<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Discussienota Omgevingsvisie

Beschrijving van trends, ontwikkelingen, opgaven & dilemma’s
ten behoeve van de dialogen voor de Omgevingsvisie Heerenveen




d.d. 27 november 2018
Versie 1.3, raadsstuk
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Discussienota Omgevingsvisie
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>                                                    Discussienota Omgevingsvisie


Inhoudsopgave


1     Inleiding                                                               5
1.1   Een nieuwe Omgevingsvisie                                               5
1.2   Discussienota: agenda voor externe dialoog                              5
1.3   Wat ging vooraf aan de discussienota?                                   6
1.4   Maatschappelijke opgaven als leidraad                                   6
1.5   Leeswijzer                                                              8

2     Kerngegevens gemeente Heerenveen                                        9
2.1   Grondgebruik                                                            9
2.2   Landschapstypen                                                         9
2.3   Kernen en voorzieningen                                                10
3 Zorg en welzijn                                                            12
3.1 Wat speelt er?                                                           12
3.2 Opgaven en dilemma’s                                                     15

4 Wonen en leven                                                             18
4.1 Wat speelt er?                                                           18
4.2 Opgaven en dilemma’s                                                     20

5 Werken en ondernemen                                                       23
5.1 Wat speelt er?                                                           23
5.2 Opgaven en dilemma’s                                                     26

6 Toekomstbestendig en duurzaam                                              30
6.1 Wat speelt er?                                                           30
6.2 Opgaven en dilemma’s                                                     33

7     Gebiedsopgaven                                                         36
7.1   Gebiedsontwikkeling A32-zone                                           36
7.2   Centrumgebieden Heerenveen, Akkrum, Jubbega en Aldeboarn               37
7.3   Ontwikkeling van Klaverblad-Noordoost                                  38
7.4   Woningbouwopgave (kwantitatief en kwalitatief)                         39
7.5   Veenweidegebied                                                        40

8     Algemene opgaven                                                       42
8.1   Beleid en regelgeving van andere overheden                             42
8.2   Conflicterende ruimteclaims                                            42
8.3   Een andere rol voor de gemeente?                                       43

9 Vervolgproces                                                              46
9.1 Dialoog met inwoners                                                     46
9.2 Uitwerking in Nota van Uitgangspunten                                    46
BIJLAGEN

Bijlage 1 Ontwikkelgeschiedenis in het kort: Ferhaal fan it Fean             49
Bijlage 2 Kaartje dialooggebieden                                            56
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>Discussienota Omgevingsvisie




                          4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>                                                           Discussienota Omgevingsvisie


1     Inleiding

1.1     Een nieuwe Omgevingsvisie

In 2019 en 2020 werken we samen met inwoners, bedrijven, belangenorganisaties,
raadsleden en ambtenaren aan een Omgevingsvisie voor Heerenveen. De visie bevat
straks het beleid op hoofdlijnen voor het fysieke domein en vervangt een groot aantal
bestaande visie- en beleidsdocumenten. We hebben geen glazen bol; de toekomst is
onzeker. De visie vormt dan ook geen blauwdruk van de gewenste toekomst. Met de
Omgevingsvisie bedenken we samen oplossingen voor ontwikkelingen die op ons af
komen en geven we richting aan de toekomst van Heerenveen.

In de geest van de nieuwe Omgevingswet kijken we niet meer vanuit sectorale
(deel)belangen naar onderwerpen. We maken samen een integrale visie en zoeken naar
meerwaarde. Er liggen kansen om opgaven aan elkaar te koppelen. Maar we moeten ook
duidelijke keuzes maken en (gebiedsgerichte) prioriteiten stellen.




Figuur 1.1 Van sectoraal beleid naar een integrale visie

De visie wordt vastgesteld door de gemeenteraad en bindt de gemeente in de uitwerking
van haar beleid. Na vaststelling is het de bedoeling om de visie regelmatig te evalueren
en actualiseren. Zo verwerken we al het beleid dat nu sectoraal is, stapsgewijs in een
integrale visie. Uitwerking van de Omgevingsvisie vindt plaats in Omgevingsplannen en
thematische programma’s. Daarnaast is er ruimte voor initiatieven vanuit de
samenleving.

1.2     Discussienota: agenda voor externe dialoog

De focus van de Omgevingsvisie ligt op de (verdere) toekomst, en hoe daar nu op
ingespeeld kan worden. In deze discussienota worden de belangrijke trends,
ontwikkelingen, opgaven en dilemma’s in het fysieke domein op een rij gezet. Met het
vaststellen van de discussienota besluit de gemeenteraad tot een agenda als basis voor
de dialoog over de toekomst met inwoners en met belangenorganisaties. In de dialoog is
volop ruimte voor aanvulling van deze onderwerpen. Aan de hand van de uitkomsten van
deze dialoog zullen ambities, doelstellingen en keuzes worden uitgewerkt en (opnieuw)
besproken met de samenleving en de gemeenteraad. Zie ook hoofdstuk 9 over het
vervolgproces.

                                                                                      5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>                                                     Discussienota Omgevingsvisie


1.3   Wat ging vooraf aan de discussienota?

Voor het opstellen van deze discussienota is gebruik gemaakt van de volgende input:
- De opbrengsten van verschillende werksessies in het kader van de Friese Aanpak
   omgevingsvisies (bouwstenen zijn te raadplegen op http://omgevingslab.frl/);
- Ambtelijke werksessies over trends, ontwikkelingen en opgaven;
- Opmerkingen die zijn gemaakt tijdens de behandeling van de startnotitie in de
   gemeenteraad (september en oktober 2018);
- Inbreng van de stuurgroep vanuit de gemeenteraad.




Figuur 1.2 De Friese Aanpak: samen met Friese overheden en stakeholders in beeld
brengen wat er speelt


1.4   Maatschappelijke opgaven als leidraad

De Omgevingvisie heeft betrekking op een groot aantal onderwerpen in het fysieke en
het sociale domein. Dwars door deze onderwerpen spelen een aantal maatschappelijke
opgaven die de komende tien jaar nadrukkelijk spelen en vragen om koers en richting
vanuit de gemeente. Denk daarbij aan de transitie naar duurzame energie, het opvangen
van de gevolgen van klimaatverandering (klimaatadaptatie), het vitaal houden van
wijken en dorpen en het inspelen op de veranderende samenstelling van de bevolking.




                                                                                   6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>                                                              Discussienota Omgevingsvisie


Rijk en Provincie hebben in het kader van de op te stellen Omgevingsvisies een aantal
maatschappelijke opgaven benoemd als urgent. Deze opgaven worden benoemd in de
onderstaande tabel en zijn medebepalend voor de op te stellen Omgevingsvisie voor
onze gemeente. Het is de bedoeling dat we gedurende de ontwikkeling van de
Omgevingsvisie tot onze eigen prioriteitstelling van urgente opgaven voor Heerenveen
komen.

 Kabinetsperspectief          Koersdocument Omgevingsvisie                    Rode draad /
 NOVI (5 okt. 2018)           Fryslân (26 september 2018)                     gemene deler
 Energietransitie: het        Fryslân is in 2050 onafhankelijk van fossiele   Het versnellen van de
 verduurzamen van onze        energie; energie wordt duurzaam                 energietransitie en de
 energievoorziening is        opgewekt. Duurzame energiebronnen               (landschappelijke en
 noodzakelijk, er moeten      hebben ruimte nodig; ook de infrastructuur      maatschappelijke)
 bijvoorbeeld meer            om energie te transporteren, zal ingrijpend     inpassing daarvan.
 windmolens worden            aangepast moeten worden. Zorgvuldige
 geplaatst.                   inpassing in het woon- en leefmilieu,
                              landschap en natuur vraagt grote
                              inspanningen van alle partijen.
 Verstedelijking: jaarlijks   Energieke steden en vitale dorpen, leefbaar     De woningvoorraad
 komen er circa 75.000        en optimaal bereikbaar, met economische         laten aansluiten bij de
 woningen bij op gewilde      dynamiek en gevarieerde werkgelegenheid,        woonbehoefte en in
 plekken die goed             innovatiekracht, kennisontwikkeling, en         samenhang bezien
 bereikbaar moeten zijn       aantrekkelijke voorzieningen.                   met de
 over de weg en met het                                                       mobiliteitvraag en de
 openbaar vervoer.                                                            bereikbaarheid van
                                                                              voorzieningen.
                              Fryslân moet kunnen ‘meebewegen’ met            Het opvangen van de
                              wat het klimaat doet, zeker nu ca. 2/3 van      gevolgen van
                              het vaste land beneden NAP ligt en de           klimaatverandering
                              bodem op sommige plekken daalt. Op die          (klimaatadaptatie).
                              manier kunnen in extreme weerssituaties,
                              zoals clusterbuien en langdurige hitte en
                              droogte, de overlast en schade beperkt
                              blijven.
 Landbouw: de landbouw        Binnen en buiten natuurgebieden neemt de        Het vergroten van de
 wordt                        biodiversiteit af, de waterkwaliteit en het     omgevingskwaliteit
 toekomstbestendiger,         bodemleven staan onder druk.                    van het landelijk
 moet zich ontwikkelen        Hieruit volgt de opgave voor het herstel en     gebied. Invulling
 naar kringlooplandbouw.      ontwikkelen van biodiversiteit.                 geven aan de
 Dat vraagt veel van het                                                      transitie naar
 landelijk gebied, omdat                                                      duurzame,
 daar ook veel druk op ligt                                                   kringlooplandbouw
 vanuit natuur, energie,
 waterveiligheid en
 leefbaarheid.
Tabel 1.2 Urgente opgaven vanuit het Rijk en de Provincie




                                                                                                   7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>                                                     Discussienota Omgevingsvisie


1.5   Leeswijzer

Hoofdstuk 2 beschrijft een aantal kerngegevens van de gemeente Heerenveen.

Thematische opgaven waarover we in gesprek willen met de inwoners van Heerenveen
worden benoemd in hoofdstuk 3 t/m 6. Voor de indeling van deze hoofdstukken is de
indeling van het Hoofdlijnenakkoord 2018-2022 gehanteerd:
- Hoofdstuk 3: Zorg en Welzijn;
- Hoofdstuk 4: Wonen en Leven;
- Hoofdstuk 5: Werken en Ondernemen;
- Hoofdstuk 6: Toekomstbestendig en Duurzaam.

Naast de thematische opgaven zijn er een aantal gebieden die een meervoudige opgave
hebben. Deze gebiedsopgaven worden besproken in hoofdstuk 7.

In hoofdstuk 8 volgen een aantal algemene dilemma’s. Tot slot gaat hoofdstuk 9 kort in
op de stappen die volgen na het vaststellen van de Discussienota.




                                                                                    8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>                                                      Discussienota Omgevingsvisie


2     Kerngegevens gemeente Heerenveen

2.1     Grondgebruik

De huidige gemeente heeft een oppervlakte van 19.816 hectare, waarvan het grootste
deel in gebruik is voor de landbouw (54%). Daarnaast nemen water, bos en natuur ook
een substantieel deel van de gemeente in beslag (samen 18%). Ongeveer 18% bestaat
uit bebouwd gebied en verkeersruimte. De overige 10% is in gebruik als openbaar groen
of braakliggende grond.

2.2     Landschapstypen

Door ontginning en ontwikkeling is het landschap ontstaan dat we nu kennen (zie bijlage
1 voor een nadere beschrijving van de ontwikkelgeschiedenis). Door de hoogteverschillen
en de verschillende bodemsoorten heeft Heerenveen een grote diversiteit aan
landschappen.




