<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>LELYLIJN                                                                                                  VERDIEPINGSSESSIES
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           GEBIEDSPASPOORTEN
Proces NOVEX Lelylijn                                                      In 2022 heeft het kabinet in een kamerbrief aangegeven dat ‘water                                                                                                                                                                              Natuurnetwerk Nederland (NNN)                                                                                                        watersysteem een doorslaggevende rol speelt bij de inrichting van                  Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG)
                                                                           en bodem sturend’ een leidend principe wordt voor ruimtelijke                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       Nederland. Het bodem- en watersysteem is een samenhangend
De mogelijke realisatie van de Lelylijn heeft een grote impact op          inrichting van ons land. Voor een grote toekomstige ontwikkeling als                                                                                                                                                                           Het Nederlandse Natuurnetwerk, voorheen bekend als de Ecologische                                                                    geheel van verschillende onderdelen die elkaar beïnvloeden. Zodra                  Nederland staat voor veel uitdagingen in het landelijk gebied.
de mobiliteit en de economie, maar ook op landschap en natuur.             de Lelylijn is het daarom van cruciaal belang om dit in een zo vroeg                                                                                                                                                                           Hoofdstructuur (EHS), is een uitgestrekt netwerk van natuurgebieden                                                                  je aan een ‘knop’ van het systeem draait, begint er vanzelf van alles              Klimaatverandering veroorzaakt wateroverlast, droogte, verzilting
De projectorganisatie Lelylijn wil vanaf de verkenningsfase van de         mogelijk stadium mee te nemen in alle keuzes rondom de spoorlijn.                                                                                                                                                                              dat is opgezet om biodiversiteit te bevorderen en natuur te verbinden.                                                               mee te draaien. Daarom is het cruciaal dat we ons niet richten op                  van bodem, drinkwater tekorten, lokaal afnemende biodiversiteit
MIRT de impact voor waardevolle natuur en landschap meenemen.              De genoemde begrippen zijn in alle werksessies benoemd en aan bod                                                                                                                                                                              Dit netwerk strekt zich uit over het hele land en omvat uiteenlopende                                                                losse onderdelen van het systeem, maar ‘water en bodem sturend’                    en meer onzekerheid over de oogsten van tuinbouw en akkerbouw
Vanuit de NOVEX opgave van de Lelylijn is daarom ingezoomd op vier         gekomen, al is voor het NPLG en ‘water en bodem sturend’ nog niet                                                                                                                                                                              landschappen zoals bossen, heidevelden, moerassen en rivieroevers.                                                                   in samenhang bekijken. Daarmee is het belangrijk om naar het                       (bron: Samenvatting ontwerp NPLG december 2023). Ook is er druk op
natuurgebieden langs het mogelijke tracé A6-A7-A32:                        volledig duidelijk wat dit gaat of kan gaan betekenen voor de Lelylijn.                                                                                                                                                                        Het doel is om ecologische samenhang te creëren, zodat planten en                                                                    landschap als geheel te kijken met de waardevolle en minder                        de natuur door te veel stikstof en droogte, meer recreatie, verzuring
 Natura 2000-gebied Leekstermeer gebied en het gebied                                                                                                                                                                                                                                                                    dieren zich vrij kunnen verplaatsen en populaties gezond blijven.                                                                    waardevolle elementen die daarin te vinden zijn.                                   van de bodem en een ondermaatse waterkwaliteit. Terwijl we voor
    Westpoort-Matsloot (Groningen)                                                                                                                                                                                                                                                                                        Het NNN bestaat uit zowel bestaande natuur als nieuwe natuur die                                                                     Om ‘water en bodem sturend’ succesvol in te voeren, is inzicht in het              volksgezondheid en voedselvoorziening juist afhankelijk zijn van
 Natura 2000-gebied Van Oordt’s Mersken en de bossen van
                                                                           Natura 2000 (N2000)                                                                                                                                                                                                                            wordt gerealiseerd door bijvoorbeeld landbouwgrond om te vormen                                                                      bodem- en watersysteem nodig en een helder afwegingskader voor                     natuur, water en landbouw. Daarom is een duurzame toekomst
    Beetsterzwaag (Fryslân)                                                Natura 2000 is een Europees netwerk van beschermde                                                                                                                                                                                             naar natuurgebied. Het is een cruciaal instrument voor natuurbehoud                                                                  ruimtelijke keuzes.                                                                voor het landelijk gebied van groot belang. Een toekomst waarin
                                                                           natuurgebieden. Het doel ervan is de instandhouding en het herstel                                                                                                                                                                             en -ontwikkeling, waarbij aandacht wordt besteed aan het herstellen                                                                                                                                                     de kwaliteit van het water op orde is, planten en dieren kunnen
 Tsjûkemar (Fryslân)
                                                                           van biodiversiteit binnen de Europese Unie. In Nederland omvat                                                                                                                                                                                 van landschappen en het creëren van leefgebieden voor bedreigde                                                                      Infrastructurele projecten kunnen op de volgende manier een                        voortbestaan en het landelijk gebied bijdraagt aan het tegengaan van
 Ketelmeer (op de grens van Natura 2000-gebieden IJsselmeer en                                                                                                                                                                                                                                                           soorten.                                                                                                                                                                                                                en omgaan met klimaatverandering. Hierbij hoort ook ruimte voor
                                                                           het Natura 2000-netwerk een reeks van speciaal aangewezen                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           negatieve invloed hebben op bodem en water:
    Ketelmeer/Vossemeer in Flevoland)                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           Grootschalige bodem afdekking door bijvoorbeeld infrastructurele                 agrarische ondernemers met duurzame verdienmodellen.
                                                                           natuurgebieden die van groot ecologisch belang zijn. Deze gebieden
De realisatie van een spoorlijn betekent een grote ingreep in de                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   werken zorgt voor problemen met de waterafvoer en veroorzaakt                  In het NPLG staan zowel de nationale doelen als de regionale
directe omgeving van deze natuurgebieden en op de aanwezige
                                                                           strekken zich uit over diverse landschappen, waaronder bossen,                                                                                                                                                                                 Water en bodem sturend                                                                                                                   hittestress in versteende gebieden.                                            doelen voor natuur, water en klimaat centraal. Om deze doelen op
                                                                           duinen, wetlands en waterrijke gebieden. Het Nederlandse Natura
(natuur)waarden. De projectorganisatie Lelylijn wil deze ingreep                                                                                                                                                                                                                                                          In 2022 publiceerde de minister de kamerbrief over ‘water en bodem                                                                    Ondergronds bouwen kan effecten hebben op
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  een evenwichtige manier te halen zijn in het NPLG structurerende
                                                                           2000-netwerk bestaat uit meer dan 160 gebieden. Deze gebieden
beschouwen in samenhang met andere opgaven die spelen in en                                                                                                                                                                                                                                                               sturend’. De brief benadrukt het cruciale belang van duurzaam                                                                            grondwaterstromen, bodem- en grondwater kwaliteit en                           keuzes geformuleerd. Structurerende keuzes geven aan hoe in de
                                                                           kennen een grote verscheidenheid aan planten en dieren, waaronder
rondom deze natuurgebieden.                                                                                                                                                                                                                                                                                               water- en bodembeheer voor diverse aspecten van het milieu.                                                                              aantasting van (afsluitende) bodemlagen.                                       verschillende typen gebieden gewerkt kan worden aan de natuur-,
                                                                           ook zeldzame soorten.
Samen met vertegenwoordigers van natuurorganisaties, gemeenten,                                                                                                                                                                                                                                                           Het document wijst op de complexe interactie tussen neerslag,                                                                                                                                                           water-, en klimaatdoelen. De structurerende keuzes geven richting
waterschappen, provincies en Rijk is in twee werksessies per gebied                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            Voor een grote toekomstige ontwikkeling als de Lelylijn is het
                                                                           Beheermaatregelen in Natura 2000-gebieden richten zich op het                                                                                                                                                                                  bodemgesteldheid, ruimtegebruik en waterkwaliteit, en benoemt                                                                                                                                                           aan de ruimtelijke inrichting en houden rekening met wat water en
gekeken naar de gebiedskenmerken, (meekoppel)kansen die realisatie                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             daarom van cruciaal belang om ‘water en bodem sturend’ in een
                                                                           handhaven van gezonde ecosystemen en het beschermen van                                                                                                                                                                                        de impact op ecosystemen en landbouw. De brief onderstreept de                                                                                                                                                          bodem kunnen dragen. Voorbeelden van deze structurerende keuzes
van een spoorlijn biedt en naar de bedreigingen die een spoorlijn                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              zo vroeg mogelijk stadium mee te nemen in alle keuzes rondom de
                                                                           karakteristieke habitats. Lokale belanghebbenden (zoals boeren,                                                                                                                                                                                noodzaak van evenwichtige waterhuishouding en benadrukt de rol                                                                                                                                                          zijn overgangsgebieden rond Natura 2000-gebieden en de inrichting
met zich meebrengt. Daarnaast zijn in de sessies onderzoeksvragen                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              spoorlijn. Dit begint met een gedegen (geo)hydrologische analyse
                                                                           natuurbeschermingsorganisaties en recreatieondernemers)                                                                                                                                                                                        van bodemorganismen en vegetatieve buffers.                                                                                                                                                                             van brede beekdalen. Uitgangspunt van de aanpak is dat de doelen in
verzameld die moeten worden beantwoord in eventuele vervolg                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    van de vier gebieden en de mogelijk impact van verschillende typen
                                                                           worden betrokken bij het beheer om een balans te vinden tussen                                                                                                                                                                                 Ook het belang van beschermende maatregelen tegen bodemerosie                                                                                                                                                           samenhang worden opgepakt, om zo toekomstbestendige keuzes te
fasen. De gebiedspaspoorten in dit document zijn een weergave van                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              spoor (verhoogd, verlaagd, ondergronds, etc.) op het water- en
                                                                           natuurbehoud en duurzaam menselijk medegebruik. Monitoring en                                                                                                                                                                                  en bodemverdichting worden benoemd, evenals de invloed van                                                                                                                                                              maken.
de werksessies.                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                bodemsysteem.
                                                                           wetenschappelijk onderzoek spelen een sleutelrol in het beoordelen                                                                                                                                                                             klimaatverandering op watercyclus en bodemcondities.
                                                                           van de gezondheid van de ecosystemen en het aanpassen van                                                                                                                                                                                      ‘Water en bodem sturend’ wil zeggen dat het bodem- en                                                                                                                                                                   Op provinciaal niveau worden de doelstellingen op het gebied van
Op dit blad volgt een korte beschrijvingen van belangrijke begrippen                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              water, natuur en klimaat verder uitgewerkt in gebiedsprocessen.
                                                                           beheermaatregelen waar nodig. Natura 2000-gebieden zijn strikt
in dit proces. Zo zijn drie van de vier natuurgebieden die zijn bekeken                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           Hierbij werkt de provincie nauw samen met betrokken partijen
                                                                           beschermd door wetgeving om biodiversiteit en natuurwaarden in                                                                                                                                                                                       Afwatering Drents Plateau
(deels) Natura 2000-gebieden. De delen die niet Natura 2000 zijn,                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 zoals de agrarische sector en natuur- en milieuorganisaties. Naar
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              Ontwerp Nationaal Programma Landelijk Gebied

