<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Factsheet

TTIP en CETA
Effecten voor publieke diensten en beleidsvrijheid voor lokale overheden

Steeds meer gemeenten en provincies, in Nederland en daarbuiten 1, maken zich zorgen over de
effecten die CETA en TTIP hebben op publieke diensten en de lokale beleidsvrijheid. 2 In dit factsheet
leggen we beide veelomvattende handelsverdragen onder het vergrootglas. Daarbij besteden we
speciale aandacht aan de (mogelijke) gevolgen voor de beleidsvrijheid van decentrale overheden.

Inhoud
         TTIP en CETA, waar gaat het om?
         CETA: minder bekend, maar net zo riskant als TTIP
         ICS, ISDS in een vrolijke verpakking
         Zorgen om publieke diensten
         Liberalisering; geen weg terug
         'Negatieve lijst': gevaarlijk jargon
         Minimale economische groei
         Arbeidsvoorwaarden
         Duurzaamheid onder druk
         Lokale beleidsvrijheid aan banden
         Conclusie en vervolgvraag


TTIP en CETA, waar gaat het om?
De Verenigde Staten en de Europese Unie onderhandelen sinds 2013 over TTIP (Transatlantic Trade and
Investment Partnership). Dit handelsverdrag heeft tot doel de handel tussen de twee economische
grootmachten te vergemakkelijken. Zo zullen import- en exporttarieven drastisch worden verlaagd of
geheel verdwijnen. De zogenaamde 'non-tarifaire' handelsbelemmeringen zijn in het bijzonder
onderwerp van de onderhandelingen. De EU en de Verenigde Staten spreken binnen TTIP af dat ze
elkaars standaarden en regels voor producten en diensten zullen accepteren en zoveel mogelijk zullen
harmoniseren. Daarnaast openen ze hun (diensten-)markten voor elkaar en wordt binnen het verdrag
geregeld dat, door deregulering en vooraf overleg over nieuwe regels en standaarden, niets de
onderlinge handel in de weg staat. De onderhandelingen vinden achter gesloten deuren plaats en de
onderhandelingsteksten zijn geheim. Binnen TTIP wordt ook onderhandeld over bijzondere
bescherming van investeerders. De Amerikanen willen graag een ISDS (Investor to State Dispute
Settlement) in het verdrag opnemen. Binnen de Europese Unie is hier echter fel tegen geprotesteerd.
De Europese Commissie heeft daarom het een en ander veranderd en de Verenigde Staten een nieuw
voorstel gedaan. Over dit nieuwe voorstel ICS komen we later nog uitgebreid te spreken.

Het handelsverdrag met Canada, CETA (Comprehensive Economic and Trade Agreement), is inmiddels
klaar en wacht nog op ratificatie door het Europees Parlement. Het is onduidelijk of beide verdragen ter
goedkeuring ook aan de nationale parlementen van de lidstaten worden voorgelegd.


CETA: minder bekend maar net zo riskant als TTIP
Het Europese Parlement is veel minder bij CETA betrokken geweest dan bij TTIP, het handelsverdrag
waarover nu met de Verenigde Staten wordt onderhandeld. De gesprekken met Canada zijn namelijk
van start gegaan (mei 2009) voordat het verdrag van Lissabon in werking trad (december 2009). Pas na
'Lissabon' kreeg het Europees Parlement meer mogelijkheden om zich met het handelsbeleid van de
1   https://www.ttip-free-zones.eu/ bevat een overzicht van gemeenten, steden en provincies die zich TTIP vrij hebben
    verklaard.
2   Blijkens de factsheets van het IPO (http://www.ipo.nl/publicaties/ttip-en-provincies-factsheet) en de VNG
    (https://vng.nl/files/vng/publicaties/2015/ttip-en-gemeenten_20150715.pdf)
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Europese Commissie te bemoeien. De definitieve tekst van CETA is intussen uitonderhandeld. Het
verdrag zal naar verwachting begin 2017 bij het Europees Parlement in stemming worden gebracht.

