<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>                   Uitvoeringsprogramma Binnenstad
                   Leeuwarden 2023-2030
                   NOVEMBER 2023, VERSIE 1
Gemeente Leeuwarden | Uitvoeringsprogramma Binnenstad Leeuwarden 2023-2030 1
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Binnenstad 2030: springlevend en groen
De binnenstad is de historische kern van Leeuwarden. Al eeuwen is dit een plek           Dit willen we
vol leven, waar Leeuwarders en Friezen wonen en komen om handel te drijven, te
winkelen en vertier te zoeken.                                                           De binnenstad wordt nog meer een ideale plek om te wonen, elkaar te ontmoeten
                                                                                         en te ondernemen. Daarvoor zijn keuzes nodig, die versterken wat de binnenstad
Dit gebied verandert steeds, en heeft dat door de eeuwen heen altijd gedaan. Aan         uniek maakt. Dat zijn de monumentale omgeving, het water, onze meertalige Friese
het begin van het nieuwe millennium moest bijvoorbeeld de Achmeatoren nog                identiteit en de menselijke maat van Leeuwarden: alle voorzieningen van een grote
worden gebouwd.                                                                          stad liggen op een steenworp afstand van het buitengebied.
Het Wilhelminaplein gold toen nog als het ‘lelijkste plein van Nederland’: er was hier   Daarbij past in de eerste plaats meer groen. Steen en asfalt overheersen nu vaak
nog geen Fries Museum, er waren geen terrasjes. In de Blokhuispoort zaten nog            en dat leidt in de zomer tot hittestress. Een groene omgeving is prettig om in
gedetineerden. Leeuwarden als Culturele Hoofdstad lag ver in de toekomst.                te verblijven en elkaar te ontmoeten. Het zorgt in een warmer klimaat ook voor
                                                                                         verkoeling.
De meeste Leeuwarders zullen het er mee eens zijn dat het stadshart in 2023 een
stuk mooier, levendiger en welvarender is dan in 2000.                                   De mooie grachten en singels komen in de toekomst beter tot hun recht.
                                                                                         Nu al komen recreanten al graag over het water naar de binnenstad. Nieuwe
Maar stil zitten kan niet. Het is niet vanzelfsprekend dat de binnenstad in 2030         verbindingen, zoals de Oostelijke Vaarroute met een beweegbare Prins Hendrikbrug,
net zo bruist als nu. Daarom investeren we, zodat de binnenstad ook in 2030 de           brengen de binnenstad veel dichterbij het hart van het Friese watersportgebied. Met
huiskamer van Leeuwarden en Fryslân blijft.                                              kunstwerken en architectonische hoogstandjes trekt het water nog meer dan nu.
                                                                                         Lagere en groenere kades geven daarnaast meer beleving.
                                                                                         Het aantal mensen dat in de binnenstad woont, groeit al jaren, maar er is
                                                                                         plaats voor meer inwoners. Vooral in leegstaande ruimtes boven winkels, maar
                                                                                         bijvoorbeeld ook door de herbestemming van kantoorpanden kunnen er nog veel
                                                                                         nieuwe woningen bij komen. Studenten zorgen nu al voor veel levendigheid. Voor
                                                                                         gezinnen en senioren wordt het in de binnenstad straks ook fijner wonen.
                                           Hein de Haan
                                           Coördinerend wethouder                        De behoefte aan ruimte om elkaar te ontmoeten wordt daarmee groter. Dit heeft
                                           programma Binnenstad                          daarom, samen met vergroening, de prioriteit in de binnenstad. Het doel is daarom
2                                                                                      Gemeente Leeuwarden | Uitvoeringsprogramma Binnenstad Leeuwarden 2023-2030
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>een schone en voor iedereen toegankelijke binnenstad, met meer plek om te               Volop kansen
spelen en te bewegen, bijvoorbeeld met mooie wandel- en hardlooproutes.
                                                                                        De binnenstad heeft een mooie toekomst voor zich. Er zijn volop kansen. In
De ruimte in de binnenstad is schaars, en dat vraagt keuzes. De fietser en de           het Spoordok wonen straks duizenden mensen vlakbij het stadshart. Niet alleen
voetganger staan daarom op één. De inrichting van straten wordt her en der op           Spoordok, maar ook de toekomstige bewoners van Middelsee hebben een goede
die behoefte aangepast. De binnenstad blijft bereikbaar, maar auto’s worden vaker       verbinding met het centrum nodig. En de Lelylijn kan veel nieuwe bezoekers naar
geweerd.                                                                                Leeuwarden brengen.
Dat geeft kansen om de binnenstad nóg gevarieerder te maken. Voor ondernemers           Die kansen moeten we pakken, en daarbij tegelijk de kwaliteit van onze
komt er meer advies en ondersteuning. Dat helpt hen om onderscheidend en                monumentale binnenstad behouden en versterken. Over veel deelplannen hebben
vernieuwend te blijven. Meer cultuur en kunst in de openbare ruimte geven het           de gemeenteraad, bewoners en belanghebbenden al hun mening gegeven. Denk
stadshart een sterker eigen smoel.                                                      bijvoorbeeld aan de herinrichting van het Waagplein. Een betere binnenstad komt
                                                                                        alle inwoners ten goede, want de binnenstad is van en voor iedereen in onze
Elk deel van de binnenstad heeft een eigen karakter. In het ene deel komen              gemeente en daarbuiten.
mensen graag winkelen, aan een andere straat komen ze om naar concerten te
gaan of uit te gaan. In hele delen van de binnenstad is het weer fijn wonen. Door       Zo wordt de binnenstad van Leeuwarden nóg meer de plek waar je in Fryslân wilt
die ontwikkeling te stimuleren die het best past, wordt dit eigen karakter van elk      zijn.
deel van de binnenstad versterkt.
Het Ruiterskwartier, met de Harmonie en Neushoorn, wordt onderdeel van een
cultuurmijl die tot de Blokhuispoort reikt. Kunst en cultuur zijn hier ook vaker buiten
te beleven.
Het centrale winkelgebied wordt nog meer dé plek om te winkelen en te recreëren.
De noordwestelijke binnenstad wordt aantrekkelijker om te wonen: het wordt
er groener en er komen meer (speel)voorzieningen. De oostelijke binnenstad,
van Bonifatiuskerk tot de Blokhuispoort, wordt een woongebied met ruimte voor
ondersteunende functies. Zoals winkels en horeca.
Het stationsgebied wordt tenslotte nog meer de groene entree van de stad, die
over het water de binnenstad verbindt met de toekomstige wijken Spoordok en
Middelsee.
Gemeente Leeuwarden | Uitvoeringsprogramma Binnenstad Leeuwarden 2023-2030                                                                                              3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>4 Gemeente Leeuwarden | Uitvoeringsprogramma Binnenstad Leeuwarden 2023-2030</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>Inhoud
1. Inleiding                                                                6
    1.1. Opdracht                                                           6
    1.2. Doel en afbakening                                                 6
    1.3. Wat ging er aan vooraf?                                            6
2. Hoe blijft de binnenstad vitaal?                                         9
3. Uitvoeringsprogramma: programmalijnen, deelgebieden en projecten       18
    3.1.  Inleiding: wensen en projecten met prioriteit                    18
    3.2.  Programmalijnen                                                  19
    3.3.  Accenten: Wat willen we in de verschillende deelgebieden?        24
    3.4.  Prioritering en fasering                                         30
4. Programmabegroting                                                     32
    4.1. Begroting programmaorganisatie en onderzoek                       32
    4.2. Indicatie begroting projecten uitvoeringsprogramma                32
    4.3. Dekking                                                           33
Bijlagen34
Gemeente Leeuwarden | Uitvoeringsprogramma Binnenstad Leeuwarden 2023-2030   5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>1. Inleiding                                          ondernemerschap. We hebben hierbij oog voor een
                                                      goede verdeling van functies tussen retail en horeca.
                                                                                                               deze agenda kunnen niet los worden gezien van
                                                                                                               gemeentelijke kaderstelling, vergunningverlening en
                                                      De komende periode gaan we deze plannen verder           handhaving. Ook zet dit programma de lijnen uit
                                                      uitwerken in een uitvoeringsprogramma.                   waarlangs de binnenstad zich – ook in een verdere
1.1. Opdracht                                                                                                  toekomst – zou moeten ontwikkelen. In de verdere
                                                      Een aantrekkelijke binnenstad is een autoluwe            toekomst wordt de binnenstad geconfronteerd met
                                                      binnenstad. Een deel van de binnenstad is al             trends die om een antwoord vragen en die mogelijk
   Uit het Coalitieakkoord 2022 - 2026                autoluw. Dit willen we uitbreiden. Hierbij maken we      weer nieuwe investeringen vergen. Het programma is
   “Nu investeren in de toekomst, vergroenen,         gebruik van de ervaringen die we hebben opgedaan         ook aanleiding om regelmatig de stand van zaken te
   verbinden, verwaarden”                             op de Eewal. Het autoluw maken combineren we             monitoren.
                                                      direct met vergroening van de binnenstad. Hierbij
                                                      houden we oog voor blijvende toegankelijkheid voor
Uitvoeringsprogramma Binnenstad                       alle doelgroepen.
                                                                                                               1.3. Wat ging er aan vooraf?
Werken aan een aantrekkelijke en toegankelijke
binnenstad                                                                                                     Een motie van eind 2020 vormt de basis voorde
Onze binnenstad is een plek waar mensen uit           1.2. Doel en afbakening                                  Agenda Binnenstad. Die is in 2021 opgesteld en eind
stad, dorpen en regio met plezier wonen, werken,                                                               2021/begin 2022 bestuurlijk besproken door het
ondernemen, winkelen en recreëren. We zetten          Met de eerder opgestelde Agenda Binnenstad en dit        college van b. en w. en de gemeenteraad.
in op een aantrekkelijke en vitale binnenstad. Met    uitvoeringsprogramma wordt niet een geheel nieuwe        Die Agenda moet gezien worden als een
goede voorzieningen en een mix van functies. We       visie voor de binnenstad voorgesteld. Er liggen al       ambitiedocument.
behouden de historisch-ruimtelijke kwaliteit omdat    veel beleidsdocumenten en gemeentelijke visies op
dit belangrijk is voor een aantrekkelijke binnenstad. allerlei deelterreinen. Voor het beschrijven van de stip Bij het opstellen van die Agenda is gekeken naar
Bovendien ontwikkelen we de binnenstad verder         op de horizon en dit programma is daar uit geput.        actuele trends en ontwikkelingen en zijn reeds
als een aangenaam gebied om te verblijven met                                                                  voorgenomen projecten in de binnenstad in
ruimte voor cultuur, evenementen en festivals.        Het uitvoeringsprogramma geeft een concreet              beeld gebracht. Daarnaast is gebruik gemaakt van
Een plek voor ontmoetingen, zowel zakelijk als        investeringsplan voor de korte, middellange en           relevant beleid, reeds voorgenomen projecten en
privé, waar nieuwe ideeën kunnen ontstaan. We         lange termijn waarmee de aantrekkelijkheid van de        maatregelen en breed opgehaalde informatie bij een
vergroenen de stad door het toevoegen van bomen.      Leeuwarder binnenstad voor bezoekers, bewoners           grote en diverse groep van belanghebbenden uit
Ook gaan we aan de slag met het klimaatadaptief       en ondernemers van de binnenstad wordt versterkt.        de binnenstad. Ook kon ‘het publiek’ suggesties en
maken van de binnenstad. Binnensteden zorgen          Bij de verderop beschreven programmalijnen               ideeën aandragen.
voor werkgelegenheid en zijn belangrijk voor het      en projecten ligt de nadruk op investeringen in          Dat heeft in de Agenda geleid tot een drietal
vestigingsklimaat van de stad. Daarom stimuleren we   de openbare ruimte. Maar de investeringen in             voorgestelde ambities.
6                                                                                  Gemeente Leeuwarden | Uitvoeringsprogramma Binnenstad Leeuwarden 2023-2030
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>Het (toenmalige) college van b. en w. heeft
zich uitgesproken om te gaan voor het hoogste          Ambitieniveau A:
ambitieniveau, niveau C.                               Basis op orde ‘PLUS’
Maatregelen en acties uit de Agenda Binnenstad:        Bij dit ambitieniveau ligt de nadruk op het versnellen en intensiveren van maatregelen en acties die al in
De belangrijkste concrete maatregelen op het           gang zijn gezet: voer de zaken uit die in de planning staan en versnel en intensiveer op korte termijn acties
ambitieniveau C kunnen worden samengevat als:          waar dat mogelijk is. Aan dit ambitieniveau kan op korte termijn worden gewerkt (2022); er is relatief
• Gehele binnenstad autoluw (met ontheffingen en       weinig extra geld en organisatie voor nodig.
   parkeervergunningen voor bewoners en bedrijven)
   in de volgende collegeperiode.
• Uitvoeren maatregelen klimaatadaptatie
   binnenstad.                                         Ambitieniveau B:
• De Prinsentuin en de verbinding met de
                                                       Maximaal benutten van aanwezige sterktes
   binnenstad optimaliseren.
• Herinrichting Ruiterskwartier en Waagplein.
                                                       Hier maakt de binnenstad zoveel mogelijk gebruik van de aanwezige ‘rijkdom’. Bij dit ambitieniveau worden
• Verbinding met Spoordok.
                                                       als het ware de ‘sterke benen’ van de binnenstad maximaal benut. Meer dan in ambitieniveau A gaat het
• Inzet op top-events en topkunst.
                                                       om een sterke focus op groen en water/verbinding met de regio, duurzaamheid/circulair, en beleving en
                                                       ‘reuring’ door veelzijdigheid en diversiteit. Het gaat om structureel, meer en beter investeren op de eigen
Zie de bijlage voor diverse relevante
                                                       identiteit als binnenstad van Leeuwarden. Aan dit ambitieniveau kan ook al relatief snel worden gewerkt,
achtergrondinformatie zoals die voor Agenda
                                                       maar vraagt wel om meer investeringen, juist ook in organisatiekracht.
Binnenstad is uitgezocht. Het betreft trends, huidige
kwaliteiten en sterktes, ruimtelijke plannen en
onderscheidendheid.
                                                       Ambitieniveau C:
   In de toekomst is de binnenstad:
                                                       Groei en onderscheidendheid
   • Dé plek voor wonen, werken en ondernemen
   • Een plek met reuring en beleving                  Bij deze ambitie wordt gefocust op onderscheidendheid: de binnenstad moet niet alleen ‘goed’ zijn, maar
   • Sterk klimaatadaptief                             zich op haar sterke punten ook duidelijk onderscheiden. De stad wil in alle sterke thema’s excelleren en
   • Duurzaam en groen                                 uniek zijn. Leeuwarden heeft in dit scenario één van de aantrekkelijkste binnensteden om te wonen, te
   • Optimaal verbonden met water                      werken en te ondernemen van het land. Dit ambitieniveau vraagt meer investeringen en organisatie.
Gemeente Leeuwarden | Uitvoeringsprogramma Binnenstad Leeuwarden 2023-2030                                                                                           7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>8 Gemeente Leeuwarden | Uitvoeringsprogramma Binnenstad Leeuwarden 2023-2030</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>2. Hoe blijft de binnenstad vitaal?
In dit hoofdstuk gaat het om onze ambitie:            een grote stad horen, fiets je binnen een kwartier   verandert immers voortdurend. De binnenstad
waar willen we naar toe met de binnenstad?            de weilanden in, naar de Groene Ster of naar het     moet daarbij aansluiten. Veel aankopen gebeuren
Wat is de functie van de binnenstad, waarom           Leeuwarder Bos. Die scherpe grens tussen stad en     nu online. De consument die wél ‘fysiek’ winkelt,
is een vitale en aantrekkelijke binnenstad            platteland zie je verder bijna nergens in Nederland. is daarom kritischer. Leeuwarden moet blijven
belangrijk? En hoe komen we op dat punt?              In Leeuwarden is ruimtelijke kwaliteit behouden die  verrassen. Als een plek waar je elkaar ontmoet,
                                                      elders verloren is gegaan.                           ontspant in een groene omgeving of je laat lokken
Wat is het mooie van Leeuwarden?                                                                           door de variatie aan winkels, cultuur en horeca.
                                                      Als hoofdstad van Fryslân is Leeuwarden ook de
Wat maakt de binnenstad van Leeuwarden bijzonder?     ‘hoofdstad’ van het Fries. Maar het heeft met        Beleving
In de eerste plaats is dat natuurlijk het historische het Liwwadders ook zijn eigen stadstaal. Voor de     Beleving is dus steeds belangrijker, maar die beleving
decor, dat zich in de loop van de eeuwen heeft        Leeuwarders is het vanzelfsprekend dat hier drie     verleidt ook om te winkelen. Gevestigde ketens en
gevormd tot wat het nu is.                            ‘eigen’ talen worden gesproken. Maar bezoekers       lokale winkels blijven belangrijk als de ruggengraat
                                                      vinden deze meertaligheid juist bijzonder. Het       van het winkelgebied. Om bezoekers te trekken,
Daar horen iconen bij als de Oldehove en de Waag,     onderscheidt Leeuwarden voor hen van andere          moet de binnenstad zich blijven onderscheiden met
maar ook vele andere monumentale panden. Nieuwe       historische steden in Nederland.                     een uniek, vernieuwend aanbod.
beeldbepalende gebouwen als het Fries Museum en
de Achmeatoren, voegen zich in dit oude stadsbeeld.                                                        De binnenstad is gemaakt voor de menselijke maat,
                                                      Een prettig verblijf                                 dus maken we ruimte. Fietser en voetganger komen
De vele grachten en kanalen in en rond de                                                                  op één te staan, de auto komt op het tweede plan.
binnenstad zijn typisch Nederlands én typisch         De binnenstad staat er nu goed voor. In de afgelopen Dat geeft ook weer ruimte voor een aantrekkelijke,
Fries. Met een bootje is de binnenstad uit alle       decennia is er veel geïnvesteerd in beeldbepalende   groenere omgeving.
windrichtingen te bereiken. De passantenhaven in de   gebouwen en kunst, in extra parkeergarages en in
Prinsentuin is van een unieke schoonheid. Het water   een mooie openbare ruimte. Dat heeft zijn vruchten   De openbare ruimte moet ook schoon en heel zijn.
is bepalend voor de uitstraling van Leeuwarden als    afgeworpen. Sinds Culturele Hoofdstad is de          Het onderhoud verdient aandacht. Om de binnenstad
hoofdstad van dé waterprovincie, Fryslân.             binnenstad meer dan ooit ‘de huiskamer van Fryslân’  voor iedereen toegankelijk te houden, ook voor
                                                      en een toeristische bestemming.                      mensen met een beperking, wordt er meer gedaan
Leeuwarden lijkt qua formaat gemaakt voor de fiets.                                                        tegen verrommeling en voor een schone openbare
Vanaf de binnenstad, met alle voorzieningen die bij   Dat is niet vanzelfsprekend. De samenleving          ruimte.
Gemeente Leeuwarden | Uitvoeringsprogramma Binnenstad Leeuwarden 2023-2030                                                                                      9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>Een economisch sterke, compacte                         onderscheidende lokale ondernemers is goed.              in te wonen. Die nieuwe bewoners kunnen de
binnenstad                                              Bezoekers waarderen de ontspannen sfeer, de              bestaande middenstand weer versterken, waardoor
                                                        historie en de bijzondere winkeltjes. Bewoners zijn      een typisch stads woon-winkelgebied ontstaat.
Ondernemers zijn de kurk waarop de economie van         trots op de historische binnenstad, en het feit dat
de binnenstad drijft. Naast de sfeer zijn winkels en de het er compact, beloopbaar en overzichtelijk is: het
horeca de belangrijkste trekkers voor een bezoekje      aanbod en de allure van een stad, maar met de
aan de binnenstad. Toeristen komen in de eerste         knusheid van een dorp.
plaats voor de musea, cultuur en de beleving, maar
bezoeken daarbij ook graag bijzondere winkels.          Schoon en heel                                               Advies voor ondernemers
                                                        Dat betekent niet dat de binnenstad ‘klaar’ is. De
Zo profiteren ondernemers en de culturele sector        uitstraling en het straatbeeld kunnen hier en daar           Ondernemers vormen de ruggengraat van
van elkaar en dragen ze samen bij aan een gezonde       beter. Straten kunnen schoner, het opruimen van              de economie in de binnenstad. Zij zijn
binnenstad. Daarom willen grote werkgevers, zoals       (zwerf-) afval heeft meer aandacht nodig. Lukraak            geholpen met een vast aanspreekpunt waar
de overheid, de financiële sector en de wetenschap,     geparkeerde fietsen zijn soms een hindernis voor wie         ze hulp en advies kunnen krijgen bij hun
graag in de binnenstad blijven. Bijna een vijfde van    slecht ter been is. Een extra overdekte fietsenstalling      bedrijf. Bijvoorbeeld bij het ontwikkelen van
alle banen in de gemeente Leeuwarden bevindt zich       is een mogelijk antwoord hierop, maar ook extra              nieuwe, verrassende winkelconcepten, het
hier, in het stadshart. Daarmee telt de binnenstad als  handhaving kan helpen.                                       duurzaam (circulair) ondernemen, of voor
banenmotor ook op Friese schaal flink mee.                                                                           hulp bij het starten van een eigen winkel. De
                                                        De winkelleegstand over de hele binnenstad is                ondersteuning die de gemeente nu al biedt,
Bijzondere winkels                                      beheersbaar. Maar waar meerdere winkels naast                wordt uitgebreid.
Hoe meer er in de binnenstad te beleven is, hoe         elkaar leegstaan, geeft dat een trieste aanblik. Het
beter het is voor de bedrijvigheid. Ook toeristen       doel is natuurlijk om nieuwe ondernemers in die              Als het aanbod van winkels goed bij elkaar
dragen daaraan bij: hun bestedingen houden veel         panden te vestigen; maar door leegstaande vitrines           aansluit, kunnen ze het profiel van een
winkels in stand waar ook Leeuwarders graag             en lelijke gevels met tijdelijke maatregelen op te           winkelstraat versterken. Dat geldt in het
winkelen. Meer bedrijvigheid trekt weer ondernemers     frissen blijft de binnenstad ook rondom de ‘rotte            bijzonder voor kleinere winkelstraten, zoals de
aan die in de binnenstad willen investeren. Daarom      kiezen’ mooi en sfeervol.                                    Kleine Kerkstraat, de Sint Jacobsstraat en de
is het belangrijk om een verrassend aanbod en                                                                        Oosterstraten. Door ondernemers te helpen bij
vernieuwende winkelconcepten te stimuleren.             Plekken waar het winkelbestand onder druk staat,             het kiezen van een geschikte locatie, kunnen
                                                        zoals de Voorstreek, Nieuweburen en de Tuinen,               ze profiteren van de collega’s in hun directe
Bewoners en bezoekers zijn op dit moment                veranderen langzaam maar zeker naar een gebied               omgeving.
erg te spreken over wat Leeuwarden te bieden            met meerdere functies: steeds vaker worden oude
heeft. De mix tussen landelijke ketens en sterke,       winkels omgebouwd om ze geschikt te maken om
10                                                                                   Gemeente Leeuwarden | Uitvoeringsprogramma Binnenstad Leeuwarden 2023-2030
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>Meer ruimte voor groen
De groene long van de binnenstad is nu de
Prinsentuin. Leeuwarders van alle leeftijden en
duizenden ‘bootjemensen’ vinden het een heerlijk
gebied om te ontspannen en te recreëren. Zeker
in de zomer, wanneer de bomen, het water en het
groen verkoeling geven.
Een groene omgeving helpt om ons aan te passen
aan het opwarmende klimaat. Niet alleen gaat het
om hittestress tegen, maar het maakt de binnenstad
ook nog prettiger en gezonder om te verblijven.
Tijdens het evenement Bosk, toen meer dan duizend
bomen door de stad ‘wandelden’, bleek dat de
temperatuur tussen de bomen meerdere graden
lager lag dan op plekken zonder groen. Zo biedt een
ingreep die nodig is, ook een kans om het verblijf in
de binnenstad nog aangenamer te maken dan nu.
Daarom komt er veel meer groen in de binnenstad.
Om te beginnen met het Waagplein, waar al nieuwe
bomen en gras zijn gekomen. Daarna is de omgeving
van de Campus Fryslân aan de beurt, zodat ook daar
een groene, prettige verblijfsruimte ontstaat.
In de komende jaren krijgen grote delen van
de binnenstad een andere inrichting. Zo krijgen
bijvoorbeeld de Nieuwestad en het Ruiterskwartier
een nieuw, veel groener aanzien. Door de hele
binnenstad heen komen meer bomen: van de Eewal,
tot de Lange Marktstraat, en van de Willemskade en
de Oosterkade tot het Bonifatiusplein.
Gemeente Leeuwarden | Uitvoeringsprogramma Binnenstad Leeuwarden 2023-2030 11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>Meer mens, minder auto                                Heel populair zijn de pramen en de sloepen             Groene kades
                                                      waarmee je de binnenstad op een heel andere            De gezelligheid en levendigheid op het water maken
De binnenstad is compact; het is een relatief klein   manier leert kennen dan te voet. De Prinsentuin is de  de binnenstad aantrekkelijk. In de komende jaren
gebied waar veel mensen samenkomen. Dat legt          mooiste aanlegplek voor plezierbootjes in Nederland.   willen we de band met het water aanhalen en het
druk op de beperkte ruimte die er is.                 De binnenstad is ook te water veel beter bereikbaar    karakter van Leeuwarden als waterstad onderstrepen.
                                                      geworden. Leeuwarders maken daardoor steeds
De keuze voor een binnenstad waar de kwaliteit van    vaker een tochtje met de sloep naar de binnenstad,     Dat kan door steigers aan te leggen. Kades worden
het verblijf voorop staat, heeft daarom gevolgen voor om bijvoorbeeld even bij een terras aan te steken.     waar dat kan groener en lager. Zo wordt het voor
andere activiteiten. Het betekent onder meer dat de   Juist die terrassen hebben zich – sinds corona –       opvarenden makkelijker om aan wal te komen. Het
voetganger en de fietser vóór de automobilist gaat.   nogal eens verplaatst naar een boot op het water;      zorgt ook voor extra groen waar het prettig toeven is.
                                                      met name aan de Nieuwestad.
Straten waar de auto nu nog vrij baan heeft, worden
ingericht als verblijfsgebied. Dat betekent ook dat
er parkeerplekken op straatniveau verdwijnen. De
bestaande parkeergarages zijn een goed alternatief.
Onder meer de Sint Jacobsstraat, het
Gouverneursplein, de Eewal en de Wortelhaven
worden opnieuw ingericht. Ook op het Bonifatiusplein
en het Doeleplein komt veel meer ruimte voor
wonen, spelen en groen.
Ruimte voor water
Grachten en singels horen bij Leeuwarden als de
Oldehove. Ze geven de stad sfeer en uitstraling.
Steeds meer mensen, van waterrecreanten en
andere toeristen tot onze eigen bewoners, weten
de weg ook langs het water naar de binnenstad te
vinden.
12                                                                               Gemeente Leeuwarden | Uitvoeringsprogramma Binnenstad Leeuwarden 2023-2030
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>In het verleden was het water nog nadrukkelijker
aanwezig in de stad. In de Eewal en de
Tweebaksmarkt lag bijvoorbeeld een gracht, terwijl
waterpoorten in de stadsmuur de stadsgrachten
beschermden voor een aanval van buiten.
Die historie kan weer tot leven worden gewekt
met een kunstwerk of een bouwwerk dat herinnert
aan een vroegere waterpoort. Ook een blauwe
vestingroute, een wandelroute langs de plek waar
vroeger de vestingen van de stad lagen, herinnert aan
de rijke geschiedenis van Leeuwarden.
    De Oostelijke vaarroute
    De oostelijke vaarroute, vanaf de Greons
    via het Nieuwe Kanaal, langs de Emmakade
    naar de binnenstad, is een oude wens.
    Om doorgaand bootverkeer langs die route
    mogelijk te maken, moet onder meer de Prins
    Hendrikbrug beweegbaar worden.
                                                      Fijn wonen in de binnenstad                        De sfeer, de historische omgeving en zoveel
                                                                                                         voorzieningen binnen handbereik, maken het wonen
    De aanleg kost wel een flink bedrag en heeft
                                                      Al jaren neemt het aantal bewoners van de          in de binnenstad ook bijzonder aantrekkelijk. Dat
    ook gevolgen voor het andere verkeer van en
                                                      binnenstad weer toe. Ooit leefden en werkten       het aantal bewoners groeit, is goed: het stadshart
    naar de binnenstad en het station. Voordat hier
                                                      17.000 mensen in wat nu de binnenstad. Rond de     wordt er levendiger van en de economische basis
    definitieve besluiten over worden genomen is
                                                      eeuwwisseling woonden er nog ongeveer 4.000        van de detailhandel, de horeca en de culturele sector
    inzicht in de impact op en de bijdrage aan een
                                                      mensen, nu is dat aantal alweer gegroeid naar meer wordt sterker. Want wie in de binnenstad woont, gaat
    vitale binnenstad van belang.
                                                      dan 6.000.                                         sneller uit eten of naar een voorstelling, en doet zijn
                                                                                                         dagelijkse boodschappen natuurlijk ook in de buurt.
Gemeente Leeuwarden | Uitvoeringsprogramma Binnenstad Leeuwarden 2023-2030                                                                                     13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>In de binnenstad zijn in de afgelopen jaren
veel panden succesvol getransformeerd om ze
geschikt te maken voor studentenwoningen. In het
voormalige Aegon-gebouw bij het station wonen
nu vele studenten. Boven veel winkelpanden zijn
veel leegstaande verdiepingen omgetoverd tot
appartementen.
Jongeren, vaak studenten, zijn nu de grootste
bevolkingsgroep in de binnenstad. Zij maken
Leeuwarden tot een gezellige studentenstad.
Ook voor gezinnen en senioren
Maar de binnenstad heeft voor meer
bevolkingsgroepen veel te bieden: van gezinnen,
tot singles en tweeverdieners, tot senioren. Deze
groepen binden zich vaak voor langere tijd aan één
woonplek. In de komende jaren willen we wonen
in de binnenstad daarom voor bredere groepen
aantrekkelijk maken. Dat maakt de binnenstad
diverser en gevarieerder.
Om dat te bereiken, kunnen we eigenaren stimuleren
om panden te transformeren om ze geschikt te
maken voor andere, vernieuwende woonvormen.
Denk bijvoorbeeld aan seniorenwoningen, of
juist hofjes met een gezamenlijke binnentuin, die  Behouden én veranderen                                  Om nieuwe bewoners voor de binnenstad te laten
uitermate geschikt zijn voor gezinnen.             De kwaliteit en de historische waarde van de vele       kiezen, zul je dus aan de ene kant gedurfde keuzes
                                                   monumentale gebouwen staat natuurlijk voorop. Een       moeten maken, zoals het herbestemmen van
                                                   goed en duurzaam onderhoud van deze panden              gebouwen om ze geschikt te maken voor bewoning
                                                   heeft aandacht nodig, net als de verduurzaming van      door groepen die nu ondervertegenwoordigd zijn.
                                                   (monumentale) woningen.
14                                                                             Gemeente Leeuwarden | Uitvoeringsprogramma Binnenstad Leeuwarden 2023-2030
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>                                                                           Daarbij moet je ook tegemoet komen aan de
                                                                           woonwensen van die nieuwe groepen bewoners.
                                                                           In veel straten in de binnenstad kun je winkelen en
                                                                           uitgaan, terwijl er ook mensen wonen. In sommige
                                                                           gebieden is het beter die functies duidelijker te
                                                                           scheiden, zodat ze aantrekkelijker worden om in te
                                                                           wonen.
                                                                           Meer spelen, minder zwerfvuil
                                                                           Kinderen hebben plek nodig om te spelen
                                                                           en te bewegen. Nieuwe speelplekken in de
                                                                           binnenstad komen daarom snel. In de toekomst
                                                                           kan bij nieuwbouw of inbreiding al bij de eerste
                                                                           plannen rekening worden gehouden met nieuwe
                                                                           speelplekken. Met extra maatregelen tegen
                                                                           verrommeling – zwerfvuil, graffiti, verkeerd gestalde
                                                                           fietsen – houden we de binnenstad toegankelijk
                                                                           en aantrekkelijk voor senioren en mensen met een
                                                                           beperking.
                                                                           In de noordwestelijke binnenstad (het gebied rond
                                                                           de Grote Kerkstraat, de Bagijnestraat en de Eewal)
                                                                           wonen nu al veel mensen. Dit blijft een gebied
                                                                           dat vooral voor wonen is bestemd. Maar ook het
                                                                           Amelandskwartier (rond de Bonifatiuskerk) en de
                                                                           oostelijke binnenstad (rondom de Tweebaksmarkt
                                                                           en de Oosterstraten) zijn aantrekkelijk voor nieuwe
                                                                           bewoners. Het ligt voor de hand om in deze
                                                                           gebieden het accent op bewoning te leggen. Daarbij
                                                                           blijft er ruimte voor detailhandel en (dag-)horeca,
                                                                           zolang die de woonfunctie niet teveel verstoort.
Gemeente Leeuwarden | Uitvoeringsprogramma Binnenstad Leeuwarden 2023-2030                                                      15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>Cultuur, evenementen en meertaligheid: het DNA van Leeuwarden en Fryslân
Wat is Leeuwarden zonder zijn musea, zijn kunst, zijn podia en zijn festivals? Samen vormen
                                                                                                      De Friese Cultuurmijl
de culturele instellingen het DNA van Leeuwarden, en geven ze uiting aan alles wat Fryslân
bijzonder maakt.
                                                                                                      Samen met Neushoorn en de horeca van het Ruiterskwartier,
                                                                                                      heeft de Harmonie de wens om het Harmoniekwartier
Podia en musea
                                                                                                      te transformeren. Het wordt een ontmoetingsplek waar
De culturele instellingen in de binnenstad zijn geconcentreerd langs de as Wilhelminaplein-
                                                                                                      Leeuwarders ook overdag terecht kunnen voor kunst, cultuur
Ruiterskwartier (Fries Museum en Slieker, Pathé, Harmonie en Neushoorn) en in de
                                                                                                      en ontspanning. Langs de Westerkade is ruimte voor een terras,
noordwestelijke binnenstad, dicht tegen de Prinsentuin (Keramiekmuseum Princessehof, Tresoar
                                                                                                      en het Ruiterskwartier vormt een verbinding tussen Neushoorn,
en het Historisch Centrum Leeuwarden).
                                                                                                      Harmonie en Pathé met de vele cafés.
Die laatste instellingen hebben baat bij een betere verbinding tussen de Prinsentuin en de
                                                                                                      De Harmonie en Neushoorn willen hun programmering meer
binnenstad.
                                                                                                      op elkaar aan laten sluiten. Beide instellingen hebben samen
                                                                                                      vijf zalen. Met het Ruiterskwartier als ruimte om ook in de
Het Harmoniekwartier kan uitgroeien tot het zwaartepunt van een unieke cultuurmijl, met de
                                                                                                      openlucht concerten en voorstellingen te organiseren, ontstaat
kans om evenementen in de open lucht te organiseren.
                                                                                                      hier – samen met het Fries Museum en zelfs de Blokhuispoort
                                                                                                      – een Friese Cultuurmijl. Leeuwarden is immers niet voor niks
                                                                                                      cultuurstad van het Noorden. Samen met pandeigenaren kunnen
                                                                                                      bestaande horecapanden worden opgewaardeerd en daarmee
                                                                                                      dit gebied nog meer uitstraling geven.
                                                                                                      Met de herinrichting worden het Ruiterskwartier en het Mata
                                                                                                      Hariplein veel groener, onder meer met geveltuinen. In de
                                                                                                      zomermaanden komen er extra grote terrassen. Met groenere
                                                                                                      kademuren wordt de Westerkade een fijne plek om te vertoeven.
                                                                                                      De ideeën passen goed bij de ideeën van de gemeente voor
                                                                                                      dit gebied. Ook onder bewoners is hier draagvlak voor. Langs
                                                                                                      het Ruiterskwartier loopt nu nog één buslijn. Hier gaat straks op
                                                                                                      reservering een kleine Vlinderbus rijden. Dat geeft ruimte om het
                                                                                                      Harmoniekwartier als verblijfsgebied in te richten.
16                                                                                      Gemeente Leeuwarden | Uitvoeringsprogramma Binnenstad Leeuwarden 2023-2030
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>De Harmonie is bijna dertig jaar in gebruik. De         alleen Leeuwarders en Friezen, maar ook bezoekers
directie wil de schouwburg graag verbouwen: zo kan      van buiten. Die eigenheid moeten we koesteren
                                                                                                          Een nieuw kunstwerk
het gebouw energiezuinig worden gemaakt en kan          en versterken, bijvoorbeeld door de talen van
de inrichting up to date worden gebracht en klaar       Leeuwarden (samen met het Engels) zichtbaarder te
                                                                                                          Love, de fontein van Jaume Plensa bij het
voor een economisch gezonde culturele toekomst.         maken in het straatbeeld. Dat kan met kunst (denk
                                                                                                          station, is een icoon dat Leeuwarden met
                                                        aan de grote meertalige borden van het project
                                                                                                          de rest van de Friese Elfsteden verbindt.
Evenementen                                             Sichtberens van Leeuwarden-Fryslân 2018), of het
                                                                                                          Het bewijst ook hoe één kunstwerk zijn
De vele evenementen trekken veel bezoekers.             invoeren van meertalige straatnaamborden.
                                                                                                          hele omgeving kan transformeren. Het hele
Sommigen, zoals het Straatfestival en het
                                                                                                          stationsgebied is veranderd van een drukke
Bevrijdingsfestival, richten zich op een breed publiek.
                                                                                                          verkeersas in een prachtig gebied om te
Anderen, zoals Into the Grave, Explore the North en
                                                                                                          flaneren en te verpozen.
Luna, trekken juist een specifieke doelgroep. Samen
zorgen ze voor een bruisende binnenstad, die voor
                                                                                                          Met een nieuw iconisch kunstwerk is het
iedereen verrassend blijft.
                                                                                                          zelfde mogelijk in een ander deel van de
                                                                                                          binnenstad. Een geschikte plek daarvoor is
Het grote succes van Leeuwarden-Fryslân 2018
                                                                                                          de Ipe Brouwerssteeg. Daarmee komt er een
heeft al verlenging gekregen met de eerste editie van
                                                                                                          nieuwe aantrekkelijke voetgangersverbinding
triënnale Arcadia, met Bosk als hoogtepunt.
                                                                                                          tussen twee belangrijke delen van de
                                                                                                          binnenstad: de Nieuwestad en het
Trije talen
                                                                                                          Ruiterskwartier.
Als hoofdstad van de enige tweetalige provincie
is Leeuwarden ook de hoofdstad van het Fries.
                                                                                                          Daarnaast kan een nieuwe beeldbepalende
Maar het heeft ook een eigen voertaal. Die drie
                                                                                                          brug over de Zuider Stadsgracht het
talen, het Nederlands, Fries en het Liwwadders,
                                                                                                          toekomstige Spoordok met de binnenstad