Figuur 2.6 Verschillende landschapstypen rondom Heerenveen

Er zijn zes landschapstypen te onderscheiden die elk hun eigen kenmerkende elementen
hebben:
- De veenpolder en het veenweidegebied aan de noordkant van de gemeente;
- Het hoogveenontginningslandschap langs de Schoterlandse Compagnonsvaart;
- Het woudontginningslandschap met de Schoterlandse weg als ontginningsas;
- Het beekdal langs de Tjonger;
- Heideontginningslandschap;
- Het landgoederenlandschap bij Oranjewoud.
                                                                                     9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>                                                                                                        Discussienota Omgevingsvisie


2.3      Kernen en voorzieningen

Heerenveen heeft in 2018 circa 50.000 inwoners, waarvan ongeveer 29.000 wonen in de hoofdplaats Heerenveen. In totaal zijn er
ongeveer 22.300 woningen. 59% Van de woningvoorraad is koopwoning, 29% sociale huurwoning en 12% particuliere huur. De
onderstaande tabel geeft een indruk van het aantal inwoners en de voorzieningen per wijk en per dorp.

                    Totale    Totaal   Percentage Basis-        Supermarkten                Sport (niet uitputtend)       Buurthuizen       /
                    bevolking aantal   sociale    scholen                                                                 MFA’s
                    2018      woningen huur
Wijken Heerenveen
Noord                   3737        1747        26%         2                    AH to go      tennis, rugby, gymzaal         Buurthuis Focus
                                                            1   Winkelgebied met Jumbo,                               -       Inloop ruimte st
Centrum                 2924        1830        56%                             Aldi, AH                                          Jozefschool-
                                                            0                           -      Sporthallen Sportstad,         Wijkcentrum de
Midden                  3335        1878        60%                                                         gymzaal               Kempenaer
Nijehaske               3209        1498        26%         2                           -                    Gymzaal                Us Kubus
                                                            5        Winkelcentrum met voetbal, atletiek, sporthal,         Wijkcentrum de As
de Greiden              7152        3390        28%                      Jumbo, Poiesz       meerdere gymzalen
                                                            -                           -           hockey, golfbaan,                        -
de Heide                1434         624         0%                                                     recreatieplas
                                                            2                        Lidl    voetbal, kaatsen, tennis,         MFC de Akkers
de Akkers               2378        1275        36%                                                sporthal, gymzaal
Skoatterwald            4279        1411        17%         2                           -           Voetbal, gymzaal              MFA de Spil
het Meer                 483         183         0%         -                           -                             -                      -
Haskerveen                87          14         0%         -                           -                             -                      -
Totaal Heerenveen      29.018      13.850       34%        14                          7                              -                     5
Tabel 2.1 Overzicht van inwoners, woningvoorraad en voorzieningen in de wijken




                                                                                                                                           10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>                                                                                                         Discussienota Omgevingsvisie


                  Totale    Totaal   Percentage Basis-       Supermarkt       Sport (niet utiputtend)                  Dorpshuis / MFA’s
                  bevolking aantal   sociale    scholen
                  2018      woningen huur
Dorpen
Nieuweschoot           187        65          0%         -                -                                        -                          -
Terband                269       101         12%         -                -                                        -                          -
Luinjeberd             434       149          3%         -                -                                        -                          -
Tjalleberd             837       306         13%         1                -     Voetbal, kaatsen, tennis, gymzaal            MFA by de Fjilden
Gersloot               108        36          3%         -                -                                        -                          -
Gersloot-polder        188        51          0%         -                -                                 Voetbal         De Doarpskeamer
                                                         1                -      Voetbal, korfbal, survival, tennis,             MFA de Barte
de Knipe              1410       556          9%                                                           gymzaal
Bontebok               412       158         10%         -                -                                        -          De Bokkesprong
Oudeschoot            1565       632         45%         1     Dorpswinkel                                Gymzaal           MFA Skoattershûs
Mildam                 685       294         10%         1                -       Voetbal, korfbal, tennis, gymzaal
Katlijk                599       204          5%         -                -                                        -                          -
                                                         1           Coop      Tennis, voetbal, volleybal, survival,             De Kiekenhof
Nieuwehorne           1442       611         34%                                                         hardlopen
Oudehorne              852       312          6%         1                -                                        -                          -
                                                         2           Coop              Zwembad, Korfbal, Voetbal,           MFA De Kompanije
Jubbega               3267      1384         27%                                              Sporthal, gymzaal
Hoornsterzwaag         822       297          5%         1                -                                        -            ’t Pipegaeltsje
Oranjewoud            1586       670          8%         1                -                                        -                         -
Haskerdijken           409       143          8%         0                -                      Korfbalvereniging                 It Deelshûs
Nieuwebrug             208        75          0%         -                -                                        -                          -
                                                         2          Poiesz     Voetbal, korfbal, kaatsen, sporthal,              De Lantearne
Akkrum                3364      1451         33%                                                           gymzaal
Nes                   1062       346          0%         -                -                                        -                          -
Aldeboarn             1568       606         19%         2         Superrr                Voetbal, tennis, gymzaal                   De Jister
Totaal dorpen        21.274    8.447         20%        14                5                                        -                        11
Tabel 2.2 Overzicht van inwoners, woningvoorraad en voorzieningen in de dorpen


                                                                                                                                            11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>                                                       Discussienota Omgevingsvisie



3     Zorg en welzijn

3.1     Wat speelt er?

Gezondheid, vergrijzing en maatschappelijke voorzieningen
In de komende jaren heeft de vergrijzing gevolgen voor de gezondheid en het gebruik
van voorzieningen. Doordat de babyboomgeneratie de pensioengerechtigde leeftijd
bereikt en mensen langer leven, neemt de bevolkingsgroep ouder dan 65 sterk toe. In de
leeftijdsklasse 45-65 neemt de bevolking na 2020 sterk af, terwijl het aantal inwoners in
de leeftijdsklasse 0-25 en 25-45 stabiel blijft. Rond 2030 vormen 65-plussers de grootste
bevolkingsgroep.




Figuur 3.1 Verandering in leeftijdssamenstelling

In de Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2018 (VTV) rapporteert het RIVM over de
ontwikkeling van de volksgezondheid in Nederland. Doordat we ouder worden, blijven we
langer vitaal. Wel ontstaan er meer chronische aandoeningen. Dementie en artrose
veroorzaken de grootste toename in ziektelast tot 2040. In de leeftijdscategorie boven
75 jaar verwachten we dat eenzaamheid een groter probleem wordt. Ook nemen
gezondheidsverschillen tussen laag- en hoog opgeleide bevolkingsgroepen toe.

Gezondheid en de leefomgeving
Volgens onderzoek van het RIVM wordt landelijk ongeveer 5,7% van de ziektelast
bepaald door een ongezond milieu (lokale cijfers ontbreken). Een groot deel daarvan is te
relateren aan de fijnstof-uitstoot van autoverkeer. Daarnaast hebben een aantal andere
oorzaken van ziektelast een relatie met de fysieke leefomgeving, zoals een gebrek aan
lichamelijke beweging en/of overgewicht (zie figuur 3.2).




                                                                                      12
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>                                                         Discussienota Omgevingsvisie




Figuur 3.2 Belangrijkste oorzaken van ziektelast (bron: RIVM)



Tussen de wijken en dorpen zijn een aantal verschillen in het gezondheidsniveau
zichtbaar. Deze kunnen deels worden verklaard door de sociaaleconomische status van
de inwoners, maar hebben - gelet op landelijke studies - mogelijk ook te maken met de
milieubelasting en de stedenbouwkundige structuur. Lokale onderzoeksgegevens op dit
vlak ontbreken echter.




Figuur 3.3 Geluidsbelasting (bron: Atlas Natuurlijk Kapitaal)




                                                                                  13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>                                                       Discussienota Omgevingsvisie


In grote delen van Heerenveen voldoet de milieukwaliteit op het gebied van geluid,
fijnstof, bodem, geur en externe veiligheid ruimschoots aan de wettelijke norm. De
geluidsbelasting is het hoogste langs de spoorlijn, de snelwegen en in de omgeving van
(gezoneerde) industrieterreinen. Door de toename van het verkeer en bedrijvigheid kan
deze hinder toenemen, al wordt dit wel begrensd door geluidszones en geluidsplafonds
die zijn vastgesteld door Rijk, Provincie en gemeente. De nieuwe Omgevingswet biedt op
dit vlak meer bestuurlijke afwegingsruimte.

Klimaatverandering leidt in de zomers tot versnelde opwarming van versteende
gebieden; de zogenaamde hittestress. Het centrum van Heerenveen wordt nu al ervaren
als een warme plek. Ook in dorpen als Akkrum en op bedrijventerreinen kan de
gebouwde omgeving leiden tot een hogere (gemiddelde) temperatuur in de zomer.

Mobiliteit, bewegen, sporten en spelen
Qua mobiliteit zijn de autosnelwegen, provinciale wegen en de gebiedsontsluitingswegen
ingericht voor het autoverkeer. Hier rijden dan ook de meeste auto’s langs. Het netwerk
van fietsroutes is op de meeste plekken fijnmaziger.




Figuur 3.4 Hoofdwegenstructuur uit het Gemeentelijk Verkeer en Vervoersplan (2017)

De samenleving en de techniek veranderen. Mensen worden mobieler, bezit wordt
minder belangrijk en de samenleving organiseert meer dingen zelf. Daarnaast zijn er
nieuwe technieken op het gebied van duurzaam vervoer en doen op de langer termijn de
zelfrijdende auto’s wellicht hun intrede. Doordat e-bike in opkomst is, kan de fiets ook
voor langere ritten (>7,5 km) concurrerend worden met de auto.

                                                                                     14
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>                                                        Discussienota Omgevingsvisie


3.2      Opgaven en dilemma’s

Op het gebied van zorg en welzijn willen we met inwoners in gesprek over de volgende
opgaven en dilemma’s.

Gezondheid, vergrijzing en maatschappelijke voorzieningen
- Maatschappelijke voorzieningen moeten worden afgestemd op de mate van
   vergrijzing die we verwachten in gebieden. Flexibele, multifunctionele gebouwen
   kunnen daar bij helpen. Op welke manier gaan we om met bestaande
   maatschappelijke voorzieningen? En waar plannen we nieuwe voorzieningen?
- Mensen gaan over het algemeen minder verplichtingen aan. Dit heeft gevolgen voor
   het verenigingsleven en vrijwilligerswerk en het gebruik van bijbehorende
   accommodaties. Het in stand houden van accommodaties brengt een dilemma met
   zich mee. Kiezen we voor lokale (kleinere) accommodaties (lage drempel) of
   proberen we het draagvlak onder voorzieningen te vergroten door ze samen te
   voegen? Ditzelfde dilemma geldt voor meer onderwerpen.

Gezondheid en de leefomgeving (beschermen)
- De omgevingswet geeft straks meer mogelijkheden om als gemeente eigen beleid te
   voeren en per gebied te differentiëren met milieunormen. Willen we de wettelijke
   norm hanteren of zijn we op bepaalde plekken strenger of juist minder streng dan de
   voorkeursgrenswaarde? En welke effecten voor de gezondheid heeft dat?




