<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>                                       GEBIEDSVISIE
OEFSTAD     LEEUWAR DEN        P ROEFSTAD     LEEUWAR DEN
B I N DEN D LEEUWAR DEN       VER B I N DEN D LEEUWAR DEN
GENTI J DS  LEEUWAR DEN        EIGENTI J DS   LEEUWAR DEN
LEGGEN D    LEEUWAR DEN GR ENSVER LEGGEN D    LEEUWAR DEN
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>VER B I N DEN D          LEEUWAR DEN              VER B I N DEN D LEEUWAR DEN       VER B I N DEN D  LEEUWAR DEN
 EIGENTI J DS            LEEUWAR DEN               EIGENTI J DS   LEEUWAR DEN        EIGENTI J DS    LEEUWAR DEN
                                                                                               GEBIEDSVISIE
VER LEGGEN D             LEEUWAR DEN        GR ENSVER LEGGEN D    LEEUWAR DEN GR ENSVER LEGGEN D     LEEUWAR DEN
        COLOFON
        Gebiedsvisie Spoordok Leeuwarden
        november 2021
        in opdracht van :
        Gemeente Leeuwarden
        BPD | Bouwfonds Gebiedsontwikkeling
        Uitgevoerd door:
        SITE
        ZUS [Zones Urbaines Sensibles]
        © 2021
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>                                                                                     Prinsentuin
                                                                                               Centrum
               t
                                           Tessels
                                                   c hadestr
                                                             aat
Energie Campus
                            Harlingervaar t
                                                                    Stationskwartier
                                               g         Spoordok
                                            we
                                       a ll
                                  r sh
                               Ma
                     Zwette
                                                                  Middelsee
        Dairy Campus
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>                                                              Voorwoord
                              “Het begint er hier nu wat desolaat uit te zien. Het zou mooi zijn als dit gebied groener wordt en er meer
                              reuring ontstaat.” Het is één van de reacties van wandelaars die in september 2021 meedachten met hoe
                              Spoordok er in 2050 uit kan zien. Een greep uit de reacties van inwoners leert dat er meer behoefte is aan
                              groen, betere verbindingen tussen de verschillende stadsdelen en misschien kan het spoor ondergronds,
                                          maar ook dat deze plek een deel van de woningnood in Leeuwarden kan oplossen.
                              Spoordok in de Spoorzone van Leeuwarden vraagt om een herontwikkeling. Op hetzelfde moment staan
                              we voor grote opgaven, bijvoorbeeld op het gebied van klimaat, biodiversiteit, energie en mobiliteit. En
                              natuurlijk de woningbouwopgave, waarbij betaalbaarheid, duurzaamheid en circulairiteit sleutelwoorden
                                                                                    zijn.
                              Spoordok ligt centraal in de stad, dicht bij het station en de historische binnenstad. Maar ook vlak bij het
                              groene Friese landschap en het buitengebied. Spoordok verbindt daarmee veel delen van Leeuwarden
                              met elkaar. Het is voor velen ook de entree van de stad met de auto, het openbaar vervoer of via het water.
                              Door de unieke ligging kan het gebied niet alleen van toegevoegde waarde zijn voor de Friese hoofdstad,
                                                                      maar zeker ook voor de regio.
                              Maar hoe geven we invulling aan al die opgaven en hoe kan dat eruit zien, bijvoorbeeld in 2050? Eind
                              2020 zijn we, gemeente Leeuwarden en BPD | Bouwfonds gebiedsontwikkeling, als gezamenlijk
                              gebiedsregisseur gestart met het opstellen van een gebiedsvisie. SITE en ZUS hebben dit proces
                              begeleid. Als gebiedsregisseurs combineren we onze kennis, maar dat doen we niet alleen. Vanuit de
                              gedachte ‘Proefstad’ is deze gebiedsvisie tot stand gekomen. Mét grondeigenaren, belanghebbenden en
                              inwoners uit de stad tijdens het event Grensverleggend Spoordok, waar men Spoordok kon ontdekken en
                              op verschillende manieren mee kon denken over de toekomst van dit gebied. Met elkaar hebben we kleur
                                                                          gegeven aan de visie.
                              Deze gebiedsvisie zet de stip op de horizon voor Spoordok. Een plek waar je straks kunt wonen, werken,
                              recreëren, ontdekken, leren en nog veel meer. Spoordok laat in de toekomst letterlijk en figuurlijk zien
                              wat Leeuwarden in huis heeft. Met een stedelijkheid die nieuw is voor Leeuwarden. Het is een gewaagde
                              sprong in het diepe en tegelijkertijd heel eigen. De gebiedsvisie omschrijft voor welke opgaven we staan,
                                                 welke ambities we hebben en hoe we daar samen invulling aan geven.
                              Het zijn niet alleen dromen over de toekomst, maar het geeft ook richting aan hoe we Spoordok willen
                              realiseren. De herontwikkeling van Spoordok kost tijd en vindt niet van de één op de andere dag plaats. We
                              hebben elkaar de komende tijd hard nodig om deze visie verder uit te werken en werkelijkheid te maken.
                              Samen met eigenaren, deskundige partners en de samenleving. In de tussentijd gebeurt er al veel, zoals
                              musical De Tocht en de herontwikkeling van het voormalig postsorteercentrum, en alle ondernemers die
                              er al jaren werken. Bezoek het gebied regelmatig en zie het de aankomende jaren veranderen: hier proef
                                                                    je de toekomst van Leeuwarden!
                                                                             Hein de Haan,
                                                        wethouder gebiedsontwikkeling gemeente Leeuwarden.
                                                                         Jeanet van Antwerpen,
  Sichtberens: Aad van Altena
                                                         regiodirecteur BPD | Bouwfonds Gebiedsontwikkeling
6                                                                                     7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>                              Inhoud
  Inleiding                                                    10
  1 Spoordok in 2050                                           12
  2 Opgaven
          2.1    Versterken centraliteit                       14
          2.2    Herdefinieer verbindingen tussen stad en land 16
          2.3    Combineer kennis en kunde                     16
          2.4    De Mienskip in Spoordok                       17
          2.5    Schaalsprong Leeuwarden                       17
  Ruimtelijk raamwerk                                          24
  3 Principes                                                  28
          3.1    Stad en land verbinden                        31
          3.1    Water als adres                               33
          3.1    Poort naar de stad                            35
          3.1    Duurzame mobiliteit                           37
          3.1    Stedelijke mix                                39
          3.1    Ontmoetingsplekken                            41
  4 Uitwerking                                                 42
          4.1    Postdok                                       45
          4.1    Hoven                                         49
          4.3    Pier                                          53
          4.1    Westkop                                       57
          4.1    Spoorpark                                     59
          4.1    Groene Kade                                   63
          4.1    Marshallboulevard                             65
  5 Programma                                                  68
          5.1    Voorzieningen                                 71
          5.2    Wonen                                         73
          5.3    Werken                                        77
          5.4    Programmatisch kader                          81
  6 Ontwikkelstrategie                                         82
          6.1    Samen Spoordok maken                          84
          6.2    Vervolgstappen en fasering                    86
8                                          9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                                                                                                                                               Spoordok Leeuwarden
                                      Inleiding
           Leeuwarden heeft de afgelopen decennia letterlijk en figuurlijk haar vleugels uitgeslagen. De stad
           is gegroeid in omvang, de aandacht voor onderwijs en innovatie werpt zijn vruchten af en er is
           fors geïnvesteerd in de infrastructuur en de binnenstad. Leeuwarden Culturele Hoofdstad 2018 is
               representatief voor deze grote energie - en misschien wel trots - die in de stad merkbaar is.
Leeuwarden heeft dus een flinke ontwikkeling doorgemaakt, kijkt         duurzaam stedelijk interactiemilieu te maken, met bijzondere
                                                                                                                                                                                                                                                                                       7
                                                                                                                                                                                                                                                                                           8
naar voren en wil deze energie en verbondenheid doorzetten en           combinaties van wonen, werken en voorzieningen. Het                                                                                                             5
vasthouden. Juist in deze tijd waar we staan voor grote opgaven,        Inspiratiedocument Spoordok (februari 2021) geeft een eerste                                                                                                                                               6
zoals de woningbouwopgave, de impact van het Corona-tijdperk,           doorkijk naar deze stad van de toekomst. In deze doorkijk staat
maar ook het duidelijk veranderende klimaat. De gemeente wil            duurzaamheid hoog in het vaandel en kijken we met een nieuwe
onder meer invulling geven aan deze opgaven in de Spoorzone             bril naar mobiliteit. Ook ontstaan er nieuwe gebouwtypen en
van Leeuwarden. Een groot gebied dat zich uitstrekt langs het           mengvormen en krijgen oude gebouwen een nieuwe betekenis.
                                                                                                                                                                                                                                                                                               11 / 92
spoor. Met de centrale ligging naast de binnenstad en de grote          De gebiedsvisie die voor u ligt, vormt de vervolgstap in deze                                                                                         4
ontwikkelpotentie speelt Spoordok een sleutelrol binnen de              beweging: wat betekent dit denken voor Spoordok? Wat betekent
                       grotere Spoorzone.                               Spoordok op zijn beurt voor Leeuwarden en Friesland? En hoe
                                                                                                                                                                                                                                    3
                                                                                        maken we de ambities concreet?
Anno 2022 heeft Leeuwarden circa 125.000 inwoners. Ook
richting de toekomst heeft de gemeente de ambitie om flink door         Spoordok van de toekomst wordt compacter, hoger en dichter
te groeien. Op dit moment wordt tot 2050 een woningbehoefte             dan Leeuwarden gewend is. Dit is nieuw en anders voor de                                                                                                                      2
voorzien van zo’n 7.000 woningen. De ontwikkeling van de                stad en haar bewoners. Een transitie van deze omvang is
Spoorzone biedt hier bovenop nog eens potentie voor 5.000               een traject van aanpassen, verkennen en dialoog. Dit past bij
tot 10.000 woningen extra. Een dusdanige groei kan niet los             Leeuwarden. Inwoners, bedrijven en instellingen ervaren de
worden gezien van infrastructurele ingrepen. Er is dan ook              voor- en nadelen van deze verstedelijkingsstrategie. Inwoners en
een breed gedragen offensief om het Noorden van Nederland               andere betrokkenen krijgen de kans om een nieuwe stedelijkheid
beter te ontsluiten via de Lelylijn. Zodat onder meer de                te proeven, een bijzondere dynamiek te ervaren en hierover mee
daarmee samenhangende autonome groei en de toenemende                   te praten. Samen ontwikkelen we nieuwe manieren van omgaan
bovenregionale functie verstevigd worden. Ondertussen weet              met de vraagstukken die hieruit volgen zoals duurzaamheid,
steeds meer internationaal talent de regio te vinden en hebben          mobiliteit en openbare ruimte. Met open vizier en samen met de                                                                                                                       1
kennisintensieve sectoren een steeds belangrijker aandeel in de         stad, regio en markt geven we vorm aan deze stedelijke transitie.
                                                                                                                                            1. Mobiliteitshub Werpsterhoeke   5. Spoordok
Friese economie en werkgelegenheid. De aanwezige kennis,                                Dit proces noemen we Proefstad.                     2. Middelsee                      6. Media- en innovatiecampus (MICA)
onder meer op het gebied van agrofood en watertechnologie,                                                                                  3. Spoorbrug                      7. Verdieping spoor
                                                                                                                                            4. De Zwette                      8. Merodebedrijven
geeft de regio een stevige uitgangspositie in de aanstaande             Binnen Spoordok ligt een sleutelrol voor het fenomeen dat aan de
                    duurzaamheidsrevolutie.                             basis staat van het succesvolle Leeuwarden Culturele Hoofdstad
                                                                        2018: de Mienskip. Leeuwarden en Friesland herbergen unieke
De ontwikkeling van Spoordok geeft Leeuwarden de unieke                 verwevenheid van ondernemerschap, verantwoordelijkheidsgevoel
mogelijkheid om de stad te verrijken met een nieuw type                 en gemeenschapszin. Belangrijke ingrediënten om de grote
stedelijkheid dat inspeelt op onvervulde behoeften. Hiermee             hoeveelheid partijen, wensen en belangen te verbinden. Door dit                                            Met de centrale ligging naast de binnenstad en de grote ontwikkelpotentie speelt Spoordok een
                                                                                                                                                                                   sleutelrol binnen de grotere Spoorzone. Spoordok heeft potentie als verbinder met water en
kan de stad een nieuw gezicht laten zien. Op deze omvangrijke           samen te brengen, heb je goud in handen ofwel: ’it wurd moaier
                                                                                                                                                                                                                   groen, en binnenstad en Zwette.
                                                                                                                                                                                                                                                                                               Gebiedsvisie
én strategische locatie zijn alle ingrediënten aanwezig om een                                      as it is’.
                                                                   10                                                                                                                                                          11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                  Spoordok Leeuwarden
                                                                 1.
                                      Spoordok
                                       in 2050
Spoordok Leeuwarden verbindt stad en land. In de toekomst kun je hier wonen, werken, recreëren, ontdekken,
leren en nog veel meer. Een plek met meerdere gezichten. Voor huidige en nieuwe generaties Leeuwarders.
Een historisch en toekomstig schakelpunt in de stad. Enerzijds verbindend, anderzijds grensverleggend. Op
veel fronten slaat de stad een nieuwe weg in. Hier leef je samen in een nieuw type stad en creëer je samen
een nieuwe vorm van stedelijkheid. Spoordok laat letterlijk en figuurlijk zien wat Leeuwarden in huis heeft. De
duurzame innovaties van de toekomst ontstaan én ontdek je hier. Spanning en ontspanning komen samen: in de
gebouwen, de openbare ruimte, de mensen en de verschillende functies. Uitdagend en op een natuurlijke wijze
gemixt. Spoordok is een gewaagde sprong in het diepe en tegelijkertijd heel eigen. Door te durven, te doen,
anders te zijn én jezelf te blijven. Er is maar één Leeuwarden en er is maar één Spoordok. Dat voel je. Ontmoeting
                  staat centraal. Nu en in de toekomst. Hier proef je de toekomst van Leeuwarden!
                                                                                                                                                  13 / 92
               EIGEN                                   VERBINDEND                              GRENSVERLEGGEND
   Spoordok laat toekomstig                    Nieuwe (ver)gezichten tussen                        De sprong naar nieuwe
      Leeuwarden zien                                 stad en land                                      stedelijkheid
Spoordok laat toekomstig Leeuwarden            In Spoordok komt straks alles samen: stad       In Spoordok springt Leeuwarden over
zien. Passend bij het authentieke van          en land, natuur en cultuur, orde en chaos,      haar grenzen heen. Stad en land vinden
Leeuwarden én Friesland. Spoordok              spanning en ontspanning. De plek nodigt         elkaar op een vernieuwende uitgesproken
geeft ruimte voor initiatief. Door én met      je uit om de vele gezichten van Spoordok,       wijze. Spoordok is de voedingsbodem voor
bestaande en toekomstige Leeuwarders.          Leeuwarden en de regio te ontdekken. Het        innovatie en experiment. Onverwachte
Met een ondernemende en open instelling        is een gastvrije, toegankelijke plek, waar je   combinaties maken Spoordok tot een
ga je het hier gewoon doen! Spoordok           je geborgen én vrij voelt. Deze plek brengt     spannend gebied, waar je voelt dat er
voelt eigen en vertrouwd, terwijl de grenzen   ook ondernemers in alle soorten en maten        geleefd wordt en er altijd iets te beleven
worden opgerekt: groots in uitstraling,        bij elkaar. De duurzame innovaties van de       valt. Cultuur, natuur en technologie worden
intiem in beleving. Samen gemaakt en           toekomst ontstaan en ontdek je hier. Hier       op een creatieve wijze gecombineerd en
samen op de kaart gezet. Hoe nuchter je        ontmoeten veel en vooral verschillende          tentoongesteld. Tastbaar en ervaarbaar.
ook bent, hier ben je best een beetje trots    mensen elkaar. Je ervaart de dynamiek           Door elkaar op te zoeken, verbindingen te
                     op!                       en energie van de mensen en de plekken.         leggen én het lef te hebben om de sprong
                                               En die plekken bieden tegelijkertijd ook de     in het diepe te wagen, verleg je grenzen en
                                               kans om tot rust te komen en je terug te        creëer je samen nieuwe mogelijkheden.