geven Leeuwarden een uniek karakter. Maar ook
                                                                                                          verbinden. Zo krijgt Leeuwarden er nog een
Leeuwarders met een andere culturele achtergrond
                                                                                                          landmark bij.
geven hun eigen kleur aan de samenleving. Nergens
anders in Nederland is meertaligheid zo verweven
met een stad.
Die culturele diversiteit maakt Leeuwarden trots,                                                                      Artist impression Ipe Brouwersteeg
maar ook open en vernieuwend. Dat herkennen niet                                                                       door BWH/Durk Pieter Noordenbos
Gemeente Leeuwarden | Uitvoeringsprogramma Binnenstad Leeuwarden 2023-2030                                                                                17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>3. Uitvoeringsprogramma: programmalijnen,
         deelgebieden en projecten
In dit hoofdstuk worden de te onderscheiden programmalijnen beschreven,                  • Nieuwestad. Vanwege de hoge onderhoudskosten om de bestrating, de Chinese
deelgebieden uiteengezet en onderliggende projecten benoemd die aangeven                   keien, verzekerbaar te houden, is vervanging een duurzamer oplossing. Deze
hoe het programma Binnenstad zijn ambities wil waarmaken. De basis hiervoor                vervangingsopgave is aanleiding tot een integrale herinrichting waarin de doelen
zijn de Agenda Binnenstad, de daarin uitgesproken hoogste ambitie (C), en de               en wensen van dit uitvoeringsprogramma worden verwerkt.
doelstellingen van het coalitieakkoord.                                                  • Vergroening/herinrichting Zuidzijde Campus Fryslân/Beursgebouw. Hiermee
                                                                                           komen we eerder afspraken tussen de gemeente en de RUG na.
3.1. Inleiding: wensen en projecten met prioriteit
                                                                                         Aanverwante beleidswensen:
Hoofdstuk 2 geeft het einddoel aan waar het programma Binnenstad naartoe                 • Voorzieningen om te spelen en bewegen (nu zijn die er in de binnenstad
werkt. Het is daarmee de maatstaf die we hanteren om projecten te prioriteren en           helemaal niet).
te faseren. Zo valt aan te geven in hoeverre en in welke mate projecten bijdragen        • Fiets op één/Fietsparkeren. Er ligt een ambtelijk advies om de problematiek van
aan de doelen voor het streefbeeld op de lange termijn voor de binnenstad.                 de rommelige aanblik die de vele fietsen met zich mee brengen aan te pakken
Tegelijkertijd staan we niet op nul en zijn er al de nodige lopende én geprioriteerde      (extra voorzieningen en meer handhaving).
projecten en wensen. Dit zijn:                                                           • Duurzame stadsdistributie; Zero Emissie Zones.
                                                                                         • Wonen in de binnenstad. Er ligt een ambtelijk advies om het wonen in de
Een aantal leidende, richtinggevende projecten:                                            binnenstad te bevorderen en daarmee onbenut (woon)potentieel te verzilveren.
• Autoluw: herinrichting en uitbreiding van het bestaande autoluwe gebied                  Dit levert zo een bijdrage aan de woonopgave van de gemeente.
    (Eewal).                                                                             • Circulaire binnenstad.
• Volhoudbaar: vergroeningsopgave                                                        • Kunst in de binnenstad.
                                                                                         • Uiteraard moet elke onderhoudsklus aan wegen en riolering worden
Geprioriteerde projecten zijn:                                                             aangegrepen om de bredere doelstellingen en ambities te verwezenlijken.
• Prinsentuin. Separaat project. Raakvlak met gewenste aantrekkelijke
    verbindingen/corridors met binnenstad.                                               Daarnaast hebben twee koepel-en belangenorganisaties hun (geprioriteerde)
• Ruiterskwartier (incl. Prins Hendrikstraat, Ipe Brouwersteeg en verbinding             wensen aan ons kenbaar gemaakt:
    Spoordok). Primair vraagstuk daar is het laten vervallen van de laatste buslijn en   • Stichting binnenstadsmanagement.
    het zoeken naar een goed alternatief.                                                • Wijkpanel binnenstad.
18                                                                                     Gemeente Leeuwarden | Uitvoeringsprogramma Binnenstad Leeuwarden 2023-2030
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>In dit uitvoeringsprogramma zijn hun ideeën betrokken. Hun inbreng komt voor een  3.2.1. Programmalijn 1 - Van place to buy naar place to be
zeer belangrijk deel overeen met onze richtinggevende en geprioriteerde projecten
en beleidswensen. Daarnaast zijn er andere wensen die na afweging ook zijn        Deze programmalijn omvat een aantal ingrepen in de openbare ruimte waarmee
opgenomen in het uitvoeringsprogramma. Enkele voorbeelden (zonder compleet te     de verblijfskwaliteit sterk kan worden verhoogd. Het gaat om bestaande en
zijn) hiervan zijn:                                                               nieuwe autoluwe gebieden en om de vergroening en herinrichting van een
• Vergroening Doeleplein met een speel- en beweegplek. Verbinding met             aantal ‘versteende’ winkel- en uitgaansstraten waar de verkeersfunctie nu sterk de
    Prinsentuin.                                                                  inrichting bepaalt.
• Mobiel groen op de grote pleinen.
• Containertuintjes: tegengaan verrommeling.                                      Programmalijn 1a             Autoluw
• Verwijderen zwerffietsen en voorzieningen voor fietsparkeren.
• Compactere binnenstad, bevorderen van wonen buiten kerngebied.                  Autoluwe inrichting Eewal/Wortelhaven, incl. camera inzet
• Bekende projecten, maar prioriteit: Follow-up en herinrichting autoluw,         Dit gebied is autoluw gemaakt, maar nog niet heringericht en vergroend. Er is
    Ruiterskwartier, Nieuwestad, sport- en spelfaciliteiten.                      een bestaande afspraak en toezegging om dit gebied te herinrichten. Binnen het
• Bevorderen van eigen sfeer in deelgebieden als Oude Markten, Oosterstraten,     programma binnenstad wordt dit met prioriteit aangepakt.
    (deel) Voorsteek en Sint Jacobsstraat. Zorg voor een aparte uitstraling en
    vindbaarheid.                                                                 Autoluwe inrichting Gouverneursplein en St.Jacobstraat
• Herinrichting Museumhaven.                                                      Dit gebied is autoluw gemaakt, maar is nog niet heringericht en vergroend Het aan
• Ruim terrasbeleid.                                                              te passen terrasbeleid wordt bij deze herinrichting meegenomen.
• Handhaving.
                                                                                  Uitbreiding autoluw
                                                                                  De Druifstreek, Tweebaksmarkt, Turfmarkt, Korfmakersstraat en Tuinen zuidzijde
3.2. Programmalijnen                                                              (noordzijde is al autoluw) zijn een logisch geheel als toekomstige autoluwe zone.
                                                                                  Ook de Ossekop en Over de Kelders (de westzijde van de gracht, de Kelders, is al
Al deze input leidt tot een Programma Binnenstad met de volgende voorgestelde     autovrij) zouden hieraan toegevoegd kunnen worden, zodat deze autoluwe zone
programmalijnen (met een eerste aanzet van onderliggende projecten, thema’s,      een logisch samenhangend gebied wordt. Daarmee is ‘automatisch’ ook de Weaze
beleid e.d.):                                                                     westzijde autoluw (de oostzijde is al verboden voor autoverkeer).
Programmalijn 1 Van place to buy naar place to be
Programmalijn 2 Economisch vitaal                                                 Op termijn kan er ook aandacht komen voor de transformatie van enkele vervallen
Programmalijn 3 Bijzondere projecten                                              en lelijke achterkanten van panden. En in combi met optimalisatie beleving
Programmalijn 4 (coördinatie met) Ondersteunend beleid                            en inrichting Ayttasteeg als aantrekkelijke schakel in dit gebiedsdeel. Daarnaast
                                                                                  kan gedacht worden aan de (gebieden rondom) Voorstreek, Nieuweburen en
                                                                                  Westerkade.
Gemeente Leeuwarden | Uitvoeringsprogramma Binnenstad Leeuwarden 2023-2030                                                                                          19
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>Programmalijn 1b            Vergroening/klimaatadaptatie                                    Programmalijn 1c             Herinrichtingen
Vergroening algemeen                                                                        Herinrichting Nieuwestad
Dit betreft een regulier vergroeningsprogramma voor de hele gemeente. Hier                  De concrete aanleiding om de Nieuwestad aan te pakken is de noodzakelijke
betreft het specifiek de binnenstad, met vervanging en nieuw groen. Het gaat                vervanging van een belangrijk deel van de bestrating, de Chinese keien. De
om locaties waar geen concrete projecten spelen (genoemd onder 1a, 1c en 3).                bestrating heeft niet meer de stroefheid die de wet minimaal vereist en dat heeft
Vergroening is gemeentebreed maar deels belegd en gefinancierd met reguliere                gevolgen voor de verzekerbaarheid. Vervanging is daarom cruciaal.
middelen, en vergt zeker voor de binnenstad een extra financiële impuls.
                                                                                            De Nieuwestad is een zeer belangrijke straat waar vergroening en de aanpak van
Vergroening is ook een belangrijke doelstelling binnen de projecten genoemd onder           enkele locaties vanwege het gevaar voor wateroverlast, van belang is. Vanwege de
de programmalijnen 1a en 1c en mogelijk ook bij projecten in programmalijn 3.               verbinding met overige gebiedsdelen van de binnenstad is ook de Peperstraat bij de
                                                                                            herinrichting inbegrepen. Met de vergroening van het Waagplein (SEI project 2022)
Vergroening Doeleplein                                                                      is een eerste aanzet tot een nieuw uiterlijk voor dit hart van de stad gemaakt.
Dit plein functioneert nu als een parkeerpleintje en heeft nauwelijks ruimtelijke
kwaliteit. Gezien de doelstellingen om straten autoluw te maken, de nabijheid               Het aan te passen terrasbeleid wordt bij deze herinrichting meegenomen.
van meerdere parkeergarages en de uitgesproken wens tot vergroening van                     Ook de overlast van verkeerd geparkeerde fietsen vraagt om een aanpak. Concreet
belangenpartijen is het voorstel om dit plein te transformeren in een groene                komen er extra fietsparkeervakken en een derde gratis overdekte fietsstalling.
oase met voorzieningen voor spelen en bewegen. Ook ligt er de kans is om                    Hiervoor moet een leegstaand vastgoedobject gezocht worden dat zich leent voor
een directe verbinding te realiseren met de openbare tuin van het naastgelegen              transformatie. Bij Parkeergarages BV is hiervoor een doel en budget opgenomen.
Keramiekmuseum Princessehof. Zie ook programmalijn 3, als schakel van een
groter speel- en beweegcircuit. Tevens is er een concrete kans om een groene                Herinrichting Ruiterskwartier
verbinding met de Prinsentuin te leggen. Deze bestuurlijke wens past ook binnen             Dit project is als highlight benoemd in de Agenda Binnenstad en heeft hoge
de voorgenomen vergroeningsopgave voor de Groeneweg.                                        prioriteit. De herinrichting van het Ruiterskwartier is een grote wens van het
                                                                                            wijkpanel, het binnenstadsmanagement, de gezamenlijke horeca en de culturele
Ondersteuning initiatieven geveltuinen en mobiel groen                                      instellingen. De verblijfskwaliteit van dit gebied kan sterk verbeteren, zeker wanneer
Dit betreft al lopende bewonersinitiatieven en een vervolg hieraan draagt zeer bij          zware bussen niet meer langs deze route rijden. Dit maakt dit ook een zeer
aan een groene aanblik en groen imago. Verdere ondersteuning is passend en                  geschikte plek voor de gemeentelijke vergroeningsopgave. Het aan te passen
gewenst, zodat hier massa gecreëerd kan worden.                                             terrasbeleid wordt bij deze herinrichting meegenomen.
Voor wat betreft het mobiel groen gaat het om het ondersteunen van, of het
initiëren van mobiel groen op plekken waar vast groen vanwege beperkte                      De aanpak van het Ruiterskwartier past uitstekend bij recente investeringen in
groeiruimte niet of zeer lastig te realiseren is. Dat kan op diverse plekken/straatjes in   kwaliteit en aanbod van bijvoorbeeld Pathé en ook bij de voorgenomen verbouwing
de binnenstad, maar bijvoorbeeld ook op het Zaailand en/of Oldehoofsterkerkhof in           van de Harmonie.
het geval dat hier meer ruimte voor komt.
20                                                                                        Gemeente Leeuwarden | Uitvoeringsprogramma Binnenstad Leeuwarden 2023-2030
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>Een verbouwing van de Harmonie, die de verbinding met de buitenruimte versterkt,     Daarnaast ligt het accounthouderschap voor bedrijven en Stichting
maakt ook deel uit van dit project. Ook is er een sterke relatie met het in de       Binnenstadsmanagement bij team Economische Zaken, dat een belangrijke
kunstproject Ipe Brouwerssteeg en daarmee met de Nieuwestad.                         stakeholder is voor dit bredere programma binnenstad.
Herinrichting omgeving RUG Campus Fryslân                                            Extra inzet voor economische dienstverlening
Deze herinrichting betreft in elk geval de vergroening van de zuidzijde van het      • Het structureel toevoegen van belevingswaarde die past bij de binnenstad (o.a.
pand. Daarover zijn al langer lopende afspraken en toezeggingen tussen gemeente         door middel van kunst en cultuur)
en RUG, maar deze zijn tot nu toe om diverse redenen nooit gerealiseerd. Ook         • Stimuleren van innovatieve (concepten) bij ondernemers.
het versterken van de relatie tussen het omliggende gebied en het water is hier      • Stimuleringsimpuls voor toekomstbestendig ondernemerschap (bijvoorbeeld
een opgave. Behalve de zuidzijde zijn ook de andere drie zijden van het pand            circulaire initiatieven)
interessant om aan te pakken. Dit is deels vanwege de kans tot vergroening en een    • Stimuleringsimpuls voor startende ondernemers, experimentele concepten en
verminderde verstening en deels vanwege overige vastgoedontwikkelingen (het             ‘lerende organisaties’.
Rabobankgebouw aan de westzijde is in beeld voor transformatie naar hotel door       • Visuele maatregelen voor leegstaande panden en lelijke gevels om de
hotelketen Westcord).                                                                   belevingswaarde voor bezoekers te verhogen.
                                                                                     • Versterking van ‘identiteit’ en ‘profilering’ van de verschillende gebiedsdelen in
                                                                                        samenwerking met ondernemers in de binnenstad (Voorbeeld Kleine Kerkstraat)
3.2.2. Programmalijn 2 - Economisch vitaal                                           • Zorgen voor een extra impuls op een openbare ruimte die ‘schoon, heel en
                                                                                        veilig’ is
Deze programmalijn benoemd betreft ‘regulier’ economisch beleid waarbij              • ‘Instagrammable’ locaties en selfiespots (denk aan bijzondere 3D- street art)
bestaande en nieuwe bedrijven worden ondersteund, gefaciliteerd en geacquireerd.     • Impuls voor meer ‘Iepen húskes’, ofwel gratis toiletten bij ondernemers (ook:
                                                                                        hogenood.nl)
Dit onderdeel zou ook kunnen vallen onder programmalijn 4. De reden waarom           • Inzet op de realisatie van een extra overdekte fietsstalling
dit toch separaat is benoemd is de belangrijke economische motivatie die ten         • Stimuleren van wonen boven winkels
grondslag ligt aan de motie binnenstad. Ook de ambitie van het programma
binnenstad; en de extra impuls die hieraan gegeven moet worden, zijn voor een
belangrijk deel van economische aard.                                                3.2.3. Programmalijn 3 - Bijzondere projecten
Het programma binnenstad draait immers niet alléén om het transformeren van de       Deze programmalijn betreft bijzondere projecten die in principe niet binnen één
binnenstad naar een aantrekkelijke verblijfsruimte (een place to be), maar dat het   van de andere programmalijnen zijn opgenomen of projecten die extra aandacht
nadrukkelijk een plek is en blijft voor ondernemers en detaillisten waar klanten hun verdienen. Voor deze projecten bestaan al ideeën, of ze worden intern of extern
producten kopen (een place to buy).                                                  ontwikkeld.
                                                                                     Speel- en beweegcircuit
Gemeente Leeuwarden | Uitvoeringsprogramma Binnenstad Leeuwarden 2023-2030                                                                                                21
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>Afgezien van de fonteinen op het Wilhelminaplein en het Oldehoofsterkerkhof bij      Ook de verbinding van de Binnenstad met het Vliet en de Potmarge bieden kansen.
warm zomerweer is er geen enkele speel- of beweegvoorziening in de binnenstad.       Het idee uit Agenda Binnenstad om iets te doen met de ooit prachtige, maar al
Voor het gezond opgroeien, het gezond ouder worden en voor een gezonde leefstijl     lang afgebroken water- en stadspoorten, kan een kansrijk, interessant en potentieel
is dit van groot belang. Voor bewoners, maar ook voor gebruikers van de binnenstad   spraakmakend onderdeel zijn van dit project. Eerst is onderzoek en advies nodig
is dit dan ook een groot gemis.                                                      naar welke belemmeringen de route kent en over wat deze route vereist aan
                                                                                     maatregelen, voorzieningen en wellicht herinrichtingen.
Het voorstel is dan ook om te komen tot een (‘passend en zichtbaar’ bewegwijzerd)
circuit voor spelen en bewegen door de hele binnenstad heen. De route kan            Kunstproject Ipe Brouwerssteeg
gebruikt worden als (hard)looproute of voor andere vormen van sport. Op diverse      Het kunstproject Ipe Brouwerssteeg is een bijzonder, modern, digitaal en potentieel
locaties moeten voorzieningen of spelaanleidingen komen waar verschillende           spraakmakend concept. Het is een pilotproject dat inmiddels met SEI-gelden is
doelgroepen meerdere sporten of beweegprogramma’s kunnen beoefenen.                  opgestart. De pilot loopt nog en betreft slechts een deel van de steeg. Ook als
Allereerst vereist dit een onderzoek naar de mogelijke routering en voorzieningen.   concept voor de gehele steeg is dit kansrijk. Hiermee kunnen de belangrijke en
Locaties kunnen behalve voor speel- en beweegvoorzieningen ook met groen             te herinrichten Nieuwestad en Ruiterskwartier (zie projecten programmalijn 1c),
worden aangekleed om zo ook aan de doelstellingen hiervoor bij te dragen.            aantrekkelijk verbonden worden.
Het project Doeleplein uit programmalijn 1b is ook annex met dit project.
En afhankelijk van de routering zijn mogelijk ook andere projecten uit de            Beweegbare Prins Hendrikbrug en oostelijke vaarroute
programmalijnen 1a, 1c en 3 relevant.                                                Dit vraagstuk, als uitvoering van een eerder aangenomen motie, wordt behandeld
                                                                                     en afgewogen in de op te stellen beleidskaders mobiliteit en water.
Groenblauwe ‘vestingroute’ rondom de binnenstad                                      Als project in dit uitvoeringsprogramma is het nu al in twee fasen opgenomen.
Zoals het coalitieakkoord en onze omgevingsvisie aangeven is ons water goud          De precieze vaarwegclassificatie wordt nog onderzocht, net als de relatie met de
waard. Wel kan er nog meer waarde uit worden gecreëerd. Het water kan nergens        sloepenroutes aan de zuidkant van de stad. De aanpak van de Prins Hendrikbrug
zo beleefd worden als bij onze stadsgrachten. Menig historische stad heeft           zorgt daarnaast voor een betere ruimtelijke kwaliteit en beleving van het water van
aantrekkelijke vesting(– wandel-)routes die voor toeristen, recreanten en bewoners   bij deze belangrijke entree van de binnenstads.
zeer aantrekkelijk zijn en ook benut worden. Rond de binnenstad ligt er dan ook
een uitgelezen kans om het water beter te benutten. Op sommige plekken is die        Fiets-voetgangersbrug Museumhaven
beleving er al, denk aan de wandelpaden in de Prinsentuin en de voorzieningen        In de toekomst is er behoefte aan een verbinding voor langzaam verkeer van het
rond de Blokhuispoort. Maar langs de Oosterkade, de Nieuwekade, de Westerkade        Cultureel kwartier en de westzijde van de binnenstad via Spoordok (en de daar te
en het Hoeksterend ontbreekt die beleving doordat er parkeerstroken langs het        realiseren passerelle over het spoor) met de wijk Middelsee en het buitengebied
water zijn aangelegd. Bij parkeergarage Hoeksterend is er een kans om deze ietwat    (via het aan te leggen spooraquaduct onder het Van Harinxmakanaal). Concreet
anonieme en onbeduidende entree van het stadscentrum meer uitstraling te geven.      gaat het over een brug over de museumhaven. Behalve als schakel in een grotere
                                                                                     route en verkeersontsluiting op stadse schaal, is het ook een lokaal interessante
                                                                                     verbinding om de museumhaven en de daarin gelegen museumschepen van een
                                                                                     aantrekkelijk rondje te voorzien.
22                                                                                 Gemeente Leeuwarden | Uitvoeringsprogramma Binnenstad Leeuwarden 2023-2030
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>3.2.4. Programmalijn 4 - Ondersteunend beleid                                         voorzieningen binnen het programma moeten inspelen op de ontwikkelingen
                                                                                      die het stimuleringsprogramma in gang zet. Het is mogelijk ook kansrijk om
Deze programmalijn raakt diverse beleidsterreinen die hun weerslag en effect          vastgoedtransformaties in samenhang met herinrichtingsopgaven onderdeel te
hebben op de binnenstad. Het programma binnenstad coördineert en zoekt                laten uitmaken van een gebiedsgerichte aanpak en zodoende in aanmerking te
afstemming met andere relevante ontwikkelingen.                                       laten komen voor subsidieprogramma’s.
                                                                                   •  Discussie over gebruik en functies van het Wilhelminaplein.
Die coördinatie en afstemming zijn vooral gericht op de concrete projecten uit     •  Onderhoudsprogramma’s aan wegen en/of riolering kunnen ook aanleiding zijn
programmalijn 1 die in het uitvoeringsprogramma binnenstad worden opgenomen           voor een grootschaliger aanpak.
(en worden vastgesteld). Wensen of voornemens uit diverse beleidsterreinen of      •  Projecten en maatregelen die voortvloeien uit onderzoek en besluitvorming naar
thema’s moeten meegenomen en afgewogen worden bij de concrete projecten uit           Zero Emissie Zones.
programmalijn 1.                                                                   •  Potentiële herinrichtingsmaatregelen (met vergroening en ander beleidsdoelen)
                                                                                      die voortkomen uit de energietransitie,zoals het gasloos maken van bepaalde
De ingrepen en maatregelen in de eerder genoemde projecten worden afgestemd           delen van de binnenstad.
en zo nodig opgenomen in de volgende thema’s en projecten:
• Vanuit deelprojecten leveren van input voor het te realiseren terrasbeleid.
• Project Prinsentuin en de kansen/relaties die dat biedt met projecten uit het    3.2.5. Communicatie
   uitvoeringsprogramma. Het project vergroening Doeleplein uit programmalijn 1b
   is in ieder geval relevant.                                                     Geen programmalijn, maar wel cruciaal is de communicatie. Enerzijds gaat het om
• Vraagstuk rondom de verzwaring van elektriciteitsnetten en de uitbreiding van    de centrale boodschap en ambitie. Dus het narratief, story-telling. Daarnaast vraagt
   transformatoren.                                                                de veelheid aan dingen die er in de binnenstad gebeuren om een gecoördineerde
• Uitbreiding van het aantal ondergrondse containers. Dit speelt soms binnen       aanpak met nieuwsbrieven, -berichten, social media inzet, afstemming met ‘Wij
   projecten van dit programma, maar ook daarbuiten.                               werken aan’, e.d..
• Doelstelling om binnen Arcadia een nieuw iconisch kunstwerk te realiseren (zoals
   de fontein van Plensa). Locatie, vorm en uiting zijn nog onbekend, maar de      De doelgroep is naast de binnenstadsbewoner en -ondernemer ook de bezoeker
   binnenstad is een kansrijk en interessant zoekgebied met veel potentieel voor   (shopper, recreant, toerist). Die moeten uiteindelijk verleid worden om vaker de
   een geschikte locatie .                                                         binnenstad te bezoeken, reuring in de binnenstad te brengen en te zorgen voor
• Openbare toiletvoorzieningen. Dit is een node gemiste voorziening door           economische spin-off.
   bezoekers van de binnenstad. Meer voorzieningen kunnen bijdragen aan een
   positief imago. Bij projecten uit de verschillende programmalijnen worden de
   kansen om een openbaar toilet te plaatsen mee afgewogen In ieder geval komt
   een nieuwe generatie plaskruis in het uitgaansgebied (Ruiterskwartier).
• Stimuleringsprogramma voor wonen in de binnenstad: herinrichtingen en
Gemeente Leeuwarden | Uitvoeringsprogramma Binnenstad Leeuwarden 2023-2030                                                                                            23
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>3.3. Accenten: Wat willen we in de verschillende                                   Het Noordwesten van de binnenstad is het gebied met de hoogste dichtheid aan
        deelgebieden?                                                              monumenten: de Oldehove, de Grote Kerk, het Stadhouderlijk Hof, het Stadhuis
                                                                                   en het Sint Anthonygasthuis, om er maar een paar te noemen. Ze liggen vlak bij de
Elk deel van de binnenstad heeft zijn eigen karakter, en zijn eigen specifieke     Prinsentuin, de populaire groene long van de binnenstad.
kenmerken. Door sterke punten te stimuleren en focus aan te brengen, versterk je
het eigen karakter van elke buurt van de binnenstad. Door die afwisseling wordt    De historische straten en pleinen zijn populair als woongebied. De drukte en
ook de binnenstad als geheel weer gevarieerder en verrassender. Hier volgt een     levendigheid van de Nieuwestad en ’s zomers de Prinsentuin staan in groot contrast
overzicht van de zes deelgebieden die samen de binnenstad vormen. Details over     met de statige rust van de Grote Kerkstraat en het Jacobijnerkerkhof. De historische
alle projecten in elk deelgebied vindt u in bijlage 2.                             waarde van de monumenten maakt dit gebied bijzonder.
                                                                                   Bezoekers komen voor de winkeltjes van de Sint Jacobsstraat en de Kleine
Noordwest/Prinsentuin                                                              Kerkstraat, of voor de terrasjes rondom het Stadhuis en de Eewal. Er zijn ook
                                                                                   beeldbepalende musea: de Princessehof en het Natuurmuseum, en langs de
                                                                                   Prinsentuin vind je Tresoar en het Historisch Centrum Leeuwarden. Toeristen die op
                                                                                   ontdekkingstocht gaan, zijn verrast door de kronkelende straatjes en de hofjes.
                                                                                   Ook in de toekomst blijft dit in de eerste plaats een gebied om in te wonen. Met de
                                                                                   herinrichting en het autoluw maken van de Eewal, het Gouverneursplein, de Grote
                                                                                   Hoogstraat en de Sint Jacobsstraat wordt de kwaliteit van leven hier nog hoger.
                                                                                   Een pure woonwijk wordt het zeker niet. Scholen, winkels en horeca horen erbij,
                                                                                   maar houden rekening met de bewoners. Evenementen bij de Oldehove zorgen
                                                                                   voor vertier en gezelligheid. Het Oldehoofsterkerkhof is daar ideaal voor, maar op
                                                                                   de vele dagen dat het hier rustig is, kan het plein – misschien met verplaatsbaar
                                                                                   groen– gezelliger worden ingericht.
                                                                                   Juist deze omgeving is aantrekkelijk voor senioren en gezinnen. Daarom komen er
                                                                                   speelvoorzieningen en meer groen. Bij basisschool de Oldenije is al een schooltuin
                                                                                   aangelegd. Het Doeleplein wordt groen ingericht. Zo ontstaat een groene verbinding
                                                                                   met de Prinsentuin.
24                                                                               Gemeente Leeuwarden | Uitvoeringsprogramma Binnenstad Leeuwarden 2023-2030
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>Het Centrale Winkelgebied                                                            Nieuwestad zijn in de afgelopen jaren meer cafés en restaurants bij gekomen, die
                                                                                     vaak ook overdag veel klanten trekken. Ook het aantal hotels is gegroeid.
                                                                                     Wie hier woont, doet dat meestal boven een winkelpand. Vaak, vooral rond de
                                                                                     Nieuwestad, gaat het om studentenwoningen. Rondom het Wilhelminaplein en de
                                                                                     Wirdumerdijk zijn in de afgelopen jaren ook nieuwe, luxe appartementen gebouwd.
                                                                                     Ondernemers op de eerste plaats
                                                                                     In de toekomst blijft dit het gebied dat het meeste publiek trekt. Het blijft daarom
                                                                                     belangrijk de ondernemers hier goede kansen te bieden. Door meer oog te hebben
                                                                                     voor extra groen en voor een schoon straatbeeld, kan de uitstraling op meerdere
                                                                                     plekken nog beter. Dat kan ook met nieuwe blikvangers, zoals opvallende kunst of
                                                                                     een ‘selfiespot’.
                                                                                     Een straat die meer aandacht verdient, is de Peperstraat. Hier is nu veel leegstand,
                                                                                     maar het is en blijft een belangrijke verbinding. Met aandacht voor het straatbeeld
                                                                                     en wandelroutes die bezoekers langs de Peperstraat naar de oostelijke binnenstad
                                                                                     (richting Tweebaksmarkt, Blokhuispoort en Voorstreek) leidt, kan de Peperstraat
                                                                                     weer opbloeien.
                                                                                     De verbinding tussen Ruiterskwartier en Nieuwestad kan verder worden verbeterd
Dit gebied omvat de Nieuwestad, het Naauw, de Peperstraat en Over de Kelders,        met een opknapbeurt voor de Ipe Brouwerssteeg, met ruimte voor een opvallend
de Wirdumerdijk, de oostelijke helft van het Ruiterskwartier en het Wilhelminaplein. kunstwerk.
De naam zegt het al: dit is het compacte, makkelijk te belopen stuk van binnenstad
waar de meeste grote winkels zich bevinden. Hier, op het Wilhelminaplein is ook de   Door ondernemers de ruimte te geven om te experimenteren met nieuwe
wekelijkse warenmarkt.                                                               winkelconcepten, kan het kernwinkelgebied zich blijven vernieuwen. Omdat het
                                                                                     winkelgebied in de binnenstad als geheel compacter wordt, kunnen ondernemers
Het aanbod aan winkels in het kernwinkelgebied is groot, en daarom trekt dit         uit andere delen van de stad zich hier vaak goed vestigen.
gebied ook veruit de meeste bezoekers. Dit komt zeker ook door het Fries Museum,
een van de grootste culturele trekpleisters van Fryslân.                             Ook voor nieuwe bewoners is hier genoeg plek: wonen boven winkels blijven we
                                                                                     stimuleren.
De horeca wordt ook steeds belangrijker: aan het Wilhelminaplein en aan de
Gemeente Leeuwarden | Uitvoeringsprogramma Binnenstad Leeuwarden 2023-2030                                                                                                25
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>Het Harmoniekwartier                                                                en het Ruiterskwartier autovrij te maken, komt hier veel meer ruimte om te
                                                                                    verblijven. Mochten bootjes in de toekomst langs de Prins Hendrikbrug kunnen
                                                                                    varen, trekt het vaarverkeer langs de Willemskade veel bekijks.
                                                                                    Kunstwerken en andere landmarks brengen verbindingen aan die er nu niet zijn,
                                                                                    of geven een knipoog naar de Leeuwarder geschiedenis. Zo was de waterpoort op
                                                                                    het einde van het Groot Schavernek vroeger een markante toegang tot de stad. Op
                                                                                    de plek waar nu het sanitair gebouw van de passantenhaven staat, kan een nieuw
                                                                                    gebouw of kunstwerk hieraan herinneren.
                                                                                    In de afgelopen jaren zijn de Haniasteeg (en verderop ook de Lombardsteeg, met
                                                                                    het walviskunstwerk Passage de la Baleine) fors opgeknapt. Daardoor zijn ze voor
                                                                                    voetgangers uitgegroeid tot volwaardige verbindingen tussen Ruiterskwartier en
                                                                                    Nieuwestad. Een beeldbepalend kunstwerk aan de Ipe Brouwerssteeg kan ook een
                                                                                    plek worden die bekijks trekt. Zo ontstaat een nieuwe looproute van en naar de
                                                                                    Nieuwestad.
                                                                                        Een brug naar Spoordok
Dit is het centrale uitgaansgebied van Leeuwarden. Het grootste culturele aanbod
vind je hier, met Harmonie, Neushoorn en de Pathébioscoop, met Fries Museum en          Een opvallende fietsbrug van de Westerkade naar de Snekerkade brengt het
filmhuis Slieker op een steenworp afstand. Zeker in het weekend, maar ook tijdens       Spoordok veel dichter bij de binnenstad. Omdat ook in het Spoordok ruimte
voorstellingen door de week, is het hier levendig en druk.                              komt voor groen, water, horeca en cultuur, ontstaat een logische verbinding
                                                                                        tussen de moderne nieuwe stadswijk en de historische binnenstad.
Het Harmoniekwartier heeft dus al veel aantrekkingskracht. Maar er ligt een kans
om de uitstraling van dit gebied ingrijpend te verbeteren. Niet het minst door de       Door de komst van een spooraquaduct onder het Van Harinxmakanaal
ambitie van de culturele instellingen zelf.                                             komt er een nieuwe fietsverbinding naar de woonwijk Middelsee en de
                                                                                        Zuidlanden. De brug bij het Harmoniekwartier maakt ook deel uit van die
Hoewel het Ruiterskwartier allang gesloten is voor doorgaand autoverkeer, is hier       toekomstige verkeersas.
nog relatief veel verkeer, bijvoorbeeld voor bevoorrading. Op één lijn na is het
busverkeer verplaatst naar de Westersingel. Door alle grote bussen te verplaatsen
26                                                                                Gemeente Leeuwarden | Uitvoeringsprogramma Binnenstad Leeuwarden 2023-2030
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>Oosterstraten, Blokhuispoort en Tweebaksmarkt                                     woonfunctie. Om het gebied nog aantrekkelijker te maken – bijvoorbeeld voor
                                                                                  terrassen – is het de bedoeling om de Korfmakersstraat, Turfmarkt, de Tuinen,
                                                                                  Tweebaksmarkt en Druifstreek autoluw te maken.
                                                                                  In de monumentale Blokhuispoort wordt niemand meer opgesloten, maar het is
                                                                                  nog wel een eigen, ommuurde wereld. De bibliotheek is belangrijk voor de stad, en
                                                                                  daarnaast zijn er nieuwe bedrijven en horeca.
                                                                                  De Nieuweweg en de as vanaf de Poortbrug tot de Oosterkade is een drukke
                                                                                  verkeersader, met veel busverkeer. Verder is dit gebied relatief rustig. De knusse
                                                                                  Oosterstraten zijn een levendig winkelgebied, met veel voedingszaken en winkels
                                                                                  met aandacht voor duurzaamheid.
                                                                                  Groene geveltuinen onderstrepen dit imago, maar deze ‘bee-street’ kan nog
                                                                                  verder uitgroeien tot een groene oase. De kruising met de Tweebaksmarkt is voor
                                                                                  voetgangers nu vaak een barrière. Na het autoluw maken van deze straat ontstaat
                                                                                  hier een plein waar voetgangers zich welkom voelen. Ook aan de oostkant van de
                                                                                  Oosterstraat, bij de Oosterkade, kan de looproute en de uitstraling beter.
Dit deel van de stad is vanouds de plek van waaruit Fryslân wordt bestuurd. Vanaf Ook de Tweebaksmarkt wordt groener. Dat geldt ook voor kademuren bij de
de late middeleeuwen werd in de Kanselarij aan de Turfmarkt recht gesproken en    Oosterkade en de Blokhuispoort, net als de binnenpleinen van de oude gevangenis.
diende het Blokhuis aan de zuidoostkant om de stad te beschermen, maar ook om     Daarbij is het belangrijk om aandacht te hebben voor de monumentale kwaliteit
gevangenen vast te zetten.                                                        van de gebouwen. Een extra aanlegsteiger bij de Blokhuispoort trekt meer
                                                                                  waterrecreanten naar dit bijzondere complex.
Naast een bestuurscentrum is de Tweebaksmarkt ook de plek voor cafés,
restaurants en een hotel. In de afgelopen jaren zijn hier veel meer mensen komen  Een bijzonder deelgebied is de Weaze, waar de raamprostitutie zich concentreert.
wonen. Bijvoorbeeld in de voormalige panden van het Fries Museum, maar vooral     Deze gracht geeft nu een verrommelde aanblik, met veel dichtgespijkerde panden.
in de nieuwe appartementen rond de Gedempte Keizersgracht en Rinsumastraat.       De toekomst van dit gebied, en van de raamprostitutie hier, is altijd afhankelijk van
Die ontwikkeling zet de komende jaren door: in het voormalige telecomgebouw aan   politieke keuzes die met de tijd veranderen. Andere steden, zoals Amsterdam en
de Droevendal komen bijvoorbeeld studentenwoningen.                               Utrecht, kiezen bijvoorbeeld steeds meer voor het verplaatsen van prostitutie uit de
                                                                                  binnenstad.
De bestaande horeca en winkels sluiten op dit moment prima aan bij die
Gemeente Leeuwarden | Uitvoeringsprogramma Binnenstad Leeuwarden 2023-2030                                                                                            27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>Amelandskwartier/Noordoost                                                          Bonifatiusplein
                                                                                    Centraal in de plannen voor dit gebied zijn het Bonifatiusplein en de
                                                                                    Amelandsstraat. Dit stuk is nu in gebruik als parkeerterrein en oogt kaal en
                                                                                    verrommeld. Tegenover het middenschip van de Bonifatiuskerk ligt een aantal
                                                                                    foodwinkels, maar er zijn ook loodsen en andere opslagruimtes.
                                                                                    Aan de westkant van het plein worden hier woningen van een hoge
                                                                                    architectonische kwaliteit gebouwd. Door de parkeerplaatsen te laten vervallen (de
                                                                                    parkeergarage Hoeksterend ligt vlakbij) wordt het hier veel groener. Zo ontstaat een
                                                                                    mooie plek waar omwonenden kunnen verblijven.
                                                                                    De ambitie om de zuidkant van de Amelandsstraat een ander aanzien te geven, is
                                                                                    voor een groot deel afhankelijk van de eigenaren. Er is wel veel draagvlak voor een
                                                                                    gezamenlijke aanpak.
                                                                                    Ook aan de noordkant van het Bonifatiusplein, richting het Hoeksterpad, komen
Dit gebied tussen de Voorstreek, de Tuinen en de Ooster Stadsgracht verandert       meer bomen en groen. In dit gebied liggen ook veel stille plekjes, vaak aan
de afgelopen jaren langzaam van een winkelgebied naar een binnenstedelijke          de achterkant van huizenrijen. Zij kunnen worden omgevormd tot hofjes die
woonwijk. Er is nog steeds ruimte voor winkels en horeca. Aan de Tuinen en de       gezamenlijke tuin voor meerdere omwonenden kunnen dienen.
vlakbij gelegen Nieuweburen zijn winkels inmiddels in de minderheid. Aan de
Voorstreek en in het Amelandskwartier zijn foodwinkels uit alle windstreken te      Wonen, met winkels
vinden, naast andere speciaalzaken.                                                 Zoals gezegd veranderen de Voorstreek en de Tuinen langzaam maar zeker van
                                                                                    winkelstraat naar een buurt waar ook steeds meer op de begane grond wordt
Het hele gebied is behoorlijk ‘versteend’ en verdient een upgrade. Door veel meer   gewoond. Deze ontwikkeling is er een van lange adem. Om de kwaliteit van het
groen in dit gebied te brengen, en daarnaast gericht nieuwe woningen te bouwen,     straatbeeld te verbeteren, krijgen eigenaren een stimulans om monumentale gevels
ontstaat hier een wijk waar het bijvoorbeeld ook voor gezinnen fijn wonen is.       op te knappen.
Die ambitie is er ook, want het Amelandskwartier heeft veel potentie. Er is volop   Ook de openbare ruimte aan Voorstreek en Tuinen verdient aandacht. Met
water. De reusachtige Bonifatiuskerk domineert het Amelandskwartier en er zijn      verbeterd bestaand groen, meer nieuw groen – bijvoorbeeld door hier en daar