                                                                           stand te houden. Er geldt het “nee, tenzij”-principe. Binnen de scope                                                                                                                                                                                Het Drents Plateau is een hoogvlakte die tijdens en na de één na laatste ijstijd (Saalien) is ontstaan. Het plateau ligt tussen de tien en
behoren vaak tot het Natuurnetwerk Nederland (NNN). In het                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        verwachting heeft het NPLG een grote impact op toekomstige
                                                                           van de Lelylijn gaat het om de volgende Natura 2000-gebieden:                                                                                                                                                                                        twintig meter boven zeeniveau. De voor veen afgraving en heideontginning blootgelegde zandgrond is droog en kalkarm. Aan de oostelijke
landelijk gebied werken de provincies met gebiedspartners op dit                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  inrichting en landgebruik rond natuurgebieden. Dus ook daar waar
                                                                            Natura 2000-gebied Leekstermeer gebied                                                                                                                                                                                                             rand liggen de Hondsrug en andere ruggen die door rivieren onder het ijs van het Saalien zijn afgezet. Hier zijn enkele beken en rivieren
moment aan de uitwerking van het Nationaal Programma Landelijk                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    ooit mogelijk het tracé van de Lelylijn loopt. Daarom is het NPLG een
                                                                            Natura 2000-gebied Van Oordt’s Mersken (Fryslân)                                                                                                                                                                                                   doorheen gebroken om via zuidoost Groningen richting de Dollard en de Waddenzee te stromen. Van oudsher stroomden de beken van
Gebied (NPLG). Naar verwachting heeft het NPLG een grote impact op                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                belangrijke ontwikkeling voor de Lelylijn.
                                                                            Ketelmeer (op de grens van Natura 2000-gebieden IJsselmeer en
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                het overige deel van het Drents Plateau onder natuurlijk verval af naar de Zuiderzee en Waddenzee. Ontginning en het bijbehorende
toekomstige inrichting en landgebruik, zeker rond natuurgebieden.
                                                                              Ketelmeer/ Vossemeer in Flevoland)                                                                                                                                                                                                                waterbeheer van de veengronden aan de noord- en westrand van de hogere zandgronden heeft ervoor gezorgd dat het veen is ingeklonken.                                                                                 Tabel 2.1: Samenvattend overzicht NPLG-doelen Rijk-provincie voor natuur, water en klimaat

Dus ook daar waar ooit mogelijk het tracé van de Lelylijn loopt.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                Zeeklei gronden langs de kusten van Fryslân en Groningen kwamen door opslibbing relatief hoog te liggen ten opzichte van het veen,                                                                                   Natuur                                                     Water                     Klimaat
Daarom is het NPLG een belangrijke ontwikkeling voor de Lelylijn.                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    VHR               N2000                NNN &               KRW                       Adaptatie          Landgebruik         Landbouw
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                waardoor het water moeilijker onder natuurlijk verval afgevoerd kon worden. In de Middeleeuwen werd dit al merkbaar en werd de                                                                                                                              Bossen-
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            strategie
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                afwatering van de beken en rivieren omgeleid. De beken en rivieren ten zuiden van Leeuwarden werden omgeleid richting de Zuiderzee (nu                                                                               2030:             2025: 40% areaal     2027: Tussen        2027: Concentraties       2050: Beleid,      2030: Landelijke    2030: Landelijke

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                IJsselmeer), de beken tussen Leeuwarden en Groningen werden omgeleid richting de Lauwerszee (nu Lauwersmeer). De lage veengronden                                                                                    maatregelen
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     treffen om
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       van stikstof-
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       gevoelige
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            2011 en 2027
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            realisatie van
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                nutriënten (P & N) in
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                grond- en oppervlak-
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          inrichting
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          en beheer
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             koolstof-
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             vastlegging
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 emissie
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 reductie-opgave

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                trekken kwel vanaf het Drents Plateau aan. Dit wordt vanuit de polders in de boezem gemalen. Aan de kust wordt dit door gemalen in het                                                                               voor ten minste
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     30% van de
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       habitats
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       in 2025 in
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            80.000 ha
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            nieuwe natuur
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                te-waterlichamen
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                voldoen aan
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          aangepast aan
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          het veranderende
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             in minerale
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             landbouwbodems
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 broeikas-gassen
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 voor de

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                IJsselmeer en in de Waddenzee gepompt.                                                                                                                                                                               in 2019 in een
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     ongunstige SvI
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       N2000-gebieden
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       onder de kritische
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            conform NNN         wettelijke normen         klimaat. Schade
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          en ontwrichting
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             van 0,5 Mton CO₂
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             eq. extra t.o.v.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 veehouderij en
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 mestaan-wending

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                Teveel drooglegging van veengrond door bemaling zorgt voor veenoxidatie. Hierdoor komen                                                                                                                              verkerende
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     VHR-soorten
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       depositie-
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       waarde
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            Overlap met
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            Bossenstrategie
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          door
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          weersextremen
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             basispad KEV 2021   in de akkerbouw
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 van 5 Mton CO₂ eq.

