<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Versnellingsagenda
Duurzaam Ooststellingwerf 2030
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Inhoud

Inleiding ..................................................................................................................... 3
2017 Waar staan we?................................................................................................ 5
   Energie, leefomgeving, samenwerking............................................................................... 5
   Benchmarks ....................................................................................................................... 5
   Trends en ontwikkelingen .................................................................................................. 7
      Duurzame energie .......................................................................................................... 7
      Afval als grondstof .......................................................................................................... 8
      Biobased economy ......................................................................................................... 9
      Biodiversiteit ................................................................................................................... 9
Duurzaam Ooststellingwerf in 2030 ...................................................................... 10
   Herijking thema’s en doelen ..............................................................................................10
      Energie ..........................................................................................................................10
      Afval als grondstof .........................................................................................................11
      Biobased Economy .......................................................................................................11
      Biodiversiteit ..................................................................................................................12
   Uitvoering .........................................................................................................................12
      Participatie ....................................................................................................................12
      Planning ........................................................................................................................13
      Geld ..............................................................................................................................13
      Inpassing omgevingswet ...............................................................................................13
   Monitoring en verantwoording ...........................................................................................13
      Wat................................................................................................................................13
      Hoe en met wie .............................................................................................................13
      Wanneer .......................................................................................................................14
      Verantwoording .............................................................................................................14
   Ruimte voor nieuwe initiatieven ........................................................................................14
Bijlagen.................................................................................................................... 15
   Bijlage 1. Projecten en resultaten......................................................................................16
   Bijlage 2. Benchmarks ......................................................................................................23
   Bijlage 3. Eerste conclusies zelfrijdend vervoer ................................................................32




                                                                                                                                              2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>Inleiding
Wij willen naar een beter milieu en behoud van onze gezonde leefomgeving. Een dynamisch
milieubeleid is daarvoor noodzakelijk omdat we naast wat we al doen, mee willen kunnen
bewegen met nieuwe initiatieven en ontwikkelingen. Wij hebben niet alle wijsheid in pacht,
kunnen en willen ons doel niet alleen realiseren, en zijn dus aangewezen op partners en
onze inwoners.

Met het ‘Milieubeleidsplan 2010 – 2016’ hebben we         “Een duurzaam Ooststellingwerf in
een eerste stap gezet. Het werd samen met inwoners,       2030. De gemeente wil zich
bedrijven en instellingen tot stand gebracht. Zij         inzetten voor de bescherming en
brachten ruim 300 ideeën in. De participatie was          verbetering van het leefmilieu.
groot. Het heeft geresulteerd in allerlei projecten en    Samenwerking met inwoners en
initiatieven en heeft bovendien in belangrijke mate       bedrijven staat daarbij centraal.
bijgedragen aan de bewustwording dat we duurzaam          Prioriteit ligt bij het ontwikkelen
met energie en milieu moeten omgaan.                      van duurzame vormen van
                                                          energie en energiebesparing en
Dit milieubeleidsplan is gestoeld op drie belangrijke     het realiseren van een duurzame
thema’s die elk zijn uitgewerkt tot verschillende         leefomgeving.”
ambities en doelstellingen:                               Visie Milieubeleidsplan 2010-2016
     duurzame vormen van energie,
     gezonde leefomgeving,
     samenwerken.

Daarnaast werd de ambitie uitgesproken om in ander nieuw beleid duurzaamheid te borgen.
Vanuit het ‘Milieubeleidsplan 2010-2016’ werd een voorschot gedaan op de ‘Woonvisie’ en
het ‘Gemeentelijk verkeer -en vervoersplan’. Ook andere thema’s werden benoemd zoals
biodiversiteit, duurzaam inkopen, toepassing duurzaamheid bij nieuwe inrichtingsplannen en
recreatie en toerisme. Vanuit de ambities en doelstellingen zijn met bewoners, bedrijven en
instellingen projecten ontwikkeld en uitgevoerd.

Het voorliggende document is een doorstart van het Milieubeleidsplan 2010-2016. Op basis
van onze ervaringen en resultaten stellen we onszelf aangescherpte doelen en ambities. We
focussen op de thema’s ‘Duurzame Energie’, ‘Afval als grondstof’, ‘Biobased economy’ en
‘Biodiversiteit’. Vanuit een nulmeting bepalen we of we op koers liggen of moeten versnellen
om onze ambities te realiseren. Waar eerder de nadruk lag op bewustwording ligt de nadruk
van dit document op versnelling. We kijken niet meer terug, dit is het nieuwe uitgangspunt.

Hoe we onze ambities en doelstellingen gaan realiseren bepalen we niet alleen. Samen met
inwoners, bedrijven, instellingen stellen we per thema een uitvoeringsagenda op waarin we
de weg naar realisatie samen bepalen. De focus van de eerste uitvoeringsagenda’s ligt op
de periode 2017 – 2020. De uitvoeringsagenda’s bevatten subthema’s met concrete
projecten en een financiële onderbouwing die aan de gemeenteraad worden voorgelegd ter
besluitvorming. De ‘uitvoeringsagenda Biobased economy’ is al vastgesteld.

De uitvoeringsagenda’s zijn concreet maar flexibel. Ons beleid wordt zo op een praktische
manier, met groot draagvlak, ontwikkeld en geborgd naar thema. Bovendien geeft deze
werkwijze de mogelijkheid tot tussentijds bijstellen om de doelen te halen en nieuwe
ontwikkelingen en inzichten in te passen. Er blijft altijd ruimte voor nieuw initiatief.

Lopende thema’s worden uiteraard voorgezet; dubbelingen moeten worden voorkomen. De
versnellingsagenda is als een paraplu boven de realisatie van de doelstellingen
Ooststellingwerf Duurzaam in 2030. Het geeft de verschillende uitvoeringsthema’s en
programma’s vorm. Daarbij geldt in de uitvoering “de vorm volgt de inhoud”.




                                                                                                3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>Leeswijzer
De opbouw van dit document is als volgt:
    Tussenstand: waar staan we op dit moment?
    Herijking: aanscherping van onze doelen en ambities
    Versnellen: hoe gaan we verder




                                                           4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>2017 Waar staan we?
Met het ‘Milieubeleidsplan 2010 – 2016’ is een eerste stap gezet. We hebben ingezet op drie
belangrijke thema’s die elk zijn uitgewerkt tot verschillende ambities en doelstellingen:
     duurzame vormen van energie,
     gezonde leefomgeving,
     samenwerken.

Vanuit de ambities en doelstellingen zijn met bewoners, bedrijven en instellingen projecten
ontwikkeld en uitgevoerd.

Energie, leefomgeving, samenwerking
Het thema energie is het zwaartepunt van het ‘Milieubeleidsplan 2010-2016’. Tot dusverre
zijn er diverse projecten op energiegebied uitgevoerd, bijvoorbeeld ‘Stookt u voor de buren’,
‘Goed voorbeeld doet goed volgen’ en de ‘Koploperprojecten’. Deelnemers waren
enthousiast en de animo was groot. Het ging daarbij vooral om bewustwording,
energiebesparing en zelf opwekken van duurzame energie. Zo kregen 100 huishoudens
inzicht in hun energie met real time monitoring en 20 huiseigenaren advies over
isolatiemogelijkheden in de vorm van een maatwerkadvies.

Onder het thema leefomgeving is vooral ingezet op de
aanpak van zwerfvuil en hondenpoep. Vanuit
Plaatselijke Belangen en bewonerscommissies zijn
initiatieven voor opruimgroepen ontstaan. Met de 75
‘Bello’s’ die inmiddels door de gemeente geplaatst zijn
voorkomen we ieder week dat 500 liter hondenpoep in
de woonomgeving achter blijft.

Ook als samenwerkingspartner waren we betrokken
bij diverse initiatieven. Enkele successen zijn de
genoemde ‘Koploperprojecten’, de oprichting van
‘stichting DO!’ en de professionalisering van energie
coöperatie ‘De Eendracht’. Met partners zoals
‘stichting DO!’ blijven wij actief samenwerken.
Daarnaast werden wij in 2014 Fairtrade gemeente, welke titel inmiddels is verlengd tot 2018.

Naast de geijkte thema’s is ook op diverse andere beleidsterreinen ingezet op
duurzaamheid. Bijvoorbeeld in de ‘Woonvisie’ en het ‘Gemeentelijk verkeer- en
vervoersplan’. Duurzaamheid is inmiddels een integraal onderdeel van onze organisatie en
ons werk.

Een uitgebreid overzicht van projecten en resultaten is opgenomen in bijlage 1.

Benchmarks
Benchmarks geven objectief inzicht in onze prestaties als gemeente. Op klimaat-,
leefbaarheid- en duurzaamheidsgebied zijn verschillende benchmarks te raadplegen, elk met
hun specifieke kenmerken. Om geobjectiveerd te bepalen waar we staan als gemeente
maken we gebruik van verschillende benchmarks1.

Gemeentelijke duurzaamheidsindex (GDI)
De ‘GDI’ beoordeeld een breed scala aan duurzaamheidsthema’s en vergelijkt scores met
het gemiddelde van Nederland. Daarnaast geeft de monitor ook heldere overzichten van de
verandering van scores. Het is qua thema’s de meest omvattende benchmark die bovendien

1
    Een uitgebreid overzicht van de gehanteerde benchmarks en onze scores is opgenomen in bijlage 2.




                                                                                                       5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>ook een mondiale versie kent (SSI). De thema’s en scores hebben vele raakvlakken met de
‘Global Sustainable Goals’.




Kijkend naar de drie thema’s waarop de afgelopen jaren is ingezet zien we in de ‘GDI’
verbeteringen op alle gebieden met CO2 uitstoot woningen en vooral energiebesparing van
woningen als positieve uitkomsten.