andere blikvangers, zoals de monumentale Centraal Apotheek en de oude kazerne       geveltuinen aan te leggen- en een betere belichting, kunnen deze grachten
op de Amelandsdwinger.                                                              sfeervoller worden.
28                                                                                Gemeente Leeuwarden | Uitvoeringsprogramma Binnenstad Leeuwarden 2023-2030
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>Stationsgebied                                                                    Studenten hebben een prettige plek nodig om te verblijven. Die komt vlak naast de
                                                                                  Campus Fryslân aan het water: hier komen bomen en groen. Daarmee wordt dit
                                                                                  gebied ook uitnodigend voor hotelgasten: er zijn namelijk vergevorderde plannen
                                                                                  om het voormalige complex van de Friesland Bank om te bouwen tot een hotel.
                                                                                  Het Stationsplein, de Sophialaan en de Lange Markstraat zijn voor Leeuwarden-
                                                                                  Fryslân 2018 omgetoverd tot een mooie, groene stadsentree, met een hoofdrol
                                                                                  voor Jaume Plensa’s fontein Love. Hoewel de Stationsweg en de Zuidersingel een
                                                                                  belangrijke verkeersas blijft, is de barrière voor voetgangers en fietsers van en naar
                                                                                  het station minder groot.
                                                                                  Kantoorgebied met meer bewoners
                                                                                  Ondanks het feit dat dit nog steeds in de eerste plaats een kantoorgebied is, is er
                                                                                  hier veel veranderd. In het oude kantoor van Aegon wonen nu veel studenten, en
                                                                                  rondom het station zijn er veel restaurants bij gekomen.
                                                                                  In het oude gebouw van Friesland Bank Assurantiën zijn luxe appartementen
                                                                                  gekomen, net als in Amicitia, ooit ‘het lelijkste pand van Leeuwarden’, dat nu een
                                                                                  rank, wit appartementengebouw is van toparchitect Jo Coenen.
                                                                                  De vele investeringen in het Stationsgebied hebben hun vruchten afgeworpen. De
                                                                                  toekomst van dit gebied wordt in belangrijke mate bepaald door de ontwikkeling
Dit gebied, waar vroeger de Veemarkt en zijn vele kroegen beeldbepalend waren,    van het Spoordok, en de ambities voor de overige Spoorzone. Met name bij
is het meest grootsteedse deel van de binnenstad. De Achmea- en Avérotorens, en   de Verlaatsbrug en de Snekerkade ontstaat een mooie doorgaande route voor
de voormalige panden van de Friesland Bank en Aegon bepalen hier het beeld.       voetgangers en fietsers naar het Spoordok en Middelsee.
Maar er zijn ook belangrijke monumenten: het stationsgebouw, de villa’s van de    Doordat het spoor van en naar Groningen in de toekomst mogelijk verdiept
Sophialaan en natuurlijk het Beursgebouw, dat nu in gebruik is als Campus Fryslân wordt aangelegd, kan dit in de verre toekomst een belangrijke barrière tussen
van de Universiteit Groningen. Wetenschappelijk onderwijs en onderzoek hebben     de binnenstad en het zuiden van Leeuwarden wegnemen, onder meer bij het
hier in Leeuwarden voet aan de grond gekregen.                                    Zuiderplein en de Schrans.
Gemeente Leeuwarden | Uitvoeringsprogramma Binnenstad Leeuwarden 2023-2030                                                                                             29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>3.4. Prioritering en fasering                                                         Korte Termijn 2023-2024
Zoals uit de vorige paragrafen blijkt zijn er binnen de programmalijnen veel
projecten die bijdragen aan de doelstellingen. De vraag is nu hoe te komen tot
een haalbaar, acceptabel, realistisch en tegelijk ambitieus uitvoeringsprogramma
waarmee passend invulling wordt gegeven aan de inzet van het college voor
ambitieniveau C.
Op basis waarvan prioriteren we en tot welke fasering en dus voorstel voor deze
collegeperiode leidt dit?                                                                                                                       15.
Criteria zijn:
• Het project past binnen, en draagt bij aan het uiteindelijke streefbeeld voor de
                                                                                                                                                                       1.
   binnenstad
• Toezeggingen, afspraken en voorgenomen beleid
• Het project draagt bij aan de coalitiedoelstellingen: verbinden, verwaarden en
   vergroenen.
• Noodzakelijk, vanuit het oogpunt van bijvoorbeeld veiligheid, vastgesteld beleid,
                                                                                                              12.                                             7.
   en/of regelgeving
• Samenhang/mate van integraliteit                                                                                 8.
• Mate van verwachte bijdrage aan de programmadoelstellingen
• Inschatting van de kosten versus verwachte baten
• Draagvlak                                                                                                                                                      9.
• Financiële haalbaarheid
• “Winkel open tijdens de verbouwing”: we kunnen niet overal tegelijk bezig zijn
                                                                                                   Uitvoeringsprogramma binnenstad Leeuwarden, mei 2023, versie 2.0                           3
Dat leidt tot een prioritering en fasering van de opgenomen projecten in paragraaf     Autoluw                                                               Special
3.3 naar:                                                                              1. Eewal, Wortelhaven en                                              12. Kunstproject Ipe Brouwerssteeg
Korte termijn		              2023 - 2025                                                  Gouveneursplein
Middellange termijn          2025 - 2026                                                                                                                     Economie
Lange termijn		              2026 – 2030 (volgende collegeperiode)                     Herinrichting                                                         15. Economische ondersteuning en
                                                                                       7. Nieuwestad en Peperstraat                                                 -stimulering
                                                                                       8. Ruiterskwartier / Harmoniekwartier
                                                                                       9. Omgeving RUG Campus Fryslan
30                                                                                  Gemeente Leeuwarden | Uitvoeringsprogramma Binnenstad Leeuwarden 2023-2030
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>Middellange termijn 2025-2026                                                                                Lange termijn 2026-2030
                                                                                                                                                                                                     3.2.
                                                                                                     11.
                                                  4. 5. 10.
                                       6.
                                                                        2.
                                                                                                                                                                                                      3.1.
                                                                                                                                                                                                                14.
                                        14.                                                                    13.
                                                                                                                                                                                          9.
                                                                                                                                3.3.
               Uitvoeringsprogramma binnenstad Leeuwarden, mei 2023, versie 2.0                            4                Uitvoeringsprogramma binnenstad Leeuwarden, mei 2023, versie 2.0                             5
 Autoluw                                                                 Special                              Autoluw                                                                  Special
 2. Sint Jacobsstraat                                                    10. Speel- en beweegcircuit (niet    3.1. Druifstreek, Tweebaksmarkt,                                         13. Fiets-voetgangersbrug
                                                                                locatie gebonden)                  Turfmarkt, Korfmakersstraat &                                             museumhaven
 Vergroening                                                             11. Groenblauwe ‘vestingsroute’           Tuinen                                                              14. Fase 2 Oostelijke vaarroute:
 4. Algemeen (niet locatie gebonden)                                     14. Fase 1 Oostelijke vaarroute: PH  3.2. Voorstreek/Nieuweburen                                                    maatregelen overige bruggen en
 5. Geveltuinen en mobiel groen                                                 brug                          3.3. Willemskade                                                               vaarproﬁel
    (niet locatie gebonden)
 6. Doeleplein
Gemeente Leeuwarden | Uitvoeringsprogramma Binnenstad Leeuwarden 2023-2030                                                                                                                                                  31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>4. Programmabegroting
De programmabegroting bestaat uit 2 delen:                                          4.2. Indicatie begroting projecten
1. Programmakosten voor organisatie en onderzoek                                           uitvoeringsprogramma
2. Kosten voor concrete projecten voorgesteld in het uitvoeringsprogramma, H.4
4.1. Begroting programmaorganisatie en onderzoek                                    Kosten projecten op korte termijn 2023 - 2025
                                                                                     1. Autoluwe inrichting Eewal/Wortelhaven/Gouverneursplein          € 750.000
Voor het programma is budget beschikbaar uit de coalitiebegroting voor de                incl.camerahandhaving
reguliere organisatorische programmakosten en voor het opzetten en opstarten van     7.  Herinrichting Nieuwestad (incl. Peperstraat en 50% project   € 6.750.000
onderzoek en aanjagen van projecten, activiteiten en/of ontwikkelingen.                  12, Ipe Brouwerssteeg)
                                                                                     8a. Herinrichting Ruiterskwartier (incl.50% project 12, Ipe     € 3.500.000
Kosten                                                                                   Brouwerssteeg
De vaste jaarlijkse kosten voor het programma zijn:                                  8b. Verbouwing Harmonie: (entree, horeca) (excl. groot          € 3.000.000
 Programmamanager                                                       € 110.000        onderhoud, dekking GBO).
 Projectassistent                                                       € 15.000     9. Herinrichting omgeving RUG Campus Fryslân zuidzijde             € 400.000
 Control                                                                € 10.000     15. Extra inzet voor instrumentarium economische                   € 500.000
                                                                                         dienstverlening
 Communicatie en representatie                                          € 15.000
                                                                                     Totaal korte termijn                                           € 14.900.000
 Overige uren en onderzoek                                              € 50.000
 Totaal                                                                 € 200.000   Kosten projecten op middellange termijn 2025 - 2026
                                                                                     2. Autoluwe inrichting St.Jacobstraat                           € 1.100.000
                                                                                     4. Vergroening algemeen en mobiel groen                           € 300.000
Dekking                                                                              6. Vergroening Doeleplein                                         € 350.000
In de begroting is incidenteel en in totaal €750.000 voor deze collegeperiode
                                                                                     10. Speel- en beweegcircuit                                       € 500.000
beschikbaar:
                                                                                     11. Groenblauwe vestingroute rondom de binnenstad                 € 500.000
 2023           € 200.000
                                                                                     14. Fase 1 Oostelijke vaarroute beweegbare: PH-brug             € 5.000.000
 2024           € 200.000
                                                                                     Totaal middellange termijn                                      € 7.750.000
 2025           € 200.000
 2026           € 150.000 (n.b. 2026 is geen volledig collegejaar)
                                                                                     Totaal deze collegeperiode                                     € 22.650.000
32                                                                                Gemeente Leeuwarden | Uitvoeringsprogramma Binnenstad Leeuwarden 2023-2030
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>Kosten projecten op lange termijn 2026 - 2030                                           Fonds 2 (maatsch.vernieuwing, preventie, sport, cultuur)          € 3.365.000
 3. Uitbreiding autoluwe gebieden                                        € 3.000.000    Fonds 3 (strat.ontw.&innovatie, st.vernieuwing, mobiliteit        € 4.685.000
 13. Fiets-voetgangersbrug Museumhaven                                   € 3.000.000    Subsidies *                                                              € PM
 14. Fase 2 Oostelijke vaarroute maatregel overige bruggen en            € 5.000.000    Totaal                                                           € 14.900.000
      vaarprofiel
 Totaal lange termijn                                                   €11.000.000
                                                                                       Middellange termijn (zeer indicatief/voorlopig)
N.b.: De vermelde kosten zijn bedragen op basis van zgn. expert judgement en            Vergroening                                                         € 550.000
zeer globale ramingen. Er is dus sprake van ‘het op geld zetten’ van projecten en       Klimaatadaptatie en biodiversiteit                                       € PM
niet van calculaties. De diversiteit en veelheid aan projecten vereist per project een  Onderhoudsgelden                                                    € 100.000
(lang) traject van interactief planontwerp met tekenen en rekenen voordat precieze
                                                                                        Begroting Spelen en bewegen                                         € 150.000
kosten bepaald kunnen worden.
                                                                                        Fonds 1 (klimaat, energie, biodiversiteit)                          € 550.000
                                                                                        Fonds 2 (maatsch.vernieuwing, preventie, sport, cultuur)            € 450.000
4.3. Dekking                                                                            Fonds 3 (strat.ontw.&innovatie, st.vernieuwing, mobiliteit        € 5.950.000
                                                                                        Subsidies                                                                € PM
Voor de verschillende projecten zijn, indicatief, de volgende middelen beschikbaar/     Totaal                                                            € 7.750.000
nodig voor de projecten zoals vermeld voor de korte en middellange termijn (de
projecten voor deze collegeperiode dus):                                               * Aanvullende dekking
                                                                                       Het genoemde bedrag is een ‘berekend’ bedrag en mogelijke inspannings-
Korte termijn                                                                          verplichting rekening houdend met de overige vermelde indicatieve
 Vergroening                                                              € 1.250.000  dekkingsbronnen.
 Klimaatadaptatie en biodiversiteit                                         € 100.000
 Fiets op 1                                                                  € 50.000  Subsidies, nationaal en Europees
                                                                                       Inmiddels zijn verkenningen gestart. Op voorhand kunnen daar nog geen harde
 Gekapitaliseerd onderhoud (voor project Nieuwestad)                     € 1.000.000
                                                                                       bedragen aan gekoppeld worden. Maar kansen liggen er mogelijk op het vlak
 Opbrengst (hergebruik) Chinese keien *                                          € PM
                                                                                       van economische impulsregeling van centrumgebieden, klimaatadaptatie (ook
 Bijdrage RUG aan vergroening terrein rondom                                 € 50.000  Europees) en duurzame mobiliteit (ZE-zones).
 Voorbereidingsfonds/-krediet, 2* €500.000                               € 1.000.000
 Fonds 1 (klimaat, energie, biodiversiteit)                              € 3.400.000
Gemeente Leeuwarden | Uitvoeringsprogramma Binnenstad Leeuwarden 2023-2030                                                                                          33
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>Bijlage 1: Economische en maatschappelijke betekenis binnenstad
Economische vitaliteit en maatschappelijke betekenis gaan hand in hand
                                                                                        Cijfers april 2020                                           Banen        Aandeel
                                                                                                                                                     (15 uur of   binnenstad
De Leeuwarder binnenstad heeft een grote economische en maatschappelijke                                                                             meer)        in totaal
betekenis. De binnenstad als geheel is te beschouwen als een grote werklocatie          Groot- en detailhandel                                       1.037        17%
van de stad, zo niet de grootste. Bijna 20% van de banen in Leeuwarden is               Vervoer en opslag                                            452          35%
gevestigd in de binnenstad (zie het kader hiernaast). De detailhandelssector is een
                                                                                        Logies-, maaltijd- en drankverstrekking                      848          56%
belangrijke werkgever, maar werk komt ook voort uit andere functies, zoals horeca,
                                                                                        Informatie en communicatie                                   305          17%
onderwijs, zakelijke diensten en bestuur. Behalve belangrijk voor de economie, is
de binnenstad ook een plek van grote maatschappelijke betekenis. De binnenstad          Financiële instellingen                                      2.969        63%
heeft een publiek karakter en is als gevolg van de concentratie van verschillende       Advisering, onderzoek, specialistische zakelijke diensten    572          16%
functies de plek voor diverse vormen van interactie en (maatschappelijke)               Verhuur, overige zakelijke diensten                          1.160        35%
activiteiten, variërend van festivals tot onder andere demonstraties en                 Openbaar bestuur, overheid, sociale verzekeringen            3.101        41%
sportevenementen. De Leeuwarder binnenstad heeft bovendien een rol voor de              Cultuur, sport en recreatie                                  368          26%
hele Friese regio in de vorm van voorzieningen en activiteiten die er plaats vinden.    Overige                                                      912          3%
                                                                                        Totaal                                                       11.724       19%
Economische vitaliteit                                                                  Bron: provinciaal werkgelegenheidsregister
Vanwege de economische en maatschappelijke betekenis is een vitale binnenstad
van belang. Dat betekent dat er verschillende functies in de binnenstad moeten
zijn en dat die functies behouden moeten worden of versterkt. Bij veel functies -
met name winkels, horeca en diensten – gaat het juist om economische vitaliteit:           Groen en klimaat
bedrijven moeten voldoende bezoekers, klanten en afnemers hebben om
economisch gezond te zijn en bij te dragen aan de vitaliteit van de binnenstad.            De functie van verblijfsgebied wordt steeds belangrijker. De binnenstad wordt
                                                                                           steeds meer een plek van ontmoeting en vrijetijdsbeleving. Vergroening
Multifunctioneel verblijfsgebied                                                           speelt daarbij een belangrijke rol. Groene verblijfsplekken, groene pleinen
Er zijn meerdere functies – wonen, werken, winkelen, uitgaan - en juist in de              en vergroening van gevels en straten zijn daarbij centrale elementen.
binnenstad is er wisselwerking tussen die functies. Functies versterken elkaar. Zo         Vergroening is ook een actueel thema in verband met klimaatadaptatie
levert de aanwezigheid van onderwijs en zakelijke diensten bezoekers op voor de            (wateroverlast en hittestress).
horeca en winkels. En andersom, de aanwezigheid van winkels en horeca maakt
34                                                                                   Gemeente Leeuwarden | Uitvoeringsprogramma Binnenstad Leeuwarden 2023-2030
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>een locatie van onderwijs en zakelijke diensten aantrekkelijk voor vestiging in de
                                                                                         Doelgroepen en (primaire) belangen:
binnenstad. Kunst en cultuur trekken bezoekers, juist ook van buiten de regio, die
                                                                                         - Ondernemers: bezoekers en bestedingen.
voor extra omzet in winkels en horeca zorgen. En andersom zullen liefhebbers van
kunst en cultuur en een omgeving met veel historisch karakter eerder naar een            - Investeerders: rendement vastgoed.
stad gaan, als ze weten dat het daar ook goed is om op een terras te zitten of een       - Bezoekers:goede toegankelijkheid, aantrekkelijk verblijf en een goed aanbod
bijzondere winkel te bezoeken. Het is dus van groot belang dat er aandacht is voor          van winkels, horeca en voorzieningen.
de binnenstad als multifunctioneel verblijfsgebied. De functies versterken elkaar,       - Bewoners:aantrekkelijk, binnenstedelijk wonen.
maar er kan ook een spanning zijn tussen functies, zoals tussen gebieden of straten
waar gewoond wordt en uitgaansgelegenheden zijn (zeker als die tot laat open
zijn).                                                                                Bij bezoekers en bewoners moet ook rekening worden gehouden met de diverse
                                                                                      leeftijdsgroepen. Een leeftijdsgroep die specifiek vermeldenswaard is, zijn jongeren.
Doelgroepen                                                                           Jongeren en in het bijzonder studenten maken op hun eigen wijze gebruik van de
De crux voor het versterken van de vitaliteit van een binnenstad ligt in het          binnenstad, met name waar het gaat om uitgaan en bijvoorbeeld het gebruik van
aantrekken (en behouden) van vier kerngroepen: ondernemers, investeerders,            de Prinsentuin. Die doelgroep geeft ‘reuring’ en is belangrijk voor de binnenstad,
bezoekers en bewoners. Dat zijn de groepen die de economische vitaliteit en           maar diezelfde reuring kan wel op gespannen voet staan metandere doelgroepen
de multifunctionaliteit van de binnenstad borgen. Daarvoor is een aantrekkelijke      (zie kader).
binnenstad nodig.
• Voor ondernemers betekent dat in de eerste plaats voldoende bezoekers die           Economische vitaliteit, multifunctionaliteit en doelgroepen vormen de bouwstenen
    voor omzet zorgen en vestigingsvoorwaarden die het ondernemen aantrekkelijk       voor een visie op de binnenstad.
    maken.
• Voor investeerders is het van belang dat er voldoende bedrijvigheid in de
    binnenstad is zodat verhuur tegen rendabele prijzen mogelijk is.
• Voor bezoekers, zowel de eigen bezoekers als die van buiten de stad, gaat het
    om aantrekkelijke beleving en aangenaam verblijf in een binnenstad, die veilig is
    en goed bereikbaar.
• Voor bewoners gaat het om aantrekkelijke woningen en woonomgeving in het
    licht van alles dat wonen in de binnenstad met zich meebrengt.
Bezoekers vormen een doelgroep die weer uit verschillende (deel)doelgroepen
bestaat, zoals winkelend publiek (waaronder funshoppers), horecabezoekers,
toeristen, werknemers enz. In het kader van de Inclusie Agenda van Leeuwarden is
er aandacht vereist voor de toegankelijkheid van de binnenstad voor bezoekers die
minder mobiel zijn of op andere wijze bij een bezoek een beperking ondervinden.
Gemeente Leeuwarden | Uitvoeringsprogramma Binnenstad Leeuwarden 2023-2030                                                                                               35
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>Bijlage 1A Huidige kwaliteiten en sterktes
Er is veel moois te vertellen over de Leeuwarder binnenstad.                           met de Friese regio en is daarmee de ‘perfecte uitvalsbasis’ voor een stedentripje
                                                                                       of een korte vakantie in Friesland. De binnenstad geeft de bezoeker stedelijkheid én
Aantrekkelijk                                                                          toegang tot landschappelijke waarden en Friese toeristische highlights.
Leeuwarden heeft een aantrekkelijke, veelzijdige en levendige binnenstad.
Kenmerkend zijn het historische karakter met de stadsgrachten en de ‘oude              Veelzijdig
straatjes’ waar bezoekers in rond kunnen dwalen. En er zijn bijzondere historische     De binnenstad is veelzijdig omdat er een breed en gevarieerd winkelaanbod is
plekken en gebouwen zoals de Blokhuispoort, het Stadhouderlijk Hof, de Waag,           van landelijke ketens tot aan lokale speciaalzaken. Er is een ruim horeca-aanbod
Princessehof, de Grote of Jacobijnerkerk, en de Oldehove toren. Er zijn straten en     met (zonnige) terrassen. De binnenstad kent bovendien ook andere functies zoals
pleinen met een bijzondere uitstraling zoals de Eewal, de Tweebaksmarkt en het         onderwijs, bestuur, zakelijke diensten, en openbare voorzieningen. Onderwijs betreft
Zaailand. Met de Prinsentuin is er een aan elkaar gelegen groen verblijfsgebied en     de hele breedte van onderwijs met locaties in de binnenstad: van de basisschool
groene passantenhaven voor de watersport. De aantrekkelijkheid komt ook doordat        Olde Nije en het Stedelijk Gymnasium, tot aan NHL Stenden Hogeschool, de
het een compacte binnenstad is: vanaf het middelpunt is de hele binnenstad             mbo’s Friese Poort, Friesland College en Nordwin (in de Kanselarij) en de RUG/
binnen een straal van minder dan 1.000 meter te belopen. Het aanbod van                Campus Fryslân (in de Beurs). Er zijn ook wetenschappelijke instituten in de
parkeercapaciteit – een belangrijk thema in binnensteden - is in Leeuwarden goed       binnenstad gevestigd zoals de Fryske Akademy en de Waddenacademie. De functie
‘op orde’ en verhoudt zich goed tot de (verwachte) vraag, ook de komende jaren.        bestuur betreft het stadhuis, het gemeentekantoor en het provinciehuis. Zakelijke
De parkeertarieven zijn redelijk in vergelijking met andere, vergelijkbare steden en   diensten betreffen de grote verzekeraars en andere zakelijke dienstverleners aan de
vormen geen drempel voor bezoekers. De Leeuwarder binnenstad is verbonden              Willemskade en de Lange Marktstraat. Openbare voorzieningen zijn onder meer het
                                                                                       tegen de binnenstad gelegen station, musea (het Fries museum, Natuurmuseum,
                                                                                       de Princessehof, OBE en HCL), de bibliotheek (in de Blokhuispoort) en
   Toegankelijkheid                                                                    Stadsschouwburg De Harmonie en Neushoorn. De kunst in de openbare ruimte
   Bij alle maatregelen, acties en projecten die in deze agenda worden genoemd         draagt ook bij aan de veelzijdigheid (zoals bijvoorbeeld graffitikunst op gevels/
   is toegankelijkheid een belangrijk criterium, dat altijd aandacht vraagt. De        muren, de ‘walvis’ (Passage de la Baleine van Giny Vos) in de Oude Lombardsteeg
   mobiliteit in de binnenstad is primair die van fietsers en voetgangers. De          en de beeldengroep ‘Love’ van Jaume Plensa bij het station.
   toegankelijkheid voor bezoekers met een beperking moet geborgd worden.
   Leeuwarden heeft een actieve Werkgroep Toegankelijkheid die daarin een              Levendig
   belangrijke rol speelt. Leeuwarden heeft bovendien een Inclusie Agenda die          De binnenstad is levendig. Bezoekers van de binnenstad komen uit de gemeente
   mede leidend is voor de maatregelen.                                                Leeuwarden maar ook van elders. De binnenstad wordt door bezoekers “vrij goed”
                                                                                       gewaardeerd, met een relatief hoge waardering voor de kwaliteit van de winkels
36                                                                                   Gemeente Leeuwarden | Uitvoeringsprogramma Binnenstad Leeuwarden 2023-2030
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>en het aantal winkels.1 Op vrijdag is er de weekmarkt. De levendigheid komt ook  De binnenstad was in 2018 mede het toneel van LF2018 – Leeuwarden Fryslân
doordat in de binnenstad wordt gewoond. Binnenstadsbewoners wonen deels in       Culturele Hoofdstad van Europa. Zo trokken de reuzen van Royal de Luxe door de
oude straten en hofjes en deels in appartementencomplexen. En er is – vaak boven binnenstad (400.000 bezoekers) en waren er grote tentoonstellingen in het Fries
winkels - woonruimte voor studenten. De binnenstad kent een jonge bevolking (zie museum (350.000 bezoekers). Recent is een street art project uitgevoerd: op de
het kader ‘bevolking naar leeftijd en geslacht 2021- Binnenstad’).               Voorstreek is door een aantal kunstenaars de straat beschilderd.
                                                                                 Investeringen
                                                                                 Mede door investeringen rond LF2018 is de Leeuwarder binnenstad op veel
                                                                                 locaties goed op orde wat betreft ‘schoon/heel/veilig’. In de openbare ruimte
                                                                                 is daarmee een stevige kwaliteitsslag gedaan. Bijvoorbeeld rond het station is
                                                                                 de entree van de stad aantrekkelijker gemaakt, en is één van de zogenoemde
                                                                                 11Fountains beelden geplaatst. De investeringen in de Blokhuispoort (bibliotheek,
                                                                                 horeca) en de Beurs (RUG/Campus Fryslân) hebben bijgedragen aan een
                                                                                 aantrekkelijke uitstraling. LF2018 heeft ook private investeringen uitgelokt in met
                                                                                 name horeca en hotelvoorzieningen.2 Ook is er – al in 2013 - geïnvesteerd in het
                                                                                 Zaailand en het nieuwe Fries museum.
1 Bron: Koopstromenonderzoek 2017                                                2 BBO (2019), ECONOMISCHE IMPACT 2018. Notitie 27 februari 2019. Leeuwarden.
Gemeente Leeuwarden | Uitvoeringsprogramma Binnenstad Leeuwarden 2023-2030                                                                                           37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>                                                                                  Verzorgingsgebied
    LF 2018 economische opbrengsten
                                                                                  Door de ligging van Leeuwarden kent Leeuwarden een groot verzorgingsgebied.
                                                                                  In Friesland is het de enige stad met een zeer compleet aanbod, in combinatie
                                                                                  met een levendige en historische binnenstad.3 De dichtstbijzijnde stad die dat ook
                                                                                  heeft, is Groningen op bijna een uur rijden of 35 minuten ‘treinen’. Alle dorpen en
                                                                                  steden rondom Leeuwarden in combinatie met de reuring in de binnenstad maken
                                                                                  het voor veel ondernemers aantrekkelijk om zich in Leeuwarden te vestigen. En
                                                                                  daarmee maakt het weer voor veel inwoners, omwonenden en bezoekers een
                                                                                  interessante stad. De relatie (binnen)stad-regio is tweeledig: enerzijds komen
                                                                                  mensen uit de regio naar de binnenstad, anderzijds lopen er ook veel ‘lijnen’
                                                                                  (bestuurlijk, toerisme en recreatie, voedsel, natuur) de andere kant op.
                                                                                  De binnenstad van Leeuwarden heeft vele kwaliteiten en sterktes. De
                                                                                  uitgangspositie van de Leeuwarder binnenstad is in die zin goed - er is zeker geen
    (Bron: BBO)                                                                   sprake van ‘groot achterstallig onderhoud’. Er zijn echter ook ontwikkelingen die op
                                                                                  de binnenstad afkomen (zie hoofdstuk 2), die om aanpassing, verandering en actie
                                                                                  vragen.
Desondanks zijn er nog deelgebieden en straten die aandachtspunten kennen, ook
in termen van ‘schoon/heel/veilig’. Om een aantal voorbeelden te noemen:
• niet overal zijn historische gevels gerestaureerd of goed in beeld;                 Prognoses economie
• in sommige straten is sprake van teveel op de stoep geparkeerde fietsen en/of
   deelscooters, of afval;
• de binnenstad kent nog een prostitutiegebied – de Weaze – waarvoor het voor
   de niet doelgerichte bezoeker minder prettig vertoeven is;
• de shared space ruimtes roepen soms nog vragen op bij gebruikers;
• het Ruiterskwartier richting Harmonie vraagt om aanpassing van de inrichting;
• de Prinsentuin is soms overbelast met een veelheid van functies: wonen,
   recreatie en jachthaven.
                                                                                      (Bron: CPB (Centraal Planbureau), Juniraming 2021
                                                                                  3 Leeuwarden wordt wel de ‘huiskamer van Fryslân’ genoemd.
38                                                                              Gemeente Leeuwarden | Uitvoeringsprogramma Binnenstad Leeuwarden 2023-2030
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>Bijlage 1B Trends binnenstad
Er zijn trends die op de binnenstad afkomen, die om een antwoord vragen               Voor binnensteden is dat relevant omdat banen in de binnenstad ook leiden tot
                                                                                      bezoeken van werknemers en omzet voor detailhandel en horeca.
Corona
Net als alle andere binnensteden heeft de Leeuwarder binnenstad een zware             Beleving
periode doorgemaakt vanwege de Covid-19 pandemie, die de binnensteden                 In de afgelopen decennia is de trend van de beleveniseconomie opgekomen
toen relatief zwaar trof4. Binnensteden stonden in het algemeen al onder druk         en gegroeid. Grondleggers van wat de beleveniseconomie wordt genoemd zijn
door de toename van internetverkopen, leegstand, afname van bezoekers e.d.            Pine en Gillmore, die de groei van beleving als onderscheidend vermogen van
De coronacrisis heeft die trends nog eens op scherp gesteld en versneld. De           merken beschreven (zie het kader hiernaast). Beleving komt steeds meer terug in
uiteindelijke economische neergang als gevolg van de coronacrisis is in Nederland     de groeiende aandacht voor de verblijfskwaliteit van binnensteden. Van place to
echter relatief beperkt, en inmiddels wijzen prognoses op een goed herstel van        buy naar place to be. Het gaat dan ook om een positieve beleving van licht, geluid
de economie.5 Ook bezoekersaantallen in binnensteden groeien weer richting het        en geur. Een autoluwe binnenstad, ‘groen’ in de binnenstad, en duurzaamheid
niveau van voor de pandemie.                                                          (duurzaam transport, duurzame energie) zijn belangrijke voorwaarden voor een
                                                                                      prettig verblijfsklimaat. Ook kunst en culturele uitingen in de openbare ruimte
Tegelijkertijd bevinden we ons alweer in een post-coronatijd, waarin achterliggende   dragen bij aan beleving. Ook erfgoed, zowel in de vorm van gebouwen en plekken
trends rond retail en leegstand nog steeds opgaan. Over het algemeen wordt            als immaterieel erfgoed, spelen een belangrijke rol in de beleving; het biedt
verondersteld dat de coronacrisis, doordat veel meer aankopen online werden           bezoekers een authentieke ervaring.
gedaan, een impuls heeft gegeven aan de al veel langer aanwezige trend van
verdere toename van internetverkopen. Dat betekent dat de noodzaak om als
binnenstad een goed antwoord te hebben op die ontwikkelingen alleen nog maar
urgenter is geworden.
Ook online (thuis)werken heeft door corona een impuls gekregen. Dat beperkt de
werkgelegenheid in binnensteden met name bij kantoorbanen (zakelijke diensten).6
4 Zie de informatieve reeks in de Leeuwarder Courant over winkeliers in de Leeuwarder
    binnenstad.
5 Zie de bijlagen.
6 Zie de bijlagen.
Gemeente Leeuwarden | Uitvoeringsprogramma Binnenstad Leeuwarden 2023-2030                                                                                             39
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>Steeds vaker is de totaalbeleving, van thuis op de bank (online oriëntatie) tot het
bezoek aan de stad, bepalend voor de klantwaardering. Niet alleen het feitelijke
bezoek aan een winkel of restaurant. De vraag verschuift naar een combinatie van
fysiek en online. Een stad kan tegenwoordig niet zonder ‘Instagrammable’ locaties,
evenementen en aanbod. De toenemende rol van beleving in binnensteden zien
we ook terug in evenementen en bijvoorbeeld ook in de groeiende blurring van
functies: de espresso die je in steeds meer winkels krijgt tijdens het passen van je
kleding, de huisgemaakte producten die horecaondernemers verkopen, het café/
kantoor etc.
Trends retail en horeca
De aantrekkelijkheid van de Leeuwarder binnenstad kan niet los worden gezien van
ontwikkelingen in de retail (winkels). Het faillissement van V&D heeft laten zien dat
ook de Leeuwarder binnenstad te maken kan krijgen met vertrek van vestigingen
van (grote) ketens op zogenoemde A1-locaties en dus met leegstand.7 Een ander
voorbeeld is het overdekte winkelcentrum Zaailand. Momenteel ligt de leegstand in
Leeuwarden iets boven het landelijk gemiddelde. Het percentage is daarmee niet
direct zorgelijk, maar het risico van leegstand op A1 locatie vraagt wel om blijvende
aandacht.
Veelal wordt gewezen op de noodzaak om juist in randgebieden – de
aanloopstraten buiten de A1-locatie - te zorgen voor transformatie of
functieverandering daar waar in kernwinkelgebieden de leegstand meestal nog
meevalt. In de randgebieden wordt dan gekeken naar een combinatie van horeca,
cultuur, diensten, ambachten, onderwijs, wonen en werken. In de praktijk wordt
geconstateerd dat de (vastgoed)markt die functieverandering vaak wel oppakt. De
indruk is dat dat ook in Leeuwarden zo is.8
7 Een A-locatie voor detailhandel is een winkelgebied dat aantrekkelijk is voor bedrijven
                                                                                            Een andere trend is dat met name de retailfunctie minder ruimte in beslag gaat
    om zich te vestigen omdat er veel winkelend publiek komt. Een A1-locatie bevindt zich
    in het centrum van een winkelgebied, terwijl een A2-of B1 locatie zich meer aan de      nemen. Centrumgebieden kunnen daardoor sowieso kleiner en compacter worden
    rand in de omliggende straten bevindt. Een A1-locatie moet het vooral hebben van de     met meer menging met (andere) functies. Ook op pandniveau is meer en meer
    aanwezigheid van (de massa van) veel passerend winkelend publiek.                       menging van functies (horeca, retail, dienstverlening en wonen).
8 Bron: Focusgroepen.
40                                                                                        Gemeente Leeuwarden | Uitvoeringsprogramma Binnenstad Leeuwarden 2023-2030
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>Ook in de horeca speelt beleving een steeds belangrijkere rol. Gasten hebben
steeds meer behoefte aan een persoonlijke benadering waarbij ze een unieke
ervaring willen hebben en een ‘waardevolle herinnering’ aan het bezoek willen
overhouden. De horeca moet met haar producten en service inspelen op die
trends. De horeca speelt ook een belangrijke rol in het aanbod voor toeristische
bezoekers. Daarbij geldt dat de trend is dat toeristische bezoekers steeds meer
(hoge) kwaliteit vragen. Voor horeca zijn toeristische bezoekers van belang.9
Op het gebied van winkelen is er in dit verband ook de “Friese Retailaanpak”.
De provincie beoogt daarmee om 71 geselecteerde winkelgebieden in Fryslân
toekomstbestendig(er) te maken en tevens aantrekkelijker voor bezoekers.
Hierbij wordt specifiek ingezet op versterking en professionalisering van het
ondernemerschap, gezamenlijke profilering en verbeteringen in de inrichting van de
openbare ruimte die de uitstraling en de beleving ten goede komen.
9 Bijna zeventig procent van de horecaondernemers geeft aan dat toerisme belangrijk
    is voor hun zaak (bron: www.khn.nl/kennis/trendspecial-horeca-de-huiskamer-van-het-
    toerisme - mei 2021)
Gemeente Leeuwarden | Uitvoeringsprogramma Binnenstad Leeuwarden 2023-2030              41
</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre>     Andere steden
     De positie van de Leeuwarder binnenstad kan niet los worden gezien van wat er in
     andere steden gebeurt. In Friesland is er een zekere gelaagdheid met binnensteden
     in kleine en middelgrote plaatsen met een bij het ruimtelijk niveau passend lokaal
     of regionaal winkelaanbod. Leeuwarden heeft als grootste stad een duidelijke
     (boven-)regionale functie (zie kader hiernaast). Over het algemeen kan worden
     gesteld dat er daardoor een hoge mate van complementariteit is tussen de Friese
     plaatsen, die elk hun eigen verzorgingsgebied en niveau van winkelaanbod hebben.
     De regionale en bovenregionale functie van Leeuwarden blijkt ook uit
     bestedingscijfers. Van de niet-dagelijkse bestedingen in de binnenstad kwam 58%
     uit Leeuwarden, 38% uit de regio en 4% van buiten de regio (zie het kader “
     herkomst bestedingen Leeuwarden”).10 Leeuwarden zal juist ook zichtbaar moeten
     zijn en blijven voor de bezoeker van buiten de Friese regio. Op dat vlak concurreert
     Leeuwarden met andere steden, zeker die in het noorden van het land. Alle grotere
     steden doen investeringen in hun binnensteden (denk aan het Forum in Groningen,
     en het Broerenkwartier in Zwolle). De kunst is om ten opzichte van andere steden
     onderscheidend te zijn en op te vallen als een stad waar je terecht kan voor
     bijzondere winkels, een bijzondere sfeer en een bijzondere beleving.
     Voor de binnenstad betekent dat dat de agenda niet los kan worden gezien
     van trends die in het algemeen in binnensteden spelen. De gevolgen van de
     coronacrisis zullen voelbaar zijn, maar er is nog veel onzekerheid over de lange-
     termijngevolgen. Retailtrends en de trend naar meer beleving (van place-to-buy
     naar place-to-buy-and-be) zijn belangrijk voor de toekomst van de binnenstad.
     10 Bron: Koopstromenonderzoek 2017.
42 Gemeente Leeuwarden | Uitvoeringsprogramma Binnenstad Leeuwarden 2023-2030
</pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 43 ======================================================================