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                broeikasgassen vrij, gaan natuurwaarden verloren en wordt de invloed van zoute kwel sterker. In                                                                                                                      en
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     habitattypen
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            door 15.000
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            ha nieuw bos
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          zoveel mogelijk
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          beperken

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                natuurbeheer plannen zijn daarom vernattingsmaatregelen opgenomen voor veengebieden.                                                                                                                                 een landelijk
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     gunstige SvI te
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            conform NNN


                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                Voor landbouw moet nog verder onderzocht worden hoe die met de verzilting van de                                                                                                                                     bereiken, dan
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     wel een sterk

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                bodem om kan gaan. Rond de stad Groningen zijn in veel van de veengebieden                                                                                                                                           positieve trend
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     in gang gezet

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                waterbergingsgebieden gerealiseerd om de stad droog te houden. Vaak is dit                                                                                                                                           2030: Uiterlijk
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     in 2030 de
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       2030: 50% areaal
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       van stikstof-
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            2030: realisatie
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            van 37.400
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                2027: Concentraties
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                gewasbeschermings-
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             2030: Landelijke
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             emissie-
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 2030: landelijke
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 methaan
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                gecombineerd met natuurontwikkeling.                                                                                                                                                                                 landelijke
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     negatieve
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       gevoelige
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       habitats
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            ha nieuw bos
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            tussen 2021 en
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                middelen in grond-
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                en oppervlakte-
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             reductieopgave
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             broeikasgassen
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 emissie-
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 reductie-opgave
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     trends van alle   in 2030 in           2030.               waterlichamen                                van 1 Mton CO₂      voor de
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     VHR-soorten       N2000-gebieden                           voldoen aan                                  eq. in veenweide    veehouderij en
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     en                onder de kritische                       wettelijke normen.                                               mestaanwending
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     -habitattypen     depositiewaarde                                                                                           akkerbouw van
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     zoveel mogelijk                                                                                                             3,82 Mton CO₂ eq.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     te stoppen                                                                                                                  conform Global
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 Methane Pledge
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     2030:             2035: 74% areaal     2030: In 2030       2027: Grondwater-                            2030: Landelijke
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 (onder-deel van
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     maatregelen       van stikstof-        14.000 extra        lichamen voldoen                             koolstof-
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 broeikas-gas-
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     treffen om 30%    gevoelige            hectare bos met     aan de norm voor een                         vastlegging in
                                                                                 LANDSCHAP VAN TJONGER, LINDE EN KONINGSDIEP                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         van het totale    habitats             natuurfunctie te    goede kwantitatieve                          bomen/bos/
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 reductie 5 Mton)

                                                                                 Samen met de uitgestrekte zandgronden in Drenthe maakt het deels besloten zandlandschap in de zuidoosthoek                De parels van biodiversiteit, zoals natte schraallanden, heiden en lokale veentjes, beheren we met
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     areaal dat        in 2035 in           realiseren, deels   en kwalitatieve                              natuur van 0,4
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         Bovenloop                                                                                                                                   niet in goede     N2000-gebieden       als onderdeel       toestand per                                 – 0,8 Mton CO₂.
                                                                                 van Fryslân deel uit van het Drents plateau. Hier liggen grote natuurgebieden als het Fochteloërveen, het Drents-         aandacht. Het zijn bronnen van zeldzame soorten die een uitgekiende waterhuishouding en specifiek beheer vereisen.
                                                                                 Friese Wold en de Bakkefeanster Dúnen met (stuifzand)heiden, resten van hoogvenen en uitgestrekte bossen.                 Onderlinge verbindingen voorkomen dat we soorten en genetische variatie kwijtraken. Hiervoor brengen we groene                                                                                                                                                                                                                            conditie is in    onder de kritische   37.400 ha nieuw     grondwaterlichaam,                           eq. extra t.o.v.
                                                                                 De hoogveencomplexen zijn rijk aan zeldzame soorten zoals lavendelhei, veenhooibeestje en er is een groeiende             elementen en natuurgericht beheer van bermen, perceels- en slootranden terug. Zo komt het landschap letterlijk                                                                                                                                                                                                                            goede conditie    depositiewaarde      bos                 conform Besluit                              emissies basispad
                                                                                 kraanvogelpopulatie aanwezig.                                                                                             tot bloei. Het biedt ook kansen aan nieuwe gebruiksvormen en concepten als boslandbouw, waar bijvoorbeeld                                                      Middenloop
                                                                                                                                                                                                           stroken bos worden afgewisseld met grasland of akkers. Deze ‘droge dooradering’ loopt door tot in de dorpen en                                                                                                                                                                                                                            te brengen                                                 kwaliteit                                    KEV 2021
                                                                                 De beken die hier ontspringen als Lende, Kuunder en Keningsdjip wateren af naar het Lage Midden waar ze Linde,            bedrijfsterreinen en maakt het landschap een aangename plaats om te wonen en werken. Vleermuizen, kleine                                                                                                                                                                                                                                                                                             leefomgeving (Bkl)
                                                                                 Tsjonger en Boarn heten. Ze zijn een wereld op zich: van kleinschalige bovenlopen, kleine zijdalen tot bredere            zoogdieren en vogels als geelgors, spotvogel, kerkuil en gekraagde roodstaart profiteren hiervan.
                                                                                 midden- en benedenlopen. In dit bekenlandschap liggen unieke parels van biodiversiteit met een afwisseling van                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      2030:             2027:                2030: het           2027: voor
                                                                                 heide en soortenrijke natte schraallanden, zoals in het Stuttebos en Wijnjeterperschar. Daar vind je bijzondere           Het zuidoosten van Fryslân is nu al een prachtig landschap waar je kunt ronddwalen in grote natuurgebieden en                                                                                                                                                                                                                             maatregelen       hydrologische        bestaande bos       oppervlaktewater-
                                                                                 soorten als vleeskleurige orchis en blauwe knoop. De al vroege waardering voor dit landschap vinden we terug in de        statige landgoederen. De kwaliteit van het landschap en de woonomgeving neemt verder toe. Ook in en rond de                                                                                                                                                                                                                               treffen om        condities            waar nodig te       lichamen waar
                                                                                 landgoederen met een rijke historie, zoals bij Oranjewoud, Bakkeveen en Beetsterzwaag. Dit prachtige zandlandschap        dorpen en steden wordt gewerkt aan biodiversiteit en een groene omgeving. Zo kan bosaanplant en aanleg van                         Benedenloop
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     30% van het       voor alle            revitaliseren.      mogelijk maatregelen
                                                                                 biedt veel mogelijkheden om de grote opgaven van deze tijd te verbinden met de versterking van natuur en                  houtwallen bijdragen aan een aantrekkelijke woon- en werkomgeving. Bijenlinten, natuurrijke bermen, tuinen,
                                                                                 landschap.                                                                                                                parken, begraafplaatsen, bedrijventerreinen en overhoekjes helpen de samenhang in het landschap te versterken.                                                                                                                                                                                                                            te ontwikkelen    N2000-gebieden                           nemen om een
                                                                                                                                                                                                           Laagten voor waterberging in de dorpen, vormen al na een paar nachten vorst een gemeenschappelijke ijsbaan. In de                                                                                                                                                                                                                         areaal dat        voldoen aan                              meer natuurlijke
                                                                                 Dé pijler onder een toekomstbestendig zandlandschap is een goed functionerend (grond)watersysteem. Dat                    zomer kleuren ze het dorp met bloeiende grassen en kruiden.                                                                                                                                                                                                                                                                               noodzakelijk      ecologische                              toestand te bereiken,
                                                                                 betekent vooral meer water vasthouden in en rond de grootschalige natuurgebieden in de bovenlopen en zijdalen, en
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     is voor een       vereisten                                bestaande uit de
                                                                                 samen met de landbouw ook op de omringende zandgronden. We vertragen de afvoer van water door verondieping,
                                                                                 meandering of (natuurlijke) opstuwing. Bevers kunnen daarin in de toekomst ook een rol spelen. Zo kan meer water                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    gunstige SvI te                                            maatregelen in de
                                                                                 in de grond zakken, in plaats van versneld te worden afgevoerd. Daarmee stijgt het grondwaterpeil en ontstaat er een                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                realiseren                                                 stroomgebied-
                                                                                 buffer tegen verdroging in de zomer. In de bredere midden- en benedenlopen en natuurlijke laagten komt ruimte voor                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             beheerplannen
                                                                                 meer overstroming als natuurlijke waterberging. Door vroegere ontginning en veenafbraak liggen de beken nu soms
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                aangevuld met
                                                                                 hoog in het landschap. Het grondwater trekt naar dieper gelegen polders ernaast, waar het steeds vaker voor overlast
                                                                                 zorgt. We onderzoeken of verschuiving van functies ervoor kan zorgen dat onderaan de gradiënt natte natuur wordt                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               grootschalig herstel
                                                                                 ontwikkeld, die juist profijt heeft van dat grondwater. Door de weg van het water te volgen in plaats van er tegenin te                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        van het beekdal
                                                                                 werken zijn we beter opgewassen tegen weersextremen.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     Ondersteunende doelen voor natuur, water en klimaat
                                                                                 Een tweede pijler zijn meer en grotere aaneengesloten natuurgebieden in de bovenlopen van de
                                                                                 beken: de omgeving van het Fochteloërveen en hetDrents-Friese Wold, de flanken van de Tsjonger en het complex                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       Groenblauwe-dooradering (GBDA)
                                                                                 Bakkeveen - Duurswouderheide - Wijnjeterperschar - Beetsterzwaag. We benutten de kansen om overgangszones

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                Beeksysteem als één hydrologisch en                                                                    Grondwatersysteem van Waddenzee tot Drents Plateau. (bron: Toekomstvisie Fryslân
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                Beeksysteem als één hydrologisch en ecologisch systeem met wisselwerking tussen bovenloop,                                                                                                                           2030: 50% van opgave landelijk gebied per provincie, exclusief het NNN. De opgave is hierbij het verschil tussen huidig % GBDA en doel
                                                                                 rond kwetsbare natuurgebieden in te richten om de belasting met stikstof te verminderen en een robuust
                                                                                 watersysteem te ontwikkelen. Met de aanleg van bos en natuurlijke bosontwikkeling op voorheen als grasland of                                                                                                                                  middenloop en benedenloop.                                                                                                                                                                                           van 10% GBDA in 2050.

