<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>                              Evaluatie Milieubeleid Stap Nu Over
                                                     Planperiode 2008-2014
                                                     Gemeente Heerenveen
Vastgesteld door burgemeester en wethouders op …. 2015
Vastgesteld door de raad op … 2015
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>                                                       Evaluatie Milieubeleidsplan Stap Nu Over 2008-2014
                                                                                    Heerenveen
Samenvatting
In de afgelopen beleidsperiode is gewerkt aan drie speerpunten: Energie, Microklimaat en Water. De
ontwikkelingen in deze beleidsperiode zijn dusdanig dat wij een duidelijke verschuiving zien van
microklimaat naar duurzaamheid, energie en klimaat. Het thema energie is in de loop der tijd sterk
verbreed; innovaties en ontwikkelingen volgen elkaar in rap tempo op. Thema’s en projecten als de Light
Challenge, Energielandschap en Smûk en Sunich zijn door onze gemeente opgepakt. Rond het thema
Microklimaat is volgens schema gewerkt aan diverse beleidsnotities. Al met al kan gesteld worden dat
het Microklimaat (ofwel fysieke leefomgeving) in Heerenveen redelijk op orde is.
Gemeente Heerenveen werkt vanuit de gedachte dat door slim combineren en aanbrengen van
samenhang in verschillende initiatieven meer bereikt kan worden dan de som der delen. In de huidige
tijdsgeest van bezuinigingen en dereguleren zien we een beweging waarin de samenleving – burgers en
bedrijven- meer zelf aan de slag gaat. Heerenveen levert een bijdrage vanuit haar regierol waarin we
vooral faciliteren, slim combineren, inspireren, aanjagen en initiëren. Een en ander is nader uitgewerkt in
het Uitvoeringsprogramma Duurzaamheid 2015-2020.
Ervaring heeft ons geleerd dat de kans op succes aanzienlijk wordt vergroot wanneer het plan voldoende
bekendheid heeft, zowel in de eigen organisatie als extern in de samenleving. Een gevoel van
eigenaarschap rond de thema’s, streefbeelden en ambities is essentieel.
Vastomlijnde plannen, uitgewerkte maatregelen en strakke langetermijn planning geeft overzicht, maar
werkt tegelijk frustrerend bij een veranderende werkelijkheid om ons heen. Flexibiliteit, de mogelijkheid
mee te bewegen met veranderingen, schept ruimte en lucht voor nieuwe kansen. Ook hoge ambities zijn
alleen gerechtvaardigd bij een daarbij passend financieel budget. We moeten dus vooraf realistische
keuzes maken en duidelijke prioriteiten stellen.
De komende beleidsperiode geven vooral aandacht aan duurzame thema’s als energie, ‘cradle to cradle’,
duurzaam bouwen, mobiliteit, inkoop, biobased economy en innovaties. Water en groen zijn vooral
relevante thema’s voor zover ze gelinkt zijn aan klimaatverandering. Afval, of ‘grondstof’ en het sluiten
van kringlopen, is een zeer relevant thema. De projectmatige aanpak waarbij we snel kunnen inspelen op
ontwikkelingen, blijft in de komende planperiode gehandhaafd. Samengevat kunnen we concluderen dat
het ‘Milieubeleidsplan’ een verschuiving maakt naar een ‘Uitvoeringsprogramma Duurzaamheid’.
Tot slot monitoring: zoals veel overheden hebben wij onze ambities en doelstellingen gelinkt aan een
percentage te vermijden CO2. Dit is in de planperiode meerdere malen een struikelblok gebleken: tot op
heden zijn er geen monitoringssystemen die duidelijk inzicht kunnen geven in (vermeden) CO2-uitstoot.
Daarnaast zijn we ons er wel van bewust dat de acties en maatregelen die door de gemeente worden
geïnitieerd, niet tot nauwelijks rechtstreeks van invloed zijn op het terugdringen van de CO2-uitstoot.
Onze rol en taak ligt veel meer in zoals hierboven omschreven: aanjagen van partijen, samenbrengen en
opstarten van lerende netwerken, ruimte geven voor innovatie, inspireren, etc. We concluderen dat het
uitdrukken van ambities in percentages CO2 juist belemmerend kan werken, en houden hier in de
komende planperiode dan ook rekening mee.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>                                                  Evaluatie Milieubeleidsplan Stap Nu Over 2008-2014
                                                                               Heerenveen
INHOUDSOPGAVE
       Samenvatting
1      Inleiding                                                                                  1
2      Ambitie Milieubeleid 2008-heden                                                            2
3      Uitgevoerde maatregelen                                                                    3
   3.1 Energie/duurzaamheid                                                                       3
    3.1.1 Duurzame Energie                                                                        3
    3.1.2 Bebouwde omgeving                                                                       9
    3.1.3 Energie en bedrijvigheid                                                              11
    3.1.4 Bewuste bewoners                                                                      11
   3.2 Microklimaat/Fysieke leefomgeving                                                         11
4      Duurzaamheid in de gemeentelijke organisatie                                              12
   4.1 Toelichting duurzaamheidsprofiel                                                          12
   4.2 Resultaten Gemeente Heerenveen                                                            13
5      Evaluatie                                                                                 14
       Bijlage 1:     Energiebesparing gemeente Heerenveen
       Bijlage 2:     Smûk en Sunich
       Bijlage 3:     overzicht resultaten voorgaande beleidsperiode
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>                                                     Evaluatie Milieubeleidsplan Stap Nu Over   2008-2014
                                                                                  Heerenveen
1    Inleiding
Met het vaststellen van het Uitvoeringsprogramma Duurzaamheid, is de beleidsperiode van ons
milieubeleidsplan uit 2008 ‘Stap nu Over’ bijna afgerond. Het laatste onderdeel is een evaluatie van
de planperiode van 2008 tot 2014. Deze evaluatie biedt ons een bouwsteen voor de uitwerking van
het uitvoeringsprogramma Duurzaamheid 2015-2020.
Sinds de start van het beleidsplan van 2008 is de wereld om ons heen snel veranderd. Duurzaamheid
staat steeds hoger op de maatschappelijke agenda. Burgers, bedrijven en ook de overheid willen op
een duurzame manier werken, wonen en consumeren. Verduurzamen en daarmee
toekomstbestendig worden is geen keuze meer; het moet simpelweg. Het thema duurzaamheid is in
het Heerenveense college-akkoord opgenomen. Provinciaal en landelijk zijn expliciete
duurzaamheidsdoelstellingen geformuleerd. Deze ambities en doelen dagen ons uit om gezamenlijk
de handen uit de mouwen te steken.
Daarnaast zien we een sterke ontwikkeling van de implementatie van duurzaamheid in andere
beleidsvelden. Op deze wijze krijgt het duurzaamheidsbeleid van de gemeente Heerenveen een
steeds steviger positie in al onze handel en wandel. Onderstaand figuur geeft de relatie van de
thema’s van het Milieubeleidsplan met andere beleidskaders weer. Het collegeprogramma is
overkoepelend over alle beleidsvelden.
       •Watertakenplan (2009)                                            •Sociaal Economisch Beleidsplan
       •Rioleringsplan (2009)                                             (2011)
       •Landschapsbeleidsplan (2009)                                     •Lichtbeleid (2014)
       •Ecologisch Bermbeheer (1995)                                     •Windnotitie (2005)
       •Windnotitie (2005)
                                            Klimaat         Energie
                                             Leef-
                                                             Water
                                          omgeving
       •Bodembeheerplan (2010)
       •Geurbeleid (2011)
       •Lichtbeleid (2014)                                               •Watertakenplan (2009)
       •(Leidraad openbare ruimte                                        •Rioleringsplan (2009)
        (2011)) ambtelijke status
       •ISV-programma
       •Handhavingsuitvoerings-progr.
In bovenstaand schema is met name de Windnotitie (2005) verouderd. Deze is derhalve vervallen. In
het Uitvoeringsprogramma Duurzaamheid wordt nadere aandacht gegeven aan Windenergie in onze
gemeente.
        1
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>                                                      Evaluatie Milieubeleidsplan Stap Nu Over 2008-2014
                                                                                   Heerenveen
2    Ambitie Milieubeleid 2008-heden
De ambities van Heerenveen op het vlak van Duurzaamheid & Energie, Microklimaat hebben
betrekking op het duurzaam ontwikkelen van onze gemeente en deze tegelijkertijd leefbaar te
houden voor onze inwoners en ondernemers:
        De kwaliteit van de leefomgeving hoog houden en waar mogelijk verbeteren
        Heerenveen ontwikkelt zich duurzaam.
