<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Ontwikkelperspectief
NOVEX Lelylijn 2050
Toekomstbeelden voor
noordelijk Nederland
met de Lelylijn
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>Inhoudsopgave
Ontwikkelperspectief NOVEX Lelylijn 2050          Voorwoord									Pagina 4
Studio Bereikbaar, 17 september 2024
                                                  De kern van het ontwikkelperspectief						Pagina 6
Voorliggende rapportage is het resultaat van
ruim één jaar werk inclusief een bustour ‘langs   Pijler 1. Positionering van Groningen en Leeuwarden				               Pagina 18
de velden’ en een zestal intensieve maakdagen     Pijler 2. Drie zelfstandige Daily Urban Systems					                  Pagina 24
met overheden langs de lijn.                      Pijler 3. Vitale kernen en vitaal platteland					                     Pagina 30
                                                  Pijler 4. Een goed functionerend bodem-, water-, en natuursysteem		   Pagina 36
In deze rapportage bouwen we verder op alle
documenten die zijn opgesteld in het kader        Doorkijk naar het vervolg								Pagina 44
van NOVEX Lelylijn:
• Inspiratieboek Lelylijn - Verkennende
    houtskoolschets voor het integrale
    Ontwikkelperspectief (Studio Bereikbaar,
    juli 2023)
•   De impact van de Lelylijn op de
    woningmarkt (Companen, februari 2024)
•   Gebiedspaspoorten landschap en natuur
    (RHDHV, februari 2024)
•   Werksessie landbouw (Elzinga & Oterdoom,
    februari 2024)
•   Economische Effecten Lelylijn (Bureau
    Buiten, februari 2024)
•   Toekomstbeelden voor noordelijk Nederland
    met de Lelylijn Denkrichtingen - NOVEX
    Lelylijn 2050 (Studio Bereikbaar, maart
    2024)
•   Water en Bodem Sturend Lelylijn - Advies en
    handelingsperspectief (SWECO, mei 2024)
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>Voorwoord. Inleiding en proces
Ontwikkelperspectief Lelylijn                       als basis voor de beschouwing of de Lelylijn de       verstedelijkingsopgave en de verbetering van de
Onderdeel van het MIRT-onderzoek NOVEX Lelylijn     moeite waard is om te realiseren. De kern van         bereikbaarheid en de leefbaarheid.
(van Lelystad tot Groningen/Leeuwarden) is het      het Ontwikkelperspectief is dat de realisatie van
opstellen van een toekomstschets van de ruimte      de Lelylijn wordt gecombineerd met integrale          Van vervoerswaarde naar bereikbaarheid
rondom de Lelylijn en welke keuzes daarin worden    gebiedsontwikkeling voor wonen, werken en             en brede welvaart
gemaakt, het zogenoemde Ontwikkelperspectief.       voorzieningen met respect voor de kwaliteiten en      We zien dat de kijk op mobiliteit onder invloed van
                                                    identiteit van de regio. En met water en bodem        de brede welvaartsgedachte (o.a. verwoord in ‘Elke
Het Ontwikkelperspectief is in stappen              sturend als basis. Concentratie van ontwikkeling in   regio telt!’ van de Raad voor de leefomgeving en
opgesteld. Eerst is een verkenning gedaan           de grotere steden, gepaste groei in andere kernen     infrastructuur (Rli), de Raad voor Volksgezondheid
naar de mogelijkheden en kansen voor                met (nieuwe) stations en beperkt in overige kernen    & Samenleving (RVS) en de Raad voor het
de Lelylijn in het “Inspiratieboek Lelylijn         en de zone rondom de Lelylijn. Ontwikkeling in het    Openbaar Bestuur (ROB)) aan het verschuiven is
Verkennende Houtskoolschets voor het integrale      belang van de regio en het land.                      van vervoerswaarde (hoeveel potentiële reizigers
Ontwikkelperspectief (juli 2023)”. Daarna zijn de                                                         trekt een verbinding) naar bereikbaarheid (welke
ruimtelijke kaders en de programmatische opgaven    Het integrale onderzoek                               plekken, banen, inwoners en voorzieningen kan je
geformuleerd. Hieruit zijn de “Denkrichtingen       Ten behoeve van het MIRT-onderzoek NOVEX              bereiken) en brede welvaart (o.a. welzijn, veiligheid
voor het Ontwikkelperspectief (maart 2024)”         Lelylijn hebben Rijk en regio in december 2022        en gezondheid). In dit denken zien we ook de
geformuleerd. Dat document is besproken             een gezamenlijke projectorganisatie ingesteld die     integraliteit tussen MIRT (vervoer/netwerk) en
met de bestuurlijke achterban om richting te        de opdracht heeft om onderzoek te doen naar           NOVEX (ruimte/ plek).
krijgen voor het Ontwikkelperspectief. Vanuit       de Lelylijn. Het onderzoek is de combinatie van
die bestuurlijke terugkoppeling en op basis van     een MIRT-onderzoek en het opstellen van een           De werklijnen in het project
analyses van de effecten van de Denkrichtingen      Ontwikkelperspectief voor het NOVEX-gebied            Om invulling te geven aan deze opdracht werkt
is het Ontwikkelperspectief voor de Lelylijn 2050   Lelylijn (van Lelystad tot Groningen/Leeuwarden).     de projectorganisatie Lelylijn met verschillende
opgesteld.                                          Deze onderzoeken leveren de informatie die nodig      werklijnen. Het gaat dan om:
                                                    is om eind 2024 een GO/NO GO besluit te nemen         • Omgevingsmanagement en Participatie
Het Ontwikkelperspectief is een ruimtelijke         over een Startbeslissing voor de MIRT-Verkenning          – gericht op het verkrijgen van inzicht in
toekomstschets van het NOVEX gebied Lelylijn        naar de Lelylijn. In het NOVEX-deel wordt in een          de belangen, de wensen en zorgen van
met daarin een kansrijke Lelylijn, inclusief de     integraal Ontwikkelperspectief uitwerking gegeven         betrokkenen bij het project in ruime zin.
daarbij passende gebiedsontwikkeling. De            aan de bijdrage van de Lelylijn als backbone          • Bereikbaarheid (OV en infrastructuur) –
toekomstschets gaat uit van bundeling van de        van de ontwikkeling van noordelijk Nederland              gericht op het verkrijgen van inzicht in de
Lelylijn met de Rijkswegen A6/A7/A32 en dient       voor de economische structuurversterking, de              verschillende mogelijkheden (alternatieven
                                                                                                                                                                  4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>    en varianten) voor de Lelylijn, maar ook in de     De status. Het Ontwikkelperspectief Lelylijn         geconcretiseerd. Er is een verdere invulling nodig
    maakbaarheid en de kosten.                         geeft een beeld van de toekomst van noordelijk       qua programma en qua ruimte. Vervolgens zijn een
•   Internationaal – gericht op het verkrijgen van     Nederland en zal na gezamenlijke vasstelling door    uitvoeringsprogramma en een investeringsagenda
    inzicht in kansen en eisen voor het (op termijn)   Rijk en regio een gedragen visie vormen op de        aan de orde. Wederkerige afspraken tussen Rijk en
    in gebruik nemen van de Lelylijn als schakel in    ontwikkeling richting 2050 in samenhang met          regio over inhoud, tijd en geld zijn essentieel om
    een internationale treinverbinding tussen de       de komst van de Lelylijn. Na besluitvorming zal      tempo te kunnen maken, maar zullen pas gemaakt
    Randstad en verder.                                het Ontwikkelperspectief nader moeten worden         kunnen worden na deze uitwerking.
•   NOVEX (Ontwikkelperspectief) – gericht
    op het verkrijgen van inzicht in de integrale
                                                                                  Op 5 maart 2024 werden de “Denkrichtingen NOVEX Lelylijn 2050” vrijgegeven
    ontwikkelingsmogelijkheden voor het NOVEX
                                                                                                   (Toekomstbeelden voor noordelijk Nederland met de Lelylijn)
    gebied Lelylijn en de betekenis daarvoor op
    diverse schaalniveaus.
•   Brede welvaart – gericht op het verkrijgen
    van inzicht in de effecten van de Lelylijn op
    de brede welvaart, zowel kwantitatief als
    kwalitatief.


Deze werklijnen zorgen gezamenlijk voor voldoende
informatie, uitvoerig afgestemd met alle betrokken
overheden (en met inbreng van bewoners,
bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties),
om eind 2024 een vervolgbeslissing te kunnen
nemen, voor zowel de Lelylijn als het bijbehorende
Ontwikkelperspectief.


