<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Begroting 2023</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>2</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>3</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>Inhoudsopgave
Inhoudsopgave .........................................................................................................................................4
Inleiding ....................................................................................................................................................6
Programma 0 | Bestuur en ondersteuning ...............................................................................................8
   Thema Bestuur .....................................................................................................................................8
   Thema Dienstverlening en Organisatie ............................................................................................. 10
Programma 1 | Veiligheid ...................................................................................................................... 17
   Thema Crisisbeheersing en brandweer ............................................................................................ 17
   Thema Openbare orde en veiligheid ................................................................................................. 17
Programma 2 | Verkeer en vervoer ....................................................................................................... 21
   Thema Verkeer, vervoer en wegen ................................................................................................... 21
Programma 3 | Economie ...................................................................................................................... 24
   Thema Ondernemen en werkgelegenheid ........................................................................................ 24
   Thema Grondexploitatie - bedrijventerreinen .................................................................................... 25
Programma 4 | Onderwijs ...................................................................................................................... 29
   Thema Onderwijs .............................................................................................................................. 29
Programma 5 | Sport, cultuur en recreatie ............................................................................................ 34
   Thema Cultuur ................................................................................................................................... 34
   Thema Recreatie en Toerisme .......................................................................................................... 35
   Thema Openbaar groen .................................................................................................................... 36
   Thema Sport ...................................................................................................................................... 37
Programma 6 | Sociaal domein ............................................................................................................. 41
   Thema Uitvoering sociale wetgeving ................................................................................................. 41
   Thema Maatschappelijke ondersteuning ........................................................................................... 43
   Thema Jeugdhulp .............................................................................................................................. 45
   Thema Dorpenbeleid en dorpshuizen ............................................................................................... 47
Programma 7 | Volksgezondheid en milieu ........................................................................................... 53
   Thema Milieu ..................................................................................................................................... 53
   Thema Gezondheid en Leefstijl ......................................................................................................... 55
   Thema Duurzaamheid ....................................................................................................................... 56
Programma 8 | Bouwen, wonen en gronden ......................................................................................... 64
   Thema Ruimtelijke ordening .............................................................................................................. 65
   Thema Wonen ................................................................................................................................... 66
   Thema Landschap, Natuur, Biodiversiteit, Landbouw en Erfgoed .................................................... 67
   Thema Grondexploitatie - niet bedrijventerreinen en vastgoed ........................................................ 70
Paragrafen ............................................................................................................................................. 74
   Lokale heffingen ................................................................................................................................ 74
   Weerstandsvermogen en risicobeheersing ....................................................................................... 78
   Onderhoud kapitaalgoederen ............................................................................................................ 82
   Financiering ....................................................................................................................................... 87
                                                                                                                                                              4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>   Bedrijfsvoering ................................................................................................................................... 90
   Verbonden partijen ............................................................................................................................ 92
   Grondbeleid ..................................................................................................................................... 105
   Projecten.......................................................................................................................................... 108
   OWO samenwerking ....................................................................................................................... 110
Financiële begroting ............................................................................................................................ 113
   Overzicht van baten en lasten ......................................................................................................... 113
   Uiteenzetting financiële positie ........................................................................................................ 119
Bijlage: Overzicht geraamde baten en lasten per taakveld ................................................................. 123
                                                                                                                                                         5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>Inleiding
Inleiding
De begroting 2023 is de eerste begroting van de in 2022 gekozen gemeenteraad. De begroting is
gebaseerd op visiedocumenten zoals “Romte en ferskaat 2013” en het coalitieakkoord 2022 – 2026,
"Mei-inoar foarút", aangevuld met de specifieke beleidskaders die de raad in het verleden heeft
vastgesteld. Per programma is de koppeling gelegd met de van toepassing zijnde (wettelijke)
taakvelden. Door deze opbouw is een beter inzicht in de eerste twee zogenaamde Wat-vragen: “Wat
willen we bereiken? “ en “Wat gaan we ervoor doen?”. Daarnaast zijn de relevante beleidsindicatoren
en actieve verbonden partijen genoemd. Elk programma sluit af met de derde Wat-vraag “Wat mag
het kosten?” gevolgd door een toelichting hierop. In de paragrafen worden de beleidslijnen vastgelegd
met betrekking tot relevante beheersmatige aspecten, evenals de lokale heffingen en de overhead.
Voor het eerst sinds lange tijd kent het komende jaar voldoende financiële ruimte om de ambities uit
het coalitieakkoord vorm te geven. Daardoor kunnen we stevig inzetten op het vormgeven van de
energietransitie. Op de lange termijn blijft de financiële situatie van de gemeenten en dus ook van
Opsterland, onzeker. Dit komt omdat het rijk werkt aan een wijziging in de financieringssystematiek
voor gemeenten. Hoe dat precies wordt vormgegeven is nog niet bekend. Financieel neemt het rijk er
al wel een voorschot op.
Ook voor onze inwoners zijn het onzekere tijden. De kosten van levensonderhoud zijn fors gestegen
en stijgen nog steeds. Om onze inwoners te ontzien kiezen wij ervoor om de totale lasten van de
rioolheffing en afvalstoffenheffing in 2023 niet te laten stijgen. Daarnaast blijven we die inwoners die
onze hulp nodig hebben ondersteunen bij het vinden van een oplossing voor actuele problemen door
stijging van de kosten van levensonderhoud.
Ondanks de onzekerheden kijken we ook uit naar 2023. We gaan samen met raad en inwoners aan
de slag met de invoering van de Omgevingswet, we zetten verdere stappen op weg naar een
energieneutraal Opsterland en nemen actief deel aan de discussie rondom de invulling van de
stikstofproblematiek. Zo willen we blijven zorgen voor een gemeente waarin het goed wonen en
ondernemen is, waar mensen naar elkaar omkijken en samen de schouders zetten onder een vitale,
leefbare en duurzame samenleving.
Begrotingsstrategie
Afgelopen juli vertelden we in de Perspectief 2022 over de onzekerheden waar we als gemeente mee
te maken hebben. Zo is de herijking van het verdeelmodel voor de algemene uitkering toch per 2023
ingevoerd, ondanks de bezwaren van de VNG en de adviezen van de Raad voor het Openbaar
Bestuur (ROB) om daarmee te wachten totdat de onderzoeken zijn afgerond. In het verlengde van het
besluit voor 2021 en 2022 is de opschalingskorting opnieuw opgeschort en wel tot en met 2025.
In de raming van de algemene uitkering voor 2026 is de opschalingskorting volledig doorgevoerd voor
het origineel geraamde bedrag. Daarnaast is het accres van de algemene uitkering (de jaarlijkse
indexatie) vastgezet op een plus van 1 miljard t.o.v. het niveau 2022. Hiermee wordt al geanticipeerd
op de uitbreiding van het gemeentelijk belastinggebied zonder dat duidelijk is hoe dat zal worden
vormgegeven. Beide beslissingen hebben als effect dat het structurele ruimte voor 2026 ongeveer €5
miljoen lager is dan de ruimte voor 2025.
Deze forse teruggang heeft het college voor een dilemma gesteld. Aan de ene kant zijn er namelijk
veel opgaven waarin de gemeente een actieve rol moet gaan spelen en waarvoor in 2023, 2024 en
2025 ook aanzienlijk meer middelen voor beschikbaar zijn gesteld. In 2026 daalt de algemene
uitkering met €5 miljoen. Het effect hiervan is dat bij een volledig gebruik van de ruimte in 2025 voor
het realiseren van de opgaven dit resulteert in een begrotingstekort in 2026 dat zo groot uitvalt dat de
verruiming van het gemeentelijk belastinggebied mogelijk niet afdoende middelen oplevert om het
tekort te dekken. De consequentie zou dan zijn dat er bezuinigd moet worden waarbij mogelijk een
deel van de in de voorliggende jaren bereikte resultaten teniet worden gedaan.
Het college kiest daarom voor de strategie om een deel van de activiteiten projectmatig aan te pakken
waarbij het grootste deel van kosten vooral in de jaren 2023, 2024 en 2025 worden gemaakt. Hiermee
wordt op dit moment nog niet de volledig geraamde ruimte voor 2024 en 2025 ingezet. Door deze
keuze bedraagt het verwacht structureel tekort voor 2026 €1,4 miljoen. De VNG is in overleg met het
Rijk om te komen naar een oplossing voor dit ravijn.
                                                                                                         6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>Kosten als gevolg van de vluchtelingencrisis (regulier en Oekraïne) en Coronapandemie zijn als
incidentele kosten aangemerkt en zijn niet opgenomen in de begroting. Het is op dit moment moeilijk
in te schatten wat de hoogte van deze kosten zijn in 2023. Het Rijk heeft overigens aangegeven dat
we een tegemoetkoming in de kosten kunnen verwachten. Het is echter niet altijd even duidelijk of
deze alle gemaakte kosten zal dekken.
Vaststellen begroting
Deze begroting wordt voorgelegd ter vaststelling in de raadsvergadering van 7 november 2022.
Financieel beeld
 Volgens de geldende voorschriften is het saldo van de structurele baten en lasten bepalend voor het
resultaat van de begroting, incidentele baten en lasten mogen daarvoor niet meegenomen worden.
Het financiële beeld ziet er als volgt uit:
                                    Financieel overzicht begroting 2023 (bedragen x € 1.000)
                                   Omschrijving                                      2023     2024     2025   2026
 Saldo baten en lasten                                                                    594   2.869   3.121   -1.444
 Saldo toevoegingen en onttrekkingen aan reserves                                         -30      -30    -30      -30
 Begrotingssaldo                                                                          564   2.839   3.091   -1.474
 Verdeeld in
 Incidenteel begrotingssaldo                                                              469     334    -307      -25
 Structureel begrotingssaldo                                                               95   2.505   3.398   -1.449
                                                                                                                     7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>Programma 0 | Bestuur en ondersteuning
Programma 0 | Bestuur en ondersteuning
In 2022 is de coalitie van Opsterlands Belang, FNP, PvdA en ChristenUnie gestart. De nieuwe coalitie
gaat door met de door de vorige coalitie ingezet beweging naar een nieuwe manier van besturen:
modern besturen. Juist in de gemeente staat de overheid dichtbij mensen en moet duidelijk zijn wat je
wel of niet van die overheid kan verwachten. Ook moet duidelijk zijn hoe besluiten tot stand komen en
hoe en wanneer je daar invloed op kan hebben. De gemeenteraad komt meer aan bod aan de
voorkant van het proces. Daarnaast gaan we door met het integriteitsbeleid van de afgelopen jaren.
De kernwaarden van modern bestuur zijn transparantie, openbaarheid en resultaatgerichtheid.
Opsterland is een zelfstandige gemeente in Zuidoost-Fryslân en wil die zelfstandigheid behouden. De
gemeente Opsterland zoekt naast de samenwerking in OWO-verband ook de verbinding met andere
gemeenten, zoals met Heerenveen en Smallingerland, maar ook breder. Wij maken deel uit van de
P10 het snel groeiende samenwerkingsverband van inmiddels 30 grote plattelandsgemeenten. Vanuit
deze positie brengen wij onze ambities en uitdagingen onder de aandacht van de landelijke en
Europese politiek. Dit doen wij bijvoorbeeld via de VNG en de VFG.
Adequate en persoonlijke dienstverlening is belangrijk. Naast de dienstverlening in het gemeentehuis
komen steeds meer producten digitaal beschikbaar voor inwoners en bedrijven. Over onze
dienstverlening en andere onderwerpen communiceren we actief en efficiënt. We zijn een
professionele organisatie, met aandacht voor modern werkgeverschap en werknemerschap. We
zorgen dat onze rol als gemeente beter aansluit bij de netwerksamenleving. Hier werken we aan door
middel van een organisatieontwikkelingstraject.
Kaderstellende documenten
Coalitieakkoord Opsterland 2022-2026 - Mei-inoar foarút
Romte en ferskaat 2013
Informatiebeleidsplan OWO-gemeenten 2017-2020
Bestuursovereenkomst OWO-samenwerking (2015)
Standpuntbepaling voortgang OWO-samenwerking (2016)
OWO-visie (2021)
Thema Bestuur
Doelstellingen
Wij willen het vertrouwen in de overheid en de verbondenheid van mensen met hun omgeving
versterken
Het vertrouwen in de politiek en het bestuur en de verbondenheid van mensen met hun omgeving
wordt in het algemeen minder. Wij willen dit de komende vier jaar samen met inwoners, organisaties
en bedrijven verbeteren.
Maatregelen
Wij maken een participatieverordening
Wat gaan we er voor doen
Wij maken een participatieverordening, waarin de spelregels staan voor de manier waarop inwoners
en gemeenten kunnen samenwerken en hoe de gemeente inwoners betrekt bij beleid en
besluitvorming. Voor projecten waarbij de gemeenten een prominente rol speelt, kunnen we met de
verordening vooraf kaders stellen en duidelijke afspraken maken over rollen en verantwoordelijkheden
van initiatiefnemers en de gemeente.
We betrekken de politiek meer bij jongeren
Wat gaan we er voor doen
We gaan met de raad in gesprek over manieren om de politiek meer bij jongeren te betrekken. Wij
bekijken bijvoorbeeld of we jaarlijks een kinderburgemeester kunnen benoemen.
                                                                                                     8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>Doelstellingen
De privacy van burgers is gewaarborgd
De Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) stelt strenge eisen aan de verwerking van
persoonsgegevens door onze gemeente van haar inwoners en haar medewerkers.
Maatregelen
Wij zorgen dat onze organisatie voldoet aan de AVG
Wat gaan we er voor doen
We zijn bezig met het invoeren van de verplichte maatregelen in het kader van de AVG. Denk hierbij
aan privacyverklaringen, verwerkeringsregister en datalekprotocollen. Hiermee gaan we in 2023
voldoen aan de basisvereisten van de AVG.
Doelstellingen
Opsterland blijft bestuurlijk zelfstandig en in staat om toekomstige opgaven uit te voeren, zelf
of in samenwerking met (keten)partners
Opsterland is een zelfstandige gemeente en wil die zelfstandigheid behouden.
Maatregelen
Wij werken samen in OWO-verband
Wat gaan we er voor doen
Met de gemeenten Ooststellingwerf en Weststellingwerf vormen wij de OWO-samenwerking. OWO
kent de volgende gezamenlijke afdelingen:
- Bedrijfsvoering (financiële administratie, personeels- en salarisadministratie, inkoop en
aanbesteding, ICT, documentaire informatievoorziening en verzekeringen; gehuisvest in Wolvega);
- Beheer en Registratie (belastingen, vastgoedinformatie en backoffice Werk, inkomen en zorg;
gehuisvest in Oosterwolde);
- Vergunningverlening, toezicht en handhaving; gehuisvest in Gorredijk.
De komende jaren investeren wij extra middelen in de gezamenlijke bedrijfsvoering, bijvoorbeeld op
het gebied van ICT.
Naast de huidige samenwerking in de drie afdelingen en bij belangrijke dossiers als de Omgevingswet
verkennen wij de kansen voor meer samenwerking, zoals afgesproken in de OWO-visie uit 2021.
Daarnaast trekken wij zoveel mogelijk samen op in regionale verbanden, zoals verbonden partijen. De
colleges van B&W moeten goed in positie zijn in het bestuur van de OWO-samenwerking.
Via de P10 dragen wij bij aan verbetering van de leefbaarheid van het platteland
Wat gaan we er voor doen
Opsterland is een van de dertig leden van de P10, het netwerk van grote plattelandsgemeenten.
Samen met de andere leden behartigen wij de belangen van plattelandsgemeenten bij de provinciale,
nationale en Europese overheden.
Wij dragen met de Regiodeal Zuidoost-Friesland bij aan de ontwikkeling van de regio
Wat gaan we er voor doen
In 2020 is de aanvraag Regio Deal Zuidoost-Friesland (vijf gemeenten samen met Provincie en
Wetterskip) gehonoreerd met een rijksbijdrage van €15.000.000,- voor de periode 2020 - 2023. De
cofinanciering van de rijksbijdrage is geregeld binnen bestaande projecten en middelen in Zuidoost-
Friesland die bijdragen aan de doelen van de Regio Deal. Nadien is een en ander verder uitgewerkt
tot de Regio Deal Zuidoost-Friesland. Opsterland is bestuurlijk trekker van de Regio Deal. Het kabinet
heeft de ambitie om met de regionale partners Regio Deals af te sluiten, ter versterking van de regio’s
en daarmee van de samenleving. Uitgangspunt is de eigen regionale kracht. In de deals werken Rijk
en regio samen aan meervoudige opgaven die bijdragen aan de brede welvaart.
Met de rijksbijdrage gaan we in Opsterland investeren in het in 2022 uit te werken integrale
programma Geweldig Gorredijk en in vernieuwing van de Brink in Bakkeveen. Hiervoor ontvangt de
                                                                                                       9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>gemeente Opsterland een rijksbijdrage van €1.600.000,-.
Daarnaast zijn er in de hele periode van de Regio Deal meerdere regionale projecten die ook hun
uitwerking krijgen in Opsterland:
- het regionale project Natuur & Landschap (herstel landschapselementen);
- een extra impuls op het gebied van duurzaamheid/energietransitie;
- een nadere uitwerking van het programma van het regionale team Recreatie &Toerisme;
- in de regiodealperiode kunnen lokale initiatieven een aanvraag indienen bij het Regiofonds waarin
een Rijksbijdrage van circa €1.000.000,- is opgenomen;
- er is een Regiobudget Dorpsontwikkelingsmaatschappijen van 10 x €25.000,-;
- de provincie zet een plus op de gebiedsontwikkeling Koningsdiep (€500.000,-);
- het Wetterskip gaat aan de slag met verschillende projecten om bij droogte water langer vast te
houden met regelbare stuwen en duikers;
- met het thema Zorgeconomie zetten we in op een leefbare- en betaalbare regio waar onze inwoners
prettig kunnen (blijven) wonen en werken (rijksbijdrage €400.000,-).
De raad houdt sturing op de verbonden partijen
Wat gaan we er voor doen
Opsterland is deelnemer aan een aantal verbonden partijen. Wij zorgen ervoor dat de raad tijdig
geïnformeerd wordt over belangrijke ontwikkelingen bij de verbonden partijen en zienswijzen kan
indienen op bijvoorbeeld de begroting van verbonden partijen.
De raad is geïnformeerd over begrotingen en jaarstukken van de verbonden partijen. Daarnaast zijn er
informatiebijeenkomsten georganiseerd door bijvoorbeeld SDF en Bedrijvenpark A7. De raad is ook
actief geïnformeerd over actuele kwesties bij verbonden partijen, bijvoorbeeld over de situatie bij
Caparis of Veiligheidsregio Fryslân.
Thema Dienstverlening en Organisatie
Doelstellingen
De gemeentelijke organisatie is stabiel, slagvaardig en efficiënt, en is op haar taken berekend
Een goed toegeruste en stabiele organisatie kan een slagvaardige en efficiënte dienstverlening
leveren aan het college, de raad en de samenleving. Hiervoor investeren wij in
organisatieontwikkeling, een andere manier van werken en goed werkgeverschap.
Maatregelen
Wij stimuleren een andere manier van werken
Wat gaan we er voor doen
Werken in de netwerksamenleving vraagt van medewerkers dat zij niet altijd op kantoor werken. De
soort werk bepaalt waar dat het beste gedaan kan worden. De ene keer is dat op kantoor, de andere
keer is dat bij een maatschappelijke partner of thuis. In de coronatijd heeft de organisatie al veel
ervaring opgedaan met dit hybride werken. Deze ontwikkeling, die al enige tijd loopt, vraagt om een
andere inrichting van de gemeentelijke gebouwen en om de juiste middelen voor medewerkers om
hun werk te kunnen doen. In 2023 gaan wij hiermee verder.
Wij nemen maatregelen om een aantrekkelijker werkgever te zijn
Wat gaan we er voor doen
De arbeidsmarkt staat onder druk. Ook voor onze gemeente is het steeds lastiger geworden om
voldoende gekwalificeerd personeel te vinden en vast te houden. Om ervoor te zorgen dat mensen
graag voor onze gemeente willen werken, onderzoeken wij welke maatregelen nodig zijn om onze
positie op de arbeidsmarkt te verbeteren. Dit doen wij in OWO-verband en waar mogelijk Fryslân-
breed.
Wij gaan verder met de ingezette organisatieontwikkeling
Wat gaan we er voor doen
                                                                                                     10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>In 2020 zijn we gestart met een organisatieontwikkelingstraject om beter aan te sluiten bij de rol van
de gemeente in de netwerksamenleving. De afgelopen twee jaar zijn de aansturing en de inrichting
van de teams aangepast. Ondertussen zit de hele organisatie in een traject om te leren en
ontwikkelen. De kernpunten hiervan zijn integraal werken, rolduidelijkheid, eigenaarschap nemen en
feedback geven en ontvangen. Dit traject loopt door in 2023.
Doelstellingen
Dienstverlening is adequaat, klantvriendelijk en oplossingsgericht
We zijn bereikbaar op de wijze waarop onze inwoners en ondernemers dat wensen, via de website
(24/7), telefoon, post of fysiek (gemeentehuis).
Hierbij stimuleren we het gebruik van het digitale kanaal en blijven we gebruik maken van nieuwe
ontwikkelingen op het gebied van dienstverlening. De waardering van inwoners en ondernemers voor
onze dienstverlening is minstens gelijk aan het landelijk gemiddelde voor gemeenten.
Maatregelen
Onze dienstverlening wordt met minimaal een 7 gewaardeerd
Wat gaan we er voor doen
Het is belangrijk om een adequate dienstverlening te leveren. Daarvoor streven we naar een
gemiddelde beoordeling met minimaal een 7 over 2023.
Beleidsindicatoren
De formatie neemt in 2023 met 14 fte toe. Deze toename is gedeeltelijk de formatie die in de
perspectiefbrief 2022 is toegekend voor de uitvoering van de gemeentelijke taken voor 2023 e.v. In de
perspectiefbrief 2022 is deze formatie-uitbreiding verder toegelicht. Daarnaast is er in de begroting
2023 voor 6,6 fte aan formatie opgenomen die invulling moet gaan geven aan de ambities uit het
coalitieakkoord en de taken die voortkomen uit de energietransitie, woonakkoord en
stikstofproblematiek.
Waar formatie staat voor de maximale omvang van de organisatie staat de bezetting voor de feitelijke
omvang van de organisatie. Voor de begroting 2023 is het gepresenteerde cijfer een prognose. Die is
gebaseerd op de bezetting op 1 januari 2022 opgehoogd met de toename van de formatie met 14 fte.
Dit is gedaan met de aanname dat het wel de bedoeling is dat formatie ook wordt ingevuld.
De stijging van de apparaatskosten komt vooral doordat OWO-kosten, de energiekosten en de
loonsom zijn toegenomen. De kosten voor de OWO-uitvoering zijn een aantal jaren constant
gehouden. Echter ook daar geldt dat de (ICT) risico's toenemen en de bedrijfsvoering steeds
afhankelijker wordt van deze diensten. In de perspectiefbrief 2022 was voor 2023 een bijstelling van
ongeveer €0,9 mln. geraamd. De tweede oorzaak is de sterke stijging van de energielasten. Voor
2023 nemen die ongeveer met €0,5 mln. toe. De derde oorzaak voor de stijging van de
apparaatskosten zijn de loonkosten. Deze stijgen door twee oorzaken. De eerste is de indexatie van
de loonkosten voor 2023. Voor de begroting is uitgegaan van 2,4% o.b.v. de macro economische
verkenning maart 2023 van het CBS. De begrote loonkosten stijgen hierdoor met €0,8 mln. Daarnaast
stijgen de loonkosten met €1,4 mln. door de uitbreiding van de formatie met 14 fte.
De externe inhuur wordt bepaald op basis van de werkelijke inhuur kosten. De externe inhuurkosten
worden niet afzonderlijk begroot en daarom is deze indicator nog niet bekend voor 2022 en 2023.
Door de toename in de kosten van de OWO-dienstverlening en de energielasten, beide vallen onder
de overhead, stijgt het percentage. De toename van de formatie heeft hierop maar een beperkt effect.
Dit omdat de meeste van de nieuwe formatieplaatsen zich bezighouden met het uitvoeren van taken
die betrekking hebben op de uitvoering van extern gericht beleid en werkzaamheden. Deze personele
kosten worden doorbelast naar de beleidsprogramma's en zitten dus niet in de overhead.
                                                                                                       11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>Beleidsindicatoren Eenheid                                                              2020 (jr) 2021 (jr) 2022 (bg) 2023 (bg)
Formatie           Fte per 1.000 inwoners                                                      7,4       7,6         8,1         8,5
Bezetting          Fte per 1.000 inwoners                                                      7,0       7,1         7,5         7,9
Apparaatskosten    Kosten per inwoner                                                         688       735         783         893
Externe inhuur     Kosten als % van totale loonsom + totale kosten inhuur externen         10,3%      14,4%            x           x
Overhead           % van totale lasten                                                     11,4%      13,0%      13,8%       17,4%
Bron: eigen gegevens
De berekening van deze indicatoren is gebaseerd op het document van de VNG ´Definities beleidsindicatoren ‘bestuur en organisatie´.
Verbonden partijen
      CSV Amsterdam B.V. (voormalig Claim Staat Vennootschap B.V.) voortgekomen uit de
          verkoop van Essent.
         NV Bank Nederlandse Gemeenten.
Vennootschapsbelasting
De verwachte lasten in verband met de vennootschapsbelasting zijn voor 2023 €0,-.
Onvoorzien
Voor onvoorziene uitgaven is in 2023 €37.500 beschikbaar (€1,26 per inwoner).
                                                                                                                                 12
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>Wat mag het kosten
Mutaties in de reserves worden verwerkt in programma 0 maar niet alle reserves hebben betrekking
op programma 0. Om een juiste financiële analyse per programma te kunnen maken zijn in
onderstaande tabel enkel de mutaties van programma 0 reserves meegenomen.
                                                                                                        x € 1.000
Exploitatie              Realisatie 2021    Begroting 2022      Begroting 2023   MJB 2024   MJB 2025   MJB 2026
                                           (incl wijzigingen)
Lasten                             17.332                18.045           19.779    19.223     18.852      18.579
Baten                              62.443                63.169           63.867    64.823     65.235      60.104
Saldo voor bestemming              45.111                45.123          44.088     45.600     46.383     41.525
Mutaties reserves
Lasten                               3.402                1.010                -          -          -          -
Baten                                  423                1.109                -          -          -          -
Saldo na bestemming                42.132                45.222          44.088     45.600     46.383     41.525
                                                                                                                 13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre> Specificatie per taakveld
                                                                                                                               x € 1.000
 Specificatie                                                              Begroting 2022        Begroting 2023            Mutatie
                                                                                                                         begroting
                                                                                                                         2022/2023
 Saldo per taakveld
 0.1 Bestuur                                                                           -1.368                 -1.488                -121
 0.10 Mutaties reserves                                                                  -884                     -30                854
 0.11 Resultaat van de rekening van baten en lasten                                       867                   -564              -1.432
 0.2 Burgerzaken                                                                         -972                   -987                 -14
 0.3 Beheer overige gebouwen en gronden                                                  -716                   -899                -183
 0.4 Overhead                                                                         -13.123                -14.691              -1.568
 0.5 Treasury                                                                             224                    196                 -29
 0.61 OZB woningen                                                                      2.420                  2.446                  26
 0.62 OZB niet-woningen                                                                 1.520                  1.546                  26
 0.64 Belastingen overig                                                                   98                      98                  -
 0.7 Algemene uitkeringen en overige uitkeringen gemeentefonds                         57.079                 57.907                 828
 0.8 Overige baten en lasten                                                              -40                     -40                  -
 Saldo voor bestemming                                                                 45.106                 43.494              -1.613
 Stortingen reserves
 Dotatie AR vrije deel tbv Duurzaamheidsreserve                                          -750                        -               750
 Dotatie AR vrije deel tbv Werkplek van de toekomst                                      -260                        -               260
 Totaal stortingen reserves                                                            -1.010                        -             1.010
 Onttrekkingen reserves
 Onttrekking AR vrije deel tbv vrijval Corona egalisatiereserve                         1.010                        -            -1.010
 Onttrekking AR vrije deel tbv Personeel SD versterken toegang                             69                        -               -69
 Onttrekking AR vrije deel tbv Werkplek van de toekomst                                    30                        -               -30
 Totaal onttrekkingen reserves                                                          1.109                        -            -1.109
 Saldo na bestemming                                                                   45.205                 43.494              -1.712
 Tussen het hoofdoverzicht en de specificatie per taakveld zit een verschil van €594.000. Dit ontstaat door dat alle mutaties reserves
 op taakveld 0.10 geboekt zijn ( €30.000). Om het juiste inzicht per programma te krijgen worden de mutaties in de reserve toegelicht
 in het betreffende programma ipv in programma 0. Verder is in het hoofdoverzicht het resultaat van de begroting er uit gehaald, in de
 specificatie is dit zichtbaar op taakveld 0.11 (€564.000).
Toelichting op de financiën
Het saldo van dit programma is in 2023 €1.712.000 nadeliger dan in 2022.
Algemeen
De personeelslasten worden verplicht toegerekend aan die taakvelden waar het personeel in kwestie
wordt ingezet. De gedachte hierachter is dat zo inzichtelijk wordt hoeveel van de lasten in taakveld
nodig zijn voor de personele inzet op dat taakveld. De toerekening van de personeelslasten over de
verschillende taakvelden is in 2023 gestegen. Dit is het gevolg van de hogere personele kosten (zie
toelichting hieronder bij taakveld 0.4). Over alle programma's gerekend is deze toerekening budgettair
neutraal.
Toelichting per taakveld:
Taakveld 0.1 Bestuur geeft in 2023 een nadeel van €121.000 ten opzichte van 2022.
                                                                                                                                         14
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>Het nadeel op dit taakveld wordt voornamelijk veroorzaakt door de kosten van de extra wethouder
(€103.000). Hiermee was in de begroting van 2022 nog geen rekening gehouden. De doorberekening
van de personeelslasten naar dit taakveld geeft een nadeel van €12.000. De overige posten geven
per saldo een nadeel van €6.000.
Taakveld 0.10 Reserves geeft in 2023 een voordeel van €854.000 ten opzichte van 2022.
De mutaties in de reserves worden steeds bij het desbetreffende programma toegelicht.
Taakveld 0.11 Resultaat van de rekening baten en lasten geeft in 2023 een nadeel van
€1.432.000 ten opzichte van 2022.
Het verwachte resultaat van de begroting 2022 na verwerking van alle raadsbesluiten bedraagt
€867.000 nadelig. Het verwachte voordelige begrotingsresultaat 2023 is €564.000. Het
begrotingsresultaat is in 2023 dus €1.432.000 voordeliger dan in 2022. In afwachting van
besluitvorming door de raad is dit voordeel hier als last verantwoord (storting in reserves).
Taakveld 0.2 Burgerzaken geeft in 2023 een nadeel van €14.000 ten opzichte van 2022.
In 2022 was een incidenteel budget beschikbaar van €20.000 voor een burgerpeiling
klanttevredenheid. In 2023 is geen incidenteel budget opgenomen, dus in 2023 een voordeel ten
opzichte van 2022. De doorberekening van de personeelslasten geeft een nadeel van €24.000.
Daarnaast is de verwachte opbrengst van de leges reisdocumenten €10.000 lager.
Taakveld 0.3 Beheer overige gebouwen en gronden geeft in 2023 een nadeel van €183.000 ten
opzichte van 2022.
In de kadernota vastgoedbeleid is geadviseerd om de organisatie van vastgoedtaken te herzien.
Daarom zal er in 2023 een inventarisatie plaatsvinden van objecten in het ruimtelijk domein inclusief
alle eigendoms- beheer- en exploitatieaspecten. Voor deze projectopdracht is in 2023 eenmalig
€140.000 nodig. Daarnaast wordt voor de verwachte prijsstijgingen van gas en elektra in 2023
€35.000 extra geraamd. De overige posten geven per saldo een nadeel van €8.000.
Taakveld 0.4 Overhead geeft in 2023 een nadeel van €1.568.000 ten opzichte van 2022.
De personeelskosten zijn in 2023 gestegen ten opzichte van 2022. In de perspectiefbrief 2022 zijn
extra middelen toegekend voor zowel formatie als ook indexatie. De toegekende middelen zijn in 2023
voor wat betreft de formatie €436.000 hoger dan in 2022. Voor indexatie is dit €500.000 (o.b.v. raming
CEP -maart 2022 - loonsom 3,4%). Daarnaast is er in de begroting 2023 nog voor 6,6 fte nieuwe
formatie opgenomen. Zoals hierboven ook al aangegeven is dit noodzakelijk om invulling te geven aan
de ambities uit het coalitieakkoord en de taken die voortvloeien uit de energietransitie, het
woonakkoord en de stikstofproblematiek. Dit geeft in 2023 een extra last van €773.000. Dit is inclusief
tijdelijk inhuur voor projectmanagers. Hier staat tegenover dat er in 2023 minder tijdelijke
personeelskosten zijn dan in 2022 (voordeel €367.000) en dat in 2023 de WW-verplichtingen met
€38.000 naar beneden bijgesteld kan worden.
Tot en met 2022 werd een gedeelte van de salariskosten rechtstreeks aan programma 6
doorberekend. Vanaf 2023 gaat dit via de doorberekening van personeelslasten, in overeenstemming
met de andere programma's. Hierdoor wordt er in 2023 €497.000 minder rechtstreeks doorberekend
naar programma 6. Dit is hier een nadeel, bij programma 6 een voordeel. Dit is dus budgettair
neutraal, zie ook de toelichting bij programma 6.
Verder is er een nadeel van €63.000 omdat er minder uren aan de bouwgrondexploitatie konden
worden doorberekend dan in de begroting 2022.
De doorberekening van personeelslasten naar de andere programma's (zie ook de toelichting
hierboven onder Algemeen) levert op dit programma een voordeel op van €775.000. Dit heeft dus op
de andere programma's een tegengesteld effect en is per saldo budgettair neutraal.
De kosten voor het derde deel van de OWO-afdelingen zijn in 2023 met €707.000 gestegen ten
opzichte van 2022. In de perspectiefbrief 2022 zijn de financiële gevolgen verwerkt van de 1e
management rapportages 2022 en de kaders 2023 van de drie OWO-afdelingen. Dit geeft in 2023 een
hogere last van €561.000 ten opzichte van 2022. Daarnaast is bij de perspectiefbrief 2022 ook
rekening gehouden met indexatie van de personeelskosten vanaf 2023 (€110.000). Verder was na het
opstellen van de geactualiseerde begrotingen 2023 van de OWO-afdelingen nog een bijsturing van
                                                                                                      15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>€96.000 noodzakelijk. Dit is onder meer veroorzaakt door hogere kapitaallasten, nog een correctie op
de verwerking van de OWO-kaders 2023 en een niet gerealiseerde bezuiniging uit de begroting 2020.
Tenslotte waren in de oorspronkelijke begroting 2022 nog tijdelijke budgetten opgenomen van
€60.000. Deze zijn niet beschikbaar in 2023. Dit is dus in 2023 een voordeel van €60.000 ten opzichte
van 2022. Van de totale stijging van €707.000 is €50.000 verantwoord in taakveld 0.6 Belastingen. Zie
ook de toelichting daarop. Ten laste van taakveld 0.4 komt dus €657.000.
Er waren in 2022 incidentele budgetten beschikbaar voor Arbo (€50.000), informatiebeveiliging en
privacy €60.000), opleidingen (€50.000) en anders werken (€30.000). In 2023 zijn deze extra
budgetten niet beschikbaar, dus een voordeel ten opzichte van 2022 van €190.000.
Ook is er in 2023 een voordeel van €120.000 op kapitaallasten automatisering. De afschrijving over de
investeringen die Opsterland zelf heeft gedaan zijn afgelopen. Al jaren vinden de nieuwe
investeringen in OWO-verband plaats en zijn ook in de OWO-kosten opgenomen.
De raming van de kosten van huisvesting zijn in 2023 met €160.000 gestegen i.v.m. de te verwachten
prijsstijging voor gas en elektra.
De overige posten zijn per saldo 28.000 voordeliger.
Taakveld 0.5 Treasury geeft in 2023 een nadeel van €29.000 ten opzichte van 2022
Dit is veroorzaakt doordat in 2023 de rentebaten van de bouwgrondexploitatie lager zijn dan in 2022.
Taakvelden 0.61 OZB woningen en 0.62 OZB niet woningen geven in 2023 een voordeel van
€52.000 ten opzichte van 2022
Er is een een hogere opbrengst OZB van €102.000. Dit voordeel is het gevolg van de jaarlijkse
indexering van de OZB-tarieven. Daarnaast zijn de kosten (in OWO-verband) voor de
aanslagoplegging (zowel personeel als materieel) met €50.000 gestegen. Per saldo dus een voordeel
van €52.000.
Taakveld 0.64 Belastingen overig geeft in 2023 geen verschil ten opzichte van 2022
Taakveld 0.7 Algemene uitkeringen en overige uitkeringen gemeentefonds geeft in 2023 een
voordeel van €828.000 ten opzichte van 2022
Dit voordeel is ontstaan door diverse voor - en nadelen waaronder acresontwikkeling, jeugdzorg,
taakmutatie en herijking gemeentefonds.
Taakveld 0.8 Overige baten en lasten geeft in 2023 geen verschil ten opzichte van 2022
De mutaties in de reserves geven in 2023 een nadeel van €99.000 ten opzichte van 2022
In 2022 zijn er diverse stortingen en onttrekkingen uit de algemene reserve op dit programma
verantwoord. Per saldo was dat in 2022 €99.000 voordelig. In 2023 zijn er op dit programma geen
mutaties in de reserves verantwoord. Dit geeft dus in 2023 een nadelig effect van €99.000 ten
opzichte van 2022.
                                                                                                   16
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>Programma 1 | Veiligheid
Programma 1 | Veiligheid
Doelstelling
Opsterland is een veilige en gezonde leefomgeving voor inwoners, ondernemers en bezoekers.
Introductie op het programma en relevante trends en ontwikkelingen
Het gemeentelijk veiligheidsbeleid omvat een groot aantal onderwerpen, variërend van personen met
verward gedrag tot georganiseerde criminaliteit. Veiligheid dient integraal te worden benaderd. Het
strekt zich namelijk uit tot alle schakels van de veiligheidsketen, benut de mogelijkheden van alle
partijen en bewaakt en benut de dwarsverbanden tussen de diverse beleidsterreinen. De gemeente
Opsterland ziet het als haar taak om eigen initiatieven van inwoners, maatschappelijke organisaties in
het kader van veiligheid te stimuleren en om omstandigheden te creëren die het mogelijk maken dat
burgers deze initiatieven ook daadwerkelijk kunnen oppakken en waarmaken.
Kaderstellende documenten
Integraal Veiligheidsbeleid Opsterland 2019-2022
Beleidsplan Vergunningverlening, Toezicht en Handhaving Fysieke Ruimtelijke Leefomgeving 2020 -
2024 OWO-gemeenten
Ontwikkelagenda leefbaarheid
Thema Crisisbeheersing en brandweer
Doelstellingen
Wij zijn voorbereid op een crisis of incident
Wij willen als gemeente beter voorbereid zijn op een crisissituatie of incident. Een crisis of incident
heeft impact op het functioneren en acteren van de gemeente. Het regionale risicoprofiel 2022-2025
vanuit de Veiligheidsregio Fryslân gaan we vertalen naar de praktijk voor de gemeentelijke
organisatie. We stemmen concreet af met de ketenpartners om te voldoen aan de gestelde kaders
binnen het risicoprofiel.
Maatregelen
We actualiseren de plannen en processen crisisbeheersing en zorgen voor de inrichting en
opleiding van de crisisorganisatie
Wat gaan we er voor doen
We gaan in 2023 de crisisorganisatie vorm geven en actief voorbereid zijn op inzet bij een ramp, crisis
of incident.
Thema Openbare orde en veiligheid
Doelstellingen
Wij pakken vormen van ondermijnende criminaliteit aan
In 2023 is, net zoals voorgaande jaren, onze inzet erop gericht om krachtig op te treden tegen
ondermijnende criminaliteit en de maatschappelijke voedingsbodem die dit mogelijk maakt, te
verminderen. Daarnaast zetten we ons in om de gemeentelijke organisatie, ondernemers en bewoners
bewust en weerbaar te maken tegen ondermijning.
Maatregelen
We monitoren en bundelen signalen van ondermijning en geven indien nodig hier opvolging
aan
Wat gaan we er voor doen
                                                                                                        17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>In 2022 zijn we gestart met het Lokaal Informatieoverleg Ondermijning. In 2023 continueren we dit
overleg. In dit overleg komen ambtenaren van verschillende afdelingen samen om (mogelijke)
signalen van ondermijning met elkaar te delen. Tevens wordt bepaald welke eventuele (integrale)
acties uitgevoerd kunnen worden om de signalen van ondermijnende criminaliteit aan te pakken dan
wel tegen te gaan.
We creëren meer bewustwording rondom het thema ondermijnende criminaliteit
Wat gaan we er voor doen
In 2023 vinden, in aansluiting op eerdere bewustwordingssessies die zijn gehouden,
bewustwordingssessies plaats. Daarnaast geven we verdere uitvoering aan het plan van aanpak
ondermijning en de Intentieverklaring Friese Norm Ondermijning.
Doelstellingen
Wij realiseren nieuw Integraal Veiligheidsbeleid 2023-2027
Het huidige Integraal Veiligheidsbeleid 2019-2022 loopt af. Om die reden moet er nieuw Integraal
Veiligheidsbeleid komen voor de jaren 2023-2027. Hierin staat beschreven wat de ambities,
doelstellingen en uitgangspunten van de gemeente zijn op het gebied van veiligheid.
Maatregelen
We stellen het Integraal Veiligheidsbeleid 2023-2027 op en geven hier (samen met onze
ketenpartners) uitvoering aan
Wat gaan we er voor doen
In 2023 laten we het Integraal Veiligheidsbeleid inclusief een veiligheidsagenda vaststellen.
Doelstellingen
Wij vergroten het veiligheidsbewustzijn en de zelfredzaamheid van inwoners, ondernemers en
bezoekers
Opsterland is een veilige gemeente. Dit willen we in 2023 vasthouden. De inzet van handhaving, het
jongerenwerk en andere ketenpartners is erop gericht om (ernstige) overlast in de buurt te
verminderen en escalatie te beperken. Daarnaast willen we in 2023 maatregelen uitvoeren om
inwoners en ondernemers weerbaar te maken tegen woninginbraken en heling.
Maatregelen
Wij beperken en verminderen overlast – dit kan zowel betrekking hebben op huiselijk geweld,
zorgmijders, personen met verward gedrag als jeugdoverlast - door het aanbieden van hulp
en/of het voeren van regie om tot een goede aanpak te komen
Wat gaan we er voor doen
Wij werken samen met onze ketenpartners in de aanpak van overlast. Dit is inmiddels een beproefde
werkwijze waarin alle ketenpartners hun rol kennen. We voeren procesregie in complexe casuïstiek
en blijven buurtbemiddeling inzetten bij burenruzies. In 2023 zetten we waar dat van toepassing is, de
beleidsregels Wet aanpak woonoverlast in. Daarnaast hebben we een integrale en persoonsgerichte
aanpak voor overlastgevende jeugd(groepen).
Wij zetten ons actief in om inwoners en ondernemers weerbaar te maken tegen
(woning)inbraken
Wat gaan we er voor doen
In 2023 gaan we op een aantal momenten in het jaar communicatiemiddelen (preventieberichten op
facebook en de gemeentewebsite) inzetten. Inwoners en ondernemers worden zo geïnformeerd over
de inbraakpreventiemogelijkheden en het risico op inbraken tijdens met name de donkere dagen en
vakantieperiodes. Daarnaast zetten we ons in om heling tegen te gaan.
                                                                                                     18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>Beleidsindicatoren
                                                                          Opsterland          Nederland
Beleidsindicatoren                                     Eenheid            2018 2019 2020 2021      2018 2019 2020 2021
Winkeldiefstallen                                      Per 1.000 inwoners  0,3    0,5 1,5 0,3        2,2  2,3  2,0 1,8
Diefstallen uit woning                                 Per 1.000 inwoners  1,8    1,7 0,8 0,5        2,5  2,3  1,8 1,3
Geweldsmisdrijven                                      Per 1.000 inwoners  2,9    3,0 1,8 2,0        4,8  4,8  4,5 4,3
Vernielingen en beschadigingen (in de openbare ruimte) Per 1.000 inwoners  2,9    3,4 3,4 4,0        5,4  5,9  6,2 6,1
Verwijzingen Halt                                      Per 1.000 jongeren  2,0    8,0 3,0 8,0       12,0 13,0 11,0 8,0
Bron: www.waarstaatjegemeente.nl - Bron geraadpleegd op 5 september 2022
                                                                                                                    19
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>Wat mag het kosten
Mutaties in de reserves worden verwerkt in programma 0 maar niet alle reserves hebben betrekking
op programma 0. Om een juiste financiële analyse per programma te kunnen maken zijn in
onderstaande tabel de mutaties van programma 1 reserves meegenomen.
                                                                                                                    x € 1.000
Exploitatie                   Realisatie 2021    Begroting 2022      Begroting 2023     MJB 2024       MJB 2025    MJB 2026
                                                (incl wijzigingen)
Lasten                                    2.049                2.073            2.137            2.202       2.269      2.317
Baten                                         6                   25               25               25          25         25
Saldo voor bestemming                    -2.044               -2.048           -2.113           -2.177      -2.245     -2.293
Mutaties reserves
Lasten                                        -                    -                -                -           -          -
Baten                                         -                    -                -                -           -          -
Saldo na bestemming                      -2.044               -2.048           -2.113           -2.177      -2.245     -2.293
Specificatie per taakveld
                                                                                                         x € 1.000
Specificatie                                                         Begroting 2022   Begroting 2023    Mutatie
                                                                                                       begroting
                                                                                                       2022/2023
Saldo per taakveld
1.1 Crisisbeheersing en brandweer                                              -1.886           -1.940         -54
1.2 Openbare orde en veiligheid                                                  -163             -173         -10
Saldo voor bestemming                                                          -2.048           -2.113         -64
Stortingen reserves
Totaal stortingen reserves                                                          -                -           -
Onttrekkingen reserves
Totaal onttrekkingen reserves                                                       -                -           -
Saldo na bestemming                                                            -2.048           -2.113         -64
Toelichting op de financiën
Het saldo van dit programma is in 2023 €64.000 nadeliger dan in 2022.
Taakveld 1.1 Crisisbeheersing en brandweer geeft in 2023 een nadeel van €54.000 ten opzichte
van 2022.
De kosten van dit programma zijn gestegen door een hogere bijdrage van €89.000 aan
Veiligheidsregio Fryslân (VRF), onderdeel brandweer en rampenbestrijding. Dit om aan te sluiten met
de vastgestelde begroting 2023 van de VRF. De doorberekening van de personeelslasten geeft een
voordeel van €34.000.
Taakveld 1.2 Openbare orde en veiligheid geeft in 2023 een nadeel van €10.000 ten opzichte
van 2022.
De doorberekening van de personeelslasten geeft een nadeel van €2.000. Voor de versterking van de
anti-discriminatievoorziening Tumba is vanaf 2023 de bijdrage verhoogd met €13.000. Dit geeft een
nadeel. Bij de begroting 2021 was het budget voor oudejaarsactiviteiten voor de jaren 2021 en 2022
opgehoogd met €6.000. In 2023 geeft dit een voordeel.
                                                                                                                           20
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>Programma 2 | Verkeer en vervoer
Programma 2 | Verkeer en vervoer
Door de ligging aan de A7 en de aanwezigheid van meerdere provinciale wegen is Opsterland goed
bereikbaar en worden de woon- en werkfunctie goed uitgewisseld met het omliggende stedelijke
gebied. Het gemeentelijke wegenstelsel is van groot belang voor de bereikbaarheid en leefbaarheid in
onze gemeente. Het in stand houden van het wegennet (en waterwegen) vraagt om aandacht. De
verschillende arealen zoals wegen, bruggen, duikers, kades worden onderhouden zoals vastgesteld in
het beeldkwaliteitsplan openbare ruimte. Hierin zoeken we naar een verantwoorde balans in de
kwaliteitsniveaus van deze kapitaalgoederen. Veiligheid en bereikbaarheid staan hierin centraal.
Het netwerk van fiets- en voetpaden heeft in het kader van bereikbaarheid (binnen de gemeente) een
belangrijke fijnmazige functie. Ook heeft dit netwerk een toegevoegde waarde voor recreatie &
toerisme in de gemeente. Fiets- en voetpaden moeten goed onderhouden worden en uitnodigen tot
gebruik.
Gelet op de leefbaarheid en vitaliteit van het platteland is het openbaar vervoer een belangrijke
voorziening voor onze inwoners. De vergrijzing van de bevolking zal de vraag naar (passend)
openbaar vervoer vergroten. Er wordt voortdurend naar maatwerk gezocht om het aanbod bereikbaar
en betaalbaar te houden en aan te laten sluiten op de vraag.
Kaderstellende documenten
Gemeentelijk verkeer en vervoerplan 2010 Bereikbaar zijn en blijven (GVVP)
Evaluatie Gemeentelijk verkeer en vervoerplan 2010
Meerjaren uitvoerend beleidsplan gladheidbestrijding (2011)
Beeldkwaliteitsplan openbare ruimte 2021-2025
Inkoop- en aanbestedingsbeleid gemeenten Ooststellingwerf, Weststellingwerf en Opsterland 2014
Fietsagenda Zuidoost-Fryslân 2019
Thema Verkeer, vervoer en wegen
Doelstellingen
De 16 dorpen in onze gemeente zijn goed en veilig toegankelijk
Weggebruikers kunnen zich veilig en zonder noemenswaardige vertraging verplaatsen binnen de
gemeente. Het wegennet is gedifferentieerd naar gebruik en functie.
Maatregelen
We combineren – waar mogelijk – maatregelen om de verkeersveiligheid te verbeteren met
onderhoud aan de wegen
Wat gaan we er voor doen
Bij groot onderhoud aan wegen wordt er samen met aanwonenden gekeken hoe de inrichting verder
kan bijdragen aan leefbaarheid en veiligheid.
We houden de bovengrondse infrastructuur zoals wegen, fiets- en voetpaden en
parkeerterreinen in stand op een kwaliteitsniveau zoals vastgelegd in het Beeldkwaliteitsplan
beheer openbare ruimte 2021-2025
Wat gaan we er voor doen