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                ecologisch systeem met wisselwerking                                                                   klimaatbestendig 2050+, 2023)
                                                                                 akker gebruikte gronden ontstaat meer robuuste natuur waar natuurlijke processen domineren, zoals in halfopen                                                                                                                                  Natuur in brongebieden van beken wordt versterkt en uitgebreid met natte heide, robuuste                                                                                                                             2050: 10% GBDA in landelijk gebied per provincie, exclusief het NNN.
                                                                                 ‘wandelende’ boslandschappen. Kraanvogels, raven en grote zoogdieren zoals een roedel edelherten, geven deze                                                                                                                                   hoogvenen en natuurlijke bossen. Aandacht voor zijdalen en natuurparels, door gebiedjes onderling te
                                                                                 wildernisnatuur grote meerwaarde. Er is volop ruimte om die spannende natuur te beleven, maar er zijn ook stille                                                                                                                               verbinden en agrarisch gebruik aan te passen aan een weerbaar ecologisch en hydrologisch systeem.
                                                                                 kernen zonder een dicht padennet, waar natuur natuur kan zijn. Voor de bestaande bossen zien we een natuurlijker
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                tussen bovenloop, middenloop
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                Vasthouden van water in het winterhalfjaar is een belangrijke opgave. In de benedenloop wordt water                                                                                             18   —   Doelen
Plekken waar de NOVEX Lelylijn natuurgebieden kruist. Op de kaart zijn de vier bestudeerde locaties gemarkeerd. (Bron: Inspiratieboek Lelylijn                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    Doelen in het Nationaal Programma Landelijk Gebied (Bron: Ontwerp
                                                                                 karakter, met hooguit kleinschalige duurzame exploitatie. De resterende naaldbossen krijgen waardering vanwege de                                                                                                                              vastgehouden in overstromingslandschappen, wat ten goede komt aan het grondwater in het gehele

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                en benedenloop. (bron: Natuerlik
                                                                                 specifieke biodiversiteit, zoals kenmerkende mossen en paddenstoelen, kuifmees en zwarte specht.                                                                                                                                               systeem (minder wegzijging in boven- en middenloop).


Verkennende houtskoolschets voor het integrale Ontwikkelperspectief, definitief - 7 juli 2023)                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    NPLG, 15 december 2023)
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                Fryslân2050, juni 2021)




                                     Blad 1 van 6 - A0 formaat
                                     23- mei 2024 - Definitief
                                                                                 foto: Peter de Ruyter

                                     BJ6890 Verdiepende sessies Lelylijn
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>LELYLIJN                                          IMPRESSIE VAN DE EERSTE VERDIEPINGSSESSIES
                                                                      GEBIEDSPASPOORTEN
KETELMEER                                          TSJÛKEMAR      VAN OORDT’S MERSKEN   LEEKSTERMEER




            Blad 2 van 6 - A0 formaat
            23- mei 2024 - Definitief
            BJ6890 Verdiepende sessies Lelylijn
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>KETELMEER                                                                                                                     IJSSELMEER
                                                                                                                                                                                                                  GEBIEDSPASPOORT
KENMERKEN EN WAARDEN                                                                                                            KANSEN EN BEDREIGINGEN
Het Ketelmeer ligt tussen het IJsselmeer en twee
droogmakerijen van Flevoland: de Noordoostpolder en
Oostelijk Flevoland. De polders kenmerken zich door een
rationele structuur met grote rechthoekige kavels. Het
Ketelmeer is een weids meer met daarin een aangelegd
slibdepot, het IJsseloog.
Watersysteem
In het hele gebied rond het Ketelmeer vindt verzilting
van de grond plaats door inklinking van de bodem. Bij
de realisatie van die Noordoostpolder is geen randmeer
aangelegd. Daardoor komt daar veel kwelwater vanaf
het Drents Plateau omhoog. De rivieren de Tsjonger en
de Linde stromen uit in de Noordoostpolder. Het water
wordt afgevoerd via gemalen richting het IJsselmeer
en Vollenhover kanaal. Bij noordwester storm stuwt
het water ten westen van de Ketelbrug hoog op. De
balgstuw van de Ramspolkering voorkomt dat het
water in het Zwarte meer opstuwt. Dit belast de dijken
rond het Ketelmeer en IJsselmeer extra. Deze dijken zijn
afgekeurd en moeten worden verstevigd. Daarnaast
kan bij een noordwester storm minder water vanuit de
IJssel afstromen naar het IJsselmeer.
Beleving
Herkenningspunt in het Ketelmeer is de Ketelbrug. Die
kan op vastgestelde tijden open staan waardoor het
verkeer op de snelweg moet wachten. Automobilisten
hebben een weids panorama over het Ketelmeer
en IJsselmeer. Bij overstroming van de polders dient
de brug als vluchtplaats. Op het Ketelmeer vindt
waterrecreatie plaats. Aan weerszijde zijn havens en
strandjes te vinden.
Natuurwaarden
Het Ketelmeer en het IJsselmeer zijn Natura 2000
gebieden. Zowel aan de noord- als aan de zuidzijde
zijn kleinere Natuurnetwerk gebieden te vinden. Op
het IJsseloog en op de platen in de IJsseldelta in het
Ketelmeer broeden zeearenden. In de Kamperhoek                               Ketelbrug                     Noordoostpolder
(NNN) broeden aalscholvers, oeverzwaluwen en
futen. Dit gebied is voor deze soorten zeer belangrijk.
Trekvogels volgen de kustlijn op hun weg naar het
noorden of naar het zuiden. De Kamperhoek/Ketelbrug
vormt een stuwpunt in de trekroutes waar hogere
concentraties langs vliegen dan op andere plekken.
Het gebied is ook een rust- en foerageergebied voor
trekvogels. Ook vissen trekken onder de Ketelbrug
door van en naar het IJsselmeer. De ecologische en
chemische waterkwaliteit van het Ketelmeer en
IJsselmeer voldoet nog niet aan de in de Kaderrichtlijn
Water gestelde eisen. Voor het Ketelmeer geldt de
Beleidslijn Grote Rivieren. Ook vanuit Water- en Bodem
sturend worden er strengere regels opgesteld voor
bouwen in het IJsselmeergebied waat het Ketelmeer
onderdeel van uit maakt.




ONTWIKKELINGEN
Algemene ontwikkelingen
Korte termijn
 Er vindt een verkenning plaats voor
   versterking van de Ketelmeerdijk-
   Vossemeerdijk (2030) waarbij nog alle                                                                                         Kansen                                                     De Ketelbrug kan samengevoegd worden met de         Bedreigingen                                             De karakteristieke verkaveling van de
                                                                                                                                                                                             spoorbrug en als één geheel ontworpen worden,                                                                 Noordoostpolder kan aangetast worden door een
   mogelijke oplossingen worden afgewogen;
                                                                                                                                    Er kan een landschappelijk ontwerp gemaakt              waardoor hoogteverschillen en onderbrekingen           Een nieuwe spoorlijn langs de A6 kan het              nieuwe spoorlijn;
    Er vindt een studie naar een nieuw                                                                                               worden tot op maaiveld, waardoor het gebied                                                                     panorama vanaf de A6 belemmeren;
                                                                                                                                                                                             voorkomen kunnen worden;

    hoogspanningstraject Diemen-Lelystad-                                                                                                                                                                                                                                                                 (Tijdelijke) achteruitgang van waterkwaliteit is
                                                                                                                                     meer één geheel gaat vormen, bijvoorbeeld door          Bij de bouw van een tunnel kan de dijk                  Hoogteverschillen tussen spoorbrug en Ketelbrug       niet toegestaan vanuit de KRW;
    Ens plaats;                                                                                                                                                                                                                                 
                                                                                                                                     bundeling van (nieuwe) infrastructuur op één            toegankelijker gemaakt worden voor fietsers en          zijn landschappelijk niet wenselijk;
    Voor de IJssel/Vecht delta is een pre-                                                                                                                                                                                                                                                                Compensatie nodig van Natura 2000 gebied als