                                                                  trekken.                     Zo ontstaat er een nieuw, uitdagend
                                                                                                          stadsdeel: Spoordok!
                                                                                                                                                  Gebiedsvisie
                                                                    12                                                                       13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                                                                                  Spoordok Leeuwarden
                                                             2.                                                                                                            Ingrediënten voor centraliteit
                                                                                                                                                                           - Schaalgroei en verdichting: meer gebruikers in
                                    Opgaven
                                                                                                                                                                               hetzelfde (bestaande) stedelijk weefsel zorgen
                                                                                                                                                                               voor meer dynamiek. Van kopjes koffiedrinken
                                                                                                                                                                               tot nieuwe vriendschappen, briljante ideeën en
                                                                                                                                                                               meer interactie.
                                                                                                                                                                           - Ontwikkelen van ontmoetingsplekken en
                                                                                                                                                                               mixed-use gebieden: dynamiek, zichtbaarheid
                                                                                                                                                                               en uitwisseling ontstaat op natuurlijke wijze op
         Welke opgaven binnen regio, stad en Spoorzone liggen ten grondslag aan deze                                                                                           plekken waar een brede verscheidenheid aan
                                                                                                                                                                               functies naast of bovenop elkaar bestaan.
         gebiedsontwikkeling? Welke urgenties en kansen zijn binnen Spoordok te verzilveren?                                                                               - Werken aan toegankelijkheid: via nieuwe
         Bij het onder de loep nemen van Leeuwarden vanuit een ruimtelijke, programmatische,                                                                                   verbindingen kan het gebied voor meer
                                                                                                                                                                               gebruikers, bedrijven en bezoekers
         organisatorische en conceptuele bril valt een aantal zaken op. Leeuwarden heeft zich
                                                                                                                                                                               laagdrempelig en toegankelijk worden. Zo
         de afgelopen jaren stevig ontwikkeld, en is klaar voor de volgende stap. Met de grote                                                                                 maken we het mogelijk dat meer mensen,
         woonbehoefte, nu en in de toekomst, staat de stad voor een stevige woningbouwopgave.                                                                                  ideeën en bedrijven onderdeel worden van de
                                                                                                                                                                               dynamiek van Spoordok.
         Daarnaast is de stad op zoek naar een toekomst die past bij haar groeiende omvang en
                         ambities. Binnen deze zoektocht is er een vijftal grote opgaven.
2.1 Versterken centraliteit
                                                                                                                                                                                                                                  15 / 92
Leeuwarden is de afgelopen decennia flink gegroeid. In 1960             Leeuwarden bevindt zich op een interessant kruispunt.
telde de gemeente zo’n 65.000 inwoners, inmiddels zijn dit              Om de investeringen in innovatiemilieus te verzilveren, het
er plusminus 125.000 en is Leeuwarden de 22ste stad van                 studentenprofiel te bestendigen naar een brede, jongere
Nederland. Deze groei is te verklaren door gemeentelijke                bevolkingslaag en de economische basis door te ontwikkelen,
herindeling en de groei van de stad zelf. Veel van deze groei           kan de stad niet op dezelfde voet verder gaan. De (informele)
is aan de randen van de stad gerealiseerd. Opvallend is dat             interactie tussen verschillende groepen bewoners, bedrijven en
de bevolking in de laatste 60 jaar met ongeveer de helft                instellingen heeft versterking nodig. Deze ontmoetingen waaruit         1900              1960                                     2020
gegroeid is en dat de stad in hetzelfde tijdsbestek drie á vier         nieuwe ideeën, samenwerkingen en innovaties ontspringen            30.000 inwoners   82.500 inwoners                          124.000 inwoners
keer is toegenomen qua oppervlak. Ook in de 21e eeuw                    vormen een essentiële bouwsteen voor de diensten- en
koos Leeuwarden ervoor om fors meer ruimte te bieden                    kenniseconomie van nu en de toekomst. Zeker in een regio als
aan woningen, vooral aan grondgebonden woningen aan de                  deze, met een groot aandeel Midden Klein Bedrijf (MKB). Deze
zuidzijde en noordoostzijde van de stad (Zuidlanden, Middelsee,         interactie vindt nog onvoldoende plaats door de uitgestrekte
Blitsaerd). De stad is groter geworden maar is zich niet anders         aard van Leeuwarden en de grote mate van functiescheiding.
gaan gedragen. Denk hierbij aan type woningen, mobiliteit,
werkgelegenheid en verblijfsconcepten. De stedelijke dichtheid,         Daarom is er een nieuwe centraliteit nodig in de stad, een
dynamiek en mate van menging is niet structureel veranderd.             plek waar de sociale, economische en culturele netwerken van
Vanuit wonen en werken heeft Leeuwarden ingezet – bewust of             de stad samenkomen en nieuwe, onverwachte, combinaties
onbewust – op een suburbaan groeiprofiel.                               kunnen ontstaan. Dichtheid en functiemix zijn essentieel
                                                                        om deze interacties te faciliteren en is aansprekend voor
Tegelijkertijd is geïnvesteerd in kennis, innovatie en toerisme         kenniswerkers uit binnen- en buitenland. Het is denkbaar dat de
voor een meer stedelijke toekomst. Zo heeft de stad fors ingezet        huidige Corona-periode dit verder versterkt vanuit de behoefte
op haar sterke studentenkant en diverse innovatiemilieus. Het           aan interactie als tegenhanger van het vele thuiswerken. Nu
succes en de impact van de Culturele Hoofdstad laten zien               al is te zien hoe bedrijven en (onderwijs)instellingen zich meer
dat de stad uit een ander vaatje kan tappen. Er is stedelijke           toeleggen op extraverte gebouw- en gebiedsconcepten als
potentie (te ontginnen) vanuit zowel de bestaande inwoners van          tegenhanger van het traditionele kantoor en de eigen huiskamer.
Leeuwarden en de provincie, als vanuit doelgroepen komend
                                                                                                                                                                                                                                  Gebiedsvisie
van buiten de regio.
                                                                   14                                                                                                15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                                                                                                                                                           Spoordok Leeuwarden
2.2 Herdefinieer verbindingen tussen stad en land                De gebiedsontwikkeling van Spoordok slaat letterlijk                            2.4 De Mienskip in Spoordok                                                      nodig om bruggen te slaan, om nieuwe inwoners, studenten,
De verbondenheid van Leeuwarden met de agrarische                en figuurlijk een brug tussen stedelijke vernieuwing,                           Het woord Mienskip staat voor de unieke gemeenschapszin                          bezoekers en bedrijven ‘wortel te laten schieten’. Dit is
sector is van oudsher sterk aanwezig. In Spoordok en             duurzame landbouw- en landschapsontwikkeling. Door                              en nuchtere, ondernemende inborst van de Friezen. Het                            het moment voor alle partijen om de ‘handschoen’ voor de
rondom de Harlingervaart was de verbinding van stad en                                                                                           waarborgen en uitbouwen van deze identiteit is essentieel voor                   gebiedsontwikkeling op te pakken.
                                                                 programmatisch, ruimtelijk en organisatorisch verbindingen
                                                                                                                                                 het succes van Spoordok. Dat bewijst de Culturele Hoofdstad
ommeland duidelijk aanwezig. Logischerwijs ingegeven             te creëren met de bestaande instellingen en bedrijven,
                                                                                                                                                 waarin de unieke gemeenschapszin een centrale rol had die                        De ontwikkeling van Spoordok is van grote betekenis voor
door de vaarroutes en de (Sneker)trekweg. Er was een             boeken we zowel economisch als maatschappelijk winst.
                                                                                                                                                 verbindend was voor de Friezen en waar veel energie vanuit                       de binnenstad en al haar voorzieningen. Tegelijkertijd vormt
sterke verbinding met de Friese landbouw en vooral de            Dit is een uitgelezen kans en de basis voor Spoordok.                                                                                                            Spoordok een aanvulling op de compacte binnenstad:
                                                                                                                                                 ging. Tegelijkertijd vergrootte het de aantrekkingskracht voor
veeteeltsector met onder andere De Veemarkt, Frico, CAF                                                                                          mensen uit het gehele land en daarbuiten. Met de toekomstige                     dynamisch, groen, ruim maar vooral ook stedelijk. Een verrijking
en Brada. Deze clustering is langzamerhand verbrokkeld           2.3 Combineer kennis en kunde                                                   grote ontwikkelingen die de stad nu te wachten staan, is deze                    voor bewoners en gebruikers van de binnenstad, aantrekkelijk
en bedrijven trokken weg uit Spoordok, onder meer                In lijn met de gewenste centraliteit en herdefinitie van de stad                energie noodzakelijk.                                                            voor doelgroepen die op zoek zijn naar een stadser aanbod dan
vanwege schaalvergroting en modernisering van de                 en land-verbinding kan Leeuwarden haar kennis en kunde meer                                                                                                      Leeuwarden nu te bieden heeft, maar tegelijkertijd ook echt
aanwezige bedrijven en fabrieken.                                zichtbaar maken met de ontwikkeling van Spoordok (en de                         Leeuwarden is een groeiende stad in het midden van een                           ‘eigen’.
                                                                 bredere Spoorzone). Het economische en intellectuele profiel                    stabiliserende of zelfs krimpende provincie. Leeuwarden trekt
                                                                 van Leeuwarden komt onvoldoende uit de verf. Dit komt door de                   een groeiend aandeel bewoners van buiten de regio en wordt                       2.5 Schaalsprong Leeuwarden
De economische betekenis van de agrarische sector
                                                                 verspreide ligging van bedrijven en campussen, een bescheiden                   steeds internationaler vanuit haar onderwijs- en campusprofiel.                  Vanuit autonome groei, de regionale aantrekkingskracht
voor de stad en de provincie is nog steeds groot. Zo
                                                                 houding en door het uitblijven van een grootschalige mixed-use-                 Alles wijst erop dat er na de Coronabeperkingen ook veel groei                   en de overloop vanuit andere gebiedsdelen in Nederland is
telt de provincie het grootste aantal melkkoeien van             gebiedsontwikkeling. Bedrijven, instellingen en talent weten                    te verwachten is vanuit toeristen die op het nieuwe cultuur-,                    Leeuwarden duidelijk in trek. Leeuwarden voorziet een groei
Nederland en is Leeuwarden een grote verwerker                   elkaar onvoldoende te vinden.                                                   horeca- en evenementenaanbod afkomen. Om deze groei te                           van tenminste 7.000 naar mogelijk zelfs 17.000 huishoudens
van landbouwproducten met onder andere fabrieken                                                                                                 begeleiden en uit te nutten is het zaak om gebruik te maken                      die allemaal een woning nodig hebben. Met dit groeiperspectief
van FrieslandCampina en Koopmans. Naast de                       Door de ontwikkeling van Spoordok aan te vliegen als Proefstad                  van de kracht van de unieke gemeenschapszin (Mienskip).                          kan Leeuwarden een flinke bijdrage leveren aan de nationale
bedrijvigheid maken vooral ook innovatieve partners en           kan Leeuwarden haar investeringen in innovatiemilieus echt                      Het eigen karakter en de deze sterke gemeenschapszin zijn                        woningbouwopgave en haar eerder ingezette stadsuitbreiding
onderwijsinstellingen, zoals de Dairy Campus en Van              gaan verzilveren. Door vanaf het allereerste begin van de                                                                                                        aan de zuidkant completeren (Zuidlanden/Middelsee, c.a.
Hall Larenstein, van Leeuwarden een belangrijke plek             gebiedsontwikkeling regionale kennis en kunde te combineren                                                                                                      5600 woningen) en het toekomstige station Werpsterhoeke
                                                                 én toe te passen ontstaan schaalvoordelen en samenwerkingen                       De Friese paradox                                                              ontwikkelen tot mobiliteitshub.
voor de Nederlandse landbouwsector. Daarnaast hebben
                                                                                                                                                                                                                                                                                                           17 / 92
                                                                 waar alle betrokken partijen beter van worden. Voor en door                       Maakt geld gelukkig? Nee lijkt het Friese antwoord. Sinds
Leeuwarden en de provincie vanuit investeringen in                                                                                                 jaar en dag is Friesland onderaan de staatjes over welvaart
                                                                 Leeuwarden en Friesland wordt hier gewerkt aan zaken als                                                                                                         Naast de suburbane opgave, maakt de stad nadrukkelijk werk
innovatiemilieus ingezet op watertechnologie, energie            watertechnologie, circulaire stadsontwikkeling, energietransitie                  te vinden. Op het gebied levensgeluk is Friesland echter                       van de mogelijkheden om te verdichten met wonen, werken
en duurzaamheid/circulariteit. Leeuwarden kent een               en samenwerkingen binnen stad en land. Het hoeft hier                             steevast verzekerd van een podiumplaats. Welzijn is in                         en voorzieningen binnen het bestaande stedelijk weefsel.
breed fundament van expertise, onderzoek, innovatie              nadrukkelijk niet te gaan over het verplaatsen van bedrijven                      Friesland meer dan welvaart. Deze Friese Paradox wordt                         De ontwikkelingen in de Spoorzone vormen hierin het grote
en bedrijvigheid op de relatie tussen stad en landschap.         of instellingen, maar juist over showcases, (gezamenlijke)                        veelal toeschreven aan de hoge mate van gelijkheid en                          perspectief. En denk hierbij ook aan Nieuw Oud Oost, de
Vanuit alle actuele discussies en vraagstukken is dit een        cases en bijvoorbeeld talenthouses. In deze gebiedsgerichte                       sterke Mienskip.                                                               ontwikkeling van het WTC-gebied en nieuwe Cambuur-
                                                                                        Percentage inwoners tevreden
enorm pluspunt.                                                  aanpakken levert de provincie een bijdrage aan het oplossen                                                                                                      stadion. Langs de spoorinfra kent Leeuwarden relatief veel
                                                                                                   Zeeland thema’s als water en
                                                                 van wereldwijde vraagstukken rondom                                      90.5                                      Utrecht                       € 27.400
                                                                                                   Friesland                              90,2                                      Noord-Braband              € 26.300
                                                                                                                                                                                                                                  ontwikkelruimte en kunnen panden worden herontwikkeld.
                                                                 biodiversiteit.                   Drenthe                               89,0                                       Noord-Holland              € 26.000           Met de ontwikkeling van de Spoorzone verbinden we de
                                                                                                                                                     Mediaan bestaadbaar
                                                                                                                       Utrecht           88,7                                       Flevoland                  € 26.000
                                                                                                                       Overijssel        88,5                                       Zeeland                € 25.700
                                                                                                                                                                                                                                  stadsuitbreiding Middelsee beter met het centrum. De stad als
                                                                                                                       Noord-Brabant    87,9                                        Gelderland             € 25.700               geheel maakt een schaalsprong. Door de goede ligging heeft
                                                                                        met het leven, 2019
                                                                                                                       Limburg          87,3                                        Zuid-Holland           € 25.400
                                                                                                                       Gelderland       87,2                                        Drenthe               € 25.300
                                                                                                                                                                                                                                  Spoordok potentiële troeven in handen voor het Deltaplan voor
                                                                                                                                                     inkomen, 2018
                                                                                                                       Noord-Holland    87,2                                        Overijssel           € 24.900                 het Noorden en de komst van de Lelylijn.