Figuur 3.5 De Omgevingswet geeft straks de mogelijkheid om per gebied andere
milieunormen te stellen; per gebied kun je dit mengpaneel anders instellen

-     De snelweg brengt relatief veel geluidsbelasting en fijn stof met zich mee. Als
      gemeente hebben we weinig grip op de bron (Rijkswaterstaat beheert de weg).
      Maatregelen of beperkingen voor nieuwe gevoelige functies zijn wel denkbaar. Is het
      voldoende wanneer nieuwe functies aan de wettelijke grenswaarden voldoen of willen
      we met het oog op gezondheid verdergaande normen stellen? Moet je bijvoorbeeld
      wel scholen en zorgvoorzieningen naast de snelweg willen plannen? Welke
      maatregelen kunnen we treffen om verkoeling aan te brengen en op welke plekken is
      dat het meest noodzakelijk?

                                                                                      15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>                                                      Discussienota Omgevingsvisie


-   Willen we als gemeente via de fysieke leefomgeving invloed uitoefenen op de
    (on)gezonde leefstijlkeuzes van inwoners? Maken we delen van de openbare ruimte
    rookvrij en is het wenselijk om de aanwezigheid van fastfood beperken? Bijvoorbeeld
    in de omgeving van scholen? Kunnen we uitnodigen tot meer bewegen en
    ontmoetingen?




Figuur 3.6 Gezondheidswinst kan worden behaald door beschermen en bevorderden




                                                                                    16
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>                                                      Discussienota Omgevingsvisie


Mobiliteit, bewegen, sporten en spelen (gezondheid bevorderen)
- De verhouding autoverkeer/langzaam verkeer wordt gezien als een belangrijk
  gezondheidsvraagstuk voor Heerenveen. Heerenveen heeft de ambitie om fietsstad te
  worden. Voor langere ritten wordt vooral de auto gebruikt, zodat 75% van het
  gereisde aantal kilometers voor rekening van de auto komt. De (auto)mobiliteit blijft
  toenemen. Willen we dit faciliteren of geven we in bepaalde gebieden meer prioriteit
  aan het langzaam verkeer?
- Het aantal speelplaatsen of speeltoestellen is vaak minder van belang voor de
  beweging van kinderen dan de inrichting van de wijk. In stadswijken met brede
  stoepen, toegankelijk groen en weinig autoverkeer, bewegen kinderen meer. In welke
  gebieden wordt lopen en fietsen niet echt gestimuleerd? Welke delen van wijken,
  zouden meer kindvriendelijk kunnen worden ingericht?




Figuur 3.7 Positieve gezondheid door sporten en bewegen

-   In de gemeente Heerenveen is veel (openbaar) groen en natuur aanwezig, maar
    wellicht te weinig gebruiksgroen dat echt uitnodigt tot spelen, bewegen en
    ontmoeten. Op welke plekken is daar behoefte aan en hoe richten we die plekken in?
-   Shared space wordt vaak genoemd als oplossing voor verkeersveiligheid en een
    aantrekkelijke inrichting. Voor een aantal groepen met een beperking heeft het
    scheiden van verkeersstromen (lopen en fietsen) juist de voorkeur. Er is dus een
    dilemma tussen ruimtelijke kwaliteit/verkeersoplossend vermogen enerzijds en een
    herkenbare verkeersstructuur anderzijds. Hoe gaan we hier mee op? Op welke plek is
    shared space wel een goede oplossing en waar niet?




                                                                                    17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>                                                        Discussienota Omgevingsvisie


4     Wonen en leven

4.1     Wat speelt er?

Bevolkingsontwikkeling en woningvoorraad
Heerenveen heeft in 2018 circa 50.000 inwoners, waarvan ongeveer 30.000 wonen in de
hoofdplaats Heerenveen (zie ook tabel 2.1). In de laatste jaren neemt door de trek naar
grotere kernen vooral het inwoneraantal van Heerenveen toe. In een aantal dorpen
neemt het aantal inwoners af. Dit betekent dat het inwoneraantal en het aantal
huishoudens van de gemeente nog wel een tijdje blijft groeien, maar dat deze groei
vooral in de hoofdplaats zal plaatsvinden. In Heerenveen blijft tot 2030/2035 sprake van
een gestage bevolkingsgroei. Vanaf 2030 vormen de 65-plussers de grootste
bevolkingsgroep. Na 2035 krimpt de bevolking ook in de gemeente Heerenveen (zie ook
figuur 4.1).




Figuur 4.1 Bevolkingsprognose (CBS/PBL, 2016)

Bij een afnemend aantal inwoners ligt veel nieuwbouw niet voor de hand. Een deel van
de woningvoorraad in wijken en dorpen is verouderd. Investering in deze woningen is
nodig voor een beter woonklimaat en verduurzaming, zoals betere isolatie. In sommige
gevallen kan vervangende nieuwbouw een betere optie zijn. Duidelijk is dat de
vergrijzing een nadrukkelijke rol gaat spelen bij het bepalen van de prioriteiten bij deze
keuzen.




                                                                                       18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>                                                       Discussienota Omgevingsvisie




Leefbaarheid en voorzieningen
De leefbaarheid in de gemeente Heerenveen is over het algemeen goed te noemen. De
meeste regionale voorzieningen bevinden zich in de kern Heerenveen, waardoor de
afstand ten opzicht van voorzieningen in Heerenveen minder groot is dan andere
gemeenten in de regio. Vooral Heerenveen en Akkrum zijn goed bereikbaar (via de A32
en de trein). Voor de dorpen aan de noord- en de oostkant van de gemeente is deze
afstand wel groter dan voor de kern Heerenveen en de dorpen daar direct omheen. Deze
dorpen richten zich dan ook deels op voorzieningen buiten de gemeente.




Figuur 4.2 Leefbaarheid ten opzichte van het landelijk gemiddelde, op basis van het
voorzieningenniveau (bron: Ministerie van BZK)

Voorzieningen kunnen in de komende jaren onder druk komen doordat het aantal de
bevolking vergrijst en het aantal basisschoolleerlingen afneemt. Belangrijke kanttekening
hierbij is dat de leefbaarheid niet alleen afhangt van de voorzieningen. Leefbaarheid
hangt ook samen met onderwerpen als woongenot, veiligheid sociale cohesie en elkaar
kennen.

Recreatie en toerisme
De gemeente heeft een zeer divers landschap en kent daardoor verschillende vormen
van recreatie en toerisme; zowel op het land als op het water. Grotere attracties voor
dagbezoek zijn plekken als Oranjewoud of museum Belvédère. Ook komen bezoekers van
buiten de gemeente voor sportevenementen in Thialf of het Abe Lenstrastadio.
Waterrecreatie is vooral belangrijk in en rond Akkrum. Deze sector is aan het
veranderen. Bezit wordt minder belangrijk. Er is sprake van een nieuwe groep
waterrecreanten die meer gericht is op dagjes varen.

                                                                                      19
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>                                                        Discussienota Omgevingsvisie




4.2      Opgaven en dilemma’s

Op het gebied van wonen en leven willen we in gesprek over de volgende opgaven en
dilemma’s:

Woningmarkt
- Tot 2030 blijft het aantal huishoudens in de gemeente groeien en is er behoefte aan
  nieuwe woningen. Leggen we de focus daarbij alleen op bestaand bebouwd gebied
  (inbreiden, herstructurering en renovatie) of willen we ook nieuwe uitbreidingswijken
  mogelijk maken? En zo ja, op welke plekken willen we dat?
- De druk op de woningmarkt is niet overal hetzelfde. Kiezen we vanwege behoud van
  voorzieningen bewust voor nieuwbouw in Heerenveen en een aantal kerndorpen, of
  willen we ook nieuwbouw toestaan op andere plekken?




Figuur 4.3 Voorwaarden voor vitale wijken en dorpen (bron: De Friese Aanpak)

-     Vergrijzing gaat een belangrijke rol spelen op de woningmarkt. Veel ouderen blijven
      langer zelfstandig wonen, waardoor de doorstroming op de woningmarkt stagneert.
      Gaan we actief inzetten op doorstroom van senioren (voorlichting/aanbod
      ontwikkelen) of wachten we af wat de markt doet en bouwen we meer voor andere
      segmenten?



                                                                                      20
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>                                                       Discussienota Omgevingsvisie


-   Verduurzaming van het particulier bezit komt nog niet overal van de grond. Willen we
    hier als overheid actief instrumenten voor ontwikkelen of is dit vooral een
    verantwoordelijkheid van eigenaren zelf?

Voorzieningen
- Door voorzieningen te bundelen in een aantal kerndorpen blijft er voldoende
   draagvlak bestaan en kunnen deze toekomstbestendig worden gemaakt. Aan de
   andere kant brengen kleinschalige voorzieningen in de dorpen ook laagdrempeligheid
   met zich mee en dragen ze bij aan de identiteit/leefbaarheid van een dorp. Welke
   keuze is op de lange termijn het beste?
- De insteek kan per dorp verschillend zijn. Zien inwoners hun dorp als een autonoom
   dorp met eigen voorzieningen of vooral als een woondorp; een mooie plek om te
   wonen?




Figuur 4.4 Heerenveen is een gemeente met zeer diverse recreatiemogelijkheden

Recreatie en toerisme
- Heerenveen is een gemeente met natuur, cultuur en diverse evenementen. Hoe
   kunnen we deze kwaliteiten verder doorontwikkelen en onder de aandacht brengen?
   Benutten we het onderscheidende profiel als sportgemeente en vullen we dat verder
   in of zetten we de volle breedte aan kwaliteiten in de etalage? En welke toeristische
   voorzieningen moeten daarbij worden versterkt?
- Er is een kwaliteitsslag nodig in verblijfsrecreatie, recreatiewoningen zijn verouderd
   en er is (in beperkte mate) sprake van permanente bewoning van recreatiewoningen.
   Beleggers zijn mogelijk geïnteresseerd in nieuwe recreatiewoningen/verblijfsrecreatie.
   Op welke plekken willen we nieuwe accommodaties en is afstemming van de regio
   daarin nodig?

                                                                                      21
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>                                                         Discussienota Omgevingsvisie


-   Heerenveen ligt landschappelijk gezien op de overgang van hoger gelegen
    zandgronden naar het Friese merengebied. Watersport en recreatie op het land
    kunnen elkaar versterken. Hoe vergroten we de belevingswaarde vanaf het water op
    de belangrijkste routes? Hoe ontwikkelen we Akkrum verder als watersportkern?

Cultuur en erfgoed
- Wat draagt bij aan de identiteit van ons gebied en van onze kernen (het verhaal van
   de regio), hoe behouden we die identiteit en hoe maken we die meer beleefbaar voor
   bewoners en bezoekers?
- Er zijn in onze gemeente veel culturele voorzieningen en initiatieven, maar die komen
   niet altijd duidelijk voor het voetlicht. Koesteren we de kleinschaligheid en diversiteit
   of willen we sterker inzetten op samenwerking en bundelen in een aantal sterkere
   organisaties? Draagt bundeling van voorzieningen en instellingen bij aan het
   zichtbaar maken of is het juist beter om per dorp initiatieven te stimuleren?
- Hoe gaan we om met cultureel erfgoed? Wat doen we met vrijkomende
   karakteristieke gebouwen (scholen, kerken en boerderijen)? Willen we behoud van
   cultuurhistorisch waardevolle panden als overheid actief faciliteren of is het eigen
   verantwoordelijkheid van eigenaren?
- Er zit een spanning tussen de wens tot verduurzaming en behoud van karakteristieke
   gebouwen of karakteristieke landschappen (zonneparken). Richten we ons vooral op
   het beschermen van wat er is of mogen er ook dingen worden veranderd om
   gebouwen te behouden?