In het beleidsplan zijn concrete ambities en doelstellingen opgenomen voor de speerpunten Energie,
Microklimaat en Water. Rond energie staan de reductie van CO2-uitstoot, het zuinig omgaan met
eindige energievoorraden en het zoeken naar duurzame alternatieven en oplossingen centraal.
Onze ambitie voor speerpunt Energie luidt:
        de realisatie van 30% CO2-reductie in 2020 ten opzichte van 1990
Dat houdt in dat op gemeentelijk niveau ongeveer 50 kton CO2 moet worden gereduceerd ten
opzichte van 1990. Deze opgave is zeer ambitieus. Via het milieubeleidsplan is ingezet op een aantal
sporen:
 duurzame gemeente
 bebouwde omgeving
 duurzame energie
 energie & bedrijvigheid
 bewuste bewoners
Ten aanzien van Microklimaat en Water is de visie neergelegd dat behoud en verbetering van milieu
gebiedsgericht moet plaatsvinden. Op deze wijze komt de subjectieve beleving van milieu (vooral
geluid en geur) het best tot zijn recht.
Onze ambitie voor speerpunt Microklimaat luidt:
        Milieukwaliteit gebiedsgericht bepalen, behouden en/of verbeteren. Het wettelijk minimum is
         slechts een vertrekpunt.
        Bewoners en/of gebruikers van een gebied actief betrekken bij het stellen van milieudoelen
         voor het gebied, en hierin zo mogelijk ook een rol geven
De thema’s die in het milieubeleidsplan specifiek aan de orde komen, zijn:
 afval
 bodem
 externe veiligheid
 geluid
 geur
 landschap
 licht
 mobiliteit
 klimaatverandering
 water
        2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>                                                        Evaluatie Milieubeleidsplan Stap Nu Over 2008-2014
                                                                                     Heerenveen
3    Uitgevoerde maatregelen
In het Milieubeleidplan is een groot aantal maatregelen opgenomen die bijdragen aan het bereiken
van de doelstellingen. Deze maatregelen en uitgevoerde acties, resultaten en effecten zijn jaarlijks
aan de raad gerapporteerd via het milieu-uitvoeringsprogramma. Onderstaand een kort overzicht
van de resultaten van de afgelopen jaren. Voor meer gedetailleerde rapportage verwijzen we naar de
milieu-uitvoeringsprogramma’s.
3.1    Energie/duurzaamheid
3.1.1 Duurzame Energie
1. In 2020 20% van het energieverbruik in Heerenveen wordt in 2020 duurzaam opgewekt
2. in 2010 zijn er minimaal 2 verkooppunten voor alternatieve brandstoffen
3. Realiseren van een cluster windmolens voor 2020
4. Minimaal 50% gemeentelijk wagenpark rijdt op alternatieve brandstoffen in 2015
5. Opstellen ruimtelijk kader kleinschalige energieopwekking
Ad 1, 2 en 3: Sinds 2008 heeft het (lokaal) opwekken van duurzame energie een enorme vlucht
genomen. Zonnepanelen tbv stroomopwekking bijvoorbeeld. De gemeente Heerenveen heeft zelf
twee van haar panden voorzien van een groot aantal zonnepanelen. In bijlage 1 is een overzicht
opgenomen van energiebesparingen bij de gemeente Heerenveen. Ook particulieren, MKB en
bedrijven met grote dakoppervlakken als HEMA en LIDL hebben grote PV-installaties gerealiseerd.
Ook zijn er diverse particuliere en bedrijfspanden die voorzien worden van warmte en koeling via
WKO (warmte-koude opslag in de bodem). De grootste showcase is natuurlijk het Abe Lenstra
Stadion met omringende kantoorpanden. Op het IBF is een riothermie installatie gerealiseerd,
waardoor opnieuw gebruik van restwarmte mogelijk wordt. Voor het IBF is een bodemenergieplan
gemaakt. Dit plan omschrijft hoe ondernemers het meest efficiënt warmte en kou (WKO) uit de
bodem kunnen toepassen, zonder andere systemen te hinderen.
Het opwekken van groen gas vindt op grote schaal plaats bij Omrin, vanuit stortgas en biogas uit
afval. Er zijn geen agrariërs die via een mest- of co-vergistingsinstallatie groen gas opwekken. De
enige installatie staat nabij Aldeboarn en is buiten gebruik. Op het IBF is een tankstation waar sinds
2010 groen gas verkocht wordt.
Zuivelbedrijf Aware en Fonterra hebben de toepassing van geothermie (warmte uit de diepere
bodemlagen) voor de bedrijfsvoering in onderzoek. Dit is een kostbaar en risicovol project, waarvan
de uitkomsten momenteel nog onzeker zijn.
Gemeente Heerenveen telt 5 windmolens, die samen 1.518 kWh/jaar opleveren. De provincie Fryslân
bevindt zich momenteel in de besluitvormingsprodedure rond de streekvisie windenergie).
Heerenveen is genoemd als reservelocatie. Afhankelijk van de verdere uitkomsten van dit onderzoek
worden eventueel door of samen met de provincie verdere stappen ondernomen.
Ad 4: Het wagenpark wordt op de natuurlijke vervangmomenten geëvalueerd; afhankelijk van de
mogelijkheden, het gebruik, aanschaf- en gebruikskosten en de eisen waaraan het specifieke
voertuig moet voldoen, wordt een keuze gemaakt in het type brandstof: elektrisch, groen gas of –
indien niet anders mogelijk- conventionele brandstof. Onderstaande tabel laat zien dat er nog een
grote stap gezet kan worden.
        3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>                                                      Evaluatie Milieubeleidsplan Stap Nu Over   2008-2014
                                                                                   Heerenveen
Omschrijving         Aantal          Type                      Brandstof
Pick-up              2               Renault Maxity           Diesel
                     1               Toyota Dyna 100          Diesel
                     1               V.W. LT 46A              Diesel
                     6               Opel Movano              Diesel
                     1               Peugeot Partner          Diesel
                     4               Piaggio                  Benzine
                     6               Goupil                   Elektro
                     2               Fiat Doblo               Diesel
Vrachtauto + kraan   1               DAF CF 75-310            Diesel
                     1               Mercedes                 Diesel
Bestelauto           1               Opel Movano              Diesel
                     1               Fiat Doblo               Groen gas
                     1               VW Caddy                 Groen gas
                     1               VW Caddy                 Benzine
                     1               Renault Kango            Elektro
Bestelbus            1               Opel Vivaro              Diesel
                     1               Opel Movano              Diesel
Ad 5: Er is geen ruimtelijk kader voor kleinschalige energieopwekking vastgesteld. Wel is recent een
ruimtelijk kader voor het plaatsen van grootschalige zonneparken in het buitengebied door de
provincie vastgesteld; Romte foar Sinne. Dit is voor ons relevant in relatie tot enkele initiatieven rond
zonneparken in onze gemeente.
        4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>                                                         Evaluatie Milieubeleidsplan Stap Nu Over    2008-2014
                                                                                       Heerenveen
Overzicht zon: PV vermogen aangemeld bij netbeheerders (februari 2013)
www.groenecourant.nl
Hernieuwbare Energie, zon (gegevens www.klimaatmonitor.nl)
                    PV panelen*                             zonneboilers 2011 (gesubsidieerde aanvragen)
                    aantal adressen     Vermogen (2013)     totaal              totaal warmteopbrengst [GJ]
                    (2013)              [kWpiek]            wooneenheden
Boarnsterhim**                      259              834,4                 21                             160,1
Heerenveen                          350            1213,02                 28                             245,1
Totaal                            5940           21242,77                 683                            6436,2
* voor zover bekend
** gegevens heel voormalig Boarnsterhim
         5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>                                                    Evaluatie Milieubeleidsplan Stap Nu Over          2008-2014
                                                                                       Heerenveen
Overzicht bioinstallaties naar energie
bron www.b-i-o.nl – februari 2014
Naam:                     Altenburg                  Ecopark de Wierde - Omrin
Plaats:                   Aldeboarn                  Oudehaske
Soort installatie:        Co-vergistingsinstallatie  GFT/ONF-vergistingsinstallatie
Thermisch vermogen:       0 MW                       0 MW
Elektrisch vermogen:      0,38 MW                    4,2 MW
Hoeveelheid input:        Onbekend                   230.000 ton
                                                                                              3
Extra informatie:         Buiten bedrijf             ONF installatie bij stortplaats, 17 mln m biogas uit ONF en
                                                             3
                                                     5 mln m stortgas
         6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>                                                Evaluatie Milieubeleidsplan Stap Nu Over   2008-2014
                                                                             Heerenveen
Windenergie
Overzicht bestaande windturbines, bron www.windenergie.nl (kaartgegevens 2012)
locatie                eigenaar        Aantal        KiloWatt         hoogte          diameter
Heerenveen, Kanaal     WNW             1             750                              48,0
Heerenveen, Zuid       Peerenboom      1             75                               15,5
Heerenveen, Zuid       Woltman Beh.    1             75                               15,6
Haskerdijken           v.d. Voort      1             18                               11,0
Haskerdijken           Monkelbaan      1             600                              43,0
        7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>                                                       Evaluatie Milieubeleidsplan Stap Nu Over 2008-2014
                                                                                    Heerenveen
Duurzame mobiliteit
Elektrische oplaadpunten langs de Turfroute (gemeente Heerenveen)
bron www.elektrischvaren.info
locatie                Eigenaar                                   type
Heerenveen             W.S.V. De Nannewijd Jachthaven de Welle    16 Amp. plus krachtstroom
Akkrum                 De Drijfveer & Tusken de Marren            16 Amp.