Governance monitor duurzame gemeenten 2016
De ‘Governance monitor duurzame gemeenten 2016’ beoordeelt de bestuurlijke houding
naar duurzaamheid. Deze monitor is interessant omdat op basis van bestaand beleid een
score wordt toegekend. De monitor geeft ons de hoogste score voor samenwerking met het
bedrijfsleven. Wat opvalt is dat we laag scoren op communicatie over duurzaamheid,
monitoring, handhaving en financiële bevordering van duurzaamheid. Onderwerpen waar we
in de uitvoering op in moeten zetten. We doen het goed op groenbeleid, circulaire economie
en de breedte van invulling van duurzaamheid.




Bron: Governance monitor duurzame gemeenten 2016

Klimaatmonitor
De ‘Klimaatmonitor’ geeft specifieke cijfers over CO2 uitstoot en energiegebruik die te
vergelijken zijn met het Nederlands gemiddelde, provincies of gemeenten onderling
.
Ons totale energieverbruik (elektriciteit, brandstoffen, warmte) daalde tussen 2011 en 2015
met ruim 5.4 procent naar 2140TJ2. Het totaal opgewekte hernieuwbare energie steeg met
ruim 6.7 procent naar 158TJ.
Bezien naar elektriciteit steeg ons verbruik tussen 2011 en 2015 met ruim 3.5 procent naar
433TJ (120.277.777 kWh). Het aandeel hernieuwbare elektriciteit steeg naar 26TJ
(7.222.202 kWh), een stijging van 30 procent maar slechts 1.2 procent van ons totaal
gebruik. Het totaal aan hernieuwbare energie per inwoner is met 1.019MJ in 2015 drie keer
zo laag als in Friesland (3.312MJ p/inw.). Dit komt met name door een enorm verschil in
opwek van windenergie (Friesland 2.099MJ p/inw. tegen 23MJ p/inw. in Ooststellingwerf).

2Terajoule: een eenheid voor energie, gelijk aan 1012 joule of 1.000.000.000 kilojoule, komt overeen met circa
278.000 kWh of met 31.600 m3 aardgas



                                                                                                                 6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>De afbeelding hiernaast geeft een overzicht van het
gemiddelde elektriciteitsgebruik per huishouden per
gemeente. Het gemiddeld gebruik per huishouden ligt in
onze gemeente tussen 3250 kWh en 3500 kWh per
jaar.

Gebruik van energie uit fossiele brandstoffen of
biobrandstoffen zorgt voor uitstoot van CO2. In 2015
was onze totale uitstoot 164.077 ton. Dit was 4676 ton
meer dan in 2011 maar wel 7432 ton minder dan in
2013. De relatief grootste vervuiler blijft de gebouwde
omgeving met ruim 76.000 ton gevolgd door verkeer en
vervoer met een uitstoot in 2015 van ruim 46.000 ton.
Waar verkeer en vervoer een flinke daling in uitstoot
laat zien is de uitstoot van de bebouwde omgeving ten
opzicht van 2014 juist weer gestegen.

OARS
Voor afval kijken we naar ‘OARS’, de monitor van Omrin. We zien een dalende lijn in de
hoeveelheid ingezameld restafval. Werd er in 2012 nog gemiddeld 195kg restafval per
inwoners ingezameld, in 2016 was dit nog 173kg. Hiervan werd dankzij de nascheiding van
Omrin slechts 64.8% als residu werd verbrand.

Milieubarometer
Met de ‘Milieubarometer’ monitoren we hoe
duurzaam onze eigen organisatie is.
Vanuit practice what you preach realiseerden
we samen met de organisatie van Omrin een
CO2 reductie van 12.9 procent ten opzichte
van 2010 door onder meer zonnepanelen op
de daken van het gemeentehuis en de
gemeentewerf. Ons elektriciteitsgebruik
daalde daardoor met ruim 20 procent tot
414.446 kWh in 2016. Ons gasverbruik
daalde met ruim 75 procent sinds 2012.

Trends en ontwikkelingen
Op het terrein van duurzaamheid hebben zich tijdens de looptijd van het ‘Milieubeleidsplan
2010-2016’ de nodige ontwikkelingen voorgedaan. We benoemen belangrijke en voor ons
relevante trends en ontwikkelingen:
     CO2 reductie door middel van duurzame energie;
     Grondstoffen efficiëntie door middel van circulaire economie;
     Grondstoffen efficiëntie en zekerheid middels de Biobased economy;
     Behoud en bevordering van ecosystemen door aandacht en inzet op biodiversiteit.

Duurzame energie
We halen nog steeds het overgrote deel van onze energie uit fossiele brandstoffen. Bij
verbranding van fossiele brandstoffen komt veel CO2 vrij. Bovendien raken deze langzaam
op. CO2 is het belangrijkste broeikasgas en draagt bij aan klimaatverandering. We moeten
daarom gaandeweg af van het gebruik van fossiele brandstoffen en de omslag maken naar
duurzame hernieuwbare energie.

Nederland heeft hierin nog een lange weg te gaan. Volgens Europese afspraken moet 14
procent van onze energie duurzaam zijn opgewekt in 2020. Momenteel zitten we nog niet op
de helft. Het CBS verwacht niet dat we deze doelstelling gaan realiseren. De doelstelling om



                                                                                               7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>16 procent van onze energie duurzaam op te wekken in 2023 lijkt nog wel haalbaar door
realisatie van windmolenparken op zee. In 2050 wil de overheid naar 100 procent duurzame
energie.
Provincie Fryslân heeft zich de doelen gesteld om in 2020 16 procent duurzame energie op
te wekken en 20 procent energie te besparen. Ook Friesland wil in 2050 volledig af zijn van
fossiele brandstoffen.

Met onze eigen doelstelling om in 2030 alleen nog maar duurzame energie te gebruiken
dragen wij bij aan het realiseren van provinciale, landelijke en Europese doelen. Het gaat
om energieproductie, besparing en om duurzame alternatieven. Vooral op het gebied van
zonne- en windenergie worden al veel initiatieven genomen. Door het opstellen van een
bestemmingsplan voor de realisatie van grootschalige zonneweides in Donkerbroek,
Haulerwijk en Appelscha Hoog dragen wij hieraan bij. De zonneweides moeten operationeel
zijn in maart/april 2018 en leveren tussen 18 en 20 MW aan stroom. Ook zijn er een aantal
particuliere initiatieven. De opbrengsten uit de zonneweides zijn al in onze begroting
opgenomen als dekking voor milieubeleid en zetten we in voor meer
duurzaamheidsmaatregelen en initiatieven.

Onze gemeente is minder geschikt voor
grootschalige opwek van windenergie. Voor lokale
toepassingen zijn er wel veelbelovende
ontwikkelingen van kleine(re) windturbines. Met
vijf betrokken gemeenten in Zuidoost Friesland
wordt een project ‘experimenteerruimte mini-
windturbines’ gestart in 2017.

Ook zijn vernieuwende ontwikkelingen gaande op
het gebied van mobiliteit. Zelfrijdend vervoer
neemt een vlucht en ook de mogelijkheden van
het gebruik van duurzame brandstoffen worden
groter. Wij speelden hierop in met een pilot
zelfrijdend vervoer, de daarop volgende
‘intentieverklaring Autonoom vervoer’ (13 september 2016) tussen Ooststellingwerf en
de drie Noordelijke provincies en onze bijdrage aan het evenement ‘Emotiondag’.

Naast elektrisch rijden is ook de ontwikkeling van waterstoftechnologie belangrijk. Waterstof
kan bijdragen aan de energievoorziening voor allerlei toepassingen en wordt gezien als een
belangrijke verduurzamer van mobiliteit. Nederland is na Duitsland de grootste producent
van waterstof in Europa en kent diverse pilots op het gebied van rijden op waterstof. Zowel in
autoverkeer als openbaar vervoer. Beperkende factor blijft nog de beperkte mogelijkheid om
te tanken. Wel zijn er plannen om in de Noordelijke provincies negen waterstofstations te
bouwen. De verwachting is dat het meer algemeen gebruik van waterstof als energiebron in
mobiliteit nog enkele jaren op zich laat wachten.

Afval als grondstof
Het denken over afval is de laatste jaren veranderd. We willen toe naar een circulaire
economie, steeds meer afval recyclen en kringlopen sluiten. We hebben het dan ook minder
over afval en steeds meer over grondstoffen en het hergebruik ervan.

Ook Omrin, ons afval inzamel- en verwerkingsbedrijf, zet voortdurend nieuwe duurzame
stappen in het inzamelen, terugwinnen en verwerken van grondstoffen. Goede scheiding van
afval is cruciaal om tot een zo efficiënt mogelijke verwerking tot herbruikbare grondstoffen te
komen. Hierin is nog veel winst te behalen. Het ingezamelde restafval bevat bijvoorbeeld nog
veel gft afval.




                                                                                                  8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>In het Landelijke Afvalplan (LAP III) zijn door het rijk ‘VANG doelstellingen’ gedefinieerd, die
door gemeenten in 2020 gerealiseerd moeten worden.
De doelstellingen zijn:
     Minimaal 75% van het totale huishoudelijk afval wordt gescheiden en ter recycling
        aangeboden;
     Er wordt maximaal 100 kg restafval per inwoner per jaar verbrand. Dit is een
        optelsom van alle fracties die worden verbrand.

Wij onderschrijven de noodzaak van het herwinnen van grondstoffen uit afval al langer en
zetten daar samen met Omrin op in.

Biobased economy
De Biobased Economy (BBE) is een economie die de natuur als basis heeft in plaats van
olie. In deze economie worden gewassen en reststromen uit de landbouw en
voedingsmiddelenindustrie ingezet voor de productie van materialen, chemicaliën,
transportbrandstoffen en energie (elektriciteit en warmte).

In de Biobased Economy worden nieuwe ketens ontwikkeld waarbij restafval van
productieproces a, de grondstof is voor product b. Op deze manier wordt een hoofd geboden
aan de problemen rondom de huidige “Olie-economie” zoals grondstof zekerheid en de
milieuproblematiek en creëren we toekomstbestendige werkgelegenheid.