                                                                                                                       Flevoland       86,6                                         Limburg              € 24.800
                                                                                                                       Groningen       86,3                                         Friesland           € 24.300
                                                                                                                       Zuid-Holland    85,5                                         Groeningen      € 22.400                      Tijdens het ontwikkelen van de gebiedsvisie is veelvuldig
                                                                                                                                                                                                                                  besproken wat de opgaven betekenen. Hoeveel woningen
                                                                                                                                                     Percentage inwoners tevreden
                                                                                                                                                                                                                                  en ander programma moet je dan realiseren? Wat voor
                                                                                                                                                                                    Zeeland                      90.5                       Utrecht                                           € 27.400
                                                                                                                                                                                    Friesland                    90,2             voorzieningen      horen daarbij? Hoeveel groen maak€ 26.300
                                                                                                                                                                                                                                            Noord-Braband                                    je? En wat
                                                                                                                                                                                    Drenthe                     89,0              zijn je sociale-    en duurzaamheidsdoelstellingen? Waarvoor
                                                                                                                                                                                                                                            Noord-Holland                                 € 26.000
                                                                                                                                                                                                                                  Mediaan bestaadbaar
                                                                                                                                                                                    Utrecht                     88,7                        Flevoland                                     € 26.000
                                                                                                                                                                                    Overijssel                  88,5              kan, durft    en wil Leeuwarden aan de lat staan, in€ 25.700
                                                                                                                                                                                                                                            Zeeland                                         aantallen en
                                                                                                                                                                                    Noord-Brabant               87,9              ambitieniveau? De mate van centraliteit, de kracht en het unieke
                                                                                                                                                                                                                                            Gelderland                                   € 25.700
                                                                                                                                                     met het leven, 2019
                                                                                                                                                                                    Limburg                    87,3                         Zuid-Holland                                € 25.400
                                                                                                                                                                                    Gelderland                 87,2               van de stad
                                                                                                                                                                                                                                            Drentheen land-verbinding, de mate van innovatie
                                                                                                                                                                                                                                                                                        € 25.300 en niet
                                                                                                                                                                                                                                  inkomen, 2018
                                                                                                                                                                                    Noord-Holland              87,2               in de laatste    plaats de wijze waarop de Mienskip€ 24.900
                                                                                                                                                                                                                                            Overijssel                                    wordt vertaald
                                                                                                                                                                                    Flevoland                  86,6                         Limburg                                   € 24.800
                                                                                                                                                                                    Groningen                  86,3
                                                                                                                                                                                                                                  naar Spoordok
                                                                                                                                                                                                                                            Friesland  zijn hierin allesbepalend.    € 24.300
                                                                                                                                                                                    Zuid-Holland           85,5                                         Groeningen               € 22.400
                                                                                                                                                                                                                                                                                                           Gebiedsvisie
                                                            16                                                                                                                                                               17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>         Spoordok:
   Historisch schakelpunt
18            19
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>   Toekomstig brandpunt
20          21
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>                                                                                                      Participatie                                                                                                                                                                                                                                                                      Spoordok Leeuwarden
                                                           Samen stad maken is het uitgangspunt bij de herontwikkeling van Spoordok.
                                                           Tijdens het maken van de gebiedsvisie zijn er verschillende stakeholders
                                                           betrokken. Van grondeigenaren en belanghebbenden tot inwoners
                                                           van de gemeente. Hieronder staan de belangrijkste uitkomsten uit het
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      regelmatig bewegen
                                                                                      participatieproces.
                          buitenleven
                                                                                                                               creatieve hotspot                                                                           groen-stedelijk leven
                                                                                                      ruimte voor experiment
                                                                                                                                                                                                                                                                                wonen aan het water
                                                 voorzieningen
                                                                             stadslandbouw
                                                                                                                                                                                                                                                                                                               duurzaam autogebruik
                                                                 recreatie
                                                                                                                                                   friese innovatiekracht                                                                          samen pionieren in de stad
                cultuur
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           samen reizen
                                                                                                                                                                                                        samen stad maken
                                                                                                                                                                                     samen in de stad
sport en spel
                                                                                                                                                                            anders                                                                                                                                                                                                      23 / 92
                                        anders
                                                                                             anders                                                                                                                                                                                                   anders
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          anders
                vrije tijd                        openbare ruimte                                                               werken
                                                                                                                         Als je in Spoordok gaat werken,                                                                      wonen                                                                                                   mobiliteit
   Wat doe je het liefst in je                               Wat zou jij in de openbare                                 welke sfeer spreekt jou het meest                                                     Welke woonomgeving spreekt                                                                                   Voor welke vorm van
    vrije tijd in Spoordok?                                    ruimte willen doen?                                                     aan?                                                                       jou het meest aan?                                                                                        mobiliteit kies jij?
                                        “Maak vaart met dit project! Ik popel om betrokken te raken en
                                            wil graag meedenken over de verschillende thema’s”
                            “Wat fijn dat er naast appartementen ook ruimte is op Spoordok
                          voor grondgebonden woningen en dat er een verscheidenheid komt
                                                  in het type woningen”
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        Gebiedsvisie
                                                                                                                                                                       22                                                                                                                                                                                                          23
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>                                                                                                            Spoordok Leeuwarden
                                      Ruimtelijk
                                      raamwerk
Het unieke van Leeuwarden is de combinatie van een levendige, bruisende stad en toch
rust en ruimte in de nabijheid; een stad waar je nog frisse lucht inademt. In Spoordok komt
dit alles samen: stad & land, natuur & cultuur, orde & chaos, spanning & ontspanning.
Dit past bij het duale karakter van levendigheid temidden van rust en maakt Spoordok
divers en toegankelijk. Spoordok is een thuis voor iedereen en verlegt grenzen door ze te
vervagen: het samenbrengen van schijnbaar tegengestelde kwaliteiten op vernieuwende
                                       en uitgesproken wijze.
Eigen, verbindend en grensverleggend Spoordok komt tot uitdrukking in een divers en
contrastrijk raamwerk. Dit raamwerk vormt de basis voor de gebiedsontwikkeling met
enerzijds leidende principes als handvatten voor de gestelde opgaven en anderzijds de
uitwerking van deelgebieden en openbare ruimte. De volgende twee hoofdstukken gaan
                                                                                                            25 / 92
                                           hier nader op in:
                                         3. PRINCIPES
               Ruimtelijk-programmatische kaders voor de ontwikkeling
          De opgaven voor een eigen, verbindend en grensverleggend Spoordok worden vertaald
           naar ruimtelijke en programmatische principes voor de ontwikkeling. Bijvoorbeeld: wat
        zeggen deze opgaven over de landschappelijk structuren, de mobiliteitsstrategie en het soort
                                       leefwerelden in Spoordok?
                                       4. UITWERKING
                              Deelgebieden en openbare ruimte
              De principes van het raamwerk komen tot uitdrukking in de uitwerking van vier
        deelgebieden: Postdok, Hoven, Pier en Westkop. Binnen deze deelgebieden is de openbare
                 ruimte uitgewerkt in: Marshallboulevard, Spoorpark en de Groene Kade.
                                                                                                            Gebiedsvisie
                                                    24                                                 25
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>                                                                                                                      Spoordok Leeuwarden
                     Pier
                                    Groene Kade   Marshallboulevard
           Westkop
                                                                                                                      27 / 92
                                                                           Postdok
500
                                                  Spoorpark
                            Hoven
400
300
                                                                                     LEGENDA
200                                                                                     park             spoor
                                                                                        groene kade      hoofdroute
                                                                                        groene hoven     inprikker
                                                                                        openbaar groen   wandelpad
100
                                                                                        plein            wandelpad
                                                                                                                      Gebiedsvisie
                                                                                        water            ontmoeten
50
                                                                                        kade
      26                                                              27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                    Spoordok Leeuwarden
                                                        3.6 Ontmoetingsplekken
                        3.                                                           Westkop        Pier          Hoven   Postdok
   Principes                                            3.5 Stedelijke mix
                                                                                                                          P
                                                                                                                          600
                                                        3.4 Duurzame mobiliteit                            P
                                                                                                           900-1200
Het raamwerk omvat zes principes waarin de
gestelde opgaven voor een eigen, verbindend en
 grensverleggend Spoordok tot uitdrukking komen.
                                                                                                                                    29 / 92
                                                        3.3 Poort naar de stad
Om te beginnen worden stad en land verbonden,
door expliciet ruimte voor groen in de stad aan te
wijzen. De Harlingervaart krijgt meer betekenis en
positioneert het water als adres binnen Spoordok.
Ook de aangezichten vanaf het spoor en de
Marshallweg    worden    opgewaardeerd     waarmee
Spoordok echt de poort naar de stad wordt. Door         3.2 Water als adres
in te zetten op duurzame mobiliteit beperken we de
infrastructuur tot een minimum en is er meer ruimte
voor openbaar groen. Deelgebieden met elk hun
eigen identiteit maken een sterke stedelijke mix, en
een aantal markante ontmoetingsplekken laten je
de verschillende sferen proeven die Spoordok rijk is.
                                                        3.1 Stad en land verbinden
                                                                                                                                    Gebiedsvisie
                         28                                                                    29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                                                                   Spoordok Leeuwarden
                                                                                                                                                          3.1
                                                                                                                                         STAD EN LAND
                                                                                                                                          VERBINDEN
                                                                                                          Spoordok is een unieke locatie en vormt een trechter tussen stad en land. Dit biedt kansen als
                                                                                                          sterke verbinder tussen beide. Door de extensieve groei van de stad in de afgelopen eeuw zijn stad
                                                                                                          en land steeds verder uit elkaar komen te liggen, met sociale en economische consequenties tot
                                                                                                          gevolg. Voldoende groen is belangrijk voor een gezonde stad. Een langere keten van grond tot mond
                                                         Groene Kade
                                                                                                          vervreemdt de consument van het product en de producent. Spoordok wijst nu heel duidelijk ruimte
                                                                       Spoorpark                          aan voor land in de stad en maakt daarmee de ooit zo relevante relatie tussen beide weer inzichtelijk
                                                                                                                                                     en beleefbaar.
                                                                                                                                           Natuurinclusief en biodivers
                                                                                                          In Spoordok gaan stad en land hand in hand en gaat verdichten gepaard met vergroenen. Voor de
                                                                                                          ontwikkeling van Spoordok is natuurinclusief bouwen het uitgangspunt, op zowel stedenbouwkundige
                                                                                                          als architectonische schaal. We ontwikkelen de leefomgeving voor mens, plant en dier. Het
                                                                                                          groensortiment in de openbare ruimte ondersteunt en verrijkt de biodiversiteit. De natuur komt tot aan
                                                                                                          de gevels. Niet alleen tot áán de gevels, ook bijvoorbeeld erín! Door het inbouwen van nestgelegenheid
                                                                                                          in muren en daken voor vogels, vleermuizen en insecten maken we van de gebouwen een thuis voor
                                                                                                                                                     mens, plant en dier.
                                                                                                                                                                                                                   31 / 92
                                                                                                                                                  Openbare ruimte
                                                                                                          De Groene Kade, zie uitwerking in 4.6, is een onvervalst stukje land midden in de stad. Voldoende
                                                                                                          maat maakt dat de Groen Kade een statement maakt; want juist groen en ruimte maken Leeuwarden
                                                                                                          zo’n fijne stad. Het Spoorpark, zie 4.5, maakt slim gebruik van de ruimte, door een groen dak op
                                                                                                          de parkeerhub. Vanaf de noordzijde loopt het park omhoog het dak op, vanwaar je een fantastisch
                                                                                                          uitzicht hebt over Spoordok, Leeuwarden en het buitengebied. De Spoorbrug maakt de verbinding
                                                                                                          met het zuidelijke deel van de stad. Het is niet alleen een langzaamverkeersverbinding, het doet ook
                                                                                                          dienst als ecoduct en rijgt de groenstructuur van Middelsee tot Prinsentuin aan elkaar. De Spoorbrug
                                                                                                          geeft daarmee al een doorkijkje naar de toekomst als Spoordok kan versmelten met het sportpark
                                                                                                                                             aan de overzijde van het spoor.
                                                                                                                                                   Levendig groen
                                                                                                          Beleefbaar land in de stad betekent levendig land in de stad. Pas bij actief gebruik van groen wordt
                                                                                                          de waarde van het verbinden van stad en land zichtbaar en beleefbaar. De (groene) openbare ruimte
                                                                                                                              is door iedereen te gebruiken voor recreatie en ontspanning.
                                                                                                                                                                                                                   Gebiedsvisie
Groen in de stad is waardevol   Voorbeeld dakpark (Rotterdam)                      Contrast tussen rust
      voor de beleving             met een functionele plint                           en reuring
                                            30                                                                                                             31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                                            Spoordok Leeuwarden
                                                                                                                                         3.2
                                                                                                                             WATER ALS
                                                                                                                              ADRES
                                                                        Singel
                                                                                               De Harlingervaart is van grote betekenis voor de ontwikkeling van Spoordok als
                         Passantenhaven                                                        levendige woon-werk omgeving. Door verblijfskwaliteit toe te voegen aan de kade krijgt
                                                Groene Kade
                                                                                               het water meer betekenis. Straks wordt flaneren, picknicken, wonen én werken langs
                                                                                               het water mogelijk. Daarnaast wordt het water waar mogelijk toegankelijk gemaakt. De
                                                                                               Groene Kade, zie 4.6, speelt hierin een belangrijke rol doordat het recreatieve, open veld
                                                                                                                         dienst gaat doen als stadsstrand.
                                          Recreatiehaven
                                                                                                                                  Havenbekkens
                                                                                               Spoordok krijgt een adres aan de Harlingervaart in de vorm van twee havenbekkens.
                                                                                               De twee insteekhavens vergroten de lengte van de kade en daarmee de interactie met
                                                                                               het water voor zowel gebouwd programma als de openbare ruimte. Hier kan kleine
                                                                                               recreatievaart aanmeren. Daarnaast bieden de havenbekkens de luwte om allerlei
                                                                                               soorten watersporten te beoefenen of om verkoeling te zoeken op een warme zomerdag.
                                                                                                                                Waterhuishouding
                                                                                                                                                                                            33 / 92
                                                                                               De Harlingervaart biedt kansen om over de volledige lengte van het gebied op een
                                                                                               natuurlijke wijze hemelwater af te voeren. Daarnaast houdt het gebied ook voldoende
                                                                                               water vast voor drogere perioden. Dit houdt in dat gestreefd wordt naar zo min mogelijk
                                                                                               verharding in de openbare ruimte en daken met waterretentie. De Groene Kade is hier
                                                                                                                                  zeer geschikt voor.
                                                                                                                                  Natuurinclusief
                                                                                               Natuurinclusief ontwikkelen betekent ook dat in de openbare ruimte nagedacht moet
                                                                                               worden over de verschillende verschijningsvormen en programmering van het water.
                                                                                               Dit betekent dat er naast de stedelijke kade ook een deel (ter hoogte van de Groene
                                                                                               Kade) een natuurlijke oever krijgt. Op deze manier ontstaan er verschillende milieus voor
                                                                                                               waterflora en -fauna en wordt de biodiversiteit vergroot.