Het areaal verhardingen wordt tweejaarlijks geïnspecteerd. De inspectieresultaten worden getoetst
aan het gewenste kwaliteitsniveau. Voor wegen, fiets- of voetpaden of parkeerterreinen die niet aan
het kwaliteitsniveau voldoen, worden passende onderhoudsmaatregelen getroffen.
We onderzoeken hoe we de bermen langs de erftoegangswegen in het buitengebied beter
kunnen beschermen tegen schade
Wat gaan we er voor doen
                                                                                                    21
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>Er wordt een overzicht opgesteld van de plekken waar excessieve bermschade voorkomt. Externe
expertise wordt aangewend om aanbevelingen te doen voor het voorkomen of beperken van deze
schades. Een meerjarig uitvoeringsplan wordt opgesteld om de problematiek structureel te verbeteren.
Wij dragen bij aan de ambitie van Fryslân om in 2025 provincie-breed de helft minder
verkeersslachtoffers te hebben dan in 2010
Wat gaan we er voor doen
Naast bovengenoemde maatregelen wordt in samenwerking met het Regionaalorgaan
verkeersveiligheid Fryslân (ROF) uitvoering gegeven aan het programma voor permanente
verkeerseducatie voor alle doelgroepen. Van verkeersexamens voor scholieren tot e-biketraining voor
senioren.
Buurtinitiatieven voor kleinschalige verkeersmaatregelen worden gestimuleerd.
                                                                                                  22
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>Wat mag het kosten
Mutaties in de reserves worden verwerkt in programma 0 maar niet alle reserves hebben betrekking
op programma 0. Om een juiste financiële analyse per programma te kunnen maken zijn in
onderstaande tabel de mutaties van programma 2 reserves meegenomen.
                                                                                                                   x € 1.000
 Exploitatie                 Realisatie 2021    Begroting 2022      Begroting 2023     MJB 2024       MJB 2025    MJB 2026
                                               (incl wijzigingen)
 Lasten                                  3.175                3.572            3.610            3.415       3.411      3.411
 Baten                                     236                  196              188              188         188        188
 Saldo voor bestemming                  -2.939               -3.376           -3.422           -3.227      -3.223     -3.223
 Mutaties reserves
 Lasten                                    545                    -                -                -           -          -
 Baten                                     521                    -                -                -           -          -
 Saldo na bestemming                    -2.963               -3.376           -3.422           -3.227      -3.223     -3.223
 Specificatie per taakveld
                                                                                                        x € 1.000
 Specificatie                                                       Begroting 2022   Begroting 2023    Mutatie
                                                                                                      begroting
                                                                                                      2022/2023
 Saldo per taakveld
 2.1 Verkeer en vervoer                                                       -3.363           -3.409         -46
 2.5 Openbaar vervoer                                                            -13              -13           -
 Saldo voor bestemming                                                        -3.376           -3.422         -46
 Stortingen reserves
 Totaal stortingen reserves                                                        -                -           -
 Onttrekkingen reserves
 Totaal onttrekkingen reserves                                                     -                -           -
 Saldo na bestemming                                                          -3.376           -3.422         -46
Toelichting op de financiën
Het saldo van dit programma is in 2023 €46.000 nadeliger dan in 2022.
Taakveld 2.1 Verkeer en vervoer geeft in 2023 een nadeel van €46.000 ten opzichte van 2022.
In de begroting 2022 was het onderhoudsbudget eenmalig met €100.000 verlaagd. Dit omdat het
budget voor de Snelfietsroute Hegebrechtsleane was omgezet in een krediet. Omdat in 2023 het
budget weer stijgt met €100.000 het niveau 2021 geeft dat een nadeel van €100.000 ten opzichte van
2022.
De afschrijvingslasten op wegen vallen lager uit. Dit geeft een voordeel van €25.000. De kosten voor
openbare verlichting stijgen in 2023 met €109.000. Dit is het gevolg van de geraamde prijsstijging van
elektriciteit aan de andere kant vallen de afschrijvingslasten op openbare verlichting €7.000 lager uit.
In 2022 is voor een meetpunt gladheidsbestrijding €25.000 beschikbaar vanuit de Perspectiefbrief. Dit
is in 2023 een voordeel ten opzichte van 2022. De hogere afschrijving op gladheidsbestrijding voor
extra materiaal geeft een nadeel van €8.000. De doorberekening van de personeelslasten geeft een
voordeel van €114.000.
Taakveld 2.5 Openbaar vervoer geeft in 2023 geen mutatie ten opzichte van 2022.
                                                                                                                          23
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>Programma 3 | Economie
Programma 3 | Economie
Doelstelling
Opsterland heeft een gezonde lokale economie.
Introductie op het programma en relevante trends en ontwikkelingen
De gemeente kent een goed economisch en ondernemingsklimaat waarbij ruimte is voor kwaliteit,
innovatie, duurzaamheid en circulariteit. Het MKB, de industrie, de detailhandel, horeca, en ook de
sectoren agrarisch, welzijn & zorg en recreatie & toerisme zijn belangrijke pijlers van de lokale
economie en dragen hier positief aan bij. Zij zorgen niet alleen voor werkgelegenheid maar ook voor
bestedingen. Ze leveren een bijdrage aan de instandhouding van het voorzieningenniveau en
daarmee van de Brede Welvaart/ Leefbaarheid.
Met ons economisch beleid werken we aan een duurzame en evenwichtige groei van de Opsterlandse
economie. Dat is van belang voor het behoud van de bestaande werkgelegenheid en het creëren van
nieuwe.
De lokale economie is steeds in beweging, omdat de omgeving verandert. Goed en structureel overleg
tussen gemeente en bedrijfsleven is van groot belang voor de vitaliteit van de Opsterlandse economie.
Ons economisch beleid willen we daarom gestalte geven in nauwe samenspraak met ondernemers in
de gemeente. Samen met het bedrijfsleven werken wij aan behoud van duurzame werkgelegenheid
en het bevorderen daarvan.
Hoewel de economie zich herstelt zijn de (definitieve) gevolgen van de coronacrisis nog niet geheel
duidelijk. Waar dat binnen onze mogelijkheden ligt bieden we informatie, advies en ondersteuning.
In het overleg met de respectievelijke ondernemersverenigingen is de toekomstbestendigheid en
duurzaamheid van bedrijventerreinen een vast agendapunt; expertise en knowhow worden dan
uitgewisseld. Want de transformatie van bedrijventerreinen is iets dat zich niet leent voor een top-
down benadering; samenwerking is noodzakelijk.
Door de drie noordelijke provincies is onder de noemer van Deltaplan voor het Noorden input geleverd
aan het kabinet. In samenhang met een positief adviesrapport over de Lelylijn is Zuidoost Fryslân
daarmee op de noordelijke en landelijke agenda gekomen. De ruimtelijke en economische potentie
van de regio langs de A7-as is nadrukkelijk naar voren gebracht. Wanneer we deze intrinsieke
kwaliteiten koppelen aan de regionale samenwerking van de Regio Deal Zuidoost Friesland zien we
goede perspectieven voor ruimtelijk economische ontwikkeling.
Kaderstellende documenten
Bedrijventerreinplan 2010-2020 voor de regio Zuidoost Fryslân
Detailhandelsvisie 2015
Thema Ondernemen en werkgelegenheid
Doelstellingen
Opsterland kent een goed economisch- en ondernemersklimaat.
Opsterland kent een goed economisch- en ondernemersklimaat waarbij ruimte is voor kwaliteit,
innovatie, duurzaamheid en circulariteit. Het MKB, de industrie, de detailhandel, horeca, en ook de
sectoren agrarisch, welzijn & zorg en recreatie & toerisme dragen hier positief aan bij.
Maatregelen
Behoud van duurzame werkgelegenheid en het stimuleren van nieuwe werkgelegenheid
streven we na. Bedrijfscontinuïteit is hierbij een uitgangspunt.
Wat gaan we er voor doen
Met ons economisch beleid werken we aan een duurzame en evenwichtige groei van de Opsterlandse
economie. Met het (actualiseren) van ons economisch beleid en maatregelen geven we gestalte in
goede samenspraak met ondernemers in de gemeente. Daarvoor voeren we regelmatig overleg met
geledingen uit het bedrijfsleven.
                                                                                                     24
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>De gemeentelijke dienstverlening aan ondernemers verbetert
Wat gaan we er voor doen
We leveren kwalitatieve dienstverlening aan ondernemers en zijn organisatie breed continue op zoek
naar verbetering van het niveau. Daarvoor inventariseren we hoe we - organisatie breed - de
dienstverlening aan ondernemers kunnen verbeteren. Verder steunen we initiatieven om te komen tot
een circulaire economie. Ook steunen we initiatieven van derden voor kwaliteitsverbetering van
winkelgebieden en bedrijventerreinen. Daarnaast publiceren we regelmatig een nieuwsbrief voor
ondernemers.
De gemeente heeft een zichtbare en actieve rol naar ondernemers
Wat gaan we er voor doen
Er is structureel accountmanagement voor de verschillende bedrijfstakken en sectoren aanwezig in de
organisatie. Verder leggen B&W, collegeleden en accountmanager(s) regelmatig werkbezoeken af bij
bedrijven, bij relevante instellingen en bij individuele ondernemers
In samenwerking met het lokale bedrijfsleven streven we naar een goede duurzame en
circulaire lokale economie met een bijpassende arbeidsmarkt
Wat gaan we er voor doen
In 2023 stellen we een nieuwe Detailhandelsvisie op. Daarnaast steunen we initiatieven om de
samenwerking te vergroten tussen bedrijfsleven, onderwijs en overheid. We steunen initiatieven om
energie te besparen en energie op te wekken bij bedrijven. We steunen (duurzame) initiatieven die
bijdragen aan een circulaire economie.
Thema Grondexploitatie - bedrijventerreinen
Thema Grondexploitatie - bedrijventerreinen
In Opsterland zijn anno 2022 de kavels voor bedrijven (nagenoeg) “uitverkocht”. Door de provincie is
geanalyseerd welke behoefte er is en welke mogelijkheden er zijn in de regio Zuidoost Fryslân voor
uitbreiding van bedrijventerreinen tot 2030. Beleidsmatig en planologisch wordt nu ruimte geboden.
De hoofdlijnen van het grondbeleid zijn vastgelegd in de nota Grondbeleid.
Op de bedrijventerreinen Overtoom en Tolbaas in Gorredijk zijn bouwrijpe bedrijventerreinen te koop.
Op Tolbaas gebeurt dit in combinatie met wonen. In de paragraaf Grondbeleid wordt de begroting
voor dit thema nader toegelicht.
De ontwikkelingen op het gebied van bedrijfsvestigingen concentreren zich in de dorpen Gorredijk en
(in mindere mate) Wijnjewoude. Het bedrijventerrein Drachten-Azeven is onderdeel van de
gemeenschappelijke regeling Exploitatiemaatschappij Bedrijvenpark Drachten en valt daarom buiten
het kader van de paragraaf Grondbeleid.
Doelstellingen
Inzicht in de groei- en ontwikkelmogelijkheden van de bedrijventerreinen
Het is belangrijk om inzicht te hebben in de groei- en ontwikkelingsmogelijkheden van de
bedrijventerreinen.
Maatregelen
Onderzoeken van de transformatie, vernieuwing en gewenste uitbreiding van de
bedrijventerreinen
Wat gaan we er voor doen
                                                                                                    25
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>We onderzoeken of het bedrijventerreinen Overtoom-Gorredijk uitgebreid en getransformeerd kan
worden; daarbij rekening houdend met de vraag naar bedrijfskavels in de regio, de strategische
ligging, technische knelpunten omtrent elektriciteit en overige regionale ontwikkelingen.
We onderzoeken de mogelijkheden die we als gemeente hebben om van bestaande
bedrijventerreinen de kwaliteit te verhogen. We ondersteunen initiatieven vanuit de ondernemers die
bijdragen aan kwaliteitsverhoging.
Er is ruimte voor nieuwe bedrijven en het (eventueel) verplaatsen van bestaande bedrijven.
We onderzoeken – binnen de Gemeenschappelijke Regeling - of we het bedrijventerrein Drachten A7
kwantitatief kunnen uitbreiden, maar ook kwalitatief verbeteren en verduurzamen.
Beleidsindicatoren
                                                              Opsterland                    Nederland
  Beleidsindicatoren         Eenheid                            2018     2019  2020   2021          2018      2019   2020    2021
 Functiemenging              %                                 46,0% 46,8% 47,3%     47,9%         52,9% 53,3% 53,2%        53,3%
 Vestigingen (van            Aantal per 1.000 inwoners          155,1    158,2 160,7  167,2         145,5    151,3  158,4    165,1
 bedrijven)                  (tussen 15 t/m 64 jaar)
 De functiemengingsindex (FMI) weerspiegelt de verhouding tussen banen en woningen, en varieert tussen 0 (alleen wonen) en 100
 (alleen werken). Bij een waarde van 50 zijn er evenveel woningen als banen.
 Bron: www.waarstaatjegemeente.nl - Bron geraadpleegd op 5 september 2022
                                                                                                                               26
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>Wat mag het kosten
Mutaties in de reserves worden verwerkt in programma 0 maar niet alle reserves hebben betrekking
op programma 0. Om een juiste financiële analyse per programma te kunnen maken zijn in
onderstaande tabel de mutaties van programma 3 reserves meegenomen.
                                                                                                                       x € 1.000
 Exploitatie                        Realisatie 2021     Begroting 2022      Begroting 2023    MJB 2024      MJB 2025 MJB 2026
                                                       (incl wijzigingen)
 Lasten                                         1.223                 2.265           1.542             908        672       377
 Baten                                          1.407                 1.991           1.194             686        179       179
 Saldo voor bestemming                            184                  -274            -348            -222       -493      -197
 Mutaties reserves
 Lasten                                           180                   155             155             155        155       155
 Baten                                             34                    35               -               -          -         -
 Saldo na bestemming                               38                  -395            -503            -377       -648      -352
 Specificatie per taakveld
                                                                                                             x € 1.000
 Specificatie                                                               Begroting 2022  Begroting 2023   Mutatie
                                                                                                            begroting
                                                                                                            2022/2023
 Saldo per taakveld
 3.1 Economische ontwikkeling                                                          -183            -119         64
 3.2 Fysieke bedrijfsinfrastructuur                                                     -96            -275       -179
 3.3 Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen                                               -72             -37         35
 3.4 Economische promotie                                                                77              83          6
 Saldo voor bestemming                                                                 -274            -348        -74
 Stortingen reserves
 Recreatie en toerisme                                                                 -155            -155          -
 Totaal stortingen reserves                                                            -155            -155          -
 Onttrekkingen reserves
 Onttrekking AR vrije deel tbv Samenwerking onderwijs bedrijfsleven                       7               -         -7
 Onttrekking AR vrije deel tbv Transformatie bedrijventerreinen                          28               -        -28
 Totaal onttrekkingen reserves                                                           35               -        -35
 Saldo na bestemming                                                                   -395            -503       -109
Toelichting op de financiën
Het saldo op dit programma is in 2023 €109.000 nadeliger dan in 2022.
Taakveld 3.1 Economische ontwikkeling geeft in 2023 een voordeel van €64.000 ten opzichte
van 2022.
De doorberekening van de personeelslasten geeft een voordeel van €59.000. Een structurele
verhoging van het werkbudget €15.000 en de eenmalige aanschaf van een Customer Relationship
Managementsysteem (CRM) €15.000 geven beide een nadeel. De kosten van de inhuur van de
veenweiden adviseur €10.000 en het detailhandelsbeleid €25.000 waren alleen voor 2022 geraamd.
Daarom ontstaat er op dit onderdeel in 2023 een voordeel van €35.000 ten opzichte van 2022.
Taakveld 3.2 Fysieke bedrijfsinfrastructuur geeft in 2023 een nadeel van €179.000 ten opzichte
van 2022.
In de paragraaf Grondbeleid wordt dit taakveld toegelicht.
                                                                                                                              27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>Taakveld 3.3 Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen geeft in 2023 een voordeel van €35.000 ten
opzichte van 2022.
Door de resultaatbestemmingen jaarrekening 2021 is het budget in 2022 voor samenwerking
onderwijs & bedrijf €7.000 en bedrijvenloket en bedrijfsregeling €28.000 verhoogd. Dit geeft in 2023
lagere kosten ten opzichte van 2022. Dit is een voordeel in het taakveld. Het effect op
programmaniveau wordt geneutraliseerd door de onttrekking uit de algemene reserve.
Taakveld 3.4 Economische promotie geeft in 2023 een voordeel van €6.000 ten opzichte van
2022.
De doorberekening van de personeelslasten geeft een voordeel van €6.000.
De mutatie in de reserves wordt toegelicht in taakveld 3.3.
                                                                                                     28
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>Programma 4 | Onderwijs
Programma 4 | Onderwijs
Doelstelling
Elk kind ontwikkelt zich optimaal.
Introductie op het programma en relevante trends en ontwikkelingen
Bij de huisvesting van scholen voor basis-, speciaal- en voortgezet onderwijs hebben wij een centrale
rol. Samen met de schoolbesturen zijn we verantwoordelijk voor schoolgebouwen waarin het prettig is
om te leren en te werken. We hebben een dekkend aanbod toegankelijke onderwijsgebouwen.
Bovendien kan elk kind gebruik maken van bewegingsonderwijs.
Elk kind heeft recht op onderwijs. Door de preventieve inzet van de leerplichtambtenaar zal het
thuiszitten worden voorkomen. We zetten de samenwerking met RMC Regio Friese Wouden voort, om
kinderen die dreigen uit te vallen vroegtijdig te signaleren en zo nodig te ondersteunen vanuit het
gebiedsteam. Wanneer een kind niet in staat is om het onderwijs in de eigen gemeente te volgen,
bestaat de mogelijkheid van leerlingenvervoer. Onderwijs moet kansen bieden aan alle kinderen en
daarbij is ook een goede aansluiting van onderwijs op de arbeidsmarkt van belang.
Kaderstellende documenten
Ontwikkelagenda Inclusieve samenleving
Integraal Huisvestingsplan Onderwijs 2022-2035
Thema Onderwijs
Doelstellingen
We zetten in op het bieden van gelijke kansen en de ontwikkeling van talent
We vinden het belangrijk dat kinderen gelijke kansen krijgen om zich binnen de eigen individuele
mogelijkheden te kunnen ontwikkelen. De omstandigheden waarin het kind opgroeit, mogen daarbij
niet bepalend zijn. Elk kind heeft waardevolle talenten, weten waar je goed in bent is heel belangrijk.
Door te werken aan talentontwikkeling neemt de weerbaarheid en veerkracht van kinderen toe. Ze
ervaren meer zelfvertrouwen, voelen zich veilig in de klas en behalen betere schoolresultaten.
Maatregelen
We subsidiëren schoolorganisaties voor de uitvoering van de activiteiten in het kader van
cultuureducatie
Wat gaan we er voor doen
Schoolorganisaties ontvangen bijdragen voor de werkzaamheden van de cultuurcoach, de organisatie
van Instrumentale Muzikale Vorming (IMV) en culturele vorming activiteiten. Daarnaast voeren we de
beleidsnotitie “Cultuur Educatie na 2022” uit.
We zijn aangesloten bij de Gelijke Kansen Alliantie
Wat gaan we er voor doen
De Gelijke Kansen Alliantie werkt samen met scholen, gemeenten en maatschappelijke partners aan
het verbeteren van kansengelijkheid in het onderwijs met aandacht voor thuis, school en de
leefomgeving. Als gemeente Opsterland leggen we de focus op talent gericht werken.
We starten met een Peuter Plus voorziening
Wat gaan we er voor doen
Op de Peuter Plus wordt maatwerk geboden voor peuters die extra zorg en ondersteuning nodig
hebben. Zorg die niet geboden worden in de reguliere kinderopvang.
                                                                                                       29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>Doelstellingen
Jongeren halen een startkwalificatie in het onderwijs of zijn aan het werk
Een startkwalificatie is (minimaal) een diploma havo, vwo of mbo (niveau 2 of hoger). Jongeren met
een startkwalificatie hebben een betere positie op de arbeidsmarkt.
Maatregelen
Proactief en preventief inzetten op problematiek bij kinderen en jongeren om thuiszitten te
voorkomen
Wat gaan we er voor doen
Door proactief te handelen en in te zetten op preventie, willen we voorkomen dat kinderen die het
risico lopen uit te vallen thuiszitters worden.
Doelstellingen
We willen de taalvaardigheid verbeteren en laaggeletterdheid voorkomen
Laaggeletterdheid voorkomen en taalvaardigheid verbeteren past bij de ambitie van het college:
‘Iedereen doet mee en heeft de regie over zijn eigen leven’. Onze samenleving wordt sterker als
iedereen kan meedoen. Als je moeite hebt met taal-, reken- en digitale vaardigheden, vind je minder
snel een baan, kun je minder gezond leven en heb je minder grip op je geldzaken.
Maatregelen
Op school wordt extra ingezet op taalvaardigheid
Wat gaan we er voor doen
Door het inzetten van diverse programma’s op scholen wordt de taalvaardigheid van leerlingen
verbeterd.
We voeren het actieplan laaggeletterdheid uit
Wat gaan we er voor doen
In het actieplan laaggeletterdheid staat beschreven hoe er binnen Opsterland aan laaggeletterdheid
gewerkt wordt. Dit gebeurt enerzijds door het vergroten van het bewustzijn over laaggeletterdheid en
het beter kunnen signaleren. Anderzijds door laaggeletterden te motiveren om mee te doen aan het
taalaanbod.
Doelstellingen
Elk kind heeft toegang tot een veilige speelplaats
Ieder kind moet opgroeien in een veilige en leerzame omgeving waar het optimaal de kans krijgt zich
te ontwikkelen. Buiten spelen is goed voor de ontwikkeling van kinderen en kan overgewicht en
andere problemen op latere leeftijd voorkomen. Om dit te bereiken is het van belang dat er voldoende
veilige buitenspeelruimte beschikbaar is.
Maatregelen
We ondersteunen bestaande en nieuwe speeltuinverenigingen bij het aanleggen, onderhouden
en consolideren van speeltuinen in alle dorpen
Wat gaan we er voor doen
Jaarlijks worden alle speeltoestellen en de ondergrond gecontroleerd op veiligheid. Daar waar nodig
worden onderhoudswerkzaamheden verricht of worden afspraken gemaakt met de vereniging.
                                                                                                    30
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>Doelstellingen
Wij zorgen voor voldoende adequate onderwijsgebouwen en –voorzieningen; de capaciteit is
op orde
Maatregelen
We voeren het integraal huisvestingsplan (IHP) uit
Wat gaan we er voor doen
We herijken de verordening voorzieningen huisvesting onderwijs gemeente Opsterland.
We ronden de planvorming voor Kindcentrum De Finne in Beetsterzwaag af en stellen een krediet
beschikbaar voor de nieuwbouw, als ook voor de inrichting van het openbaar gebied. De activiteiten
zijn gericht op realisatie in 2023 – 2024.
We stellen een uitvoeringskrediet beschikbaar voor de bouw van de Multifunctionele accommodatie de
Tynje en de inrichting van het openbaar gebied. Start bouw is gepland in 2023.
We stellen kredieten beschikbaar voor de vernieuwbouw van GBS Eben Haëzer en voor de
nieuwbouw van OBS Twirre, beiden in Ureterp.
We gaan verder met de planvorming voor de nieuwbouw van OBS De Wjukslach in Langezwaag.
We treden in overleg met het schoolbestuur van de BHS in Gorredijk om te komen tot een realistisch
plan voor een toekomstbestendig schoolgebouw.
Doelstellingen
Leerlingen kunnen bewegingsonderwijs volgen
Maatregelen
Wanneer nodig zorgen we voor vervoer naar gymzalen zodat het bewegingsonderwijs mogelijk
is
Wat gaan we er voor doen
We organiseren het vervoer van leerlingen in het basisonderwijs naar gymzalen.
Beleidsindicatoren
                                                                          Opsterland           Nederland
  Beleidsindicatoren            Eenheid                                   2018 2019 2020 2021 2018 2019 2020 2021
 Absoluut verzuim               Aantal per 1.000 leerlingen                   0      0  0    *    2      2  3    *
 Relatief verzuim               Aantal per 1.000 leerlingen                   8    28  11   13   23     26 18   19
 Voortijdige schoolverlaters    % deelnemers aan het VO en MBO-onderwijs  1,4% 1,3% 1,2% 1,2% 1,9% 2,0% 1,7% 1,9%
 * voor deze periode zijn (nog) geen cijfers bekend (gemaakt).
 Bron: www.waarstaatjegemeente.nl - Bron geraadpleegd op 5 september 2022
                                                                                                               31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>Wat mag het kosten
Mutaties in de reserves worden verwerkt in programma 0 maar niet alle reserves hebben betrekking
op programma 0. Om een juiste financiële analyse per programma te kunnen maken zijn in
onderstaande tabel de mutaties van programma 4 reserves meegenomen.
                                                                                                                     x € 1.000
Exploitatie                    Realisatie 2021    Begroting 2022      Begroting 2023     MJB 2024       MJB 2025    MJB 2026
                                                 (incl wijzigingen)
Lasten                                     2.921                3.756            3.525            3.618       3.865      3.956
Baten                                        346                  627              353              353         371        371
Saldo voor bestemming                     -2.575               -3.130           -3.172           -3.265      -3.494     -3.585
Mutaties reserves
Lasten                                        28                   41                -
Baten                                          -                  163                -
Saldo na bestemming                       -2.603               -3.008           -3.172           -3.265      -3.494     -3.585
Specificatie per taakveld
                                                                                                          x € 1.000
Specificatie                                                          Begroting 2022   Begroting 2023    Mutatie
                                                                                                        begroting
                                                                                                        2022/2023
Saldo per taakveld
4.1 Openbaar basisonderwijs                                                       -265             -268          -3
4.2 Onderwijshuisvesting                                                        -1.694           -1.821        -127
4.3 Onderwijsbeleid en leerlingzaken                                            -1.171           -1.083          88
Saldo voor bestemming                                                           -3.130           -3.172         -42
Stortingen reserves
Huisvesting speciaal onderwijs                                                     -41                -          41
Totaal stortingen reserves                                                         -41                -          41
Onttrekkingen reserves
Huisvesting basisonderwijs                                                         163                -        -163
Totaal onttrekkingen reserves                                                      163                -        -163
Saldo na bestemming                                                             -3.008           -3.172        -164
Toelichting op de financiën
Het saldo van dit programma is in 2023 €164.000 nadeliger dan in 2022.
Taakveld 4.1 Openbaar basisonderwijs geeft in 2023 een nadeel van €3.000 ten opzichte van
2022.
De doorberekening van de personeelslasten geeft een nadeel van €3.000.
Taakveld 4.2 Onderwijshuisvesting geeft in 2023 een nadeel van €127.000 ten opzichte van
2022.
De kapitaalslasten zijn bijgesteld op basis van het door de raad vastgestelde Integraal
Huisvestingsplan 2022-2035. Deze nieuwe kapitaalslasten en de bijbehorende rente geven een
nadeel van €103.000. De doorberekening van de personeelslasten geeft een nadeel van €12.000.
Daarnaast zijn er in 2023 nieuwe afschrijvingskosten (€12.000) door de overname van het gebouw
van Stichting Sportgebouw Kortezwaag.
                                                                                                                            32
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>Taakveld 4.3 Onderwijsbeleid en leerlingzaken geeft in 2023 een voordeel van €88.000 ten
opzichte van 2022.
De doorberekening van de personeelslasten geeft een voordeel van €57.000. In de perspectiefbrief
2022 is het budget voor leerlingenvervoer gestegen met €120.000. Door de inzet van een consulent
leerlingenvervoer kunnen deze kosten in 2023 dalen met €30.000 en in 2024 met nog eens €20.000.
De kosten van 2023 dalen dus met €30.000 ten opzichte van 2022.
Mutaties in de reserves geeft in 2023 een nadeel van €122.000 (€41.000 voordeel en €163.000
nadeel) ten opzichte van 2022.
Door de vaststelling van het Integraal Huisvestingsplan 2022-2035 is een mutatie in de reserve in
2023 niet meer nodig. Alle kapitaallasten zijn vanaf 2023 in de begroting verwerkt. In 2022 was nog
rekening gehouden met een onttrekking uit de reserve van per saldo €122.000. Dit geeft dus in 2023
een nadeel van €122.000 ten opzichte van 2022.
                                                                                                    33
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>Programma 5 | Sport, cultuur en recreatie
Programma 5 | Sport, cultuur en recreatie
Doelstelling
Vrijetijdsbesteding, zowel door inwoners als recreanten.
Introductie op het programma en relevante trends en ontwikkelingen
Er is een goede culturele infrastructuur met verschillende musea en bibliotheken en evenementen.
Voor de leefbaarheid van de dorpen is het bestaan van verenigingen essentieel. Sportbeoefening en
vrijetijdsbesteding in verenigingsverband zijn daarom wezenlijke onderdelen van gemeentelijk beleid.
Het accent ligt op gezondheid, sociale cohesie en participatie.
Kaderstellende documenten
Puur Cultuur – Kadernota cultuurbeleid 2012-2022
Notitie Beleidskeuzes Cultuurnota 2012-2022
Romte foar Taal 2021-2025
Subsidieregeling Cultuurpromotie Opsterland 2016
Kadernota sport en bewegen in Zuidoost Friesland 2017-2021
Nota Kansen Benutten 2016-2020
Ontwikkelagenda Leefbaarheid en inclusieve samenleving
Bomenbeleidsplan 2020
Beeldkwaliteitsplan Beheer Openbare Ruimte 2021-2025
Thema Cultuur
Doelstellingen
Het cultureel klimaat draagt bij aan de leefbaarheid van Opsterland
Voor inwoners en bezoekers van Opsterland is cultuur een zinvolle en prettige vrijetijdsbesteding. Wij
stimuleren en faciliteren culturele initiatieven. We ondersteunen onze erfgoedorganisaties. De
openbare bibliotheken dragen bij aan de participatie van onze inwoners.
Maatregelen
Wij houden ons culturele erfgoed in stand
Wat gaan we er voor doen
We ondersteunen de musea in de gemeente met een bijdrage in de exploitatie. Daarnaast voeren we
gesprekken met de musea besturen over nieuwe kansen, ontwikkelingen en mogelijke
bedreigingen. Samen met de musea besturen willen we onderzoeken op welke wijze we de musea
toekomstbestendig kunnen maken.
Wij zetten openbare bibliotheken in om bij te dragen aan de participatie van onze inwoners aan
de samenleving
Wat gaan we er voor doen
We sluiten met de Bibliotheken Zuid-Oost Fryslân een subsidieovereenkomst af, waarin de activiteiten
van de bibliotheken worden gesubsidieerd die bijdragen aan onze beleidsdoelen en de gewenste
impact daarvan.
Wij stimuleren en faciliteren culturele initiatieven
Wat gaan we er voor doen
De regeling Cultuur Promotie 2016 is in 2021 geëvalueerd. Er komt in 2022 een nieuwe
subsidieregeling Cultuur Evenementen Opsterland, waarin de aanbevelingen van de Rekenkamer
Opsterland zijn verwerkt.
                                                                                                    34
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>Doelstellingen
Wy fiere it Frysk taalbelied mei faasje út
Wy stimulearje dat ús ynwenners en de meiwurkers fan de gemeente Opsterlân it Frysk sprekke en
brûke en rinne hjiryn foarop.
Maatregelen
Wy stimulearje dat ús ynwenners en de meiwurkers fan de gemeente Opsterlân it Frysk
sprekke en brûke
Wat gaan we er voor doen
Wy stimulearje dat ús ynwenners en de meiwurkers fan de gemeente Opsterlân it Frysk sprekke en
brûke.
Wy organisearje kursussen foar ús meiwurkers. Boppedat gean wy yn petear mei organisaasjes wêr’t
wy in subsydzjerlaasje mei hawwe, oer de mooglikheden dy’t sy hawwe om it Frysk te brûken en
sichtber te meitsjen. Wy sille oan nije gemeentlike projekten in Fryske namme jaan.
By ferfanging fan plaknammebuorden wurdt de Fryske namme boppe de Nederlânske namme setten.
Thema Recreatie en Toerisme
Inleiding
Opsterland is een aantrekkelijke groene gemeente waar het goed toeven is. Toerisme en recreatie
functioneren als belangrijke middelen om de leefbaarheid te bevorderen en de lokale economie te
stimuleren. Binnen de regio Zuidoost Fryslân werken we programmatisch samen aan “Het Andere
Friesland”. We streven naar kwalitatieve groei van recreatie en toerisme en optimaliseren de
toeristische mogelijkheden. We zoeken de samenwerking met de horeca en andere ondernemers.
Doelstellingen
De kwaliteit van toeristische voorzieningen is (verder) ontwikkeld en verbeterd
Maatregelen
Faciliteiten voor toeristen en recreanten zijn verbeterd
Wat gaan we er voor doen
We verbeteren de fiets-, ruiter-, en MTB-netwerken in regionaal verband. We zetten ons in voor het
verbeteren van de staat van de fietspaden.
Varen in de Friese wouden: we gaan faciliteiten aan de wal verbeteren in regionaal verband.
We doen onderzoek om een Opsterlân-pas in te voeren om daarmee recreatie en toerisme te
stimuleren.
De opbrengsten uit de toeristenbelasting zetten we in voor (verdere) ontwikkeling van toeristische
voorzieningen.
We stimuleren de samenwerking met de horeca en andere ondernemers.
Doelstellingen
De regionale samenwerking binnen Zuidoost Fryslân staat ten dienste van het programma “Het
Andere Friesland”
Maatregelen
Opsterland neemt deel aan de regionale samenwerking in Zuidoost Fryslân, “Het Andere
Friesland"
                                                                                                   35
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>Wat gaan we er voor doen
We stimuleren de samenwerking in de toeristische regio De Friese Wouden.
We zetten daarbij in op behoud van de goede samenwerking binnen Zuidoost Fryslân, 'Het Andere
Friesland'
Doelstellingen
Toeristen komen naar Opsterland en verblijven langer in onze gemeente
Maatregelen
De promotie van recreatie en toerisme in de gemeente wordt uitgebreid
Wat gaan we er voor doen
Het is belangrijk dat bezoekers de mogelijkheden van recreëren in Opsterland kennen. Daarvoor
intensiveren we de promotie van de fiets- en wandelroutes in de gemeente, de Turfroute en het
Polderhoofdkanaal.
Thema Openbaar groen
Doelstellingen
Bijdragen aan het vergroten van de biodiversiteit op lokale schaal
Door de manier waarop de openbare ruimte wordt onderhouden kan de biodiversiteit worden vergroot
op lokale schaal. Bloeiende planten zijn onmisbaar voor insecten. Insecten bestuiven andere
gewassen, het fruit wordt gegeten door dieren en deze dieren weer door andere dieren.
Maatregelen
Bij noodzakelijke bomenkap planten wij waar mogelijk en wenselijk nieuwe bomen terug
Wat gaan we er voor doen
Wanneer de boven- en ondergrondse ruimte voor het planten van nieuwe bomen in voldoende mate
aanwezig is, worden bij noodzakelijke kap een of meer nieuwe bomen terug geplant. Dit betekent niet
dat er altijd 1-op-1 wordt terug geplant, het kan ook minder of meer zijn. Daarbij wordt gekeken naar
ziekteresistente soorten en soorten die de biodiversiteit bevorderen.
Dit uitgangspunt is geborgd in het in 2020 vastgestelde Bomenbeleidsplan. Bij projecten en
beheerwerkzaamheden is het behoud van de aanwezige bomen het uitgangspunt. Bij noodzakelijke
kap is herplant van nieuwe bomen aan de orde.
We beheren ons openbaar groen zodanig dat de biodiversiteit toeneemt
Wat gaan we er voor doen
In de openbare ruimte worden potentierijke (groen)gebieden in kaart gebracht. Hierbij kan het gaan
om bermen, watergangen, groengebieden en kleine, mogelijk geïsoleerde groengebieden die als
‘steppingstone’ kunnen dienen.
In het beeldkwaliteitsplan beheer openbare ruimte 2021-2025 is een deel van de arealen aangemerkt
waarbinnen de biodiversiteit wordt gestimuleerd. Dit houdt bijvoorbeeld bij de grasvelden en bermen in
dat ongeveer tweederde van dit areaal extensief wordt beheerd. Extensief beheer houdt in dit geval in
dat deze grassen één keer per jaar worden gemaaid waarbij het maaisel wordt afgevoerd.
Doelstellingen
De openbare ruimte is schoon, netjes, heel en uitnodigend
                                                                                                      36
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>Het groen in de openbare ruimte wordt gedifferentieerd onderhouden naar gebruik; netjes waar het
moet, sober waar het kan.
Maatregelen
We onderhouden de groene arealen zoals vastgelegd in het Beeldkwaliteitsplan beheer
openbare ruimte 2021-2025
Wat gaan we er voor doen
We houden de groene arealen zoals bomen, gazons, bermen en natuur- en cultuurvakken in stand op
een kwaliteitsniveau zoals vastgelegd in het Beeldkwaliteitsplan beheer openbare ruimte 2021-2025.
De groene arealen worden periodiek geïnspecteerd. Op basis van de inspectieresultaten en de
gewenste kwaliteitsniveaus wordt sturing gegeven voor het dagelijks onderhoud.
Doelstellingen
Verbeteren van de verbondenheid van inwoners, organisaties en bedrijven met hun omgeving
Het vertrouwen in de politiek en het bestuur en de verbondenheid van mensen met hun omgeving
staat onder druk. Om dat te verbeteren willen we zichtbaarder en meer benaderbaar zijn en mensen
inspireren om meer betrokken te zijn bij hun leefomgeving en zo de gemeenschapszin te stimuleren.
Maatregelen
We stimuleren inwoners om meer initiatieven te starten om hun leefomgeving te verbeteren
Wat gaan we er voor doen
Initiatiefnemers kunnen via het initiatievenformulier een aanvraag indienen. Levensvatbare ideeën
worden gefaciliteerd.
Thema Sport
Doelstellingen
Wij zorgen voor kwalitatief goede sportaccommodaties die bereikbaar zijn voor iedereen
Met sport en bewegen wordt de gezondheid van onze inwoners bevorderd. Hiertoe ondersteunen wij
het verenigingsleven en blijven we de komende jaren meedoen aan de Regeling Brede Impuls
Combinatiefuncties en zetten we buurtsportcoaches in binnen het Sociaal Domein. We nemen
sportaccommodaties op in het strategisch vastgoedbeleid.
Maatregelen
Het gebruik en onderhoud van de buitensportaccommodaties leggen we vast in afspraken
Wat gaan we er voor doen
Het beheer en onderhoud van de sportvelden en bijhorende opstallen worden samen door de
verenigingen en gemeente uitgevoerd. Dit gebeurt vaak op basis van lopende afspraken uit
verleden. We willen dat met 80% van de sportverenigingen die gebruik maken van gemeentelijke
buitensportaccommodaties afspraken herijken en vastgelegd zijn voor het gebruik en onderhoud.
We realiseren de vernieuwing en uitbreiding van sportcentrum Kortezwaag in Gorredijk
Wat gaan we er voor doen
In Gorredijk wordt gewerkt aan de toekomst van sportcentrum Kortezwaag. Samen met de exploitant
en andere stakeholders wordt de verbouw en uitbreiding van een duurzaam sportcentrum
gerealiseerd.
                                                                                                  37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>Wij zorgen dat sport bereikbaar en toegankelijk blijft voor alle inwoners
Wat gaan we er voor doen
Wij willen dat ook inwoners met een laag inkomen in staat zijn om te sporten. Hiervoor maken wij
onder meer gebruik van het jeugdfonds sport en cultuur en de buurtsportcoaches. Daarnaast
ondersteunen wij inwoners door middel van het volwassenfonds.
Beleidsindicatoren
                                                                Opsterland                 Nederland
Beleidsindicatoren                   Eenheid                                    2016  2020            2016  2020
Niet sporters                       % Niet sporters                            50,9% 53,3%           48,7% 49,3%
* voor deze periode zijn (nog) geen cijfers bekend (gemaakt).
Bron: www.waarstaatjegemeente.nl - Deze tabel wordt elke vier jaar geactualiseerd.
                                                                                                              38
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>Wat mag het kosten
Mutaties in de reserves worden verwerkt in programma 0 maar niet alle reserves hebben betrekking
op programma 0. Om een juiste financiële analyse per programma te kunnen maken zijn in
onderstaande tabel de mutaties van programma 5 reserves meegenomen.
                                                                                                                         x € 1.000
 Exploitatie                     Realisatie 2021      Begroting 2022      Begroting 2023     MJB 2024       MJB 2025    MJB 2026
                                                     (incl wijzigingen)
 Lasten                                      6.269                  7.371            6.615            6.434       6.368      6.353
 Baten                                         749                    877              452              452         452        452
 Saldo voor bestemming                      -5.521                 -6.494           -6.163           -5.981      -5.916     -5.901
 Mutaties reserves
 Lasten                                           -                     -                -                -           -          -
 Baten                                         154                    359              155              155         155        155
 Saldo na bestemming                        -5.367                 -6.135           -6.008           -5.826      -5.761     -5.746
 Specificatie per taakveld
                                                                                                              x € 1.000
 Specificatie                                                             Begroting 2022   Begroting 2023    Mutatie
                                                                                                            begroting
                                                                                                            2022/2023
 Saldo per taakveld
 5.1 Sportbeleid en activering                                                        -193             -193           -
 5.2 Sportaccommodaties                                                             -1.493           -1.124         369
 5.3 Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie                      -367             -354          13
 5.4 Musea                                                                             -69              -69           -
 5.5 Cultureel erfgoed                                                                  -4              -85         -81
 5.6 Media                                                                            -593             -593          -0
 5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie                                        -3.774           -3.744          30
 Saldo voor bestemming                                                              -6.494           -6.163         331
 Stortingen reserves                                                                                                  -
 Totaal stortingen reserves                                                              -                -           -
 Onttrekkingen reserves
 Recreatie en toerisme                                                                 125              155          30
 Onttrekking recreatie en toerisme tbv Fietspaden Bakkeveen                            234                -        -234
 Totaal onttrekkingen reserves                                                         359              155        -204
 Saldo na bestemming                                                                -6.135           -6.008         127
Toelichting op de financiën
Het saldo op dit programma is in 2023 €127.000 voordeliger dan in 2022.
Taakveld 5.1 Sportbeleid en activering geeft in 2023 geen mutatie ten opzichte van 2022.
Taakveld 5.2 Sportaccommodaties geeft in 2023 een voordeel van €369.000 ten opzichte van
2022.
Het voordeel wordt hoofdzakelijk veroorzaakt door een eenmalige exploitatievergoeding in 2022 over
voorgaande jaren voor het publieke deel van sporthal Kortezwaag (€200.000). Dit geeft een voordeel
in 2023 ten opzichte van 2022. In 2022 vond de laatste afschrijvingstermijn op dit gebouw plaats
(€65.000), dit geeft een voordeel in 2023 ten opzichte van 2022.
                                                                                                                                39
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>De kosten voor de sportvelden dalen in 2023 met €112.000 ten opzichte van 2022 doordat in 2022
een bijdrage aan VV de Sweach (€60.000) is uitgekeerd in overeenstemming met het raadsvoorstel
van 11 oktober2021. Daarnaast waren er in 2022 eenmalige kosten voor het verwijderen van het
kunstgrasveld van LDODK van €30.000. Ook daalden de afschrijvingen van de sportvelden ten
opzichte van 2022 met €22.000. De geraamde kosten voor gas en elektriciteit voor gymlokalen stijgen
in 2023 met €83.000 ten opzichte van 2022. Dit geeft een nadeel.
De doorberekening van de personeelslasten geeft een voordeel van €70.000. De overige budgetten
geven een voordeel van €5.000.
Taakveld 5.3 Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie geeft in 2023 een
voordeel van €13.000 ten opzichte van 2022.
In de Perspectiefbrief 2022 is voor 2022 €21.000 geraamd voor een inhaalslag voor beeldende kunst.
Vanaf 2023 is voor het beheer van de beeldende kunst structureel €8.000 geraamd. Per saldo daalt
het budget met €13.000, dit is een voordeel.
Taakveld 5.4 Musea geeft in 2023 geen mutatie ten op opzichte van 2022.
Taakveld 5.5 Cultureel erfgoed geeft in 2023 een nadeel van €81.000 ten opzichte van 2022
De kosten voor de actualisatie van het culturele erfgoed in 2023 bedragen €81.000, dat is een nadeel
in 2023. Beleidsmatig is dit verwoord in programma 8.
Taakveld 5.6 Media (Bibliotheken) geeft in 2023 geen mutatie ten opzichte van 2022.
Taakveld 5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie geeft in 2023 een voordeel van €30.000
ten opzichte van 2022.
In 2022 was een eenmalig budget beschikbaar voorde herstructurering van de fietspaden
Bakkeveen/Wijnjewoude (€234.000). Dit geeft op dit taakveld in 2023 dus een voordeel ten opzichte
van 2022. Deze kosten worden onttrokken uit de reserve Recreatie en Toerisme. In 2022 was er ook
een eenmalig budget voor het achterstallig onderhoud van de speeltuinen (€23.000). Dit geeft ook een
voordeel in 2023 ten opzichte van 2022.
De in 2023 geraamde kosten voor initiatieven in de openbare ruimte €15.000 en groene
burgerinitiatieven €30.000, geven een nadeel van €45.000. De doorberekening van de
personeelslasten geeft een nadeel van €188.000. De overige posten geven per saldo een voordeel
van €6.000.
De mutatie in de reserves:
In taakveld 5.7 wordt de mutatie op fietspaden toegelicht. De onttrekking uit de reserve recreatie en
toerisme is bijgesteld naar €155.000 zodat de onttrekking en dotatie gelijk zijn aan elkaar.
                                                                                                      40
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>Programma 6 | Sociaal domein
Programma 6 | Sociaal domein
Introductie op het programma en relevante trends en ontwikkelingen
In 2023 gaan we koers zetten in het Sociaal Domein door de transformatie die eerder is ingezet verder
vorm te geven, waarbij we ook werken aan het versterken van de toegang door ons gebiedsteam. We
benutten daarbij ‘de krêft fan de mienskip’ en kijken naar mogelijkheden van inwoners in plaats van
beperkingen. De ingezette bezuinigingen die vanaf 2020 zijn ingevoerd, hebben de afgelopen jaren
geleid tot lagere kosten en een verbeterde beheersing in het Sociaal Domein. Hierdoor hebben we
meer grip op en beter inzicht in onze uitgaven gekregen. Tegelijk blijven de uitdagingen en
onzekerheden voor de komende jaren onverminderd groot, mede door nieuwe maatschappelijke
ontwikkelingen en wetswijzigingen.
De Koers Sociaal Domein is leidend in ons handelen, waarbij we werken aan een leefbare, inclusieve
samenleving waarbij we ‘mienskip-iseren’ om de samenleving als eerste aan zet te houden en de
gemeente te laten faciliteren. Een belangrijk uitgangspunt daarbij is de Preventie Agenda Opsterland
2021 – 2030, waarbij de gemeente zich voor de lange termijn wil blijven inzetten op preventie en
welzijn van de inwoners.
Voor de Wmo en de Jeugdhulp blijven we in zetten op:
- lichte en algemene zorg waar mogelijk, complexe en gespecialiseerde zorg waar nodig;
- ondersteuning zo veel mogelijk dichtbij, op maat en passend bij de behoefte;
- vraag- en resultaatgericht werken;
- gericht op mogelijkheden, niet op onmogelijkheden.
Iedereen doet mee en participeert binnen de mogelijkheden. Werk kan daarbij helpen om het inkomen
te verhogen, maar ook om meer structuur te ervaren en de gezondheid te verbeteren.
Ook wordt ingezet op het beter gebruikmaken van de voorliggende voorzieningen: hoe kan de zorg
samen met de inzet van de dorpen en professionals dichter bij de mens worden gebracht, waardoor
zwaardere zorg mogelijkerwijs voorkomen kan worden. Komend jaar is er sprake van een nieuwe
inkoop van Specialistische Jeugdzorg, deze inkoop verloopt provinciaal via Sociaal Domein Fryslân.
Samen met andere partijen die onze belangen behartigen (VFG, VNG en P10) blijven we via een
lobby richting de Rijksoverheid aandacht vragen voor knelpunten in het Sociaal Domein.
Kaderstellende documenten
Ontwikkelagenda Inclusieve samenleving
Preventie Agenda Opsterland 2021-2030
Thema Uitvoering sociale wetgeving
Doelstellingen
Wij verhogen de uitstroom uit de bijstand en verminderen de instroom in de bijstand ten
opzichte van het regionale benchmarkgemiddelde
We willen zowel meer cliënten uit de bijstand laten uitstromen als minder inwoners de bijstand laten
instromen ten opzichte van de regionale benchmarkgemiddelden.
Maatregelen
We gaan door met de extra inzet voor een activerend weekvullend programma voor
statushouders.
Wat gaan we er voor doen
Door de nieuwe Wet inburgering 2021 zijn we als gemeente verantwoordelijk geworden voor de
inburgering van statushouders in onze gemeente. Hiervoor is een weekvullend programma opgezet,
met als doel zo snel mogelijk actief meedoen en zo snel mogelijk uitstromen naar duurzaam (betaald)
werk. In 2023 gaan we hiermee door met als doel dat het voor statushouders makkelijker wordt om
mee te doen en om (betaald) werk te vinden.
                                                                                                     41
</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre>We voeren het jaarplan ‘van mismatch naar match’ uit.
Wat gaan we er voor doen
In 2022 is voor de Arbeidsmarktregio Zuidoost Fryslân het jaarplan ‘van mismatch naar match’
opgesteld. In 2023 gaan de betrokken partijen verder met het uitwerken, implementeren en updaten
van dit jaarplan. Hiermee versterken we de samenwerking tussen gemeenten, UWV, onderwijs en
overige partijen en stimuleren we een meer eenduidige dienstverlening. Ook werkt de gemeente
Opsterland in de totale arbeidsmarktregio Fryslân samen verder aan het vormgeven en
implementeren van een Strategische Agenda voor de periode 2022-2026.
Wij analyseren onze aanpak en maatregelen om mensen met een grote afstand tot de
arbeidsmarkt te activeren
Wat gaan we er voor doen
De groep uitkeringsgerechtigden met een grote afstand tot de arbeidsmarkt wordt in verhouding
groter, doordat uitkeringsgerechtigden die aan het werk kunnen ook daadwerkelijk aan het werk zijn.
Bij de aanpak voor mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt denken wij aan een combinatie
van sociale activering, welzijnsbevordering en sport en bewegen.
Wij continueren daarnaast de samenwerking met Caparis NV op het gebied van Re-integratie,
Afspraakbanen en werkplekken Beschut werk. Al deze acties voeren we uit met als doel om deze
groep inwoners ook mee te laten doen aan onze samenleving.
Wij continueren onze inzet 'aan de voorkant' met de aanpak "Meteen in Beweging" en
poortwachter
Wat gaan we er voor doen
Het is belangrijk de re-integratie vanaf dag één te starten. Hier beginnen wij al mee bij het eerste
contact via de poortwachter en met de aanpak 'Meteen in Beweging'. Het doel is de
uitkeringsgerechtigde zo snel mogelijk op te roepen, het recht op uitkering zo snel mogelijk vast te
stellen en zo snel mogelijk een re-integratieplan te maken.
We actualiseren onze re-integratieaanpak in 2023, mede op basis van wijzigende wetgeving.
De gemeente Opsterland is deelnemer aan de landelijke Divosa Benchmark, een instrument waarmee
gemeenten hun prestaties op het gebied van Werk & Inkomen meten en kunnen vergelijken met
andere gemeenten, met de regio, met de provincie en met landelijke cijfers. We meten deze
presentaties om onze werkzaamheden te monitoren en te kijken of deze de gewenste beleidseffecten
hebben.
Wij zetten leerwerktrajecten op voor onze uitkeringsgerechtigden
Wat gaan we er voor doen
Op dit moment is de arbeidsmarkt krap, waardoor de meest kansrijke klanten de bijstand uitstromen.
Ondanks deze economische ontwikkelingen, zijn meer inspanningen nodig voor de overige groep
werkzoekenden om hen aan het werk te helpen.
Leerwerk-trajecten zijn een belangrijk voorschakeltraject voor mensen die in kansrijke sectoren, zoals
de Zorg, Groen en Techniek, willen werken, maar niet de juiste achtergrond hebben. Samen met
scholen, werkgevers, Caparis NV en met het werkgeversservicepunt Fryslân Werkt gaan we verder
met het opzetten van deze leerwerktrajecten om deze afstand te overbruggen.
                                                                                                     42
</pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 43 ======================================================================