In Ooststellingwerf wordt ingezet op de realisering van een Biobased economy.
Gezamenlijk met ondernemers en kennisinstelling worden middels projecten de eerste
stappen gezet naar de Biobased Economy in Ooststellingwerf.

Biodiversiteit
De wereld kan niet zonder biodiversiteit. Soorten en ecosystemen zorgen bijvoorbeeld voor
de productie van zuurstof, afbraak van dode dieren en planten, bestuiving van planten
(waaronder landbouwgewassen), waterzuivering en het beheersen van plagen. Biodiversiteit
betekent voor de mens voedsel, bouwmateriaal, brandstof (bijv.: hout) en grondstoffen voor
kleding (zoals katoen) en medicijnen. We noemen dit ecosysteemdiensten.

Ook leidt wetenschappelijk onderzoek naar biodiversiteit regelmatig tot technologische
innovatie, economische vooruitgang en meer welzijn (als het bijvoorbeeld leidt tot nieuwe
medicijnen)3.

Toch loopt de biodiversiteit terug. Oorzaken zijn onder andere intensivering van de
landbouw, ons toenemende ruimtegebruik, de drang om onze omgeving te cultiveren en de
insecticiden die we in onze tuinbouw en tuin gebruiken.
Sinds 2015 stimuleren wij biodiversiteit actief door onder andere het opzetten van een
‘Biodiversiteitsplan’ en het onder de aandacht brengen van de noodzaak van biodiversiteit bij
bedrijven en inwoners. In ons eigen groenbeheer wordt hier inmiddels voortdurend rekening
mee gehouden, zoals door verschraling van bermen waardoor gebiedseigen soorten
terugkomen.




3   bron: www.biodiversiteit.nl, geraadpleegd 14 augustus 2017



                                                                                                   9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>Duurzaam Ooststellingwerf in 2030
inzichten en ambities op duurzaamheid veranderen in de loop der jaren steeds sneller.
Daarop moeten we anticiperen. Reden temeer om onze doelstellingen te herijken en
relevante thema’s te benoemen. We spelen in op voor ons relevante ontwikkelingen en
zoeken daarbij onder andere aansluiting bij het ‘Energieakkoord 2013’ en de ‘17
duurzaamheidsdoelen’ van de Verenigde Naties.




Herijking thema’s en doelen
Een duurzaam Ooststellingwerf in 2030 betekent dat we ons focussen op een viertal
hoofdthema’s. We benoemen deze thema’s en hun doelstellingen, specifiek waar dat kan,
globaal waar nog uitwerking met inwoners, bedrijven en instellingen nodig is. We benoemen
met wie en met welk tempo we thema’s aanpakken om onze doelen te realiseren, kunnen we
continueren of moeten we versnellen.
De focus op deze thema’s betekent niet dat op andere thema’s geen aandacht wordt
besteed aan duurzaamheid en milieu. Duurzaamheid is inmiddels een integraal onderdeel
van onze organisatie en ons denken en krijgt op alle beleidsterreinen aandacht.

Energie
Doelstelling: een duurzame, energie neutrale gemeente in 2030.

In 2030 gebruiken we niet meer energie (in TJ) dan we zelf duurzaam opwekken. We
gebruiken zo weinig mogelijk energie en als we energie gebruiken doen we dat zo efficiënt
mogelijk. Opwekken van energie doen we duurzaam en met zo min mogelijk uitstoot van
CO2. Door energie neutraal te worden verlagen we onze CO2 uitstoot substantieel.
We blijven daarom inzetten op energiereductie en het
duurzaam opwekken van energie. Om onze doelstelling
te behalen moeten we flink versnellen. In het huidige
tempo zijn we pas over 44 jaar energie neutraal.

Om onze ambitie te realiseren zetten we in op
grootschalige opwek van zonne-energie, verduurzaming
van de bebouwde omgeving en onderzoeken we de
mogelijkheden van kleinschalige windenergie en
mogelijke andere nieuwe energiebronnen. We verbinden
en onderzoeken de mogelijkheden voor lokale
energienetwerken (Smart Grids4). Opslag van energie is

4 Smart Grid: Een slim energiesysteem waarbij PV-panelen, elektrische auto’s, warmtepompen, huishoudelijke
apparaten, opslagsystemen en onderstations op intelligente wijze met elkaar zijn verbonden en die
energiediensten leveren aan elkaar. Dit maakt het mogelijk om vraag naar en aanbod van (duurzame) energie op
elkaar af te stemmen.



                                                                                                               10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>daarin ook een onderwerp van groot belang. Nieuwe duurzame vormen van mobiliteit dragen
bij aan onze verduurzaming en houden ons gebied ook in de toekomst voor iedereen
bereikbaar . We volgen de ontwikkelingen op dit gebied en stimuleren waar mogelijk. Vanuit
de evaluatie van de pilot zelfrijdend vervoer bepalen we onze mogelijkheden en inzet voor de
toekomst. De uitwerking daarvan doen we in de uitvoeringsagenda. De eerste conclusies
van de pilot zijn opgenomen in bijlage 3.
Om inzichtelijk te krijgen welke maatregelen noodzakelijk zijn om onze ambitie voor 2030 te
halen ontwikkelen we een energietool, die periodiek de voortgang aangeeft.

Afval als grondstof
Doelstelling: Een duurzaam schone leefomgeving, niet meer dan 100kg per inwoner per jaar
te verbranden restafval èn 75 procent recyclen van het ingezamelde afval in 2020.

We zetten in op meer scheiding en minder restafval. ‘Diftar’ en nascheiding blijven. Om te
komen tot een eerlijke afrekening van de afvalstoffenheffing en om inwoners te stimuleren
afval beter te scheiden, en vooral geen gft afval meer in de ‘Sortibak’ te doen, gaan we
afrekenen op gewicht (Diftar+)en niet meer per
lediging. De ‘Biobak’ wordt niet gewogen, hiervoor
houden we vast aan het € 1,- tarief per lediging.

De invoering van ‘Diftar+’ vindt plaats vanaf begin
2019. Uitgangspunt bij het berekenen van de
Afvalstoffenheffing is 100 procent kostendekkendheid
en geen kostenverhoging voor het ledigen van een
‘Sortibak’ bak zonder gft afval. We gaan actief met
inwoners in gesprek over wat nodig is voor een goede
invoering van ‘Diftar+’ en wat zij nodig hebben om deze
doelstelling te halen. Versnellen is nodig om onze
doelstellingen voor 2020 te halen.

Samen met inwoners, plaatselijke belangen en buurtcommissies blijven we inzetten op een
schone en veilige leefomgeving. Vooralsnog worden projecten en acties met betrekking op
de leefomgeving zoals aanpak zwerfafval en hondenpoep gecontinueerd. Aan de hand van
resultaten van de ‘Leefbaarometer’5 sturen we bij.

Biobased Economy
Doelstelling: ontwikkelen van een Biobased economie.

Op dit moment is de Biobased economy wereldwijd gezien een “bewegend doel”. Er bestaat
geen stappenplan of handboek die voorschrijft hoe men zo’n economie samenleving
ontwikkelt. Om als gemeente toch grip te krijgen op deze ontwikkeling zijn er concrete
doelstellingen geformuleerd voor 2020 zoals beschreven in het ‘uitvoeringsprogramma
Biobased economy’. Het programma behelst 50 projecten en 40 verschillende partners.

Inmiddels zijn de eerste projecten gestart. Al deze projecten dragen bij aan duurzame
innovaties op het gebied van Agro & Food, Bouw & Materiaaltoepassingen en Recreatie &
Toerisme binnen de gemeente Ooststellingwerf. Voorbeelden zijn het
haalbaarheidsonderzoek naar een voedselbos waarin voedselproductie en natuur hand-in-
hand gaan; het ontwikkelen van een applicatiecentrum voor bio-composieten waarin
innovatieve bouwmaterialen getest worden door lokale en regionale bouwbedrijven en het

5Leefbaarometer: Met behulp van de Leefbaarometer kan leefbaarheid in alle bewoonde wijken,
buurten en straten in Nederland gemonitord worden. De Leefbaarometer laat zien hoe de
Leefbaarheid er is en hoe deze zich in de afgelopen jaren ontwikkeld heeft. Hiermee biedt de
Leefbaarometer basismateriaal voor beleidsvoorbereiding, -bijsturing en –evaluatie voor verschillende
partijen.



                                                                                                        11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>trainen van 5 tot 10 horecaondernemers om met streekproducten en seizoensgebonden
producten te werken inclusief de logistiek
hieromtrent.

Naast projecten waarbij ondernemers of
onderwijsinstellingen actiehouder zijn,
worden er in 2017 ook projecten gestart die
betrekking hebben op de interne
huishouding van de gemeente. De
gemeente is hier “in the lead” en
onderzoekt hoe het thema Biobased
economy kan integreren met bestaande
thema’s zoals vergunningen, omgevingswet, inkoop & aanbesteding.De Biobased economy
kan een kwaliteitsimpuls betekenen voor de werkgelegenheid binnen onze
plattelandsgemeenten het najaar van 2018 is de opening van het ‘kenniscentrum Biobased
Economy’.

Biodiversiteit
Doelstelling: Overal waar mogelijk passen we beheer op biodiversiteit toe en creëren we
bewustwording en draagvlak door het belang van biodiversiteit actief uit te dragen.

In de gemeente wordt het nieuwe biodiversiteitsbeheer op steeds meer plekken zichtbaar.
Bijvoorbeeld door verschraling van onze bermen en aanleg van bloemrijke bermen. We
willen meer samenwerken met inwoners en ondernemers om biodiversiteit onder de
aandacht te brengen en te bevorderen. Ook het ‘Wetterskip’ is een partner, biodiversiteit is
meer dan alleen groen. We continueren ons huidige beleid maar zetten in op versnelling van
uitvoering van projecten en acties uit het ‘Biodiversiteitsplan’.