Duidelijk is dat CETA bepalingen bevat die het mogelijk maken dat Europese en Canadese bedrijven
over en weer elkaars overheden kunnen aanklagen bij een internationaal tribunaal als landen regels
doorvoeren die de winst aantasten.3 (Dreigen met) schadeclaims, met bedragen die oplopen tot vele
honderden miljoenen of zelfs miljarden euro's, kunnen in dat geval gebruikt worden als drukmiddel om
te zorgen dat overheden afzien van beleid waarvan het internationale bedrijfsleven vindt dat het
mogelijk de winst aantast. Hoewel het de nationale overheid, of zelfs de Europese Commissie is die zich
zal moeten verweren in een geschil, kan overheidsbeleid op elk niveau onderwerp worden van een
claim. Dus ook besluiten van gemeenten en provincies kunnen worden aangevochten. Met alle
gevolgen van dien voor de beleidsvrijheid.4
CETA zet bovendien de achterdeur open voor Amerikaanse bedrijven om claims in te dienen tegen
Europese overheden. Het enige wat die bedrijven daarvoor nodig hebben is een vestiging in een
Canadese stad. De meeste Amerikaanse bedrijven beschikken al lang over een Canadese
dochteronderneming.5

Amerikaanse bedrijven als Monsanto, Cargill, Dow, Chervon en ExxonMobil kunnen via hun Canadese vestigingen via
CETA gemakkelijk Europese staten aanklagen als door democratisch tot stand gekomen besluiten de winst in gevaar
dreigt te komen.

Het Europees Parlement (EP) is nu erg kritisch over de TTIP onderhandelingen met de VS, die na
'Lissabon' zijn geopend. Het EP heeft in juli 2015 een resolutie aangenomen met 'rode lijnen' waar TTIP
niet overheen mag.6
Dr. Ferdi de Ville, docent Europese Studies aan de Universiteit van Gent, heeft bekeken in hoeverre
CETA aan de eisen van het Europees Parlement voldoet. 7 8 Uit zijn analyse blijkt dat CETA geen
rekening houdt met de meeste aanbevelingen van het EP. Zo worden publieke diensten onvoldoende
afgeschermd van de druk om te liberaliseren en meer marktwerking door te voeren.
Overheidsaanbestedingen worden trans-Atlantisch opengesteld voor private aanbieders. En, zegt De
Ville, de beleidsvrijheid op landelijk en lokaal gebied is onvoldoende veiliggesteld. Daarover later meer.
De Europese Commissie heeft altijd gezegd dat CETA de blauwdruk is voor TTIP. En CETA schept een
precedent: wat je in CETA aan de Canadezen weggeeft, kun je de Amerikanen in TTIP later moeilijk
weigeren.