                                                                                                                  In Spoordak vind je zowel een stedelijke kade als een
                                                                                                                                zachte, natuurlijke oever
                                                                                                                                                                                            Gebiedsvisie
Recreatiehaven maakt                        Stad en land: ook zachte,            De kade als
het water toegankelijk                         natuurlijke oevers                 voorkant
                                                      32                                                                                  33
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                                                                                Spoordok Leeuwarden
                                                                                                                                                                                     3.3
                                                                                                                                                                    POORT NAAR
                                                                                                                                                                      DE STAD
                                 Harlingervaart
                                                                                                                                              Spoordok is op meerdere manieren een belangrijke poort naar de stad.
                                                  Marshallboulevard                                                                           Via het water, over de weg én vanaf het spoor heet Spoordok je welkom in
                                                                                                                                                                            Leeuwarden.
                                                                                                                                                                         Geen achterkanten
                                                                                              Spoorbrug                                       Spoordok presenteert zich naar alle kanten. Het gebied kent alleen voorkanten
                                                                                                                                              en is altijd representatief. Vanaf het water gezien verzorgen de Pier, zie 4.3,
                                                                      Spoorlaan                                                               en de Groene Kade een groot deel van het aangezicht. De kade van de
                                                                                                                                              Marshallweg wordt opgewaardeerd tot verblijfsplek. Ook voor het aangezicht
                                                                                                                                               vanaf de weg en het spoor levert de infrastructuur een belangrijke bijdrage.
                                                                                                                                              De Marshallweg waarderen we op in de vorm van een zachter en vriendelijker
                                                                                                                                              profiel waar ook fietsers en voetgangers zich thuis voelen: een stadsboulevard,
                                                                                                                                              zie 4.7. Om dit voor elkaar te krijgen, introduceren we langs het spoor een
                                                                                                                                                                                                                                35 / 92
                                                                                                                                              tweede route: de Spoorlaan. Deze laan wikkelt de toenemende verkeersdruk
                                                                                                                                              op het gebied af, door de parkeergarage onder het Spoorpark te ontsluiten.
                                                                                                                                              De stevige plint aan de Spoorlaan geeft daarnaast ruimte voor grotere
                                                                                                                                              werkplaatsen voor makers die gepaard gaan met logistieke bewegingen, of
                                                                                                                                              bijvoorbeeld een supermarkt. Boven de plint is het groen van het Spoorpark te
                                                                                                                                              zien, net zoals het buurtpaviljoen gekoppeld aan de Spoorbrug. Samen vormen
                                                                                                                                              zij vanaf het spoor gezien een mooi totaalplaatje van een inclusief woon-werk
                                                                                                                                                                                    milieu.
                                                                                                                                                                                Spoorbrug
                                                                                                                                              Aan de zuidzijde verbinden we Spoordok met Huizum, Nijlân en uiteindelijk
                                                                                                                                              Middelsee door een fiets-en voetgangersbrug. Dit maakt Spoordok een
                                                                                                                                              belangrijke verbinding voor langzaam verkeer, van het zuiden van de stad naar
                                                                                                                                                                       de binnenstad, en andersom.
                                                                                                                                                                                                                                Gebiedsvisie
Verbinding met de zuidzijde van de stad           Marshallweg opgewaardeerd tot stadsboulevard:           De kade aan de Harlingertrekvaart                          Spoordok begeleidt water, weg en spoor
           door het ecoduct                                  welkom in Leeuwarden!                              krijgt verblijfskwaliteit                                     naar de binnenstad
                                                                      34                                                                                                              35
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                                                                Spoordok Leeuwarden
                                                                                                                                                         3.4
                                                                                                                                                  DUURZAME
                                                                                                                                                  MOBILITEIT
                                                                                                                  Om de belofte van Spoordok waar te kunnen maken - een nieuw type stedelijkheid
                                                                                                                  met een sterke balans tussen stad en land - onderzoeken we in het ontwikkelkader
                                                                                                                  wat op het gebied van mobiliteit passend en toekomstgericht is. Duidelijk is dat veel
                                                                                                                  ruimte voor groen en blauw niet gepaard gaat met veel grijs. Om die reden wordt
                                                                                                                  Spoordok zoveel mogelijk autoluw en kiezen we voor nieuwe vormen van mobiliteit.
                                                                                                                                                   Stationsgebied
                                                                                                                  Door in te zetten op lopen, fietsen en deelmobiliteit kunnen we de nabijheid van
                                                                                                                  het treinstation (slechts 10 minuten lopen tot de Groene Kade) maximaal benutten.
                                                                                                                  Ook brengen we de vraag naar parkeerplaatsen voor auto’s in het gebied zoveel
                                                                                                                  mogelijk terug. Vanuit deze gedachte onderzoeken we ook de mogelijkheden
                                                                                                                  om progressief met parkeernormen om te gaan en de plekken die we maken zo
                                                                                                                  slim mogelijk dubbel te gebruiken. Parkeeroplossingen organiseren we centraal
             hoofdroute    dwaalnetwerk         fietsroute    Cultuurtocht     adressen                           in parkeerhubs. Zo’n hub is een (half)verdiepte parkeerbak en/of een meerlaags
                                                                                                                  parkeergebouw dat later te transformeren is. In deze hubs is ook een divers
                                 STOMP
                                                                                                                  aanbod aan deelmobiliteiten, zoals auto’s, fietsen en steps, te vinden die helpen de
                          Voetgangers, fietsers en OV
                                                                                                                                                                                                                37 / 92
                                                                                                                                       parkeerdruk in het gebied verder te verlagen.
                                                                                                                                                       STOMP
                                                                                                                  In Spoordok wordt de mobiliteitsstrategie STOMP toegepast. Dit betekent dat
                                                                                                                  Stappen, Trappen en Openbaar vervoer voorrang krijgen op deelmobiliteit (Mobility
                                                                                                                  as a service) en als laatste de Privéauto. Er wordt in de openbare ruimte en
                                                                                                                  bebouwing rekening gehouden met voldoende fietsparkeerplekken om te stimuleren
                                                                                                                  de auto te laten staan. In de hubs zijn deelmobiliteiten en parkeerplaatsen te vinden
                                                                                                                                                    op loopafstand.
                                                                                                      S
                                                                                                          T
                                                                                                              O
                                                                                                                   M
hoofdroute    bestemmingsverkeer     adressen           parkeerhub     toerit parkeren    MAAS-punt                     P
                                       STOMP
                                                                                                                     STOMP is een gezond en                         Een (half)verdiepte parkeerbak maakt slim
                                                                                                                                                                                                                Gebiedsvisie
                                   Auto’s en parkeren                                                                duurzaam mobiliteitsbeleid                            gebruikt van het landschap.
                                                36                                                                                                        37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                                                                  Spoordok Leeuwarden
                                                                                                                                                              3.5
                                                                                                                                                 STEDELIJKE
                                                                                                                                                    MIX
                                                                                                                    Spoordok onderscheidt zich duidelijk van de bestaande planologische typologieën van
                                                                                                                    Leeuwarden. Het is geen binnenstad, het is geen central business district, het is geen
                                                                                                                         woonwijk, het is geen park, het is geen bedrijventerrein… het is Spoordok.
                         Westkop
                                                                         Postdok
                                   Pier
                                                                                                                                                    Verbonden contrast
                                                                                                                    In Spoordok komt alles samen: stad en land, natuur en cultuur, orde en chaos, spanning
                                                Hoven                                                               en ontspanning. Spoordok slaat verbindingen tussen deze contrasten en dat maakt dat
                                                                                                                    Spoordok voor iedereen een thuis is. Het gebied geldt straks als een dwarsdoorsnede
                                                                                                                    van de stad; het is echt een nieuw stuk stad dat divers, inclusief en aanvullend is op de
                                                                                                                                                      naburige gebieden.
                                                                                                                                                    Verschillende sferen
                                                                                                                    Spoordok is te verdelen over de deelgebieden Postdok (4.1), Hoven (4.2), Pier (4.3) en
                                                                                                                    Westkop (4.4). Postdok is een levendig woon-werkmilieu met een hoogstedelijk karakter,
                                                                                                                    waar het Stationskwartier de voorloper van is. En ook de Pier kent een hoogstedelijk
                                                                                                                    milieu, maar dan met onderwijs en culturele instellingen. Wie graag stedelijker woont
                                                                                                                    aan het water en dicht bij de reuring van de Pier, kan een plek zoeken op de Westkop.         39 / 92
                                                                                                                    In de Hoven kun je juist heerlijk rustig wonen aan het park, met de luxe van voldoende
                                                                                                                                             voorzieningen in de directe omgeving.
                                                                                                                                         Balans tussen ‘grijs, groen en blauw’
                                                                                                                    Spoordok wordt stedelijker dan Leeuwarden gewend is in de ‘uitleg’, maar ook in
                                                                                                                    vergelijking met de nieuwbouw aan de Tesselschadestraat. Dit betekent een andere
                                                                                                                    verhouding van openbare en bebouwde ruimte waarbij we balans houden. Door functies
                                                                                                                    te stapelen zorgen we voor voldoende licht, lucht en groen om hier een fijn verblijfsgebied
                                                                                                                    van te maken. Hierdoor denken we niet alleen ‘horizontaal’. We zetten in op een hoge
                                                                                                                                 leefkwaliteit: flexibel, toekomstbestendig én sociaal duurzaam.
                                                                                                                                                                                                                  Gebiedsvisie
Hoogstedelijk wonen in een                Intieme, groene binnenwereld             Ontmoeten en inspireren in het
cultuurlandschap op de Pier                       van de Hoven                      woon-werkmilieu in Postdok
                                                      38                                                                                                       39
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                        Spoordok Leeuwarden
                                                                                                                           3.6
                                                                                                         ONTMOETINGS-
                                                                                                           PLEKKEN
                       cultuur                         werken                          De stedelijke mix van wonen, werken, leren en recreëren komt - naast de
                        Pier                           Postdok                         deelgebieden - tot uitdrukking in de openbare ruimte en de verschillende
                                                                                       verblijfsplekken die daar te vinden zijn. De openbare ruimte sluit aan op de
                                            wonen                                      lokale gebruiker en stimuleert ontmoetingen die kunnen verschillen van aard.
                                           Spoorpark
                                                                                       De drie voornaamste ontmoetingsplekken in de openbare ruimte zijn het
                                                                                       Postdok (werkomgeving), de Pier (cultuur en onderwijs) en het Spoorpark
                                                                                       (wonen). In hoofdstuk 4 werken we de verschillende deelgebieden en openbare
                                                                                                  ruimte verder uit, gebaseerd op voorbeelduitwerkingen.
                                                                                                                 Verschillende sferen
                                                                                       In het Postdok krijgt bedrijvigheid en innovatiekracht de nadruk. Het is het
                                                                                       bruisende thuis van jonge ondernemers in een divers werk-ecosysteem.
                                                                                       Startups groeien door naar scale-ups en ondersteunen vervolgens weer de
                                                                                                         volgende generatie Friese ondernemers.
                                                                                                                                                                        41 / 92
                                                                                       Het Spoorpark is dé plek waar bewoners in alle rust kunnen genieten van
                                                                                       de buitenruimte. Kinderen dwalen door de verschillende hoven en komen
                                                                                       uiteindelijk samen in het park voor een potje voetbal, waar hun ouders hebben
                                                                                       afgesproken voor een barbecue. Op een steenworp afstand vindt men ook
                                                                                       nog sport, spel en kleinschalig entertainment aan de Groene Kade: een oase
                                                                                               van groen, een stuk echt Fries landschap, midden in de stad.
                                                                                       Tot slot is de Pier de plek voor cultuur en onderwijs, waar regionale en
                                                                                       internationale studenten workshops volgen en meekijken hoe een prototype
                                                                                       waterzuiveringsinstallatie wordt opgebouwd. Op de kop van de Pier ontmoet
                                                                                       hoogstedelijk Spoordok de Harlingervaart, het water dat stad en land verbindt,
                                                                                                        met Spoordok als groen-stedelijke stapsteen.
                                                                                       “Laat iedereen profiteren van het mooie groen,
                                                                                           maak het park dienstbaar aan de wijk”
                                                                                                                                                                        Gebiedsvisie
Cultuur en onderwijs             Buurtborrel in                  Het buitengevoel in
     op de Pier                  het Spoorpark                    de Groene Kade
                                      40                                                                                    41
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                          Spoordok Leeuwarden
                                                                                       Pier
                       4.                                                    Westkop
                                                           deelgebieden
                                                                                                                                Postdok
Uitwerking                                                                                                    Hoven
De zes principes die ten grondslag liggen aan het
ruimtelijk-programmatisch     raamwerk   komen       tot
uitdrukking in de deelgebieden en in de openbare
ruimte. Aan de hand van voorbeelduitwerkingen en
uitgangspunten worden de ruimtelijke consequensties                                                                                       43 / 92
                                                           openbare ruimte
                                                                                              Groene Kade
   van de gestelde principes inzichtelijk gemaakt.
                   Deelgebieden
                                                                                                            Marshallboulevard
         Postdok, Hoven, Pier & Westkop
                 Openbare ruimte
   Marshallboulevard, Spoorpark & Groene Kade                                                        Spoorpark
                                                           raamwerk
                                                                                                                                          Gebiedsvisie
                         42                                                                           43
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                                                    Spoordok Leeuwarden
                                                                                                                                        4.1
                                                                                                                              POSTDOK
                                                                                                                 Hoogstedelijk wonen en werken
                                                                                                 Postdok wordt straks dé plek voor creatieve en innovatieve bedrijvigheid, dicht bij de
                                                                                                 binnenstad en het station. Het Postdok brengt ondernemers in alle soorten en maten bij
                                                                                                 elkaar en biedt daarnaast een thuis aan de (toekomstige) Leeuwarder die graag in een
                                                                                                 hoogstedelijk woonmilieu woont. Anno 2021 zet het voormalig Postsorteercentrum de
                                                                                                                    toon voor een levendige en bruisende omgeving.
                                                                                                 Postdok bestaat uit twee hoven: één hof rondom een stedelijk plein en één hof rondom
                                                                                                 een groene binnentuin. Het hof rondom het plein is vooral gericht op bedrijvigheid;
                                                                                                 makersplaatsen, kantoren en stedelijke voorzieningen en faciliteert maximale ontmoeting
                                                                                                 tussen gebruiker en bezoeker en bevordert het interactiemilieu. Het tweede hof omsluit
                                                                                                 een collectieve binnentuin en is een hoogstedelijke woonomgeving direct naast het
                                                                                                                                         station.
                                                                                                                                              Sfeer Postdok:
                                                                                                                                              -   Een levendige, bruisende wereld met een hoge
                                                                                                                                                                                                    45 / 92
                                                                                                                                                  mate van doorwaadbaarheid.
                                                                                                                                              - Een stevige stedelijke plint met stegen en
                                                                                                                                                  passages naar de hoven, met daarbovenop
                                                                                                                                                  hogere volumes met woonprogramma.
                                                                                                                                              - Voorzien van een diagonale
                                                                                                                                                  voetgangersverbinding van het station naar de
                                                                                                                                                  Spoorbrug.
                                                                                                                                              - Een gezicht aan de kade door de begeleiding
                                                                                                                                                  van de Marshallboulevard van station tot Groene
                                                                                                                                                  Kade.