Uitvoering
In onze uitvoering ligt de focus in eerste instantie op de periode 2017 – 2020. We geven
invulling aan de uitvoering in uitvoeringsagenda’s. Deze uitvoeringsagenda’s zijn concreet,
flexibel en niet limitatief. Hierdoor ontstaat ruimte om in te spelen op ontwikkelingen en
nieuwe inzichten. Hier is een belangrijke rol weggelegd voor het nieuwe college.
Voor de thema’s ‘Duurzame energie’, ‘Afval als grondstof’ en ‘Biodiversiteit’ worden
uitvoeringsagenda’s opgesteld voor de periode 2017 - 2020. Hierin worden ambities en
doelstellingen uitgewerkt tot subthema’s, concrete acties en projecten, worden stakeholders,
actiehouders en rollen benoemd. Het ‘uitvoeringsprogramma Biobased economy’ is eerder
vastgesteld en kan als voorbeeld dienen voor de overige thema’s.

Participatie
Omdat de sleutel voor realisatie vooral bij
onze inwoners, bedrijven, instellingen en
andere externe partners ligt wordt samen
bepaald hoe onze doelstellingen en ambities
gerealiseerd kunnen worden en welke
subthema’s daarin leidend zijn. We gaan naar
een fase van versnelling. Onze rol is vooral
faciliterend en verbindend. Daarom zoeken we
actief de samenwerkingen met initiatieven als
‘stichting DO!’ en energie coöperatie ‘De
Eendracht’. We stimuleren eigen kracht en
doen daarnaast wat we zelf kunnen doen.




                                                                                               12
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>Planning
De uitvoeringsagenda’s voor Duurzame energie, Afval en grondstoffen en biodiversiteit
worden na vaststelling van deze versnellingsagenda opgesteld en ter vaststelling
aangeboden aan de Raad. Het ‘uitvoeringsprogramma Biobased economy’ is inmiddels
vastgesteld. Met de uitvoering is begonnen.

Geld
In de begroting zijn (structurele) middelen gereserveerd voor milieubeleid en milieu-
gerelateerde onderwerpen. Voor de uitvoeringsprogramma’s geldt dekking uit bestaande
middelen en externe financiering zoals subsidies en bijdragen van derden. Bovendien
worden de financiële opbrengsten uit de zonnevelden structureel ingezet voor de realisatie
van milieudoelstellingen.

Bestaande middelen begroting 2017-2020:
 Onderwerp                                            2017       2018     2019     2020
 Structureel budget milieu*:                          50         100      100      100
 Biobased economy                                     300        300
 Milleniumdoelen en Fairtrade:                        12         12       12       12
 Aanpak zwerfvuil – Himmelwike:                       5          5        5        5
 Milieueducatie                                       8          8        8        8
 Uitvoeringsplan extra aanpak zwerfvuil (t/m 2022) 30            30       30       30
 Duurzaamheidsleningen                                300
*- motie 20 kaderbrief 2017-2020, structureel gedekt uit financiële opbrengsten zonnevelden.

Inpassing omgevingswet
De inwerkingtreding van de ‘Omgevingswet’ is nu voorzien in 2021. Met de ‘Omgevingswet’
wordt voorzien in één wet voor de fysieke leefomgeving. Met de inwerkingtreding van deze
wet vervallen er 26 wetten, bijvoorbeeld de ‘Crisis- en herstelwet’, ‘Wegenwet’, ‘Wet
algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo)’, ‘Wet milieubeheer’ en de ‘Wet Ruimtelijke
Ordening’. Milieubeleid krijgt waar mogelijk een plaats binnen de omgevingsvisie.

Monitoring en verantwoording
Acties en projecten moeten bijdragen aan de ambities en doelstellingen die we gesteld
hebben. Monitoring van de voortgang van uitvoeringsagenda’s, projecten en prestaties is van
cruciaal belang om vast te kunnen stellen of we voldoende voortgang boeken om onze
ambities en doelen te halen en zo nodig bij te stellen of te versnellen. We benoemen daarom
wat, hoe, met wie en wanneer we dit doen.

Wat
We monitoren onze overall prestaties op het gebied van milieu en duurzaamheid met een
focus op de vier thema’s Duurzame energie, Afval als grondstof, Biobased Economy en
Biodiversiteit. Projecten worden geëvalueerd en afzonderlijk gefaciliteerd. Daarnaast meten
we onze interne prestaties, bijvoorbeeld op het gebied van energie, afval en gebruik van
grondstoffen.

Hoe en met wie
Onze overall prestaties gaan we monitoren aan de hand van verschillende benchmarks.
Uitgangspunt is de ‘GDI’. Daarnaast gebruiken we eerder genoemde benchmarks als
referenties. Naar thema kijken we eveneens welke benchmarks beschikbaar en bruikbaar
zijn. Bijvoorbeeld ‘OARS’ voor afval. We doen dit samen met partners en benoemen dit per
thema in de betreffende uitvoeringsagenda.
Projecten worden steeds geëvalueerd om de voortgang te monitoren. Dat geldt ook voor de
samenwerking met onze overlegpartners.

Gegevens uit benchmarks en evaluaties gebruiken we steeds om waar nodig ons beleid bij
te sturen en betere resultaten te halen.




                                                                                               13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>Wanneer
Ieder jaar komen er nieuwe cijfers beschikbaar en worden de meeste benchmarks
bijgewerkt. Benchmarks zijn altijd te raadplegen en de voortgang is daarom elk jaar te
monitoren. IJkmomenten zijn voor ons 2020, 2025 en 2030 waarbij we ons eerst focussen op
de periode 2017 - 2020.

Verantwoording
Onze voortgang en inzet van middelen verantwoorden we in de ‘Planning en Control cyclus’
middels de management- en bestuursrapportages. Hierdoor vindt op regelmatige basis
verantwoording plaats, is er voldoende ruimte voor tussentijds bijsturen en is er koppeling
met de meerjarenbegroting.

Ruimte voor nieuwe initiatieven
Buiten de aangeduide thema’s en de uitvoeringsagenda’s blijft er altijd ruimte voor nieuwe
initiatieven. Wij stimuleren innovatie en initiatief als dit bijdraagt aan versterking van onze
doelstellingen. We nodigen eenieder daar steeds toe uit.




                                                                                                  14
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>Bijlagen
Bijlage 1.   Projecten en resultaten
Bijlage 2.   Benchmarks
Bijlage 3.   Eerste conclusies pilot zelfrijdend vervoer




                                                           15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>Bijlage 1. Projecten en resultaten
In deze bijlage worden de projecten en actiepunten en resultaten uit het Milieubeleidsplan
2010-2016 benoemd.

Energie
In het ‘Milieubeleidsplan 2010-2016’ is een overzicht met onderwerpen en activiteiten
opgenomen onder het thema energie. We benoemen hier de resultaten per subthema.

Duurzame energie
   ´Fryslân foar de Wyn` (provinciaal): Er konden projecten ingediend worden voor de
      ontwikkeling van windenergie. Voor het enige initiatief in onze gemeente
      (Staatsbosbeheer, omgeving Makkinga) bleek geen draagvalk te bestaan. Het
      initiatief is ingetrokken.
   Landschappelijke inpassing windenergie. In 2016 is binnen de streekagenda voor de
      regio Zuidoost Fryslân het project experimenteerruimte voor kleine windmolens
      ingebracht. Dit project loopt tot 1 september 2018.
   De verkenning van de duurzame energieopties heeft onder meer geleid tot de
      realisering van de zonneweides met toepassing van de Crisis – en Herstelwet. Voor
      bodemenergie en windenergie heeft dit nog niet geleid tot grootschalige toepassing.
      Bodemenergie (warmte-koude) is meest geschikt voor nieuwbouw en heeft een lange
      terugverdientijd. Voor windenergie geldt dat de landschappelijke inpassing zeer nauw
      steekt.
   De opwek van duurzame energie in Ooststellingwerf vindt tot nu toe met name plaats
      door toepassing van zonne-energie.
   De energiescan ten behoeve van biomassa is in 2011 uitgevoerd en heeft geleid tot
      een aantal in onze ogen interessante opties voor bedrijven. Tot nu toe heeft dat nog
      niet geleid tot uitvoering.
   Ecostyle is de afgelopen jaren ondersteund bij de start van een (energieneutraal)
      Ecomunitypark.
   Er is geen algemeen CO2 reductieplan gemaakt voor de verschillende
      bedrijventerreinen. Wel is er het koploperproject aangeboden aan de bedrijven. Er
      zijn in totaal 3 projecten uitgevoerd met in totaal 26 deelnemende bedrijven.
      Deelnemende bedrijven werden doorgelicht en kregen advies over energiebesparing
      en MVO. Op dit moment loopt een nieuw project ‘Energie voor het MKB’

Groene brandstoffen (algemener: Energieverbruik verkeer en vervoer)
    Mede-organisator van Emotiondag in 2015 en 2017
    Aanschaf van eigen groengas auto’s.
    Wagenparkscan gemeentewerf is onlangs uitgevoerd. Bij aanschaf van nieuw
      materieel wordt rekening gehouden met onze ambities.
    In overleg met Omrin en de gemeente heeft autobedrijf Kort aan de Venekoterweg
      een groengas vulpunt geopend. De vuilnisauto’s van Omrin en gemeentelijke
      dienstauto’s maken hier gebruik van.
    In Appelscha en Oosterwolde zijn openbare laadpalen (totaal 4) geplaatst voor
      elektrisch vervoer. De palen zijn bedoeld voor de toeristische bezoeker van
      Appelscha en de bezoekers van het winkelcentrum van Oosterwolde. Het gebruik van
      de palen ligt nog niet heel hoog.
    De gemeente werkt samen met de provincie Fryslân aan het veiliger en
      aantrekkelijker maken van fietsroutes. Fietsoversteken op provinciale wegen worden
      veiliger gemaakt om fietsen te stimuleren.
    Bij nieuwe openbaar vervoerconcessies wordt er vanuit de gemeente bij de
      concessieverlener (provincie) op aangedrongen het openbaar vervoer ook in het
      landelijk gebied op peil te houden en energiezuinig vervoer toe te passen. Dorpen
      moeten ontsloten blijven zodat bewoners van de gemeente met het openbaar vervoer



                                                                                             16
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>        kunnen blijven reizen. De nieuwe sneldienst Oosterwolde-Donkerbroek-Drachten is
        een voorbeeld om woon-werkverkeer en scholieren te stimuleren met het openbaar
        vervoer te gaan en de auto te laten staan. Duurzame (elektrische) alternatieven en
        autonoom vervoer krijgen steeds meer aandacht in de consessies.
       Met de pilot Zelfrijdend vervoer Appelscha in 2016 leerden we veel over
        (on)mogelijkheden en hebben we onszelf als innovatieve gemeente op de kaart
        gezet.