                                                                                         22
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>                                                      Discussienota Omgevingsvisie


5     Werken en ondernemen

5.1     Wat speelt er?

Arbeidsmarkt en werkgelegenheid
De beroepsbevolking van Heerenveen kent grote verschillen in opleidingsniveau en
inkomensniveau. Het opleidingsniveau is laag, maar Heerenveen heeft ook gemiddeld het
hoogste inkomen van Friesland. Eén op zes inwoners heeft een uitkering, maar het aantal
bijstandsuitkeringen neemt recent in snel tempo af (van 1.450 in 2017 naar 1.250 nu).
Veel mensen van buiten de gemeente werken in Heerenveen (zie figuur 5.1). Er is
daardoor geen 1-op-1 koppeling tussen groei van de economie en afname van het aantal
werklozen in Heerenveen. Dit komt door een mismatch op de arbeidsmarkt (onvoldoende
gekwalificeerd personeel voor kanssectoren als gezondheid, bouw, horeca en logistiek).




Figuur 5.1 Percentage van de werkzame beroepsbevolking dat werkt in Heerenveen
(bron: Provincie Fryslân)

In Heerenveen werken ca. 500-600 arbeidsmigranten. Deels kenniswerkers, maar ook
veel productiewerk. Vanuit werkgevers komen nu verzoeken om goede huisvesting te
regelen, om werknemers te kunnen binden. In de toekomst zullen technologische
veranderingen en vergrijzing gevolgen hebben voor de arbeidsmarkt. Robotisering en
automatisering betekent niet per sé minder banen, maar wel een verschuiving naar
hoger opgeleid werk.




                                                                                    23
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>                                                       Discussienota Omgevingsvisie


Economische structuur
Heerenveen is een belangrijke banenmotor voor de regio. Het aandeel werkgelegenheid
van Heerenveen in de provincie Friesland is toegenomen van 8,5% (in 2000) naar 10,3%
(in 2017). Net als in de andere F4-gemeenten vertegenwoordigen de sectoren
(gezondheids)zorg en zakelijke dienstverlening, handel & reparatie en industrie een groot
deel van de werkgelegenheid. Grootste werkgever in de gemeente is ziekenhuis
Tjongerschans. Daarnaast is in Heerenveen ook de sector vervoer, opslag &
communicatie relatief groot. Dit hangt samen met de ligging nabij de snelwegen A32 en
A7.


   6000
   5000
   4000
   3000
   2000
                                                                                 2000
   1000
      0                                                                          2010
                                                                                 2017




Figuur 5.2 Totaal aantal banen per sector in 2000 en 2017
(bron: Werkgelegenheidsregister Provincie Fryslân)

Bedrijventerreinen en kantoren
Binnen de gemeente is een groot deel van de werkgelegenheid geconcentreerd op de
bedrijventerreinen, kantoren en detailhandelsgebieden in Heerenveen (ca. 80%). De
grootste werkgelegenheidsontwikkeling in de afgelopen 10 jaar heeft zich voorgedaan op
het Internationaal Businessterrein Fryslân (IBF).

Op bedrijventerrein IBF, de Kavels, Haskerveen en Spikerboor zijn op dit moment
uitgeefbare kavels beschikbaar (per 1 mei 2018 nog 55 ha netto). Daarnaast heeft de
gemeente in het verleden gronden in het gebied Klaverblad Noordoost aangekocht. Deze
gronden worden gezien als toekomstige (zachte) voorraad (zie paragraaf 7.3). Qua
kantoren is er geen behoefte aan nieuwe plancapaciteit. In het Stationsgebied (3.500
m2) en aan de Abe Lenstra Boulevard (9.000 m2) zijn nog voldoende mogelijkheden om
kantoren te realiseren.

Voor de toekomst wordt verwacht dat er minder kwantitatieve vraag is naar nieuwe
bedrijventerreinen en kantoren. Er is vooral sprake van een vervangingsvraag.
Ontwikkelingen als flexibel werken en de transformatie naar nieuwe, hoogproductieve
bedrijvigheid leiden tot een kleinere ruimtevraag. Aan de andere kant ontwikkelen zich
ook specifieke bedrijfsvormen die juist extra ruimte vragen.




                                                                                        24
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>                                                       Discussienota Omgevingsvisie


In het Noorden is relatief veel ruimte beschikbaar. Vanwege de ligging aan snelwegen is
Heerenveen in de noordelijke context interessant voor logistiek. We krijgen te maken
met ontwikkelingen op het gebied van smart logistics (meer geautomatiseerde logistiek).
De grootste nieuwe ruimtevraag valt te verwachten uit groothandel (bijvoorbeeld
distributiecentra van webwinkels).

In de regio Zuidoost-Friesland bestaat net als in de hele provincie Fryslan kwantitatief
een fors overschot aan bedrijventerreinen. Tegelijkertijd is er sprake van een mismatch
tussen vraag en aanbod, waardoor er wel behoefte aan nieuwe ontwikkelingen is. Op dit
moment wordt daarom gewerkt aan een nieuw regionaal bedrijventerreinenplan.

Detailhandel
Het centrum van Heerenveen is de belangrijkste detailhandelslocatie in de regio. Het
centrum bevat vooral aanbod in de sector Mode en Luxe. Opvallend is verder dat het
dagelijkse aanbod in Heerenveen voor het overgrote deel in het centrumgebied te vinden
is. Naast Heerenveen hebben de dorpen Akkrum en Jubbega een verzorgende functie
voor de omliggende dorpen en hebben de winkels aan het Akkerplein en de Jister een
verzorgende functie voor de omliggende wijken.




Figuur 5.3 Hoeveelheid winkelvloeroppervlak en leegstand per winkelgebied
(bron: Locatus Online, 2018)

Tussen 2007 en 2017 is het aandeel van Heerenveen in de gemeentelijke
detailhandelsoppervlakte toegenomen van 83% naar bijna 85%. De concentratie van
detailhandel zet zich ook in deze gemeente voort. In Heerenveen is overigens ook sprake
van de meeste leegstand in onze gemeente. Voor de gehele gemeente ligt de leegstand
in de detailhandel gemiddeld op ongeveer 10,5%.

Buitengebied
In het buitengebied van Heerenveen zijn vooral melkveebedrijven actief. Sinds 2014 is
het aantal (volwaardige) landbouwbedrijven afgenomen met 19%, terwijl het
landbouwareaal ongeveer gelijk is gebleven (bron: landbouwtelling CBS, 2018). Dit
betekent dat er sprake is van schaalvergroting. Vrijkomende agrarische gebouwen


                                                                                     25
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>                                                        Discussienota Omgevingsvisie


worden deels hergebruikt voor woon-, zorg- en bedrijfsfuncties, waaronder recreatieve-
en toeristische bedrijven.

Recreatie en toerisme is een belangrijke economische drager van het buitengebied. Het
buitengebied is ook een plek waar we bewegen, sporten en ontspannen. Bij ruimtelijke
veranderingen liggen er daarom ook kansen om meer ruimte te creëeren voor sporten,
fietsen, wandelen, varen, roeien, vissen, survival, ATB-en en ruitersport.

5.2      Opgaven en dilemma’s

Op het gebied van werken en ondernemen willen we in gesprek over de volgende
opgaven en dilemma’s:

Profilering en acquisitie
- Economische ontwikkeling is van belang voor onze inwoners. De grootste
   werkgelegenheidsgroei komt van bestaande ondernemers. Bedrijven bieden banen en
   brengen daarmee welvaart naar een gebied. Heerenveen heeft daarin een regionale
   functie. Welke randvoorwaarden moeten we als gemeente invullen om onze
   bestaande bedrijven “de ruimte te geven” en eventueel nieuwe bedrijven aan te
   trekken?




Figuur 5.4 Bedrijven langs de snelweg

-     Het stimuleren van de werkgelegenheid en het aantrekken van nieuwe bedrijven kent
      meerdere invalshoeken. Welke ambities moeten hierbij een rol spelen? Is de verkoop
      van kavels leidend? Gaat het om werkgelegenheid voor ons eigen inwoners, al dan
      niet met een bijstanduitkering, of om de werkgelegenheid in de regio? Of zijn
      aspecten als economische structuur op de langere termijn, leefbaarheid en
      duurzaamheid bepalend?
-     Is het wel mogelijk om bedrijven te werven die goed aansluiten bij de mensen op dit
      moment een bijstandsuitkering krijgen of moet je Heerenveen zien als banenmotor
      voor de regio? Wat betekent dat voor de regionale samenwerking?

                                                                                      26
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>                                                      Discussienota Omgevingsvisie


-   Dilemma: als we sectoren met arbeidsmigranten faciliteren, dan moeten we ook
    verantwoordelijkheid nemen voor passende huisvesting. Willen we dat en zo ja, waar
    doen we dat?

Bedrijventerreinen
- Voldoen onze bestaande bedrijventerreinen aan de behoefte van gevestigde en
   nieuwe bedrijven of is het nodig op deze te revitaliseren, te herstructureren of
   gerichter te profileren?
- Op dit moment merken we dat er een grote vraag bestaat vanuit de logistieke sector
   naar grote kavels. Op de bestaande bedrijventerreinen zijn die bijna niet meer
   voorhanden. Is het wenselijk om voor deze doelgroep een nieuw bedrijventerrein
   (KNO) te ontwikkelen, of zijn er kansen voor andere ontwikkelingen?
- Op Haskerveen zitten al verschillende bedrijven met een circulair bedrijfsconcept en
   reserveringen van nieuwe circulaire bedrijven. Dit biedt mogelijkheden om
   Haskerveen uit te bouwen als circulair valley. Dillema: willen we de gronden hier
   reserveren voor circulaire concepten of mogen er ook andere bedrijven komen?




Figuur 5.5 Welke plekken zijn geschikt voor evenementen en welk soort evenementen
willen we in Heerenveen?

Evenementen
- Het binnenhalen van nieuwe evenementen kan zorgen voor een (economische)
   impuls. Heerenveen heeft landelijk de naam als erkende sportstad, maar kan dit
   profiel verder benutten. Willen we vooral evenementen om bezoekers van buiten te
   trekken of is leefbaarheid en sociale cohesie ook een criterium voor ondersteuning
   vanuit de gemeente?
- Evenemententerreinen moeten worden vastgelegd in bestemmingsplannen /
   omgevingsplannen. Welke terreinen vinden we geschikt voor evenementen en welk
   type evenementen willen we daar toestaan? (qua omvang, frequentie, geluid).

                                                                                   27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>                                                          Discussienota Omgevingsvisie



Detailhandel
- De koopkrachtbinding in een aantal winkelgebieden is afgenomen ten opzichte van
   2007. Hoe houden we de winkelgebieden in Heerenveen, Akkrum en Jubbega
   levendig en aantrekkelijk? Welke functiemix is gewenst en welk omvang en
   compactheid moet het centrum hebben? Wat betekent dit voor de aanloopstraten? 1)
- Het gemeentelijk beleid is er op gericht het centrum van Heerenveen sterk te houden.
   Daarom is de gemeente vrij strikt in het toelaten van detailhandel (PDV) op
   bedrijventerreinen. Welke effecten zou het hebben als we een grotere diversiteit aan
   functies toestaan op bedrijventerreinen zoals meer grootschalige detailhandel? En
   willen we dat?

Buitengebied
- Om de leefbaarheid van het buitengebied in stand te houden is economische
   dynamiek van belang. Wat kan de gemeente doen om dit te stimuleren of mogelijk te
   maken? Of is het buitengebied, naast de economische landbouwfunctie die het heeft,
   vooral bedoeld om rustig te wonen?