                                                                                                                                                                      POSTDOK
                                                                                                                                                                                                    Gebiedsvisie
Stedelijke massaopbouw van een stevige    Een groen-stedelijk plein met    Hoogstedelijk wonen
        plint met hoogteaccenten         hoogwaardige verblijfskwaliteit       in Postdok
                                                       44                                                                               45
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>Altijd bruisend
   Postdok
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                                                                   Spoordok Leeuwarden
                                                                                                                                                       4.2
                                                                                                                                                 HOVEN
                                                                                                                                         Groenstedelijk wonen
                                                                                                                De Hoven is een plek van rust te midden van reuring. Een ruime hoeveelheid groen in
                                                                                                                de openbare ruimte dient als collectieve buitenruimte en is het thuis van verschillende
                                                                                                                woonbuurten. De groene hoven zijn de middelpunten van de gemeenschappen die
                                                                                                                eromheen wonen en werken. Het is de plek waar kinderen kunnen spelen en ontdekken
                                                                                                                en hun eigen moestuin onderhouden. In de schuur is volop tuingereedschap te vinden
                                                                                                                en is plek voor fietsen. Voor de pluktuin met wilde bloemen wandel je naar het volgende
                                                                                                                hof. De bloemenweide daar zorgt voor bodemverbetering zodat er volgend jaar wortels
                                                                                                                                                 kunnen worden geplant.
                                                                                                                                                             Sfeer Hoven:
                                                                                                                                                             - Stevige, publieke plinten en voldoende
                                                                                                                                                                 bouwmassa aan de Marshallweg om een
                                                                                                                                                                 stedelijke wand te vormen.
                                                                                                                                                             - Visueel contact met de Harlingervaart en het
                                                                                                                                                                 Spoorpark.
                                                                                                                                                             - Aftrappend in hoogte naar de zuidzijde om           49 / 92
                                                                                                                                                                 uiteindelijk op informele wijze uit te waaieren
                                                                                                                                                                 naar het Spoorpark.
                                                                                                                                                             - Verschillende hoven met elk een eigen
                                                                                                                                                                 karakter zijn aan elkaar geregen door een
                                                                                                                                                                 netwerk van paden en stegen.
                                                                                                                                                             - Groene, autoluwe straten die slechts
                                                                                                                                                                 incidenteel toegankelijk zijn voor
                                                                                                                                                                 bestemmings- of logistiek verkeer.
                                                                                                                                                                                                                   Gebiedsvisie
Grenzen vervagen tussen   Een eigen plekje maken in de   De groene binnenwerelden van de hoven hebben elk een
    binnen en buiten         collectieve binnentuin                         eigen karakter
                                       48                                                                                                               49
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>Wonen en werken
  in het groen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                                                                                        Spoordok Leeuwarden
                                                                                                                                                                            4.3
                                                                                                                                                                       PIER
                                                                                                                                                   Cultureel centrum van Spoordok
                                                                                                                                  De Pier vormt het culturele hart van Spoordok, een echte publiekstrekker. Op het
                                                                                                                                  voormalige Brada-terrein gaat in 2022 de musicalproductie De Tocht van start. Daarna
                                                                                                                                  ontwikkelt de Pier zich door tot een permanent cultureel centrum, gecombineerd met
                                                                                                                                  onderwijs, voorzieningen en daarbovenop woonvolumes. Het wordt een eigenzinnig,
                                                                                                                                  stoer en licht industrieel deelgebied. Een gebied met volop ruimte voor cultuur en
                                                                                                                                  onderwijs. Een plek met aantrekkingskracht op de regio, Nederland en wellicht zelfs
                                                                                                                                  internationaal. Hier vindt men de culturele instellingen en onderwijs, bijvoorbeeld in
                                                                                                                                            agricultuur, watertechnologie en andere echte Friese kennisclusters.
                                                                                                                                                                                 Sfeer Pier:
                                                                                                                                                                                 -   Het accent van het Spoordok, met de grootste
                                                                                                                                                                                     dichtheid en hoogste bouwvolumes.
                                                                                                                                                                                 - Een alzijdig karakter, zich richtend op de
                                                                                                                                                                                     kade rondom als belangrijke bestemming en
                                                                                                                                                                                     verblijfsplek.
                                                                                                                                                                                                                                        53 / 92
                                                                                                                                                                                 - Een gezicht aan de publieke haven.
                                                                                                                                                                                 - Een district-ensemble met een stevige plint
                                                                                                                                                                                     bestaande uit meerdere lagen met daarboven vrije
                                                                                                                                                                                     volumes.
                                                                                                                                                                                 - Een doorwaadbare binnenwereld.
                                                                                                                                                                  DE PIER
                                                                                                                                                                                                                                        Gebiedsvisie
Onderwijs en cultuur vinden   Grote hallen met een doorwaadbare binnenwereld,   Experimentele architectuur met een knipoog naar
    elkaar op de Pier                     binnen en buiten vervagen                        industrie en agri-cultuur
                                                     52                                                                                                                     53
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>        Reuring op de Pier
Rust en ruimte aan de Groene Kade
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                               Spoordok Leeuwarden
                                                                                                                            4.4
                                                                                                                  WESTKOP
                                                                                                       Stedelijk wonen aan het water
                                                                                   De Westkop is de meest westelijke punt van Spoordok, grenzend aan de Pier en gelegen
                                                                                   aan één van de havenbekkens. De Westkop zit op de eerste rij: aan twee kanten aan het
                                                                                   water en uitkijkend op de levendige, hoogstedelijke Pier. De kade aan het havenbekken
                                                                                   voelt als stedelijke voortuin met afwisselend voorzieningen en adressen. De kade is een
                                                                                   plek voor iedereen: waar vooral bewoners gebruikmaken van de omgeving als verlengde
                                                                                   van de woonruimte, én als plek om samen te komen. Met een centraal punt voor het
                                                                                   afleveren van pakketjes. Aan de andere zijde van het stedelijke blok zorgt voldoende
                                                                                   groen voor een zachtere zijde. Het is een collectieve tuin, afgeschermd van de stedelijke
                                                                                   kade. De uitgelezen plek voor speelvoorzieningen voor jonge kinderen of een barbecue
                                                                                                                         in de avondzon.
                                                                                                                                  Sfeer Westkop:
                                                                                                                                  - Aan twee zijden omsloten met water: de
                                                                                                                                                                               57 / 92
                                                                                                                                      Harlingervaart en de insteekhaven.
                                                                                                                                  - Een levendige kade als collectief
                                                                                                                                      domein met afwisselend adressen en
                                                                                                                                      buurtvoorzieningen.
                                                                                                                                  - Een stedelijk woonmilieu met
                                                                                                                                      appartementengebouwen als wand aan de
                                                                                                                                      kade.
                                                                                                                                  - Voorzien van een collectieve tuin op het
                                                                                                                                      westen.
                                                                                                                                                                               Gebiedsvisie
Stedelijke blokken met appartementen   Passanten meren aan      De kade als
              aan de kade               in het havenbekken   stedelijke voortuin
                                                56                                                                           57
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                                                          Spoordok Leeuwarden
                                                                                                                                             4.5
                                                                                                                               SPOORPARK
                                                                                                                             Ontmoeten in het groen
                                                                                                    Het Spoorpark is de groene ontmoetingsplek van Spoordok, waar bewoners
                                                                                                    samenkomen voor sport en spel, een wandeling of een buurtborrel. Eens in de zoveel
                                                                                                    tijd trekken sprekers, theater-, dans- en muziekvoorstellingen naar het park en zoeken
                                                                                                    toeschouwers een plekje op de grashelling. In het park is een aantal paviljoens te vinden
                                                                                                    met buurtvoorzieningen zoals horeca, sport en spel. Gekoppeld aan de spoorbrug, dat
                                                                                                        landt in het Spoorpark, vormt het buurthuis de centrale verzamelplek van het park.
                                                                                                    Onder het park zit een ruime parkeergarage verstopt. Dit is de centrale hub voor heel
                                                                                                    Spoordok waarin voldoende parkeergelegenheid te vinden is, evenals centrale punten
                                                                                                    voor deelmobiliteit. De zuidgevel van de parkeerhub functioneert als geluidswal naar
                                                                                                    het spoor en maakt de parkeerhub toegankelijk. In de plint is ruimte voor voorzieningen
                                                                                                    die gepaard gaan met een hoge mate van bereikbaarheid. Een prettige fietsroute door
                                                                                                    het park maakt van het park daarnaast een belangrijke as voor langzaam verkeer in
                                                                                                                                          Spoordok.
                                                                                                                                       Sfeer Spoorpark:
                                                                                                             -    Het groene dak van de centrale parkeerhub van Spoordok.
                                                                                                             -    Een publieke plint aan de Spoorlaan.                                                    59 / 92
                                                                                                             -    Een maximaal publiek karakter op buurtniveau en ten alle
                                                                                                                  tijden openbaar toegankelijk.
                                                                                                             -    De aanlanding van de spoorbrug.
                                                                                                             -    Een levendige route door het groen voor langzaam verkeer met
                                                                                                                  voldoende wandel- en fietspaden.
                                                                                                                                                                   spel
                                                                                                                          openluchttheater
                                                                                            sport
                                                                                                                                                                                           beeldenroute
                                                                                                                                                                                                          Gebiedsvisie
Een architectonisch   Ontmoeten in het   Slim gebruik van ruimte met een buurtpark op het
  parklandschap           groen                     dak van de parkeergarage                             kinderfeestjes
                                                                                                                                                   buurtborrel
                            58                                                                                                                59
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>  Het Spoorpark als groene
ontmoetingsplek voor de buurt
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                                                       Spoordok Leeuwarden
                                                                                                                                           4.6
                                                                                                                          GROENE KADE
                                                                                                                           Ruimte voor experiment
                                                                                                  Tussen de Harlingervaart en de stedelijke Marshallweg ligt de Groene Kade; het
                                                                                                  summum van land in de stad. Het vormt een belangrijke schakel tussen stad en water,
                                                                                                  een overgangszone in de luwte van de stedelijke drukte. De Groene Kade is het levende
                                                                                                  bewijs dat verdichting en vergroening hand in hand gaan voor een gezonde leefomgeving.
                                                                                                  De Groene Kade is een vrij veld: een multi-inzetbaar en onvervalst stuk land midden in
                                                                                                  de stad. Anders dan het Spoorpark is de Groene Kade niet ontworpen: het is geen park
                                                                                                  maar landschap. De natuur krijgt hier de ruimte om zo nu en dan te verwilderen. Af en
                                                                                                  toe is er een evenement en wordt alles platgetrapt, als een menselijke kudde grazers.
                                                                                                            De Groene Kade is niet aangeharkt en biedt ruimte voor experiment.
                                                                                                  Het veld is vrij te gebruiken voor iedereen, voor buitensport en -spel, huttenbouwen en
                                                                                                  als strand aan de Harlingervaart. Regelmatig worden er evenementen georganiseerd.
                                                                                                                                    Sfeer Groene Kade:
                                                                                                                                                                                                       63 / 92
                                                                                                           -    Biedt voldoende maat aan groen, centraal in het gebied.
                                                                                                           -    Een maximaal publiek karakter op stadsniveau en is te alle
                                                                                                                tijde openbaar toegankelijk.
                                                                                                           -    Een centraal paviljoen dat vrij geprogrammeerd kan worden.
                                                                                                           -    Ruimte voor stedelijk en landelijk programma, tegelijkertijd of
                                                                                                                afwisselend.
                                                                                                                                                                                            picknick
                                                                                                                                                                                                       Gebiedsvisie
Ruimte voor experiment en   Toegang tot het water via   De Groene Kade als Spoordok-tegenhanger
       tijdelijkheid            de Groene Kade                     van de Prinsentuin
                                      62                                                                                                    63
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                                                                                    Spoordok Leeuwarden
                                                                                                                                                                                 4.7
                                                                                                                                                      MARSHALLBOULEVARD
                                                                                                                                                                    Een groene stadsas
                                                                                                                                        De Marshallweg wordt opgewaardeerd tot een stedelijke boulevard waar ook voetgangers
                                                                                                                                        en fietsen volop ruimte krijgen. Ruime wandel- en fietspaden moedigen bewoners en
                                                                                                                                        gebruikers in het gebied aan de auto te laten staan. Het profiel wordt verzacht met veel
                                                                                                                                           groen en dusdanig ontworpen dat een goede oversteekbaarheid wordt geborgd.
                                                                                                                                        De entree van Leeuwarden wordt verbeterd tot een warm welkom. Vanaf het
                                                                                                                                        Stephensonviaduct begeleiden stevige bomenrij(en) en levendige plinten en bouwvolumes
                                                                                                                                        de entree naar de stad. Aan de noordzijde rijken de havenbekkens tot aan het voetpad
                                                                                                                                        en maak je eerst kennis met de stedelijke, bruisende Pier en daarna met de groene
                                                                                                                                        weidsheid van de Groene Kade. Uiteindelijk komt de Marshallboulevard uit op de kade,
                                                                                                                                        met zicht op de singel en de binnenstad. Even verderop is het station al te zien. Welkom
                                                                                                                                                                            in Leeuwarden!
                                                                                                                                        Aan de zuidzijde vormen de blokken van de Hoven stevige wanden aan de boulevard.
                                                                                                                                        Het zijn woongebouwen met levendige plinten met buurtvoorzieningen. Bewoners van
                                                                                                                                        de Hoven die in Spoordok of in de binnenstad werken, wandelen in de ochtend over de
                                                                                                                                                        boulevard en pikken onderweg hun favoriete koffie op.
                                                                                                                                                                                                                                    65 / 92
                                                                                                                                                                         Sfeer Marshallboulevard:
                                                                                                                                                 -    De stedelijke toegangsweg naar de binnenstad met een
                                                                                                                                                      herkenbare entree bij het Stephensonviaduct.
                                                                                                                                                 -    Een ruim en groen profiel met een overmaat voor langzaam
                                                                                                                                                      verkeer dat goed is over te steken.
                                                                                                                                                 -    Een stevige stedelijke wand aan de zuidzijde en weids uitzicht
                                                                                                                                                      over het water aan de noordzijde.
                                                                                                                                                 -    Stevige plinten met aandacht voor wonen aan de straatzijde en
                                                                                                                                                      sociale veiligheid.
                                                                                                                                                 -    Voorzien van een groen profiel met bomenrijen.
                                                                                                                                                                                kade
                                                                                                                                   hardlopen
                                                                                                                                                                                                                         wandelen
                                                                                                                                                                                                                                    Gebiedsvisie
Stevige stedelijke wanden van de Hoven   Volop ruimte voor voetgangsers en fietsers met   Een goed oversteekbaar profiel met een
  geven ruggesteun aan de boulevard                   voldoende schaduw                       ruime en groene tussenstrook                                fietsen                               entree
                                                              64                                                                                                                  65
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>                    Schets van de toekomst
     Dit is een sfeerbeeld van een mogelijke uitkomst van de
ontwikkeling, de daadwerkelijke uitwerking volgt in een latere fase.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>                                              5.
         Programma
De kernwaarden van Spoordok in 2050 (H1) en de Principes (H3) worden vertaald
naar programmatische uitgangspunten en kaders. De kernwaarden Eigen, Verbindend
en Grensverleggend krijgen zo een vertaling naar wonen, werken en een gemêleerd
voorzieningenniveau in Spoordok dat aantrekkelijk is voor verschillende doelgroepen. Er
ontstaat een mix van functies, niet alleen in gebouwde vorm (stad) maar ook in de openbare
                  ruimte (land). Hierbij maken we een aantal duidelijke keuzes:
                  Afgewogen balans tussen ‘rood, groen en blauw’
Spoordok wordt stedelijker dan Leeuwarden gewend is in de ‘uitleggebieden aan de rand
van de stad’ en ook stedelijker dan de nieuwbouw aan de Tesselschadestraat. Dit betekent
een andere verhouding van openbare en bebouwde ruimte, toch houden we balans. Voor de
dichtheid van Spoordok hanteren we een gebiedsbrede FSI tussen 1,2 en 1,7 als uitgangspunt
(Floor Space Index: dit is het bruto vloeroppervlak van alle bouwlagen gedeeld door de
footprint). Door niet alleen ‘horizontaal’ te denken maar juist door functies te stapelen zorgen
   we voor voldoende licht, lucht, water en groen om hier een fijn verblijfsgebied te creëren.