<pre>Bijlage 1C Ruimtelijke plannen en economisch draagvlak
Veranderingen in de ruimtelijke omgeving hebben invloed op de binnenstad
De binnenstad kan niet los worden gezien van ontwikkelingen die de binnenstad
niet zelf direct aangaan. De binnenstad ontwikkelt zich in een omgeving die
verandert. Zowel op nationaal niveau als regionaal en lokaal niveau zijn er (beleids-)
plannen en ruimtelijke projecten die van invloed zijn op de binnenstad. Vaak liggen
achter die plannen en projecten algemene trends die de toekomst mede bepalen,
zoals demografische trends of bijvoorbeeld klimaatverandering.
Beleidsplannen en ruimtelijke projecten hebben invloed op de binnenstad omdat
ze het draagvlak van de binnenstad mede bepalen. Draagvlak kan worden opgevat
als de grootte van het verzorgingsgebied (in relatie tot de bereikbaarheid), de
omvang van de bevolking, en het inkomen in een stad of regio.11
Duurzaamheid en klimaat: nationale en gemeentelijke doelen en beleid
Op nationaal niveau zijn er doelen vastgesteld in het nationale Klimaatakkoord. Rijk
en decentrale overheden streven gezamenlijk de doelstelling na om te komen tot
49% CO2–reductie van broeikasgassen in 2030 (ten opzichte van 1990); in 2050
moet de uitstoot met 95% afgenomen zijn.12
11 Draagvlak (en ook reikwijdte) zijn termen uit de economische geografie, en komen
    voort uit de zogenoemde centrale-plaatsentheorie van Christaller. Volgens de theorie
    is er een verband tussen de grootte van een centrale plaats en de grootte van
    het verzorgingsgebied, de bevolking en het inkomen in dit gebied. Hoe groter de
    centrale plaats, hoe groter de verscheidenheid aan functies en hoe groter ook het
    verzorgingsgebied van die plaats.
12 Klimaatakkoord, Den Haag, 28 juni 2019.
Gemeente Leeuwarden | Uitvoeringsprogramma Binnenstad Leeuwarden 2023-2030               43
</pre>