ICS, ISDS in een andere verpakking
Zoals genoemd is in zowel TTIP als CETA bijzondere investeringsbescherming opgenomen.
Investeerders en bedrijven kunnen aankloppen bij een speciaal arbitragetribunaal als zij vinden dat door
een democratisch genomen beslissing hun belangen in het geding komen. Deze Investor to State
Dispute Settlement (ISDS) is opgenomen in talloze bilaterale investeringsverdragen en zorgt al langere
tijd voor opgetrokken wenkbrauwen bij rechters en rechtsgeleerden. 9
De Europese Commissie hield in 2014 een publieke consultatieronde over ISDS in TTIP. Daaruit bleek
dat rechters, rechtsgeleerden, NGO's en het publiek zich grote zorgen maakten over de opzet en de
mogelijke gevolgen van het instellen van een speciaal hof voor investeerders en bedrijven. De Europese
Commissie beloofde het arbitragehof anders op te zetten en introduceerde vervolgens ICS, het
Investment Court System.
3   http://corporateeurope.org/sites/default/files/attachments/zombie-isds-ex-sum-nl_0.pdf
4   https://milieudefensie.nl/publicaties/rapporten/lokale-zaken-ttip-ceta
5   Trading Away Democracy, CEO, http://corporateeurope.org/sites/default/files/trading-away-democracy.pdf, rapport
    november 2014
6   European Parliament (2015) European Parliament resolution of 8 July 2015 containing the European Parliament’s
    recommendations for the European Commission on the negotiations for the Transatlantic Trade and Investment Partnership
    Strasbourg, 8 July 2015, P8_TAM PROV(2015)0252
7   http://www.mariearena.eu/wp-content/uploads/2016/02/De-Ville-2016-CETA-report-bonne-version.pdf
8   European!Parliament (2015) European Parliament resolution of 8 July 2015 containing the European Parliament’s
    recommendations for the European Commission on the negotiations for the Transatlantic Trade and Investment Partnership
    Strasbourg, 8 July 2015, P8_TAM PROV(2015)0252
9   In 2010 brachten meer dan 50 rechtsgeleerden in een statement hun bezwaren tegen ISDS in handelsverdragen in het
    algemeen naar voren http://www.osgoode.yorku.ca/public-statement-international-investment-regime-31-august-2010/
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>In ICS is inderdaad aan een aantal bezwaren tegemoet gekomen. Zo is het in ICS mogelijk tegen een
besluit in beroep te gaan en zijn uitspraken openbaar. Ook mogen arbiters niet meer 'dubbele petten'
dragen maar moeten zij voor langere tijd bij het arbitragetribunaal in dienst zijn. Ondanks de
tegemoetkomingen blijft de oprichting van een speciaal investeringstribunaal volgens velen een slechte
zaak. Zo hebben de European Association of Judges in 2015 en de Duitse rechters in februari van dit
jaar, verenigd in de German Magistrates Association, een verklaring uitgegeven over ICS. Beide groepen
deskundigen stellen dat ICS onverminderd een gevaar vormt voor de Europese democratie. 10 11
Wat zijn de belangrijkste bezwaren tegen ICS?
Allereerst is en blijft het een parallel rechtssysteem, dat evenwijdig loopt aan het grondwettelijk
geregelde rechtssysteem. Door middel van ICS kunnen bedrijven en investeerders de nationale rechter
nog altijd passeren. ICS blijft bovendien een systeem waarbij buitenlandse investeerders het exclusieve
recht krijgen om overheidsbeslissingen aan te klagen, op basis van rechten die veel verder gaan dan de
rechten van onze eigen ondernemers. 12

De Europese rechters maken zich ten aanzien van ICS ook zorgen over de onafhankelijkheid van de
arbiters. Zaken worden nog steeds beslecht door arbiters met een financieel belang bij het voeren van
zaken en niet door onafhankelijke rechters.
En ook het ICS biedt geen bescherming van regelgeving in het publiek belang. Overheden zijn
weliswaar vrij om het beleid te maken wat ze willen en nodig achten, maar bedrijven zijn ook nog
steeds vrij om tegen dat beleid ongelimiteerde claims tegen in te dienen. Die dreiging heeft mogelijk
een verlammend effect op overheden die vernieuwend beleid willen invoeren, het zogenaamde
'regulatory chill' effect.13
Het systeem blijft bovendien gebaseerd op de gedachte dat ons rechtssysteem blijkbaar niet goed
genoeg is voor buitenlandse investeerders. Niet voor niets wordt immers een speciaal, supranationaal
arbitragetribunaal opgetuigd. En dat is vreemd aangezien de lidstaten van de Europese Unie
democratische rechtstaten zijn en beschikken over een prima functionerend rechtssysteem. Bovendien
heeft het ontbreken van een speciaal arbitragetribunaal tot nu toe niet geleid tot het uitblijven van
Amerikaanse dan wel Canadese investeringen.

ISDS is dan misschien hervormd, desondanks geeft ook ICS multinationals nog steeds een geducht
wapen in handen om af te dwingen dat overheidsbeleid wordt afgezwakt of geparkeerd. Alle
fundamentele bezwaren tegen ISDS blijven, ook met ICS, gewoon bestaan. 14


