<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>           Werksessie landbouw de Lelylijn
                            6 februari 2024 te Drachten
                                       Definitief Verslag



Aanwezigen:
R. Huisman, R. Koot, S. Knobbe, H. van der Wal, H. Hulshoff, E. Zandvliet, J.T. Kooistra,
A. Rops, D. Beuling, A. Rijpkema, T. van Wijk, J. Klink, K. Munneke, R. Visser, D. Bergsma,
I. de Lange, G. Elzinga, T. Oterdoom.

Introductie:
Na een welkom en introductie door Ina de Lange (projectorganisatie de Lelylijn) presenteert
Durk Bergsma (projectorganisatie de Lelylijn) de Lelylijn, zowel qua inhoud als proces. De
sheets worden naar de deelnemers gestuurd samen met het verslag.

De bijeenkomst wordt ondersteund door Gertjan Elzinga en Titian Oterdoom. Zij zijn als
onafhankelijk bureau ingehuurd en verzorgen ook de gespreksleiding en het verslag van
deze bijeenkomst.

Met betrekking tot de Lelylijn bevinden we ons nu in de voorbereidingsfase van de betrokken
overheden. De drie provincies Flevoland, Fryslân en Groningen werken samen met het Rijk
aan een voorbereidingsfase om al dan niet te komen tot een startbeslissing. Er is feitelijk nog
geen sprake van een project, dat is het pas als er een startbeslissing voor een
verkenningsfase is genomen. Dat is voorzien eind 2024.

Toch is het van belang in deze voorbereidingsfase vanuit de verschillende belangen de
aandachtspunten en vragen te inventariseren. De landbouw is één van de belangen
waarvoor aandachtspunten en vragen worden geïnventariseerd.

Komt er een vervolg op deze voorbereidingsfase dan worden deze zaken meegenomen in
de verdere stappen, te beginnen met de verkenningsfase vanaf 2025. De presentatie van
Durk Bergsma wordt nagezonden. Onderstaand zijn de belangrijkste zaken weergegeven die
tijdens de werksessie op 6 februari 2024 naar voren zijn gebracht.

Inbreng vanuit de landbouw:
Vanuit de landbouw is er geen behoefte aan de aanleg van de Lelylijn. Het gaat immers ten
koste van landbouwgrond. Niet alleen vanwege de aanleg van de spoorlijn zelf, maar ook
door ruimtelijke ontwikkelingen in en om huidige en toekomstige stationsgebieden (wonen,
werken, recreëren etc). Grote zorg is bovendien dat daar waar natuurgebieden beïnvloed
worden, ter compensatie extra grond onttrokken wordt aan de landbouw. Dus behalve de
feitelijk voor het spoor benodigde grond zal er sprake zijn van een schaduwwerking voor de
landbouw via ruimteclaims vanuit andere sectoren.

Dat is temeer onwenselijk aangezien het huidige landbouwbeleid gericht is op extensivering
van de landbouw. En extensivering lukt alleen als je als boer meer grond onder je bedrijf
hebt. De grond van stoppende landbouwbedrijven is nodig voor de extensivering van
overblijvende agrarische bedrijven. Er is vanuit landbouwperspectief dus meer grond met
agrarische bestemming nodig in plaats van minder.


                                              1/4
                                                                          Definitieve versie 27-2-2024
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Mocht de besluitvorming er toe leiden dat de Lelylijn vanwege andere maatschappelijke
belangen wel wordt aangelegd, dan is het zaak om dit zo aan te pakken dat het de
landbouwsector zo weinig mogelijk in de wielen rijdt en de betrokken boeren juist vooruit
helpt in de toch al grote uitdagingen waar ze voor staan. De agrarische bedrijven moeten
levensvatbaar blijven met een gezond toekomstperspectief. Als er bij een boer wordt
aangeklopt in het kader van de aanleg van de Lelylijn dan moet het de betreffende boer
vooruit helpen. Als positief voorbeeld wordt de benadering van Vitens bij Nij Beets in
Friesland genoemd. Opgemerkt wordt dat de aankoop van landbouwgrond slechts een
fractie is van de totale kosten voor de aanleg van de Lelylijn.