Energieverbruik eigen organisatie
 Ons elektriciteitsgebruik is sinds 2012 met 20 procent gedaald, vooral door de installatie
   van zonnepanelen op het gemeentehuis en de gemeentewerf. Het gebruik van de werf
   daalde zelfs met 37 procent. Onze afvalverwerker Omrin realiseerde een, aan ons te
   relateren, energiebesparing van ruim 5.3 miljoen kWh in 2016.
 Ons gasverbruik is met 82,4 procent teruggebracht van gemiddeld 3.950 m3 over de
   jaren 2010, 2011 en 20136 naar 695 m3 in 2016. De Gemeentewerf gebruikte in 2016
   19 procent minder gas dan in 2012. Deze besparing is gerealiseerd doordat de
   verwarmingsinstallaties op gas niet meer automatisch bijspringen maar handmatig
   ingeschakeld worden als de verwarming via aardwarmte op hele koude dagen
   onvoldoend is om het gebouw te verwarmen.

Duurzaam inkopen
 Wij voldoen aan de rijksregels7 voor duurzaam inkopen. In opdracht van het Ministerie
   van Infrastructuur en Milieu zijn door Agentschap NL criteria ontwikkeld waaraan
   leveranciers en producten dienen te voldoen. Deze criteria worden door ons gehanteerd
   bij inkoop- en aanbestedingstrajecten, waarbij uitgangspunt is dat binnen het budget zo
   duurzaam mogelijk wordt ingekocht.
 In 2014 heeft de gemeente de titel ‘Fair Trade gemeente” behaald. Sindsdien is deze
   titel twee maal verlengd. De titel is nu verlengd tot en met 2018. We blijven inzetten op
   uitbreiding van Fairtrade Ooststellingwerf.
 De dienstauto’s rijden op groen gas. Voor de buitendienst is een wagenparkscan
   uitgevoerd. De resultaten zijn leidend bij vervanging van het materieel na afschrijving.
   Nieuw materieel moet bijdragen aan onze ambitie om in 2030 energieneutraal te zijn.
 Ingekochte stroom voor openbare verlichting wordt verduurzaamd met de aankoop van
   groen certificaten. Dit is een vorm van compensatie van de veroorzaakte CO2 uitstoot.
   De Stichting Openbare Verlichting Fryslân verzorgt dat voor alle deelnemende
   gemeenten in Fryslân.

Woningbouw
 Met Actium en Woonfriesland zijn afspraken gemaakt over de energieprestaties van hun
   woningbestand. In 2020 willen zij gemiddeld voldoen aan energielabel B.
 Met de woningbouwcorporaties zijn adressen geselecteerd voor het project ‘Goed
   voorbeeld doet goed volgen” voor minima. Dit heeft circa 35 deelnemende huishoudens
   opgeleverd.
 In de gemeente is een aantal energie neutrale woningen gerealiseerd.
 Gezien het geringe aantal nieuwbouwhuizen is afgezien van een subsidieregeling voor
   duurzaam bouwen zoals in het verleden bij de Muynhorn en de Biezenkamp. Dit principe
   blijft wel gehandhaafd.
 De afgelopen jaren zijn eigen woningbezitters gestimuleerd deel te nemen aan
   bewustwordingsprojecten voor duurzame energie en energiebesparing. De volgende
   projecten zijn uitgevoerd:

6 2012 is niet representatie, er werd meer gas gebruikt dan normaal door storingen in het systeem. Met 2012 als
peiljaar werd in 2016 ruim 95 procent minder gas gebruikt.
7 De criteriadocumenten waarin deze criteria zijn opgenomen zijn gepubliceerd op

www.pianoo.nl/duurzaaminkopen.



                                                                                                                  17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>   - ‘Goed voorbeeld doet goed volgen’ (2014 tot feb. 2016).
     Deelname: 100 huishoudens (van 11.110 in 2016). De deelnemers hebben de
     beschikking gekregen over slimme meters en een monitoringskastje. Hierdoor
     kunnen deelnemers hun energieverbruik real time volgen. Tijdens het project zijn een
     aantal terugkoppelingsbijeenkomsten gehouden. Een groot deel van de deelnemers
     is de woning gaan verduurzamen en besparen op energieverbruik.
  - ‘Verduurzaming van sportaccommodaties’ (2016)
     In oktober 2016 is een informatieavond georganiseerd voor de sportverenigingen.
     Een viertal sportaccommodaties is daadwerkelijk gestart met
     energiebesparingsmaatregelen.
  - ‘Stookt u voor de buren’
     Deelname: 20 huishoudens. In samenspraak met de bewonerscommissies
     Oosterwolde Noord en Zuid uitgevoerd. Deelnemers kregen een maatwerkadvies
     tegen gereduceerd tarief. Hiermee kregen de deelnemende huishoudens inzicht in de
     energiesituatie en de mogelijkheden voor vermindering van het eigen
     energieverbruik. Ook hier is een groot deel van de deelnemers (met behulp van de
     Friese energie premie) gaan verduurzamen.
 Nieuwe energie projecten huishoudens (werving gestart najaar 2016, opgave
   momenteel circa 100 huishoudens):
  - ‘Goed voorbeeld doet goed volgen 2’
     Slimme meters en real time monitoring.
  - ‘Goed voorbeeld doet goed volgen voor de minima’
     Specifiek gericht op de minimahuishoudens. Inzet vooral op gedragsmaatregelen.
  - ‘Perspectief op 0’
     Energiescan om inzicht te krijgen in de te nemen maatregelen om (in 2030)
     energieneutraal te zijn.
  - ‘Smart Grid’
     Eerste stap in realisering van een slim lokaal netwerk van energievragers en
     energieaanbieders. Slimme energienetwerken stemmen lokale opwek en gebruik op
     elkaar af waardoor energie zo lokaal mogelijk gebruikt wordt zo min mogelijk verloren
     gaat.
o Nieuw energieproject bedrijven:
  - ‘Energie voor het MKB’ (2016).
     Vervolg koploperprojecten. Deelnemende bedrijven krijgen inzicht in hun
     energieverbruik, in de benodigde investeringen, de mogelijke subsidies en fiscale
     mogelijkheden en een plan van aanpak hoe ze kunnen voldoen aan de ambitie om in
     2030 energieneutraal te kunnen zijn.

Resultaat
De doelstelling voor het thema energie was een energiereductie van 10 procent in 2016, ten
opzichte van het netto verbruik van de huishoudens en bedrijven in 2010. Onderstaande
tabel is een overzicht van de resultaten ten opzicht van de cijfers van 2010.

Verbruik/reductie                       Elektriciteit (kWh)        CO2 (Omrekenfactor 0.6 kg)
Energieverbruik Ooststellingwerf 2010   67.000.000*                40.000.000
Reductie Omrin                          5.312.666                  3.187.600
Duurzame Energie (voornamelijk          3.300.000                  1.980.000
zonne-energie)




                                                                                                18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>Resultaat reductie 2016 t.o.v. 2010            8.612.666 (12,85%)            5.167.600 (12,9%)
*Bij de vaststelling van het Milieubeleidsplan in 2010 zijn de netto verbruiken van de huishoudens en
bedrijven als uitgangspunt genomen. Dit is exclusief het energieverbruik van maatschappelijke
instellingen, openbare verlichting rioolgemalen, waterzuivering etc.

Duurzame leefomgeving
In het ‘Milieubeleidsplan 2010-2016’ is een overzicht met onderwerpen en activiteiten
opgenomen onder het thema duurzame leefomgeving. We benoemen hier de resultaten per
subthema.

Openbare ruimte
 Voor de plaatselijke belangen en bewonerscommissies is budget beschikbaar om naar
   eigen inzicht te besteden in de openbare ruimte en verbetering van de leefomgeving.
 In 2010 en 2013 is een leefbaarheidsmonitor uitgevoerd. Onder andere de kwaliteit van
   de leefomgeving is hierbij onderzocht. Mede op basis van deze rapporten zijn projecten
   opgestart voor de aanpak van overlast door zwerfvuil en hondenpoep (zie hieronder).

Woonomgeving
 De belangrijkste knelpunten/overlast in de vorm van geluid en geur zijn in beeld
   gebracht. In overleg met de afdeling vergunningverlening en handhaving zijn ‘gevallen’
   opgenomen in de handhavingslijst.