Akkrum                 Akkrum Passantenhaven                      16 Amp. plus krachtstroom
Elektrische oplaadpunten auto
bron www.oplaadpunten.nl
        8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>                                                      Evaluatie Milieubeleidsplan Stap Nu Over  2008-2014
                                                                                   Heerenveen
Elektrische oplaadpunten fiets
3.1.2 Bebouwde omgeving
Doelen:
1. Pilots uitvoeren energiezuinig bouwen
2. Hanteren energiedoelstellingen bij nieuwbouw en herstructurering
3. Onderzoek Revolverend Fonds
4. Energiescan aanbieden aan categorieën bedrijven die nieuwbouw realiseren
5. Energiebesparing in de bestaande woningbouw (uitwerking 100.000 woningenplan Noord
    Nederland)
Ad 1: In 2013 is een pilot gestart in een deel van Skoatterwald. Potentiële kopers van een kavel
kunnen gratis gebruik maken van een energieadviseur, die hen helpt met het ontwerpen van een
energieneutrale woning. Bij het toepassen van een aantal maatregelen, ontvangen de kopers een
korting op de bouwkavel. De pilot wordt in 2015 geëvalueerd en mogelijk gecontinueerd.
Ad 2 en 4: Er zijn geen energiedoelstellingen bij nieuwbouw en herstructurering geformuleerd,
anders dan regulier. Bedrijven die nieuwbouw realiseren houden uit eigen belang al rekening met
energiezuinig cq. energieneutraal bouwen. De gemeente heeft hier geen extra inspanningen aan
besteed.
Ad 3: Een revolverend fonds is vooral aantrekkelijk bij een groot startkapitaal. Het fonds is bedoeld
als mogelijkheid voor particuliere woningbezitters die geld lenen om hun woning energetisch te
verbeteren. Op basis van het onderzoek is besloten geen revolverend fonds in te zetten, maar een
project (zie ad. 5) uit te voeren rond hetzelfde thema. Ondertussen is bij andere overheden gebleken
dat een revolverend fonds in de meeste gevallen weinig succesvol is. Dit heeft vooral te maken met
de voorwaarden die gelden bij het aangaan van de lening (dit is te vergelijken met een hypothecaire
lening).
        9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>                                                     Evaluatie Milieubeleidsplan Stap Nu Over 2008-2014
                                                                                  Heerenveen
Ad 5: Na 2008 heeft het Noordelijke 100.000 woningenplan geleid tot specifieke provinciale- en
gemeentelijke doelstellingen in de bestaande bouw. De provincie heeft doorberekend welk deel van
de bestaande bouw per gemeente energetisch verbeterd moet worden om de doelstellingen te
realiseren. Voor Heerenveen betekent dit het energetisch verbeteren van circa 6% van de
koopwoningen en circa 10,5% van de huurwoningen (einddatum 2015). In ons milieubeleidsplan luidt
de doelstelling > 25% energiebesparing in de bestaande bouw. Vanuit het 100.000 woningenplan is
als doelstelling een verbetering van meer dan 2 labelstappen (> 0,75 energie-index). Mede dankzij
het programma Smûk en Sunich, gemeentelijke en provinciale subsidies zijn er in totaal meer dan
500 woningen verbeterd. In bijlage 2 is een korte samenvatting van het project opgenomen.
Onderstaand kaartje geeft Akkrum en Nes weer met de (indicatieve) labelling van bestaande
woningen (bron: www.energielabelatlas.nl ).
Onder de vlag van project ‘Smûk en Sunich, duurzaam wonen in Heerenveen’, is een groot aantal
acties uitgevoerd. Vanaf een pilot met 128 woningen die tot label B zijn ge-upgraded, hebben de
wooncorporaties nu als standaardambitie label C of B. Momenteel is het eerste ‘Nul op de Meter’
project in voorbereiding (Accolade, Commandeurstraat).
De koopwoningen in onze gemeente zijn benaderd via een communicatietraject, met Duurzaam
Wonen Café’s, webpagina, Energiebesparingsteam en het uitlenen van Wattchers in de bieb. In 2013
en 2014 is een relatief kleine subsidiepot opengesteld als steun in de rug voor de integrale
energetische verbetering van de eigen woning. Daarnaast is vanaf november 2013 een provinciale
subsidie beschikbaar voor deze doelgroep. Uitgebreide resultaten zijn opgenomen in eerdere
milieujaarverslagen.
       10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>                                                      Evaluatie Milieubeleidsplan Stap Nu Over 2008-2014
                                                                                   Heerenveen
3.1.3 Energie en bedrijvigheid
Doelen:
1. bedrijfsleven stimuleren energie te besparen en duurzame energie te gebruiken om hun eigen
     milieudruk én de milieudruk van hun diensten/producten te verminderen
2. Kennisoverdracht naar individuele bedrijven
3. Positieve publiciteit schenken aan energieprestaties
Ad 1 en 2: Het meest sprekende voorbeeld van de afgelopen jaren is het Koploperproject, waarbij
deelnemende bedrijven op basis van een quick scan aan de slag gaan met het verduurzamen van de
bedrijfsvoering.
Ad 3: Periodiek reiken we de Sinnestriel uit aan bedrijven en organisaties die zich onderscheiden op
het vlak van duurzaamheid, milieubewustzijn en innovatie. Momenteel onderzoeken we een
opschaling naar een grootsere ondernemersprijs voor Heerenveen, waarbij duurzaamheid een
selectiecriterium is.
3.1.4 Bewuste bewoners
1. 80 % van de bevolking ouder dan 18 jaar is bekend met de noodzaak zuinig met energie te zijn en
     treft 50% energiebesparende maatregelen
2. Organiseren Sinnewiken, themaweek over klimaatverandering & energie
3. Realiseren Bertebosk Heerenveen
4. Diverse voorlichtings-activiteiten
Ad 1: Het door ons gestelde doel is ambitieus, vaag en niet te meten. In plaats daarvan zijn we meer
gaan focussen op een projectmatige aanpak op basis van thema’s als (openbare) verlichting, aanpak
bestaande woningen, energielandschap, duurzaam bouwen etc.
Ad 2: De Sinnewiken zijn met name gericht op schoolkinderen, waarbij vooral de Sinneboat en Sinne-
auto race populair zijn. De Sinnewiken zijn in de loop van de jaren veranderd van een op
zichzelfstaand evenement tot aanhakend bij andere projecten als Smûk & Sunich en Openbare
Verlichting/Light Challenge.
Ad 3: Het Bertebosk bleek in het huidige economische klimaat van onze gemeente niet te realiseren
en is vervallen.
Ad 4: Zoals uitgebreid gerapporteerd in de milieujaarverslagen, doet de gemeente veel aan
voorlichting. Een voorbeeld is de Light Challenge. Naast het innovatieve karakter draagt dit project
ook bij aan bewustwording over licht, donker, energie etc. in de eigen leefomgeving.
3.2 Microklimaat/Fysieke leefomgeving
In deze planperiode is een aantal beleidsnotities geschreven over relevante onderwerpen als bodem
en geur. Daarnaast zijn via separate b&w besluiten projecten op het vlak van afval, externe
veiligheid uitgevoerd. Landschap en groen zijn onderwerpen die via het Landschapsbeleidsplan
aandacht krijgen. Water wordt voornamelijk via het rioleringsplan en gemeentelijk watertakenplan
opgepakt, zie ook het schema in hoofdstuk 1. In bijlage 3 is een beknopt overzicht opgenomen van
de uitgevoerde maatregelen rond het thema milieu / leefomgeving.