Ontwikkelperspectief Lelylijn en dan?
Het Ontwikkelperspectief wordt vastgesteld door
de Stuurgroep (sep ’24), vervolgens besproken in
de achterbannen (Raden en Staten) en is onderdeel
van de beslisinformatie voor het BO-MIRT (nov ’24).
                                                                                                                                                                 5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>Ontwikkelperspectief




                       6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>De kern van het Ontwikkelperspectief
DE ESSENTIE VAN HET                                      Zwolle) versterkt. Hierdoor ontstaan er meer,           Keuzes naar aanleiding van de 4 denkrichtingen
ONTWIKKELPERSPECTIEF                                     maar zeker ook andere banen (kennis). Het wordt         • We kiezen voor krachtige steden in een sterk
De essentie van het Ontwikkelperspectief is              hiermee aantrekkelijker voor de huidige inwoners           netwerk en een vitaal platteland; daarbij passen
de verdere doorontwikkeling van het Stedelijk            van noordelijk Nederland om te blijven. En voor            snelle verbindingen en dus geen keuze voor
Netwerk in noordelijk Nederland en tegelijkertijd        nieuwe inwoners om zich te vestigen of terug te            alleen een boemeltrein.
de ontwikkeling van een vitaal en aantrekkelijk          keren. NOVEX Lelylijn is een verbindende schakel        • We kiezen voor aanleg Lelylijn in samenhang
platteland. We willen zuinig ruimtegebruik               tussen 4 andere NOVEX-gebieden (Metropoolregio             met investeren in een sterke daily urban
bevorderen, investeren in het stedelijk systeem          Amsterdam, Regio Zwolle, Groningen-Assen en                systems, om geen woon-werk disbalans te
en tegengaan dat stad en platteland verder               Groningen).                                                creëren.
uiteengroeien. We benutten hiervoor de                                                                           • We durven te kiezen voor kracht van het
tegenstelling tussen stad en land door het contrast      Ambitie voor de Lelylijn (= aanscherping                   mozaïek: dorpen floreren dorps, steden worden
van het mozaïek te vergroten.                            oorspronkelijke projectdoelen Lelylijn). Iedere regio      stedelijker.
                                                         telt. De Lelylijn biedt voor noordelijk Nederland       • Ontwikkelen van regionale kernen Lemmer,
Steden breiden in en worden meer stedelijk om de         een perspectief op het mogelijk maken van                  Joure en Leek naar lokale aard en schaal; geen
hierbij passende voorzieningen aan te trekken of te      nieuwe ontwikkelingen. Voor bewoners is het                identiteitsverandering.
behouden. Zodat het landelijk gebied kan floreren        een perspectief op blijverschap, op het binden          •   Slim inzetten van woningbouwprogramma
in de rust en ruimte van het platteland. De stedelijke   aan de regio, en verbonden blijven met de regio.            voor grote onderhoudsopgave ipv overal
inwoners van noordelijk Nederland hebben zo een          Landelijk zorgt dat ervoor dat mensen niet                  ongebreideld straatjes erbij.
aantrekkelijk buitengebied om te ontspannen en de        wegtrekken naar de nu al drukke delen van de            •   Werken aan een robuust watersysteem.
inwoners van de vitale kernen kunnen genieten van        Randstad. Deze ambitie gaat zeker niet alleen over          Geen grootschalige woningbouwlocaties op
stedelijke voorzieningen nabij (denk aan theater of      bereikbaarheid. De Lelylijn fungeert als vliegwiel          uitleglocaties die daar vanuit WABOS niet voor
bioscoop).                                               voor (sociaal-)economische structuurversterking,            geschikt zijn
                                                         identiteitsversterking en nieuwe ruimtelijke            •   Netto geen verdere verharding maar groen
Daarbij zorgt de Lelylijn voor een vliegwieleffect       kwaliteit.                                                  groeit mee.
voor economische structuurversterking met
innovatieve economische clusters rondom de
huidige en nieuwe stations. Door de nieuwe
verbinding wordt economische samenwerking
tussen de steden in noordelijk Nederland, maar
ook met andere stedelijke regio’s (MRA, Regio
                                                                                                                                                                       7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>GEVOELIGHEIDSANALYSES VERVOERWAARDEN
In het Spoor Bereikbaarheid is onderzoek gedaan naar
de toekomstige vervoerwaarde van de Lelylijn. Het gaat
hierbij om het aantal reizigers en in- en uitstappers op
de stations. Omdat hiervoor gebruik gemaakt is van
de vastgestelde toekomstscenario’s voor het aantal
                                                             OPBOUW VAN HET ONTWIKKELPERSPECTIEF:                    stedelijkheid. Daarbij vormt Lelystad de verbinding
toekomstige inwoners en bedrijvigheid van noordelijk
Nederland, is er dus geen rekening gehouden met
                                                             4 PIJLERS                                               tussen MRA en Noord-Nederland, om deze
de impact van het Ontwikkelperspectief. Hierin wordt         We bouwen in dit Ontwikkelperspectief voort op          rol goed in te vullen zal zij ook moeten groeien
namelijk ruimtelijk beleid voorgesteld, waardoor het         de ruimtelijke voorstellen (in kader Programma          in omvang. Emmeloord groeit in haar rol als
toekomstig aantal inwoners en banen anders zal worden        NOVEX) van Fryslân, Groningen en Flevoland. En          centrumstad voor de Noordoostpolder en Urk.
dan tot op heden geprognosticeerd. Daarom is er ook          op de keuzes gemaakt in de NOVEX-gebieden
een gevoeligheidsanalyse uitgevoerd op de resultaten         Metropoolregio Amsterdam, Regio Zwolle en               Pijler 3. Vitale kernen en vitaal platteland
uit het bereikbaarheidsonderzoek. Hierin is kwalitatief      Groningen-Assen.                                        Sterke steden en vitaal platteland hebben elkaar
gekeken naar de impact van twee wijzigingen op de                                                                    nodig. Bovenstaande pijlers zijn noodzakelijk om
gebruikte toekomstscenario’s:                                We zetten in op 4 pijlers. Het is niet zo dat één van   het platteland vitaal te houden. Met stedelijke
•    Het toekomstige aantal inwoners en banen neemt          de pijlers het belangrijkste is voor de ontwikkeling.   voorzieningen dichtbij (stedelijk netwerk) en meer
     toe ten opzicht ven het gebruikte toekomstscenario
                                                             Elke pijler draagt bij. Het bodem-, water-, en          hoogstedelijke voorzieningen op middellange
     in het LMS model
                                                             natuursysteem geeft voorwaarden mee aan de              afstanden (Groningen, Leeuwarden en Lelystad)
•    De wijze van gebiedsontwikkeling wordt anders;
                                                             andere pijlers.                                         blijven de dorpskernen ook in de toekomst
     we gaan meer verdichten en in nabijheid van
                                                                                                                     aantrekkelijke vestigingslocaties. De groene steden
     toekomstige OV-knopen verstedelijken, waardoor
     het gebruik van OV zal toenemen
                                                             Pijler 1. Positionering van Groningen en                hebben nabij een robuuste groene contramal nodig
Het totale effect van het ontwikkelperspectief schatten      Leeuwarden Groningen en Leeuwarden zijn                 als ‘uitloopgebied’. Dit vraagt een kwaliteitssprong
we in op een toename van 20% op de gemodelleerde             de banenmotors van noordelijk Nederland. Een            in belevingswaarde en ruimtelijke kwaliteit.
vervoerwaarde in het bereikbaarheidsonderzoek.               sterke economie begint hier. We investeren in een
                                                             schaalsprong in Groningen en Leeuwarden om de           Pijler 4. Een goed functionerend bodem-,
Daarbij moeten we wel een nuancering maken ten               economie aan te jagen.                                  water-, en natuursysteem
aanzien van het belang van de vervoerwaarde. Het                                                                     De ondergrond (het natuurlijk systeem) vormt de
belang van de Lelylijn is groter dan alleen maar het         Pijler 2. Drie zelfstandige Daily Urban Systems         basis van ons Ontwikkelperspectief. Bodem, water
aantal reizigers wat dagelijks gebruik maakt van de          We onderscheiden een drietal Daily Urban Systems        en natuur zijn sturend in keuzes ten aanzien van
neiuwe verbinding. De Lelylijn moet vooral verstedelijking   rondom de Lelylijn (Noord-Nederland, Regio              toekomstige verstedelijking en ook infrastructuur.
en economische ontwikkeling langs de lijn verder
                                                             Zwolle en de Metropoolregio Amsterdam). Om
bevorderen. Deze economische structuurversterking
                                                             het stedelijk netwerk in Noord-Nederland goed
vraagt om een verbeterde OV-bereikbaarheid tussen
                                                             te kunnen laten functioneren zullen Heerenveen
de kernen, waaraan de Lelylijn een belangrijke bijdrage
                                                             en Drachten hun natuurlijke positie in het netwerk
levert.
                                                             moeten innemen en dus groeien in omvang en
                                                                                                                                                                            8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>Integrale kaart. Ontwikkelperspectief
NOVEX Lelylijn