====================================================================== Einde pagina 43 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 44 ======================================================================

<pre>Voor duurzame energie is de nieuwe Leeuwarder Energieagenda opgesteld. In                                                             Juist in de binnenstad kunnen – als gevolg
die agenda staat de doelstelling voor Leeuwarden dat in 2024 38% van de eigen                                                         van het versteende karakter – relatief sterke
energie duurzaam wordt opgewekt, waarvan 23% duurzame stroom (zon en wind)                                                            klimaatproblemen optreden, zoals hittestress
en 15% duurzame warmte en dat 9% energie wordt bespaard.13 De doelstellingen                                                          (zie het kader hiernaast).
haken aan op de Regionale Energie Strategie (RES). De gemeente wordt vaak
gezien als een voorloper in de energietransitie in Fryslân.                                                                           De strategie van de gemeente Leeuwarden
                                                                                                                                      is om duurzaamheidsmaatregelen samen te
Ook op het thema circulaire economie zijn er nationale doelstellingen. De                                                             laten gaan met investeringen in de circulaire
Nederlandse regering streeft er naar dat Nederland volledig circulair is in 2050. De                                                  economie en daarmee de lokale economie
transitieagenda circulaire economie moet worden uitgevoerd om te komen tot een              en werkgelegenheid te versterken. De gemeente werkt daarbij met een campus-
circulair Nederland in 2050.14 De gemeente Leeuwarden ziet zichzelf op het gebied           aanpak waarbij investeringen in kennis, innovatie en netwerken centraal staan. De
van circulair (samen met de provincie Fryslân) als een proeftuin en experimenteer-          gemeente richt zich met de campus-aanpak – de stad als campus - onder meer op
ruimte. De gemeente trekt daarin samen op met bijvoorbeeld de vereniging                    water, agrofood, duurzame energie en media en innovatie.
Circulair Friesland. De gemeente Leeuwarden wordt vaak gezien als één van de
koplopers in Fryslân wat betreft circulair beleid.                                          Noord-Nederland: focus op innovatie en ruimtelijke plannen
                                                                                                                                     Op noordelijk niveau zijn er plannen gericht
Nederland dient zich tijdig aan te passen aan de (versnelde) klimaatverandering                                                      op duurzaamheid en innovatie. De Research-
zodat de schade beperkt wordt. Op nationaal niveau is het doel om in 2050                                                            en Innovatie Strategie voor Noord-Nederland
Nederland klimaatbestendig en waterrobuust ingericht te hebben. Gemeentelijke                                                        (RIS3) gaat over de transities op het gebied
maatregelen op dit terrein zijn onder meer een uitvloeisel van het nationale                                                         van energie, circulaire economie, zorg en
Deltaprogramma en interbestuurlijk programma “Samen aan de slag voor het                                                             digitalisering. Het doel van RIS3 is om de
klimaat”. 15 De gemeente Leeuwarden wil al in 2035 een klimaatadaptieve                                                              kansen die transities bieden, te vertalen naar
gemeente zijn. Het gaat om het tegengaan van negatieve effecten en het                                                               nieuwe ontwikkelkansen en slimme
voorkómen van schade:                                                                                                                specialisaties.16 Op die manier wordt
• Schade door wateroverlast in natte omstandigheden zoveel mogelijk voorkomen.              bijgedragen aan smart specialisation – één van de innovatiestrategieën van de EU.
• Watertekort en hittestress door droge en hete weersomstandigheden zo lang                 De kracht van Noord-Nederland is volgens RIS3 dat veel bedrijven,
   mogelijk voorkomen.                                                                      kennisinstellingen en overheden elkaar al kennen en er korte lijnen zijn. De
• Het bewustzijn van de burger vergroten.                                                   noordelijke strategie is ook gericht op internationalisering.
13 Gemeente Leeuwarden, ‘Leeuwarder Energieagenda 2021-2024; Daadkracht en
    Dialoog’.
14 Zie: www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/circulaire-economie/nederland-circulair-in-2050.   16 Research- en Innovatie Strategie voor Slimme Specialisatie (RIS3) voor Noord-
15 Zie: https://ruimtelijkeadaptatie.nl.                                                        Nederland. Programmaperiode 2021-2027. concept april 2020, p. 21-22.
44                                                                                        Gemeente Leeuwarden | Uitvoeringsprogramma Binnenstad Leeuwarden 2023-2030
</pre>