       11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>                                                     Evaluatie Milieubeleidsplan Stap Nu Over 2008-2014
                                                                                  Heerenveen
4     Duurzaamheid in de gemeentelijke organisatie
4.1 Toelichting duurzaamheidsprofiel
In 2012 is het Koplopersproject in Heerenveen uitgevoerd. Gemeente Heerenveen heeft actief in dit
proces geparticipeerd en haar eigen organisatie ook onder de loep genomen. Resultaat is het
Duurzaamheidsprofiel van gemeente Heerenveen. Dit duurzaamheidsprofiel maakt het
Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen van onze organisatie inzichtelijk en concreet. Het profiel
laat zien op welke onderdelen we goed scoren en welke
onderwerpen meer aandacht nodig hebben.
Het duurzaamheidsprofiel is gebaseerd op de:
Triple P-benadering People Planet Profit:
Deze drie P’s zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden en hebben
concurrerende belangen. Om op alle drie de P’s ook op termijn
meerwaarde te realiseren is een evenwichtige verdeling van de
belangen nodig.
Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen richtlijn ISO 26000:
ISO 26000 is een internationale richtlijn voor MVO: een
hulpmiddel voor bedrijven dat uitlegt wat MVO is en hoe het in de
praktijk gebracht kan worden. In tegenstelling tot sommige
andere ISO-normen bevat ISO 26000 geen eisen en kan het dus
niet worden gebruikt voor het certificeren van MVO. Naast
bedrijven kunnen ook overheden, NGO’s en andere organisaties
de richtlijn gebruiken.
ISO 26000 bestaat uit vier blokken:
1. Principes: zorg voor een goede basishouding
2. Omgeving: verken en betrek uw omgeving
3. Thema’s: bepaal welke maatschappelijke thema’s belangrijk
    zijn
4. Implementatie: ga met die thema’s aan de slag.
       12
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>                                                    Evaluatie Milieubeleidsplan Stap Nu Over 2008-2014
                                                                                 Heerenveen
4.2 Resultaten Gemeente Heerenveen
Uit het door adviesbureau DGMR opgesteld rapport zijn de volgende aanbevelingen gedestilleerd die
in de komende beleidsperiode opgepakt moeten worden:
Gemeentelijke organisatie:
 Kies welke thema's voor de gemeente belangrijk zijn en welke niet of minder.
 Vertaal de prioriteiten in een bondige en heldere visie, b.v. in de vorm van een Integrale Nota
    Duurzaamheid.
 Betrek medewerkers, burgers, bedrijven en andere stakeholders in de discussie, zodat er een
    breed draagvlak ontstaat.
 Communiceer zo open mogelijk over zowel de visie als de implementatie.
 Voer een stakeholderanalyse uit. Betrek lokale stakeholders in het beleid, b.v. via een
    gemeentelijke duurzaamheidswerkgroep.
 een interne stakeholderanalyse uitvoeren en vaststellen welke afdelingen en medewerkers
    belang hebben bij een goed duurzaam ondernemen beleid. Overweeg om een
    duurzaamheidscoördinator per afdeling aan te stellen, met voldoende mandaat richting het
    bestuur en het ambtelijk apparaat.
 In een bondig visiedocument het thema ‘people’ verwoorden en dit binnen de organisatie goed
    te communiceren. Zie ook 'Duurzaam ondernemen algemeen'
 Zet de initiatieven op het gebied van energiebesparing en duurzame energie voort. Beperk dit
    niet tot pilots, maar zorg voor opschaling.
 Breng de mogelijke risico's (en voordelen) van klimaatverandering voor de gemeente in beeld en
    formuleer hiervoor een adaptatiestrategie.
Maatschappelijk verantwoord inkopen:
 Kijk bij het nemen van beslissingen systematisch of er naast duurzaamheidsvoordelen ook
    voordelen te realiseren zijn op andere gebieden.
 Werk toe naar 100% duurzaam inkopen.
 Meer expliciet rekening houden met sociale aspecten, neem bijvoorbeeld de sociale criteria van
    Agentschap NL op in het duurzaam inkoopbeleid.
 Koop naast koffie meer Fair Trade producten in en geef daarmee het goede voorbeeld aan
    burgers en bedrijven. Door Fair Trade gemeente te worden, wordt dit nog eens onderstreept.
    Betrek hierbij ook bedrijven, scholen en maatschappelijke organisaties, COS, Wereldwinkel.
Sociaal economisch beleid:
 Stimuleer en maak gebruik van samenwerkingsinitiatieven van lokale duurzame aanbieders, die
    totaaloplossingen kunnen bieden.
 Stimuleer bedrijven in de gemeente tot duurzaam ondernemen (in vervolg op het huidige
    Koploperproject).
 Ga de dialoog aan met lokale organisaties die actief zijn op het gebied van duurzaam
    ondernemen.
       13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>                                                      Evaluatie Milieubeleidsplan Stap Nu Over 2008-2014
                                                                                   Heerenveen
5    Evaluatie
Het milieubeleidsplan is opgesteld in een periode van economische groei en bloei. Het beleidsplan
ademt dit ook uit: hoge ambities, veel doelstellingen en een waslijst aan maatregelen en acties. De
huidige tijdsgeest daagt ons uit te focussen, meer realisme in te bouwen. Vanuit dat perspectief past
een concreet Uitvoeringsprogramma nu meer bij de gemeente Heerenveen dan een lijvig
beleidsplan.
In de afgelopen beleidsperiode is gewerkt aan drie speerpunten:
     Energie
     Microklimaat
     Water
Het thema energie is in de loop der tijd sterk verbreed. Duurzame thema’s als ‘cradle to cradle’,
duurzaam bouwen, mobiliteit, inkoop, biobased economy (Energielandschap)en allerhande
innovaties hebben veel aandacht gekregen in Heerenveen. In de komende beleidsperiode is een
goede balans tussen deze onderwerpen essentieel. Daarnaast worden de adviezen uit het
Koploperproject verwerkt in het programma.
Rond het thema Microklimaat is volgens schema gewerkt aan diverse beleidsnotities op het vlak van
bodem en geur. Ten aanzien van afval is de wereld snel veranderd. De term ‘afval’ verandert meer en
meer in ‘grondstof’ en het sluiten van kringlopen, waarbij afval wordt ingezet als grondstof is een hot
item. Alhoewel er geen separaat afvalbeleidsplan oid is, voeren wij ons afvalbeleid in nauwe
samenwerking met verwerker Omrin uit en sluiten we aan bij de actuele ontwikkelingen via diverse
projecten. Deze werkwijze werkt uitstekend en zal in de komende planperiode gehandhaafd blijven.
Het thema groen kreeg wel aandacht in het beleidsplan, maar werd tegelijk grotendeels aangestuurd
via het Landschapsbeleidsplan en Notitie Ecologisch Bermbeheer. Dit bleek niet praktisch; daarom is
de conclusie dat voor zover het thema ‘groen’ niet gelinkt is aan klimaatverandering, hier geen
maatregelen voor geformuleerd moeten worden in de komende planperiode. Al met al kan gesteld
worden dat het Microklimaat (ofwel fysieke leefomgeving) in Heerenveen redelijk op orde is. Nieuwe
doelstellingen in de komende beleidsperiode zijn niet nodig, wel is het van belang onze visie rond
deze thema’s vast te leggen.
Het thema Water is in relatie tot het Milieubeleidsplan vooral van belang voor zover het gaat over
klimaatverandering. In de komende planperiode besteden we hier daarom weer aandacht aan. Voor
de overige aspecten worden maatregelen rond het thema Water uitgevoerd via andere
beleidsplannen (net als het thema Groen). Om dubbelingen te voorkomen, zien we ervan af nieuwe
maatregelen te formuleren in de komende planperiode.
Samengevat kunnen we concluderen dat het ‘Milieubeleidsplan’ een verschuiving maakt naar een
‘Uitvoeringsprogramma Duurzaamheid’.
Verder heeft afgelopen beleidsperiode ons geleerd dat de kans op succes aanzienlijk wordt vergroot
wanneer het plan voldoende bekendheid heeft, zowel in de eigen organisatie als extern in de
samenleving. Een gevoel van eigenaarschap rond de thema’s, streefbeelden en ambities is essentieel.
Vastomlijnde plannen, uitgewerkte maatregelen en strakke lange termijn planning geeft overzicht,
maar werkt tegelijk frustrerend bij een veranderende werkelijkheid om ons heen. Flexibiliteit, de
mogelijkheid mee te bewegen met veranderingen, schept ruimte en lucht voor nieuwe kansen. Ook
hoge ambities zijn alleen gerechtvaardigd bij een daarbij passend financieel budget. De vorige
planperiode was slechts € 100.000 beschikbaar voor 4 jaar, hetgeen totaal niet toereikend was voor
      14
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>                                                    Evaluatie Milieubeleidsplan Stap Nu Over   2008-2014
                                                                                 Heerenveen
de torenhoge ambities die het plan uitademde. Dit leert ons vooraf realistische keuzes te maken en
duidelijke prioriteiten te stellen.