                                        Legenda:             Stedelijke nabijheid;     Fietsafstand sprinterstation;
                                             Fietsafstand IC-treinstation;     Lelylijn;    Lelylijn-tracévarianten;
                                             Bestaande treinverbinding;       IJmeerverbinding;             Nedersaksenlijn;
                                             Hoogfrequente busverbinding;            Busverbinding;   mbo   MBO;   hbo   HBO;
                                        wo   Universiteit;    Campus;      Ziekenhuis;       Kruising infra en natuur;
                                             Integrale opgave groenblauw.                                                       9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>                                                           Hier komen concrete uitgangspunten uit voort voor          westzijde ligt laagste punt van de polder. Voorkeur
                      TOELICHTING                          voorliggend Ontwikkelperspectief:                          vanuit WABOS voor oostzijde.
                      WATER EN BODEM                       •   Groningen. Inzetten op verdichting om              •   Ketelmeer. Verbinding zoeken met opgaven
                      STUREND                                  omringende gebied open te houden voor groen            dijkreconstructies en verzwaringen
                                                               en blauw.                                              (Ketelmeerdijk, Vossemeerdijk).
                                                           •   Leekstermeer. Belangrijke knoop in het             •   Lelystad. Uitbreiding onder voorwaarden geschikt.
Om in de toekomst op een duurzame, leefbare en                 grondwater- en oppervlaktewatersysteem. Met            Relatief veel waterberging nodig. Niet bouwen in
veilige manier samen te leven, is een robuust water-           groenblauwe corridorsfunctie van zuid naar             IJsselmeer (waterbergingsfunctie).
en bodemsysteem nodig. Dit vraagt aanpassingen in              noord. Hier wil je grondwaterstroming niet
onze ruimtelijke inrichting. Naast feitelijk meer ruimte       onderbreken.                                       In de Verkenningsfase zijn voor meerdere gebieden
vraagt dit ook betere afstemming van de functie            •   Leek. Onder voorwaarden geschikt. Tolbertvaart-    een landschap-ecologische en geo-hydrologische
en gebruik op de draagkracht van het water- en                 gebied is wel erg nat.                             systeemanalyses nodig om zo de keuzes vanuit de
bodemsysteem. Daarom is het nodig om water en              •   Drachten. Ondergrond (o.a. zandopduikingen)        lagenbenadering te kunnen nemen.
bodem sturend te laten zijn in de ruimtelijke ordening,        relatief geschikt om op te bouwen. Rekening
en concreet bij locatie- en inrichtingskeuzes.                 houdend met de integrale gebiedsontwikkeling
                                                               van beekdal Koningsdiep.
Wat ‘water en bodem sturend’ (WABOS) betekent,             •   Van Oordt’s Mersken. Belangrijke knoop in
is uitgewerkt in onderstaande principes, deze zijn             grondwaterstromen van diep naar hoog. Drents
gebaseerd op de Kamerbrief Water en Bodem                      plateau niet laten ‘weglekken’.
sturend van het Rijk (Ministerie van Infrastructuur en     •   Leeuwarden. Op schaalniveau Noordelijk
Waterstaat, 2022):                                             Nederland goede locatie om te bouwen in
•     (1) Niet afwentelen                                      combinatie met fijnmazige groenblauwe
•     (2) Meer rekening houden met extremen                    dooradering.
•     (3) In samenhang omgaan met wateroverlast,           •   Heerenveen. Integrale toekomstscenario’s nodig
      droogte en de bodem                                      voor Heerenveen (met het groenblauwe systeem
•     (4) Meerlaagseveiligheid                                 voor 2150 als uitgangspunt).
•     (5) Minder afdekken, minder vergraven, minder        •   Joure. Aan zuidkant weinig beperkingen vanuit
      verontreinigen                                           ondergrond. In de noordzijde ligt er vanuit
•     (6) Integrale aanpak in de leefomgeving                  WABOS een grotere opgave .
•     (7) Comply or explain (‘pas toe of leg uit’ hoe de   •   Tjeukemeer. Aanleg snelweg heeft in het
      doelen op andere wijze worden gerealiseerd)              verleden tot een troebel meer geleid (slechtere
                                                                                                                        ‘Water en bodem sturend’ is gebaseerd op de
                                                               waterkwaliteit). Watersysteemanalyse nodig.              lagenbenadering. Zie: Ruimte met Toekomst -
SWECO heeft de implicaties van Water en Bodem              •   Lemmer: Vanuit WABOS moeilijke locatie. Leent            Lagenbenadering (ruimtexmilieu.nl).
Sturend onderzocht voor de Lelylijn. Dit heeft                 zich niet voor grootschalige ontwikkelingen. Als
geresulteerd in een advies en handelingsperspectief            ontwikkelen dan waterrijk en drijvend.
(SWECO, mei 2024).                                         •   Emmeloord: Niet direct geschikt voor
                                                               woningbouw maar ook niet voor landbouw. In

                                                                                                                                                                            10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>                                                          in een (1) Dertig minuten gemeenschap; (2) Vitaal          de volgende fasen het gesprek op te zoeken met
                      TOELICHTING                         ecoland; (3) Stedelijk Netwerk en (4) Internationale       ontwikkelaars en corporaties. En door de aantallen
                      WONEN                               topregio. Deze hebben we afgezet ten opzichte van de       niet als doel op zich te beschouwen maar door ze in
                                                          groeiverwachtingen uit het onderzoek van Companen.         verband te blijven brengen met de lokale ruimtelijke
                                                          De gehanteerde bandbreedte aan extra toegevoegde           opgaven en kenmerken (demografische ontwikkeling,
                                                          woningen varieerden hierin van 66.000 woningen             verhuismotieven, onderhoudsopgave).
Vraagvolgend - Companen heeft onderzoek gedaan            (+18%) tot 140.000 woningen (+38%) ten opzichte van
naar de woningmarkteffecten van de Lelylijn richting      de huidige situatie.                                       Samengevat schetst dit Ontwikkelperspectief
2050. Het onderzoek richt zich op 8 direct aan                                                                       een potentie van 55.000 tot maximaal 115.000
de Lelylijn grenzende gemeenten: Leeuwarden,              Uit de effecten blijkt dat alleen in de scenario’s         extra woningen voor de periode tot 2050 in de
Groningen, Westerkwartier, Smallingerland,                waar we sturen op ruimtegebruik en op                      gemeenten Groningen, Leeuwarden, Westerkwartier,
Heerenveen, Fryske Marren, Noordoostpolder en             woningbouwaantallen (aan de bovenkant van de               Smallingerland, Opsterland, Heerenveen, De Fryske
Lelystad. Hier staan momenteel circa 365.000              bandbreedte) voldoende massa gegenereerd wordt             Marren, Noordoostpolder, Urk en Lelystad. Dit
woningen. Companen spreekt in haar onderzoek              voor:                                                      zijn extra woningen ten opzichte van de groei bij
de verwachting uit dat een Lelylijn voor Urk niet tot     •    De grote binnenstedelijke verduurzamingsopgave        autonome ontwikkeling zonder Lelylijn van 66.000
een grote groei in woningbehoefte zal leiden. De               (incl. kwaliteitsimpuls en toegroeien naar een        woningen (prognosejaar 2050). Ongeveer 90%
woningmarkt is hier meer lokaal georiënteerd en zal            gevarieerder woningaanbod);                           van deze extra woningen worden gerealiseerd in
onverminderd groot blijven als gevolg van het hoge        •    Tegengaan van inwonerkrimp (als gevolg                Groningen, Leeuwarden, Drachten, Heerenveen,
geboortesaldo.                                                 van huishoudensverdunning) in Heerenveen,             Emmeloord en Lelystad.
                                                               Drachten, Emmeloord en Lelystad. En daarmee
In totaal ligt er (inclusief Lelylijn) volgens                 behoud van voorzieningendraagvlak;
het onderzoek van Companen tot 2050 een                   •    Vergroten van de (stedelijke) nabijheid (van banen,
groeiverwachting van afgerond 85.000 tot 100.000               inwoners en voorzieningen) en bijbehorende
extra woningen. Deze verwachting is als volgt                  potentie voor economische interactie, ontmoeten,
opgebouwd:                                                     verblijven, lopen, fietsen, bus en trein in
•    Groeiverwachting zonder Lelylijn: 66.000 extra            Groningen, Leeuwarden, Heerenveen, Drachten,
     woningen (+18%) ten opzichte van huidige situatie.        Emmeloord en Lelystad.
     Uitgaande van de provinciale en gemeentelijke
     prognoses inclusief de afspraken uit de woondeal.    Om bovenstaande doelen te bereiken kijken we in
•    Groeiverwachting als gevolg van de komst van de      voorliggend Ontwikkelperspectief verder dan het
     Lelylijn (zonder verdere beleidsmatige ingrepen):    jaar 2050 en zetten we in op een hogere ambitie dan
     bandbreedte 85.000 (+23%) tot 100.000 (+27%)         berekend door Companen. We zetten in op anders
     extra woningen ten opzichte van huidige situatie.    bouwen: meer diversiteit in woningtypen, hogere
                                                          dichtheden en georiënteerd op het openbaar vervoer.
Vraagsturend - In het ontwerpend onderzoek                Om dit voor elkaar te krijgen is overheidsregie nodig.
‘Denkrichtingen NOVEX Lelylijn 2050’ (maart 2024)         Aanbeveling is daarbij om ‘top down’ en ‘bottom-
is de ruimtelijke potentie onderzocht van een Lelylijn    up’ met elkaar te blijven confronteren, o.a. door in