Zorgen om publieke diensten
In een brief die minister Ploumen op 18 januari 2016 naar de Tweede Kamer stuurde, suggereert zij dat
er geen reden is te veronderstellen dat de publieke diensten onder druk komen te staan als gevolg van
TTIP.15 De bescherming van de publieke diensten is volgens haar voldoende geregeld door middel van
een speciale clausule die in handelsverdragen standaard wordt opgenomen. Die clausule luidt als volgt
(vertaling ministerie van Buitenlandse Zaken):
“Economische activiteiten die op nationaal of lokaal niveau als openbare nutsbedrijven worden beschouwd,
kunnen voorbehouden zijn aan overheidsmonopolies; ook kunnen hiervoor exclusieve rechten aan particuliere
exploitanten zijn verleend.
Openbare nutsbedrijven bestaan onder meer in de volgende sectoren: aanverwante wetenschappelijke en
technische adviezen, onderzoek en ontwikkeling op het gebied van de maatschappij- en
geesteswetenschappen, technische testen en toetsen; milieu; gezondheidszorg; vervoer en ondersteunende
diensten bij alle vervoerswijzen. Exclusieve rechten betreffende deze diensten worden vaak verleend aan
particuliere exploitanten, bijvoorbeeld exploitanten met een vergunning van openbare instanties, die aan
10 http://www.volkskrant.nl/economie/duitse-rechters-keren-zich-tegen-ttip~a4238680/
11 Europese rechters: http://www.iaj-uim.org/iuw/wp-content/uploads/2015/11/EAJ-report-TIPP-Court-october.pdf Duitse
   rechters: http://ttip2016.eu/files/content/docs/Full
   20documents/english_version_deutsche_richterbund_opinion_ics_feb2016.pdf
12 https://milieudefensie.nl/publicaties/rapporten/lokale-zaken-ttip-ceta
13 https://www.tni.org/en/article/isds-and-regulatory-chill
14 Analyse van ICS vergeleken met ISDS: http://ttip2016.eu/blog/ICS%20first%20analysis.html
15 https://www.rijksoverheid.nl/ministeries/ministerie-van-buitenlandse-
   zaken/documenten/kamerstukken/2016/01/18/kamerbrief-over-publieke-diensten-in-handelsakkoorden
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>specifieke verplichtingen aangaande dienstverlening moeten voldoen. Er kan geen gedetailleerde en volledige
lijst per sector worden opgesteld omdat openbare nutsbedrijven vaak tevens op lagere niveaus dan het
centrale niveau bestaan.”16
Die clausule biedt echter te weinig bescherming. De term openbare nutsbedrijven ofwel publieke
diensten is in de clausule zo weinig specifiek omschreven, dat het erg onduidelijk is welke diensten
hieronder vallen. Onder meer prof. Dr. Markus Krajewski, professor publiekrecht en volkenrecht van de
Universiteit van Erlangen-Neurenberg, wijst op dit juridische mankement. 17 In de verdragen worden in
feite alleen publieke diensten die gelden als volledig publiek uitgezonderd van markttoegang door
buitenlandse bedrijven. Dat betekent dat de dienstverlener in kwestie op geen enkele manier geld mag
verdienen aan het verlenen van hun dienst, er geen sprake is van contracten met commerciële bedrijven
en er geen onderlinge concurrentie is met andere dienstverleners.

In de praktijk zijn in de gehanteerde definities alleen diensten die exclusief onder de bevoegdheid van
de overheid vallen – zoals politie en justitie en bijvoorbeeld de diensten van een centrale bank – echt
duidelijk uitgezonderd van de druk om te liberaliseren.
In de Europese Unie, en Nederland loopt daarbij voorop, is bijna iedere publieke dienst inmiddels op
enigerlei wijze verweven met het bedrijfsleven. Daarmee valt dus vrijwel geen enkele publieke dienst
onder de juridische definitie die in CETA/ TTIP wordt voorgesteld. Zo worden in Nederland veel
diensten die je als publiek zou kunnen beschouwen, in nauwe samenwerking met commerciële partijen
uitgevoerd. Te denken valt dan aan bijvoorbeeld afvalverwerking, openbaar vervoer, (volwassenen-)
onderwijs, waterzuivering en riolering, thuiszorg, duurzame energie-initiatieven en postbezorging.
Nederland heeft nauwelijks uitzonderingen bedongen of voorbehouden gemaakt bij de vergaande
liberaliseringsverplichting die zijn afgesproken in CETA. Ook in TTIP doet Nederland dit niet of
nauwelijks, zo blijkt uit gelekte documenten.18
In CETA zijn de partijen al overeengekomen dat in diverse sectoren overheidsaanbestedingen worden
vrijgegeven voor private aanbieders vanuit de overkant van de Atlantische Oceaan. Dat zal leiden tot
geleidelijke overheveling van publieke diensten naar de private sector, wat sluipende privatisering in de
hand werkt. Het Amerikaanse bedrijfsleven lobbyt heel hard voor nog lagere drempels ten aanzien van
publieke aanbesteding in TTIP.19