====================================================================== Einde pagina 44 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 45 ======================================================================

<pre>Op noordelijk niveau wordt ook gewerkt aan een gezamenlijke Omgevingsvisie.           die goed bereikbaar is, maar zoveel mogelijk in de volgorde ‘voet, fiets, OV, auto’.
Noordelijke thema’s in die visie zijn: (1) Duurzaam economisch groeipotentieel,       En op een binnenstad die steeds meer mogelijkheden biedt voor aantrekkelijke
(2) Ruimte voor Klimaatadaptatie, (3) Energietransitie, (4) Sterke, gezonde, en       woonvormen en een binnenstad die vergroent”.18
bereikbare steden en regio’s en (5) Toekomstbestendig landelijk gebied.
                                                                                                                             Er is een ontwikkelkader voor het
In een breder verband en op de langere termijn is er het Deltaplan Noord-                                                    Amelandskwartier vastgesteld. In het
Nederland dat een rol speelt bij het (investerings)programma dat een nieuw                                                   Amelandskwartier is sprake van verstopte
kabinet gaat ontwikkelen. Het Deltaplan is een integraal plan voor bereikbaarheid,                                           monumenten en “sleets geraakte” ruimtelijke
wonen en werken in het noorden. In het Deltaplan gaat het om meer woningen                                                   kwaliteit. Het binnengebied is erg versteend.
– 220.000 woningen in Friesland, Groningen, Drenthe en Flevoland - en meer                                                   Dit gebied moet volgens het ontwikkelkader
inwoners voor Noord-Nederland, die een economische impuls moeten geven. Het                                                  worden voorzien van een kwaliteitsimpuls. De
plan voor een snelle spoorverbinding – de Lelylijn – is er onderdeel van.                                                    gemeente heeft zelf weinig eigendom in dit
                                                                                                                             gebied. De kwaliteitsimpuls moet daarom
Ruimtelijke plannen                                                                                                          worden bewerkstelligd door initiatieven van
In Leeuwarden zijn er belangrijke ruimtelijke plannen voor de komende jaren.                                                 bewoners/ondernemers/ontwikkelaars. Er zijn
Zo wordt er gewerkt aan de ontwikkeling van het gebied rond het nieuwe                concrete initiatieven om wooneenheden te realiseren rondom het Bonifatiusplein.
Cambuurstadion en aan de uitbreiding van De Centrale. Relevant voor de                Dit is een mooie kans om het plein zelf ook aan te pakken. Er zijn plannen om het
binnenstad daarbij is hoe die gebieden, die een ander profiel hebben, verbonden       Bonifatiusplein te vergroenen en de aanwezige parkeergelegenheid af te waarderen.
kunnen worden met de binnenstad.17 Ook is de gemeente bezig met plannen               Door daarbij de relatie Sint-Bonifatius kerk te leggen kan kwalitatieve meerwaarde
voor stedelijke vernieuwing. De gemeente is verder bezig met het opstellen van de     worden gecreëerd.
gemeentelijke Omgevingsvisie. Daarin worden ook ambities voor de binnenstad
meegenomen:                                                                           Een grootschalig en recent plan betreft de Spoorzone. De ontwikkeling van de
                                                                                      Spoorzone hangt samen met het Deltaplan Noord-Nederland en het uitgangspunt
“De binnenstad biedt een mix van bijzondere detailhandel, diensten, horeca,           dat Leeuwarden net als Groningen eind- en beginstation is van de Lelylijn. In het
leisure, cultuur, cultureel erfgoed, wonen en vermaak. Een aantrekkelijke mix         gebied zijn de plannen onder meer gericht op ondergrondse kruisingen spoor-
voor de Leeuwarders, maar zeker ook voor alle Friezen en voor het groeiende           water, verdieping van het spoor Leeuwarden-Groningen, en de ontwikkeling van
aantal toeristen van elders. We zetten in op een binnenstad die ook internationaal    station Werpsterhoek. Daarmee wordt de bereikbaarheid versterkt en ontstaan er
bekend is en bezocht wordt. Op een binnenstad met ruimte voor initiatieven en         kansen voor verbetering van de kwaliteit van de omgeving, onder meer door de
ondernemerschap. Op een binnenstad met duurzame distributie van goederen              verbinding met water en groen. Wonen is onderdeel van de Spoorzone.
17 Zie Bovenregionale verzorgingsfuncties Visie profilering Leeuwarder binnenstad, de
    Centrale en WTC-ontwikkeling (sep 2018).                                          18 Leeuwarden in 2028. De aftrap voor een Leeuwarder Omgevingsvisie (augustus 2019).
Gemeente Leeuwarden | Uitvoeringsprogramma Binnenstad Leeuwarden 2023-2030                                                                                                 45
</pre>

====================================================================== Einde pagina 45 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 46 ======================================================================