Figuur 5.6 Vrijkomende agrarische bedrijven            kunnen    worden    hergebruikt   als
woonboerderij of voor economische activiteiten

-    De continuïteit van bedrijven is belangrijk. Het ontwikkelperspectief moet helder zijn,
     in het buitengebied primair voor agrarische bedrijven. Welke ontwikkelrichting voor
     de landbouw is op de lange termijn gewenst en hoe verhoud die zich tot andere
     ambities en potenties van het buitengebied de gemeente? Kiezen we voor verdere

1)
  Voor het centrum van Heerenveen wordt een G1000-proces benut om deze vragen te
beantwoorden
                                                                                         28
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>                                                       Discussienota Omgevingsvisie


    schaalvergroting of is verbreding en verduurzaming van de landbouw wenselijk? En is
    dit per gebied hetzelfde of laten we de schaalgrootte van bedrijven afhangen van het
    landschapstype, natuur en welzijnsvraagstukken?
-   Zowel het Rijk, Provincie en LTO richten zich op een duurzame landbouw, waarbij
    grondgebondenheid en het sluiten van kringlopen centraal staat. Hoe kunnen wij als
    gemeente bijdragen aan deze ontwikkelrichting? Is het mogelijk om op lokale schaal
    kringlopen te sluiten of moeten we meer samenwerken stimuleren op regionale
    schaal?
-   Door schaalvergroting en bedrijfsbeëindiging in de landbouw komende agrarische
    gebouwen leeg te staan. Welke mogelijkheden kunnen en willen we bieden voor
    omschakeling naar andere functies en wanneer is sanering wenselijk?




                                                                                     29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>                                                         Discussienota Omgevingsvisie


6     Toekomstbestendig en duurzaam

6.1      Wat speelt er?

Aanwezige waarden: een landschappelijk diverse gemeente
Heerenveen is een landschappelijk diverse gemeente en omvat de drie bodemsoorten die
de Friese landschappen bepalen: zand, veen en klei. Als waardevolle ruimtelijke
kenmerken van de gemeente worden gezien:
-  De diversiteit van het landschap (zand, veen en klei) en het daarbij horende contrast
   tussen de hoger gelegen (besloten) zandgronden aan de oostkant en het lager
   gelegen (open) veengebied aan de noordkant;
-  Natuurgebieden zoals de bossen rondom Oranjewoud, de Deelen, en het beekdal van
   de Tjonger. De laatste twee tevens zijn aardkundig waardevolle gebieden;
-  Een stevig netwerk van openbaar groen in de kern en in de gemeente, waarbij al
   sinds 1995 ecologisch bermbeheer plaatsvindt;




Figuur 6.1 In Heerenveen liggen verschillende landschappen op korte afstand van elkaar

-     De aanwezigheid van een flink veenpakket met bijbehorende landschaps- en
      natuurwaarden rondom Aldeboarn;
-     Het schone grondwater onder het keileem. Dit komt als kwelwater naar boven in de
      veenpolders bij Tjalleberd en geeft mogelijkheden voor bijzondere natuurwaarden;
-     De ligging op een snijpunt van twee snelwegen en aan een Intercity-spoorlijn;
-     Het rijke verleden van de dorpen langs de Boorn. Dit komt tot uitdrukking in de vele
      archeologisch waardevolle terreinen en het beschermd dorpsgezicht Aldeboarn;
-     De bijzondere geschiedenis van het gebied rondom Oranjewoud; ook beschermd
      dorpsgezicht.
                                                                                       30
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>                                                      Discussienota Omgevingsvisie


Het landschap gaat veranderen
Het landschap rondom Heerenveen staat onder druk door de ruimtevraag die nieuwe
stedelijke functies met zich mee brengen (bedrijventerreinen, woningbouw). Voor het
buitengebied van de gemeente geldt dat de energietransitie en veranderingen in de
landbouwpraktijk het landschap verder zullen veranderen.

Bodem en ondergrond
Het wordt drukker in de ondergrond. Ontwikkelingen als gaswinning, geothermie en
drinkwaterwinning kunnen elkaar bijten en vragen om regie van de overheid. Voor de
diepe ondergrond heeft het Rijk een voorzet gedaan met de Structuurvisie Ondergrond
(STRONG). De gemeente werkt zelf aan een beleidskader ten aanzien van gaswinning en
ontwikkelt als onderdeel van de Omgevingsvisie op termijn een eigen visie op bodem en
ondergrond.

In de bovengrond kan drukte ontstaan door nieuwe netten in het kader van de
energietransitie en de aanleg van glasvezelkabels. Bodemdaling als gevolg van
veenoxidatie en peilverlaging in het veenweidegebieden leiden tot problemen voor
boeren, natuur en inwoners.




Figuur 6.2 De veenbodem         daalt door een   cyclisch proces van maaivelddaling,
peilverlaging en veenoxidatie



Biodiversiteit
In het midden van het Heerenveense veenweidegebied ligt natuurgebied de Deelen. Het
gebied maakt deel uit van een Europees netwerk van belangrijke natuurgebieden; Natura
2000. De Deelen is één van de gebieden in Friesland die het laatst verveend is en is
aangewezen voor bijzondere vogelsoorten. Naast het Natura 2000-gebied de Deelen zijn
flinke stukken in de gemeente Heerenveen aangewezen als onderdeel van Natuurnetwerk
Nederland (voorheen Ecologische Hoofdstructuur), als Ganzenfoerageergebied of
Weidevogelkansgebied. Voorbeelden van deze natuurgebieden zijn het Ketliker Schar, de
bossen bij Oranjewoud, de Kiekenberg en de Botmar.

In de omgeving van Heerenveen en de snelwegen komt de meeste lichtuitstoot voor.
Donkerte en stilte zijn vooral kwaliteiten van het buitengebied. De Deelen is door de
Provincie ook aangewezen als stiltegebied.


                                                                                  31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>                                                      Discussienota Omgevingsvisie


In Nederland is de biodiversiteit teruggelopen naar ca. 15% van de oorspronkelijke,
ongestoorde natuursituatie. Nederland voldoet nog niet aan de Europese doelstelling om
soorten en habitattypen in gunstige staat te brengen en te houden. In Fryslân is vooral
de afname van de aantallen weidevogelsoorten opvallend.

Door ontwatering van het veen zullen natuurwaarden die zijn gerelateerd aan de
veenbodem op termijn verdwijnen en kan de natuurkwaliteit in de Deelen verslechteren.
Plantensoorten die gedijen in natte omstandigheden en vaak zeldzaam zijn, nemen af en
voor weidevogels blijft minder voedsel beschikbaar.

Klimaatverandering
Klimaatverandering zal meer clusterbuien, droogte en hittestress met zich meebrengen.
Hittestress is vooral aan de orde op plekken met grote verharde oppervlakten zoals het
centrum van Heerenveen en de dorpskern van Akkrum. Daarnaast zorgen plekken met
veel groen en water juist voor verkoeling. Door tijdelijke berging en verbeterde
waterafvoer wordt overlast door clusterbuien grotendeels voorkomen. Wel kan hinder
optreden als tunnels onder water lopen.




Figuur 6.3 Opgave op het gebied van de energietransitie

Duurzame energie
In 2015 werd ongeveer 154 van de 3243 Terra Joules energie duurzaam opgewekt (ca.
5%). Klimaatverandering en (inter-)nationale afspraken die hierover zijn gemaakt maken
de transitie naar hernieuwbare en schone energie tot een urgent vraagstuk. De gevolgen
van deze transitie zullen hoe dan ook te zien zijn binnen stedelijk gebied en in het
landelijk gebied. De bovenstaande figuur geeft een indicatie van de hoeveelheid
zonnepanelen, windmolens, geothermie of biomassa die nodig is om voldoende
elektriciteit, warmte en brandstof te leveren voor de gemeente.



                                                                                    32
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>                                                     Discussienota Omgevingsvisie


6.2   Opgaven en dilemma’s

Op het gebied van toekomstbestendig en duurzaam willen we in gesprek over de
volgende opgaven en dilemma’s:

Bodem en ondergrond
-  Provincie en Wetterskip Fryslân werken samen aan de uitvoering van de
   Veenweidevisie. Welke veranderingen in het gebied willen we wel en niet tot stand
   brengen? En welke rol kan de gemeente daarbij spelen?
-  De bodem en ondergrond vormen een archief van ons verleden en leveren
   verschillende ecosysteemdiensten zoals waterzuivering en –berging, het vastleggen
   van koolstof en het leveren van (duurzame) energie. Welke waarden in de
   ondergrond willen we bewaren voor de generaties na ons en hoe kunnen we de
   ondergrond op een goede manier benutten voor een duurzame ontwikkeling?




Figuur 6.4 Opgave op het gebied van biodiversiteit

Landschap en biodiversiteit
-  Hoe zorgen we ervoor dat nieuwe ontwikkelingen passen in het landschap op een
   manier dat de verschillende landschapstypen herkenbaar blijven? Welke
   veranderingen op het gebied van energie, klimaatadaptatie, recreatie & toerisme en
   landbouw kunnen de verschillende landschapstypen aan? En welke ontwikkelingen
   willen we alleen op bepaalde plekken?
-  Op het gebied van landschap en natuur zien we steeds meer bewustwording en
   betrokkenheid van inwoners (denk aan de discussie over landschapspijn). Veel

                                                                                  33
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>                                                         Discussienota Omgevingsvisie


    inwoners zien het landschap als gezamenlijk bezit, terwijl een boer vaak zijn brood
    moet verdienen met het bewerken van het land. Er zit dus een spanning tussen de
    economische, de ecologische- en de belevingswaarde. Hoe kunnen we de
    beleefbaarheid van het landschap vergroten? En hoe zorgen we ervoor dat
    betrokkenheid van inwoners ook leidt tot een gezamenlijke verantwoordelijkheid?
    Welke rol kunnen inwoners en de gemeente spelen op het gebied van biodiversiteit?
-   Langs de snelweg ligt ruimte voor nieuwe woongebieden (A32-zone). Met inbreiding
    op deze plekken wordt nieuw ruimtebeslag in het buitengebied voorkomen, maar hoe
    verhoudt het invullen van deze gebieden zich met de ambities op het gebied van
    openbaar groen en gezondheid? Langs de snelweg is immers ook sprake van een
    hogere geluidsbelasting, fijn stof en risicobronnen in het kader van externe veiligheid.




Figuur 6.4 Opgave op het gebied van klimaatadaptatie

Klimaatadaptatie en openbare ruimte
-  Er is ruimte nodig om de gevolgen van klimaatverandering op te vangen. Daarbij gaat
   het enerzijds om piekbuien op plekken waar het water moeilijk kan worden afgevoerd
   (wateroverlast). Aan de andere kant moet ook meer water worden
   gebufferd/vastgehouden om periodes van droogte voldoende zoet water te kunnen
   leveren en op plekken met hittestress verkoeling te bieden. Hoe gaan we om met
   deze klimaatgevolgen? Kunnen we gevolgen voorkomen (klimaatadaptatie) of er is
   deels ook sprake van klimaatacceptatie?
-  De ruimtelijke structuur van gebouwen en infrastructuur ligt vaak voor een lange
   periode vast. In de openbare ruimte liggen kansen om slagen te maken op het gebied
   van klimaatadaptatie en biodiversiteit. Daarnaast willen we het groen ook gebruiken
   om te sporten, te spelen, te recreëren of voedsel te verbouwen. Heerenveen heeft

                                                                                         34
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>                                                       Discussienota Omgevingsvisie


   geen actuele groenstructuurvisie of visie op de openbare ruimte. In de
   Omgevingsvisie kan richting worden gegeven aan het gebruik, de inrichting en het
   beheer van het openbaar groen. Bijvoorbeeld door aan het openbaar groen één of
   meerdere functies toe te kennen (bijvoorbeeld ecologie, recreëren/sporten/spelen,
   verbouwen van voedsel of esthetisch groen). Welke functies kunnen slim worden
   gecombineerd en welke sluiten elkaar uit?