<pre>Doelstellingen
Wij willen leven in armoede tegengaan.
Vanuit ons beleid voor gemeentelijke inkomensvoorzieningen, armoede- en minimabeleid en de
gemeentelijke schuldhulpverlening werken we als gemeente aan het bestrijden van armoede. Door de
gevolgen van de coronacrisis en de hoge inflatie, is het voor inwoners soms moeilijker geworden om
een leven in armoede te voorkomen. Daarom besteden we hier de komende periode extra aandacht
aan.
Maatregelen
De toegankelijkheid en bekendheid van de gemeentelijke inkomensvoorzieningen en financiële
hulpverlening verhogen bij de doelgroep
Wat gaan we er voor doen
Het is belangrijk dat inwoners die voor inkomensondersteuning in aanmerking komen, op de hoogte
zijn van regelingen die we hier als gemeente voor hebben. We starten in 2023 een
informatiecampagne vanuit de gemeente, samen met onze maatschappelijke partners
(sportverenigingen, woningbouwverenigingen, enz.). Ook zorgen we ervoor dat inwoners met een
hulpvraag over geld deze zo makkelijk mogelijk kunnen neerleggen bij de gemeente.
We actualiseren ons beleid voor onze gemeentelijke inkomensvoorzieningen
Wat gaan we er voor doen
Op basis van de Participatiewet hebben we als gemeente een aantal inkomensvoorzieningen voor
inwoners met een laag inkomen. Om beter aan te sluiten op actuele maatschappelijke ontwikkelingen
zoals de hoge inflatie, onderzoeken we op welke punten het beleid hiervoor moet worden
geactualiseerd en passen we dit zo nodig aan.
We zorgen er samen met onze maatschappelijke partners voor dat we (mogelijke) schulden zo
snel mogelijk in beeld krijgen.
Wat gaan we er voor doen
Soms is het voorkomen van schulden helaas niet meer mogelijk. Dan moeten we als gemeente in
actie komen om (mogelijke) schuldenproblematiek zo snel mogelijk aan te pakken. Hiervoor hebben
we de afgelopen jaren, samen met maatschappelijke partners zoals woningcorporaties, een systeem
van vroege signalering van schulden ontwikkeld. In 2023 gaan we samen kijken hoe we deze aanpak
nog verder kunnen verbeteren.
We passen ons beleid voor armoede en schulden aan, met de focus op preventie
Wat gaan we er voor doen
Via de gewijzigde Wet schuldhulpverlening en het gemeentelijke beleid voor preventie is de focus de
afgelopen jaren steeds meer verschoven naar het voorkomen van armoede en schulden. De komende
periode willen we deze lijn doortrekken. In 2023 gaan we onderzoeken wat we hierin belangrijk vinden
en wat goed werkt.
Thema Maatschappelijke ondersteuning
Doelstellingen
Inwoners houden de regie over eigen leven en kunnen langer thuis blijven wonen.
Inwoners houden de regie over eigen leven. Gemeente en andere professionals faciliteren, stimuleren
en ondersteunen zo nodig.
                                                                                                   43
</pre>