                                       Gemengd gebied
Voor de gewenste centraliteit, stad en land verbinding, zichtbaarheid en identiteit is een
mix van functies nodig. Gebaseerd op vergelijkbare stadsdistricten in het land en rekening
houdend met de marktpotentie van werkfuncties, onderwijs (spin-off) en andere voorzieningen
in Leeuwarden gaan wij als startpunt uit van de volgende balans tussen wonen, werken en
                                           voorzieningen:
                   Wonen: circa 75% | Werken & Voorzieningen: circa 25% *
* De exacte bandbreedten die voor de ontwikkeling van Spoordok gehanteerd zullen worden
zijn afhankelijk van de marktcondities. In het ontwikkelkader (toegelicht in H6) zal dit nader
                              onderzocht en gespecificeerd worden.
                       Ontmoetingsplekken en openbare ruimte
De nieuwe ontmoetingsplekken vormen de hoeksteen van Spoordok. Postdok, Pier, de Groene
Kade en het Spoorpark zijn essentiële programmaonderdelen die in veel gebiedsontwikkelingen
niet als volwaardig programma worden gezien en meegeteld. Dit is in Spoordok anders. De
programmeerbare openbare ruimte die wisselwerking tussen mensen en functies mogelijk
maakt is doorslaggevend en wordt integraal meegenomen in de verhouding wonen, werken
                                         en voorzieningen.
                                                 68                                              69
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                       Spoordok Leeuwarden
                                                                                                                   5.1
                                                                                               VOORZIENINGEN
                                                                         Zoals geschetst staat Spoordok aan de vooravond van een grote herontwikkeling, van
                                                                         een bedrijventerrein naar een nieuw stuk stad waar een groot aantal mensen gaat
                                                                         wonen en werken. Met de komst van deze nieuwe bewoners, werknemers en andere
                                                                         gebruikers ontstaat de vraag naar nieuwe voorzieningen met een eigen profiel en
                                                                         specifieke kwaliteiten. Het is niet de bedoeling dat het gebied gaat concurreren met de
                                                                         vitale binnenstad van Leeuwarden. Vanuit deze gedachte verdelen we de voorzieningen
                                                                         in Spoordok in twee categorieën. De eerste zijn de voorzieningen die smaak en kleur
                                                                         geven, zoals cultuur, horeca, (interactieve) showrooms van bedrijven en mogelijk ruimte
                                                                         voor studie en scholing. De tweede zijn lokale buurtverzorgende functies, zoals een plek
                                                                                       voor de dagelijkse boodschappen, huisarts of fysiotherapeut.
                                                                         De smaakmakende voorzieningen vormen een verrijking op die van de binnenstad
                                                                         en hebben betekenis op gebieds-, stads- en regioniveau. Hierbij programmeren we
                                                                         naast gebouwen ook de openbare ruimte waarbij bijvoorbeeld ruimte kan zijn voor
                                                                         evenementen, interactieve duurzaamheidsoplossingen of horecagelegenheden
                                                                         die lokaal hun ingrediënten verbouwen. De gemeente wil een platform bieden voor
                                                                         bijzondere initiatieven in het gebied, de stad en regio en pakt de regie om de initiatieven
                                                                                                         (verder) bij elkaar te brengen.                               71 / 92
                                                                         De voorzieningen concentreren zich rondom de ontmoetingsplekken in Postdok, Pier en
                                                                         Spoorpark. Dit zijn de plekken waar de bewoners en gebruikers elkaar ontmoeten en de
                                                                              netwerken van wonen, werken en voorzieningen met elkaar verknoopt zijn.
                                                                         In veel stedelijke ontwikkelingen worden voorzieningen slechts als een resultante gezien,
                                                                         een noodzaak om de nieuwe bewoners en gebruikers te bedienen. In Spoordok draaien
                                                                         we de volgorde om en vinden we het juist essentieel om nu al te beginnen met het
                                                                         vestigen van (tijdelijke) voorzieningen. Op die manier brengen we het gebied tot leven en
                                                                         alvast op het netvlies van de Leeuwarder. De eerste zaadjes zijn al geplant, bijvoorbeeld
                                                                         met musical De Tocht op het voormalige Brada-terrein en de start van de reizende
                                                                                                              bomen van BOSK.
                                                                             LAND                                                                        STAD
                                                                                 PARK             KADE              PIER          POSTDOK          PARKEREN
                                                                                                                         WERKEN
                                                                                                                                   WONEN
                                                                                                                                                                       Gebiedsvisie
Wat is hier straks te doen? Voorzieningen, recreatie en stadslandbouw.
                    voorkeurssfeer manifestatie-enquete
                                 70                                                                                 71
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                                                                                                     Spoordok Leeuwarden
                                                                                                                                                                                      5.2
                                                                                                                                                           WONEN IN SPOORDOK
                                                                                              Wietze, Babbette,                 ‘Samen in de stad’ is het credo van de toekomstige inwoners, werknemers en bezoekers waar Spoordok zich
                           Sarah
                                                                                              Jelle en Luna                     hoofdzakelijk op richt. Men is gericht op interactie, heeft een moderne, stedelijke oriëntatie en is afkomstig uit
                           Jeugdige Optimist
                                                                                              Stedelijk Gezin                   alle lagen van de samenleving. Het behoud van vrijheden staat centraal. Er is ruimte om het eigen creatieve pad
                           Whize: Jong & Hoopvol
                                                                                              Whize: Plannen & Rennen           te kiezen maar ook de ondersteuning waardoor kwetsbare groepen zich kunnen ontplooien. Contact met andere
                                                                                                                                mensen en expressie zijn erg belangrijk voor de bewoners. Ze houden van harmonie en van uitdagingen. Men
                                                                                                                                gaat vitaal om met de mogelijkheden van de omgeving. Niet de beperkingen staan centraal, maar de (nieuwe)
                                                                                                                                                                                 mogelijkheden.
-   Aan het begin van mijn studie had ik het niet verwacht,        -   Het gebeurt in de stad!
    maar ik wil blijven!                                           -   We gaan terug naar onze roots, maar nemen onze            Ze willen verbinden en storen zich niet snel aan hun medebewoners. Ze accepteren verschillende werelden en
-   Er is hier steeds meer te beleven, werk en privé.                  ervaringen van elders mee.                               zijn trendvolgend. Ze kiezen voor eigentijdse oplossingen en vinden duurzaamheid een belangrijk thema. Ze zien
-   In het weekend drink ik beneden bij de brouwerij een           -   Ik kan het goed vinden met de buren, en de kids ook!     Spoordok als een plek van ontplooiing en ontwikkeling, niet alleen máár samen. Hieronder duiken we de levens
    biertje of ga ik lekker wielrennen in het landschap            -   Vrienden wonen in Zuidlanden. Mooi hoor, maar iets te         van een aantal van deze doelgroepen in: wie zijn ze, hoe wonen ze, en waarom kiezen ze voor Spoordok?
    rondom Leeuwarden.                                                 kneuterig voor ons.
-   Mijn vrienden in de stad komen uit Friesland,                  -   Wonen in een appartement vind ik prima, maar dan wel                                             Hoe woon je in Spoordok?
    Nederland én daarbuiten.                                           ruim en met plek om buiten te zitten en spelen. Zo’n     Spoordok krijgt een bijzondere mix van woningtypen. Het is een stuk stad zoals je dat in Friesland nergens
-   Het grote studentenhuis ben ik wel ontgroeid. Ik zoek              stadsloft is voor ons de perfecte combi van onze eigen   anders vindt. We dagen eigenaren, ontwikkelaars en bewoners uit om woonvormen te ontwikkelen die aansluiten
    iets meer comfort en privacy, maar niet helemaal in                plek met de grote collectieve (speel)tuin                bij de kernwaarden eigen, verbindend en grensverleggend en passen binnen het de principes van het ruimtelijk
    mijn uppie.                                                                                                                                              raamwerk. Hierbij zijn de volgende thema’s leidend:
-   Ik zou het super gaaf vinden om mee te denken over
    duurzame oplossingen voor mijn woonplek, bijvoorbeeld
                                                                                                                                                                                                                                                     73 / 92
    rondom afvalwater!
                                                                                                                                         Grensverleggend duurzaam, circulair leven
                                                                                                                                         Vanuit de eigen woning, maar juist ook in de leefomgeving. Je woont in een nieuw
                                                                                              Ype en Tine                                stuk stad. Je voelt de duurzame materialen, de slimme energie- en watersystemen, de
                                                                                              Jong van Geest                             nieuwe mobiliteitsoplossingen en de lokale voedselproductie. Ook voel je de groenblauwe
                           Epke en Jitske
                                                                                              Whize: Zorgeloos en actief                 dooradering van het gebied. Het is een plek die niet te vangen is onder het klassieke label
                           Sociale Stadsmens
                                                                                                                                         ‘eco-wijk’ maar een plek van ‘verweven leven’, waar de verschillende Friese kwaliteiten
                           Whize: Volks & Uitgesproken
                                                                                                                                         samen een nieuw type stedelijkheid maken.
                           Jong & Hoopvol
                                                                   -   Ik heb jarenlang gewerkt, nu is het tijd om van het               Grutsk wonen in een relatief kleine(re) woning
                                                                       leven te genieten!                                                Wat je inlevert in vierkante meters krijg je dubbel terug in de mogelijkheden die het gebied
                                                                   -   Verhuizen naar het centrum van Leeuwarden voelt als               je biedt. Collectieve ruimten zoals binnentuinen en hoven worden door bewoners beschouwd
-   Vroeger fietste ik elke dag vanuit Oud-Oost naar                                                                                     als onderdeel van de eigen woon/leefomgeving. Postdok, Pier, Groene Kade en het
                                                                       een nieuw avontuur. Er is hier zoveel leuks te beleven
    de Zwette. Tegenwoordig wandel ik de voordeur                                                                                        Spoortpark vormen de brandpunten voor de grotere gemeenschap van het Spoordok.
                                                                       en te doen.
    uit en ben ik in een paar minuten op mijn werk. De
                                                                   -   Ik loop wat minder snel dan vroeger, maar gelukkig is
    bonus: het nieuwe Cambuur stadion is ook nog eens                                                                                    Mobiliteit en parkeren anders (en beter) regelen
                                                                       alles nu dichterbij!
    dichterbij!                                                                                                                          Je hebt hier de meeste vervoersvormen ter beschikking van Friesland. Zo aantrekkelijk dat
                                                                   -   Er wonen zulke leuke mensen op mijn hofje, nieuwe
-   Het straatfeest vorige week was echt gezellig, dat vind                                                                              de eigen auto niet langer de voorkeur heeft maar eerder gezien wordt als laatste alternatief.
                                                                       vriendinnen waren zo gemaakt.
    ik zo fijn aan deze buurt.
-   Ik heb het naar mijn zin in mijn compacte                                                                                            Een inclusieve, ongedeelde stadswijk
    appartementje, alles is schoon, fris en prima voor                                                                                   Samenleven is het credo van de bewoners van Spoordok. Er is ruimte voor een diversiteit
    elkaar.                                                                                                                              aan doelgroepen en in de woon- en leefmilieus wordt actief verbinding gezocht. Om
                                                                   WHIZE is een datagedreven doelgroepenmodel dat helpt
-   Mijn brommer heb ik weggedaan, ik pak nu gewoon de                                                                                   te garanderen dat het gebied een plek voor iedereen is, hanteert de gemeente het
                                                                   om beter inzicht te krijgen in de behoeften, wensen en
    deelscooter.                                                                                                                         uitgangspunt om in Spoordok minimaal 15% sociale woningbouw te realiseren.
                                                                   mogelijkheden van huishoudens.
                                                                                                                                         Spoordok maakt adres
                                                                                                                                         Je woont niet op nummer 31, maar in Spoordok. Dit is een alom bekend begrip in
                                                                                                                                                                                                                                                     Gebiedsvisie
                                                                                                                                         Leeuwarden.
                                                              72                                                                                                                       73
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                                Spoordok Leeuwarden
                                                                                                                 Samen stad maken
                                                                                                                 Je droomplek maak je zelf. De meest ondernemende
                                         Product-markt-combinaties                                               inwoners van Spoordok kopen of huren geen woning maar
  “Graag zorgen voor functie-            Met deze thema’s en de beoogde doelgroepen in het                       bouwen hem zelf. Deze projecten in (collectief) particulier
                                         achterhoofd wordt snel duidelijk dat je de ‘typische’ Leeuwarder        opdrachtgeverschap weerspiegelen de creativiteit van hun
mengingen in het gebouw, door            woning straks niet zo gauw in Spoordok terug zult vinden. Om            bouwers. Deze bouw kenmerkt zich door de verschillende
                                         te duiden wat er wel kansrijk is denken we in zogenaamde
bijvoorbeeld seniorenwoningen            product-markt-combinaties (PMC). Hierin komen typologie,
                                                                                                                 bouwstijlen en uitstraling. Ze variëren in dichtheid van
                                                                                                                 compacte eengezinswoning tot stadswoningen waarin
      met zorg te bieden”                woonvorm, eventueel ondersteunend programma en kansrijke
                                                                                                                 ieder zijn eigen loft ontwerpt. Woningen zijn unieke one-
                                         doelgroepen samen. Welke PMC’s passen bij Spoordok?
                                                                                                                 offs en veel bewoners kiezen ervoor om hun woning te
                                         Hieronder geven we een eerste antwoord met vijf kort
                                         toegelichte combinaties. Een lijst die in de toekomst hopelijk          combineren met een werkplek of eventuele showroom. Je
                                         verder groeit vanuit de ideeën en initiatieven uit de stad en de        vindt hier de meest ondernemende Stedelijke Gezinnen,
                                         markt.                                                                  niet bang voor een uitdaging, en Jonge Optimisten die toe
                                                                                                                 zijn aan een volgende stap. Samen maken ze dit tot een
                                         Samen in de stad                                                        plek waar om elke hoek een verrassing ligt.
                                         Een kleine gemeenschap in de grote stad. Deze
                                         woonblokken met collectieve buitenruimte brengen het                    Pionieren in de stad
                                         dorpsgevoel de stad in. De middelhoge dichtheid betekent                Spoordok helpt je groeien. Daarom kiezen veel jongeren
                                         hier geen anonimiteit maar vertrouwen en gezelligheid.                  voor deze leefgemeenschappen waar wordt gewoond op
                                         Buren gaan bij elkaar op de koffie terwijl de kinderen                  hoge dichtheid en je de handvatten krijgt om te wortel te
                                                                                                                                                                                75 / 92
                                         een bal rondtrappen op het hof. In de plinten is ruimte                 schieten en ontwikkelen. Er wordt gewoond in compacte
                                         voor bijvoorbeeld een bakker of kleinschalige horeca en                 appartementen, privé of gedeeld met vrienden. Er zijn
                                         in sommige van de binnenhoven verbouwen bewoners                        gemeenschappelijke ruimten om elkaar te ontmoeten, een
                                         hun eigen groenten. Je komt hier vooral de doelgroepen                  biertje te drinken of potje tafeltennis te spelen. Er worden
                                         Stedelijk Gezin, Sociale Stadsmens en Jong van Geest                    inspirerende lezingen en workshops gegeven en in de
                                         tegen. Bewoners die zich aangesproken voelen door                       plinten van de gebouwen wordt gewerkt en gestudeerd.