Figuur 6.5 Opgave op het gebied van de energietransitie

Energietransitie
-  De gemeentelijke doelstelling houdt in dat we op termijn energieneutraal willen zijn.
   Momenteel is de RES (Regionale Energiestrategie) in voorbereiding. Tijdens dit proces
   wordt de energiemix op het niveau van Fries grondgebied bepaald en een doorkijk
   gegeven op welke plekken dit kan of moet landen. Concreet kan het gevolg zijn dat
   Heerenveen (of andere gemeenten) een grotere opgave krijgen om nabijgelegen
   gemeenten met weinig grondgebied te compenseren. Welke doelstelling streven wij
   als gemeente na en met welke energiemixen kunnen we energieneutraal worden?
-  De energietransitie gaat hoe dan ook leiden tot veranderingen in de gebouwde
   omgeving en in het landschap. Welke vormen van energie willen we op welke plekken
   toestaan en welke voorwaarden stellen we aan goede ruimtelijke inpassing?
-  Het gemeentelijk zonneparkenbeleid gaat uit van kleine parken bij kleine dorpen en
   grote parken bij Heerenveen. De energieopgave is dusdanig groot dat deze
   uitgangsprincipes wellicht niet zijn vol te houden. Op welke plekken zien we kans om
   energielandschappen te creëren?




                                                                                     35
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>                                                       Discussienota Omgevingsvisie


7     Gebiedsopgaven

In de gemeente zijn een aantal lopende opgaven voor de ontwikkeling van nieuwe
stedelijke functies. In andere gebieden zijn er veranderende omstandigheden waardoor
er een opgave ligt om te komen tot een betere inrichting. In dit hoofdstuk worden vijf
specifieke gebiedsopgaven geschetst die mede bepalend zijn voor de ontwikkeling van
Heerenveen als geheel. In het kader van de dialoog worden deze ontwikkelingen daarom
meegenomen. Ook kunnen uit de dialogen aanvullende gebiedsopgaven naar voren
komen.

7.1     Gebiedsontwikkeling A32-zone

Op dit moment worden de aansluitingen op de A32 aangepast. Dit leidt tot een
verbeterde bereikbaarheid van het gebied grenzend aan de snelweg. In deze A32-zone
zijn de afgelopen jaren verschillende ontwikkelingen tot stand gebracht, bijvoorbeeld in
het Sportstadgebied. Tegelijkertijd is er nog ruimte om het gebied verder te ontwikkelen.
De begrenzing van dit gebied omvat Heerenveen Noord-Oost, het Stadiongebied, en de
het deel van Skoatterwâld langs de A32.




Figuur 7.1 De A32-zone biedt mogelijkheden voor gebiedsontwikkeling

Verschillende ideeën en ontwikkelingen zijn relevant voor de invulling van het gebied:
-  De ontwikkeling van een hotellocatie (er zijn twee verschillende plannen ingediend);
-  De ambities van SC Heerenveen om te komen tot een eigen voetbalacademie aan de
   oostkant van de A32 ten noorden van het huidige sportcomplex;
-  De ambities van de VV Heerenveen voor het huidige sportcomplex;
-  De potenties van de voorgenomen woningbouw op de vlek grond in Skoatterwâld
   grenzend aan P6 en Heerenveen-Noord Oost;

                                                                                      36
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>                                                         Discussienota Omgevingsvisie


-     De potenties van de gronden aan de Oranje Nassaulaan; wel of geen woningbouw,
      eventuele alternatieve functies;
-     De kansen voor alternatieve ontwikkelingsmogelijkheden voor de resterende
      kantorenvlek aan de Abe Lenstra Boulevard ten westen van het Fryslân College;
-     De ontwikkelingspotenties voor de noordplot (zowel ten noorden als ten zuiden van
      de Atalantastraat);
-     De behoefte aan c.q. de ambities met betrekking tot ruimte voor evenementen.
-     De bereikbaarheid (locatie en omvang van parkeervoorzieningen) van het gebied
      tijdens (sport)evenementen;
-     De inrichting van het openbare gebied.

Het is wenselijk om de ontwikkeling van de A32 in onderlinge samenhang te bekijken.
Daarom zal voor dit gebied op termijn een structuurvisie worden gemaakt. De
Omgevingsvisie vormt daarbij een kader op hoofdlijnen. Een dilemma dat speelt in de
A32-zone is dat verdere verdichting gewenst is vanuit duurzame verstedelijking. Aan de
andere kant kan het vanuit gezondheid van belang om terughoudend te zijn met
kwetsbare functies langs de snelweg.




Figuur 7.2 Centrum van Heerenveen


7.2      Centrumgebieden Heerenveen, Akkrum, Jubbega en Aldeboarn

In het Hoofdlijnenakkoord 2018-2022 is opgenomen dat een kwaliteitsimpuls gewenst is
in de centrumgebieden van Heerenveen, Akkrum, Aldeboarn en Jubbega. Daarbij gaat
het zowel om mogelijk functieverandering in deze gebieden, als de invulling van de
openbare ruimte.



                                                                                          37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>                                                       Discussienota Omgevingsvisie


Voor het centrum van Heerenveen wordt een G1000-proces opgestart. Gelijktijdig
worden nieuwe plannen uitgewerkt voor het stationsgebied van Heerenveen en zijn
worden ook planvormingsprocessen opgestart voor Akkrum, Aldeboarn en Jubbega. Het
is wenselijk dat deze plannen goed op elkaar aansluiten, waardoor ze elkaar aanvullen en
versterken. In de integrale Omgevingsvisie kunnen uitspraken op hoofdlijnen worden
gedaan over het profiel van deze gebieden.

7.3   Ontwikkeling van Klaverblad-Noordoost

Heerenveen heeft op dit moment op verschillende bedrijventerreinen bedrijvenkavels in
de aanbieding. Om in te kunnen spelen op nieuwe vragen van bedrijven, wordt plannen
voorbereid voor de ontwikkeling van het gebied Klaverblad-Noordoost. De ontwikkeling
van dit gebied zal gefaseerd en adaptief tot stand komen.




Figuur 7.3 Plangebied Klaverblad-Noordoost

In het proces van de Sinnetafels wordt gewerkt aan de invulling van Klaverblad
Noordoost. Samen met omwonenden zijn een aantal schetsscenario’s gemaakt (zie
onderstaand één van de schetsscenario’s). Op dit moment wordt gedacht een invulling
van 1/3 bedrijventerrein, 1/3 zonnecollectoren en 1/3 bedrijventerrein. Voor dit gebied
moet nader worden afgewogen voor welk type bedrijven het kan worden gebruikt.

Dilemma’s en opgaven die spelen bij de nadere uitwerking van de plannen:
-   Op welke bedrijfssegmenten wordt het terrein en de aquisitiestrategie ingericht? En
    welke maatvoering krijgen de kavels daarbij? Richten we ons op logistieke bedrijven
    of willen we gronden reserveren voor andere bedrijvigheid (zie ook de dilemma’s die
    worden beschreven in paragraaf 5.2);
-   Welke rol spelen de duurzaamheidsambities van de gemeente bij het werven van
    bedrijven en de uitgifte van kavels?


                                                                                     38
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>                                                     Discussienota Omgevingsvisie


7.4   Woningbouwopgave (kwantitatief en kwalitatief)

De bevolkingsgroei in Heerenveen remt in de toekomst af. Omdat het aantal huishoudens
de komende jaren nog blijft groeien, blijft er behoefte aan uitbreiding van de
woningvoorraad.

De benodigde nieuwbouw kan waarschijnlijk voor een groot deel worden gerealiseerd
binnen bestaand bebouwd gebied en bestaande uitleglocaties zoals Skoâtterwald
(Heerenveen), de Eide (Tjalleberd) en de Fjilden (Nieuwehorne). Over de invulling en
programmering van nieuwe woningbouwlocaties moet nog worden nagedacht.
Heerenveen Noordoost en het Stadiongebied Noordplot zijn in beeld als potentiële
inbreidingslocaties.

Door verandering van de bevolkingssamenstelling en de noodzaak tot verduurzaming
verschuift de woningbouwopgave naar een meer kwalitatieve opgave. De kwalitatieve
opgave wordt het eerst zichtbaar in kwetsbare delen van de woningvoorraad. Renovatie
van sociale huurwoningen en investeringen in de particuliere woningvoorraad zijn
noodzakelijk om de levensduur van woningen te verlengen en de woningvoorraad te
verduurzamen. Waar de verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van woningen niet meer op
peil is te brengen met renovatie, kan herstructurering en vervanging van de
woningvoorraad gewenst zijn. Herstructureringsgebieden zijn nog niet afgebakend.




Figuur 7.4 Woningbouw in uitbreidingsgebied Skoatterwâld

Op welke plek daadwerkelijk nieuwe woningen worden gerealiseerd, in welke
samenstelling en voor welke doelgroep, wordt in belangrijke mate bepaald door de
woningvraag. Deze woningvraag wordt beïnvloed door landelijke en regionale
ontwikkelingen zoals vergrijzing en de gezinsverdunning, de trek naar grotere kernen,
flexibilisering van de arbeidsmarkt en de noodzaak tot verduurzaming. De
Omgevingsvisie zal op hoofdlijnen richting geven aan het woningbouwprogramma voor
de komende jaren.




                                                                                  39
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>                                                     Discussienota Omgevingsvisie


7.5   Veenweidegebied

In het Friese veenweidegebied daalt het maaiveld doordat de veenlaag langzaam
verdwijnt. Oorzaak is de ontwatering van het veen, waardoor er zuurstof in de bodem
komt en het veen langzaam wordt afgebroken (veenoxidatie).

Effecten veenoxidatie
De effecten van bodemdaling zijn onomkeerbaar en ingrijpend voor de inrichting en het
gebruik van het gebied, en daarom ook voor de mensen die er wonen, werken en
recreëren. Wanneer we het huidige beleid en de huidige maatregelen doorzetten is het
veen over honderd jaar nagenoeg verdwenen. De veenweideproblematiek leidt tot
verschillende effecten voor de leefomgeving:
- Verdroging van hoger gelegen natuur en landbouwgronden;
- Versnippering van het waterbeheer;
- Droogstaande fundering;
- Verzakkende wegen en riolering;
- 30% van de Friese CO2-uitstoot komt door afbraak van het veen in Friesland;
- Afname bodemvruchtbaarheid;
- Verdwijnen landschappelijke kenmerken, archeologische waarden en natuurwaarden.




Figuur 7.5 Gebiedsindeling in de Veenweidevisie

Veenweidevisie Provincie Fryslân
In 2015 is door Provinciale Staten de Veenweidevisie vastgesteld. In de Veenweidevisie
zijn een aantal generieke beleidsuitgangspunten opgenomen en een aantal
gebiedsgerichte strategieën. Daarbij wordt een onderscheid gemaakt tussen gebieden
waar veenlaag te dun is (veendikte <80 cm), gebieden waar de veenoxidatie vertraagt
kan worden (veendikte >80 cm) en gebieden waar een nog dikke veenlaag aanwezig
(kansrijke gebieden).


                                                                                   40
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>                                                      Discussienota Omgevingsvisie


In de kansrijke gebieden liggen mogelijkheden voor integrale gebiedsaanpak en een
koppeling van opgaven op het gebied van landbouw, waterbeheer, biodiversiteit,
toerisme en leefbaarheid.