====================================================================== Einde pagina 43 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 44 ======================================================================

<pre>In 2030 hebben inwoners meer mogelijkheden om thuis te blijven wonen. Gemeente en andere
professionals faciliteren, stimuleren en ondersteunen. De mienskip vormt een sterke basis waar
inwoners op terug kunnen vallen.
Maatregelen
De zorg vanuit de gemeente voor haar inwoners blijft bereikbaar en betaalbaar
Wat gaan we er voor doen
In de toekomst willen we als gemeente de zorg bereikbaar en betaalbaar houden. Uitdagingen daarbij
zijn krapte op de arbeidsmarkt, de toenemende vraag naar zorg en de druk op de gemeentelijke
financiën. Samen met de (kennis)partners onderzoeken we deze uitdagingen en de maatregelen die
ons hierin kunnen helpen.
Met verschillende voorzieningen en projecten stimuleren we inwoners meer gebruik te maken
van het eigen netwerk.
Wat gaan we er voor doen
Een sterke sociale basis zorgt ervoor dat mensen elkaar kunnen ondersteunen en minder snel terug
hoeven te vallen op professionele hulp. We zetten verschillende voorzieningen en projecten in om de
sociale basis in de dorpen te versterken en inwoners uit te nodigen elkaar te ondersteunen.
Opsterland zet stappen om een dementievriendelijke gemeente te worden
Wat gaan we er voor doen
Een dementievriendelijke gemeente zet zich actief in om mensen met dementie en hun mantelzorgers
zo lang mogelijk mee te laten doen in de samenleving. Daarvoor gaan we onderzoeken hoe we
inwoners, (zorg)organisaties en ondernemingen bewust kunnen maken van de gevolgen van
dementie. We onderzoeken welke ondersteuning we kunnen organiseren voor mensen met dementie
en hun mantelzorgers.
We hebben voldoende in beeld wat er nodig is op het gebied wonen en zorg
Wat gaan we er voor doen
Samen met woon- en zorgpartners voeren wij in 2023 een analyse uit naar de opgave die we hebben
op het gebied van wonen en zorg en de maatregelen die hierin nodig zullen zijn.
We zetten in op meer algemene voorzieningen zodat mensen langer thuis kunnen blijven
wonen
Wat gaan we er voor doen
We onderzoeken of meer individuele maatwerkvoorzieningen als algemene voorzieningen gemaakt
kunnen worden. Meer algemene voorzieningen kunnen ervoor zorgen dat mensen langer thuis
kunnen blijven wonen omdat de drempel voor toegang tot individuele voorzieningen daarmee verlaagd
wordt. Bovendien zorgen algemene voorzieningen ervoor dat we met minder geld en minder mensen
voor meer mensen ondersteuning kunnen bieden.
Doelstellingen
We richten ons met preventie op het voorkomen en beperken van problemen van inwoners
Het streven is om een samenleving te creëren met inwoners die samen redzaam zijn en zich bij elkaar
betrokken voelen. Waarin iedereen zich optimaal kan ontwikkelen, in een gezonde en veilige
omgeving. Dit vanuit de overtuiging dat de vitaliteit en het welzijn van de samenleving versterkt
worden door inwoners die actief deelnemen aan die samenleving.
                                                                                                  44
</pre>