Eerdere ervaringen met infrastructurele projecten leren dat het niet vanzelfsprekend is dat
het voor alle boeren even goed wordt opgelost. De rijksoverheid zal optreden als bevoegd
gezag en de boeren vrezen een smalle basis en te beperkte middelen om hen tegemoet te
komen: er wordt dan uitgegaan van vergoeding van de kosten van de grond. Maar het
verliezen van grond betekent voor een bedrijf ook kostbare aanpassingen op andere vlakken
in de bedrijfsvoering. Een volledige schadeloosstelling is dan nodig om uit de kosten te
komen (smalle benadering), laat staan dat het helpt bij het geven van voldoende
toekomstperspectief (bredere benadering).

Voor een gezond agrarisch perspectief moet er naast volledige schadeloosstelling in brede
zin ook een toekomstperspectief (plus) zijn zodat het bedrijf levensvatbaar blijft. Juist de
regio (de betrokken provincies en gemeenten) moeten vooraf goede afspraken met het rijk
maken om extra mogelijkheden te creëren ten behoeve van zo’n plus in een integrale
gebiedsgerichte aanpak, aanvullend aan het wettelijk kader. Ervaringen rondom bijvoorbeeld
de Centrale As en N33 laten zien dat dit wel degelijk mogelijk is, maar dan is het cruciaal dat
dit in een vroegtijdig stadium wordt afgedwongen.

Mocht de Lelylijn bij je aankloppen, dan is het belangrijk dat je als boer wordt ontzorgd. Wat
wil je als boer, hoe zie je jouw toekomst voor je en hoe kan daar op een passende manier
invulling aan worden gegeven? Het gaat dan niet alleen om geld, maar ook om een pakket
aan instrumenten die jou als boer verder kunnen helpen. Als instrumenten worden genoemd
kavelruil en ruilgrond, bedrijfsverplaatsing en stoppersregeling. Kijk niet alleen naar grond,
maar ook naar gebouwen, neventakken of aanpassing van je bedrijfsvoering.

Is er sprake van bedrijfsverplaatsing of zijn er in een gebied stoppers, dan is het zaak om de
vrijkomende grond te herverdelen onder de blijvers: vergroten huiskavel, verbeteren
ontsluiting en/of verkavelingssituatie en meer grond per bedrijf. Als boeren kun je onderling
aan de slag met een vrijwillige kavelruil, maar voor een infrastructurele ingreep als de Lelylijn
ligt het meer voor de hand om hier vanuit de overheid actief een faciliterende rol te spelen
door middel van een grondbank, waarin grond beschikbaar is en blijft voor de boeren. Zorg
er dus voor dat de betrokken overheden zich vooraf hebben geprepareerd en de juiste
regelingen en bijbehorende budgetten kunnen inzetten. Dat voorkomt ook gedoe rondom
vermeende staatssteun. Voorgesteld wordt om dit aan de hand van een “landbouwparagraaf”
concreet invulling te geven als er een positieve startbeslissing wordt genomen eind dit jaar.

Wordt de Lelylijn daadwerkelijk aangelegd via een nader te bepalen tracé, dan wordt
uitgegaan van een werkstrook van minimaal 100 meter breed. Onder andere bij bochten zal
dit breder zijn. Vanuit het landbouwbelang zou deze extra ruimte benut moeten worden voor
het realiseren van NPLG doelen (klimaat, water en natuur), zodat dit niet ten koste gaat van


                                              2/4
                                                                           Definitieve versie 27-2-2024
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>de resterende landbouwgrond. Naast de NPLG doelen kan ook worden gedacht aan een
combinatie van zo’n strook met zonnepanelen, nutsleidingen, waterberging etc. Of het
benutten van vrijkomende grond voor ophogen of egaliseren van agrarische percelen.
Mogelijk kunnen boeren deze gronden in eigendom houden en/of beheren tegen passende
vergoedingen.