                                                                                                                                     verhoogd grondlichaam, wat ruimtelijk een geheel        wandelaars;
    verkenning uitgevoerd in het kader van                                                                                                                                                                                                          Vogelgebieden kunnen krimpen                          areaal verloren gaat;
    de Programmatische Aanpak Grote                                                                                                  vormt met de primaire waterkering;
                                                                                                                                                                                            Tunnel heeft meerwaarde voor de rust en                 of zelfs verdwijnen, waardoor de                     Vereffening nodig als KRW areaal verloren gaat.
    Wateren. Het programma is opgezet om                                                                                            Samenloop met dijkreconstructie en                      natuurwaarden bij Kamperhoek (NNN), vooral als          instandhoudingsdoelstellingen voor Natura2000
    de ecosystemen in de grote wateren te                                                                                            dijkverzwaringen in de toekomst;                        de A6 mee gaat in de tunnel;                            waarschijnlijk niet kunnen worden gehaald,
    versterken en loopt tot 2050.
                                                                                                                                    Er ligt een meekoppelkans voor het realiseren van      Mogelijke meekoppelkans bij                             met name de Kamperhoek is belangrijk voor
Lange termijn                                                                                                                        duurzame energie projecten voor zon en wind,            bouwwerkzaamheden is om ondieptes aan te                aalscholvers;
 Het waterpeil in het IJsselmeer en                                                                                                 waarbij windturbines een bedreiging vormen voor         leggen in het Ketelmeer om opstuwing bij storm         Risico op aantasting gebied met hoge
   Ketelmeer gaat in de toekomst sterker
   fluctueren;                                                 Autonome ontwikkelingen                                               trekvogels en andere Natura2000 doelsoorten;            te verminderen;                                         archeologische waarde van Swifterbantcultuur
                                                                                                                                    Landbouwverkeer en langzaamverkeer ondervindt           Bij verdieping van de vaargeulen komt grond vrij;       tussen A6 en Swifterbant;
   Langs de dijken ligt reserveringszone voor                     De bodem blijft inklinken, waardoor verzilting toeneemt.
                                                                                                                                                                                         
    toekomstige dijkversterkingen;
                                                                                                                                    een knelpunt bij het oversteken van de brug.                                                                    Door beschermingszone voor de dijken kan de
                                                                                                                                                                                            Rijksvastgoedbedrijf heeft in het gebied veel       
                                                                                                                                     Mocht er een tunnel komen of de brug aangepast                                                                  spoorlijn niet tussen de dijk en de A6;
   Bodemdaling vormt een bedreiging voor                                                                                                                                                    landbouwgrond dat wordt verpacht. Dat kan
                                                                                                                                     moeten worden, dan kan dit opgelost worden. Ook
    monumentaal dorp Nagele en UNESCO                                                                                                                                                        gunstig zijn voor de grondverwerving.                  De bodemopbouw is grillig, dit vraagt om
    Werelderfgoed Schokland. Lager waterpeil                                                                                         bij een nieuwe brug kan dit knelpunt opgelost
                                                                                                                                                                                                                                                     gedetailleerd onderzoek;
    kan oude funderingen aantasten.                                                                                                  worden;




                                                 Blad 3 van 6 - A0 formaat
                                                 23 mei 2024 - Definitief
                                                 BJ6890 Verdiepende sessies Lelylijn
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>TSJÛKEMAR                                                                                                                                TJEUKEMEER
                                                                                                                                                                                                                                 GEBIEDSPASPOORT
KENMERKEN EN WAARDEN                                                                                                                         KANSEN EN BEDREIGINGEN


            Stuwwal Sint Nyk

Het Tsjûkemar (Tjeukemeer) is één van de
grootste meren in Fryslân. Het is ontstaan
door veenontginning en turfwinning. Door
winderosie is het meer verder gegroeid. Het
Tsjûkemar ligt in het overgangsgebied van
het Lage Midden en Gaasterland.
Watersysteem
Het ondiepe meer (1 tot 2 meter) is
onderdeel van de Friese boezem. Ten
oosten van het meer komt diepe kwel op
vanaf het Drents Plateau, waar vanaf de
Tsjonger en Kuinder stromen. Doordat er
rond de Noordoostpolder geen randmeer
is aangelegd stroomt het (grond)water
ten zuiden van het Tsjûkemar af naar de
diepe droogmakerij. Het resterende veenpakket (40 tot 80 cm dik) en
ondiepe keileemlagen beïnvloeden het grondwatersysteem. De stuwwal
van Gaasterland beschermt de omgeving tegen zoute kwel vanuit de
Waddenzee.
Beleving
Het weidse meer ligt in het open veenweide landschap en ten zuiden
van het besloten landschap op de stuwwal van Gaasterland. Nu is het
meer vooral een doorvaarroute. Er wordt aan gewerkt om er meer een                        Veenpolder Ychten
verblijfsbestemming van te maken. Vanaf de A6 is het meer voor het
verkeer een mooi panorama; de poort naar Fryslân. Vanuit de omgeving en
vanaf het meer is de A6 door de hoogte en het intensieve verkeer meer een                                            Tsjonger/Kuinder
visuele barrière.
Natuurwaarden
Rond het meer is grotendeels intensieve landbouw (melkveehouderij)
aanwezig. De oevers van het meer zijn kwetsbaar en waardevol. De aanleg
van de snelweg in het meer heeft een negatief effect op de waterkwaliteit
gehad door omwoeling van de bodem waardoor het water troebel werd.
Die voldoet niet aan de KRW. Rond het meer liggen weidevogelgebieden
en foerageergebieden voor ganzen. Ten westen van het meer ligt een
“Grutto parel”. Het meer en een deel van de oevers maken deel uit van het
Natuurnetwerk Nederland. De oevers aan de noord-, west- en oostzijde zijn
meer natuurlijk. De zuidelijke oever is bekleed met stortsteen.




ONTWIKKELINGEN
Algemene ontwikkelingen
Korte termijn
 Realisatie NNN aan noordzijde bij
   Staatsbosbeheer;
 Intensivering waterrecreatie en
   verblijfsrecreatie;
 Koppelen aan gebiedsprocessen;
 Verbreding A6 in oostelijke richting.

Lange termijn                                                                                                                                De kaart toont drie mogelijke tracés één route langs       Kansen                                                       verliezen naar Noordoostpolder te beperken;              Kan een bedreiging zijn voor waterkwaliteit (de
 Vernatten veen (plas-dras, grondwater
                                                                                                                                             de A6 en een westelijke en oostelijke variant. Deze zijn                                                               Realisatie van de spoorlijn combineren met                waterkwaliteit mag niet achteruitgaan tijdens
                                                                                                                                             tijdens de sessie kort besproken.                             Landschap beleefbaar (panorama) vanuit de trein          aanpassingen aan de A6, zodat een aquaduct                bouw en bij gebruik);
   naar 0-20 cm onder maaiveld);
                                                                                                                                                                                                            door het realiseren van een iconische brug;              aangelegd kan worden ter vervanging van de brug           Verkleinen of verdwijnen recreatiegebied
 Fluctuerend boezempeil;
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           
                                                                                                                                             Het westelijke en oostelijke alternatief doorsnijden          Stapelen van snelweg en spoorweg;                        bij Skarsterbrêge.                                        Ulesprong;
 Extensivering landbouw, kansen natuur                                                                                                      NNN gebied en waarschijnlijk gaan vlak langs                  Natuurontwikkeling en waterberging:                                                                                Compensatie NNN en oppervlaktewater bij
   en weidevogel;                                                                                                                            bebouwing.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           
                                                                                                                                                                                                            Overstromingslandschap creëren aan de oostkant                                                                     verkleinen areaal.
 Lemster Rien doortrekken als                                                                                                                                                                              middenloop en benedenloop van Tsjonger, Linde        Bedreigingen
   vaarverbinding.                                                                                                                           De hierna beschreven kansen en bedreigingen richten            en Koningsdiep en vernatten van veenpolders;
                                                                                                                                             zich meer op de variant door het Tsjûkemar, los van of                                                                 Eventuele geluidsschermen vormen een sterke
                                                                                                                                             die nu boven of onder maaiveld het meer passeert.             Boezemkades bij natuurontwikkeling noordzijde            visuele beperking
                                                                                                                                                                                                            meer opheffen om berging te creëren;                    Noodzaak voor watercompensatie
Autonome ontwikkelingen                                                           Verdwijnen veenlaag door oxidatie, bodem verandert naar                                                                 Zone tussen Lemsterrien en spoordijk inrichten als       (grondverwerving) bij verlies wateroppervlak;
                                                                                   zand met ondiepe keileemlagen;                                                                                           (ondiep) water om berging te creëren;                   Infrastructuur zoals een spoorlijn kan een barrière
                                                                                  Meer (recreatie)scheepvaart.                                                                                            Natte zone creëren aan de zuidkant om water              zijn voor watersysteem;