Tot slot monitoring: zoals veel overheden hebben wij onze ambities en doelstellingen gelinkt aan een
percentage te vermijden CO2. Alhoewel dit bij aanvang duidelijkheid schept, is in de planperiode
gebleken dat er geen geschikte monitoringssystemen die duidelijk inzicht kunnen geven in CO2-
uitstoot. De meeste monitoringstools werken met kengetallen, waar de invloed van relatief kleine
concrete gemeentelijke projecten niet of nauwelijks zichtbaar zijn (en eigenlijk niet vergeleken
kunnen worden). De acties en maatregelen die door de gemeente worden geïnitieerd, hebben
uiteindelijk wel het terugdringen van de CO2-uitstoot tot doel. Om hier echt meters te kunnen
maken, moet onze rol en taak veel meer gezocht worden in het aanjagen van partijen,
samenbrengen en opstarten van lerende netwerken, ruimte geven voor innovatie, inspireren, etc.
We concluderen dat het uitdrukken van ambities in percentages CO2 niet past bij deze werkwijze, en
houden hier in de komende planperiode dan ook rekening mee.
       15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>                                                        Evaluatie Milieubeleidsplan Stap Nu Over  2008-2014
                                                                                     Heerenveen
Bijlage 1: Energiebesparing gemeente Heerenveen
In het vastgestelde milieubeleidsplan (2008) van de gemeente Heerenveen zijn onder andere op het
gebied van energie een aantal doelen gesteld. Voor energiebesparing dient de gemeente op haar eigen
energieverbruik bijvoorbeeld 2% tot 4% per jaar te besparen. De achtergrond van deze doelstelling is
gebaseerd op het Europese en landelijke beleid (2007). In het landelijke beleid is vastgelegd dat de
uitstoot van koolstofdioxide (CO2) ten opzichte van 1990 in 2020 met 30% gereduceerd moet zijn. Door
toepassing te geven aan de gemeentelijke doelstellingen draagt de gemeente haar steentje hierin bij.
Bijkomend positief effect is een lagere energierekening.
Gemeente Heerenveen beschikt over bijna duizend energieaansluitingen. Veel van deze aansluitingen
dienen voor de openbare verlichting, reclameverlichting, rioolgemalen, gebouwen en kunstwerken. De
2% tot 4% besparing dient op deze aansluitingen plaats te vinden. Al geruime tijd worden
energiebesparende maatregelen toegepast en energieverbruiken gemonitoord. Afdeling integraal
beheer openbare ruimte heeft, in samenwerking met andere afdelingen, ten doel het inzicht hierin
continue te vergroten en, waar mogelijk, energiebesparende maatregelen toe te passen.
Gemeentewerf
De gemeentewerf is een relatief nieuw gebouw waardoor het energieverbruik in beginsel al laag is.
Nieuwe gebouwen verbruiken minder energie vanwege de goede isolatie; er is rekening gehouden met
de strengere energieprestatie-eisen. Hiernaast werden in de afgelopen periode op de gemeentewerf de
volgende energiebesparende maatregelen c.q. beleid uitgevoerd:
         het inregelen van de klimaatregel installatie;
         vervangen van energieverbruikende toestellen/apparaten die vervangen moeten worden op
           basis van einde levensduur of vervangingsinvesteringen;
         bij onderhoud toepassen van energiezuinigere materialen/onderdelen.
Voor de gemeentewerf worden vanaf 2006 energiestanden bijgehouden waardoor de resultaten ook
getoetst kunnen worden. In de hierna volgende tabellen zijn de energieverbruiken, maatregelen en
resultaten per periode weergegeven.
Tabel 1: Gasverbruik in relatie tot maatregelen
 Jaar    Gasverbruik [m3] Maatregel
 2006         19331
 2007         18533
 2008         21357
 2009         17093        ~ Klimaatregel installatie vervangen, waardoor de verwarming beter te regelen is en
                           de verschillende ruimten individueel in te regelen zijn.
                           ~ Op de deuren van de werkplaatsen en wasplaats zijn blokkeringen aangebracht. Als
                           de deuren open gaat, gaat de kachel uit.
                           ~ De klimaatinstallatie is nu via gebouwbeheer instelbaar zodat de ideale instellingen
                           ingeregeld kunnen worden en monitoring plaats kan vinden.
 2010         19774
 2011         12621
 2012         14025
 2013         15265        Luchtbehandelingskast vervangen met warmtewisselaar, koeling en omloopklep
    -1-
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>                                                        Evaluatie Milieubeleidsplan Stap Nu Over       2008-2014
                                                                                        Heerenveen
Tabel 2: Gasverbruik gecorrigeerd in vergelijking met gemeentelijke doelstelling
  Jaar   Gewogen       Gasverbruik             Gasverbruik             Verschil t.o.v. het  Gemiddeld verschil per
         graaddagen    ongecorrigeerd [m3]     gecorrigeerd [m3]        vorige jaar [%]       jaar vanaf 2008 [%]
  2006       2853               19331                 19331                    0,00                     -
  2007       2715               18533                 19475                    0,74                     -
  2008       2962               21357                 20571                    5,63                     -
  2009       3034               17093                 16073                  -21,86                  -21,86
  2010       3587               19774                 15728                   -2,15                  -12,01
  2011       2631               12621                 13686                  -12,98                  -12,33
  2012       3160               14025                 12934                   -5,50                  -10,62
  2013       3268               15265                 13327                    3,04                   -7,89
Toelichting tabel 2
In tabel 2 valt op dat het gemeten gasverbruik is gecorrigeerd. Deze correctie is nodig omdat het klimaat
elk jaar anders is en daardoor het energieverbruik voor ruimteverwarming wisselt. Het vergelijken van
gasverbruik over verschillende jaren is zuiverder wanneer er een correctie plaatsvindt. De mate van
correctie is afhankelijk van het aantal graaddagen; hoe meer graaddagen in een jaar, hoe kouder het is
geweest. Een graaddag is gedefinieerd als referentietemperatuur (18 graden celcius, waarbij geen
verwarming meer nodig is) minus de gemiddelde temperatuur over de gehele dag. Bij de bepaling van
het aantal graaddagen wordt geen rekening gehouden met weersinvloeden zoals warmte door de zon
en verkoeling door wind. Door de graaddagen per seizoen te vermenigvuldigen met een wegingsfactor
ontstaan gewogen graaddagen. Met gewogen graaddagen kan het gasverbruik beter worden verklaard.
Het aantal weergegeven gewogen graaddagen zijn via internet opgevraagd (KNMI weerstation Eelde).
Het gecorrigeerde gasverbruik is berekend door het gasverbruik van het betreffende jaar te
vermenigvuldigen met het aantal gewogen graaddagen in het referentiejaar (2008) gedeeld door het
aantal graaddagen in het betreffende jaar.
Tabel 3: Elektraverbruik in relatie tot maatregelen
 Jaar     Verbr.   Maatregel
          kWh]
 2006     71936
 2007     72341
 2008     71721    Schakeling verlichting loodsen/stallingen aangepast. In deze ruimten is bewegingsdetectie
                   aanwezig voor het inschakelen van de verlichting. Bij voldoende verlichting van buitenaf
                   worden de bewegingsmelders geblokkeerd door sensoren die de verlichtingssterkte meten.
                   Deze maatregel bespaart energie en bevordert de levensduur van de lampen.
 2009     71177    Ventilatieschakeling aangebracht, gelijktijdig met het vervangen van de klimaatregel installatie,
                   worden de ventilatoren ingeschakeld a.d.h. van het gebruik van het gebouw.
 2010     68130    Energie zuinige buitenverlichting toegepast. De buitenverlichting (son 80 watt lampen) zijn
                   vervangen door energiezuinige 23 watt lampen.
 2011     62895    PV panelen op het dak geplaatst i.h.k.v. de sde subsidie. Opwekking op jaarbasis ca. 6000 kW
 2012     56061    Plaatsing van 15 ledarmaturen (14 W) i.p.v. PLL 52 w lampen in de verkeersruimten van het
                   kantoor. Besparing ca. 1425 kWh.
 2013     48455    ~ Verwarming drooghok (voor kleren) aangepast. Als de verwarming ingeschakeld wordt,
                   schakelt de verwarming automatisch na 10 uur uit.
                   ~ Vervanging luchtbehandelingkast (voor het verversen van de lucht en koeling) door nieuwe.