                                                                                                                                                                            11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>                                                         banen (+18%) tot 120.000 banen (+27%) ten opzichte        •   Groningen: Topzorg en onderzoek op het
                     TOELICHTING                         van de huidige situatie. Een deel van deze extra banen        gebied van Healthy Ageing, Life sciences, Big
                     ECONOMIE                            is woningbouwvolgend. Een complicerende factor                data, Energie en Chemie (o.a. Rijksuniversiteit
                                                         is echter dat de stuwende economie veel vrijer is in          Groningen, UMCG, Zernike campus), in
                                                         locatiekeuze en zich daardoor moeilijker laat sturen en       verbinding met Seaports Eemshaven en Delfzijl;
                                                         voorspellen. De randvoorwaarden voor economische          •   Leek/Roden: Maakindustrie en Health Hub
Vraagvolgend - Bureau Buiten heeft onderzoek             ontwikkeling en ondernemerschap zijn wel stuurbaar            Roden;
gedaan naar de economische effecten van de Lelylijn      en moeten op orde worden gebracht:                        •   Drachten: Innovatiecluster High Tech Systemen
richting 2050. Het onderzoek richt zich op 9 direct      •    Reistijdversnelling voor meer nabijheid binnen           en Materialen;
aan de Lelylijn grenzende gemeenten: Leeuwarden,              het stedelijk netwerk (bijvoorbeeld zodat iemand     •   Leeuwarden: Cultuurhoofdstad, Delta Areas and
Groningen, Westerkwartier, Smallingerland,                    in Groningen kan werken en de partner in                 Rescources, Watertechnologie, Food and Dairy
Heerenveen, Fryske Marren, Noordoostpolder, Urk               Amsterdam);                                              (o.a. Energie-, Water-, Dairy-, Media en Innovatie-,
en Lelystad. Hier bevinden zich momenteel 445.000        •    Optimaal onderling verbinden van bedrijven,              en University Campus; Van Hall Larenstein en
banen.                                                        campussen, onderwijs en kennisinstellingen               NHL Stenden);
                                                              (o.a. WO, HBO en MBO) (bijvoorbeeld door ze te       •   Heerenveen: Sportstad en circulair cluster;
In totaal ligt er (inclusief Lelylijn) tot 2050 een           vestigen op of nabij stations- en OV-locaties);      •   Emmeloord (Noordoostpolder): Maakindustrie,
groeiverwachting van afgerond 80.000 (+18%) tot          •    Ruimtelijk optimaliseren (cluster- en                    agribusiness en MITC in Marknesse (Lucht- en
90.000 banen (+20%). Hoe is dit aantal opgebouwd?             campusvorming; betaalbare ontwikkellocaties              Ruimtevaart);
•    WLO Hoog gaat in de periode 2022-2050 uit                voor studenten en start-ups gelieerd aan de          •   Urk: Maritiem en visserijcluster;
     van een totale groei (zonder Lelylijn) van 62.000        kennisinstellingen van het Noorden; uitnutten        •   Lelystad: Logistiek, agrifood (proeftuin WUR),
     banen (de eerste 34.000 voorzien in de periode           van het landschap als unieke vestigingskwaliteit;        circulair bouwen en luchtvaart georiënteerd
     tot 2035).                                               diversificeren van het aanbod aan woon- en               (Airport Businesspark).
•    Bureau Buiten schat de extra banengroei als              werkmilieus (meer stedelijkheid in hogere
     gevolg van de Lelylijn in tussen de 18.000 banen         dichtheden, meer ruimte voor ontmoeten en            Samengevat schetst dit Ontwikkelperspectief
     (laag scenario) en 25.000 banen (hoog scenario).         verblijven));                                        een bandbreedte van 30.000 tot 70.000 aan extra
•    De door Companen berekende extra                    •    Optimaliseren van het onderliggend openbaar          toegevoegde banen in de 10 Lelylijn gemeenten,
     woningbouwvraag kan daarbovenop nog eens                 vervoersnetwerk en het voor- en natransport.         ten opzichte van de autonome ontwikkeling van
     voor 5.000-7.000 extra banen zorgen (die met                                                                  62.000 meer banen in 2050. De onderkant van
     name zouden gaan landen in Flevoland en             We bouwen voort op dat wat krachtig is. De lokale         de bandbreedte ligt in lijn met het onderzoek
     Groningen).                                         leefomgeving is aantrekkelijk en veilig. Groningen        Economische Effecten van de Lelylijn, uitgevoerd
                                                         behoort tot de top innovatie regio’s in Europa. En        door Bureau Buiten. De bovenkant vraagt om een
Vraagsturend - Om wonen en werken in balans te           noordelijk Nederland is toonaangevend op het gebied       complementaire strategie op banengroei. Een deel
houden is het van belang om de hogere ambitie            van water, gezondheid en circulariteit. We volgen         van deze extra banen is woningbouwvolgend. Een
qua woningbouwaantallen te matchen met een               de lijn van de Houtskoolschets voor het Deltaplan         complicerende factor bij economische ontwikkeling
complementaire strategie op banengroei. De               noordelijk Nederland ‘Perspectief 2050’.                  is dat de stuwende economie veel vrijer is in
gehanteerde bandbreedte aan extra toegevoegde                                                                      locatiekeuze dan woningbouw en zich daardoor
banen varieerde in de ‘Denkrichtingen’ van 80.000        Langs de lijn zien we dat er wordt ingezet op:            moeilijker laat sturen en voorspellen.

                                                                                                                                                                              12
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>DE AANPAK                                           Stap 1. Opgaven en mogelijke                               schaalsprong voor Groningen en Leeuwarden.
Hoe zijn we bij dit Ontwikkelperspectief            oplossingsrichtingen (bouwstenen). Allereerst          De denkrichtingen hebben we ook aangevuld met
uitgekomen? Op 7 juli 2023 is het “Inspiratieboek   hebben we in beeld gebracht wat de (ruimtelijke)       een toekomstbeeld zonder ruimtelijk ingrijpen (met
Lelylijn” opgeleverd (Verkennende Houtskoolschets   opgaven zijn voor noordelijk Nederland. Hierbij        en zonder Lelylijn) om de vraag te beantwoorden
voor het integrale Ontwikkelperspectief). Op 5      hebben we gekeken vanuit de brede welvaart             wat er gebeurt als we niets doen.
maart 2024 volgde het rapport “Denkrichtingen       indicatoren, maar ook vanuit een ruimtelijke analyse
NOVEX Lelylijn 2050” (Toekomstbeelden voor          van het gebied, aangevuld met inzichten van            Stap 3. Lessen leren. Sinds de oplevering
noordelijk Nederland met de Lelylijn). Met dit      betrokken stakeholders. Vervolgens hebben we           van het denkrichtingenboek hebben we de
Ontwikkelperspectief bouwen we op de lessen uit     deze opgaven van mogelijke oplossingsrichtingen        provinciale ruimtelijke voorstellen (in kader van
beide documenten voort.                             voorzien. Dit heeft geresulteerd in een                Programma NOVEX), de opgaven voor NOVEX
                                                    bouwstenenatlas.                                       Lelylijn en de contourennota Ruimte vertaald
                                                                                                           naar een gesprekskapstok (zie pagina 17) om
                                                    Stap 2. Hoeken van het speelveld: 4                    het kwantitatieve en kwalitatieve gesprek te
                                                    denkrichtingen en 2 autonome groeiscenario’s           kunnen voeren over de effecten die horen bij de
                                                    (met en zonder Lelylijn). Deze bouwstenen hebben       verschillende denkrichtingen.
                                                    we gecombineerd tot 4 mogelijke denkrichtingen.        • Passend bij de lokale identiteit.
                                                    Deze denkrichtingen vertegenwoordigen de               • Eerlijke verdeling van de lusten en lasten.
                                                    hoeken van het speelveld. Het is niet de bedoeling     • Toekomst-bestendige regionale economie.
                                                    om 1 van deze denkrichtingen te kiezen. Ze                 Economische structuurversterking.
                                                    dienen om te ontdekken wat kansrijke (combinatie       • Zuinig (meervoudig) ruimtegebruik.
                                                    van) bouwstenen zijn voor de toekomst. Deze
                                                    denkrichtingen zijn een Lelylijn in een:               Met behulp van o.a. het Dashboard
                                                    • 30 minuten gemeenschap: overal in 30                 Verstedelijking (College van Rijksadviseurs) en
                                                        minuten reistijd het grootste deel van de          bereikbaarheidskaarten hebben we kwantitatief
                                                        dagelijkse voorzieningen nabij.                    gekeken naar een aantal indicatoren (zoals
                                                    • Vitaal Ecoland: maximaal inzetten op natuur en       stedelijkheid, bereikbaarheid, impact op de
                                                        water & bodem sturend.                             leefomgeving). Kwalitatief hebben we de
                                                    • Stedelijk Netwerk: inzetten op een                   bestuurlijke reactie op de denkrichtingen en een
                                                        samenwerkend netwerk van steden.                   viertal expertgesprekken (Economie en kennis;
                                                    • Internationale topregio: inzetten op een             Wonen; Water en bodem sturend; Natuur en
                                                                                                                                                                14
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>                                                     Provinciale ruimtelijke voorstellen op de kaart

                                                                                                                       “Waardevol Groningen” is het
                                                                                                                       uitgangspunt

landschap) meegenomen als ook de uitkomsten
van parallel uitgevoerd onderzoek:                                      We stellen het
• Water en bodem sturend (SWECO)                                        ‘Frysk eigene’ voorop
• Woningmarkteffecten (Companen)
• Gebiedspaspoorten natuur (RHDHV)
• Economische effecten (Bureau Buiten)
• Werksessie landbouw (Elzinga & Oterdoom)


Stap 4. Op basis van de lessen hebben we
een Ontwikkelperspectief samengesteld uit
bouwstenen met goed effect en draagvlak. Om
tot het Ontwikkelperspectief te komen, gebruiken
we het lagenmodel uit de Houtskoolschets,
aangevuld met de lessen van ons Ontwerpend
Onderzoek. Hieronder zullen we toelichten, welke
keuzes we gemaakt hebben en op welke wijze
het Ontwikkelperspectief is opgebouwd. Bij het
opstellen van dit perspectief kijken we ook buiten
ons gebied, denk aan NOVEX Groningen, NOVEX
Groningen-Assen, NOVEX Regio Zwolle, NOVEX
MRA en Nota Ruimte.                                                                            Verder bouwen aan een
                                                                                               krachtige samenleving voor
                                                                                               alle leeftijdsgroepen




                                                                                                                                                      16
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>Gesprekskapstok NOVEX Lelylijn
Op basis van projectdoelen Lelylijn; 15 opgehaalde opgaven; Nota Ruimte; en Ruimtelijke voorstellen Fryslân, Groningen en Flevoland.




  Passend bij de                    Eerlijke verdeling               Toekomstbestendige                 Zuinig (meervoudig)            Waterrobuust en
  lokale identiteit.                van de lusten                    (regionale) economie.              ruimtegebruik.                 natuurinclusief.
  Balans tussen                     en lasten.                       Economische                        Met oog voor lange             Bestand tegen de gevolgen
  gebruikerswaarde,                 Brede welvaart als kompas.       structuurversterking.              termijneffecten.               van klimaatverandering
  toekomstwaarde,                                                                                                                      en vergroten van de
  belevingswaarde en                •   Positief effect voor         •   Versterken economie            •   Niet afwentelen van        biodiversiteit.
  herkomstwaarde.                       zowel stad als platteland    •   Wonen en werken in                 problemen.
                                    •   Bestaanszekerheid                balans                         •   Functies slim en           •   Uitgaan van de
  •   Recht doen aan                    voor inwoners van            •   Beter benutten en                  efficiënt combineren,          lagenbenadering. Water
      eigenheid (Frysk eigene;          alle leeftijden door             verbinden kracht van               verweven of                    en bodem sturend.
      Waardevol Groningen)              goed bereikbare (incl.           noordelijk Nederland.              stapelen in plaats         •   Ruimte voor groen in en
  •   Versterken van de kracht          passend en betaalbaar)       •   Beter verbinden van                van monofunctioneel            om de stad.
      van steden, dorpen,               woningen, banen en               regio’s onderling (incl.           hectares uitleggen.        •   Meer groen en minder
      cultuur en landschap.             voorzieningen (o.a. zorg         Randstad en Duitsland).        •   Verbeteren alternatieven       verharding.
  •   Behoud van rust en                en onderwijs.                •   Aantrekkingskracht op              van de auto (voorrang      •   Minder uitstoot van
      ruimte.                       •   Gezonde, fijne en                jongeren vergroten                 aan voetganger, fietser        broeikasgassen.
                                        toekomstbestendige           •   Toereikend energie- en             en OV) om groei van        •   Herstel van natuur
                                        leefomgeving.                    grondstoffensysteem                automobiliteit tegen te        en ecologische
                                    •   Niet afwentelen op een           (circulair)                        gaan.                          verbindingen.
                                        volgende generatie.          •   Toekomstbestendige             •   Verrommeling
                                                                         landbouw                           voorkomen.