Inzameling
  Sinds de vernieuwing van het containerbestand in 2013 wordt de oude grijze container
    ingezet als papiercontainer. De papiercontainer wordt door Omrin op route, elke vier
    weken geleegd.
  Als dank voor het goed scheiden van gft afval wordt jaarlijks een gratis opschepactie
    compost voor inwoners georganiseerd. In samenwerking met de buitendienst en
    basisschoolkinderen worden jaarlijks in januari de kerstbomen van onze inwoners
    verzameld en gescheiden afgevoerd.
  De ingezamelde hoeveelheden restafval vertonen een dalende lijn. In 2012 werd
    gemiddeld 195 kg per inwoner ingezameld. In 2016 is dit gedaald naar 173 kg per
    inwoner. Deze 173 kg aangeboden restafval bestond voor een groot deel uit afval dat
    niet in de Sortibak thuishoort (te weten 69 kg Gftafval; 12 kg grof huishoudelijk afval; 8
    kg textiel, 6 kg oud papier en 5 kg verpakkingsglas). Om de scheiding van organisch
    keukenafval nog meer te bevorderen en het aanbod gftafval te verhogen is in het
    voorjaar van 2017 aan elk huishouden in de gemeente een Biobakje uitgereikt. Volgens
    de landelijke VANG doelstellingen moeten we in 2020 naar 100kg restafval per inwoner
    per jaar.
  In 2016 is de provincie brede communicatiecampagne Sortiebak gestart. Hiermee
    maken we de inwoners bewust van het belang van betere afvalscheiding. Betere
    scheiding aan de bron zorgt ervoor dat meer afvalstromen hergebruikt kunnen worden.
  Dankzij de nascheiding bij Omrin werd in 2016 slechts 64,8 % van de ingezamelde
    hoeveelheid restafval als residu verbrand. Voor onze gemeente komt dit uit op 112 kg
    per inwoner per jaar . Voor de berekening van de VANG-doelstelling moet dit cijfer
    worden vermeerderd met het residu grof huishoudelijk afval (32,4 kg /inw/jr) en het
    residu bouw- en sloopafval (12,3 kg/inw./jr)
  In 2016 is gescheiden afvalinzameling ingevoerd binnen de eigen organisatie. Het gaat
    daarbij om gescheiden afval van papier, koffiebekers, groente en fruit en restafval.




                                                                                                        19
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>Hondenpoep
 Met bewonerscommissie en Plaatselijk Belangen van een aantal dorpen zijn in de
   afgelopen jaren afspraken gemaakt over het terugdringen van overlast door
   hondenpoep in de wijken en dorpen. In de gemeente zijn circa 75 Bello’s geplaatst.
   Wekelijks wordt zo voorkomen dat circa 500 liter hondenpoep in het openbaar gebied
   achterblijf. Ook is extra capaciteit van onze BOA’s ingezet voor intensievere controle.

Zwerfvuil
 In 2014 is het ‘Uitvoeringsprogramma zwerfafval’ wat loopt tot 2022 door het college
  vastgesteld. Op basis hiervan vinden jaarlijks diverse projecten plaats, zoals
  bijvoorbeeld de ‘Himmelwike’ met basisscholen . Ook zijn er een aantal projecten
  aanpak zwerfafval door het Stellingwerf college uitgevoerd. Het afvalbakkenplan is in
  2017 opgesteld en vastgesteld. De jeugd van het Stellingwerf College is betrokken bij
  de aanpak van de snoepgoedroute. Vanuit Oosterwolde en Donkerbroek zijn er wijk –en
  dorpsinitiatieven om de eigen buurt op te ruimen.

Verkeer en vervoer (veiligheid)
 Verkeersveiligheid is opgenomen in het ‘Gemeentelijk verkeers- en vervoersplan’. Vanuit
    het Milieubeleidsplan is ingezet op het voorkomen en oplossen van gevaarlijke situaties
    en stimulering van de kwaliteit van het openbaar vervoer (bushaltes en goede
    fietsenstalling).

Ruimte voor Ruimte
 Dit aandachtspunt richt zich op voorkomen van verpaupering. In de
   bestemmingsplannen is een regeling opgenomen die de voorwaarden noemt in welke
   gevallen leegstaande gebouwen mogen worden ingezet voor woningbouw.
 Voor zonnepanelen voor asbest was er een provinciale subsidieregeling. Het
   subsidieplafond is in mei 2016 bereikt en de regeling is gesloten. Een nieuwe regeling is
   in voorbereiding. Landelijk is er een vergelijkbare regeling. Voor 2017 is 25 miljoen euro
   beschikbaar.

Landschap
 Samen met de andere gemeenten in Zuid-Oost Friesland en het Wetterskip is een
   actualisatie van het Landschapsbeleidsplan Zuid-Oost Friesland 2004-2014 voorbereid.
   Dit zal eind dit jaar worden aangeboden aan de gemeentebesturen. Nieuwe
   onderdelen zijn het digitaal beschikbaar maken van informatie over het landschap, en
   een uitvoeringsparagraaf per gemeente. Voor de gemeente Ooststellingwerf zal deze
   zich vooral richten op communicatie en het faciliteren van initiatieven van inwoners en
   ondernemers.

Biodiversiteit
 Hiermee is in 2016 een start gemaakt. Diverse acties uit het actieplan biodiversiteit zijn
    opgepakt. Voorbeelden zijn: Verschralen van bermen waardoor gebiedseigen soorten
    terugkomen, aangepast bermbeheer in Ravenswoud ten behoeve van de bescherming
    van reptielen en de aanleg van stinzenflora’s in Oldeberkoop en Elsloo zijn. Via het
    fonds Ooststellingwerf is bijgedragen aan een bijenweide bij het volkstuinencomplex
    Jardinga.




                                                                                                20
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>Samenwerking
In het ‘Milieubeleidsplan 2010-2016’ is een overzicht met onderwerpen en activiteiten
opgenomen onder het thema samenwerking. We benoemen hier de resultaten per
subthema.

Koploperprojecten.
Vanaf 2012 zijn er drie ‘Koploperprojecten’ uitgevoerd met in totaal 26 deelnemende
bedrijven in Ooststellingwerf. Ook de gemeente heeft meegedaan als deelnemer aan dit
project. Deze projecten hebben een doorlooptijd van 1 tot 1,5 jaar. Deelnemers zijn
professioneel begeleid door een adviesbureau om inzicht te krijgen in hun prestaties op het
gebied van Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen. Tijdens het project zijn ervaringen
en tips en trucs uitgewisseld. Als afronding is een verbeterplan voor elke deelnemer
opgesteld. Het project is in 2016 afgesloten tijdens de woonmarkt op 2 april in de voormalige
Rabobank aan de Veengang.

Overtjonger
Samenwerking vind plaats op structurele basis met de duurzaamheidswerkgroep
‘Overtjonger’. In hun werkgebied (Donkerbroek, Haule, Waskemeer en Haulerwijk) zijn een
aantal acties uitgevoerd:
 - Ledlampenactie met een plaatselijke winkelier. Aan huishoudens is de mogelijkheid
    geboden om voor 1 euro een gloeilamp om te ruilen voor een ledlamp
 - Energiebesparingsactie met een warmtebeeldcamera en de mogelijkheid voor een
    maatwerkadvies voor huishoudens. Hiervoor hebben zich circa 75 deelnemers
    opgegeven, waarvan ongeveer 20 huishoudens een maatwerkadvies hebben laten
    uitvoeren.

Stichting DO! (Duurzaam Ooststellingwerf!)
In 2016 is door een aantal ondernemers een stichting opgericht. De stichting ondersteunt de
duurzame ambities van de gemeente en neemt zelf initiatieven om deze te realiseren. Zo is
onder andere haalbaarheidsonderzoek gedaan naar de realisatie van een
vergistingsinstallatie op Venekoten Nieuw met afvalstromen van Smilde Foods en BRF. Meer
onderzoek is nodig.

De Eendracht
De energiecorporatie De Eendracht te Makkinga is verder geprofessionaliseerd. De
Eendracht heeft als doel zoveel mogelijk duurzame energie lokaal op te wekken. Als
gemeente werken we intensief samen om te komen tot een lokaal energienetwerk.

Emotiondag.
Met de werkgroep Emotiondag is in 2015 de Emotiondag georganiseerd in Appelscha.
Tijdens de dag is er op het plein aan de Boerestreek door verschillende ondernemers het
elektrisch vervoer gepromoot. Het ging daarbij om allerlei vormen van elektrisch vervoer.
Van fietsen tot auto’s. Bezoekers konden in de verschillende stands terecht. In de Hoolten
Klinte nabij het Boerestreekplein was een tentoonstelling ingericht van het Stellingwerf
College over de werking van een elektrische motor.
Op deze dag in 2015 is ook het zelfrijdend elektrisch vervoer gepresenteerd als mogelijk
vervoer van de toekomst. Het evenement is in 2015 naar schatting bezocht door circa 2000-
2500 bezoekers. In 2017 waren dat er 6.000-7.000.

Plaatselijk Belangen en Bewonerscommissies.
Met bewonerscommissies en Plaatselijke Belangen zijn de afgelopen jaren afspraken
gemaakt over het terugdringen van overlast. Hett gaat om samenwerking op het terrein van
zwerfafval en hondenpoep. Uit onderzoeken naar de leefbaarheid (leefbaarheidsmonitor




                                                                                                21
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>2008 en 2010) stonden deze onderwerpen bovenaan de lijst van ergernissen. Een nieuwe
leefbaarheidsmonitor is nog niet uitgevoerd.

Ontwikkeling van Ecomunitypark
Gemeente Ooststellingwerf draagt bij aan de realisatie van het Ecomunitypark in
Oosterwolde. Bovendien investeren we in het Biobased center dat op dit park gerealiseerd
wordt.




                                                                                           22
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>Bijlage 2. Benchmarks
Benchmarks zijn objectieve maatstaven waarmee resultaten kunnen worden vergeleken.
Voor prestaties op het gebied van duurzaamheid en milieu zijn er diverse benchmarks
beschikbaar. Als gemeente hanteren wij benchmarks om onze eigen resultaten te monitoren.
Helaas is er niet één benchmark die alles omvat en bestaan er voor sommige thema’s geen
(goede) benchmarks. We benoemen de gebruikte benchmarks.