                   De nieuwe luchtbehandelingkast is energiebesparend omdat eerst de buitenlucht als koeling
                   wordt gebruikt en daarna na behoefte de koeling inschakelt. De luchtbehandelingkast is
                   voorzien van een warmtewisselaar waarop de warmte terug wordt gewonnen om de
                   aangezogen lucht voor te verwarmen en voor de koeling is een omloopklep aangebracht om
                   de koeling niet eerder te laten starten dan nodig is. Het vermoeden is dat door beide
                   maatregelen ca. 8.000 kWh bespaard zal worden.
    -2-
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>                                                       Evaluatie Milieubeleidsplan Stap Nu Over 2008-2014
                                                                                    Heerenveen
Tabel 4: Elektraverbruik procentueel
 Jaar    Elektraverbruik [kWh]       Verschil t.o.v. het       Gemiddeld verschil per
                                       vorige jaar [%]          jaar vanaf 2008 [%]*
 2006    71936                                -                           -
 2007    72341                              0,56                          -
 2008    71721                              -0,86                         -
 2009    71177                              -0,76                       -0,76
 2010    68130                              -4,28                       -2,52
 2011    62895                              -7,68                       -4,24
 2012    56061                             -10,87                       -5,90
 2013    48455                             -13,57                       -7,43
* procentuele verschil tussen jaar x en 2008/(jaar x-2008)
Toets energiebesparingdoelstelling
De tabellen laten zien dat de energiebesparende maatregelen effectief zijn geweest. Ten opzichte van
2008 is het energieverbruik per jaar voor gas en elektra gemiddeld respectievelijk met 7,89% en 7,44%
afgenomen. Het gemiddelde per jaar voor de gemeentewerf ligt ruim boven het doel van 2% tot 4%.
    -3-
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>                                                            Evaluatie Milieubeleidsplan Stap Nu Over            2008-2014
                                                                                             Heerenveen
Bijlage 2: Smûk en Sunich
Energiebesparing in huis is steeds belangrijker. De uitdaging is om nu te investeren in het zuiniger
maken van onze woning, zodat we betaalbaar, comfortabel en energiebewust blijven wonen. De
gemeente Heerenveen vindt het belangrijk om hierin een actieve rol te spelen en heeft daarom in 2011
het project Smûk & Sunich gelanceerd.
Onze ambities zijn gericht op het verbeteren van bestaande woningen, en dan vooral gericht op
energieverbruik. De belangrijkste doelen zijn:
 stimuleren van het energiezuinig maken van koopwoningen (ambitie minimaal 2 labelstappen, >
     0,75 Energie-index)
 stimuleren van het energiezuinig maken van huurwoningen (ambitie label B)
 stimuleren bewustwording bewoners Heerenveen
 voorlichting
Sinds november 2011 zijn veel acties uitgevoerd. Meestal samen met partners, bijvoorbeeld de
wooncorporaties Accolade en WoonFriesland, en ook het lokale bedrijfsleven, scholen en provincie
Fryslân.
Aanpak huurwoningen
Ambitie: Huurwoningen in Heerenveen upgraden tot energielabel B (= labelsprong, groter dan 2
labelstappen). Het doel is minimaal 128 woningen energetisch verbeteren tot label B, met kennisdeling
tussen wooncorporaties onderling.
aantal woningen in      waarvan huur  Doelstelling 2015*                      Resultaat Smûk & Sunich
Heerenveen
19.500                  8.000         830 woningen energetisch                2012: 128 woningen verbeterd van D-F naar
                                      verbeterd, min. 2 labelstappen          label B
                                      (0,75 EI)                               2013-2014: woningcorporaties hanteren
                                                                              standaarddoelstelling label B bij
                                                                              onderhoud/renovatie
* provinciale doelstelling
Aanpak koopwoningen
Ambitie: Koopwoningen in Heerveen upgraden met minimaal 2 labelstappen (energetische verbetering
> 0,75 EI). De aanpak is gericht op communicatie, voorlichting en makelaarsrol tussen particulieren en
bedrijven. Het doel is 45 woningen in 2011-2012 te verbeteren en 100 woningen in 2013. De provinciale
doelstelling is jaarlijks 115 woningen te verbeteren.
aantal woningen in      waarvan koop:    Doelstelling 2015*     Resultaat Smûk & Sunich
Heerenveen
19.500                  11.500           675 woningen           2011-2012: mbv provinciale subsidie zijn 55 woningen
                                         energetisch            meer dan 2 labelstappen verbeterd.
                                         verbeterd              2011-2014: Het Heerenveense Duurzaam Wonen Café
                                                                heeft circa 375 huiseigenaren bereikt en geïnformeerd
                                                                over de aanpak van de eigen woning.
                                                                2013-2014: circa 60 gemeentelijke subsidies verstrekt en
                                                                dus 60 woningen met meer dan twee labelstappen
                                                                verbeterd.
                                                                2013-2015: meer dan 250 provinciale subsidies verstrekt
                                                                via de Friese energiepremie
* provinciale doelstelling
    -4-
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>                                                   Evaluatie Milieubeleidsplan Stap Nu Over 2008-2014
                                                                                Heerenveen
Bewustwording – E-team
Ambitie: Via een bewustwordingstraject energiebesparing stimuleren binnen huishoudens. Het doel is
via het bewust worden en aanpassen van gewoonten energie te besparen (en financieel voordeel te
halen).
Resultaten: In Heerenveen is een E-team (energiebesparingsteam) geformeerd. Dit team bezoekt
huishoudens (huur- en koop) en geeft gratis energieadvies. Het E-team bestaat uit acht opgeleide
werkzoekenden uit onze gemeente. De energieadviseurs hebben tijdens twee stookseizoenen circa 400
huishoudens bezocht in de wijken Heerenveen Midden, de Greiden en de Akkers. Ze hebben tijdens het
huisbezoek advies gegeven over mogelijke besparingen in de woning (dus niet over fysieke aanpak van
het huis). Na het huisbezoek heeft de bewoner schriftelijk de waarnemingen en advisering ontvangen.
Uit de adviezen aan bewoners blijkt dat zij gemiddeld tot meer dan € 100/jaar kunnen besparen, zonder
investeringen. Vrijwel alle energieadviseurs doorgestroomd naar een reguliere baan. Extern heeft het E-
team een zeer positieve exposure. De werkzoekenden die meedoen in het traject zijn met enthousiasme
als energie-adviseur aan de slag gegaan. Beide jaren was de inzet van de mensen van het E-team ver
boven verwachting.
    -5-
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>                                                                                                                        Evaluatie Milieubeleidsplan Stap Nu Over              2008-2014
                                                                                                                                                            Heerenveen
Bijlage 3: overzicht resultaten voorgaande beleidsperiode
                                                                                                                                                                aandachtspunten volgende
Doelstellingen                             Maatregelen                              Resultaten beleidsperiode                                                   beleidsperiode
DUURZAME GEMEENTE
                                      E-1  Uitvoeren energieonderzoek gemeentelijke Uitgevoerd. Aanbevelingen blijken niet werkbaar, daarom is gekozen voor     Via nieuw verbeterplan
                                           gebouwen + uitvoering aanbevelingen      energetische verbetering bij renovatie, onderhoud en/of verbouw.            Energiemanager
                                      E-2  Opzetten energiemanagementsysteem,       monitoringssysteem gemeentelijke gebouwen gereed. Rapportage vindt          Besparingsdoelstellingen (2-4% per
                                           eventueel uitbouwen naar                 plaats via milieujaarverslag                                                jaar) herijken + baseren op realistisch
                                           milieumanagementsysteem                                                                                              scenario.
                                      E-3  Op zichtbare wijze duurzame energie      Aanschaf 70 zonnepanelen in 2011, aanschaf parkeermeters op zonne-          Doelstelling handhaven
                                           opwekken                                 energie. Aanschaf zonnepanelen die tegelijk als zonnescherm dienen
                                                                                    (2013).