                                                                                                                                                                     17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>Positionering van
Groningen en Leeuwarden
Blik op de toekomst - Denk aan de
in Groningen geschoolde medische
toponderzoeker die na haar opleiding een
baan vond in Amsterdam, daar een partner
heeft gevonden maar dankzij de Lelylijn
uiteindelijk weer terug kon keren naar het
Noorden. Mede aangetrokken door de
rust en de nabijheid van de Friese Meren.
Als ook de relatieve betaalbaarheid en
goede bereikbaarheid op het kruispunt
van meerdere sociale levens. Dankzij de
nieuwe snelle verbinding kon de partner
in Amsterdam blijven werken en kon de
persoon zelf een baan accepteren bij het
UMCG. De kinderen vonden een school in
het Noorden.




                                             18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>19
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>Pijler 1. Positionering van Groningen
en Leeuwarden




                                        Toelichting:
                                        •   De kaart is een grafische
                                            bewerking van de kaart behorende
                                            bij ‘Contouren Toekomstbeeld
                                            OV 2040’. Met toevoeging van de
                                            Lelylijn en de Nedersaksenlijn.
                                        •   In   lichtgroen de steden uitgelicht
                                            waar lopen, fietsen en OV de
                                            belangrijkste modaliteiten zijn voor
                                            interne verplaatsingen.
                                        •   In    rood de internationale
                                            verbindingen. In       donkerblauw
                                            ‘vaak en snel’. In     lichtblauw
                                            ‘comfortabel en snel’. In    grijs
                                            ‘verbindende lijnen’


                                                                                   20
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>Pijler 1. Positionering                                      Groningen en Leeuwarden
AMBITIES                                               (strategie Regio Groningen-Assen), afspraken en       nabijheid nodig en meer OV- en fietsgericht
Grote steden zijn de motoren achter onze               ambities. Hierin wordt namelijk fors ingezet op       (her)ontwikkelen in directe nabijheid van het
economie. Bedrijven, huishoudens en instellingen       meer compactheid, nabijheid, meer stedelijke          station.
vestigen zich bij voorkeur in de buurt van andere      verblijfskwaliteit, aandacht voor spoorzones en
bedrijven, instellingen en huishoudens zodat ze        campussen, minder ruimte voor de auto en meer
kunnen profiteren van elkaars aanwezigheid. Dit        ruimte voor openbaar vervoer, fiets, lopen en
fenomeen noemen we agglomeratiekracht. Met             verblijven. Dit in combinatie met een ‘groen groeit
de Lelylijn kan noordelijk Nederland profiteren van    mee’ agenda als contramal/ tegenhanger voor de
de onderwijshubs en economische powerhouses            verdichting. Met de Lelylijn komt er een kans voor
in o.a. de Metropoolregio Amsterdam (MRA),             verdere doorontwikkeling en verdere verdichting.
Metropoolregio Utrecht (MRU), Metropoolregio           Meer ‘achterkanten van de stad’ te transformeren
Rotterdam-Den Haag (MRDH), Regio Zwolle,               en om bouwen in hogere dichtheden mogelijk te
België en Duitsland (Hamburg en Bremen). Het           maken.
Lelylijngebied kent vier stedelijke motoren:
Amsterdam, Groningen, Zwolle en Leeuwarden.            Het gaat orde van grootte om de volgende
                                                       ontwikkeling, waarbij we de focus binnenstedelijk
WAT IS DAAR VOOR NODIG?                                leggen, op locaties die liggen binnen fietsafstand
(A) SYSTEEM                                            van centrum en station:
We zetten in op een snelle en comfortabele Lelylijn    • In Groningen orde van grootte 40.000 –
tussen Amsterdam en Groningen/Leeuwarden.                  50.000 woningen en 30.000 – 40.000 banen
Snel gaat in deze over een reistijdhalvering naar in       (tov heden). In de verstedelijkingsstrategie
totaal circa 70 minuten voor beide lijnen. Nu is dat       Regio Groningen-Assen is voor de stad
nog ongeveer 120 minuten. Ook de verbindingen              een groei afgesproken van 32.000 nieuwe
tussen Zwolle en Groningen/Leeuwarden blijven              woningen en 28.000 banen (tot 2040). Het is
belangrijk.                                                dus een extra doorontwikkeling met versterking
                                                           van ruimtelijke kwaliteit en behoud van
(B) PLAATS                                                 openheid van het landschap.
Groningen en Leeuwarden maken een verdere              • In Leeuwarden orde van grootte 15.000 –
doorontwikkeling en groei door. Deze pijler past           30.000 woningen en 15.000 – 20.000 banen
goed bij reeds gemaakte verstedelijkingskeuzes             (tov heden). In Leeuwarden is meer stedelijke
                                                                                                                                                             21
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>  Groningen                                                                            Groningen
  Huidige situatie                                                                     Ambitie met Lelylijn




Het Daily Urban System van Regio Groningen-Assen strekt zich uit. Met de Lelylijn     Vanuit Leeuwarden doet een snelle trein zonder tussenstops er ook ongeveer 70
is het vanuit Groningen straks ongeveer 15 minuten reizen naar Drachten; 25 minuten   minuten over om in Amsterdam-Zuid aan te komen. Het stuk tussen Leeuwarden en
naar Heerenveen; 35 minuten naar Emmeloord; 50 minuten naar Lelystad; en iets         Heerenveen blijft circa 15 minuten reizen. Leeuwarden-Emmeloord kan in circa 25
meer dan een uur naar Almere. De snelste trein (snelle, directe verbinding zonder     minuten worden afgelegd.
tussenstops) doet er circa 70 minuten over naar Amsterdam-Zuid. Dat is bijna een
reistijdshalvering ten opzichte van de huidige situatie.

                                                                                                                                                                        22
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>              Bestaande plannen
              Stadshavens Groningen
              Met ontwikkelingen in
              Europapark, Suikerzijde
              en Eemskanaal
              ontwikkelt Groningen
              nieuwe gemengde
              stedelijke gebieden
              waar gewoond, gewerkt
              en gerecreëerd kan
              worden. Met meer
              nabijheid, hogere
              dichtheden en meer
              interactie in de
              buitenruimte dan
              voorheen.
Beeld: KCAP

              Artistiek toekomstbeeld
              Leeuwarden voorbij
              2050. Voor de vitaliteit
              van Leeuwarden is
              het van belang dat de
              rest van Nederland
              ‘dichterbij’ komt.
              Leeuwarden zet daarom
              in op kwalitatieve
              ontwikkelingen
              in de Spoorzone.
              Met minder auto
              infrastructuur en meer
              buitenruimtekwaliteit
              voor lopen, fietsen en
              verblijven.


                                         23
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>Drie zelfstandige
Daily Urban Systems
Blik op de toekomst - Een in Groningen
opgeleide Friese ondernemer begon
een hightech start-up op het grensvlak
van gezondheidszorg en gezonde
voeding. Een plek bemachtigen op het
direct aan het spoor tot ontwikkeling
gekomen innovatiecluster in Drachten
was relatief betaalbaar. Met het OV is
deze plek bovendien makkelijk bereikbaar
voor studenten uit zowel Leeuwarden,
Groningen, Assen als Emmen. Incidenteel
reizen medewerkers en onderzoekers
met de trein van- en naar Amsterdam,
Utrecht en Eindhoven voor externe
samenwerkingen. In het weekend zorgen
ze echter dat ze terug zijn om vanuit
Drachtstervaart- en haven de Friese Meren
op te gaan.




                                            24
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>25
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>Pijler 2. Drie zelfstandige
Daily Urban Systems


Toelichting:
•   Rode kleur geeft het Daily Urban System
    van Metropoolregio Amsterdam weer,
    waar Lelystad onderdeel van uitmaakt.
•   Blauwe kleur geeft het Daily Urban
    System van Regio Zwolle weer, waar de
    Noordoostpolder onderdeel van uitmaakt.
•   Groene kleur geeft het Daily Urban
    System van Regio Groninigen-
    Leeuwarden weer. Dit is een integratie
    van het Fries Stedelijk Netwerk met de
    Regio Groningen-Assen.


•   De sterren zijn de ‘stepping stone’
    steden waar we een schaalsprong
    voorstellen.