====================================================================== Einde pagina 44 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 45 ======================================================================

<pre>We zoeken oplossingen meer in de leefwereld dan in professioneel handelen
We willen bereiken dat de kosten in het sociaal domein op 1 januari 2030 met 10% zijn verminderd ten
opzichte van 1 januari 2021.
We willen eerder en beter in gesprek gaan met inwoners.
We willen bereiken dat op 1 januari 2030 de helft van alle contacten met de gemeente niet gaan over
een professionele hulpvraag, maar informeel van aard zijn.
We sluiten aan bij vraagstukken in en volgens het dorp.
Maatregelen
We onderzoeken wat er nodig is om dorpskamers te realiseren in 2024 en zetten
vervolgstappen in de realisatie van deze dorpskamers
Wat gaan we er voor doen
We kijken per dorp of het realiseren van een dorpskamer wenselijk is en wat daarvoor nodig is. Na de
onderzoeksfase zetten we vervolgstappen om dorpskamers te realiseren. Daarvoor gaan we in
gesprek met de verschillende stakeholders, zowel intern als extern, om het thema “dorpskamers” te
onderzoeken.
We versterken het bestaande netwerk van dorpssteunpunten en andere
vrijwilligersorganisaties
Wat gaan we er voor doen
We willen bewonersinitiatieven versterken en ondersteunen. We gaan bestaande
vrijwilligersorganisaties (zoals dorpssteunpunten en sociaal cultureel werk) effectiever ondersteunen
en inzetten. Ook gaan we de samenwerking tussen vrijwilligers en professionals op dorpsniveau
verbeteren.
We voeren het actieplan preventie uit
Wat gaan we er voor doen
We stellen jaarlijks een actieplan preventie op. In dit actieplan werken we de actielijnen uit de
preventieagenda uit. Deze vormen het uitgangspunt voor de activiteiten met betrekking tot preventie
voor 2023.
Wij gebruiken voorlichting in het onderwijs om jongeren te informeren over het aanbod ten
aanzien van sport, vrije tijd, cultuur en maatschappelijke thema’s
Wat gaan we er voor doen
We hebben een brede scope op het welzijn van jeugdigen en proberen hierbij aanbod te creëren. Zo
is er aandacht voor jeugdsozen, sport en cultuur en geven voorlichting ten aanzien van gaming en
mediawijsheid, alcohol- en drugsgebruik, sexting en andere vormen van risicogedrag. We hebben
daarbij een goede samenwerking met netwerkpartners.
Thema Jeugdhulp
Doelstellingen
We verbeteren de vroegsignalering van kwetsbare kinderen
Door middel van vroeg signalering willen we alle kinderen die jeugdhulp nodig hebben zo tijdig
mogelijk hulp bieden. Op deze wijze kan zwaardere hulpverlening zoveel mogelijk vermeden worden.
Maatregelen
                                                                                                     45
</pre>