                                         het contrast tussen de dynamische stad en de hechte                     Door de vernieuwende bedrijven op loopafstand en
                                         gemeenschap en geborgenheid van het hof.                                bewoners met hun eigen startup, zetten bewoners hier
                                                                                                                 de eerste stappen in hun carrière. Hier vind je de Jonge
                                         Groenstedelijk leven                                                    Optimisten van Spoordok die de ideale plek in Leeuwarden
                                         Stadsleven in groene weelde. Dit is de droom aan                        hebben gevonden om hun eerste stappen te maken.
                                         de grondslag van dit woonmilieu. Groen en water
                                         zijn alom aanwezig, de voetganger staat centraal, en                    Wonen aan het water
                                         de auto is verbannen. Er wordt gebouwd op midden                        Weids wonen aan het water. Rondom de Harlingervaart
                                         tot hoge dichtheid in duurzame materialen en elk                        ontstaat een omgeving met allure. De kade ontwikkelt
                                         appartement is voorzien van royale buitenruimte. In de                  zich tot levendige promenade met ruimte voor horeca
                                         plinten vind je lunchgelegenheden die gebruikmaken                      en culturele publiekstrekkers. Aan de promenade wordt
                                         van streekproducten. In de buitenruimte zijn veel                       gewoond in stevige stedelijke bouwblokken met een
                                         mogelijkheden voor sport en spel. Onder de bewoners                     extraverte uitstraling. Het water geeft de plek ruimte
                                         heerst een groot gevoel van trots en eigenaarschap voor                 om te ademen en het gevoel van lucht, licht en ruimte
                                         hun buurt. Dit is een plek waar je alle doelgroepen van                 overheerst. Je vindt hier Stedelijke Gezinnen waarvan
                                         Spoordok terugvindt. Het zijn juist degenen die bewust                  de kinderen spelen in de dak- of binnentuinen. Ook
                                         leven die zich hier het meeste thuisvoelen.                             de doelgroep Jong van Geest voelt zich hier thuis en
                                                                                                                 geniet van de wandelingen langs het water richting de
                                                                                                                                                                                Gebiedsvisie
                                                                                                                 binnenstad.
                           voorkeur in manifestatie-enquete
                                      74                                                                    75
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                                                                           Spoordok Leeuwarden
                                                                                                                                                        5.3
                                                                                                                           WERKEN IN SPOORDOK
                                                                                                Het is essentieel om stappen te maken op het gebied van werk, niet alleen voor het succes van het gebied maar
                                                                                                ook om antwoord te geven op de grote opgaven in de stad en regio. Vanuit de kernwaarden eigen, verbindend
                                                                                                en grensverleggend creëren we een aantrekkelijke propositie voor bedrijven en werknemers. Dit vormt een
                                                                                                waardevolle aanvulling op het huidige aanbod in Leeuwarden. Spoordok is een hoogwaardig toekomstbestendig
                                                                                                werkmilieu, waar ook op nieuwe wijze invulling gegeven wordt aan de Friese kennisagenda. Het bestaande Vitens
                                                                                                Laboratorium en de ontwikkeling van het Stationskwartier, het voormalig postsorteercentrum, sluiten hier perfect
                                                                                                                                                    op aan.
                                                                                                Spoordok richt zich op bedrijven die baat hebben bij de ligging, zichtbaarheid, energie en interactie die dit stedelijke
                                                                                                gebied met zich meebrengt. Met de hedendaagse trends qua werken in het vizier denken we hierbij aan de
                                                                                                                                       volgende productmarktcombinaties:
                                                                                                                                                   De Proeftuin
                                                                                                De Proeftuinen van Spoordok brengen de proef letterlijk de stad in. In het oog springende plint- of buitenruimte
                                                                                                fungeert als platform voor samenwerkende bedrijven en kennisinstellingen uit gebied, stad en regio. Op deze
                                                                                                flexibel indeelbare plekken wordt voor korte of langere tijd lokale kennis en kunde toegepast in pilots, studies en
                                                                                                         experimenten, maximaal zichtbaar en beleefbaar voor de bezoekers en gebruikers van het gebied.
                                                                                                                                           De Business Community
                                                                                                                                                                                                                           77 / 92
                                                                                                Interactie, is het kernbegrip achter de Business Communities van Spoordok. Kleine en middelgrote bedrijven
                                                                                                vinden huisvesting in bedrijfsverzamelpanden en gemengde werkwoongebouwen. Creatievelingen, makers
                                                                                                en kantoortijgers bundelen hun krachten. Er vormen zich gemeenschappen waarin onder meer kantines of
                                                                                                vergaderruimtes gedeeld worden. Zo kunnen ondernemers hun werknemers betere voorzieningen bieden en
                                                                                                                               ontstaan spontane ontmoetingen tussen bedrijven.
                                                                                                                                                De Machinekamer
                                                                                                Techniek en coöperatie liggen letterlijk en figuurlijk aan het hart van de Machinekamers. Startups en kleine bedrijven
                                                                                                kunnen hier snel stappen maken door toegang tot labs of makerspaces (gemeenschappelijke werkruimten meestal
                                                                                                in technologie, elektrisch of digitaal) die individueel al snel te kapitaalintensief zijn. Om deze kernfaciliteiten heen
                                                                                                wordt flexibele bedrijfsruimte georganiseerd, waarbij ook letterlijk ruimte is voor groei. Op deze manier wordt
                                                                                                                    innovatief, aanstormend talent maximaal gefaciliteerd in hun ontwikkeling.
                                                                                                                                                   Het Vliegwiel
                                                                                                Spoordok is gebaat bij sterke inhoudelijke trekkers. Denk hierbij aan een bovenregionale bedrijven die aansluiten
                                                                                                bij het stad en land-denken, (een dependance van) een onderwijsinstelling of een incubator. Gelegen op een
                                                                                                centrale plek in het gebied kunnen dit soort functies als spil in het ecosysteem gaan functioneren. De exacte vorm
                                                                                                                          is afhankelijk van het type activiteit, maar het belang is duidelijk.
                                                                                                                                             De bijna-thuiswerkplek
                                                                                                Flexibel werken is in opkomst. Op veel plekken is vijf dagen in de week, negen tot vijf, op kantoor niet langer de
                                                                                                standaard. Goede coworking-concepten, waar ook één of twee dagen in de week plek te huren is, spelen hier slim
                                                                                                op in. ZZP’ers vinden hier hun (eerste) thuisbasis, maar ook werknemers in loondienst op zoek naar een nieuwe
                                                                                                balans vinden hier hun plek. Voor hen is het een mooie manier om de ochtendspits te vermijden zonder aan de
                                                                                                                            eigen, vaak oncomfortabele keukentafel te moeten zitten.
                                                                                                                                                                                                                           Gebiedsvisie
Werksferen van Spoordok: Ruimte voor experiment, Creatieve Hotspot en Friese innovatiekracht.
                               voorkeurssfeer manifestatie-enquete
                                              76                                                                                                         77
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>                                                                                                       Spoordok Leeuwarden
     Vanuit deze PMC’s ligt er een robuuste basis met potentieel grote waarde voor het Friese
     ecosysteem. Vanuit deze thema’s ontmoeten Friese specialismen als agrofood, watertechnologie
     en energie, waardoor ze elkaar optimaal kunnen versterken. Kennisontwikkeling, bedrijvigheid
     en experiment zijn zichtbaar in gebouwen en de openbare ruimte, in permanente vorm of
     als pilot. Bedrijven op de diverse campussen en de sterke Leeuwarder onderwijsinstellingen
     worden uitgenodigd om hier in gezamenlijkheid projecten of ondernemingen op te starten.
     Door het werkprofiel te versterken en specialismen te bundelen krijgt de stad een logische
     economische centraliteit en een visitekaartje waar je ziet en beleeft wat de regio te bieden
                                                heeft.
     Anno 2021 is de exacte toekomst van werken ongewis. De toenemende digitalisering, de
     heftige impact van Corona op (kantoor)werken en de voortdurende ‘war on talent’ binnen
     de Nederlandse en internationale beroepsbevolking hebben zeker invloed op de Leeuwarder
     kantoorsector en bedrijvigheid. Investeren in een onderscheidend en voor Friesland uniek
     werkmilieu is dan ook een langetermijninvestering. Essentieel voor de gewenste schaalsprong
                         en nodig om deze op de lange termijn door te zetten.
                                 Economische voedingsbodem
                      In de invulling van het werkprogramma verwachten we een
                                                                                                       79 / 92
                                       aantal bronnen aan te boren:
                     1. Autonome vraag: ruimte bieden aan groei binnen
                        Leeuwarden en Spoordok
                     2. Vervangingsvraag: transformatie/doorgroei binnen
                        Leeuwarden
                     3. Aantrekken regionale toppers
                     4. Aantrekken bovenregionale koplopers.
     Bedrijven in Spoordok moeten zich goed met wonen kunnen verhouden en dus slechts beperkt
     hinder (geur, geluid, verkeer) veroorzaken en een kleinere, goed mengbare korrelgrootte
     hebben. Hierbij kan gedacht worden aan vormen van light industry, consumentverzorgende
     dienstverlening (repairshops, e.d.) en innovatieve bedrijvigheid. Een voordeel van dit type
     (kleinschaligere) bedrijvigheid is dat de arbeidsintensiteit doorgaans hoger ligt. Dit betekent
     relatief veel banen op weinig oppervlak, passend bij de ambities om van Spoordok een
                           levendige spil in het Friese ecosysteem te maken.
     Naast dit nieuwe werkprogramma zijn er in Spoordok ook verschillende vitale (maak)bedrijven
     gevestigd, zoals Stadler, Arriva en Zandleven. Deze bedrijven kunnen op korte- en middellange
     termijn goed worden ingepast in de verdichting en verstedelijking van het gebied. De Gemeente
               verkent samen met deze bedrijven de mogelijkheden op de lange termijn.
                                                                                                       Gebiedsvisie
78                                                79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>                                                                                                    Spoordok Leeuwarden
                                                 5.4
                           PROGRAMMATISCH
                               KADER
     In de voorgaande paragrafen is een beeld geschetst van de gewenste stedelijke mix. We
     zien veel kansen voor het maken een onderscheidend stedelijk milieu voor wonen, werken
     en verblijven. Hoe vertaalt dit zich in aantallen, in oppervlakten en hoeveelheden? Waar
               hebben we het dan over binnen de ongeveer 20 hectare van Spoordok?
     Als we recht willen doen aan de kernwaarden eigen, verbindend en niet in de laatste plaats
     grensverleggend dan zijn absolute ‘harde’ getallen in oppervlakte of eenheden in deze fase
     van de gebiedsontwikkeling niet op zijn plaats. We willen nieuwe markten aanboren, een
     andere leefstijl laten ontstaan en Leeuwarden kennis laten maken met nieuwe vormen van
     stedelijke interactie. Daar passen in deze fase bandbreedtes bij en geen absolute ‘harde’
     getallen. Plus een uitnodiging aan alle Leeuwarders om deze te verkennen en waar te
                                               maken.
     Voor het bepalen van de bandbreedtes van het programma in Spoordok is een ruimtelijke
     verkenning voor het gebied verricht, rekening houdend met de fysieke structuur en het
     gewenste ruimtelijk raamwerk. In deze verkenning is rekening gehouden met verhoudingen         81 / 92
      tussen bouwhoogte en openbare ruimte die passen bij de beoogde sfeer van Spoordok.
     Een essentieel aspect van de ruimtelijke verkenning van Spoordok is de vertaling naar het
     aandeel ‘uitgeefbare grond’. Hoeveel grond van Spoordok wordt bebouwd en daarmee
     ‘uitgegeven’ en hoeveel gebied blijft onbebouwd in de vorm van openbare ruimte (pleinen,
     parken, kade, stoepen etc). En hoeveel grond voor de gewenste wegenstructuur en hoe
                                     lossen we parkeren op?
     In Spoordok zoeken we een voor Leeuwarden nieuwe balans tussen bebouwd en onbebouwd
     en tussen privé en (semi)openbaar. Simpel gezegd, we streven naar meer collectief gebruik
     van groene ruimte, van voorzieningen en van mobiliteit (en parkeerruimte). Voor deze
     stedelijke balans definiëren wij een minimum en optimum scenario. Dit zegt onder andere
     iets over het aantal nieuwe vierkante meters dat hier gerealiseerd wordt, van circa 220.000–
     300.000 m2 bvo, maar ook over de vooruitstrevendheid vanmobiliteitsoplossingen en het
                                      woon- en werkprogramma.
                                                                                                    Gebiedsvisie
80                                                81
</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                              Spoordok Leeuwarden
                      6.
Ontwikkel-
 strategie
                                                      eind     Q1                      Q2                             Q3                       Q4                     begin
                                                      2020    2021                    2021                           2021                     2021                    2022
                                                                                             proces gebiedsvisie
                                                                                                      periodieke clubsessies
                                                                 brainstorm experts
                                                                   en smaakmakers
                                                                                                                               manifestatie
                                                                                                                                 ondertekening
                                                                                                                                      manifest
                                                                                                                                                     besluitvorming
De gebiedsvisie Spoordok vormt het vertrekpunt
voor     integrale    gebiedsontwikkeling.      De
                                                                                          Proces tot nu toe                                                                   83 / 92
                                                             In het gebiedsvisietraject hebben experts en lokale smaakmakers in de beginfase
gemeente Leeuwarden en BPD | Bouwfonds                       meegedacht over de kansen en opgaven voor deze plek. Inwoners van Leeuwarden
                                                             en belanghebbenden hebben tijdens de Manifestatie in september en oktober
Gebiedsontwikkeling zijn vanaf eind 2020 gestart             geholpen om de conceptvisie te verrijken, onder meer tijdens wandelingen in het
met het opstellen van een gebiedsvisie voor                  gebied, de online enquête en de online informatiebijeenkomst. Er is een CLUB
                                                             Spoordok geformeerd, bestaande uit de eigenaren en ondernemers van het
Spoordok. Stad maken doe je echter niet alleen, dat          gebied, BPD en de gemeente. In verschillende clubsessies is meegedacht over
                                                             de invulling van de gebiedsvisie, waar de opgaven, de ambities en de kaders
doe je samen, want alleen samen kunnen we écht
                                                             voor de aanstaande ontwikkeling zijn geschetst. Als toekomstige trekkers van de
verder komen. Vanuit die gedachte is het proces              gebiedsontwikkeling van Spoordok wordt een manifest ondertekend waarin de
                                                             ambities voor het gebied worden onderschreven en vooruit wordt gekeken naar
ingericht en dit weerspiegelt ook de vervolgaanpak.                                      de verdere samenwerking.