                                              26
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>Pijler 2. Drie                   zelfstandige Daily Urban systems
AMBITIES                                             deze regionale clusters vormt de linking pin.         zo profiteren van de schakelstadfunctie tussen drie
We kiezen voor een strategie waarbij regionaal       Lelystad wordt een stepping stone tussen de           stedelijke regio’s. Drachten gaat haar rol vervullen
economische ontwikkeling gelijk op gaat met          Metropoolregio Amsterdam (MRA), Regio Zwolle          als meest centraal gelegen stad in de regio Noord-
(extra) woningbouw, dit mede om de groei van         en het noorden. Heerenveen vervult zo’n rol tussen    Nederland. Emmeloord als centrumstad van
lange afstand pendel tegen te gaan. Cruciaal voor    de Regio Zwolle en het noorden.                       Noordoostpolder en Urk.
een dergelijke strategie is economische nabijheid
binnen het Daily Urban System. Zodat mensen die      WAT IS DAAR VOOR NODIG?                               De ambitie: We zetten in op een forse schaalsprong
er wonen er ook kunnen werken. Binnen het gebied     (A) SYSTEEM                                           met een focus op 15-30 minuten loop- en
van NOVEX Lelylijn onderscheiden we drie van dit     Om de Daily Urban Systems goed te laten               fietsafstand van het station (orde van grootte
soort systemen: de Metropoolregio Amsterdam,         functioneren moet de Lelylijn in voldoende            25.000-40.000 woningen en 15.000-25.000 banen
Regio Zwolle en Regio Groningen-Leeuwarden.          frequentie de verschillende stedelijke kernen         in Lelystad; 10.000-20.000 woningen en 5.000-
De stedelijke kernlocaties binnen deze regio’s       binnen die systemen verbinden. Dat vraagt dus         15.000 banen in de andere kernen). De nieuwe
liggen op maximaal circa 30-45 OV-minuten van        goede verbindingen tussen Heerenveen, Drachten,       woningen en banen zijn geen doel op zich. Ze
elkaar vandaan en kunnen zo profiteren van elkaars   Leeuwarden, Groningen, Assen en Sneek (Noord-         zijn bedoeld om het onderscheidend vermogen
nabijheid (dat noemen we ‘borrowed size’).           Nederland). Tussen Zwolle, Emmeloord en Lelystad      van de kernen te vergroten: meer stad worden,
                                                     (Regio Zwolle). En tussen Amsterdam, Almere en        met hogere dichtheden en voldoende massa voor
We versterken het regionale ecosysteem               Lelystad (MRA). Plus een verbinding die de 3 Daily    economische innovatiekracht en het aanjagen van
maximaal door van elkaars nabijheid aan              Urban Systems aaneen rijgt (Lelystad-Emmeloord-       de mobiliteitstransitie en de herstructurerings- en
inwoners, banen en voorzieningen te profiteren       Heerenveen).                                          vernieuwingsopgave.
en door meerwaardegericht te selecteren en te                                                              • Doorzetten ontwikkelingen Lelystad met
specialiseren. Zo zorgen we ervoor dat jongeren      (B) PLAATS                                                schaal- en kwaliteitssprong: Lelystad groeit
in noordelijk Nederland willen blijven. Er komen     Een sterke corridor heeft altijd meerdere ‘stepping       naar stedelijke nabijheid.
innovatieve broedplaatsen voor lokale start-         stones’ langs de lijn. Op de A2 tussen Amsterdam      • Schaalsprong (meer stad worden) en
ups en talent. Aan het spoor ontstaan nieuwe         en Eindhoven zijn dat bijvoorbeeld Utrecht en             kwaliteitsopgave Heerenveen in relatie tot
stedelijke innovatieclusters en campussen in         ‘s-Hertogenbosch. Op de A50 tussen Eindhoven              bodem- en watersysteem.
Groningen, Leeuwarden, Lelystad, Emmeloord/          en Zwolle zijn dat Nijmegen, Arnhem en Apeldoorn.     • Schaalsprong (meer stad worden) en
Urk, Heerenveen en Drachten. Economische             Lelystad, Emmeloord, Heerenveen en Drachten               kwaliteitsopgave Drachten.
vernieuwing vindt plaats door kruisbestuiving        vervullen die rol nu nog onvoldoende. Daarom          • Schaalsprong Emmeloord als stedelijk centrum
tussen deze verschillende regionale clusters         stellen we hier meer massa en onderscheidend              van de Noordoostpolder.
en het onderwijs. De treinverbinding tussen          vermogen voor. Lelystad en Heerenveen moeten
                                                                                                                                                                  27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre> Heerenveen                                                                             Heerenveen
 Huidige situatie                                                                       Ambitie met Lelylijn




Regio Noord-Nederland gaat als systeem functioneren. Met de komst van de Lelylijn   •     Groningen-Drachten gaat naar circa 15 minuten
gaan de kernen in Noord-Nederland veel meer als één systeem functioneren. Het       •     Drachten-Heerenveen gaat naar circa 10 minuten
Fries Stedelijk Netwerk en de Regio Groningen-Assen groeien aaneen. De stedelijke   •     Leeuwarden-Heerenveen blijft circa 20 minuten
kernen liggen straks allemaal op maximaal 30-45 minuten hoogwaardige OV-minuten     •     Heerenveen-Emmeloord gaat naar circa 15 minuten
van elkaar vandaan.                                                                 •     Emmeloord-Lelystad gaat naar circa 15 minuten



                                                                                                                                            28
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>Artistiek toekomstbeeld
Drachten voorbij 2050
De uitdaging voor
Drachten is om meer
stad te worden. De
ambitie is om De Haven,
Tussendiepen en het
centrum met elkaar te
verbinden zodat er een
unieke ‘wateretalage’
ontstaat met een campus
en gemengde woon- en
werklocaties. Dit gebied
zal als fysieke showcase
fungeren voor het
Innovatiecluster Drachten.




Artistiek toekomstbeeld
Emmeloord voorbij 2050.
Om ervoor te zorgen
dat extra woninggroei
niet leidt tot files op de
A6 moet Emmeloord
zich meer gaan
richten op duurzame
verplaatsingsvormen,
waaronder lopen, fiets en
bus als voortransport voor
de trein. Een dergelijke
transitie vraagt nabijheid,
compacte bouwvormen
en meer ruimte voor
langzaam verkeer ten
faveure van de auto.



                              29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>Vitale kernen en
vitaal platteland
Blik op de toekomst - We focussen ons op
een aan de Noordoostpolder gebonden
familie. Het gezin uit Espel zag haar
reismogelijkheden fors verruimd worden.
De kinderen konden al zelfstandig naar
opa en oma in Emmeloord met de fiets,
E-bike of met de bus. Nu kunnen ze dankzij
de Lelylijn vanuit Emmeloord ook in een
uur in Amsterdam of Groningen zijn voor
een dagje uit. Ook voor opa en oma werd
het makkelijker om een dagje te plannen
richting Rijksmuseum, het Groninger
Museum of ARTIS. Zodra de kinderen
gingen studeren hoefden ze niet meer
per se de gemeente te verlaten, omdat
de vervolgopleiding in de stad veel beter
bereisbaar werd.




                                             30
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>Pijler 3. Vitale kernen en vitaal platteland



Toelichting:
•   De     zwarte lijnen zijn het
    bestaande spoor en de Lelylijn
    (    met zwart gestippeld
    tracévarianten)
•   Groene cirkels      zijn nieuwe
    stations (incl. Nedersaksenlijn);
    rode cirkels     bestaande IC-
    stations en blauwe       cirkels
    bestaande sprinterstations.
•       Rode lijnen zijn (grotendeels
    bestaande) hoogwaardige
    bussen naar grote kernen
    zonder treinstation (waaronder
    Q-link systeem in Groningen
    en de verbindingen naar Urk,
    Lemmer, Joure, Sneek, Bolsward,
    Stiens, Burgum, Dokkum en
    Oosterwolde)
•       Lichtgrijze lijnen geven het
    bestaande bussysteem weer.
•   In de context de Nedersaksenlijn
    (    ) en IJmeerverbinding (       ).




                                               32
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>Pijler 3. Vitale                         kernen en vitaal platteland
AMBITIES                                                  station/stad-regio overstap, met overstappunten          Hier ligt een keuze voor (voor in de
In de kernen op het platteland zijn Mienskip en           voor collectief vervoer (HOV, flex- en                   Verkenningsfase): wel of geen station in Leek?
Noaberschap centrale kernwaarden. Mensen                  doelgroepenvervoer, kleinschalig OV), (deel-)        •   Stad-regio overstap in Leeuwarden. Met het
kennen elkaar, voelen zich onderling verbonden            auto en fiets (doorfietsroutes en deelfietsen). De       stedelijker worden van de stad Leeuwarden en
en zijn trots op de hechte sociale banden, de             minimale ambitie is het intact houden van de             het terugdringen van de rol van de auto binnen
buurt, de wijk, de cultuur, de taal en het landschap.     huidige bereikbaarheidskwaliteit.                        De Haak wordt de overstap tussen regionale en
Samen dragen ze zorg voor hun nabije omgeving.                                                                     stedelijke mobiliteit belangrijker. Dit vraagt om
Kleinschaligheid is de norm. Daarom zetten we hier        SPRINTERSTATIONS. Het functioneren en                    een systeem van overstaphubs in de richtingen
in op leefbaarheid en kwalitatieve ontwikkelingen         belang van de Lelylijn voor noordelijk Nederland         van Dokkum, Stiens, Harlingen/Franeker,
naar lokale ondergrond, aard, schaal, opgave en           is sterk afhankelijk van het aantal en de locaties       Burgum en Drachten. Station Werpsterhoeke
identiteit. En met onderscheidende specialisatie          van de toekomstige nieuwe sprinterstations. In           kan een dergelijke hubfunctie vervullen.
op kwaliteiten zoals ‘genieten op het water’,             de volgende fase zullen hier definitieve keuzes in   •   Station Emmeloord als OV-poort voor de
wandel- en fietskwaliteit en streekproducten.             gemaakt moeten worden. Voor de Verkenningsfase           Noordoostpolder en Urk.
                                                          ligt er de vraag open of Leek, Lemmer en/of Joure    •   Station Drachten als OV-poort voor
Voor vitale kernen en vitaal platteland is een zekere     een sprinterstation krijgen aan de Lelylijn. Het         Feanwâlden, Dokkum, Buitenpost en
mate van basis-bereikbaarheid nodig. De huidige           uitgangspunt is ja zolang ze goed geïntegreerd           Opsterland.
en toekomstige spoorlijnen in noordelijk Nederland        kunnen worden in de totale dienstregeling en het     •   OV-bereikbaarheid voor de Zuidwesthoek van
vormen samen de ruggengraat van het (openbaar)            onderliggende OV-systeem (en daarmee lokaal dus          Fryslân. Hier ligt een systeemrelatie met de
vervoersysteem. De (toekomstige) stationslocaties         echt voor bereikbaarheidswinst zorgen). We zetten        keuze (in Verkenningsfase) voor: wel of geen
vormen een belangrijk knooppunt waar alle                 hoe dan ook in op goede OV-bereikbaarheid voor           station in Lemmer en/of Joure? Mede in relatie
vervoersmodaliteiten samen komen (denk o.a. aan           het Westerkwartier en Zuidwesthoek van Fryslân.          tot: hubfunctie station Heerenveen? En in het
(deel)auto, (deel)fiets, HOV, bus en flexvervoer). Hier                                                            verlengde, hoe wordt Sneek goed aangetakt op
wordt de verbinding gelegd met het platteland en          Belangrijke elementen:                                   de Lelylijn?
met lokaal gewortelde wereldspelers.                      • Q-link systeem rondom de stad Groningen in
                                                              de richtingen van o.a. Zuidhorn, Leek, Roden,    (B) PLAATS
WAT IS DAAR VOOR NODIG?                                       Zuidlaren, Beijum en Delfzijl. Nieuwe stations   • Bij tracékeuze: Voorkomen dat dorpskernen
(A) SYSTEEM                                                   in Leek en Suikzijde hebben de potentie om            geïsoleerd raken tussen de infrabundels,
Deze pijler vraagt om een dekkend OV systeem.                 geïntegreerd te worden in dit systeem.                relevant voor bijvoorbeeld Oostwold
Dat gaat in aanvulling op de Lelylijn over een            • Minimaal gelijkwaardige                                 (Westerkwartier), Luxwoude en Bant.
complementair systeem van hubs voor de                        bereikbaarheidskwaliteit Westerkwartier.         • Geen grootschalige
                                                                                                                                                                       33
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>  Aantal bereikbare banen                                                               Aantal bereikbare banen
  Huidige situatie                                                                      Ambitie met Lelylijn