====================================================================== Einde pagina 45 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 46 ======================================================================

<pre>We maken een sluitende aanpak door middel van samenwerking rondom de vroegsignalering
van kwetsbare kinderen
Wat gaan we er voor doen
We maken met de samenwerkende organisaties afspraken over de vroeg signalering van kwetsbare
kinderen. Deze organisaties weten dat ze de ouders van kinderen die zorg nodig hebben kunnen
verwijzen naar het gebiedsteam.
We ontwikkelen een integrale aanpak tussen onderwijs en de zorg voor jeugd
Wat gaan we er voor doen
De integrale aanpak is gebaseerd op goede afspraken en samenwerking met de scholen in
Opsterland en het project Ernstige Enkelvoudige Dyslexie (EED). In 2023 ontwikkelen we de integrale
aanpak onderwijs en zorg verder door.
Doelstellingen
Wij willen effectieve toegang tot zorg
De toegang tot zorg richten we zo in dat we preventief te werk gaan, waarbij we ons richten op het
voorkomen en beperken van zorg. We willen jeugdhulp verlenen daar waar het nodig is. De toegang
moet voor iedereen bereikbaar en bekend zijn.
Maatregelen
Samen met zorgaanbieders richten we ons op het voorkomen van de inzet van zware zorg.
Wat gaan we er voor doen
Samen met de externe verwijzers, ook in SDF verband, gaan we afspraken maken over het monitoren
en controleren op de hoge intensiteiten om de juiste zorg te leveren. Zo willen we voorkomen dat
cliënten doorstromen naar onnodig zware en langdurige zorg.
We borgen de gemaakte afspraken inkoop Jeugdhulp 2023 en contractmanagement
Wat gaan we er voor doen
We gaan de nieuwe inkoop Jeugdhulp verwerken in de nieuwe verordening jeugdhulp en zorgen dat
deze geborgd wordt in onze gemeente. De procedures en afspraken rondom inkoop van zorg en
ondersteuning voor jeugd zijn helder en bij iedereen in het Gebiedsteam bekend.
We gaan de zorg vanuit de juiste wet vergoeden
Wat gaan we er voor doen
We gaan de zorg vanuit de juiste wet vergoeden, waarvoor we gerichte samenwerkings- en
resultaatafspraken maken. We maken samenwerkings- en resultaatafspraken met zorgaanbieders
over tarieven, intensiteiten en wat Jeugd-, WMO en WLZ zorg is. Hierbij moeten wij over voldoende
informatie en kennis beschikken.
Doelstellingen
Wij zorgen voor een goede begeleiding van kwetsbare kinderen
We investeren in de kwaliteit van het gebiedsteam en de samenwerking met partners die bij het
kwetsbare kind betrokken zijn. Dit alles gericht op kortdurende, snelle en efficiënte hulp waaronder het
doorverwijzen naar passende hulp.
Maatregelen
                                                                                                      46
</pre>

====================================================================== Einde pagina 46 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 47 ======================================================================

<pre>We ontwikkelen en monitoren een eenduidige werkwijze voor de indicaties van de jeugdwet
Wat gaan we er voor doen
Met het Friese ondersteuningsplan als leidraad werken we op een eenduidige werkwijze. Daarvoor
gaan we het Friese ondersteuningsplan Jeugd, het toekomstplan en het veiligheidsplan aan de
werkwijze van het gebiedsteam toevoegen. We monitoren de werkwijze voor de indicaties en passen
eventuele verbeteringen toe.
Thema Dorpenbeleid en dorpshuizen
Doelstellingen
In elk dorp waar nu ook een dorpshuis is, is een dorpshuisfunctie aanwezig.
We willen bereiken dat in elk dorp waar nu ook een dorpshuis is, een toekomstbestendige
dorpshuisfunctie aanwezig blijft voor het vergroten van de sociale cohesie waarbij we uitgaan van
maatwerk per dorp. De verschijningsvorm van deze ontmoetingsruimten kan divers zijn. De kracht van
de dorpshuisbesturen is het grote zelf organiserend vermogen. De inwoners en hun ideeën staan
centraal. Dit past bij de ontwikkelingen in de samenleving en het coalitieakkoord “Mei-inoar foarút”.
De gemeente heeft een verbindende en faciliterende rol en zorgt voor de juiste randvoorwaarden
waardoor de dorpshuisbesturen in staat zijn een zelfstandige duurzame exploitatie te realiseren. We
streven ernaar dat dorpshuisbesturen zelfredzaam zijn. Zij beheren, exploiteren en onderhouden de
dorpshuizen in hun eigen dorp.
Maatregelen
Wij ondersteunen het in stand houden van dorpshuizen en multifunctionele accommodaties.
Wat gaan we er voor doen
We willen zorgen dat dorpshuisbesturen en belanghebbende partijen de beschikking houden over een
toekomstbestendige dorpshuisfunctie. We maken samen met de dorpshuizen een actieplan per
dorpshuis.
Doelstellingen
Waar mogelijk faciliteren en ondersteunen wij initiatieven vanuit de mienskip.
Wanneer inwoners een initiatief hebben, denkt de gemeente mee vanuit de mogelijkheden. De
gemeente ontwikkelt heldere en duidelijke kaders. We beseffen ons dat er maatwerk mogelijk moet
zijn in ieder dorp en voor elk initiatief.
Maatregelen
Ieder dorp krijgt een eigen dorpswethouder
Wat gaan we er voor doen
Naast dat de Plaatselijke Belangen en dorpshuisbesturen de dorpencoördinator en beleidsadviseur
dorpen als vast aanspreekpunt binnen de gemeente hebben, krijgt ieder dorp vanaf 2023 ook een
dorpswethouder. De dorpencoördinator en dorpswethouder trekken met elkaar op in de contacten met
de dorpen, o.a. door de ledenvergaderingen van Plaatselijke Belangen bij te wonen.
De dorpencoördinator is bekend bij alle dorpen in Opsterland
Wat gaan we er voor doen
De dorpencoördinator werkt nauw samen met de beleidsadviseur dorpen. De dorpencoördinator en
dorpswethouders trekken met elkaar op in de contacten met de dorpen.
                                                                                                      47
</pre>

====================================================================== Einde pagina 47 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 48 ======================================================================

<pre>De dorpencoördinator is samen met de beleidsadviseur dorpen het aanspreekpunt voor besturen van
Plaatselijke Belangen en dorpshuizen. De dorpencoördinator is bekend met alle dorpen in Opsterland,
is eerste contactpersoon voor de Plaatselijke Belangen en neemt de operationele taken op zich.
Wij organiseren periodiek een dorpstafel
Wat gaan we er voor doen
We organiseren periodiek dorpstafels in de dorpen om met zoveel mogelijk mensen in gesprek te
gaan over wat er speelt in het dorp.
We maken afspraken met plaatselijke belangen over uitvoering van de dorpsvisies
Wat gaan we er voor doen
We gaan een proces beschrijven zodat het voor Plaatselijke Belangen, bestuurders en medewerkers
van Opsterland duidelijk is wat we van elkaar mogen verwachten.
In 2022 zijn de dorpsspiegels uitgevoerd. Met ieder Plaatselijk Belang gaan we in gesprek over de
uitkomsten van de dorpsspiegel en hoe deze kunnen worden vertaald in het actualiseren van de
dorpsvisies.
Wij werken samen met de dorpen en plaatselijke belangen
Wat gaan we er voor doen
Wij zien de leefbaarheid als een gezamenlijke verantwoordelijkheid van inwoners, bedrijven, woon- en
energiecoöperaties, overige maatschappelijke organisaties en de gemeente.
We hebben met de dorpencoördinator proactief contact met de besturen van Plaatselijke Belangen.
We informeren hen over relevante ontwikkelingen en gaan in gesprek over uitdagingen en kansen
voor hun dorp.
                                                                                                  48
</pre>

====================================================================== Einde pagina 48 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 49 ======================================================================

<pre>Beleidsindicatoren
                                                                           Opsterland                        Nederland
Beleidsindicatoren                  Eenheid                                 2018     2019     2020     2021   2018    2019  2020  2021
Banen                               Aantal per 1.000 inwoners in de           604      614     633       654    777    794    796   806
                                    leeftijd 15-64 jaar
Jongeren met een delict voor de     % 12 tot en met 21 jarigen                1%       1%       1%         *    1%     1%     1%      *
rechter
Achterstand onder jeugd -           % Kinderen in uitkeringsgezin             5%       5%       4%         *    7%     6%     6%      *
Kinderen in uitkeringsgezin
Achterstand onder de jeugd -        % Werkloze jongeren                       2%       2%       3%         *    2%     2%     2%      *
Werkloze jongeren
Netto arbeidsparticipatie           % Van de werkzame                        68%      70%     68%       71%    68%    69%    68%   70%
                                    beroepsbevolking ten opzichte van
                                    de beroepsbevolking
Personen met een                    Aantal per 10.000 inwoners                310      287     379       292    401    382    460   431
bijstandsuitkering
Lopende re-                         Aantal per 10.000 inwoners van 15-        246      193     173         *    305    207    202     *
integratievoorzieningen             64 jaar
Jongeren met jeugdhulp              % Van alle jongeren tot 18 jaar        10,6% 11,0% 10,2% 11,8% 11,8% 12,3% 11,9% 12,9%
Jongeren met jeugdbescherming       % Van alle jongeren tot 18 jaar         1,8%     1,7%     1,9%     0,3%   1,2%   1,2%   1,2%  1,2%
Jongeren met jeugdreclassering      % Van alle jongeren van 12 tot 23       0,2%     0,2%     0,2%     0,3%   0,4%   0,4%   0,4%  0,3%
                                    jaar
WMO Clienten met een                Aantal per 10.000 inwoners                570      600     610       610    640    680    700     *
maatwerkarrangement
* voor deze periode zijn (nog) geen cijfers bekend (gemaakt).
Bron: www.waarstaatjegemeente.nl - Bron geraadpleegd op 5 september 2022
^ De stijging van het aantal personen met een bijstandsuitkering t.o.v. 2019 wordt veroorzaakt door het beroep dat is gedaan op de
(tijdelijke) TOZO regeling. Zonder deze regeling zien we geen significante wijziging in dit aantal bij de gemeente Opsterland
                                                                                                                                     49
</pre>

====================================================================== Einde pagina 49 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 50 ======================================================================

<pre>Wat mag het kosten
Mutaties in de reserves worden verwerkt in programma 0 maar niet alle reserves hebben betrekking
op programma 0. Om een juiste financiële analyse per programma te kunnen maken zijn in
onderstaande tabel de mutaties van programma 6 reserves meegenomen.
                                                                                                                       x € 1.000
Exploitatie                     Realisatie 2021      Begroting 2022     Begroting 2023     MJB 2024       MJB 2025    MJB 2026
                                                   (incl wijzigingen)
Lasten                                     37.947                38.763          37.241           36.542       36.218     36.070
Baten                                      11.783                10.926            9.771            9.721       9.721      9.721
Saldo voor bestemming                     -26.164               -27.838         -27.470          -26.822      -26.498    -26.349
Mutaties reserves
Lasten                                         30                    30               30               30          30         30
Baten                                          37                   130                -                -           -          -
Saldo na bestemming                       -26.157               -27.738         -27.500          -26.852      -26.528    -26.379
Specificatie per taakveld
                                                                                                            x € 1.000
Specificatie                                                            Begroting 2022   Begroting 2023    Mutatie
                                                                                                          begroting
                                                                                                          2022/2023
Saldo per taakveld
6.1 Samenkracht en burgerparticipatie                                             -2.097           -1.949         148
6.2 Wijkteams                                                                       -645             -620          25
6.3 Inkomensregelingen                                                            -1.995           -2.043         -48
6.4 Begeleide participatie                                                        -3.368           -3.242         126
6.5 Arbeidsparticipatie                                                           -1.226           -1.228          -2
6.6 Maatwerkvoorziening (WMO)                                                       -866           -1.243        -377
6.71 Maatwerkdienstverlening 18+                                                  -7.020           -7.068         -48
6.72 Maatwerkdienstverlening 18-                                                  -8.922           -8.351         570
6.81 Geëscaleerde zorg 18+                                                          -353             -423         -69
6.82 Geëscaleerde zorg 18-                                                        -1.346           -1.304          41
Saldo voor bestemming                                                           -27.838          -27.470          367
Stortingen reserves
Verbouw dorpshuizen                                                                  -30              -30           -
Totaal stortingen reserves                                                           -30              -30           -
Onttrekkingen reserves
Onttrekking AR vrije deel tbv Jeugd en jongerenwerk                                   19                -         -19
Onttrekking AR vrije deel tbv Invoering wet inburgering                               34                -         -34
Onttrekking AR vrije deel tbv GIDS gelden                                             38                -         -38
Onttrekking AR vrije deel tbv Uitbreiding dorpsbudgetten                              14                -         -14
Onttrekking AR vrije deel tbv Geweldig Gorredijk dorpsdialoog                         25                -         -25
Totaal onttrekkingen reserves                                                        130                -        -130
Saldo na bestemming                                                             -27.738          -27.500          237
                                                                                                                              50
</pre>

====================================================================== Einde pagina 50 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 51 ======================================================================

<pre>Toelichting op de financiën
Het saldo van dit programma is in 2023 €237.000 voordeliger dan in 2022.
Taakveld 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie geeft in 2023 een voordeel van €148.000 ten
opzichte van 2022.
In 2022 is er eenmalig een budget beschikbaar gesteld van €96.000 voor het uitvoeren van de
dorpsspiegels. Dit budget vervalt in 2023, dit is een voordeel. Vanaf 2023 is er een structurele
formatieplaats opgenomen voor dorpencoördinator. Deze is verantwoord in programma 0. In 2022 was
hiervoor een incidenteel budget beschikbaar van €60.000 in programma 6. In dit programma geeft dit
nu een voordeel omdat de kosten vanaf 2023 dus in programma 0 zijn verantwoord. Er is ook een
voordeel van €99.000 op welzijnswerk, Jeugd- en Jongerenwerk en inburgering. Het budget voor
welzijnswerk is €25.000 lager, het budget voor Jeugd- en Jongerenwerk €19.000 en het budget voor
inburgering €55.000 lager omdat er in de budgetten voor 2022 voor deze bedragen
resultaatbestemmingen en budgetoverhevelingen verwerkt waren. Ook de dorpsbudgetten zijn
€14.000 lager omdat er in 2022 eenmalige extra middelen waren. Dit geldt ook voor Geweldig
Gorredijk (€25.000). Op de overige budgetten is een nadeel van €13.000. De doorbelasting van de
personeelskosten geeft een nadeel van €133.000.
Taakveld 6.2 Wijkteams geeft in 2023 een voordeel van €25.000 ten opzichte van 2022
Dit voordeel wordt geheel veroorzaakt door de doorberekening van de personeelslasten.
Taakveld 6.3 Inkomensregelingen geeft in 2023 een nadeel van €48.000 ten opzichte van 2022
Op bijzondere bijstand is een voordeel van €6.000. Omdat de gemeente een gebouw beschikbaar
heeft gesteld aan de Voedselbank is de subsidie aangepast. De doorbelasting van de
personeelskosten geeft een nadeel van €58.000. Op de overige budgetten is een voordeel van
€4.000.
Taakveld 6.4 Begeleide participatie geeft in 2023 een voordeel van €126.000 ten opzichte van
2022
Op basis van het meerjarenperspectief uit de begroting 2022 van SW Fryslân (Caparis) is de bijdrage
van de gemeente met €120.000 naar beneden bijgesteld. De doorbelasting van de personeelskosten
geeft een voordeel van €6.000.
Taakveld 6.5 Arbeidsparticipatie geeft in 2023 een nadeel van €2.000 ten opzichte van 2022
Dit nadeel wordt geheel veroorzaakt door de doorberekening van de personeelslasten.
Taakveld 6.6 Maatwerkvoorziening (WMO) geeft in 2023 een nadeel van €233.000 ten opzichte
van 2022
Dit nadeel wordt geheel veroorzaakt door de doorberekening van de personeelslasten.
Taakveld 6.71 Maatwerkdienstverlening 18+ geeft in 2023 een nadeel van €192.000 ten opzichte
van 2022
Dit nadeel wordt geheel veroorzaakt door de doorberekening van de personeelslasten.
Taakveld 6.72 Maatwerkdienstverlening 18- geeft in 2023 een voordeel van €570.000 ten
opzichte van 2022
Tot en met 2022 werd een gedeelte van de salariskosten rechtstreeks aan dit taakveld doorberekend.
Vanaf 2023 gaat dit via de doorberekening van personeelslasten, in overeenstemming met de andere
taakvelden. Hierdoor wordt het budget verlaagd met €497.000, dit is een voordeel in dit programma. In
programma 0 geeft dit eenzelfde nadeel. Dit is dus budgettair neutraal, zie ook de toelichting bij
programma 0. Verder is het budget in 2023 nog verlaagd met €158.000 als gevolg van het
meerjareneffect van de bij de begroting 2020 afgesproken bezuinigingen. De doorbelasting van de
personeelskosten geeft een nadeel van €85.000.
Taakveld 6.81 Geëscaleerde zorg 18+ geeft in 2023 een nadeel van €69.000 ten opzichte van
2022
Dit nadeel wordt geheel veroorzaakt door de doorberekening van de personeelslasten.
Taakveld 6.82 Geëscaleerde zorg 18- geeft in 2023 een voordeel van €41.000 ten opzichte van
2022
Dit voordeel wordt geheel veroorzaakt door de doorberekening van de personeelslasten.
                                                                                                   51
</pre>

====================================================================== Einde pagina 51 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 52 ======================================================================

<pre>De mutaties in de reserves geven in 2023 een nadeel van €130.000 ten opzichte van 2022.
In 2022 zijn een aantal budgetten incidenteel verhoogd door een resultaatbestemming jaarrekening
2021. Dit betreft inburgering, jeugd- en jongerenwerk, dorpsbudgetten en Geweldig Gorredijk (zie
taakveld 6.1). Ook was er een incidenteel budget beschikbaar gesteld voor GIDS-gelden. Deze laatste
uitgave is geboekt in programma 7, taakveld 7.1 Volksgezondheid. Deze resultaatbestemmingen zijn
in 2022 bij dit programma aan de algemene reserve onttrokken, hier dus een bate. Deze bate is er niet
in 2023. Daarom hier nu een nadelig effect van €130.000.
                                                                                                  52
</pre>

====================================================================== Einde pagina 52 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 53 ======================================================================

<pre>Programma 7 | Volksgezondheid en milieu
Programma 7 | Volksgezondheid en milieu
Doelstelling
Opsterland behoudt en beheert haar hoogwaardig leefmilieu in samenwerking met inwoners en
bedrijven.
Introductie op het programma en relevante trends en ontwikkelingen
Duurzaamheid en beperking van gebruik van energie en grondstoffen zijn essentiële opdrachten voor
de gemeenschap. De gemeente geeft hierin het goede voorbeeld door te streven naar verbetering van
de biodiversiteit, vermindering van CO2-uitstoot en het zijn van een ‘Fairtrade Gemeente’. Hierbij
schatten we gezichtsbepalende of cultuurhistorische elementen op waarde.
Fysieke en mentale gezondheid zijn het fundament van persoonlijk welbevinden en van de kwaliteit
van onze samenleving. Een goede gezondheid is voor de gemeente een middel om haar doelen te
bereiken. Denk hierbij aan: regie op het eigen leven, kwaliteit van leven, meedoen in de maatschappij
en gebruikmaken van sociale netwerken. De gemeente wil haar inwoners bewegen tot gezond gedrag
door de gezonde keuzes de gemakkelijkste keuze te maken.
Kaderstellende documenten
Notitie klimaatneutraal Opsterland (2009)
Milieubeleidsplan 2005-2015 (2005) & Evaluatie Milieubeleidsplan 2005 - 2015
Tussenbalans Milieubeleidsplan 2005-2015 (2011)
Milieuprogramma 2011-2015 (2011)
Beleidsnota Licht in de Duisternis (2009)
Watertakenprogramma 2020 – 2025
Beleidsplan Vergunningverlening, Toezicht en Handhaving Fysieke Ruimtelijke Leefomgeving 2020 -
2024 OWO-gemeenten
Preventie- en handhavingsplan Drank- en Horecawet 2019-2022
Inkoop- en aanbestedingsbeleid gemeenten Ooststellingwerf, Weststellingwerf en Opsterland 2014
Ontwikkelagenda's Duurzaam, Leefbaar en Inclusief Opsterland
Omgevingsvisie 2015-2030
Uitvoeringsplan Energietransitie
Zonneplan Opsterland
Thema Milieu
Inleiding
In het Nationaal Deltaprogramma 2022 staan de plannen van de overheid om alle steden, dorpen en
buitengebieden op zo’n manier te hebben ingericht dat Nederland voorbereid is op de gevolgen van
toenemende hitte, droogte en extreme neerslag. In 2015 is al besloten dat het Rijk, de provincies,
gemeenten en waterschappen samen de ambitie vastleggen dat Nederland in 2050 klimaatbestendig
en water robuust is ingericht. Zo mogen bij nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen de risico’s door extreem
weer en overstromingen niet verder toenemen en moeten we de bestaande ruimte zo beheren en
onderhouden dat de kans op schade en slachtoffers afneemt.
Met andere overheden in Fryslân hebben we de ‘klimaatstresstest’ uitgevoerd als eerste stap naar een
klimaat adaptieve en water robuuste omgeving; denk hierbij aan hittestress en wateroverlast. Daarin is
onderzocht welke kwetsbaarheden er zijn binnen de gemeente. Tijdens een risicodialoog zijn deze
nader in beeld gebracht en geprioriteerd. Ook mogelijke oplossingsrichtingen worden geïnventariseerd
voor het maken van definitieve keuzes.
Doelstellingen
De gemeente kent een klimaatadaptieve en waterrobuuste omgeving en rioolstelsel
Wanneer riolering aan vervanging toe is vervangen we deze door een klimaatbestendig gescheiden
stelsel. Nieuw aan te leggen riolering bij uitbreidingsplannen leggen we zodanig aan dat deze klimaat
adaptief en toekomstbestendig is. Alleen daar waar gescheiden riool niet doelmatig kan worden
aangelegd vervangen we het riool door een gemengd riool. Naast het aanpassen van de riolering op
                                                                                                     53
</pre>