<pre>                                                    Het Spoordok-         gebieden zijn momenteel volop in ontwikkeling en bieden kansen voor nieuwe
  Spoorzone
                                                    gebied, vlakbij de    vormen van stedelijkheid voor Leeuwarden. Ze voegen een nieuw verhaal toe aan
                                                    binnenstad            de bestaande binnenstad. Binnen de Spoorzone is ook de recente ontwikkeling van
  2020-2035                                         gelegen, geeft        de Media Innovatie Campus (Mica) van start gegaan. De campus moet een
  1. Mobiliteitshub Werpsterhoeke                   ruimte aan            broedplaats worden voor studenten van diverse media- en creatieve opleidingen
  2. Stadsuitbreiding Middelsee (750 woningen)      duurzame, groene      van het mbo en hbo.
  3. Vervanging spoorbrug HRMK                      en innovatieve
                                                    woningen. Het         Samengevat: er komt veel op de stad af en dus ook op de binnenstad. Alle
                                                    Spoordok wordt        ruimtelijke (beleids)plannen hebben te maken met duurzaamheid, innovatie, meer
  2020-2040
                                                    complementair aan     groen, en het vergroten van de aantrekkingskracht van de stad. En vooral ook met
  4. Transformatie Spoordok                         de binnenstad. Een    meer wonen en een betere verbinding met de regio en met de Randstad. Alle
  5. Innovatiecampus NDC (Mica)                     plek waar “de stad    beleidsplannen en ruimtelijke projecten hebben een positieve invloed op het aantal
  6. Verdieping spoor Leeuwarden-Groningen          als Campus” een       inwoners, de economische slagkracht en dus de welvaart en de bereikbaarheid van
  7. Bereikbaarheid bedrijventerreinen Merodestraat gezicht en een plek   de stad.
                                                    moet krijgen. Een
                                                    plek die een          Al die toekomstige ontwikkelingen dragen bij aan een groter draagvlak en dus
  2035-2050
                                                    alternatief kan       economische vitaliteit van de binnenstad. Voorwaarde is dat de binnenstad
  8. Kansen transformatie de Zwette
                                                    vormen voor de        het toenemende draagvlak kan bedienen met voldoende aanbod van winkels,
                                                    Prinsentuin als       horeca en andere voorzieningen, met voldoende kwaliteit. Ook zal de binnenstad
                                                    groen                 aangehaakt moeten zijn op (wensen van) nieuwe bewoners en moeten nieuwe
                                                    verblijfsgebied. Om   woongebieden goed bereikbaar zijn voor een binnenstadsbezoek.
                                                    Spoordok goed te
                                                    laten functioneren    Het gaat primair om faciliteiten voor ontmoeting en uitwisseling die de kern vormen
                                                    en één geheel met     van de hedendaagse stad en een belangrijke opgave voor ruimtelijk beleid zijn.
                                                    de binnenstad te      De sterkste steden zijn de meest veelzijdige steden: veelzijdig qua economische
                                                    laten zijn, zijn      structuur maar vooral ook qua aanbod van voorzieningen voor interactie, voor
                                                    kwalitatief           ontmoeting en uitwisseling. Het hele palet van ‘interactiemilieus’ -van festivalterrein
                                                    hoogwaardige (en      en musea tot campussen en congrescentra geeft de stad kleur. De kwaliteit van
                                                    groene)               deze milieus in de brede zin is van betekenis voor de economische betekenis van
                                                    verbindingen          steden: het bepaalt hun aantrekkelijkheid als vestigingsmilieu en reisbestemming.
                                                    tussen binnenstad     Om de goede positie van de historische binnenstad als belangrijk interactiemilieu te
                                                    en Spoordok           behouden en te versterken richten we ons op het handhaven en intensiveren van
                                                    noodzakelijk. Deze    de huidige compactheid.
46                                                                      Gemeente Leeuwarden | Uitvoeringsprogramma Binnenstad Leeuwarden 2023-2030
</pre>

====================================================================== Einde pagina 46 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 47 ======================================================================

<pre>Bijlage 1D Onderscheidendheid en focus
Een (binnen)stad moet zich onderscheiden op haar identiteit
                                                                                        Leeuwarden streefbeelden in gemeentelijke beleidsdocumenten
                                                                                        (voorbeelden):
   Lonely Planet:                                                                       • Leeuwarden place to be and buy
   “Welcome to Leeuwarden:                                                              • De meest gastvrije city- en regiotrip van Nederland
                                                                                        • De huiskamer van Friesland
   An unexpected combination of style, gritty back alleys, cafe-lined canals and
                                                                                        • Prachtige historische, binnenstad
   urban renewal, Friesland’s capital is well worth a visit. Its superb trinity of
   museums and inventive cultural projects left over from a fabulous year as            • Top-evenementenstad
   European Capital of Culture in 2018 are fascinating to explore. A continuous         • (European) Capital of Water Technology
   flow of cyclists ride happily along the broad paths that flank the city’s canals,    • Vitale kwaliteitsplek voor ontmoeting, verblijf, beleving en vermaak
   whose tunnels are atmospherically illuminated purple at night. Stick around          • Leeuwarden plek (broedplaatsen) voor jonge makers
   and sample some of the northern hospitality, easily found in Leeuwarden’s
   many bars and cafes throbbing with fun-loving Liwwadders (as people from
   Leeuwarden are officially known).”                                                   Spoordok: wat maakt aanbod Leeuwarden onderscheidend?
                                                                                        • Inbreiding–hoogstedelijk, duurzaam
                                                                                        • Kwaliteit behouden en bieden –evenwicht groen-wonen-werken-
Leeuwarden heeft zich met LF2018 ‘op de kaart gezet’. De stad heeft zich
gepresenteerd als een stad waar iets te beleven valt. De sfeer en uitstraling van de      ontspannen
binnenstad was voor bezoekers van buiten de regio vaak een positieve verrassing.        • Gezondheid –schone lucht –ruimte –platteland dichtbij
Leeuwarden heeft zich onderscheiden met LF2018. (Zie het kader Lonely Planet).          • Stad en dorpen
                                                                                        • Stad als campus; regio als proeftuin
                                                                                        • Ongedeelde stad
Onderscheidendheid is van belang. In het aantrekken van bezoekers – zowel van
dichtbij als van buiten de regio – is onderscheidendheid in relatie tot de trend van
meer beleving en de stad als ontmoetings- en verblijfruimte steeds van groot         hangt samen met het verschuiven van het bezoekdoel van kopen naar beleven en
belang. ‘Iets unieks hebben’ wat het bezoeken van een stad waard is, is een          ontmoeten (naast kopen). Beleven en ontmoeten worden aantrekkelijker als de
belangrijk element in motieven van bezoekers. De behoefte aan het unieke             stad daartoe uitnodigt. Bijvoorbeeld door de kwaliteit van de inrichting van de stad
Gemeente Leeuwarden | Uitvoeringsprogramma Binnenstad Leeuwarden 2023-2030                                                                                               47
</pre>

====================================================================== Einde pagina 47 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 48 ======================================================================

<pre>(verblijfskwaliteit met meer groen, ontmoetingsplaatsen, bankjes), het aanbod aan     (blurring concepten) versterken de positie van het centrum en dienen volledig te
functies (retail en daarnaast juist ook cultuur, horeca en leisure) en ook in de      worden ondersteund.”
marketing (meer gericht op beleving).
Een onderscheidende kwaliteit betreft ook de aantrekkelijkheid van de binnenstad         Sterke punten van de binnenstad (uit Stad&Co (2020)/BBO (2017)
voor wonen. Het gaat dan om onderscheidenheid in de kwaliteit van woningen               • Compacte binnenstad met compleet aanbod
– bijvoorbeeld oude historische panden of hofjes - en het wonen in een
                                                                                         • Lokaal ondernemerschap (uniek aanbod)
binnenstedelijke omgeving met de reuring en binnenstadsvoorzieningen die daarbij
                                                                                         • Karakteristieke historie (ruim 600 monumenten)
horen.
                                                                                         • Claim als Cultuurhoofdstad (stadsbreed uitrollen)
Onderscheidendheid moet bij voorkeur worden gebaseerd op wat een stad                    • Iepen mienskip (betrokken en gastvrij)
ook daadwerkelijk te bieden heeft. In marketingtermen: de merkbelofte moet               • Sterke centrumfunctie door geïsoleerde ligging
overeenkomen met de klantervaring. Of, met andere woorden: de merkbelofte                • Historische gebouwen binnenstad
moet je kunnen waarmaken. Dat betekent dat de onderscheidendheid dicht bij het           • Een compacte binnenstad waarbinnen je alles kan doen en bezoeken en
werkelijke aanbod en het werkelijke karakter van de stad moet staan. Het moet als
                                                                                            alles op loopafstand is. Goede en leuke winkels met breed, divers aanbod
het ware uitgaan van de identiteit of het DNA van de stad? De legacy van LF2018
                                                                                         • Evenementen voor iedereen (niet alleen ‘high culture’ maar ook
is een kans: als grote en kleine evenementen en ander activiteitenaanbod goed
aansluit bij de identiteit van de (binnen)stad, is dat een sterke propositie op het         bloemetjesmarkt). Diversiteit van festivals
terrein van versterken van beleving. Daarmee kan de binnenstad opvallen en zich          • Interessante architectuur, zoals Fries museum
onderscheiden. Maar wat is het DNA van de Leeuwarder binnenstad?                         • De ‘menselijke maat’: de stad heeft een aantrekkelijke ‘niet te grote en niet
                                                                                            te kleine schaal’.
Identiteit en ‘DNA’
Leeuwarden heeft zich de laatste jaren vaak beroepen op een beeldmerk of
thema dat de stad kenmerkte. In marketing en in beleidsdocumenten zijn veel           In het kader van het opstellen van de Binnenstadsagenda 2021-2028 is met
streefbeelden van wat Leeuwarden zou (moeten) zijn langs gekomen (zie kader           veel personen gesproken die betrokken zijn bij de binnenstad. Uit die gesprekken
hiernaast). In eerdere onderzoeken zijn ook sterke punten van Leeuwarden              kwamen onder meer de volgende beelden naar voren.
benoemd (zie kader ‘sterke punten van de binnenstad’). Het Koopstroomonderzoek        • De compactheid van de stad waarin alles beloopbaar is, is een sterk (unique)
(uit 2017) geeft een feitelijk beeld van de binnenstad van Leeuwarden:                   selling point en moet behouden blijven.
                                                                                      • Wees onderscheidend/uniek: laat ook in de binnenstad iets zien van innovatie,
“Een aantrekkelijk winkelcentrum met een onderscheidend karakter en een                  iets nieuws.
volledig dagelijks en niet-dagelijks aanbod (afgestemd op de regionale positie        • Leeuwarden kan zich goed profileren als een stad waar lokaal op cultureel gebied
in het Noorden van het land). Horeca, leisure, dienstverlening en mixfuncties            altijd iets te vinden is.
48                                                                                  Gemeente Leeuwarden | Uitvoeringsprogramma Binnenstad Leeuwarden 2023-2030
</pre>

====================================================================== Einde pagina 48 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 49 ======================================================================

<pre>• Dat je in de binnenstad alle soorten onderwijs hebt, is een sterk punt dat je moet     omgeving. Friesland wordt gekenschetst als een groene en waterrijke regio en
   laten zien. Het vergroot het beeld van levendigheid en reuring; dat is je identiteit. juist de verbinding tussen de regio en Leeuwarden op die thema’s geeft de
• Identiteit heeft te maken met historie, water, groen en wellicht ook circulair. Maar   stad iets onderscheidends. De gemeente Leeuwarden is actief op het gebied
   ook juist met                                                                         van klimaatadaptatie en vergroening. Vergroening van de binnenstad kan enorm
• dingen voor elkaar krijgen en organiseren op basis van mienskip.                       versterkend zijn voor de functie van beleving en ontmoeting.
• Verbinding stad-platteland: uniek dat het platteland direct ‘om de hoek’ is met
   groen en water.                                                                       De gemeente Leeuwarden heeft krachtige ambities op het gebied van
                                                                                         duurzaamheid en circulariteit en wordt op die gebieden vaak gezien als een
                                                                                         koploper. Groen en duurzaam zijn thema’s waarop de Leeuwarder binnenstad zich
   Wat betrokkenen van de binnenstad vinden:                                             kan profileren en onderscheiden. De duurzame en circulaire ambities zouden juist
   • Bereikbaarheid vanuit station is nu ‘top’. Mooie entree naar de binnenstad.         ook zichtbaar moeten zijn in de binnenstad. De binnenstad is immers in zekere zin
                                                                                         ‘het uithangbord’ van de stad. Duurzaamheid en ‘circulair’ zijn thema’s die in het
   • De stad is echt mooier geworden en mede door LF2018 is er weer een
                                                                                         verlengde liggen van groen en water.
      zekere mate van trots.
   • Leeuwarden is echt een prachtige stad.                                              Verder kan worden gesteld dat levendigheid en reuring als kenmerken van de stad
   • Toeristen geven aan: “we wisten niet dat het zo mooi was”.                          worden gezien, maar dan wel op een passende kleine schaal die aansluit op het
   • Hier krijgen we dingen voor elkaar door samen te werken – dat is mienskip           DNA van Leeuwarden. De levendigheid komt deels uit grootse evenementen, maar
   • De binnenstad is de laatste jaren verbeterd                                         juist ook (en vooral) uit de veelzijdigheid en diversiteit van de binnenstad. Diversiteit
   • De binnenstad van Leeuwarden heeft karakter en is een mooi podium.                  en onderscheidendheid is er op het gebied van cultuur ook t.a.v. meertaligheid.
                                                                                         Binnen de grenzen van de binnenstad is als het ware een breed en divers aanbod
   • De stad wordt steeds leuker.
                                                                                         te vinden en de diversiteit is als een deel van het DNA te beschouwen.
   • Uniek is dat het platteland direct om de hoek is met veel groen en water.
   • Leeuwarden = reuring op een relaxte schaal                                          De kracht zit verder vooral in het organiserend vermogen ‘van onderop’ wat ook is
   • Leeuwarden heeft ook nu al een compleet en divers aanbod voor beleving.             te beschouwen als een deel van het DNA. Leeuwarden en Friesland kennen een
   • De A1 locatie van Leeuwarden is nu goed en heeft een goede sfeer en                 relatief kleine schaal met korte verbindingen die flexibel en hecht samenwerken
      uitstraling. Het aanbod is gedifferentieerd en dat werkt goed.                     mogelijk maken. Het vertrouwen dat partijen in elkaar hebben, is een belangrijke
                                                                                         eigenschap die samenwerking versterkt.19 Het gaat ook om gemeenschapszin
In de gesprekken is ook aangegeven dat nadrukkelijk moet worden gekeken naar
daadwerkelijke onderscheidendheid. “Het hebben van een historische binnenstad            19 Friesland wordt wel gezien als een ‘high trust society’. Een high trust society kent een
is niet genoeg. Daar zijn er meer van.” Als er al een ‘rode lijn’ te ontwaren is wat         hoge mate van vertrouwen in (interpersonele) relaties waardoor interacties minder
                                                                                             gebaseerd hoeven te zijn op (extern opgelegde) contractueel vastgelegde, hiërarchische
betreft uniciteit, dan heeft die ten eerste te maken met de groene en waterrijke
                                                                                             regels, en meer op een zeker mate van (morele) consensus.
Gemeente Leeuwarden | Uitvoeringsprogramma Binnenstad Leeuwarden 2023-2030                                                                                                           49
</pre>

====================================================================== Einde pagina 49 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 50 ======================================================================

<pre>(mienskip) die zich uit in het ervaren van gedeelde belangen en het gevoel dat
samen optrekken noodzakelijk is.
De binnenstad zou gestoeld moeten worden op de kernelementen van de
identiteit of het DNA. Het zijn als het ware de ‘sterke benen’ waar de binnenstad
op staat. Het behoud van die kracht is belangrijk. Dat de stad sterktes heeft,
geeft ook aanleiding om vooral uit te gaan van die sterktes: ‘doe waar je goed in
bent’. Acties, projecten en programma’s kunnen als het ware afgemeten worden
aan de mate waarin ze in lijn zijn met dat DNA, dan wel of ze bijdragen aan het
versterken van die identiteit.
   Identiteit en ‘DNA’
   - Groen en water/verbinding met regio
   - Duurzaam/circulair
   - Beleving/reuring door veelzijdigheid en diversiteit
   - Organisatiekracht van onderop (mienskip)
50                                                                                Gemeente Leeuwarden | Uitvoeringsprogramma Binnenstad Leeuwarden 2023-2030
</pre>

====================================================================== Einde pagina 50 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 51 ======================================================================

<pre>Bijlage 2 Projectenoverzicht
 Autoluw
 1. Eewal, Wortelhaven en Gouveneursplein
 2. Sint Jacobsstraat                                                                              3.2.
 3.1. Druifstreek, Tweebaksmarkt, Turfmarkt,
       Korfmakersstraat & Tuinen
                                                                                 4. 5. 10. 15.
 3.2. Voorstreek/Nieuweburen                                                                             11.
 3.3. Willemskade
                                                                              6.
 Vergroening
 4. Algemeen (niet locatie gebonden)                                                            1.
 5. Geveltuinen en mobiel groen (niet locatie
     gebonden)
 6. Doeleplein
                                                                                          2.
 Herinrichting
 7. Nieuwestad en Peperstraat
 8. Ruiterskwartier / Harmoniekwartier                                  12.                7.       3.1.
 9. Omgeving RUG Campus Fryslan
                                                                           8.
 Special
 10. Speel- en beweegcircuit (niet locatie gebonden)                           14.
 11. Groenblauwe ‘vestingsroute’                     13.
 12. Kunstproject Ipe Brouwerssteeg                                                          9.
 13. Fiets-voetgangersbrug museumhaven                             3.3.
 14. Beweegbare PH-brug en maatregelen
     oostelijke vaarroute
                                                                                                             2
 Economie
 15. Economische ondersteuning en -stimulering
Gemeente Leeuwarden | Uitvoeringsprogramma Binnenstad Leeuwarden 2023-2030                                     51
</pre>

====================================================================== Einde pagina 51 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 52 ======================================================================

<pre> Korte termijn 2023-2025
 Autoluw
 1. Eewal, Wortelhaven en Gouveneursplein
 Herinrichting
 7. Nieuwestad en Peperstraat
 8. Ruiterskwartier / Harmoniekwartier
 9. Omgeving RUG Campus Fryslan                                                             15.
 Special
 12. Kunstproject Ipe Brouwerssteeg
                                                                                                                1.
 Economie
 15. Economische ondersteuning en -stimulering
                                                          12.                                             7.
                                                               8.
                                                                                                             9.
                                               Uitvoeringsprogramma binnenstad Leeuwarden, mei 2023, versie 2.0                   3
52                                                            Gemeente Leeuwarden | Uitvoeringsprogramma Binnenstad Leeuwarden 2023-2030
</pre>

====================================================================== Einde pagina 52 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 53 ======================================================================

<pre> Middellange termijn 2025-2026
 Autoluw
 2. Sint Jacobsstraat
 Vergroening
 4. Algemeen (niet locatie gebonden)
 5. Geveltuinen en mobiel groen (niet locatie                                                                                     11.
     gebonden)                                                                                      4. 5. 10.
 6. Doeleplein
                                                                                         6.
 Special
 10. Speel- en beweegcircuit (niet locatie gebonden)
 11. Groenblauwe ‘vestingsroute’
 14. Fase 1 Oostelijke vaarroute: PH brug
                                                                                                                          2.
                                                                                          14.
                                                                 Uitvoeringsprogramma binnenstad Leeuwarden, mei 2023, versie 2.0     4
Gemeente Leeuwarden | Uitvoeringsprogramma Binnenstad Leeuwarden 2023-2030                                                              53
</pre>

====================================================================== Einde pagina 53 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 54 ======================================================================

<pre> Lange termijn 2026-2030
 Autoluw
 3.1. Druifstreek, Tweebaksmarkt, Turfmarkt,
       Korfmakersstraat & Tuinen
                                                                                                                           3.2.
 3.2. Voorstreek/Nieuweburen
 3.3. Willemskade
 Special
 13. Fiets-voetgangersbrug museumhaven
 14. Fase 2 Oostelijke vaarroute: maatregelen overige
     bruggen en vaarproﬁel
                                                                                                                            3.1.
                                                                                                                                 14.
                                                      13.
                                                                                                                        9.
                                                              3.3.
                                                          Uitvoeringsprogramma binnenstad Leeuwarden, mei 2023, versie 2.0                   5
54                                                                       Gemeente Leeuwarden | Uitvoeringsprogramma Binnenstad Leeuwarden 2023-2030
</pre>

====================================================================== Einde pagina 54 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 55 ======================================================================

<pre>                                                                         Opgave:
                                                                         •        Vergroening/gedeeltelijke herinrichting (P-plaatsen)
                                                                         •        Markeren entrees
                                                                         •        Camerahandhaving
                                                                         •        Klimaatadaptatie
                                                                         •        Verblijfskwaliteit
                                                                         •        Zichtbaar maken waterhistorie
                                                                         •        Informatie historische panden
                                                                         •        Inpassen terrassen(beleid)
                                                                         •        voorzieningen spelen en bewegen
               1. Eewal, Wortelhaven en
                    Gouveneursplein
          Autoluw bestaand: herinrichting en vergroening                 Groene routes met zon, schaduw en zitgelegenheid (boven)
                                                                         Autoluw gebied (onder)
                        Oppervlakte (4.500m²)
                         - Groen / water : 0m²
                        - Verharding : 4.500m²
                            Prioriteit: hoog
                       Ambitieniveau: C (hoog)
                      Korte termijn: 2023-2024
                                                       Uitvoeringsprogramma binnenstad Leeuwarden, mei 2023, versie 2.0                6
Gemeente Leeuwarden | Uitvoeringsprogramma Binnenstad Leeuwarden 2023-2030                                                               55
</pre>

====================================================================== Einde pagina 55 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 56 ======================================================================

<pre>                                                                  Opgave:
                                                                  •        Camerahandhaving (al onderdeel van project 1)
                                                                  •        Vergroening
                                                                  •        Markeren entrees
                                                                  •        Herinrichting/ aanpassen proﬁel
                                                                  •        Inpassing terrassen(beleid)
                                                                  •        Klimaatadaptatie
                                                                  •        Verblijfskwaliteit
                                                                  •        Informatie historische panden
                                                                  •        Groene route naar prinsentuin
                                                                                                                                           Legenda
            2. Sint Jacobsstraat
   Autoluw bestaand: herinrichting en vergroening
                                                                  Voldoende ruimte voor zowel doorlopen als verblijven Water op straat
                 Oppervlakte (5.300m²)
                  - Groen / water : 0m²
                 - Verharding : 5.300m²
                     Prioriteit: hoog
                Ambitieniveau: C (hoog)
             Middellange termijn: 2025-2026
                                                Uitvoeringsprogramma binnenstad Leeuwarden, mei 2023, versie 2.0                                   7
56                                                                            Gemeente Leeuwarden | Uitvoeringsprogramma Binnenstad Leeuwarden 2023-2030
</pre>

====================================================================== Einde pagina 56 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 57 ======================================================================