Effect op de bereikbaarheid. De grootste effecten qua bereikbaarheid zijn              Wel omdat je vervolgens vanuit Drachten of Leeuwarden veel sneller in Groningen
logischerwijs te vinden op de plekken die een station krijgen aan de Lelylijn. Maar    of Amsterdam kan zijn. Dit soort effecten kunnen worden gemaximaliseerd door het
ook in de tweede en derde lijn zijn positieve effecten waar te nemen. Ook het          onderliggend netwerk te optimaliseren op de dienstregeling van de Lelylijn. Reeds
bereikbaarheidspotentieel van kleinere kernen in bijvoorbeeld Opsterland, Noardeast-   bestaande OV verbindingen tussen bijvoorbeeld Bolsward-Sneek-Joure-Heerenveen
Fryslân, Súdwest-Fryslân, Waadhoeke of Tytsjerksteradiel neemt toe. Niet omdat de      of Drachten-Burgum-Dokkum krijgen met een Lelylijn meer waarde omdat de
verbinding richting Drachten of Leeuwarden er met een Lelylijn sneller van wordt.      knooppotentie van Drachten en Heerenveen toeneemt.

                                                                                                                                                                           34
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>    woningbouwontwikkelingen in Lemmer,
    Joure en Leek maar ontwikkelingen naar
    lokale ondergrond, aard, schaal, opgave en
    identiteit. Bij keuze voor het aanleggen van
    stations in deze kernen vormt de inpassing
    van het stationsgebied een bijzondere
    uitdaging (door relatief geïsoleerde en met de
    snelweg gebundelde ligging en bijbehorende
    barrièrevraagstukken voor bijv. lopen en
    fietsen).
•   Behoud van leefbaarheid. Ontwikkelingen
    met oog voor de grote herstructurerings-
    en vernieuwingsopgave waar de kernen
    voor staan (denk aan: adaptief omgaan
    met bodemdaling, verduurzamingsvraag,
    demografische ontwikkelingen zoals vergrijzing
    en huishoudensverdunning en transitie-
    opgaven).
•   Realistisch en duurzaam toekomstperspectief
    voor de landbouw. Waarbij duurzaam
    verdienmodel voor de boer hand in hand
    gaat met een robuuste en klimaatbestendige
    waterhuishouding, een stevig natuurnetwerk en
    rijke biodiversiteit.




                                                     35
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>Een goed
functionerend bodem-,
water-, en natuursysteem
Blik op de toekomst - Het zijn de
waterdruppels van het Drents Plateau die
vanuit de beken en rivieren afstromen naar
het Lauwersmeer en het IJsselmeer, of via
het grondwater als kwel terechtkomen
in de lage veenpolders. Het stromende
water zorgt lokaal voor bijzondere natuur
en diersoorten zoals broedvogels als de
Grutto, Roerdomp en Veldleeuwerik. De
Lelylijn werd zodanig ingepast dat dit
systeem van water en natuur ongestoord
haar gang kon blijven gaan. Dat vroeg in
het bijzonder om extra aandacht op de
plekken waar het systeem van water en
infrastructuur elkaar kruisen, zoals bij Van
Oordt’s Mersken en het Leekstermeer.

                                               36
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>Pijler 4. Een goed functionerend bodem-,
water-, en natuursysteem




                                           Toelichting:
                                           •   De sterren zijn punten waar
                                               natuur en watersysteem de infra
                                               kruisen
                                           •   Het blauw staat voor beken,
                                               vaarverbindingen en meren
                                           •   Groen is het Nationaal
                                               Natuurnetwerk.
                                           •   Roze is het veenweidegebied
                                           •   Bij de rode contouren stellen
                                               we een aantal integrale
                                               systeemvraagstukken voor.



                                                                                 38
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>Pijler 4. Een goed functionerend bodem, water, en natuursysteem

AMBITIES                                               We bouwen voort op het cultuurlandschap en
Door water en bodem sturend te laten zijn              werken aan een toegankelijk landschap van
bereiden we ons voor op een ander en grilliger         wereldklasse. Daarin worden het UNESCO
klimaat in de toekomst. Zo kunnen we leven,            werelderfgoed Schokland en de Nationale
wonen en werken in een veilige omgeving, met een       Wederopbouwgebieden Noordoostpolder en
gezonde bodem en voldoende en schoon water.            Haskerveenpolder gekoesterd.
We hanteren de volgende uitgangspunten zoals
geformuleerd in de ‘Water en Bodem sturend brief’      We dragen zorg voor het zicht op het landschap
(november 2022):                                       vanuit de trein. En op het zicht vanuit het landschap
• Niet afwentelen (in tijd, ruimte en kosten);         op de Lelylijn. Met name op de kruising van
• Meer rekening houden met extremen                    infrastructurele en landschappelijke lijnen ligt een
    (bijvoorbeeld backcasting vanuit het jaar 2150);   ontwerpopgave die om zorgvuldigheid vraagt.
• In samenhang omgaan met wateroverlast,                                                                       Integrale systeem- en gebiedsopgave
    droogte en de bodem;                               WAT IS DAAR VOOR NODIG?                                 Leekstermeer (met aandacht voor o.a. Natura2000,
• Meerlaagseveiligheid;                                (A) SYSTEEM                                             beekdalherstel, vernatting, waterberging, barrière
•   Zo min mogelijk afdekken, vergraven en niet        Water en bodem nu en in de toekomst sturend             A7, groenblauwe corridor en het recreatief stedelijk
    verontreinigen van de bodem;                       laten zijn vraagt om een transitie waarbij we           uitloopgebied).
•   Integrale aanpak in de leefomgeving;               het vergroenen en verblauwen beschouwen als
•   Comply or explain (pas toe of leg uit).            een ontwikkeldoel op zichzelf. Dat gaat onder
                                                       andere over het herstel van cruciale schakels in
In het NOVEX Lelylijngebied gaat het om twee           het grondwater- en oppervlaktesysteem. Binnen
overkoepelende watersystemen: (1) het systeem          dat systeem moet de Lelylijn zorgvuldig worden
van Drents Plateau, zand, beekdalen en veen; (2) de    ingepast. Cruciale systeemvraagstukken liggen
Flevopolders. Teelt en functie volgen het waterpeil.   er voor het Leekstermeergebied, Van Oordt’s
Het duurzaam runnen van agrarische bedrijven           Mersken en Heerenveen (zie kaders). Deze
gaat samen met het verhogen van de biodiversiteit      integrale vraagstukken liggen overigens ook al op
en recreatieve waarden in het boerenland (lokale       tafel in het geval er geen Lelylijn komt.
voedsel- en streekproducten, weidevogel- en
boerenfietsroutes).


                                                                                                                                                                      39
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>                                                                                                       (B) PLAATS
                                                                                                       Lokaal wordt deze pijler doorvertaald naar ontwikkelen
                                                                                                       met zorg voor ruimte, water en landschap. Bijzondere
                                                                                                       accenten voor specifieke gebieden:
                                                                                                       • Integrale gebiedsopgaven Tjeukemeer, Ketelmeer
                                                                                                            en bestaand verstedelijkt gebied Lemmer
                                                                                                       • Openhouden van het landschap rondom de stad
                                                                                                            Groningen;
                                                                                                       • Behoud van kleinschaligheid in Leek, met zorg voor
                                                                                                            coulisselandschap van het Zuidelijk Westerkwartier;
                                                                                                       • Behoud van kleinschaligheid in Joure. Als hier wordt
                                                    Integrale systeem- en gebiedsopgave                     gedacht aan ontwikkelingen (wonen en werken) dan
                                                    Verstedelijkt Heerenveen (met aandacht voor o.a.        is de zuidelijke ontwikkelrichting de meest wenselijke
                                                    versterking regionale keringen, vernattings- en         gedacht vanuit ‘water en bodem sturend’;
Integrale systeem- en gebiedsopgave Van Oordt’s     waterbergingsopgave, verhoging polderpeilen,       • Behoud van de karakteristieke landschappelijke
Mersken – Koningsdiep (met aandacht voor o.a.       stedelijke wateroverlast en hittestress,               structuur (wederopbouwgebied) Noordoostpolder.
Natura2000, waardevolle natuur, beekdalherstel,     onderhoudsopgave rioleringssysteem).                   Als in Emmeloord gedacht wordt aan nieuwe
vernatting, waterberging, drinkwater Luxwoude,                                                             uitleglocaties (wonen en werken) dan gaat vanuit
barrière A7, herstel van Koningsdiep in Drachten-                                                          ‘water en bodem sturend’ de voorkeur uit naar
Zuid en identiteitsversterking Opsterland).                                                                de oostkant (ipv de westkant). Hierbij is alsnog
                                                                                                           extra aandacht nodig voor overstromingsrisico,
                                                                                                           grondwater, kwel en ruimte voor waterberging.




