suggesties gedaan voor
    de toekomstige inrichting en het beheer van de zandwinplas. De strandbijeen-
    komst was onderverdeeld in vier ‘tijdsloten’ en trok in totaal zo’n 80 bezoekers.
Ruimtelijke onderbouwing Enerzjyk Skûlenboarch                                     41
</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre>BIJLAGEN
1.  Inrichtingsschets
2.  Aeriusberekening
3.  Bodemonderzoek
4.  Watertoets
5.  Natuuronderzoek
Ruimtelijke onderbouwing Enerzjyk Skûlenboarch 42
</pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 43 ======================================================================

<pre>COLOFON
Opdrachtgever
Enerzjyk Skûlenboarch BV
Rapportage
Gorissen Ruimtelijk Advies
info@gorissenadvies.nl
Datum
15 december 2020
Status
Definitief
Copyright @2020 Gorissen Ruimtelijk Advies.
Niets uit dit document mag worden verveelvou-
digd en/of openbaar gemaakt door middel van
druk, fotokopie, microfilm, elektronisch op ge-
luidsband of op welke andere wijze dan ook,
zonder voorafgaande schriftelijke toestem-
ming.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 43 =================================================================

<br><br>