Gemeentelijke duurzaamheidsindex (GDI)
De GDI is een initiatief van de stichting Duurzame Samenleving. De index is de Nederlandse
versie van de mondiale Sustainable Society Index (SSI). Op basis van de scores (0 tot 10)
van 24 thema’s kunnen we onze gemeente spiegelen aan andere gemeenten en het
gemiddelde van Nederland. Ook voor- en achteruitgang ten opzichte van eerdere jaren wordt
in beeld gebracht.
Bovendien worden werkbladen aangeboden om tot meer inzicht en verbetering van scores te
komen. Op basis van de praktijk worden succesfactoren benoemd. Gemeenten kunnen in
deze monitor naar schaalgrootte (o.b.v. inwonersaantal) vergeleken worden. De monitor is
operationeel sinds 2008. Ook zijn de basisgegevens inzichtelijk waardoor scores goed op
waarde te schatten zijn.

De GDI is een brede monitor met 24 thema’s maar niet erg specifiek. Bovendien zijn
sommige basisgegevens verouderd en, in het geval van afval, nog niet juist verwerkt. De
index geeft wel een mooi totaalbeeld. Daar gebruiken we deze index dan ook voor.




In de monitor krijgt Ooststellingwerf over 2016 de 154e met een overall score van 4.6. De
gemeente die het hoogst scoort is Nunspeet met een 5.8. De laagste score is een 3.1 voor
gemeente Heerlen. Scores worden naar thema in een spinnenwebtabel getoond en
vergeleken met het landelijk gemiddelde. Het midden van het web geeft aan niet duurzaam
(score 0) en de buitenkant geeft aan duurzaam (score 10). Hoe verder naar buiten hoe beter.

Wat in de scores opvalt is dat we het goed doen op de gebieden energiebesparing
woningen, lucht en veiligheid. Energiegebruik en CO2 uitstoot van woningen is daarentegen
licht onder gemiddeld. Minder goed doen we het op gebied van CO2 uitstoot van wegverkeer
en vervoerswijzen.




                                                                                              23
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>Huishoudelijk afval is in het overzicht onder gemiddeld. Dit is echter een vertekend beeld
omdat onze resultaten van nascheiding nog niet goed in de CBS-cijfers worden verwerkt. We
doen het juist goed met onze nascheiding (zie benchmark OARS).
Sociale thema’s laten we voor de Versnellingsagenda Duurzaam Ooststellingwerf 2030
buiten beschouwing.




De monitor toont ook de verandering in scores ten opzichte van eerdere jaren. Op het gebied
van energie valt op dat sinds 2015 de uitstoot van CO2 van het wegverkeer iets is
verslechterd. Op alle andere onderdelen van de monitor presteerden we in 2016 beter dan in
2017. Ook in deze overzichten komt huishoudelijk afval weer te negatief in beeld. Het CBS
werkt aan een oplossing.




Als we kijken naar de afwijkingen t.o.v. Nederland en gemeenten met een vergelijkbaar
inwonersaantal vallen lucht, energiebesparing woningen, veiligheid en woonlasten in
positieve zin op. Huishoudelijk afval, CO2 uitstoot wegverkeer vallen hierin in negatieve zin
op. De mindere score op hernieuwbare energie valt op in de vergelijking met gemeenten in
dezelfde grootteklasse.

Conclusies
Tussen 2010 en 2016 is vanuit milieubeleid ingezet op duurzame energie en
energiebesparing, de leefomgeving en samenwerking. Op het gebied van energiebesparing,
CO2 uitstoot en leefomgeving is dit goed terug te zien in de GDI. We scoren niet overal even
hoog maar overal zit vooruitgang in. Onze ambities zijn echter nog lang niet gerealiseerd.
Om verdere vooruitgang te boeken is inzet op deze onderwerpen noodzakelijk.


                                                                                                24
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>Governance monitor duurzame gemeenten 2016
Een monitor die jaarlijks wordt opgesteld in opdracht van het Ministerie van Infrastructuur en
Milieu. De monitor vergelijkt de duurzaamheidshouding van gemeenten op verschillende
thema’s, aan de hand van 22 criteria en gewaardeerd op een 5-punts houdingschaal.
Beoordeling gebeurt op basis van publiekelijk beschikbare beleidsdocumenten zoals
bijvoorbeeld het coalitieakkoord en de begroting en is dus een weergave van onze ambities
en niet van onze specifieke bereikte prestaties.




Op de 5-punts houdingenschaal scoren wij bovengemiddeld goed. Beleidskaders en
monitoring en faciliteren (incl. financieel) zijn de laagst scorende thema’s. Het aanbieden van
leningen op het gebied van duurzaamheid en levensloopbestendigheid en het investeren in
het biobased center zullen nog op positieve wijze bijdragen aan het resultaat.

In onderstaande kaart zijn alle gemeenten ingedeeld naar totaalscore. We krijgen de op één
na hoogste score. De monitor geeft ook scores naar verschillende op de verschillende
criteria. We krijgen de hoogste score voor groenbeleid, samenwerking bedrijfsleven, breedte
invulling duurzaamheid, circulaire economie en duurzame bedrijventerreinen. De laagste
score krijgen we nergens. Mindere scores ontvangen we voor de criteria verankering college,
verankering ambtelijke organisatie, monitoring, handhaving, communicatie voorzieningen,
breedte communicatie en financiële bevordering duurzaamheid.

Conclusies
Naar de maatstaven van de ‘Governance monitor duurzame gemeenten 2016’ doet
Ooststellingwerf het bovengemiddeld goed. Vooral op de criteria waarop we minder goed
scoren moeten we inzetten. Met de nieuwe aanpak van monitoring willen we in dit criteria al
een stap zetten. Verankering in de organisatie, handhaving, communicatie en financiële
ondersteuning van duurzaamheid zijn punten van aandacht.

Bron: www.vng.nl, geraadpleegd 27 juli 2017




                                                                                                  25
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>Klimaatmonitor
Een monitor van het Ministerie van Infrastructuur en Milieu. De monitor bevat gegevens over
onder andere energiegebruik, hernieuwbare energie, mobiliteit en CO2 uitstoot. Op de
verschillende thema’s en onderwerpen kunnen gemeenten worden vergeleken met
gemeenten, provincies of het Rijk. De meest recente cijfers zijn van 2015.

Uit de benchmark blijkt dat we het op CO2
gebied beter doen dan gemiddeld in Nederland.
Alleen de uitstoot van woningen is in onze
hoger dan in Nederland (2,07 t.o.v. 1.81 ton per
inwoner per jaar). In vergelijking met Friesland
stoten alleen onze woningen en industrie
gemiddeld iets meer CO2 uit. De precieze
oorzaak daarvan is niet uit de monitor te halen.
Wel is duidelijk dat huishoudens in
Ooststellingwerf gemiddeld meer energie
gebruiken dan in de rest van Friesland.

In 2015 was de uitstoot in Ooststellingwerf
totaal 164.077 ton. De bebouwde omgeving had
met 77.279 het grootste aandeel, net als in de
rest van Nederland. Sinds 2012 is de CO2
uitstoot van de bebouwde omgeving in
Ooststellingwerf wel met ruim 4 ton gedaald.

Als we ons energiegebruik vergelijken met Nederland vallen wederom de woningen op met
een hoger verbruik. Onze industrie doet het juist erg goed en de sector verkeer en vervoer
heeft in 2015 een flinke besparingsslag gemaakt. In vergelijking met Friesland doen we het
gemiddeld beter. De woningen en ook industrie doen het minder goed dan in Friesland
gemiddeld.

In hernieuwbare energie lijkt er in onze gemeente nog een wereld te winnen. Zowel in
vergelijking met Nederland als met Friesland is het gemiddeld aantal Megajoule per inwoner
2.5 tot 3 keer hoger. De oorzaak daarvan ligt in het verschil in opwek van windenergie. Ter
vergelijking, Friesland wekt met wind-op-land jaarlijks 2.099 MJ per inwoner op, gemiddeld in
Nederland is dat 1.253 MJ, wij slechts 23 MJ. In hernieuwbare energie in de verkeer en
vervoersector lopen we achter op Nederland en Friesland. Op het gebied van zonnestroom
doen we het beter dan gemiddeld. Vergeleken bij de opwek van wind-op-land is dit maar een
zeer beperkt deel en wekken we in totaal minder hernieuwbare energie op dan Friesland en
Nederland gemiddeld.

Conclusies
Gemiddeld presteert Ooststellingwerf beter dan Friesland en Nederland. Onze huishoudens
gebruiken gemiddeld meer energie en vallen daarom in CO2 uitstoot en energiegebruik op.
Onze opwek van zonnestrook is zeer beperkt vergeleken bij de opwek van windenergie. Op
basis van deze gegevens is inzetten op energiebesparing van huishoudens en hernieuwbare
energie noodzakelijk om onze ambities te realiseren.




                                                                                                26
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>Benchmark Ooststellingwerf – Nederland
Hieronder het overzicht van cijfers van Ooststellingwerf naar thema en subthema in
vergelijking met het Nederlands gemiddelde




                                                                                     27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>OARS
Omrin houdt voor onze gemeente de hoeveelheden ingezameld afval bij in hun
rapportagesysteem OARS. In OARS kan een vergelijk in prestaties van verschillende Friese
gemeenten worden gedaan. De afvalcijfers worden vervolgens gerapporteerd aan het
Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Vertekenend is dat het CBS de behaalde
prestaties van nascheiding (nog) niet in haar rapportage opneemt. We zijn daarom
aangewezen op de gegevens van OARS waarin alleen deelnemende Friese gemeenten zijn
opgenomen.