Onder druk van grote koeriersdiensten als UPS en FedEx, wordt in de voorstellen voor TTIP de mogelijkheid om op het
gebied van postbezorging eisen te stellen ten aanzien van universele dienstverlening ernstig ingeperkt. Bijvoorbeeld de
verplichting om elke dag post te bezorgen, of ook meer afgelegen, dunbevolkte gebieden te bedienen tegen een
vastgesteld tarief zijn in dat geval onderhandelbaar.20




Bovendien kunnen Canadese en Amerikaanse bedrijven, die onder CETA en TTIP toegang krijgen tot
onze (publieke-)dienstenmarkten, ook schadeclaims indienen bij internationale tribunalen als de
overheid iets verandert aan het beleid.

'Negatieve lijst': gevaarlijk jargon
Tot voor kort was het in handelsverdragen gebruikelijk om te werken met een positieve lijst.
Onderhandelaars van beide partijen schoven elkaar dan een lijst toe met daarop de sectoren en/ of
diensten die voor buitenlandse concurrentie zouden worden geopend. Binnen CETA en TTIP, twee
handelsverdragen ‘nieuwe stijl’, wordt gewerkt met een negatieve lijst. Alleen de sectoren en/of
diensten die op die lijst staan, zijn van buitenlandse concurrentie uitgesloten. Landen kunnen
voorafgaand aan de onderhandelingen aangeven welke sectoren/ diensten zij op die uitzonderingslijst
willen. Ook alle regels die men wil handhaven moeten expliciet worden benoemd en overheden moeten
ook nog eens vooraf aangeven in hoeverre en in welke mate ze het recht om te reguleren in te

16 https://www.rijksoverheid.nl/ministeries/ministerie-van-buitenlandse-
   zaken/documenten/kamerstukken/2016/01/18/kamerbrief-over-publieke-diensten-in-handelsakkoorden
17 http://www.epsu.org/IMG/pdf/Draft_report_Markus_Krajewski_mtg14Nov2013.pdf
18 TTIP: Transatlantic trade deal text leaked to BBC’, BBC Scotland, 26 februari 2015. http://www.bbc.co.uk/news/uk-
   scotland-scotland-politics-31631461
19 http://thomas-fritz.org/default/public-services-under-attack
20 http://thomas-fritz.org/default/public-services-under-attack
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>toekomst willen handhaven. Een gevaarlijke benadering, want niemand weet welke regulering er in de
toekomst noodzakelijk of gewenst zal zijn.
Duitsland heeft overigens, mede vanwege de ambigue omschrijving van publieke diensten, een
uitgebreide lijst aangeleverd.21

Lokale, coöperatieve energie-initiatieven kunnen de transitie naar duurzame energie helpen versnellen. In Nederland zijn
al enkele honderden lokale energiecoöperaties actief, waarbij deelnemers zelf wind- en zonne-energie opwekken.
Gemeenten en provincies kunnen dergelijke initiatieven stimuleren door (een deel van) hun energie lokaal en duurzaam
in te kopen. Maar dat soort stimuleringsmogelijkheden worden doorkruist door handelsbeleid. ‘Moderne’
handelsverdragen als TTIP en CETA verbieden namelijk het stellen van zogenaamde 'local content requirements'–
voorschriften die bedrijven verplichten lokaal in te kopen. Daarmee verliezen lokale overheden een instrument om lokale
productie van duurzaam opgewekte energie gericht te bevorderen. Slechts een paar Europese lidstaten behouden zich in
dit soort handelsverdragen nadrukkelijk het recht voor om sturend op te treden als het gaat om de productie van
elektriciteit en lokale distributienetwerken. In CETA en gelekte voorstellen voor TTIP bedingt Nederland de hiervoor
benodigde beleidsruimte niet.22