====================================================================== Einde pagina 53 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 54 ======================================================================

<pre>het moment van vervanging kijken we naar maatregelen die we aan het riool kunnen koppelen om te
zorgen voor opvang van de klimaatveranderingen. Te denken valt hierbij aan het aanleggen van
wadi's of aanpassingen aan de weg om tijdelijk opvang van wateroverlast op en naast de weg
mogelijk te maken.
Maatregelen
Klimaatbestendig en waterrobuust inrichten is onderdeel van alle werkzaamheden in de
ruimtelijke inrichting.
Wat gaan we er voor doen
In onze Omgevingsvisie leggen wij de hoofdlijnen voor een een klimaatadaptieve en waterrobuuste
omgeving vast. We geven uitvoering aan het Uitvoeringsplan Ruimtelijke Adaptatie.
We hebben 100% van de huidige en de te verwachten knelpunten van wateroverlast in beeld
gebracht
Wat gaan we er voor doen
In 2025 hebben we alle huidige knelpunten van wateroverlast in beeld en hebben we een plan om
deze knelpunten op te lossen.
We geven uitvoering aan het huidige Watertakenprogramma en stellen een nieuw
watertakenprogramma voor 2026-2030 vast.
Wat gaan we er voor doen
Elk jaar controleren we 10 % van onze riolering. Voor geconstateerde problemen plannen we
maatregelen in. Bij nieuwe riolering worden vuil- en hemelwater gescheiden aangelegd. Daarnaast
wordt gekeken naar aanvullende maatregelen voor piekbelasting, zoals de aanleg van wadi’s of
aanpassingen aan de weg voor het tijdelijk opvangen van water.
Doelstellingen
Het zwerfafval wordt met vrijwilligers opgeruimd
Het doel is om in alle dorpen actieve himmelploegen te faciliteren.
Maatregelen
We faciliteren himmelploegen die vrijwillig zwerfafval opruimen
Wat gaan we er voor doen
De gemeente krijgt €1,16 per inwoner per jaar (ruim €34.000) om aan het verwijderen van zwerfafval
te besteden, volgens vastgestelde doelstellingen. Het budget wordt voor een deel besteed aan het
faciliteren van de himmelploegen en andere vrijwilligers en aan educatie bij de (basis)scholen.
Het doel is om in alle dorpen actieve himmelploegen te hebben en te faciliteren. Ook in 2023
benaderen we actief de dorpen, via de plaatselijk belangen, waar nog geen himmelploeg aanwezig is.
Doelstellingen
Er is een gezonde balans tussen natuurlijke duisternis en een veilige leefomgeving
Het verlichten van de openbare ruimte kent voor- en nadelen. Gezocht wordt naar een gezonde
balans tussen lichtvervuiling en energielasten enerzijds en veiligheid en leefbaarheid anderzijds.
Maatregelen
95% van de huidige installatie is voorzien van LED om energie te besparen en strooilicht te
beperken
                                                                                                   54
</pre>

====================================================================== Einde pagina 54 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 55 ======================================================================

<pre>Wat gaan we er voor doen
In 2025 is 95% van het huidige areaal voorzien van het energiezuinige en duurzame LED-techniek. Dit
wordt bereikt met het plaatsen van nieuwe armaturen wanneer de oude (bijna) zijn afgeschreven of
met retrofit waarbij het binnenwerk wordt omgezet.
In het kader van de Omgevingswet zal het voorkomen van lichthinder verder geïmplementeerd
worden
Wat gaan we er voor doen
In 2023 gaan we op basis van de Omgevingsvisie onderzoeken welke gebieden in aanmerking komen
om als duisternisgebied aangewezen te worden. In deze gebieden zullen beperkingen gaan gelden
voor lichtgebruik
We onderhouden de huidige installaties met als uitgangspunt; verlichten waar het moet,
duister waar het kan.
Wat gaan we er voor doen
Bij het onderhouden van de huidige installatie wordt bij vervangingen gebruik gemaakt van de meest
actuele technieken waarbij strooilicht en energieverbruik worden beperkt tot een minimum.
Thema Gezondheid en Leefstijl
Doelstellingen
Wij willen met sport en bewegen de gezondheid van onze inwoners bevorderen.
Door actief sporten en bewegen doen inwoners mee aan de samenleving en werken ze aan de eigen
lichamelijke en geestelijke conditie. Sport en bewegen zorgt dat men zich fitter en energieker voelt. Dit
past in ons streven naar een gezonde leefstijl en een samenleving waarin iedereen meedoet.
Maatregelen
We ontwikkelen het Lokaal sport- en beweegakkoord Opsterland tot een aanjager voor sport-
en beweeginitiatieven
Wat gaan we er voor doen
Het Lokaal sport- en beweegakkoord Opsterland heeft als doel om inwoners meer en beter te laten
bewegen en sportaanbieders te versterken. De start vond plaats bij aanvang van de Coronapandemie,
waardoor dit project niet de gewenste start en bekendheid heeft gekregen.
In 2023 wordt het Lokaal sport- en beweegakkoord Opsterland doorontwikkeld met als doel dat in elk
dorp een vereniging actief deelneemt. Dit vergroot de bekendheid waardoor sportaanbieders meer
initiatieven gaan opstarten en meer inwoners gaan bewegen.
Het Lokaal sport- en beweegakkoord Opsterland is dé aanjager voor nieuwe sport- en
beweeginitiatieven.
We stimuleren initiatieven van gezondheidsprojecten
Wat gaan we er voor doen
We stimuleren inwoners en verenigingen om initiatieven van gezondheidsprojecten op te starten en
waar nodig ondersteunen en begeleiden de buurtsportcoaches in de opstartfase.
We hebben alle bestaande wandel- en beweeggroepen voor senioren in beeld. Deze gaan we
promoten via de buurtsportcoaches, Code Hans en het gebiedsteam. Waar nodig zetten we met
ondersteuning van genoemde partijen nieuwe wandel- en beweeggroepen op.
                                                                                                      55
</pre>

====================================================================== Einde pagina 55 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 56 ======================================================================

<pre>In samenwerking met jongeren, verenigingen, buurtsportcoaches en Code Hans organiseren we
activiteiten en toernooien in combinaties van e-sport én bewegen voor jongeren.
Wij stimuleren de gezonde leefstijl van inwoners
Wat gaan we er voor doen
We stimuleren inwoners om gezond te leven door hierin ondersteuning te bieden in de opvoeding, op
school, op het kinderdagverblijf en bij de sportvereniging. Hierbij wordt het programma Sûn Opsterlân
in 2023 als aanjager gebruikt om de gezonde leefwijze nadrukkelijk onder de aandacht te brengen bij
kinderen en hun ouders.
In 2023 zijn de accommodaties van alle buitensportverenigingen rookvrij tijdens jeugdactiviteiten en
gaan alle basisscholen actief aan de slag om het Gezonde School-vignet te behalen.
We stimuleren inwoners met een beperking om te gaan bewegen of te sporten door hen te wijzen op
én waar nodig te begeleiden naar de diverse mogelijkheden in Opsterland.
In 2023 gaan we programma’s voorbereiden voor andere doelgroepen.
We voeren het actieplan Sport en Gezondheid 2023 uit
Wat gaan we er voor doen
In het actieplan Sport en Gezondheid 2023 integreren we de volgende onderdelen:
         Activiteitenplan van de buurtsportcoaches.
         Plan van aanpak van Sûn Opsterlân.
         Afsprakenkader Sport.
         Preventieagenda Opsterland.
         Lokaal sport- en beweegakkoord Opsterland.
Dit actieplan vormt het uitgangspunt voor de activiteiten met betrekking tot sport en gezondheid.
Thema Duurzaamheid
Doelstellingen
De gemeente geeft het goede voorbeeld op het gebied van duurzaamheid
Wij willen als gemeente het goede voorbeeld geven en daarmee anderen inspireren. Daartoe
benutten we kansen om onze gebouwen, wagenpark en gereedschap te verduurzamen en duurzaam
in te kopen. Goede voorbeelden maken wij zichtbaar.
Maatregelen
We vergroenen ons gemeentelijk wagenpark en gereedschap
Wat gaan we er voor doen
We vergroenen ons gemeentelijk wagenpark en gereedschap. Bij vervanging van voertuigen en
gereedschap wordt gekozen voor de meest duurzame keuze. 50% van het gemotoriseerde
gereedschap is “groen".
Een aantal wagens in ons wagenpark en een deel van ons gereedschap is aan vervanging toe. Hierbij
kijken we welke duurzame alternatieven beschikbaar zijn en kiezen hiervoor als dit financieel
inpasbaar is. We streven ernaar om in 2026 de helft van ons gemotoriseerde gereedschap elektrisch
te hebben (ten opzichte van 10% nu in 2022).
                                                                                                     56
</pre>

====================================================================== Einde pagina 56 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 57 ======================================================================

<pre>Wij streven naar 100% duurzame inkoop
Wat gaan we er voor doen
De samenwerkingsagenda ‘Fryslân koopt circulair’ is ondertekend. Dit is gedaan in samenwerking met
Ooststellingwerf en Weststellingwerf. De ambities op het gebied van circulair inkopen zijn daarmee
vastgesteld op 25% in 2025, 75% in 2030 en 100% in 2035.
In het inkoopstartformulier is een duurzaamheidsparagraaf opgenomen. Deze paragraaf wordt verder
ontwikkeld, zodat bij nieuwe inkooptrajecten duurzaamheid beter geborgd is. Daarnaast onderzoeken
de OWO-gemeenten hoe zij invulling gaan geven aan het nieuwe Manifest Maatschappelijk
Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen (MVOI) door het verder uitwerken van het actieplan MVOI en
hieraan uitvoering te geven.
Wij verduurzamen onze gemeentelijke gebouwen
Wat gaan we er voor doen
Onze bedrijfsgebouwen voldoen met de aanpassingen van de laatste jaren aan de wettelijke
duurzaamheidseisen.
We verduurzamen het vastgoed ten behoeve van klimaatdoelstellingen conform de in 2022
vastgestelde kadernota Vastgoedbeleid. Duurzame instandhouding is uitgangspunt, vernieuwing en
renovatie waar nodig en betaalbaar.
Bij het (groot) onderhoud benutten wij daarom kansen om verder te verduurzamen. We onderzoeken
de haalbaarheid van het plaatsen van zonnepanelen eventueel in combinatie met opslag op en bij
enkele van onze gebouwen.
Doelstellingen
Wij zetten in op een energiebesparing van een equivalent van 150.000 MWh in 2035
Om in 2035 energieneutraal te zijn wordt ingezet op een energiebesparing van 150.000 MWh ten
opzichte van het jaar 2018. Eind 2026 moet daarvan 100.000 MWh zijn gerealiseerd.
Maatregelen
We faciliteren eigenaren van mienskip-gebouwen bij energiebesparing/verduurzaming
Wat gaan we er voor doen
Wij bieden alle besturen van dorpshuizen, MFA’s, sportverenigingen, etc. de mogelijkheid om op onze
kosten een energiescan uit te laten voeren. Daarbij wordt ook geadviseerd over de meest renderende
duurzaamheidsmaatregelen en over subsidiemogelijkheden.
Besturen van dorpshuizen, MFA's en sportverenigingen worden gewezen op de mogelijkheden voor
een energiescan en de landelijke en gemeentelijke subsidiemogelijkheden voor verduurzaming van
maatschappelijk vastgoed. Waar nodig faciliteren wij hen.
We geven uitvoering aan de specifieke uitkering middelen aanpak energiearmoede
Wat gaan we er voor doen
Het plan van aanpak energiearmoede wordt uitgevoerd. We bieden verschillende energiebesparende
maatregelen aan de doelgroep aan. Deze dragen bij aan het verlagen van de energierekening. Hierbij
worden onder andere energiecoaches, energiecoöperaties en de woningcorporaties betrokken.
We maken (prestatie)afspraken met woningcorporaties over de verduurzaming van woningen
Wat gaan we er voor doen
                                                                                                   57
</pre>

====================================================================== Einde pagina 57 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 58 ======================================================================

<pre>Met de woningbouwcorporaties wil de gemeente afspreken dat zij geen woningen verkopen met een
energielabel dat lager is dan C. Ook wil de gemeente met hen afspreken dat particuliere eigenaren
van voormalige sociale huurwoningen de kans krijgen om mee te doen met verduurzamingsprojecten
van woningbouwcorporaties. (zie ook Programma 8 – Thema Wonen.)
In de prestatieafspraken met de woningcorporaties worden hierover afspraken vastgelegd.
We voeren een (communicatie)campagne uit gericht op de energietransitie
Wat gaan we er voor doen
De energietransitie vraagt (maximale) betrokkenheid van inwoners, ondernemers, bedrijven,
maatschappelijke organisaties, de raad en de collega's in onze gemeente. We gaan daarom via
verschillende communicatie-uitingen zoveel mogelijk mensen inspireren en enthousiasmeren. Met
gesprekken en netwerkbijeenkomsten in de dorpen houden wij de vinger aan de pols, halen we op wat
er leeft en stemmen daar onze communicatie en acties op af.
Er is een webpagina ingericht. Daarnaast publiceren we regelmatig in de Sa! en op social media over
de energietransitie. We houden in ieder geval één netwerkbijeenkomst. We organiseren in OWO- en
regionaal verband campagnes gericht op de energietransitie. We informeren onze inwoners actief over
(landelijke) subsidiemogelijkheden en faciliteren hen om daarvan gebruik te maken.
Wij bouwen het energieloket verder uit
Wat gaan we er voor doen
Het is belangrijk dat informatie en advies over energiebesparing laagdrempelig toegankelijk is.
Daarvoor is er het energieloket. Dit bestaat uit een netwerk van lokale energiecoaches, energie-
adviseurs, het digitale (telefonische) duurzaamheidsloket en ondersteunende professionals. We gaan
dit verder uitbouwen, door nieuwe energiecoaches op te leiden, de huidige bij te scholen en door
energieadviseurs (met woningverbeterplannen) nadrukkelijker bij onze campagnes te betrekken.
In 2023 zijn er minimaal 25 energiecoaches in minimaal 6 verschillende dorpen. Wij organiseren
daarvoor trainingen en netwerkbijeenkomsten. Daarnaast updaten we de lijst van beschikbare
energieadviseurs in de regio, maken deze bekend bij de energiecoaches en –coöperaties en
subsidiëren we het opstellen van woningverbeterplannen door energieadviseurs. In OWO-verband
onderzoeken we de haalbaarheid van een fysiek/mobiel loket.
Samen met een aantal dorpen/energiecoöperaties voeren wij plannen uit om aardgas te
besparen
Wat gaan we er voor doen
Op basis van de transitievisie warmte gaan we met deze dorpen in overleg over de uitvoering van een
campagne om energie te besparen. We gaan verder met de campagne in Nij Beets en met minimaal
twee andere dorpen werken we plannen uit en starten met de uitvoering daarvan.
Doelstellingen
Wij zetten in op een equivalent van 450.000 MWh duurzaam opgewekte energie in 2035
Opsterland wil in 2035 energieneutraal zijn. Daarvoor is naast energiebesparing een duurzame opwek
van 450.000 MWh energie nodig. Dit willen we bereiken met energie uit zon, wind en groen gas uit
mono-mestvergisting en energieopslag.
Maatregelen
We brengen de meest geschikte locaties voor de opwek van duurzame energie in kaart
Wat gaan we er voor doen
                                                                                                  58
</pre>

====================================================================== Einde pagina 58 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 59 ======================================================================

<pre>Wij hebben een grote ambitie voor de opwek van duurzame energie met zon/wind en groengas.
Belangrijke toetsingskaders, zoals landschappelijke inpassing, zijn vastgelegd in provinciaal beleid,
zoals de Sinneladder. Ook zijn de aansluitmogelijkheden op het elektriciteitsnetwerk beperkt. Met
deze studie willen wij, conform de Sinneladder onderzoeken welke locaties in onze gemeente zich
lenen voor de (gecombineerde) opwek van duurzame energie. Onze inwoners worden daarbij actief
betrokken. Voordelen zijn dat dit het draagvlak versterkt, wij hebben zelf regie over locatiekeuze, het
geeft onderbouwing voor het provinciale beleid waardoor toekomstige procedures kunnen worden
verkort of vermeden. Net als bij de systeemstudie voeren wij dit onderzoek uit in samenwerking met
de gemeente Smallingerland.
Wij ronden deze studie af in 2023. De resultaten verwerken wij in het Zonneplan en het
Omgevingsplan.
We faciliteren Wijnjewoude bij de uitvoering van het project aardgasvrije wijken.
Wat gaan we er voor doen
De gemeente heeft voor Wijnjewoude voor de periode 2021 tot en met 2028 een financiële bijdrage
vanuit het Programma Aardgasvrije Wijken (PAW) gekregen. WEN is verantwoordelijk voor de
uitvoering. De gemeente faciliteert WEN daarbij.
Wij adviseren WEN bij het opstellen van de uitvoeringsplannen en toetsen deze aan de PAW-regeling.
We ondersteunen WEN bij de uitvoering. We monitoren de voortgang.
We ronden het onderzoek naar het energiebedrijf af
Wat gaan we er voor doen
Het voorstel voor een energiebedrijf is verder uitgewerkt. Op basis daarvan (en de mogelijkheden
binnen het elektriciteitsnetwerk) gaan wij het energiebedrijf uitbouwen. Inzet is opwekking en opslag
van energie, waarbij wij het elektriciteitsnetwerk zo goed mogelijk willen benutten en het ondersteunen
van lokale energiecoöperaties.
Het in 2022 uitgewerkte voorstel krijgt in 2023 een vervolg.
Wij geven invulling aan de transitievisie warmte voor onze gemeente
Wat gaan we er voor doen
Eind 2021 is – in OWO-samenwerking - voor de gehele gemeente een transitievisie warmte opgesteld.
In 2023 wordt invulling aan deze visie gegeven met de hieronder taken en activiteiten. De Visie biedt
het kader om initiatieven van onderaf te stimuleren en te faciliteren.
We starten met het opstellen van de eerste dorp-/wijkuitvoeringsplannen en hiervoor worden minimaal
2 dorpen/wijken per gemeente geworven (vooral het opdoen van ervaring staat centraal);
We stimuleren de “altijd doen-maatregelen” waarmee het aardgasverbruik al met maximaal 70% kan
worden teruggebracht.
We doen een haalbaarheidsonderzoek naar (semi-)collectieve warmte-alternatieven.
We zetten in op structurele communicatie, gericht op bewustwording en het belang van aardgasvrij-
ready maken.
De visie geeft op dorps-/wijkniveau een eerste richting aan het alternatief voor het verwarmen met
aardgas (met ruimte voor individuele initiatieven). We houden rekening met zo laag mogelijke
maatschappelijke kosten en de technische mogelijkheden.
Wij voeren een systeemstudie uit die ontwikkelingen in vraag en aanbod naar elektriciteit en
problemen op het netwerk in beeld brengt
Wat gaan we er voor doen
                                                                                                       59
</pre>

====================================================================== Einde pagina 59 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 60 ======================================================================

<pre>De problemen met het elektriciteitsnetwerk van Liander geeft belemmeringen voor de duurzame
opwek van energie, de uitbreidingsmogelijkheden van bedrijfsterreinen, woningbouwbouwprojecten en
duurzame mobiliteit. Met deze studie maken wij de problemen inzichtelijk. Voor Liander zijn de
resultaten belangrijk om hun investeringsprogramma te optimaliseren en te onderbouwen. Omdat de
gemeente Smallingerland vergelijkbare problemen heeft trekken wij samen op.
Op basis van de uitkomsten van de studie gaan we in overleg met de netwerkbeheerders (Liander,
TenneT) om de aanpassingen aan het netwerk te bespreken. We faciliteren de netwerkbeheerders bij
de ruimtelijke procedures die nog zijn om het netwerk aan te passen.
We hebben een actieve inbreng in de regionale energiestrategie
Wat gaan we er voor doen
Om ervoor te zorgen dat de Regionale Energiestrategie (RES) zoveel mogelijk aansluit bij onze
ambities, hebben wij een actieve inbreng in de provinciale werkgroep. Wij stemmen af in OWO- en
regionaal verband.
Opsterland neemt deel aan het provinciale overleg, waarbij we onze inbreng afstemmen met de
buurgemeenten. Wij dragen bij aan het uitvoeringsprogramma RES.
We doen onderzoek naar (kleinschalige) collectieve warmte-oplossingen
Wat gaan we er voor doen
Voor het overgrote deel van onze gemeente zijn (individuele) all-electric of hybride warmteoplossingen
het enige warmte-alternatief voor aardgas. Op een aantal locaties zijn mogelijk kleinschalige
collectieve warmte-oplossingen (in combinatie met aquathermie, warmteopslag) mogelijk. De
haalbaarheid daarvan willen we onderzoeken. Omdat de problematiek in de rest van Fryslân
vergelijkbaar is, willen we dit doen in provinciaal verband in aansluiting op de RES en participeren we
in een provinciaal onderzoek.
Wij faciliteren initiatieven die bijdragen aan de doelstellingen
Wat gaan we er voor doen
We gaan actief met initiatiefnemers (ondernemers, energiecoöperaties en/of groepen van inwoners) in
gesprek over kansen en belemmeringen (met name ook de aansluitmogelijkheden van de netwerken
van Liander en TenneT). Waar nodig faciliteren wij initiatieven, bijvoorbeeld door informatie, advies,
bemiddeling, het doorverwijzen naar netwerkpartijen en/of het bijdragen in kosten voor onderzoeken.
We zorgen voor heldere kaders en nemen waar mogelijk belemmeringen weg.
We faciliteren de initiatieven voor de opwek van duurzame elektriciteit, de opslag daarvan en de
productie van groen gas geproduceerd via monomestvergisting. Wij onderzoeken of deelname aan
projecten voor energieopwekking en opslag buiten de gemeentegrenzen aantrekkelijk is. We hebben
minimaal twee keer per jaar overleg met Liander over de aansluitmogelijkheden van initiatieven op
hun netwerk.
                                                                                                       60
</pre>

====================================================================== Einde pagina 60 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 61 ======================================================================