                                         Blad 4 van 6 - A0 formaat
                                         23 mei 2024 - Definitief
                                         BJ6890 Verdiepende sessies Lelylijn
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>VAN OORDT’S MERSKENGEBIEDSPASPOORT                                                                                                                                                                                         BOSSEN BEETSTERZWAAG
KENMERKEN EN WAARDEN                                                                                                                   KANSEN EN BEDREIGINGEN
Van Oordt’s Mersken is een Natura 2000 gebied,
bestaande uit Vogelrichtlijn gebied en Habitatrichtlijn
gebied. Het is een open landschap met graslanden
en moerassen dat in de benedenloop van de Boorne
(Alddjip of Koningsdiep) ligt op de overgang van hoge
zandgronden naar lage veengronden. Opvallend is de
hoge ligging van het Natura 2000 gebied ten opzichte
van de omgeving. Hierdoor lekt water weg uit het
natuurgebied naar het omliggende landbouwgebied.
Watersysteem
In het gebied zijn verschillende polders die, buiten
het natuurgebied om, vooral beheerd worden ten
dienste van de landbouw. Water wordt afgevoerd via
de Nije Feart en de Friese boezem naar de gemalen
bij Starum en De Lemmer. Het Alddjip is een restant
van de Boorne die tot de 11e eeuw via de Middelsee op
de Waddenzee afwaterde. Vanaf het Drents Plateau
kwellen grondwaterstromen op in het lage veengebied.
Veenoxidatie zorgt voor verder inklinken van de lage
veenpolders. Hierdoor wordt zoute kwel vanuit de
Waddenzee naar het oppervlak getrokken.
Beleving
De ontginning vanaf de hoge zandgronden is nog
herkenbaar in het landschap door de lintbebouwing
langs bijvoorbeeld de Beetsterweg. De veenadel heeft
vanaf de 19e eeuw rond Beetstersweach bossen,
lanen, parken, tuinen en herenhuizen aangelegd. Door
de bossen lopen recreatieve routes. Op het Drents
Plateau is het landschap meer besloten dan in het
open veenweidegebied. Doordat de A7 laag ligt in het
landschap verstoort die het beeld weinig. Vanaf de A7              Kanaal de Nije Feart                              Beekdal Alddjip
is een panorama aanwezig die de weidsheid van het
gebied beleefbaar maakt. Donkerte is een kwaliteit in
dit gebied.
Natuurwaarden
Keileemlagen in de ondergrond van Van Oordt’s
Mersken zijn mede bepalend voor de aanwezigheid van                                       Lintbebouwing Beetstersweach
bepaalde natuurwaarden. Daarnaast is vernatting van
het gebied van belang om de waarden duurzaam in
stand te houden. De kemphaan komt bijna niet meer
voor, maar het is wel van belang het leefgebied in stand
te houden vanwege andere soorten planten en dieren.
Het beekdal van het Alddjip vormt een natte
ecologische verbindingszone. Op de flanken liggen
droge heidevelden en bossen.
De bossen van Beetstersweach vallen grotendeels onder
het NNN. In één van deze bospercelen, noordelijk van de
A7, leeft een reigerkolonie.




ONTWIKKELINGEN
Algemene ontwikkelingen
Korte termijn
 Uitvoeren maatregelen Natuurbeheerplan N2000,
   waaronder het vernatten en dichten van lekken
   aan de zuidwest zijde.
Lange termijn
 380 kV leiding zoekgebied langs A7;

   Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG)
    zorgt voor veranderingen in landbouw, natuur en                                                                                                                                             Kansen                                                 Bedreigingen                                             Tunnel A7 en Lelylijn:
    watersysteem;                                                                                                                                                                                                                                                                                                Onderzoeken wat effect op watersysteem
   Vitens gaat voor drinkwatervoorziening                                                                                             Tracé opties die zijn besproken liggen toch vooral          Vernatten gebied zuidwestelijk van de Nije Feart      Extra verstoring en areaal vermindering N2000, bij      (oppervlaktewater, maar ook grondwater en kwel)
    waterputten boren in de omgeving van Nij Beets;                                                                                    parallel aan de A7, waar gekozen kan worden voor             om Van Oordt’s Mersken natter te houden en             huidige wetgeving onvergunbaar;                         is bij ondertunneling;
   Vanuit de Toekomstvisie Fryslân klimaatbestendig                                                                                   tunnel, maaiveld of boven elkaar. Dit geldt voor spoor       verdere bodemdaling te voorkomen;                     Herkenbaarheid en beleving van occupatielijn          Ondertunneling van spoor en A7 kan een
    2050+ van Wetterskip Fryslân meer bodem                                                                                            of snelweg, of beide. Vanwege de doorsnijding van het       Landschappelijke versterking beekdal de Alddjip/       Beetsterweg is ter hoogte van de kruising met de        verbetering voor de natuur zijn, doordat de A7 dan
    en water sturend: waterpeil zo hoog mogelijk
                                                                                                                                       N2000 gebied moet ook naar alternatieven om het              Koningsdiep benedenstrooms richting de Boorne;         A7 al verminderd. Door de komst van de Lelylijn         niet meer een barrière of verstorend element is;
    in beekdalen, water vasthouden op de hogere
    zandgronden, peilen verhogen en moerasvorming                                                                                      gebied heen worden gekeken. Op de kaart is alleen            Compensatie bos ook inzetten als buffer naar           wordt deze plek nog complexer en de historische
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                Lokale bereikbaarheid/aansluiting op de A7.
    diepe veenpolders.                                                                                                                 een pijl westelijk om Van Oordt’s Mersken getekend,          woningbouwplannen voor de uitbreiding van              waarden en leesbaarheid van het landschap nog
                                                                                                                                       omdat een oostelijk tracé die om de natuur heen gaat         Drachten.                                              meer aangetast;
                                                                                                                                       pas voorbij Drachten weer bij de A7 kan komen.                                                                      Aantasting beleving openheid van het landschap
Autonome ontwikkelingen
                                                                                                                                                                                                                                                       
                                                                                                                                                                                                                                                           door de komst van de Lelylijn;
   Veenoxidatie is ongewenst, zorgt voor verder                                                                                                                                                                                                          Bij compensatie van NNN gebied moet de werking
    inklinken van bodem en negatief effect op                                                                                                                                                                                                              bewezen te zijn voor werkzaamheden gestart
    watersysteem. Door vernatting kan oxidatie tegen                                                                                                                                                                                                       mogen worden.
    worden gegaan en het veen worden behouden.