Minister Ploumen geeft in haar brief aan dat het ondoenlijk is alle sectoren apart te noemen. 23 Dat
levert helaas wel juridische vaagheid en daarmee onvoldoende bescherming op. Want zelfs waar de EU
en de lidstaten hebben bedongen dat ze meer ruimte behouden om bepaalde sectoren te reguleren,
dan zijn ze vaak nog steeds verplicht om buitenlandse aanbieders daar, conform de bepalingen uit het
investeringshoofdstuk, voor te compenseren – op straffe van een schadeclaim. 24
In feite geeft Ploumen met haar opmerking precies weer waarom een negatieve lijst zo gevaarlijk is en
waarom het veel verstandiger is te werken met een positieve lijst. Daarop staan alleen de sectoren die
men voor buitenlandse aanbieders wil openen.

Liberalisering, geen weg terug
In CETA zijn een zogenaamde ‘ratchet clausule’ en een ‘standstill clausule’ opgenomen. Deze clausules
regelen dat de huidige mate van liberalisering bindend wordt vastgelegd en dat toekomstige eenzijdige
liberalisering automatisch onder de reikwijdte van het verdrag valt. Mocht een land besluiten publieke
diensten weer in overheidsbeheer te brengen, dan hangt daar een bijzonder hoog prijskaartje aan
omdat de overheid de bedrijven in kwestie financieel zal moeten compenseren. In haar TTIP-resolutie
van 8 juli 2015 vraagt het Europese Parlement de handelsdelegatie van de Europese Commissie
nadrukkelijk om niet voor de negatieve lijst benadering te kiezen en de ratchet- en standstill- clausules
uit de onderhandelingen over TTIP te schrappen. Als het Europees Parlement CETA in haar huidige
vorm zou goedkeuren, gaat het alsnog akkoord met een benadering die ze eerder voor TTIP heeft
afgewezen en schept ze een negatief precedent voor de TTIP-onderhandelingen.


Minimale economische groei
Voorstanders van de handelsverdragen met Canada en de VS wijzen erop dat het opheffen van
handelsbarrières tussen deze gigantische markten Europa economische groei zal opleveren. Zij het
marginaal: zelfs in de meest optimistische scenario’s wordt de extra groei als gevolg van TTIP
bijvoorbeeld geraamd op niet meer dan een half procent in tien jaar. En diverse deskundigen zetten er,
aan de hand van onderzoek, vraagtekens bij of zelfs dat wel gehaald zal worden. 25
Het is niet alleen volstrekt onduidelijk hoeveel economische groei TTIP en CETA opleveren, het is
bovendien onwaarschijnlijk dat, áls er al sprake is van groei, alle sectoren op dezelfde manier zullen
profiteren. Voor onze relatief kleinschalige landbouw en veeteelt kan TTIP bijvoorbeeld een bedreiging
vormen. Bovendien zal vooral het midden- en kleinbedrijf (MKB) last krijgen van oneerlijke concurrentie
door grote Amerikaanse en Canadese multinationals, die goedkoop kunnen produceren - ook omdat zij
aan veel minder strenge sociale en milieunormen hoeven te voldoen dan Europese bedrijven.