Verder is veiligheid en bereikbaarheid een belangrijk aandachtspunt voor de boeren. Let er
op dat aan te leggen tunnels voldoende hoog, breed en veilig zijn om ook landbouwverkeer
in combinatie met ander verkeer te faciliteren.

Andere zaken die naar voren komen:
• Voorkom dat slecht beheer langs een nieuwe spoorlijn leidt tot overlast (onkruid,
   ongedierte, afval ..).
• Kan uitbreiding van het hoogspanningsnetwerk worden gecombineerd met de Lelylijn? Is
   lastig ,vanwege het magnetisch veld geldt een minimale afstand van 750 meter.
• Woongenot, geluidsoverlast: als boerengezin woon en werk je op je eigen bedrijf. Hou
   hier nadrukkelijk rekening mee en zorg voor een gezonde afstand van het spoor tot
   omliggende agrarische bedrijven.

Het is belangrijk om vroegtijdig in kaart te brengen wat de impact van de Lelylijn is op de
landbouwsector in brede zin. Geconcludeerd wordt dat het wenselijk is dat hiervoor een
Landbouw Effect Rapportage (LER) wordt opgesteld bij het zetten van volgende stappen in
de planvorming.


Afronding en vervolg:

De samenstelling van deze werksessie landbouw is op zich prima en één werksessie voor de
drie provincies is in deze fase voldoende. Pas als de Lelylijn concreter wordt, zou er
specifieker per provincie kunnen worden gekeken. Voor het vervolg is het advies voldoende
aandacht te houden voor de breedte van de afvaardiging vanuit de landbouw.

De deelnemers zien graag het verslag van deze werksessie tegemoet. Als dit getrouw
weergeeft wat besproken is, zien zij op dit moment geen aanleiding voor een extra
werksessie landbouw in deze voorbereidingsfase tot eind van dit jaar. Dat is ook het beeld
van Ina de Lange en Durk Bergsma (projectorganisatie de Lelylijn).

Er zijn nog wel openstaande vragen over de kostenraming voor de Lelylijn: hoeveel gaat de
Lelylijn kosten, welk deel daarbinnen is dan beschikbaar voor “de landbouwparagraaf” en is
dat voldoende?

Nadat het eindconcept verslag is rondgestuurd en de aanwezigen hebben gereageerd,
komen Roel Visser, Ina de Lange, Durk Bergsma en Gertjan Elzinga bijeen om te bepalen of
deze werksessie landbouw voor nu voldoende is of dat er nog vervolgactie gewenst is,
bijvoorbeeld over de vraag t.a.v. de kosten. Uiteraard worden de deelnemers hierover
geïnformeerd en wordt het definitieve verslag rondgestuurd samen met de gepresenteerde
sheets.




                                            3/4
                                                                        Definitieve versie 27-2-2024
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>De komende periode worden vanuit de projectorganisatie de Lelylijn berichten en
kaartbeelden naar buiten gebracht. Kaartbeelden liggen gevoelig maar zijn tegelijkertijd
noodzakelijk voor het informeren van betrokkenen, belanghebbenden en de bestuurders die
besluiten over een eventueel vervolg. Durk Bergsma benadrukt nog een keer dat er in deze
fase geen inhoudelijke besluiten worden genomen, ook niet t.a.v. het tracé. Mocht daar
behoefte aan zijn, dan komt de projectorganisatie graag langs om een en ander nader toe te
lichten. Ook in geval van vragen, opmerkingen of zorgen: neem contact op met Ina de Lange
via w.j.de.lange@provinciegroningen.nl of telefonisch op +31 (0)6 55 19 04 73



                                          = = =




                                           4/4
                                                                      Definitieve versie 27-2-2024
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>