                                             Blad 5 van 6 - A0 formaat
                                             23 mei 2024 - Definitief
                                             BJ6890 Verdiepende sessies Lelylijn
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>LEEKSTERMEER                                                                                                                                                                             MATSLOOT
                                                                                                                                                                                                                                                              GEBIEDSPASPOORT
KENMERKEN EN WAARDEN                                                                                                                                                  KANSEN EN BEDREIGINGEN
Het Leekstermeer is het grootste meer van Drenthe en
daaromheen bevindt zich een open veenweidelandschap
met moeras, petgaten, natte graslanden en voor een
deel uit cultuurgraslanden, die nog in landbouwkundig
gebruik zijn. Het gebied ligt op de overgang van de
hoger gelegen zandgronden, via de veengronden naar
het zeekleigebied. Landbouwkundig gebruik, natuur en
recreatie. Het veenweidegebied kenmerkt zich door smalle,
langgerekte graslandpercelen. Er zijn nog Middeleeuwse
verkavelingspatronen aanwezig. Bebouwingslinten
laten zien hoe het gebied bewoond is geraakt. In het
overgebleven veen liggen restanten van veenterpen. Die
werden opgeworpen toen het veen door ontwatering
begon te oxideren en in te klinken.
Watersysteem
Na de laatste ijstijd ontstond hier een uitgestrekt
laagveenlandschap, dat zowel door de zee, door beekwater
van het Drents Plateau als door grondwater werd gevoed.
Op dit moment wordt de resterende veengrond gevoed
door kwellend grondwater vanaf het Drents Plateau
en door oppervlaktewater van de beken. De oost-west
georiënteerde veengordel ligt tussen de hogere klei- en
zandgronden. De veengordel is hier smal, waardoor de
overgang kort is. Hierdoor vormt wateroverlast een rode
draad in de geschiedenis van dit gebied. In de veengebieden
is natuurontwikkeling in combinatie met waterberging
gerealiseerd. Het Eelderdiep, Peizerdiep en Aduarderdiep
lopen noord-zuid door het gebied. Het Dwarsdiep loopt van
west naar oost door het gebied.
Beleving
Het gebied is aantrekkelijk voor waterrecreatie,
fietsen en wandelen. Het gebied kenmerkt zich door de lange bewoningsgeschiedenis
en nog in het landschap af te lezen ontginningsgeschiedenis. Dit resulteert in hoge
archeologische waarden. Het sterke contrast tussen de beslotenheid van de stad en het
open veenweidegebied is een kwaliteit van het gebied. Op de hogere zandgronden scheiden
singels en houtwallen de kavels. Die zorgen voor een meer besloten sfeer. Duisternis en rust
zijn waardevol in dit gebied.
Natuurwaarden
Het Leekstermeer is een Natura2000 gebied en is tevens aangewezen als watergebied
van internationale betekenis onder de Wetlands-Conventie vanwege het voorkomen van
belangrijke aantallen watervogels. Het gradiëntrijke Leekstermeer gebied met uitgestrekte
rietkragen en natte graslanden er omheen vormen een broedgebied voor vogels als                                                           Matsloot
Porseleinhoen en Kwartelkoning. Voor overwinterende trekvogels is het Leekstermeer gebied
van grote betekenis als foerageergebied.
Het gebied ligt op een kruispunt van verbindingen voor flora en fauna die in oost-westelijke
en noord-zuidelijke richting lopen. Het gebied is een belangrijke pleisterplaats voor diverse               Lentingwolde
vogels. De Onlanden, waar het Leekstermeer onderdeel van uitmaakt, wordt door veel vogels
als broedgebied gebruikt. Hierom zijn gedurende het broedseizoen de riet oevers aan de
zuid- en oostkant van het meer niet toegankelijk voor boten en kano’s. De A7 vormt op dit
moment een bottleneck in het water- en natuursysteem in noord-zuid richting. De Matsloot
polder is een belangrijk foerageergebied voor ganzen.
Het beekdal van het Dwarsdiep, noordelijk van de A7, is een waardevol beekdalsysteem
met kwelpotentie. Dit gebied wordt in de komende jaren ingericht als natuurgebied. De
Marumerlage is een vrij recent ontwikkeld natuurgebied waar het Dwarsdiep weer vrij
doorheen mag stromen.




ONTWIKKELINGEN
Algemene ontwikkelingen                                                                                                                                               In alle gevallen geldt:                                          Oplossen flessenhals bij A7 in groenblauw netwerk     Bedreigingen per tracé                                      Verstoring voor mens en dier:
                                                                                                                                                                                                                                        noord-zuid;                                                                                                        Sociale (voor mensen) en fysieke (voor mens en dier)
Korte termijn                                                                                                                                                            Tracé studie Lelylijn zien als integrale gebiedsopgave,      De Lelylijn als katalysator voor ecologische          Parallel aan A7, op maaiveld                                   barrière;
    Natuurontwikkeling en vernatting van veengebieden                                                                                                                     samen met alle andere opgaven die er spelen;                  verbindingszone oost-west;                                                                                         Ruimte beleving (weidsheid);

    (realisatie NNN gebieden) om CO2 uitstoot tegen te                                                                                                                                                                                                                                        Noordelijk ervan of zuidelijk ervan
    gaan en waterbergingscapaciteit te realiseren door                                                                                                                   Verbetering onderliggend wegennet en ov-systeem;             Dijklichaam spoorlijn tevens in te zetten als dijk     Barrièrewerking in noord-zuid verbindingen voor            Dijklichaam vormt een visuele barrière;
    veenoxidatie te verminderen;
                                                                                                                                                                         Excellente inpassing;                                         waterbergingsgebied.                                     zowel mens als dier. Onder andere door te lange           Als het spoor op afstand van de A7 komt, vormt die
    Bedrijventerrein Westpoort met een ecologische/

    landschappelijke inpassingszone aan de westzijde;                                                                                                                    Op basis van Water en Bodem sturend lijkt de Lelylijn                                                                  faunatunnels, die worden dan niet meer gebruikt;            een extra doorsnijding van het gebied;
   Zonnewal bij Oostwold;                                                                                                                                                door het gebied Leekstermeer en Matsloot geen voor        Parallel aan A7, tunnel                                    Aantasting landschappelijke en cultuurhistorische          Aantasting leefbaarheid kleine dorpen zoals De
   Doorfietsroute Leek-Groningen;                                                                                                                                        de hand liggende keuze;                                    Opheffen barrièrewerking A7 voor mens en dier;             waarden.                                                    Poffert, Oostwold, Den Horn, e.a.
   Beekdalherstel van het Dwarsdiep.                                                                                                                                    Beleving zowel vanuit de trein als vanuit de               Combineren met aanleg verblijfplaatsen voor             Aantasting of verstoring voor flora en fauna:               Parallel aan A7, tunnel
Lange termijn                                                                                                                                                             omgeving naar de spoorlijn, hoe kom je Groningen             diersoorten (bijv. vleermuisbunkers).                   Doorsnijding van de nog te ontwikkelen                     Aantasting archeologische waarden;
    Ontwikkelingen vanuit Nationaal Programma                                                                                                                             binnen.                                                                                                                Ecologische Natte As van het Leekstermeer naar het
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           Negatief effect op grondwaterstromen en

    Landelijk Gebied (NPLG) over natuur, water,                                                                                                                                                                                                                                                  Zuidlaardermeer;
    klimaatopgaven samen met een landbouwperspectief;                                                                                                                    Eventueel gebruik voor goederenvervoer geeft een          Via bestaand spoor richting Zuidhorn (al dan niet incl.                                                                  waterkwaliteit.
   380 kV leiding zoekgebied corridor parallel aan A7;                                                                                                                   kans op calamiteiten met impact op de grondwater          verlegging A7)                                             Versnippering natuurgebieden voor dieren die niet
                                                                                                                                                                          kwaliteit.                                                 Kans of bedreiging: effect op stedelijke                   vliegen;
   Fiets- en autoverbindingen noord-zuid;                                                                                                                                                                                                                                                                                                                Via bestaand spoor richting Zuidhorn (al dan niet incl.
   Vergroten waterberging door compartimentering in                                                                                                                                                                                   ontwikkelingen in de regio, dienen visies op            Afname foerageergebieden en verstoring                    verlegging A7)
    de Onlanden en Zuidelijk Westerkwartier;                                                                                                                                                                                           uitbreidingslocaties voor woningbouw en                   voor ganzen en andere soorten die in de                   Mogelijk negatieve gevolgen voor functioneren
   Water vasthouden op ruggen om droogte te                                                                                                                          Kansen per tracé                                                 bedrijventerrein aangepast te worden?                     rietkragen en open weiden broeden i.v.m.                    station Zuidhorn (afhankelijk van functie Lelylijn);
    voorkomen/reduceren;                                                                                                                                                                                                                                                                         instandhoudingsdoelstellingen;
                                                                                                                                                                                                                                     Veengebied maximaal inzetten op vernatting,                                                                          Aantasting landschappelijke, natuur, en sociale
   Bedrijvigheid en wonen Leek ten noorden van de A7;
    Woningbouw of bedrijventerrein bij Oostwold;
                                                                    Autonome ontwikkelingen                                                                           Parallel aan A7, op maaiveld
                                                                                                                                                                                                                                       waterberging, tegengaan oxidatie/bodemdaling            Aandachtspunt is drooglegging die nodig is voor de           waarden op dit tracé.

                                                                                                                                                                      Noordelijk ervan of zuidelijk ervan                              en natuurontwikkeling. Door peilverhogingen               realisatie van nieuwe infrastructuur in relatie tot de
    Provincies Groningen en Drenthe zoeken samen met                    Veenoxidatie is ongewenst, zorgt voor verder inklinken van bodem en negatief effect op
                                                                                                                                                                       Ontwikkeling station Leek voor betere
                                                                    
                                                                                                                                                                                                                                                                                                 lage ligging, bodemdaling, overstromingsrisico en

    Waterbedrijf Groningen en WMD in de regio Leek-                     watersysteem. Door vernatting kan oxidatie tegen worden gegaan en het veen worden behouden.                                                                    verbeteren de kansen voor weidevogels;
    Roden naar een aanvullende strategische voorraad                    Hierdoor wordt het gebied ongeschikt voor reguliere landbouw.                                    bereikbaarheid; dan voorkeur voor de ligging van de                                                                     bedreiging van natuurgebieden;
                                                                                                                                                                                                                                     Geen extra verstorend effect Leekstermeer, Onlanden
    voor drinkwater in dit gebied.                                                                                                                                       Lelylijn ten zuiden A7;
                                                                                                                                                                                                                                       en het totale NNN-gebied Zuidelijk Westerkwartier.      Geluidhinder.