21 Dr.Ferdi de Ville, http://www.mariearena.eu/wp-content/uploads/2016/02/De-Ville-2016-CETA-report-bonne-version.pdf
22 Public Services Under Attac, http://corporateeurope.org/sites/default/files/attachments/public-services-under-attack.pdf
23 https://www.rijksoverheid.nl/ministeries/ministerie-van-buitenlandse-
   zaken/documenten/kamerstukken/2016/01/18/kamerbrief-over-publieke-diensten-in-handelsakkoorden
24 http://thomas-fritz.org/default/public-services-under-attack
25 https://en.wikipedia.org/wiki/Transatlantic_Trade_and_Investment_Partnership#Proposed_benefits
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>Ook is het nog maar zeer de vraag of alle Europese landen evenveel van de toegenomen handel met de
Verenigde Staten en Canada zullen profiteren. Econoom Jeronim Capaldo van de Amerikaanse Tufts
University berekende dat TTIP de gemiddelde Nederlander 4800 euro aan inkomen kost, een Fransman
zelfs 5500 euro. En banen, die komen er niet bij, er verdwijnen er juist 600.000. 26 In de onderzoeken die
door de EU zijn uitgevoerd komt naar voren dat TTIP zelfs tot verlies van werkgelegenheid zal leiden.
Alleen beweert de Europese Commissie stellig dat dit baanverlies ruimschoots gecompenseerd zal
worden door nieuwe banengroei in andere sectoren. Maar zelfs dan kunnen de sociale kosten hoog zijn:
vooral oudere en laagopgeleide werknemers komen niet zo gemakkelijk in een andere sector aan het
werk.

Arbeidsvoorwaarden
Arbeidsvoorwaarden kunnen door de handelsverdragen gemakkelijk worden uitgehold. Waar CETA en
TTIP lagere overheden dwingen tot het openstellen van hun aanbestedingen voor Canadese en
Amerikaanse bedrijven, kan dit de mogelijkheden van overheden om lokale en not-for-profit aanbieders
te ondersteunen ernstig inperken. Dit kan het uitbesteden van banen in de publieke sector aan
particuliere bedrijven in de hand werken, waarbij het personeel hetzelfde werk moet doen tegen
slechtere loon- en arbeidsvoorwaarden.

De definitieve tekst van CETA laat zien dat lidstaten al diverse sectoren openstellen voor een verplichte
trans-Atlantische aanbestedingsprocedure bij de inkoop van leveringen en diensten - een effectieve
methode voor privatisering. Op deze manier vindt een geleidelijke overdracht van publieke diensten aan
for-profit aanbieders plaats. Amerikaanse lobbygroepen zoals de Alliance for Health Care
Competitiveness (Alliantie voor Concurrentievermogen in de Gezondheidszorg AHC) en de
Amerikaanse regering willen de drempels voor trans-Atlantische aanbesteding in TTIP drastisch
verlagen.27


Duurzaamheid onder druk
De Europese onderhandelaars hebben overigens geen dwingende bepalingen opgenomen over het
stimuleren van duurzame oplossingen en productiewijzen. Voor lokale overheden kan dat betekenen
dat een keuze voor een duurzame (maar duurdere) oplossing lastiger wordt. 28 TTIP en CETA dreigen de
vrijheid van openbare nutsbedrijven te beperken om energie te produceren en te distribueren in
overeenstemming met maatschappelijke doelstellingen; zoals bijvoorbeeld het ondersteunen van
duurzame energie om klimaatverandering tegen te gaan. Slechts een paar Europese lidstaten hebben
aangegeven deze beleidsvrijheid binnen de handelsverdragen dwingend te willen laten vastleggen.                     29



Nederland is daar niet bij.

Lokale beleidsvrijheid
Provincies en gemeenten vragen zich terecht af of na de ratificatie van TTIP en CETA nog sprake is van
voldoende beleidsvrijheid. Volgens minister Ploumen wordt die beleidsvrijheid niet aangetast en
houden lokale overheden de mogelijkheid om hun beleid op de vragen en noden van de bevolking aan
te passen. Maar is dat wel zo? Lokale overheden kunnen in principe niet direct aangeklaagd worden via
het speciale arbitragetribunaal (Investment Court System) dat als gevolg van de handelsverdragen zal
worden opgetuigd. De Nederlandse Staat vangt die claims af.30 Maar, stel dat een gemeente naar
aanleiding van (gezondheids-)klachten van omwonenden maatregelen neemt tegen een fabriek van een
Amerikaanse firma en deze firma bestempelt de maatregelen als ‘onbehoorlijk bestuur’, dan kan zo’n
zaak voor de speciale arbiter worden gebracht. De staat krijgt, mocht de gang naar de arbiter tot een
toegewezen claim leiden, de rekening. Gaat er in zo'n geval niet toch een remmende werking van de
mogelijke dreiging van een claim uit?