    2-4% besparing/jaar op           E-4  Energie die moet worden ingekocht wordt  Elektriciteit wordt door de gemeente al “groen” ingekocht. Deze stroom is Blijvend aandachtspunt
     energieverbruik van de                100% groen ingekocht                     opgewekt uit hernieuwbare bronnen als wind, zon en biomassa.
     gemeentelijke organisatie        E-5  Hanteren energiedoelstellingen voor      De doelstellingen worden verwoord in de Heerenveense uitwerking van         -
    zelf duurzame energie opwekken        gebouwen met participatie van de         het 100.000 woningen plan voor Noord Nederland (zie E27N)
     tot 20% van het eigen                 gemeente: nieuwbouw <= EPC-50%,
     energieverbruik                       renovatie <= EPC-25%
                                           Openbare verlichting verduurzamen        Uitvoering van Light Challenge 2011 en 2013, uitvoering zeer diverse        Uitvoering Light Challenge, evaluatie +
                                                                                    projecten rond openbare verlichting.                                        revisie Lichtbeleid 2007
                                           Maatschappelijk verantwoord inkopen:     In 2009 is door een adviesbureau een Spend-analyse uitgevoerd. Hieruit      MVI specifiek opnemen in beleidsplan
                                           100% duurzaam inkopen in 2015 (VNG       bleek dat circa 50% van de gemeentelijke aanbestedingen voldeed aan de
                                           doelstelling)                            criteria voor duurzaam inkopen. De daadwerkelijke implementatie van
                                                                                    duurzaamheidscriteria verdient nog wel nadere aandacht, om de VNG
                                                                                    doelstelling van 100% duurzaam inkopen in 2015 te realiseren
BEBOUWDE OMGEVING
                                      E-6  Pilots uitvoeren energiezuinig bouwen    Pilot met verlaging kavelprijs in deel Skoatterwald bij energieneutrale     Evaluatie in2015
                                                                                    nieuwbouw
                                      E-7  Hanteren energiedoelstellingen bij                                                                                   vervallen
    Woningbestand in Heerenveen           nieuwbouw en herstructurering
     verbruikt 25% minder energie tov E-8  Onderzoek Revolverend Fonds              Onderzoek is uitgevoerd, in plaats van revolverend fonds is gekozen voor    Gereed
     1990                                                                           uitvoering project energiebesparing bestaande Bouw, Smûk & Sunich.
    Heerenveen-West:                 E-9  Heerenveen-West realiseren als           Heerenveen-West wordt niet ontwikkeld tot woonwijk                          vervallen
     energieneutrale woonwijk              energieneutrale woonwijk
    10% van de bedrijfsnieuwbouw
                                      E-10 Energiescan aanbieden aan categorieën    Er is minimaal gebruik gemaakt van de regeling omdat                        vervallen
     wordt energiezuiniger
                                           bedrijven die nieuwbouw realiseren       energiemaatregelen in bijna alle gevallen al meegenomen worden in het
     gerealiseerd dan wettelijk
                                                                                    ontwerp.
     verplicht
                                      E27N Smûk & Sunich, duurzaam wonen in         zie bijlage 2                                                               Vervolg in Fries verband (VNG project)
                                           Heerenveen (Uitwerking 100.000
                                           woningenplan Noord Nederland)
      -6-
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>                                                                                                                          Evaluatie Milieubeleidsplan Stap Nu Over             2008-2014
                                                                                                                                                             Heerenveen
                                                                                                                                                                 aandachtspunten volgende
Doelstellingen                             Maatregelen                                Resultaten beleidsperiode                                                  beleidsperiode
DUURZAME ENERGIE
                                      E-12 Realiseren van een cluster windmolens       de provincie Fryslân heeft locaties in Heerenveen als mogelijke           communicatie naar onze burgers bij
                                           voor 2020                                  windlocaties aangegeven. De raad van Heerenveen heeft de provincie         verdere besluitvorming provincie.
                                                                                      eind 2014 laten weten geen nieuwe windmolens in Heerenveen te willen.
                                      E-13 Stimuleren energieopwekking bij            het al dan niet realiseren van duurzame energieopwekking bij agrarische    Het belang van agrarische bedrijven irt
                                           agrarische bedrijven                       bedrijven is sterk afhankelijk van de SDE-subsidiering. De                 CO2-reductie wordt steeds groter.
                                                                                      markt/economie is momenteel dusdanig, dat er nauwelijks reuring is op      Daarom in overleg met deze sector
                                                                                      deze markt. Wel ontplooien commerciële partijen initiatieven; de           maatregelen uitvoeren.
                                                                                      gemeente heeft een faciliterende rol.
                                      E-14 Opstellen ruimtelijk kader kleinschalige   geen acties uitgevoerd.                                                    geen specifieke acties formuleren
                                           energieopwekking
                                      E-15 Uitvoeren haalbaarheidsonderzoek energie   uit het onderzoek is gebleken dat de gemeentelijke stromen vooralsnog      geen specifieke acties formuleren
    20% van het energieverbruik in        uit biomassa in Heerenveen                 te gering zijn om energieopwekking te genereren. Daarnaast wordt een
     Heerenveen wordt duurzaam                                                        deel van de stromen reeds ingezet voor duurzame energie. Wel zouden
     opgewekt                                                                         meer groene afvalstromen op deze wijze ingezet kunnen worden.
    in 2010 zijn er minimaal 2       E-16 Stimuleren verkooppunten alternatieve      In 2009 is één verkooppunt voor groen gas met twee afleverpunten           -
     verkooppunten voor alternatieve       brandstoffen                               gerealiseerd op het IBF. Daarnaast zijn sinds 2009 diverse elektrische
     brandstoffen                                                                     oplaadpunten en snelladers gerealiseerd.
                                      E-17 Stimuleren rijden op alternatieve          Diverse keren actieve communicatie, bijvoorbeeld door het showen en        geen specifieke acties formuleren.
                                           brandstoffen door voorlichting en          gratis testen van het duurzame wagenpark (auto's, busjes) van alle
                                           communicatie                               autodealers van Heerenveen. Daarnaast haken we aan bij de provinciale
                                                                                      acties
                                      E-18 Minimaal 50% gemeentelijk wagenpark        Op natuurlijke momenten stappen we over op voertuigen die op               doelstelling handhaven, percentage
                                           rijdt op alternatieve brandstoffen in 2015 duurzame brandstof kunnen rijden. In de praktijk blijkt dat niet elk       herijken en baseren op realistische
                                                                                      voertuig hiervoor geschikt is, eea hangt ook af van het gebruik.           mogelijkheden
                                      E-19 Aanpassen parkeertarieven voor             In 2009 is bij de opening van het aardgastankstation op het IBF een gratis geen specifieke acties formuleren
                                           voertuigen die rijden op alternatieve      jaarabonnement voor de GW-garage aangeboden voor de eerste 10
                                           brandstoffen                               auto's die op aardgas rijden in de gemeente Heerenveen door inwoners
                                                                                      van onze gemeente. Hier is geen gebruik van gemaakt
ENERGIE & BEDRIJVIGHEID
                                      E-20 Kennisoverdracht naar individuele          Dit vindt ad hoc en op verzoek van bedrijf plaats. Daarnaast is aandacht   -
    bedrijfsleven stimuleren energie
                                           bedrijven                                  voor energie, duurzaamheid en aanverwante thema’s tijdens reguliere
     te besparen en duurzame energie
                                                                                      bedrijvenbijeenkomsten op de diverse bedrijfsterreinen.
     te gebruiken om hun eigen
     milieudruk én de milieudruk van  E-21 Positieve publiciteit schenken aan         Tijdens de Sinnewiken wordt jaarlijks de Sinnestriel uitgereikt.           Uitbreiden naar gemeentelijke
     hun diensten/producten te             energieprestaties                          (Sinnestriel=aanmoedingsprijs Heerenveen)                                  ondernemersprijs
     verminderen
       -7-
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>                                                                                                                          Evaluatie Milieubeleidsplan Stap Nu Over                2008-2014
                                                                                                                                                                 Heerenveen
                                                                                                                                                                     aandachtspunten volgende
Doelstellingen                            Maatregelen                                 Resultaten beleidsperiode                                                      beleidsperiode
BEWUSTE BEWONERS
                                     E-23 Organiseren Sinnewike, themaweek met        De Sinnewiken is in 2008 tm 2012 uitgevoerd. Daarnaast ook andere              Vervalt. Communicatie via lopende
                                          betrekking tot klimaatverandering/energie   communicatietrajecten, bijvoorbeeld onder de vlag van de Light                 projecten als Light Challenge,
                                                                                      Challenge, Smûk en Sunich, etc.                                                onderwijs etc.
                                          Uitreiken LED-pakket aan Minima             is vervallen vanwege te weinig politiek draagvlak                              Vervallen
                                          Heerenveen (pilot LED SLOK A1)
    80 % van de bevolking ouder dan
                                          Meedoen met HIER-Campagne 'Switch           is vervallen vanwege het feit dat er geen animo bij de middelbare scholen      Vervallen
     18 jaar is bekend met de
                                          Now' (met Ali B)                            was.
     noodzaak zuinig met energie te
     zijn en treft 50%                    Postkoetstheater zomer 2009; thema          is vervallen vanwege het niet toekennen van subsidie                           Vervallen
     energiebesparende maatregelen        Energie
                                     E-24 Afsluiten Klimaatconvenant                  Geen                                                                           Vervallen
                                     E-25 Realiseren Bewonersbos                      Geen                                                                           Vervallen
                                     E-26 Uitvoeren voorlichtingsactiviteiten, met    lichtbijeenkomst, sinnewiken, diverse items in Heerenveense Courant,           Ongoing, zie ook lichtbeleidsplan 2014
                                          aandacht voor nieuwe                        aandacht voor duurzaamheid op website gemeente Heerenveen                      e.v.