Uit de gegevens van OARS blijken de ingezamelde hoeveelheden restafval in
Ooststellingwerf al jaren een dalende lijn te vertonen. In 2012 werd gemiddeld 195 kg per
inwoner ingezameld. In 2016 is dit gedaald naar 173 kg per inwoner. Deze 173 kg
aangeboden restafval bestond voornamelijk uit afval dat niet in de Sortibak thuishoort (te
weten 69 kg Gftafval; 12 kg grof huishoudelijk afval; 8 kg textiel, 6 kg oud papier en 5 kg
verpakkingsglas).

Dankzij de nascheiding bij Omrin werd in 2016 slechts 64,8 % van de ingezamelde
hoeveelheid restafval als residu verbrand. Voor onze gemeente komt dit uit op 112 kg per
inwoner per jaar. Voor de berekening van de VANG doelstelling moet dit cijfer worden
vermeerderd met het residu grof huishoudelijk afval (32,4 kg /inw/jr) en het residu bouw- en
sloopafval (12,3 kg/inw./jr).

Al met al een wenselijk verloop van de cijfers. Echter voor de realisatie van de VANG
doelstellingen is echter nog een extra zetje nodig.

Onderstaand een overzicht van het ingezameld afval per inwoners in 2016 in vergelijk met
de gemiddelden van Friesland. Over het algemeen doen we het beter dan gemiddeld. Wat
vooral opvalt is dat gemiddeld in Friesland behoorlijk meer GFT afval gescheiden wordt
ingezameld. Hier kan nog een forse verbetering worden bereikt.

Conclusies
Voorop staat dat minder afval altijd beter is. Daarnaast is recycling van afval en het maken
van kringlopen gebaat bij goede afvalscheiding. De nascheiding van Omrin doet het goed
maar kan niet alles. Vooral in de scheiding van GFT afval is nog veel winst te halen. Inzet op
voorkomen van afval en goede scheiding is daarom nodig.




                                                                                                 28
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>Leefbaarometer
De Leefbaarometer is een rapport dat Ooststellingwerf in 2010 en 2013 heeft laten opstellen.
Onderwerpen die voor veel overlast zorgden zijn sindsdien aangepakt. Een recenter
onderzoek is momenteel niet beschikbaar en de resultaten daarom niet te meten. Nieuw
onderzoek is daarom noodzakelijk.

Naast de genoemde onderzoeken is er ook een online versie van de Leefbaarometer. Deze
monitor van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelasties bepaald op basis
van 100 indicatoren in de thema’s woningen (18%), bevolking (15%), voorzieningen (25%),
veiligheid (24%) en fysieke omgeving (18%) de leefbaarheid op onder andere gemeentelijk –
en wijkniveau. De leefbaarheid wordt gemeten naar het landelijk gemiddelde.
De meest recente gegevens zijn van 2014. In dat jaar en de jaren daarvoor kreeg
Ooststellingwerf een Ruim voldoende. Beide andere OWO-gemeenten kregen in 2014 een
goed omdat zij met name beter scoren op voorzieningen. Deze score wordt onder meer
bepaald op basis van aantallen van en afstanden tot winkels, onderwijs, openbaar vervoer,
zorg etc. Oosterwolde en omgeving scoren in Ooststellingwerf het zwakst.

Conclusies
Zolang nog geen nieuwe versie van de Leefbaarometer beschikbaar is valt er weinig te
zeggen over resultaten en vervolgacties. Nieuw onderzoek is noodzakelijk.

Bron: www.leefbaarometer.nl, geraadpleegd 15 augustus 2017




                                                                                               29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>Milieubarometer
Ooststellingwerf is aangesloten bij de Milieubarometer. Met deze tool monitoren we onze
interne duurzaamheidsprestaties ingedeeld naar verschillende thema’s. We monitoren
bijvoorbeeld ons energieverbruik, wagenpark, bedrijfsafval en papierverbruik. Sinds 2012 is
een dalende lijn te zien in de milieumeter van het gemeentehuis. Wat opvalt is dat het
papiergebruik sinds 2014 stijgt terwijl alle andere thema’s een daling laten zien.
De Milieubarometer is ook de tool die gebruikt kan worden voor compensatie van CO2
uitstoot. Afkopen van CO2 uitstoot kan via een creditsysteem waarmee weer wordt
geïnvesteerd in een meer duurzame wereld.

Conclusies
De milieubarometer vertoont een dalende trend wat betekent dat we ons verbeteren ten
opzicht van eerdere jaren. Ondanks het nieuwe werken is het papierverbruik de laatste jaren
juist gestegen. CO2 compensatie doen we op dit momenteel nog minimaal. We compenseren
momenteel alleen het gasverbruik van het gemeentehuis en de stichting openbare verlichting
Friesland doet dit voor het elektriciteitsverbruik van onze openbare verlichting.




                                                                                              30
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>Bijlage 3. Eerste conclusies zelfrijdend vervoer
Dit zijn de eerste conclusies die we trokken na afronding van de pilot. Een uitgebreide
evaluatie is de basis zijn waarop toekomstige mogelijkheden en inzet worden bepaald.

Pilot Zelfrijdend vervoer Appelscha




Eind september 2016 startte de pilot zelfrijdend vervoer in het Friese Appelscha. Op
een traject van 2,5 kilometer reden tot begin november twee zelfrijdende voertuigen
die passagiers vervoerden van de Wester Es naar het Nationaal park Drents-Friese
Wold in Appelscha en weer terug. Ooststellingwerf was daarmee de eerste gemeente
waar een zelfrijdend voertuig mét passagiers de openbare weg op ging.

‘Leren door te doen’ was het motto van deze pilot. Dit heeft gewerkt: we hebben veel
geleerd, maar ook veel behaald. Het op de Haagse agenda én het op de kaart zetten van
Ooststellingwerf zijn behaald. Daarnaast is deze pilot een belangrijke eerste stap in het
versterken van de leefbaarheid en bereikbaarheid van krimpregio’s.
De afgelopen weken is de pilot met alle samenwerkende partijen geëvalueerd. We hebben
veel geleerd van dit project, waar andere pilots in Noord-Nederland de komende jaren
voordeel bij hebben. Op dit moment wordt de laatste hand gelegd aan een volledig
evaluatiedocument. De eerste voorlopige conclusies delen we hier.

Voorlopige conclusies van de pilot

Voertuig Easymile EZ10
De voertuigen die in Appelscha reden zijn van het merk Easymile. De voertuigen reageren
sterk op hun omgeving en kunnen nog niet goed onderscheid maken tussen verschillende
obstakels. Hierdoor hebben de voertuigen in de praktijk, en zeker in een landelijke omgeving,
meer ruimte nodig om een soepele rit te garanderen. Daarnaast remden en stopten de
voertuigen altijd wanneer de situaties daarom vroegen.




                                                                                                32
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>Stewards en dienstregeling
De beperkte beschikbaarheid en betrokkenheid van de leverancier en de cultuur –en
taalbarrière had een grote invloed op het verloop van de pilot en de regie daarvan. Het
beperkte aantal opgeleide stewards en de beperkte dienstregeling waren daar een direct
gevolg van.

Tracé
Tracé leek theoretisch geschikt (breedte voertuig 1.98m t.o.v. breedte fietspad 2.70m-3.10m)
maar de praktijk moest het voertuig zo’n 20cm uit de kant van het fietspad rijden. Redenen
waren de virtuele breedte van het voertuig (sensitiviteit sensoren) en het zo inregelen van
het voertuig dat het niet voor elk klein obstakel stopt. Belangrijke gegevens waar gemeente
en RDW niet bekend mee waren. Ook in de risicoanalyse van de leverancier werd dit beeld
niet geschetst. Er is hier dus geen rekening mee gehouden.

Ervaringen passagiers
De reacties van de passagiers waren merendeel positief. Het publiek was divers in leeftijd en
woonplaats. Velen zagen toekomstige mogelijkheden, mits de snelheid omhoog kan. Ook
voor Ooststellingwerf liggen er volgens passagiers genoeg mogelijkheden voor zelfrijdend
vervoer. Het gevoel van veiligheid tijdens de rit was hoog en passagiers gaven aan ook
zonder aanwezigheid van een steward gebruik te maken van het voertuig. Als alternatief
vervoer van en naar voorzieningen zou een groot deel zelfrijdend vervoer daadwerkelijk
gebruiken en daar ook een kleine vergoeding voor over hebben.

Ervaringen gebruikers fietspad
Gebruikers van het fietspad hekelden vooral de keuze van het tracé. Het was te krap,
waardoor de voertuigen een last zijn. De algemene mening is hierdoor vrij negatief en men
vindt niet dat de voertuigen op het fietspad thuishoren. Ook de snelheid moet omhoog. Zeker
als het een alternatief vervoersmiddel moet worden. Voor deze pilot werd de snelheid wel als
veilig ervaren.

Ervaringen omwonenden
Door de lage opkomst tijdens de evaluatiebijeenkomst kan weinig gezegd worden over de
algemene beleving van de pilot door omwonenden. De bewoners die er waren, waren
positief kritisch. Zij zagen de nut en noodzaak en een toekomst. Ook door hun werd het tracé
als verbeterpunt genoemd.

Interactie andere weggebruikers
Gebruikers van het fietspad moesten wennen aan de zelfrijdende voertuigen. Naarmate de
pilot langer liep gingen veelgebruikers van het tracé makkelijker met de voertuigen om. De
inzet van verkeersregelaars om medeweggebruikers te informeren had effect en leverde
bovendien meer begrip op. Zij waren daarmee belangrijker dan de bebording.

Noordelijke samenwerking
In september tekenden de gemeente Ooststellingwerf en de provincies Drenthe, Fryslân en
Groningen een intentieverklaring om van Noord-Nederland dé pilotregio voor zelfrijdend
vervoer te maken. De drie noordelijke provincies zien zelfrijdende bussen als een manier om
de bereikbaarheid en leefbaarheid in de krimpregio's te behouden en verbeteren. In de
komende jaren gaan elders in Noord-Nederland ook zelfrijdende voertuigen rijden.




                                                                                                33
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>