                                                                                                                                                                              Gebiedsvisie
                        82                                                                           83
</pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 43 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                                                                                                Spoordok Leeuwarden
                                         6.1
                  SAMEN SPOORDOK
                      MAKEN
                                                                                           1. VISIE: GEBIEDSREGISSEURS: GEMEENTE EN BPD
                                                                                           SCHAALNIVEAU: GEBIED
                                                                                           - Kernwaarden en opgaven                                 - Gobale fasering en ontwikkelvelden
De gemeente, grondeigenaren en een aantal betrokken ondernemers hebben met elkaar          - Ruimtelijk raamwerk en basisprincipes:                 - Basisprincipes gebiedsontwikkeling
                                                                                            - Raamwerk en principes
besloten om samen te werken onder de noemer: Samen Spoordok maken. Samen
                                                                                            - Kenmerken openbare ruimtenen deelgebieden
                                                                                                                                                                                                               PARTICIPATIE: SAMEN STAD MAKEN
Spoordok maken staat voor een open proces waarbij zowel op korte termijn als op            - Globaal programma (kwantitatief en kwalitatief)
lange(re) termijn wordt meegedacht, meegedaan en mee-ontwikkeld. Met open vizier en
samen met de stad, regio en markt geven we vorm aan deze stedelijke transitie tot een
                                                                                           2. ONTWIKKELKADER: GEMEENTE EN MARKTPARTIJ(EN)
duurzame, toekomstbestendige leefomgeving. Iedereen neemt verantwoordelijkheid en
                               draagt een steentje bij.                                    SCHAALNIVEAU: GEBIED                                     SCHAALNIVEAU: ONTWIKKELVELD
                                                                                           - Concretisering raamwerk en publieke investeringen      - Stedenbouwkundig programma van eisen
Om de beoogde stip op de horizon te behalen en daadwerkelijk invulling te geven aan        - Nadere uitwerking deelgebieden                              - Rooilijnen
                                                                                           - Beoordelingskader:                                          - Bouwhoogten
de opgaven van de toekomst en de beoogde kwaliteiten te waarborgen, is er een goede                                                                      - Overige stedenbouwkundige kaders
                                                                                            - Duurzaamheid, ruimtelijke kwaliteit, etc.
    samenwerking nodig tussen de verschillende partijen, zowel publiek als privaat.        - Samenwerkingsvorm bepalen                              - Programmatisch kader per ontwikkelveld
Het eigendom in het gebied is versnipperd. Een goede samenwerking tussen de                 - Organisatorisch
                                                                                            - Financiën en bijdragen publieke investeringen
verschillende eigenaren biedt kansen om tot de gewenste programmamix te komen,              - Fasering en afhankelijkheden
extra ruimtelijke kwaliteit toe te voegen en invulling te geven aan collectieve opgaven.
Opgaven waar we in ieder geval gezamenlijk voor staan zijn de publieke investeringen,      3. ONTWIKKELPLAN: COALITIE: GEMEENTE EN MARKTPARTIJ(EN)
maar ook invulling geven aan klimaat, biodiversiteit, energie, mobiliteit, woningbouw,     SCHAALNIVEAU: ONTWIKKELVELD
arbeid, placemaking en verstedelijking. Een gebiedsontwikkeling op plotniveau maakt
                                                                                                                                                                                                                                                85 / 92
                                                                                           - Planontwikkeling eigenaren
een goede invulling van deze collectieve opgaven niet mogelijk. We ontwikkelen dus een     - Ruimtelijke procedure: opstellen omgevingsplan (beoordeeld aan ontwikkelkader)
plan ‘los van de perceelgrenzen’ om zo het beste eindresultaat te kunnen realiseren.
          Iedere ontwikkeling geeft meerwaarde aan de gebiedsontwikkeling.
                                                                                           Raamwerk - deelgebied - ontwikkelveld                            Basisprincipes
         In de volgende fase, het ontwikkelkader, worden de kaders voor                    De vier deelgebieden binnen het raamwerk bestaan                 In deze gebiedsvisie leggen we een aantal
         ontwikkeling nader uitgewerkt:                                                    elk weer uit één of meerdere ontwikkelvelden. Dit                basisprincipes vast voor de gebiedsontwikkeling:
         - De kaders zijn uitnodigend voor belanghebbenden om bij te                       zijn de vrij in te vullen velden, nadat de ruimtelijk-           - Een initiatief draagt altijd bij aan meerwaarde
              dragen aan de ontwikkeling van het gebied.                                   programmatische dragers van Spoordok zijn                             van het totale Spoordokgebied.
         - Initiatiefnemers, eigenaren, bewoners en andere                                 gedefinieerd. De invulling van een ontwikkelveld                 - Spoordok wordt in ontwikkelvelden vanuit
              belanghebbenden weten duidelijk wat er kan en mag in het                     gebeurt volgens het deelgebied waarin het zich                        gezamenlijkheid ontwikkeld. Hiervoor worden
              gebied.                                                                      bevindt, aansluitend op de identiteit en met een                      per ontwikkelveld coalities gevormd.
                                                                                           passende programmering. Het laadvermogen per                     - Partijen die ontwikkelen dragen zowel financieel
                                                                                           ontwikkelveld laat zich sturen door het beoogde                       als inhoudelijk bij aan de noodzakelijke
                                                                                           milieu en borgt de kwaliteit van de woon- en                          (publieke) investeringen die de basis vormen van
                                                                                           werktypologieën en de openbare ruimte. De                             Spoordok.
                                                                                           ontwikkelvelden kennen altijd voldoende maat
                                                                                           publiek of collectief domein en groen, zowel
                                                                                           aan de randen als in de binnengebieden. De
                                                                                           groene binnengebieden geven we verder vorm
                                                                                           met de toekomstige bewoners, gebruikers en
                                                                                           belanghebbenden, zodat alle gebieden hun eigen
                                                                                           karakter krijgen.
                                                                                                                                                                                                                                                Gebiedsvisie
                                          84                                                                                                        85
</pre>

====================================================================== Einde pagina 43 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 44 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                                                                                                                                             Spoordok Leeuwarden
                                                           6.2
                                     VERVOLGSTAPPEN
                                       EN FASERING
                                                                                                                                                                                                       2 Ontwikkelplannen
Na het vaststellen van de gebiedsvisie worden de vervolgstappen gezet voor de herontwikkeling van Spoordok. Te                 Per ontwikkelveld wordt in coalities een ontwikkelplan opgesteld. Hiervoor sluiten zij een samenwerkingsovereenkomst.
beginnen met het uitwerken van een Ontwikkelkader en vervolgens ontwikkelplannen voor ontwikkelvelden, in coalities.           Partijen binnen een ontwikkelveld dienen gezamenlijk tot een ontwikkelplan te komen dat recht doet aan de
                                                                                                                               basisprincipes zoals vastgesteld in de visie en het ontwikkelkader. Dit ontwikkelplan draagt onder meer bij aan
                                                  1 Ontwikkelkader                                                             de bovenwijkse voorzieningen, de noodzakelijke publieke investeringen om tot een goede gebiedsontwikkeling te
Het ontwikkelkader vormt de basis voor de planuitwerking van de verschillende ontwikkelvelden. Het ontwikkelkader biedt                                                                 komen.
een robuuste basis die flexibel kan worden ingevuld en waarbij (bij)sturing mogelijk is. Robuust omdat er steeds wordt
gestreefd naar het realiseren van leefbare en werkbare fasen. Stuurbaar omdat het ontwikkelkader de programmatische                                                                                      Samenwerking
kaders bevat maar tegelijkertijd ruimte biedt voor groei, aanvulling en aanpassing indien blijkt dat dit nodig is. Daarnaast   De uitwerking van de plannen gebeurt in een coalitie van partijen per ontwikkelveld, waarmee invulling wordt
is ook een juridisch en financieel kader nodig om de benodigde samenwerking tussen de verschillende grondeigenaren                                        gegeven aan de gebiedsvisie en het ontwikkelkader.
                                                in goede banen te leiden.
-   Ruimtelijk
    Onder meer stedenbouwkundige essentie passend bij de sferen van de ontwikkelvelden, bouwhoogtes,
                                                                                                                                                                        2021                                       2022                                            2023+
    dichtheden, beeldkwaliteit, massastudies, rooilijnen, etc.
                                                                                                                                                              proces gebiedsvisie
-   Programmatisch
                                                                                                                                      GEBIEDSVISIE
                                                                                                                                                                    manifestatie
    Per ontwikkelveld komt er onder meer een procentuele uitwerking van het programma wonen, werken,
                                                                                                                                                                    ondertekening manifest
    voorzieningen en openbare ruimte, gekoppeld aan de te realiseren vierkante meters. Hierbij is ruimte voor
                                                                                                                                                                                                                                                                                             87 / 92
                                                                                                                                                                                      besluitvorming
    mengvormen. Daarnaast wordt nader invulling gegeven aan de maatschappelijke opgaven.
                                                                                                                                      ONTWIKKELKADER
                                                                                                                                                                                                                                      placemaking
-   Organisatorish
    Samenwerking tussen de verschillende grondeigenaren is een randvoorwaarde om tot het beste plan te                                                                                                    uitwerking ontwikkelkader
    komen. De precieze samenwerkingsvorm staat nog niet vast. De samenwerkingsvorm zal uiteraard dienend
    moeten zijn aan het te bereiken doel: een kwalitatief goed plan passend bij de vastgestelde gebiedsvisie en het                                                                                         lancering de Tocht
                                                                                                                                      ONTWIKKELPLANNEN
    ontwikkelkader.                                                                                                                                                                                                                                 formering coalities en planvorming
                                                                                                                                                                                                                                                                                start bouw
-   Financieel
    Uitgangspunt is dat eigenaren ieder een deel van de transformatieopgave kan ontwikkelen en realiseren, passend
    bij hun aandeel in de totale grondpositie binnen het plangebied. Daarnaast gaat het hier ook over de bijdrage
    aan de publieke investeringen, de bovenwijkse voorzieningen. Het plan moet financieel zo robuust zijn dat iedere
    eigenaar zijn eigen kosten kan verrekenen binnen de ontwikkeling zodat voor de samenwerkende grondeigenaren                                          Fasering
    een haalbare businesscase kan worden gerealiseerd. Dat kan alleen als er wordt samengewerkt en partijen bereid                                       De herontwikkeling van Spoordok kost tijd en vindt niet van de één op de andere dag
    zijn om onderling te verrekenen en mee te werken aan compensatie op basis van gedeelde uitgangspunten.                                               plaats. Het ene ontwikkelveld kan bij wijze van spreken morgen ontwikkeld worden en
                                                                                                                                                         een ander pas over 10 jaar. Daarnaast zijn er prachtige tijdelijke ontwikkelingen, zoals De
                                                    Samenwerking                                                                                         Tocht. In het ontwikkelkader verkennen we samen met de club de fasering. Flexibiliteit
Het ontwikkelkader wordt net zoals de gebiedsvisie in een publiek-private samenwerking opgesteld. Naast leden van                                        staat hierbij hoog in het vaandel. Om een goede verblijfs- en woonkwaliteit te creëren is
de club, bestaande uit eigenaren en ontwikkelende partijen, wordt ook de stad hierbij betrokken en mogelijke nieuwe                                      het zaak om in voldoende grote brokken te ontwikkelen, ondersteund door investeringen
                                                     inwoners.                                                                                           in kwalitatieve openbare ruimte. De volgorde waarin bouwvelden ontwikkeld worden
                                                                                                                                                         is nu nog niet bepaald, mede om de noodzakelijke flexibiliteit te behouden. Het
                                                     Placemaking                                                                                         uitgangspunt is dat iedere stap van het ontwikkelproces gezien kan worden als mogelijke
Naast de gezamenlijke planvorming binnen het ontwikkelkader is het van belang om het gebied al op de korte termijn te                                    eindfase. De fasering wordt nader uitgewerkt in het ontwikkelkader.
activeren. Parallel aan het ontwikkelkader verkennen we daarom de mogelijkheden rondom placemaking. Om dit vorm
te geven denken we onder andere aan het formeren van een placemakingscommissie bestaande uit gemeente en leden
                                                     van de club.
                                                                                                                                                                                                                                                                                             Gebiedsvisie
                                                             86                                                                                                                                                    87
</pre>

====================================================================== Einde pagina 44 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 45 ======================================================================

<pre>                                                                                                 Spoordok Leeuwarden
                                         6.3
                        SPOORDOK EN
                         SPOORZONE
Spoordok vormt een centraal onderdeel van de grotere Spoorzone van Leeuwarden.
In de langetermijnambitie van de gemeente wordt een forse verdichting voorgesteld
op en langs het spoortracé en worden de barrières tussen stadsdelen beslecht. In de
Spoorzone wordt ingezet op een verdere verstedelijking, meer centraliteit en ruimte geven
aan nieuwe, gezonde mobiliteit (te voet, te fiets, OV) en het potentieel ondergronds
brengen van het spoor. De Spoorzone en het Noord-Nederlandse bid voor de Lelylijn
staan met elkaar in verband. Niet alleen geeft de Spoorzone deze nieuwe verbinding
extra relevantie, het biedt Leeuwarden ook een ideale positie om te profiteren van de
                                  realisatie hiervan.
De ontwikkeling van Spoordok is het visitekaartje van de grotere Spoorzone. Als het
lukt om de gewenste stedelijke mix te realiseren, ontstaat er volop dynamiek is tussen
bewoners, werkenden, studenten en bezoekers. Daarmee krijgt de Spoorzone de wind
in de zeilen. Spoordok is de katalysator van de grootschalige verdichting die voortbouwt
op de kernwaarden eigen, verbindend en grensverleggend. In het raamwerk, de fasering
en het voorstel voor de ontwikkelvelden wordt geanticipeerd op het verdiepen van het
Spoor. Spoordok is hier niet van afhankelijk, maar kan tegelijkertijd wel de katalysator
                                                                                                 89 / 92
                             zijn voor deze grotere agenda.
-   Het programma en de dynamiek binnen Spoordok vergroot het belang en de
    kansen voor een betere en snellere spoorverbinding vanuit de Lelylijn. Vanuit
    bewoners, werkgevers, kennis/innovatie-agenda’s en bezoekersstromen kan
    de meerwaarde van deze grote infrastructurele opgave specifieker worden
    onderbouwd en aangetoond.
-   De strategie van Spoordok vanuit de thema’s centraliteit, stedelijkheid, nieuwe
    mobiliteit en de nieuwe leefstijl binnen Leeuwarden is essentieel ‘leergeld’ voor
    het uitwerken van de andere plannen binnen de Spoorzone. Spoordok is de
    thermometer van de stedelijke marktpotentie voor wonen, werken en verblijven
    waar de Spoorzone de vruchten van kan plukken.
-   Met het Spoorpark en de Hoven creëren we een belangrijke nieuwe verbinding
    tussen Noord en Zuid en versterken we de stad- en landverbinding. Dit kan met
    de Spoorzone op veel ruimere schaal worden doorgezet.
-   Het Spoorpark is voor Spoordok een praktische en aantrekkelijke groene buffer
    waar parkeren wordt geconcentreerd en geluidsoverlast van het spoor wordt
    tegengegaan. Als het verdiepte spoor wordt aangelegd kan het Spoorpark hier
    makkelijker op anticiperen dan een regulier vastgoedprogramma.
                                                                                                 Gebiedsvisie
                                            88                                              89
</pre>

====================================================================== Einde pagina 45 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 46 ======================================================================

<pre>   Gebiedsvisie Spoordok Leeuwarden
                     november 2021
                    in opdracht van :
                Gemeente Leeuwarden
      BPD | Bouwfonds Gebiedsontwikkeling
                    Uitgevoerd door:
                             SITE
           ZUS [Zones Urbaines Sensibles]
                           © 2021
    In dit boekwerk zijn beelden gebruikt afkomstig van
   het Internet. Hierbij zijn auteursrechten niet specifiek
benoemd. Mocht u bezwaar hebben tegen het gebruik van
  beelden waar u aanspraak op maakt, dan vragen we u
   contact op te nemen met de gemeente Leeuwarden.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 46 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 47 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 47 =================================================================

<br><br>