Veenweidegebied Aldeboarn / de Deelen
Het veenweidegebied in de omgeving van de dorpen Aldeboarn en Akkrum wordt ook wel
het ‘lage midden’ van Friesland genoemd. Vanwege het aanwezige veenpakket wordt het
gebied Aldeboarn / de Deelen in de Veenweidevisie aangemerkt als kansrijk gebied. In de
diepe veenpolders ten zuiden van de Deelen is het veen grotendeels afgegraven of
verbrand (geoxideerd). Hier komt de onderliggende zandgrond te voorschijn.




Figuur 7.6 Het veenweidegebied in de omgeving van Aldeboarn, Nes en Akkrum

Door boeren (Gebiedscollectief it Lege Midden) en Stichting Beekdallandschap
Koningsdiep/   De   Nije   Boarn    wordt    gewerkt   aan    oplossingen   voor   de
veenweideproblematiek. Er zijn onder andere proeven opgestart met grondwatergestuurd
peilbeheer,  andere    vormen     van   maïsteelt   en   het   verbeteren    van   de
bodemvruchtbaarheid. Er wordt naar gestreefd om eind 2019 een door de streek
gedragen ontwikkelingskoers te formuleren. In de Omgevingsvisie kan de rol en de visie
van de gemeente op het veenweidegebied nader worden ingevuld.




                                                                                    41
</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre>                                                        Discussienota Omgevingsvisie


8     Algemene opgaven

In dit hoofdstuk worden een paar algemene dilemma’s benoemd die bij het opstellen van
de Omgevingsvisie en tijdens de uitvoering daarvan een rol kunnen spelen. Met deze
discussienota worden de dilemma’s geagendeerd, maar worden er nog geen keuzes
gemaakt. Wel is duidelijk dat het stellen van prioriteiten noodzakelijk is. In de nota van
uitgangspunten en de ontwerp-Omgevingsvisie komen deze keuzes aan de orde.

8.1     Beleid en regelgeving van andere overheden

We starten de discussie over de Omgevingsvisie niet vanuit een blanco situatie. Als
gemeente beschikken we al over veel actueel beleid. Aanvullend gelden vanuit andere
overheden randvoorwaarden en beperkingen voor het ruimtegebruik binnen onze
gemeente. Deze kaders bepalen het speelveld waarbinnen de gemeente zich kan
ontwikkelen.

Op dit moment hebben zowel het Rijk als de Provincie een nieuwe Omgevingsvisie in
voorbereiding. Zodra deze visies zijn vastgesteld (of als ontwerp zijn gepubliceerd),
wordt dit beleid vertaald naar de Omgevingsvisie voor Heerenveen. Daarnaast gelden
natuurlijk de wettelijke bepalingen.

8.2     Conflicterende ruimteclaims

Veel ontwikkelingen vragen in de komende jaren meer ruimte, zowel bovengronds als
ondergronds. Daarbij kunnen ontwikkelingen de omgevingskwaliteit onder druk zetten,
omdat ze ten koste gaan van de leefbaarheid, de landschappelijke kwaliteit of de
gezondheid.

Voorbeelden van het conflicterende belangen en ruimteclaims zijn:
- Het versterken van Heerenveen als regionaal centrum vs. draagvlaak voor
   voorzieningen in de dorpen;
- Ruimte voor economische dynamiek vs. rust en gezondheid;
- Intensivering van de landbouw vs. biodiversiteit;
- De noodzaak om de energietransitie te versnellen vs. de kwaliteit van het landschap.

Overkoepelende dilemma’s
In de discussiefase zijn ook een aantal overkoepelende dilemma’s naar voren gekomen:
- Wat voor gemeente willen we zijn? Wat bepaalt het DNA of de identiteit van je
    dorp/gemeente? Hoe behouden we deze kernwaarden maar bieden we ook de
    benodigde ruimte voor nieuwe ontwikkelingen op het gebied van economie, wonen of
    verduurzaming?
- Met een keuze voor inbreiding binnen het bestaand bebouwd gebied zijn we zuinig
    met de ruimte in het buitengebied. Aan de andere kant kan dit ten koste gaan van
    waardevol (openbaar) groen binnen de kernen. Daarnaast kan het vanuit
    gezondheidsoogpunt wenselijk zijn om terughoudend te zijn met kwetsbare functies
    langs snelwegen;
- Vanuit welk oogpunt willen we evenementen organiseren en recreatieve
    voorzieningen de ruimte geven? Willen we vooral bezoekers van ver trekken, of juist
    meer focus op de eigen inwoners?

                                                                                       42
</pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 43 ======================================================================

<pre>                                                        Discussienota Omgevingsvisie


-     Koesteren we de kleinschaligheid en diversiteit of willen we sterker inzetten op
      samenwerking en bundelen van organisaties en voorzieningen?
-     Er zit soms een spanningsveld tussen nieuwe economische activiteiten en aanwezige
      omgevingskwaliteiten zoals stilte, donkerte of schone lucht. De Omgevingswet biedt
      voor een aantal omgevingsaspecten de mogelijkheid om per gebied strengere of juist
      minder strenge normen vast te stellen. In welke gebieden willen we meer ruimte voor
      economische dynamiek en in welke gebieden willen we juist een betere bescherming
      van omgevingskwaliteiten?

Meervoudig ruimtegebruik
In een aantal gevallen gaan functies goed samen. Door het slim ordenen en zoneren van
gebieden meerwaarde worden bereikt (meervoudig ruimtegebruik). In andere gevallen is
het mogelijk om negatieve gevolgen van ontwikkelingen weg te nemen door het stellen
van randvoorwaarden of het treffen van (inpassings-) maatregelen.




Figuur 8.1 Een deel van de ruimteconflicten kunnen worden opgelost door duurzaam
ruimtegebruik

Milieueffectrapportage
Door middel van milieueffectrapportage kunnen de effecten van verschillende keuzes
voor de leefomgeving in beeld worden gebracht. Dit helpt bij het stellen van prioriteiten
of het formuleren van randvoorwaarden. Afhankelijk van de reikwijdte van de
Omgevingsvisie is een Milieueffectrapportage verplicht, optioneel of niet nodig. Na de
dialoogfase dient te worden afgewogen of een milieueffectrapport wordt gemaakt.

8.3      Een andere rol voor de gemeente?

Veranderende visie op de overheid
De Omgevingswet laat meer ruimte voor lokaal maatwerk en streeft naar meer
betrokkenheid van burgers bij de ontwikkeling van plannen. Dit past ook bij de
ontwikkeling waarin burgers steeds meer toegang hebben tot informatie en steeds meer
zaken zelf organiseren. Tegelijkertijd wordt van de overheid ook meer regie en actie

                                                                                      43
</pre>

====================================================================== Einde pagina 43 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 44 ======================================================================

<pre>                                                      Discussienota Omgevingsvisie


gevraagd op urgente maatschappelijke opgaven zoals de energietransitie en het inpassen
van de gevolgen van het klimaat (klimaatadaptatie). Dit brengt voor de gemeente een
dilemma met zich mee. Moeten de gemeente meer loslaten of meer regisseren? En is dat
bij elke opgave hetzelfde of kan de overheid meerdere rollen tegelijk aannemen?




Figuur 8.4 Vier benaderingen van het sturen op doelen door de overheid
(bron: van der Steen et. al, 2014)

Dilemma’s in het kader van de Omgevingswet
Een aantal voorbeelden van vragen en dilemma’s die een rol spelen bij de invulling van
het nieuwe omgevingsinstrumentarium:
- Flexibiliteit in een Omgevingsplan geeft meer mogelijkheden om mee te werken aan
    initiatieven, maar ook minder rechtszekerheid aan burgers. Hoeveel zekerheid vinden
    we minimaal nodig? Geldt dit overal?
- Wanneer de invulling van de fysieke leefomgeving van onderop wordt georganiseerd,
    betekent dit mogelijk ook meer vrijblijvendheid en een minder samenhangende
    ruimtelijke structuur. Aan de andere kant is er meer ruimte voor dynamiek en
    spontaniteit, hoe moet de gemeente hier op in spelen?
- Hoe borgen we dat het algemene belang voorop blijft staan, wanneer meer vanuit
    particuliere initiatieven wordt gewerkt?
- Worden doelstellingen voor de lange termijn wel gehaald als we allemaal samen
    verantwoordelijk zijn? Leidt samenwerking tot nieuwe inzichten en sneller en beter
    resultaat of juist tot vertraging?




Figuur 8.3 Dilemma’s in het kader van de Omgevingswet

                                                                                    44
</pre>

====================================================================== Einde pagina 44 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 45 ======================================================================

<pre>                                                      Discussienota Omgevingsvisie


In gesprek met inwoners
Belangrijke vragen tijdens de dialoogrondes zijn: welke rol zien bewoners voor zichzelf
bij de verschillende opgaven? Bij welke opgaven is meer regie van de overheid gewenst?
De uitkomst kan per opgave heel verschillend zijn. Misschien zijn inwoners bijvoorbeeld
wel geneigd om delen van het groen in te richten of te onderhouden, maar vinden zij dat
de gemeente verantwoordelijk is voor klimaatadaptatie.




                                                                                    45
</pre>

====================================================================== Einde pagina 45 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 46 ======================================================================

<pre>                                                       Discussienota Omgevingsvisie


9     Vervolgproces

Na vaststelling van de discussienota wordt de eerste dialoogronde met inwoners en
belangenorganisaties gestart. De uitkomsten hiervan worden voor de zomer vastgelegd
in een concept Nota van Uitgangspunten.

9.1     Dialoog met inwoners

De omgevingsdialogen vinden plaats in zes verschillende gebieden (zie kaartje in bijlage
2). Tijdens de dialoogsessies wordt een korte introductie gegeven op de Omgevingsvisie
en de opgaven die de komende jaren van belang zijn voor onze gemeente, maar bovenal
gaan we in gesprek met inwoners.

Inwoners, raadsleden en belangenorganisaties worden allemaal uitgenodigd. De wijze
waarop de dialogen worden ingevuld wordt uitgewerkt als onderdeel van het
Communicatieplan.

9.2     Uitwerking in Nota van Uitgangspunten

Met de opbrengst van de dialoogfase zullen we in een concept Nota van Uitgangspunten
de volgende zaken verder uitwerken:
- Overkoepelende ambitie voor de omgevingsvisie;
- Leidende principes op het gebied van samenwerking en inhoud;
- Ambities en doestellingen voor de verschillende thema’s en gebieden;
- Afbakening van urgente opgaven;
- Voor zover relevant: verschillende scenario’s.




                                                                                     46
</pre>

====================================================================== Einde pagina 46 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 47 ======================================================================

<pre>                                                  Discussienota Omgevingsvisie




Colofon

Opdrachtgever:    J. Kleinheerenbrink
Opdracht:         Discussienota Omgevingsvisie
Versie:           1.3, raadsstuk
Omvang rapport:   47 pagina’s
Auteur:           J. Stegeman & E. Stellingwerf




                                                                           47
</pre>

====================================================================== Einde pagina 47 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 48 ======================================================================

<pre>Discussienota Omgevingsvisie




                         48
</pre>

====================================================================== Einde pagina 48 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 49 ======================================================================

<pre>                                                                                 Bijlage 2



Bijlage 1 Ontwikkelgeschiedenis in het kort: Ferhaal fan it Fean

Ontstaan van het landschap
Tijdens de voorlaatste ijstijd, het Saalien (200.000 v. Chr.), ontstonden in Zuidoost-
Friesland, als gevolg van de opstuwende werking van het landijs, noordoost-zuidwest
lopende ruggen. De voor het ijsfront liggende gletsjertongen hebben in de (brede) dalen
gelegen van de huidige riviertjes de Tjonger, de Linde en het Koningsdiep. Het door het
ijs meegevoerde materiaal dat bij het afsmelten achterbleef, vormde de keileemlagen.
Tijdens de vrij droge, laatste ijstijd, het Weichselien (ca. 100.000-10.000 v. Chr), werden
op deze keileemondergronden dekzandpakketten afgezet.