                                          technieken/ontwikkelingen
ORGANISATIE
                                     O-1  Milieujaarprogramma jaarlijks               Uitgevoerd.                                                                    Vervalt
                                     O-2  Jaarlijkse monitoringrapportage             Uitgevoerd                                                                     Vervalt; monitoring per project,
                                                                                                                                                                     tweejaarlijkse duurzaamheidskrant.
                                     O-3  Tussenevaluatie beleid 2010                 niet uitgevoerd                                                                Vervallen
                                     O-4  Tussentijdse beleidsnotities                Diverse                                                                        -
                                          Aanvraag SLOK-subsidie Stimulering Lokale   In 2008 is deze subsidie aangevraagd. In 2009 hebben we circa € 165.000        -
                                          Klimaatinitiatieven.                        toegekend gekregen voor een periode van 4 jaar. Dit geld is ingezet voor
                                                                                      diverse projecten
GEBIEDSSPECIFIEK MILIEUBELEID
                                     M-1  Instrument van de omgevingsanalyse          Omgevingsanalyse is ontwikkeld, wordt niet toegepast.
                                          ontwikkelen, invoeren en toepassen bij
                                          relevante projecten
                                     M-2  Milieuinformatie beschikbaar stellen via de
                                          website (minimaal conform wettelijke
                                          eisen)
                                     M-3  Opstellen notitie geluid eventueel incl.    Er is geen notitie geluid opgesteld. Dit vanwege de economische recessie,
    borgen en vasthouden van het         verordening                                 waardoor er minder ontwikkelingen plaatsvinden in Heerenveen. Dit
     huidige geluidsniveau voor de                                                    maakt een notitie geluid ook minder relevant
     toekomst                        M-4  Saneren B-lijst en Raillijst                Sanering van de Raillijst is afgerond. Sanering van de B-lijst is vooralsnog
                                                                                      niet relevant.
       -8-
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>                                                                                                                        Evaluatie Milieubeleidsplan Stap Nu Over           2008-2014
                                                                                                                                                          Heerenveen
                                                                                                                                                              aandachtspunten volgende
Doelstellingen                             Maatregelen                              Resultaten beleidsperiode                                                 beleidsperiode
    voorkomen van geurhinder als     M-5  Opstellen geurnotitie, incl. verordening Notitie geurbeleid is bestuurlijk vastgesteld, samen met de               In 2014 wordt het geurbeleid herzien,
     gevolg van bedrijfsmatige             indien wenselijk                         geurverordening, en in werking.                                           in het kader van de herindeling met
     activiteiten                                                                                                                                             Boarnsterhim.
    huidige geurruimte van
     agrarische bedrijven in het
     buitengebied en in de dorpen
     borgen en eventueel vergroten.
                                      M-6  Uitvoeren ISV2 programma bodem           Het programma is gereed en afgerond. De eindverantwoording is
                                                                                    ingediend bij provincie Fryslan
                                      M-7  Notitie Besluit Bodemkwaliteit           Notitie bodembeleidsplan en bijbehorende bodemkwaliteitskaarten           In 2015 het bodembeleid herzien,
                                                                                    (samen met de bodemfunctiekaart), zijn in 2010 vastgesteld. Deze          vanwege de herindeling met
                                                                                    formele stukken geven de regels voor grondverzet en baggerspecie          Boarnsterhim..
    Voorkomen van                                                                  hergebruik binnen de gemeente.
     bodemverontreiniging
    Inzicht verkrijgen in            M-8  Opstellen/actualiseren                   Deze kaarten maken onderdeel uit van het bovengenoemde
     verontreinigde locaties en            bodemkwaliteitskaart, incl.              bodembeleidsplan
     urgentie                              bodemfunctiekaart
                                      M-9  Plan van aanpak stortplaats Kostverloren In 2008 heeft een ontwikkelaar plannen voor herontwikkeling van de
                                                                                    stortplaats gepresenteerd. Concrete vervolgstappen zijn niet aan de orde.
                                                                                    Wel is het grondwater rondom de stort in 2009 gemonitoord. Aangezien
                                                                                    geen substantiële verontreinigingen zijn aangetroffen, wordt de
                                                                                    monitoring periodiek voortgezet.
    Alle risico’s zijn bekend en     M-10 Inventarisatie en beoordeling bestaande  De risico’s zijn opgenomen in de Risico atlas.
     beoordeeld op aanvaardbaarheid        risico’s externe veiligheid
    Actuele bestrijdingsplannen zijn
                                      M-11 Opstellen bestrijdingsplannen en treffen zie uitvoeringsprogramma Integrale Veiligheid
     aanwezig voor aanwezige
                                           preventieve maatregelen
     risicobronnen
    Geen of zeer beperkte toename    M-12 Opstellen externe veiligheidsvisie       Niet uitgevoerd, vervallen.
     van het risico op woongebieden
     en kwetsbare groepen personen
                                      M-13 Uitvoering landschapsbeleidsplan 2006-   Uitgevoerd
    Voldoende openbaar groen              2014
    Behoud en ontwikkeling
     natuurwaarden openbaar groen     M-14 Organiseren financiering                 Gerealiseerd. Voorbeelden van projecten zijn:
    Realiseren streefbeelden              landschapsonderhoud                      - Herstel en versterking Landschap Heerenveen, afgerond 2007
     landschap conform                                                              - Herstel en versterking Landschap Heerenveen fase 2/3, afgerond 2008
     landschapsbeleidsplan                                                          - Versterken Dorp en Landschap Nieuweschoot, afgerond 2010
                                                                                    - Landschapsfonds Oranjewoud/Katlijk.
    Afvalscheiding particulieren     M-17 Structureel bewustwording afvalscheiding Communicatieprogramma’s uitgevoerd.
     handhaven op tenminste 70%            en zwerfafval stimuleren
    Zwerfafval terugdringen          M-18 Actieprogramma zwerfafval opstellen      Opgesteld en uitgevoerd
    Afvalpreventie en afvalscheiding
     bij bedrijven stimuleren
       -9-
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>                                                                                                                Evaluatie Milieubeleidsplan Stap Nu Over        2008-2014
                                                                                                                                               Heerenveen
                                                                                                                                                   aandachtspunten volgende
Doelstellingen                     Maatregelen                                 Resultaten beleidsperiode                                           beleidsperiode
VERGUNNINGEN & HANDHAVING (Wet milieubeheer en Besluit Bodemkwaliteit)
                                   Procedure vergunningverlening WM            Rapportage via jaarlijkse Handhavingsuitvoeringsprogramma           geen
                                   Procedure melding art. 8.19 (geen nadelig
                                   gevolg)
                                   Procedure beoordeling melding art
                                   8.40/8.44 (AMVB)
                                   Aanvullende voorschriften vergunning
                                   Nadere eis AMVB
                                   uitvoeren bedrijfscontroles Wet
                                   milieubeheer
                                   uitvoeren controles grondstromen
                                   afhandelen van milieuklachten
                                   gezamenlijke controles in het kader van het
                                   Fries Handhavingsprogramma
WATER
                            W-1    Bepalen waterkwaliteit                      Resultaten worden middels jaarrekening gerapporteerd (per thema     Focus op klimaatsverandering, overige
                            W-2    Opstellen en uitvoeren beheerplannen        aangegeven wat de maatschappelijke effecten zijn geweest            aspecten zijn via andere waterplannen
                                   waterlichamen                                                                                                   al geborgd
                            W-3    Optimalisatiestudie afvalwater Heerenveen
                            W-4    Sanering ongezuiverde lozingen
                                   buitengebied (NRAP II)
                            W-5    Duurzame bedrijfsvoering gemeente -
                                   waterkwaliteit
                            W-6    Voorlichting duurzame bouwmaterialen
                            W-7    Pilot decentrale sanitatie
                            W-8    Maatwerkvoorschriften water
                            W-9    "Afkoppelnoodzaakkaart"
                            W-10   Communicatie over beleid m.b.t. hinder en
                                   overlast
                            W-11   Actualisatie baggerplan en uitvoering
                            W-12   Visie eigen verantwoordelijkheid
                                   perceelseigenaren
                                   Gemeentelijk Watertakenplan
     - 10 -
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>