26   http://ase.tufts.edu/gdae/policy_research/ttip_simulations.html
27   http://thomas-fritz.org/default/public-services-under-attack
28   http://corporateeurope.org/sites/default/files/attachments/nl-summary-public-services.pdf
29   http://corporateeurope.org/sites/default/files/attachments/nl-summary-public-services.pdf
30   ICS was eerst bekend onder de naam ISDS, na protest over de implicaties van dit arbitragehof werden aanpassingen
     doorgevoerd en het vervolgens omgedoopt tot ICS .De Duitse Rechtersbond was niet onder de indruk van de aanpassingen
     en vindt een special investeringshof onnodig.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>(Publieke) diensten kunnen binnen CETA en TTIP het onderwerp worden van een investeringsclaim bij
een internationaal tribunaal zoals het ICS. Elke buitenlandse aanbieder heeft conform het
investeringshoofdstuk in deze verdragen namelijk het recht op een zogenaamde ‘eerlijke en billijke’
behandeling.31 Ook is in de teksten vastgelegd dat bedrijven beschermd zijn tegen indirecte
onteigening. Die indirecte onteigening wordt breed geïnterpreteerd; elk overheidsingrijpen dat
winstmogelijkheden aantast kan aangemerkt worden als een indirecte onteigening en kan daarmee
leiden tot een claim. Dat geldt ook voor alle sectoren waarvoor een uitzondering om te liberaliseren is
bedongen. De dreiging van hoge schadeclaims, die, als ze worden toegekend, moeten worden betaald
uit publieke middelen, ondermijnt de vrijheid van lokale overheden om noodzakelijke en gewenste
regels in te voeren. 32


Conclusie
Ondanks de geruststelling van de minister is het duidelijk dat TTIP en CETA de lokale overheden
behoorlijk in de weg kunnen gaan zitten. Vooral door de juridische mist die rond en in de verdragen is
gecreëerd, lijkt het op het eerste gezicht met de publieke diensten wel goed te komen. Maar wie beter
kijkt ziet dat de beschikbaarheid, de continuïteit en de kwaliteit van de publieke diensten wel degelijk
onder druk komen te staan als gevolg van deze handelsverdragen. Ook de beleidsvrijheid van lokale
overheden is onvoldoende gegarandeerd als gevolg van de speciale arbitragetribunalen en de
claimcultuur die daaruit volgt. Rechten van grote bedrijven en investeerders worden in CETA en TTIP
prima geregeld en geborgd. In de verdragen worden belangrijke waarden van de Europese Unie
daarentegen juist niet dwingend vastgelegd; mensenrechten, milieubescherming en recht op goede
arbeidsomstandigheden zijn binnen TTIP en CETA niet af te dwingen. Afbraak van ons democratische
stelsel lijkt, zeker gezien de onzekere en hoe dan ook minimale economische opbrengsten een erg hoge
prijs voor het aanhalen van de banden met de VS en Canada.

Vervolgvraag
Mede gezien de gevolgen die deze handelsverdragen hebben voor de lokale beleidsvrijheid en de
kwaliteit en de beschikbaarheid van de publieke diensten, vragen wij u te overwegen uw gemeente/
provincie CETA/ TTIP vrij te verklaren.




31 Fair en Equitable treatment: een juridisch onderdeel van handelsverdragen dat sinds 1948 veelvuldig wordt opgenomen om
   een eerlijke en redelijke behandeling van bedrijven in landen van deelname te regelen. De clausule is niet scherp
   gedefinieerd om zo arbiters van een investeringshof de kans te geven per zaak te bepalen of iets eerlijk en redelijk is. Daar zit
   ook meteen het pijnpunt; het is dus erg afhankelijk van de arbiter in kwestie of hij of zij iets redelijk dan wel eerlijk vindt.
32 http://corporateeurope.org/international-trade/2015/10/public-services-under-attack-through-ttip-and-ceta,
   onderzoeksrapport naar de invloed van TTIP en CETA op de publieke diensten, uitgevoerd door o.a. COE, TNI, War on Want
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>