Figuur B1.1 Maaiveldhoogte (bron: AHN)

Later, in het Holoceen (10.000 v. Chr – nu), werd het klimaat warmer en vochtiger
waardoor de plantengroei toenam en op sommige natte plaatsen veen ontstond. Er
ontstonden veenlagen met een maximale dikte van 2 à 3 m die in een groot aantal
gebieden boven de dekzandruggen uitgroeiden en zo ontstond hoogveen.
Hoogveenpakketten werden vooral gevoed door (voedselarm) regenwater. Lager gelegen
veengebieden daarentegen werden met name gevoed vanuit lokale grondwaterstromen.

Vanaf het oostelijk gelegen Drents plateau, loopt de maaiveldhoogte geleidelijk af in
westelijke richting, om te eindigen in het laagveengebied van ‘it lege midden’.




                                                                                        49
</pre>

====================================================================== Einde pagina 49 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 50 ======================================================================

<pre>                                                                             Bijlage 2


Ontginning van het veen
Na de laatste ijstijd is het landschap geleidelijk veranderd door bewoning en
aanpassingen die door de mens zijn gedaan. Het stroomdal van de Boorne wordt sinds de
vroege Middeleeuwen bewoond met terpen. In de gemeente Heerenveen liggen twee
hoger gelegen zandruggen die in de Middeleeuwen werden bewoond; de Aengwirderweg
met daaraan de dorpen Luinjeberd, Tjalleberd en Gersloot en de Schoterlandseweg met
de dorpen Oudeschoot, Mildam, Oudehorne, Jubbega-Schurega en Hoornsterzwaag.
Vanuit deze Middelseeuwse ontginningsassen werd het veengebied ontwaterd en geschikt
gemaakt voor landbouw.




Figuur B1.2 Bebouwing in en rond Heerenveen, omstreeks 1830

Vanwege de behoefte aan turf in de Hollandse steden werden in de 16 e eeuw de eerste
voorbereidingen getroffen tot het afgraven van het hoogveen. In 1551 werd op initiatief
van drie heren een compagnie opgericht, met als doel grote stukken land op te kopen en
aan veenontginning te doen. Van Akkrum tot Heerenveen werd de Heeresloot gegraven
en haaks daarop de Schoterlandse Compagnonsvaart (het veengebied in). Op het
kruispunt van beide kanalen ontstond een Heerenveen. De hoofdplaats dankt haar naam
aan de heren van het veen. De eerste bebouwing in Heerenveen was geconcentreerd
langs de Heeresloot en de Schoterlandse Compagnonsvaart (Herewal, Lindegracht,
Breedpad en van Harenspad).

De langwerpige veengebieden werden in de lengte met een kanaal doorsneden: de
Schoterlandse Compagnonsvaart. Haaks daarop werden wijken gegraven en weer haaks
daarop greppels. De vaarten en wijken dienden zowel voor de afvoer van turf als voor de
ontwatering van het gebied.


                                                                                    50
</pre>

====================================================================== Einde pagina 50 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 51 ======================================================================

<pre>                                                                              Bijlage 2


Ontginning van het laagveen
Pas in de eerste helft van de 19e eeuw kwam de laagveenontginning in It Lege Midden op
gang. Lange tijd was het natte laagveengebied ten noorden van de plaats Heerenveen
verlaten en nagenoeg ontoegankelijk: elke herfst en winter overstroomde het geheel. Pas
in het eerste kwart van de twintigste eeuw werd, na de vervening van het
hoogveengebied, begonnen met de vervening van De Deelen.




Figuur B1.32. Laagveenontginning de Deelen is tegenwoordig Natura 2000-gebied

Ten zuiden van de Buitenweg werd tot aan het begin van deze eeuw nog op kleine schaal
laagveen gegraven. In De Deelen werd zelfs tot in de jaren zestig van de vorige eeuw
nog turf gestoken. Heel plaatselijk zijn hier nog restanten van petgatengebieden blijven
liggen zoals de Tjalberterkrite ten noorden van Luinjeberd en Tjalleberd. Op plaatsen
waar het veen werd uitgebaggerd, bleven langgerekte petgaten over. Het zo ontstane
patroon van petgaten en stripen bepaalt het huidige aanzien van het laagveenreservaat
De Deelen.




                                                                                     51
</pre>

====================================================================== Einde pagina 51 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 52 ======================================================================

<pre>                                                                              Bijlage 2


Landgoederenzone Oranjewoud
In 1676 kocht Albertine Agnes, weduwe van de Friese stadhouder Willem Frederik van
Nassau en kleindochter van Willem van Oranje, drie boerderijen in het ontgonnen
veenlandschap ten zuiden van de Knipe. Ze gebruikte de reeds aanwezige Sickingastate
als buitenhuis en begon met de aanleg van tuinen. Na de dood van Albertine Agnes ging
haar opvolgster en schoondochter Henriëtte Amalia verder net inrichten en verfraaien
van het landgoed.

Het stadhouderlijke landgoed had een grote aantrekkingskracht op adellijke families, die
er in de buurt hun buitenplaatsen stichten. Zo bestond ten oosten van Oranjewoud rond
1690 al een buitentje, dat later de naam ‘Pauwenburg’ kreeg, en dat in 1759 in handen
kwam van de regenfamilie van Scheltinga. In 1823 werd ook het landgoed Oranjewoud
gekocht door de familie van Scheltinga.




Figuur B1.4 Landgoed Oranjewoud

In de 19e eeuw nam de recreatie in het gebied steeds een grotere vlucht. In 1834 werd
bij de kruising van de Zandweg, de Krukmanslaan en de Tjeerd Roslaan ‘Hotel
Heidewoud’ (later Tjaarda) gebouwd. Het hotel speelt, ondanks de nieuwbouw uit 1996,
nog steeds een belangrijke rol in de structuur van het gebied, door zijn ligging op het
knooppunt van vijf wegen.

Aan het begin van de 20ste eeuw kwam het gebied in trek bij de gegoede burgerij, die ten
westen ervan villa’s bouwde. Voor veel adellijke families werd het steeds moeilijker om
de landgoederen in stand te houden, onder meer door gestegen kosten. In 1959 werden
alle bezittingen van de Van Scheltinga’s verkocht aan een verzekeringsconcern.
Verschillende landhuizen, tuinhuizen en koepels verdwenen.

                                                                                     52
</pre>

====================================================================== Einde pagina 52 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 53 ======================================================================

<pre>                                                                            Bijlage 2


Industrialisatie en uitbreidingsplannen
Doordat steenkool in opkomst was als brandstof en de veengronden deels waren
uitgeput, werden landbouw en industrie rond 1900 de dominante economische factoren.
De overgang naar landbouw betekende ook nieuwe bebouwing. In de veenpolders, aan
de compagnonsvaart en aan de wijken verrees een verscheidenheid aan boederijen; van
zeer bescheiden keuterboerderijtjes tot aan zeer indrukwekkende herenboerderijen. Ook
werden verschillende zuivelfabrieken gebouwd en ontstonden de eerste industrieën in
Heerenveen.




Figuur B1.5 Luchtfoto 1951

Door de realisatie van een spoorverbinding met Arnhem in 1865, werd de bereikbaarheid
van Heerenveen met de rest van Nederland sterk verbeterd. De streekfunctie van
Heerenveen werd groter toen er vanaf de late negentiende eeuw scholen, een ziekenhuis,
een wedstrijdijsbaan en voetbalstadion werden gebouwd. Bovendien was Heerenveen
ook een bestuurlijk centrum omdat tot 1934 de gemeentehuizen van zowel Aengwirden
als Schoterland in de plaats Heerenveen lagen.
                                                                                   53
</pre>

====================================================================== Einde pagina 53 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 54 ======================================================================

<pre>                                                                             Bijlage 2


De trek van turfstekers naar Heerenveen en de toenemende industrialisatie dwong het
gemeentebestuur tot uitbreiden. In eerste instantie vond deze uitbreiding plaats in de
‘binnenbocht’ van de Heeresloot en de Schoterlandse Compagnonsvaart. Toen in 1934
een nieuwe gemeente Heerenveen ontstond door de samenvoeging van Aengwirden met
een deel van Schoterland en Haskerand, werd de gemeente volgens de Woningwet
verplicht was om een uitbreidingsplan op te stellen. Het eerste uitbreidingsplan was
bescheiden van omvang, één deel vulde de bestaande bebouwing tot aan de Thialfweg en
de Zonnebloemstraat. Het tweede deel betrof een plan voorbebouwing achter de
Burgemeester Falkenaweg.




Figuur B1.6 Plan voor de verlegging van de Rijksweg Leeuwarden – Zwolle

Naoorlogse ontwikkeling Heerenveen
In de naoorlogse jaren na de bevolking toe en werd de bebouwing uitgebreid. Na de
Tweede Wereldoorlog stond de omlegging van de rijksweg van Zwolle naar Leeuwarden
(A32) vast. Daarnaast had Rijkswaterstaat nog een rijksweg gepland van west naar oost,
die de omgelegde rijksweg zou kruisen ten noordoosten van Heerenveen. Een groot
verkeersplein bij Terband zou beide rijkswegen verbinden. Het verkeersplein werd
geopend in 1953 en de omlegging van de rijksweg Zwolle-Leeuwarden was voltooid in
1957.

In de jaren 60 werd vooral gebouwd aan de wijk de Akkers, tussen de Burgemeester
Falkenaweg en de spoorlijn. Ook in Oudeschoot, Tjalleberd, Nieuwehorne, Aldeboarn en
Akkrum werden verschillende naoorlogse uitbreidingen gerealiseerd. Latere uitbreidingen
werden gerealiseerd met wijken als de Greiden, Nijehaske en de Heide.

                                                                                    54
</pre>

====================================================================== Einde pagina 54 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 55 ======================================================================

<pre>                                                                             Bijlage 2


1991 werd in vervolg op de Vierde Nota Ruimte de nota VINEX vastgesteld. Om de
verdere bevolkingsgroei van Nederland te accommoderen werd in het VINEX-document
een aantal uitgangspunten vastgesteld voor de bouw van nieuwe woongebieden vanaf
circa 1995. Het belangrijkste uitgangspunt was dat nieuwe woonwijken dicht bij de
bestaande stadscentra moesten worden gepland. In Heerenveen leidde dit tot de
realisatie van nieuwbouwwijk Skoatterwâld. Het ontwerp werd getekend door Ashok
Bhalotra (Kuiper Compagnons).

In 1998 is het structuurplan Skoatterwâld door de gemeenteraad vastgesteld. Het
structuurplan geeft een beeld van de inrichting van Skoatterwâld in de eindsituatie. Op
dit moment worden woningen in fase III van het plan verkocht.




                                                                                    55
</pre>

====================================================================== Einde pagina 55 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 56 ======================================================================

<pre>                                    Bijlage 2


Bijlage 2 Kaartje dialooggebieden




                                          56
</pre>

====================================================================== Einde pagina 56 =================================================================

<br><br>