<pre>                                                                         Opgave:
                                                                         •        Bebording
                                                                         •        Markeren entrees
                                                                         •        Camerahandhaving
                                                                         •        Parkeeralternatieven
                                                                         •        Vergroening
                                                                         •        Herinrichting/aanpassen proﬁel(en)
                                                                         •        Relatie met project Vlietzone (n.t.b.)
                                                                         •        Mogelijk maatregelen ivm energietransitie (o.a. K&L en trafokasten)
                                                                         •        Wonen, mogelijk functiewijzigingen en/of wonen boven winkels
                                                                         •        Klimaatadaptatie
                                                                         •        Verblijfskwaliteit
                                                                         •        Relatie versterken met Oosterstraten (beestreet - groene poort)
                                                                                                                                                      Legenda
        3.1 Druifstreek, Tweebaksmarkt, Turf-
           markt, Korfmakersstraat & Tuinen
              3.2 Voorstreek/Nieuweburen                                 Autoluw: minder verharding en meer beplanting      Water op straat
                     3.3 Willemskade
                       Autoluw uitbreiding
                           Oppervlakte n.t.b.
                        - Groen / water : n.t.b.
                          - Verharding : n.t.b.
                          Prioriteit: gemiddeld
                       Ambitieniveau: C (hoog)
                      Lange termijn: 2023-2030
                                                       Uitvoeringsprogramma binnenstad Leeuwarden, mei 2023, versie 2.0                                       8
Gemeente Leeuwarden | Uitvoeringsprogramma Binnenstad Leeuwarden 2023-2030                                                                                      57
</pre>

====================================================================== Einde pagina 57 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 58 ======================================================================

<pre>                                                                               Opgave:                                                        Locaties:
                                                                               •          Vervangen of groeiplaats verbeteren                 - De Voorstreek (conditie slecht) vervangen op korte termijn
                                                                                                                                              - De Willemskade (conditie slecht), vervangen op korte termijn
                                                                               •          Toevoegen bomen                                     - De Nieuwestad noordzijde (conditie onvoldoende tot slecht)
                                                                               •          Klimaatadaptatie                                    - De Nieuwestad zuidzijde, nader onderzoek + vergroenen
                                                                                                                                              - De Prinsentuin en bolwerken blijft qua bomen aandachtspunt
                                                                               •          Verblijfskwaliteit
                                                                               •          Aandacht voor groenblijvende bomen
                                                                                          in de winter
   4. Algemeen (niet locatie gebonden)
                           Vergroening
                                                                               overzicht conditie bomen
                                                                               slechte conditie = vervangen (rood) en matige conditie = vervangen of verbeteren (geel)
                         Oppervlakte (n.v.t.)
                       - Groen / water : n.v.t.
                         - Verharding : n.v.t.
   Prioriteit: gemiddeld (extra groen) en hoog (vervanging ziek)
                      Ambitieniveau: C (hoog)
                   Middellange termijn: 2025-2026
                                                             Uitvoeringsprogramma binnenstad Leeuwarden, mei 2023, versie 2.0                                                                                9
58                                                                                           Gemeente Leeuwarden | Uitvoeringsprogramma Binnenstad Leeuwarden 2023-2030
</pre>

====================================================================== Einde pagina 58 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 59 ======================================================================

<pre>                                                                            Opgave:
                                                                            •     Ondersteunen bewonersinitiatieven/werkgroep groen
                                                                            •     Klimaatadaptatie
                                                                            •     Verblijfskwaliteit
                                                                            •     Voorbeeld: vergroening Kruisstraat (NPO-programma “12 straten groener”)
                                                                            •     De kleurrijke bloembakken aan bruggen en op pijpen behouden
                                                                               Schaduw
                                                                                     Latijnse naam                                Nederlandse naam                               kleur           boeimaand      hoogte(cm)
                                                                                1    Actaea racemosa                              zilverkaars                                     wit                7-8          60-125
                                                                                2    Actaea simplex ‘White Pearl’                 zilverkaars                                     wit                9-10         60-458
                                                                                3    Astilbe ‘Amethyst’                           spirea                                          lila               6-8           40-80
                                                                                4    Brunnera macrophylla ‘Seaheart’              Kaukasisch vergeet-mij-nietje                  blauw               4-6                      40
                                                                                5    Carex oshimensis ‘Eversheen’                 Japanse zegge                             geel/groen/wg            5-6           15-20
                                                                                6    Fuchsia ‘Vielliebchen’                       fuchsia                                    rood/paars              7-10                     70
                                                                                7    Geranium nodosum                             ooievaarsbek                                    lila               6-7           25-35
                                                                                8    Hakonechloa macra ‘All Gold’                 siergras                                  geelgroen blad           8-9           25-40
                                                                                9    Helleborus niger                             kerstroos                                       wit                1-4                      25
                                                                                10   Kirengeshoma palmata                         Japanse wasbloem                                geel               8-9           60-80
                                                                                11   Mahonia eurybracteata ‘Soft Caress’          mahoniestruik                                   geel               11-1         80-100
                                                                                12   Muehlenbeckia axillaris                      kruipende laurier                              wit/wg              6-7                  3-5
                                                                                13   Pulmonaria longifolia ‘Diana Clare’          longkruid                             paars/blauw/grijsblad        3-4           20-30
                                                                                14   Pulmonaria ‘Ocupol’                          longkruid                                 hemelsblauw              3-4           20-30
                                                                                15   Vinca minor                                  kleine maagdenpalm                          blauw/wg               4-6           15-20
             5. Geveltuinen en mobiel groen
                                                                                                   13         11           6                           11               6         10             2          5
                                                                                                                                       1
                                                                                                                                                                                                                  0,3 meter
                                                                                                    15             14             8           12                    3        4               7          9
                 (niet locatie gebonden)
                                                                                                                        1 meter                                                    1 meter
                                                                                                                                                      schaal 1:20
                              Vergroening
                            Oppervlakte (n.v.t.)
                          - Groen / water : n.v.t.
                            - Verharding : n.v.t.
                    Prioriteit: gemiddeld, zeer gewenst
                         Ambitieniveau: C (hoog)
                     Middellange termijn: 2025-2026
                                                          Uitvoeringsprogramma binnenstad Leeuwarden, mei 2023, versie 2.0                                                                                                         10
Gemeente Leeuwarden | Uitvoeringsprogramma Binnenstad Leeuwarden 2023-2030                                                                                                                                                              59
</pre>

====================================================================== Einde pagina 59 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 60 ======================================================================

<pre>                                                    Opgave:
                                                    •         Vergroening
                                                    •         Parkeeralternatieven
                                                    •         Voorzieningen spelen en bewegen
                                                    •         Versterken relatie Prinsentuin
                                                    •         Versterken relatie met tuin van museum Princessehof
                                                    •         Klimaatadaptatie
                                                    •         Verblijfskwaliteit
                                                    •         Geen gereguleerde hondenuitlaatplek
                                                    •         Relatie geboortehuis Escher
       6. Doeleplein
            Vergroening
                                                    Prinsentuin verbinden met de binnenstad
                                                    Referentie/inspiratiebeeld stadsparkje
        Oppervlakte (1.500m²)
       - Groen / water : 150m²
        - Verharding : 1350m²
      Prioriteit: gemiddeld/hoog
      Ambitieniveau: C (hoog)
   Middellange termijn: 2025-2026
                                  Uitvoeringsprogramma binnenstad Leeuwarden, mei 2023, versie 2.0                               11
60                                                                Gemeente Leeuwarden | Uitvoeringsprogramma Binnenstad Leeuwarden 2023-2030
</pre>

====================================================================== Einde pagina 60 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 61 ======================================================================

<pre>                                                                        Opgave:
                                                                        •        Vervangen chinese keien
                                                                        •        Vergroening
                                                                        •        Fietsparkeren
                                                                        •        Maatregelen klimaatadaptatie (RWA riool aansluiting Heerenwaltje en Weerd)
                                                                        •        Voorzieningen spelen&bewegen
                                                                        •        Openbare toiletvoorziening
                                                                        •        Mogelijk maatregelen ivm energietransitie (o.a. K&L en trafokasten)
                                                                        •        Wonen boven winkels
                                                                        •        Potentie voor bijzonder kunstobject
                                                                        •        Water gerelateerde voorziening voor minder validen
                                                                        •        Verblijfskwaliteit
                                                                        •        Inpassing terrasbeleid (incl. aandacht voor terrasboten)
                                                                        •        Informatie historische panden
                                                                        •        Relatie met kunstproject Ipe Brouwerssteeg (project 12)
                                                                        •        Mogelijke aanpassingen vastgoed (panden)
            7. Nieuwestad en Peperstraat
                           Herinrichting
                       Oppervlakte (18.400m²)
                      - Groen / water : 3.700m²
                       - Verharding : 14.700m²
                            Prioriteit: hoog
                       Ambitieniveau: C (hoog)
                      Korte termijn: 2023-2024
                                                      Uitvoeringsprogramma binnenstad Leeuwarden, mei 2023, versie 2.0                                      12
Gemeente Leeuwarden | Uitvoeringsprogramma Binnenstad Leeuwarden 2023-2030                                                                                     61
</pre>

====================================================================== Einde pagina 61 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 62 ======================================================================

<pre>                                                           Opgave:
                                                           •        Vergroening
                                                           •        Zitgelegenheden
                                                           •        Wijziging routering stadsbus lijn 6
                                                           •        Versterken relatie met het water en met (toekomstig) Spoordok
                                                           •        Fietsparkeren
                                                           •        Eventuele maatregelen klimaatadaptatie
                                                           •        Openbare toiletvoorziening
                                                           •        Voorzieningen spelen&bewegen
                                                           •        Relatie met verbouwing Harmonie
                                                           •        Relatie met kunstproject Ipe Brouwerssteeg (project 12)
                                                           •        Mogelijk maatregelen ivm energietransitie (o.a. K&L en trafokasten)
                                                           •        Potentie voor bijzonder kunstobject (stads/waterpoort, project 11)
                                                           •        Water gerelateerde voorziening voor minder validen
                                                           •        Verblijfskwaliteit
                                                           •        Verbouwing Harmonie
                                                           •        Mogelijke aanpassingen vastgoed (panden)
                                                           •        Havenvoorzieningen en steigers.
                                                                                                                                        Legenda
   8. Ruiterskwartier / Harmoniekwartier
                    Herinrichting
                                                                                                               Water op straat
                Oppervlakte (6.900m²)
                 - Groen / water : 0m²
                - Verharding : 6.900m²
              Prioriteit: gemiddeld/hoog
               Ambitieniveau: C (hoog)
              Korte termijn: 2023-2024
                                         Uitvoeringsprogramma binnenstad Leeuwarden, mei 2023, versie 2.0                                     13
62                                                                     Gemeente Leeuwarden | Uitvoeringsprogramma Binnenstad Leeuwarden 2023-2030
</pre>

====================================================================== Einde pagina 62 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 63 ======================================================================

<pre>                                                                                      Opgave:
                                                                                      •        Toekomstbeeld inrichting gebied rondom de Campus
                                                                                      •        Vergroening
                                                                                      •        Zitgelegenheden
                                                                                      •        Optie: voorziening voor spelen&bewegen
                                                                                      •        Fietsparkeren
                                                                                      •        Versterken relatie met het water (o.a. aanlegplaatsen/steigers Nieuweweg)
                                                                                      •        Mogelijk maatregelen ivm energietransitie (o.a. K&L en trafokasten)
                                                                                      •        Verlichting
                                                                                      •        Toekomstige functiewijziging Rabobank naar (deels) hotel
                                                                                      •        Klimaatadaptatie
                                                                                      •        Verblijfskwaliteit
                                                                                      •        Versterken campus gevoel in buitenruimte
                                                                                      •        Wel/niet inpassen standplaats kraam
                                                                                      •        Onderdeel van mogelijk toekomstig autoluwe Willemskade
         9. Omgeving RUG Campus Fryslan
                                  Herinrichting
                                                                                                                                          Groene routes met zon, schaduw en zitgelegenheid
                             Oppervlakte (11.500m²)
                               - Groen / water : 0m²
                             - Verharding : 11.500m²
            Prioriteit: hoog (zuid-waterzijde), rest gemiddeld/hoog
                            Ambitieniveau: C (hoog)
                            Korte termijn: 2023-2024
                                                                    Uitvoeringsprogramma binnenstad Leeuwarden, mei 2023, versie 2.0                                                       14
Gemeente Leeuwarden | Uitvoeringsprogramma Binnenstad Leeuwarden 2023-2030                                                                                                                    63
</pre>

====================================================================== Einde pagina 63 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 64 ======================================================================

<pre>                                                             Opgave:
                                                             •         Routes (mogelijk gemarkeerd)
                                                             •         Diversiteit aan speel- en beweegvoorzieningen op n.t.b. locaties (zie projecten 1-9)
                                                             •         Klimaatadaptatie
                                                             •         Verblijfskwaliteit
                                                             •         Koppeling met de miniatuurpoppetjes
                                                             •         Combi’s zoeken zoals spelen & groen, spelen & kunst, spelen & water
   10. Speel- en beweegcircuit
     (niet locatie gebonden)
                     Special                                 Beelden uit verkenning 2e jaars studenten Van Hall
                                                             Larenstein
                Oppervlakte (n.v.t.)
              - Groen / water : n.v.t.
                - Verharding : n.v.t.
       Prioriteit: gemiddeld, zeer gewenst
             Ambitieniveau: C (hoog)
        Middellange termijn: 2025-2026
                                           Uitvoeringsprogramma binnenstad Leeuwarden, mei 2023, versie 2.0                                                 15
64                                                                        Gemeente Leeuwarden | Uitvoeringsprogramma Binnenstad Leeuwarden 2023-2030
</pre>

====================================================================== Einde pagina 64 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 65 ======================================================================

<pre>                                                                                      Opgave:
                                                                                      •        ‘Herstel’ historische beleving vml. stads- en waterpoorten
                                                                                      •        Inzichtelijk maken belemmeringen op de route
                                                                                      •        Versterken relatie met het water
                                                                                      •        Verbetering verbinding met Potmarge
                                                                                      •        Relatie met project Vlietzone (n.t.b.)
                                                                                      •        Klimaatadaptatie
                                                                                      •        Verblijfskwaliteit
                                                                                      •        Ook (toeristische) aandacht voor hoogste punt van L’w (terp)
              11. Groenblauwe ‘vestingsroute’
                                       Special
                                                                                                                                           Herbeleven Leeuwarder stadspoorten
                                   Lengte 3200m
       Prioriteit: gemiddeld, zeer bijzondere toevoeging. Fasering mogelijk
                      met bv placemaking op 1 markant punt.
                              Ambitieniveau: C (hoog)
                          Middellange termijn: 2025-2026
                                                                    Uitvoeringsprogramma binnenstad Leeuwarden, mei 2023, versie 2.0                                          16
Gemeente Leeuwarden | Uitvoeringsprogramma Binnenstad Leeuwarden 2023-2030                                                                                                       65
</pre>

====================================================================== Einde pagina 65 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 66 ======================================================================

<pre>                                                          Opgave:
                                                          •        Bijzondere dynamische kunstuiting
                                                          •        Aantrekkelijke en bijzondere verbinding uitgaansgebied met winkelgebied viceversa
                                                          •        Verlichting
                                                          •        Onderhoud straatwerk
                                                          •        Klimaatadaptatie
                                                          •        Verblijfskwaliteit
                                                          •        Informatie historische panden
   12. Kunstproject Ipe Brouwerssteeg
                       Special
               Oppervlakte (350m²)
               - Groen / water : 0m²
               - Verharding : 350m²
             Prioriteit: gemiddeld/hoog
             Ambitieniveau: C (hoog)
             Korte termijn: 2023-2024
                                        Uitvoeringsprogramma binnenstad Leeuwarden, mei 2023, versie 2.0                                             17
66                                                                    Gemeente Leeuwarden | Uitvoeringsprogramma Binnenstad Leeuwarden 2023-2030
</pre>

====================================================================== Einde pagina 66 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 67 ======================================================================

<pre>                                                                       Opgave:
                                                                       •         Ontbrekende schakel in verbinding westzijde binnenstad met Spoordok en L’w zuidwest
                                                                       •         Aantrekkelijke en verkorte langzaam verkeerroutes
                                                                       •         Nog meer en beter ontsluiten van de historische museumhaven met museumschepen
                                                                       •         Vergroening
                                                                       •         Beleefbaar(der) maken van de grachten
                                                                       •         Relatie met project 14
                                                                       •         Aandachtspunt = brughoogte ivm verhoogde boezempeilen
              13. Fiets-voetgangersbrug
                     museumhaven
                             Specials
                                                                       Referentie/inspiratiebeeld brug
                        Prioriteit: gemiddeld
                       Ambitieniveau: hoog
                     Lange termijn: 2026-2030
                                                     Uitvoeringsprogramma binnenstad Leeuwarden, mei 2023, versie 2.0                                             18
Gemeente Leeuwarden | Uitvoeringsprogramma Binnenstad Leeuwarden 2023-2030                                                                                           67
</pre>

====================================================================== Einde pagina 67 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 68 ======================================================================

<pre>                                                                       Opgave:
                                                                       •        Toeristische meerwaarde
                                                                       •        Borging bereikbaarheid over de weg irt brugopeningen
                                                                       •        Baggeren Nieuwe kanaal (deels actueel)
                                                                       •        (Ingrijpende) aanpassingen aan 1e kanaalsbrug
                                                                       •        Relatie met spoorbrug ivm spoorse ambities
                                                                       •        Regime brugbediening
                                                                       •        Beschermd stadsgezicht
                                                                       •        Relevanties uit beleidskader water en mobiliteitsvisie
                                                                       •        Aantakking Potmarge op Zuiderstadsgracht (op sloepenroute doorvaarthoogte brengen)
                                                                       •        Aandachtspunt schade door golfslag
                                                                       •        Aandachtspunt = brughoogtes ivm verhoogde boezempeilen
                                                                       •        Versterken relatie met het water via aanlegplaatsen en steigers
                                                                       •        Relatie met projecten 9, 11 en 13
   14. Beweegbare brug en maatregelen
             oostelijke vaarroute
                          Special
                    Prioriteit: gemiddeld
                    Ambitieniveau: hoog
               Middellange termijn (2025-2026)
                          ‘PH brug’
                 Lange termijn (2026-2030)
         ‘maatregelen overige bruggen en vaarproﬁel’
                                                     Uitvoeringsprogramma binnenstad Leeuwarden, mei 2023, versie 2.0                                           19
68                                                                                 Gemeente Leeuwarden | Uitvoeringsprogramma Binnenstad Leeuwarden 2023-2030
</pre>

====================================================================== Einde pagina 68 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 69 ======================================================================

<pre>                                                                        Opgave:
                                                                        •        Structurele belevingswaarde toevoegen passend bij de binnenstad (o.a. kunst en
                                                                                 cultuur)
                                                                        •        Stimuleren innovatieve (concept) ontwikkelingen ondernemers.
                                                                        •        Stimuleringsimpuls, toekomstbestendig ondernemerschap (bijv. circulaire initiatieven)
                                                                        •        Stimuleringsimpuls startende ondernemers, experimentele concepten, ‘lerende
                                                                                 organisaties’.
                                                                        •        Visuele maatregelen leegstaande panden en lelijke gevels in verband met
                                                                                 belevingswaarde bezoekers.
                                                                        •        Versterking van ‘identiteit’ en ‘proﬁlering’ gebiedsdelen in samenwerking met
                                                                                 ondernemers binnenstad (Voorbeeld Kleine Kerkstraat)
                                                                        •        Zorgen voor een extra impuls op een ‘schoon, heel en veilige’ openbare ruimte
                                                                        •        Instagrammable voorzieningen (denk aan bijzondere 3D- street art)
                                                                        •        Impuls ‘Iepen húske’, ofwel vrije toilet bij ondernemers (ook: hogenood.nl)
                                                                        •        Inzet op realisatie extra overdekte ﬁetsstalling
                                                                        •        Stimuleren wonen boven winkels
                                                                        •        Toeristische bebording historische binnenstad op rijksweg/invalswegen
                                                                        •        Programmering van evenementen, door zowel de gemeente als ondernemers/
                                                                                 evenementen organisatoren, passend bij het proﬁel van Leeuwarden.
                                                                        •        Stimuleren van Blockbusters voor de binnenstad.
                                                                        •        Ondersteuning door Visit Leeuwarden in uitingen om de binnenstad te proﬁleren.
                      15. Economie
            Economische ondersteuning en -stimulering
                                                                        Schoon, heel en veilig (boven)                         Street art Mata Hari (boven)
                                                                                                                               Bedrukte folie leegstaand pand (onder)
                           Prioriteit: hoog
                      Ambitieniveau: C (hoog)
                      Korte termijn: 2023-2024
                                                      Uitvoeringsprogramma binnenstad Leeuwarden, mei 2023, versie 2.0                                                 20
Gemeente Leeuwarden | Uitvoeringsprogramma Binnenstad Leeuwarden 2023-2030                                                                                                69
</pre>

====================================================================== Einde pagina 69 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 70 ======================================================================

<pre>70 Gemeente Leeuwarden | Uitvoeringsprogramma Binnenstad Leeuwarden 2023-2030</pre>

====================================================================== Einde pagina 70 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 71 ======================================================================

<pre>Bronvermelding
• Bewerkte foto-impressies en kaarten deelgebieden door RO Visuals, visuals voor ruimtelijke ontwikkelingen
• Kaarten met projectoverzichten en planningen, en projectsheets in de Bijlage door My Backyard, landschapsarchitectuur
• Beeld in bijlage 1 (a, b, c, d) uit Agenda Binnenstad en delen van hoofdstuk 1 door BBO, buro voor beleidsonderzoek en Vosjan centrummanagement
Gemeente Leeuwarden | Uitvoeringsprogramma Binnenstad Leeuwarden 2023-2030                                                                        71
</pre>

====================================================================== Einde pagina 71 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 72 ======================================================================

<pre>72 Gemeente Leeuwarden | Uitvoeringsprogramma Binnenstad Leeuwarden 2023-2030</pre>

====================================================================== Einde pagina 72 =================================================================

<br><br>