                                                   Blad 6 van 6 - A0 formaat
                                                   23 mei 2024 - Definitief
                                                   BJ6890 Verdiepende sessies Lelylijn
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>LELYLIJN                                          ONDERZOEKSVRAGEN
                                                                            GEBIEDSPASPOORTEN
IMPRESSIE VAN DE TWEEDE VERDIEPINGSSESSIES                     Onderzoeksvragen voor de verkenningsfase
                                                               In de tweede ronde sessies is onderzocht welke onderzoeken nodig of gewenst zijn
                                                                                                                                                          Adviezen voor het vervolg
                                                                                                                                                          Naar aanleiding van de werksessies staan hieronder een aantal adviezen vanuit Royal
                                                               in een eventuele verkenningsfase. Hieronder volgt een beknopte beschrijving van de         HaskoningDHV aan de projectorganisatie Lelylijn voor het vervolgtraject. Uiteraard is dit
                                                               onderzoeksvragen. Deze onderzoeksvragen zijn genoemd tijdens de werksessies en             alleen van toepassing als wordt besloten over te gaan naar de verkenningsfase.
                                                               niet per definitie compleet. Daarnaast is in de sessies aangegeven dat een plan MER
                                                               procedure doorlopen moet worden waarbij alle milieu-effecten worden beoordeeld.            1. Blijf stakeholders betrekken: In de volgende fases is het goed om de partijen die
                                                                                                                                                             input hebben geleverd in de voorbereidingsfase te blijven betrekken. Leg daarbij
                                                               1. Landschapsecologische Systeem Analyse (LESA): Voor alle vier de gebieden wordt             vast wat de rol is van de verschillende stakeholders, hoe ze worden betrokken, wat
                                                                   aanbevolen om een LESA uit te voeren. Een LESA is een hulpmiddel dat inzicht              de status is van hun bijdrage en het belang van hun betrokkenheid. Vraag aan de
                                                                   biedt in het ontstaan en het huidige functioneren van een (natuur)gebied of een           stakeholders wat de beste en meest efficiënte werkwijze is om hen te betrekken.
                                                                   beheertype, zowel historisch, fysisch-geografisch als ecologisch. Het helpt bij        2. Ruimtelijke reservering regelen: De eventuele realisatie van de Lelylijn duurt nog
                                                                   het bepalen van de impact van een spoorlijn en alle mogelijk varianten op het             vele jaren. De ontwikkelingen in de fysieke leefomgeving staan niet stil. Onderzoek
                                                                   totale ecologische en landschappelijke systeem. Ook een (geo-)hydrologische               daarom hoe en wanneer er een ruimtelijke reservering kan worden gedaan
                                                                   systeemanalyse wordt aanbevolen voor alle gebieden.                                       zodat nieuwe ontwikkelingen de komst van de Lelylijn niet in de weg staan of
                                                               2. Goede landschappelijke analyse uitvoeren: Ontwerpprincipes moeten aansluiten bij           kostenverhogend werken.
                                                                   de veelzijdigheid van het landschap langs het mogelijke tracé van de Lelylijn.         3. Brede scope voor detaillering tracékeuze: Na bepalen van het voorkeurstracé moet
                                                               3. Compensatie voor verloren natuur: In een zo vroeg mogelijk stadium moet worden             op gebiedsniveau een afweging worden gemaakt voor verdere detaillering van het
                                                                   onderzocht waar en hoeveel compensatie nodig is wanneer natuur verloren gaat              tracé. Advies is om in geval van het bundelingstracé een groot gebied te verkennen
                                                                   door de aanleg van de lijn. In een zo vroeg mogelijk stadium onderzoeken waar en          om zo koppelkansen, bijvoorbeeld voor water- en bodem sturend te benutten en
                                                                   hoeveel compensatie nodig is zorgt ervoor dat tijdig kan worden geanticipeerd en          overlast te beperken.
                                                                   compensatie kan worden gerealiseerd daar waar het maximale waarde toevoegt.            4. Aanhaken op bestaande gebiedsprocessen: Vanuit de Provinciale Programma’s voor
                                                               4. Fauna passeerbaarheid: Een snelweg of spoorlijn vormt een barrière voor fauna. Het         het landelijk gebied (PPLG) zijn of worden er gebiedsprocessen opgestart. Zodra er
                                                                   effect van de bundeling van A6, A7 en A32 met de Lelylijn op de passeerbaarheid voor      duidelijkheid is over het voorkeurstracé is het aan te bevelen om aan te haken bij
                                                                   fauna moet worden onderzocht. In dit onderzoek moet ook worden gekeken naar               de relevante gebiedsprocessen. Het gaat daar dan namelijk over dezelfde gronden.
                                                                   mogelijke oplossingsrichtingen.                                                           Het combineren van gezamenlijke grondstrategie en herverkaveling geeft meer
                                                               5. Ecologische verbinding: De spoorlijn kan dienen als corridor om natuurgebieden met         duidelijkheid aan grondeigenaren als twee separate processen en is waarschijnlijk
                                                                   elkaar te verbinden. Nog te ontwikkelen ontwerpprincipes voor het spoor kunnen            ook efficiënter.
                                                                   bijdragen aan ecologische verbindingen. In dit onderzoek moet ook de ruimte
                                                                   worden meegenomen die er tussen spoorlijn en snelweg komt te liggen.
                                                               6. Bundeling nieuw tracé: Kan de Lelylijn worden gecombineerd met de snelweg op een
                                                                   ander tracé als waar de snelweg nu loopt? Zo kan de huidige doorsnijding van het
                                                                   Tsjûkemar en Van Oordt’s Mersken misschien ongedaan worden gemaakt.
                                                               7. Houd rekening met 380KV leiding: Eind 2024 wordt een tracékeuze gemaakt voor de
                                                                   380KV hoogspanningsleiding van TenneT van Vierverlaten naar Ens en vervolgens
                                                                   Diemen. Deze hoogspanningsleiding volgt dus globaal het bundelingstracé
                                                                   van de Lelylijn. Wanneer meer duidelijk is over beide tracés dan is het aan te
                                                                   bevelen te onderzoeken wat de landschappelijke en ecologische impact van
                                                                   hoogspanningsleiding in combinatie met de spoorlijn is.
                                                               8. Spoor door lage polders: In de Friese lage polders is de huidige vorm van landbouw
                                                                   op lange termijn steeds lastiger omdat het gebied verder vernat en verzilt.
                                                                   Onderzoek daarom of een spoorlijn, eventueel in combinatie met A7 en/ of A32
                                                                   vanuit water- en bodem sturend in deze polders wenselijk is. Een andere optie is dat
                                                                   deze polders worden ingericht voor nieuwe natuur en waterberging als mogelijke
                                                                   compensatie voor de Lelylijn.
                                                               9. Tunnel opties: Voor alle vier de gebieden wordt een tunnel als optie genoemd om de
                                                                   impact van de Lelylijn op natuur en landschap te beperken. Voor het vervolg worden
                                                                   twee onderzoeken aanbevolen:
                                                                   a. Financiële en technische haalbaarheid van tunnels: Dit onderzoek richt zich op de
                                                                       mogelijkheden en uitdagingen voor het aanleggen van tunnels om te bepalen in
                                                                       hoeverre het een reële optie is.
                                                                   b. Impact op het (grond)watersysteem: Uit de werksessies komt naar voren dat
                                                                       het watersysteem bepalend is voor landschap en ecologie. Het effect van een
                                                                       tunnel op het (grond)watersysteem moet worden onderzocht. Ook de impact
                                                                       van een traditioneel aangelegde spoorlijn op het watersysteem, inclusief thema’s
                                                                       zoals verzilting en beschikbaarheid van zoet water, dient daarin te worden
                                                                       meegenomen.
                                                               10. Verstoring in de bouwfase: De aanleg van de spoorlijn kan ook in de bouwfase
                                                                   voor (blijvende) verstoringen zorgen bijvoorbeeld voor de waterkwaliteit. Voor de
                                                                   verschillende bouwopties (bijvoorbeeld dijk, palen, tunnel) moet worden onderzocht
                                                                   wat het ecologisch effect is in de bouwfase.
                                                               11. Geluidseffecten op fauna: Geluid van intensief treinverkeer kan mogelijk een effect
                                                                   hebben op de aanwezige fauna. Dit aspect dient nader te worden onderzocht.
                                                               12. Effect op fundering: Bepaalde ontwerpen van de spoorlijn hebben mogelijk een
                                                                   effect op de fundering van de snelweg. Als voorbeeld is tijdens de sessies genoemd
                                                                   een spoorlijn op palen door het Tsjûkemar.




            Blad 7 van 6 - A0 formaat
            23- mei 2024 - Definitief
            BJ6890 Verdiepende sessies Lelylijn
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>