                                                                                                                                                                     40
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>                                                Integrale gebiedsopgave Ketelmeer (met               Integrale gebiedsopgave ‘bestaand verstedelijkt
                                                aandacht voor o.a. Natura2000, dijkreconstructies-   gebied Lemmer’ (met aandacht voor o.a.
                                                en verzwaringen Ketelmeer en Vossemeerdijk,          overstromingskans vanuit IJsselmeer en Friese
                                                archeologisch monument Swifterbant,                  Boezem, versterkingsopgave primaire en regionale
                                                doorvaarhoogte, natuurgebied Kamperhoek,             waterkeringen, bodemdaling, wateroverlast,
Integrale gebiedsopgave Tjeukemeer (met         vluchtroutes vanuit meerlaagse veiligheid en         kleinschalige ontwikkelingen).
aandacht voor o.a. natuur- en waterkwaliteit,   toegankelijkheid landbouwvoertuigen)
waterberging en vernattingsopgave omringende
polders, aquaduct Scharsterrijnbrug,
panoramafunctie ‘poort naar Fryslân’).




                                                                                                                                                        41
</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre>                                                                         Illustratie op
                                                                         basis van
Groen groeit mee                                                         het rapport
                                                                         “Weerbaarder,
Verstedelijking, natuur en landschap kunnen                              guller en
elkaar versterken. Een mooi voorbeeld is                                 attractiever”
veenweidegebied Midden-Delfland. Rust, ruimte                            (Places of
en openheid zijn hier gegarandeerd dankzij de                            Hope, 2018)
waarde die omwonende stedelingen (midden
in de 2,5 miljoen inwoners tellende drukke
metropoolregio Rotterdam, Den Haag en
Delft) eraan hechten. Focuspunten zijn hier het
versterken van natuurwaarden, een klimaatrobuuste
inrichting, de ruimtelijke en recreatieve kwaliteit,
robuuste stad-land verbindingen en een duurzame
landbouw. Het runnen van gezonde agrarische
bedrijven gaat hier samen met het verhogen
van biodiversiteit en recreatieve waarden in het
boerenland (streekproducten worden vermarkt in
omliggende gemeenten en er ontstaan weidevogel-
en boerenfietsroutes).
                                                       •   Nationaal Natuurnetwerk
Ook het Lage Midden van Fryslân kan gevarieerder       •   Vaarverbindingen, meren en beken
en aantrekkelijker worden; er ontstaan tal van         •   ‘Randzone klei op veen’. Gangbare
nieuwe gradiënten en geleidelijke overgangen               melkveehouderij op 100% weideland
                                                       •   ’Tussen de Meren’. Natuurinclusieve
in het gebied, die van grote waarde zijn voor
                                                           melkveehouderij met 75% weideland
natuur en die zullen dienen als aantrekkelijker en         en 25% hooiland.
toegankelijker uitloopgebied voor inwoners van         •   ‘Puur veenweiden’. Natuurinclusieve
de omliggende stedelijke gebieden van Drachten,            melkveehouderij met 100% hooiland.
Heerenveen, Sneek, Leeuwarden en Groningen.            •   ‘Diepe veenpolders’. Circulaire
                                                           landbouwbedrijven met onder
                                                           andere natte teelten waarbij het
                                                           water boven of in het maaiveld staat,
                                                           fluctuerend met de seizoenen.

                                                                                                   42
</pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 43 ======================================================================

<pre>Opsterland / Beekdal Koningsdiep (Keningsdjip, Boarn of Alddjip)
Het Koningsdiep rijgt Europese topnatuur (Natura2000) aaneen. Hier liggen de Bakkeveense Duinen, Wijnjeterper Schar en Van Oordt’s Mersken. In de jaren zestig
is de loop van de beek aangepast en het gebied rondom het Alddjip geoptimaliseerd voor agrarisch gebruik. Nu krijgen water en natuur juist weer meer de ruimte.
Dat biedt een enorme kwaliteitsimpuls en extra recreatiemogelijkheden voor inwoners van omliggende kernen en steden zoals Beetsterzwaag, Gorredijk, Bakkeveen
(Opsterland), Drachten en Heerenveen. De ambitie is om het Koningsdiep nog meer dan nu een verbinder van natuur, water en recreatie te maken.

                                                                                                                                                                  43
</pre>

====================================================================== Einde pagina 43 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 44 ======================================================================

<pre>Doorkijk naar het vervolg




                            44
</pre>

====================================================================== Einde pagina 44 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 45 ======================================================================

<pre>Aandachtspunten voor het vervolg
Het Ontwikkelperspectief Lelylijn laat de                  Op welke wijze kunnen we invulling geven aan            centra en de rest van Nederland.
kansen zien, maar er blijven aandachtspunten.              bodem&water sturend met de onzekerheden             •   Veel kan en moet onafhankelijk van een
Het Ontwikkelperspectief Lelylijn biedt in onze            van een zichtjaar 2150?                                 Lelylijn. Denk aan doorwerken van WABOS,
ogen een goed antwoord op de uitdagingen waar                                                                      de groeiambities in Groningen (strategie Regio
noordelijk Nederland zich voor gesteld ziet staan.     Meekoppelkansen. De Lelylijn kan niet alle                  Groningen-Assen) en Lelystad (strategie MRA),
Desondanks blijft het voor een volgende fase nodig     opgaven dragen maar kan wel een vliegwiel zijn.             investeren in openbaar vervoer en de grote
om specifiek aandacht te hebben voor de zorgen         Dat vraagt om het uitlijnen (ingroeien) van beleid en       onderhouds- en herstructureringsopgave.
die er leven en om daarbij expliciet op de volgende    gebiedsontwikkelingen op dit Ontwikkelperspectief.      •   Wat de Lelylijn brengt is een vliegwiel
onderwerpen te verdiepen:                              Hoe zorgen we ervoor dat we de investeringen                voor opgaven in noordelijk Nederland;
• Woningbouwopgave: voor wie bouwen we de              van de Lelylijn maximaal benutten om alle lopende           evenwichtigere verdeling over regio’s; reistijd-
    woningen, wat gebeurt er in het omliggende         transities (energie, klimaat, landbouw en mobiliteit)       halvering voor Groningen en Leeuwarden;
    gebied, wat is de impact op de woningmarkt en      maximaal vooruit te helpen?                                 de kans om een schaalsprong in te zetten
    lukt het ook om deze woningen met beperkte                                                                     in Leeuwarden, Drachten en Heerenveen;
    impact op de ruimtelijke kwaliteit en met          Niet kiezen is ook een keuze. In gesprekken over            versnelling van de ontwikkelambities voor
    voldoende diversiteit te ontwikkelen?              de Lelylijn worden zorgen geuit ten aanzien van             Groningen en Lelystad; en groeiende
•   Mobiliteit buiten Lelylijn, ook onderliggend       het effect op de identiteit en de rust en ruimte            keuzevrijheid voor inwoners en bedrijven.
    OV: wat betekent de Lelylijn voor de OV-           van noordelijk Nederland. Hierbij wordt ervan uit
    bereikbaarheid van de kernen zonder een            gegaan dat bij het uitstellen of zelfs niet maken       Hoe en in welk tempo het Lelylijngebied
    toekomstig station? Hoe kan het regionale          van ruimtelijk structurerende keuzes (zoals in het      zich precies gaat ontwikkelen laat zich lastig
    OV-systeem optimaal worden ingericht met           Ontwikkelperspectief) alles blijft zoals we dat         voorspellen. Wel is duidelijk dat de Lelylijn van
    de Lelylijn als backbone? Wat is het effect        vandaag de dag kennen. Dit is echter een utopie:        meerwaarde is voor een toekomst met behoud
    van de verstedelijking in noordelijk Nederland     • Bij geen beleidswijzigingen is er buiten de           van leefbaarheid, economische ontwikkeling,
    op langeafstand autoverplaatsingen op het              steden Leeuwarden, Groningen en Lelystad            meer ondernemerschap; behoud van talent en
    hoofdwegennet?                                         niet voldoende massa voorhanden om krimp            innovatiekracht. De Lelylijn is een structurele
•   Rust, ruimte en landschap als                          inwonerdichtheid tegen te gaan; blijven             investering in de noordelijke economie. Voor het
    randvoorwaarde: hoe kunnen we hier goed                talentvolle jongeren wegtrekken door gebrek         maximaliseren van de economische effecten zijn
    invulling aan geven in combinatie met een              aan banen en perspectief; blijft noordelijk         een goed functionerend onderliggend netwerk; met
    nieuwe doorsnijding door het landschap? Wat            Nederland in hoofdzaak een perifeer gelegen         goed voor- en natransport en het verlevendigen van
    betekent ‘sober en doelmatig’ in relatie tot een       achterland met dito economie en opgave. En          de spoorzones (met ruimte voor wonen, werken,
    kwaliteitssprong voor natuur en landschap.             groeit het verschil tussen de economische           cultuur en onderwijs) cruciaal.
                                                                                                                                                                      45
</pre>

====================================================================== Einde pagina 45 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 46 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 46 =================================================================

<br><br>