<pre>Beleidsindicatoren
                                                              Opsterland                         Nederland
Beleidsindicatoren                      Eenheid                 2018     2019     2020     2021     2018      2019     2020    2021
Fijn huishoudelijk restafval            Aantal kg per inwoner    152       148     158         *     171       161      170       *
Hernieuwbare elektriciteit (1)          %                       8,5%    11,6%    18,1%         *   17,5%    20,0%     26,9%       *
Bij een verdieping van de cijfers blijkt dat met name gemeenten met veel windmolens en / of biomassacentrales hoog scoren. Dit
verklaart de relatief lage realisatie van Opsterland
* voor deze periode zijn (nog) geen cijfers bekend (gemaakt).
Bron: www.waarstaatjegemeente.nl - Bron geraadpleegd op 5 september 2022
                                                                                                                                 61
</pre>

====================================================================== Einde pagina 61 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 62 ======================================================================

<pre>Wat mag het kosten
Mutaties in de reserves worden verwerkt in programma 0 maar niet alle reserves hebben betrekking
op programma 0. Om een juiste financiële analyse per programma te kunnen maken zijn in
onderstaande tabel de mutaties van programma 7 reserves meegenomen.
                                                                                                                    x € 1.000
 Exploitatie                                    Realisatie   Begroting 2022    Begroting    MJB 2024     MJB 2025     MJB
                                                   2021           (incl          2023                                 2026
                                                              wijzigingen)
 Lasten                                               10.471          11.405         7.714        7.837       7.840     7.867
 Baten                                                 9.865             9.334       6.859        6.919       6.919     6.919
 Saldo voor bestemming                                  -606            -2.071         -856         -919       -921      -949
 Mutaties reserves
 Lasten                                                    -                 -            -            -          -         -
 Baten                                                   262               120            -            -          -         -
 Saldo na bestemming                                    -344            -1.951         -856         -919       -921      -949
 Specificatie per taakveld
                                                                                                          x € 1.000
 Specificatie                                                                  Begroting    Begroting     Mutatie
                                                                                 2022         2023       begroting
                                                                                                         2022/2023
 Saldo per taakveld
 7.1 Volksgezondheid                                                                -1.506       -1.473          33
 7.2 Riolering                                                                          813          889         76
 7.3 Afval                                                                              743          728        -15
 7.4 Milieubeheer                                                                   -1.978          -860      1.118
 7.5 Begraafplaatsen en crematoria                                                     -142         -138          4
 Saldo voor bestemming                                                              -2.071          -856      1.215
 Stortingen reserves                                                                                              -
 Totaal stortingen reserves                                                               -            -          -
 Onttrekkingen reserves
 Onttrekking AR vrije deel tbv Lokale duurzaamheidsagenda                                75            -        -75
 Onttrekking AR vrije deel tbv Lokale                                                    25            -        -25
 milieuagenda
 Onttrekking AR vrije deel tbv Natuurbescherming                                         20            -        -20
 Totaal onttrekkingen reserves                                                          120            -       -120
 Saldo na bestemming                                                                -1.951          -856      1.095
Toelichting op de financiën
Het saldo op dit programma is in 2023 €1.095.000 voordeliger dan in 2022.
Taakveld 7.1 Volksgezondheid geeft in 2023 een voordeel van €33.000 ten opzichte van 2022.
In 2022 is €81.000 opgenomen voor GIDS-gelden. De GIDS-gelden bedragen €43.000 (meicirculaire)
en €38.000 (resultaatbestemming jaarrekening 2021). Vanaf 2023 zijn geen deze gelden niet
opgenomen. Dit geeft een voordeel €81.000. De resultaatsbestemming is opgenomen in de
reservemutatie van programma 6. De verhoogde bijdrage aan de Veiligheidsregio Fryslân (VRF),
onderdeel gezondheid, €37.000 was noodzakelijk om aan te sluiten op de begroting van de VRF
2023. Dit geeft een nadeel. De doorberekening van de personeelslasten geeft een nadeel van
€12.000. De overige posten zijn €1.000 voordelig.
                                                                                                                           62
</pre>

====================================================================== Einde pagina 62 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 63 ======================================================================

<pre>Taakveld 7.2 Riolering geeft in 2023 een voordeel van €76.000 ten opzichte van 2022.
In de paragraaf Lokale heffingen wordt dit taakveld toegelicht.
Taakveld 7.3 Afval geeft in 2023 een nadeel van €15.000 ten opzichte van 2022.
In de paragraaf Lokale heffingen wordt dit taakveld toegelicht.
Taakveld 7.4 Milieubeheer geeft in 2023 een voordeel van €1.118.000 ten opzichte van 2022.
In 2022 is €784.000 in de begroting opgenomen voor de Energietoeslag. In 2023 is dit bedrag
vooralsnog niet beschikbaar. Dit geeft dus in 2023 een voordeel van €784.000 ten opzichte van 2022.
Ook is er in 2022 eenmalig een budget beschikbaar van €224.000 voor de uitvoeringskosten van het
klimaatakkoord. Dit geeft ook een voordeel in 2023 ten opzichte van 2022.
Het budget voor de Ontwikkelagenda duurzaamheid - uitvoeringsprogramma energietransitie is in
2023 €106.000 lager dan in 2022. Dit is conform het meerjarenperspectief. Dit geeft in 2023 een
voordeel. Vanuit de resultaatsbestemming 2021 is in 2022 €75.000 beschikbaar gesteld voor de lokale
duurzaamheidsagenda, €25.000 voor milieu lokale agenda en €20.000 voor natuurbescherming. In
2023 is hiervoor geen budget beschikbaar. Dit geeft in 2023 een voordeel van €120.000 ten opzichte
van 2022.
Voor het veenweidengebied is bij de perspectiefbrief 2022 vanaf 2023 €15.000 voor een adviseur
beschikbaar gesteld. Bij de begroting 2023 is €30.000 voor de funderingsaanpak meegenomen. Dit
geeft een nadeel van €45.000. De doorberekening van de personeelslasten geeft een nadeel van
€77.000. De bijdrage aan de FUMO is in 2023 door de gewijzigde berekeningssystematiek €6.000
lager dan in 2022.
Taakveld 7.5 Begraafplaatsen en crematoria geeft in 2023 een voordeel van €4.000 ten opzichte
van 2022.
De lagere storting in de voorziening Begraafrechten geeft een voordeel van €10.000. De
doorberekening van de personeelslasten geeft een nadeel van €6.000.
De mutatie in de reserves wordt toegelicht in taakveld 7.4.
De mutaties betreffen resultaatsbestemmingen.
                                                                                                  63
</pre>

====================================================================== Einde pagina 63 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 64 ======================================================================

<pre>Programma 8 | Bouwen, wonen en gronden
Programma 8 | Bouwen, wonen en gronden
Programma doelstelling
Opsterland is een aantrekkelijke en vitale leefomgeving.
Introductie op het programma en relevante trends en ontwikkelingen
Opsterland is een plattelandsgemeente met 16 vitale dorpen en een uniek en gevarieerd landschap.
Wij hebben een toekomstgericht woonklimaat dat aansluit op demografische ontwikkelingen en dat
bijdraagt aan de leefbaarheid en vitaliteit van de woonomgeving.
De nieuwe Omgevingswet, die vanaf 2023 fasegewijs zal worden ingevoerd, vraagt anders denken en
handelen. Wij zien hierbij goede mogelijkheden in het vraaggericht werken; waarbij we streven naar
een goed samenspel tussen gemeente en diverse betrokken partijen. In de Omgevingsvisie 2015 -
2030 zijn daartoe al belangrijke beleidsaanzetten gegeven. In het kader van de Omgevingswet
actualiseren we de Omgevingsvisie. In de huidige versie is al beschreven op welke wijze de inbreng
van inwoners, maatschappelijke organisaties, ontwikkelaars en ondernemers kan worden benut bij
ruimtelijke ontwikkelingen; dit zetten we voort.
Het onderdeel "wonen" is nader uitgewerkt in de Woonvisie Opsterland, ook deze actualiseren we. De
Woonvisie dient onder meer voor het maken van prestatieafspraken met woningcorporaties, voor
afspraken met andere maatschappelijke partners en afspraken met de dorpen. Het biedt het kader
voor dorpsvisies, voor het gemeentelijk grondbeleid en voor de keuze voor locaties voor woningbouw.
Onze planologische producten (bestemmingsplannen) zijn actueel. Waar nodig is achterstallig
onderhoud uitgevoerd bij ons ruimtelijk instrumentarium. Daardoor kan de overgang naar de
Omgevingswet, naar verwachting, goed worden gerealiseerd. De bestemmingsplannen voor het
buitengebied, de kommen en de bedrijventerreinen en de nog van kracht zijnde beheerverordeningen
zijn (afzonderlijk) te raadplegen op www.ruimtelijkeplannen.nl (landelijke website).
We ondersteunen waar mogelijk en passend ideeën en/of initiatieven voor ruimtelijke ontwikkeling.
Om gewenste ruimtelijke ontwikkelingen te realiseren moet ruimte aan marktpartijen worden geboden.
Het wettelijk instrumentarium biedt daarvoor voldoende mogelijkheden. Daarbij beperken we ons
steeds meer tot de gemeentelijke kerntaken.
Wij streven naar een toekomstbestendig Fryslân en het consolideren en verbeteren van de
bereikbaarheid van onze provincie. Met het Deltaplan voor het Noorden (en de Lelylijn) willen het Rijk,
de vier noordelijke provincies en enkele grote gemeenten de bereikbaarheid en het wonen en werken
in Noord-Nederland verbeteren. Grootschalige verstedelijking van onze gemeente is bij het verbeteren
van bereikbaarheid echter niet het doel.
Kaderstellende documenten
Omgevingsvisie 2015-2030
Woonvisie 2017-2021
Welstandsnota Opsterland (laatste wijziging 2009)
Digitale agenda Opsterland (2015)
Vitaal Opsterland, visie op basisvoorzieningen en accommodaties (2010)
Criteria- en Uitgangspuntennotitie Vitaal Opsterland 2 (2012)
Scenario-notitie Vitaal Opsterland 2 (2012)
Einddocument Vitaal Opsterland 2 (2013)
Jaarverslag 2020 & Programma ruimtelijke plannen 2021
Herwaardering nog niet in exploitatie genomen grond (2012)
Regionale woningbouwafspraken Zuidoost Fryslân 2016-2026
Nota grondbeleid (2018-2021)
Beleidsplan Vergunningverlening, Toezicht en Handhaving Fysieke Ruimtelijke Leefomgeving 2020-
2024 OWO-gemeenten
                                                                                                     64
</pre>

====================================================================== Einde pagina 64 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 65 ======================================================================

<pre>Thema Ruimtelijke ordening
Doelstellingen
Wij kennen functies toe aan de gronden in Opsterland op zodanige wijze dat ze het meest ten
opzichte van elkaar tot hun recht kunnen komen
Maatregelen
Invoering omgevingswet
Wat gaan we er voor doen
Naar verwachting treedt de Omgevingswet op 1 januari 2023 in werking. Met deze wet wil de overheid
de regels voor ruimtelijke ontwikkeling vereenvoudigen en samenvoegen. Het uitgangspunt bij de
Omgevingswet is ‘decentraal wat kan, centraal wat moet’.
Bij onze planologische producten, zoals Omgevingsvisie en Omgevingsplan, krijgen we meer ruimte
voor eigen afwegingen en maatwerk. De voorbereiding op de nieuwe wetgeving betekent een
bijzondere veranderopgave. Niet alleen op inhoud maar ook voor werkwijzen van personeel en inzet
van middelen. De OWO-gemeenten werken hierin volgens een gezamenlijke aanpak. Uitgangspunt is
‘samenwerken waar dat kan’.
De fysieke leefomgeving wordt met de nieuwe wet breed en samenhangend benaderd. Een sterk en
steeds sneller veranderende wereld met andere opgaven in de fysieke leefomgeving dan voorheen
vraagt om meer ruimte voor initiatieven. Thema’s als duurzaamheid, gezondheid en veiligheid komen
samen in nieuwe instrumenten als de Omgevingsvisie, het Omgevingsplan en programma’s.
Tijdig aansluiten op het (landelijke) Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO) voor de nieuwe
Omgevingswet en de implementatie van de daarvoor benodigde systemen.
Voorbereiden op en leren werken met de nieuwe kerninstrumenten (Omgevingsvisie, Omgevingsplan,
programma's, omgevingsvergunning).
Implementeren van nieuwe werkwijzen, zowel binnen de gemeente met OWO-VTH als met de
ketenpartners Provincie, Wetterskip, FUMO en Veiligheidsregio.
Opstellen ruimtelijk kwaliteitsbeleid
Wat gaan we er voor doen
In samenhang met het opstellen van erfgoedbeleid (zie Thema Landschap, Natuur, Biodiversiteit,
Landbouw en Erfgoed) is het van belang cultuurhistorische waarden van de fysieke omgeving te
beschermen in het gemeentelijk welstandsbeleid. In het kader van de Omgevingswet actualiseren we
het gemeentelijk welstandsbeleid.
Wij brengen in beeld hoe wij op basis van de vereisten in de Omgevingswet om willen gaan met de
ruimtelijke kwaliteit en welstand.
Wij brengen samen met de andere Friese gemeenten in beeld hoe we het adviesstelsel rond de
ruimtelijke kwaliteit gaan vormgeven.
Wij stellen een omgevingsvisie op
Wat gaan we er voor doen
We zijn gestart met de actualisatie van de Omgevingsvisie Opsterland (conform vereisten
Omgevingswet). Het herijken van ons erfgoedbeleid is een belangrijke bouwsteen voor de
Omgevingsvisie. De nieuwe Omgevingsvisie wordt in 2023 ter besluitvorming aan de raad voorgelegd.
Deltaplan voor het Noorden
Wat gaan we er voor doen
                                                                                                 65
</pre>

====================================================================== Einde pagina 65 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 66 ======================================================================

<pre>Input bij het Deltaplan voor het Noorden is passend bij de ruimtelijke kwaliteiten van Opsterland.
Grootschalige verstedelijking van onze gemeente is bij het verbeteren van bereikbaarheid niet het
doel. We leveren op basis van eigen beleid en eigen kracht input voor het Deltaplan voor het Noorden,
waarbij goede landschappelijk inpasbaarheid, d.w.z. ruimtelijke ontwikkeling naar aard en schaal, een
leidend principe is.
Bij de provincie en het rijk dringen we aan om, naast het bestaande onderzoek, op zoek te gaan naar
alternatieven die wellicht beter aansluiten bij de wensen van inwoners en bedrijven. Zij zijn tot nu toe
in onze ogen onvoldoende betrokken bij en gehoord over de plannen. Wij gaan in gesprek met de
provincie en het Rijk om te zorgen dat de communicatie met inwoners en bedrijven verbetert. Dit doen
we in samenwerking met Heerenveen, Smallingerland, Weststellingwerf en Ooststellingwerf. Samen
met deze vier gemeenten in de regio Zuidoost Fryslân stellen we een "position paper" op voor de
ruimtelijke economische ontwikkeling van de regio.
Thema Wonen
Doelstellingen
Als gemeente Opsterland hebben we voldoende woningbouwruimte
In regionaal verband maken we periodiek afspraken met de provincie over de woningbouwruimte.
Maatregelen
We maken (regionaal) afspraken over woningbouwruimte.
Wat gaan we er voor doen
Wij maken ons sterk bij Provincie en Rijk voor voldoende woningbouwruimte (-programma) in de
gemeente.
We hebben Regionale woningbouwafspraken met de Provincie voor de periode 2020-2030 en
actualiseren deze wanneer nodig.
Wij sturen op kwantiteit en kwaliteit van de gehele woningvoorraad, zowel in de koopsector als de
(sociale) huursector.
Doelstellingen
Opsterland heeft nieuwe woningbouwlocaties op gemeentegrond
In het kader van onze woningbouwambities en grondbeleid zijn eigen woningbouwlocaties gewenst.
Binnen onze strategische grondvoorraad zien we mogelijkheden.
Maatregelen
Mogelijkheden voor het ontwikkelen van nieuwe woonlocaties op gemeentegrond zijn
onderzocht
Wat gaan we er voor doen
We onderzoeken welke gronden we in Loevestein fase 5 en/of fase 6 (Gorredijk) kunnen
ontwikkelen. Het onderzoek biedt een eerste kwalitatief en kwantitatief (d.w.z. stedenbouwkundig,
programmatisch, organisatorisch en financieel) inzicht in de herbestemmings- en/of
ontwikkelmogelijkheden.
Doelstellingen
Optimaliseren van onze dienstverlening bij onderbouwde woonplannen ten behoeve van
duurzame groei van de woningbouw
Voordat een particulier of een ontwikkelaar een aanvraag omgevingsvergunning indient is er in
overleg met de gemeente veel voorbereidend werk nodig. Bij planontwikkeling komt veel kijken om te
                                                                                                        66
</pre>

====================================================================== Einde pagina 66 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 67 ======================================================================

<pre>komen tot een goed ruimtelijk en stedenbouwkundig plan. Naast de programmatische en financiële
opgave is ook het aspect maatschappelijk draagvlak van groot belang.
Maatregelen
Wij verbeteren de dienstverlening bij onderbouwde woonplannen ten behoeve van duurzame
groei van de woningbouw
Wat gaan we er voor doen
Wij begeleiden woningbouwinitiatieven van particulieren en dorpen. Bij de start van het proces
planontwikkeling op een nieuwe (woon)locatie worden eerst de ruimtelijke, programmatische en
financiële uitgangspunten overeengekomen en vastgesteld. We actualiseren regelmatig de mijlpalen
en resultaten per project
Doelstellingen
Woningvoorraad kent mogelijkheden voor doorstroming
We constateren in zowel de koop- als de huursector dat er geringe doorstroming is.
Maatregelen
We bevorderen, waar mogelijk, de doorstroming in de lokale woningvoorraad.
Wat gaan we er voor doen
Wij onderzoeken de mogelijkheid om bepaalde doelgroepen voorrang te geven op de woningmarkt.
Wij inventariseren de voor- en nadelen van een Huisvestingsverordening. In het op te stellen Actieplan
Wonen wordt de uitkomst van deze inventarisatie meegenomen.
Wij maken ons sterk bij Provincie en Rijk op voldoende woningbouwruimte (-programma) in de
gemeente.
We hebben Regionale woningbouwafspraken met de Provincie voor de periode 2020-2030 en
actualiseren deze wanneer nodig.
Doelstellingen
Woonvisie biedt kaders voor initiatieven, planontwikkeling woningbouw, beheer en verbetering
van de woningvoorraad en geeft richting voor Wonen & Zorg
Maatregelen
De beleidskaders Wonen zijn geactualiseerd in de Woonvisie en de prestatieafspraken zijn
gemaakt
Wat gaan we er voor doen
De actualisatie van de Woonvisie is afgerond. Daarnaast stellen we een Actieplan Wonen op en
maken we (jaarlijks) prestatieafspraken met de woningcorporaties Elkien en Woon Friesland en met
de Bewonersraad.
Thema Landschap, Natuur, Biodiversiteit, Landbouw en Erfgoed
Doelstellingen
De gemeente kent een klimaatadaptieve en waterrobuuste omgeving.
In het Nationaal Deltaprogramma 2022 staan de plannen van de overheid om alle steden, dorpen en
buitengebieden op zo’n manier in te richten dat Nederland voorbereid is op de gevolgen van
toenemende hitte, droogte en extreme neerslag. Met andere overheden in Fryslân hebben we de
‘klimaatstresstest’ uitgevoerd als eerste stap naar een klimaat adaptieve en water robuuste omgeving;
denk hierbij aan hittestress en wateroverlast. Hierbij is onderzocht welke kwetsbaarheden er zijn
                                                                                                    67
</pre>

====================================================================== Einde pagina 67 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 68 ======================================================================

<pre>binnen de gemeente. Tijdens een risicodialoog zijn deze nader in beeld gebracht en geprioriteerd.
Ook mogelijke oplossingsrichtingen zijn geïnventariseerd voor het maken van definitieve keuzes.
Maatregelen
We richten de omgeving klimaatadaptief en waterrobuust in
Wat gaan we er voor doen
Klimaatbestendig en waterrobuust inrichten is onderdeel van alle werkzaamheden in de ruimtelijke
inrichting. In onze Omgevingsvisie leggen wij dit vast, en we geven uitvoering aan het Gemeentelijk
Watertakenprogramma en aan het Uitvoeringsplan Ruimtelijke Adaptatie (zie ook programma 7 /
Thema Milieu).
Wij ondersteunen actief de volgende provinciale samenwerkingsprojecten:
        Gebiedsontwikkeling Beekdal Koningsdiep;.
        Pilot Aldeboarn de Deelen.
        Gebiedsontwikkeling De Dulf / Mersken.
        In het Provinciale Veenweideprogramma dragen we – samen met andere gemeenten – bij aan
         professionele inbreng en advisering.
Doelstellingen
Het behoud van waardevolle historische objecten is geborgd op basis van beleid dat voldoet
aan de wettelijke vereisten
Opsterland heeft een gevarieerd en uniek cultuurlandschap met een groot aantal bijzondere
gebouwde historische objecten. Dit geheel draagt bij aan een prettig woonklimaat. Onafhankelijk van
elkaar, maar ook en vooral in samenhang, vormen ze een onmisbaar onderdeel van de fysieke
leefomgeving. We koesteren ons cultureel erfgoed; het is van belang het voldoende te beschermen.
Maatregelen
We hebben een actueel en verbeterd (beleids-) instrumentarium voor het behoud van
waardevolle historische objecten en erfgoed en kunnen dat daarmee stimuleren
Wat gaan we er voor doen
In 2023 stellen we een Erfgoedverordening op conform de Erfgoedwet als vervolg op onze
Monumentenverordening.
We stellen een startnotitie cultureel erfgoed (monumenten, archeologie, cultuurlandschap en overig
erfgoed) op als begin voor gemeentelijk monumentenbeleid, gemeentelijk archeologiebeleid en beleid
voor het cultuurlandschap.
We ontwikkelen een cultuurhistorische waardenkaart en een archeologische verwachtingskaart en
beleidsadvieskaart.
We ronden de Kerkenvisie af, waarbij gestreefd wordt naar het duurzaam behoud van kerkgebouwen
en we starten met de ontwikkeling van funerair erfgoedbeleid om de zorg voor cultuurhistorisch
waardevolle grafstenen en begraafplaatsen te waarborgen.
Doelstellingen
Het behouden van de landschappelijke en cultuurhistorische kenmerkende elementen
In de ruimtelijke omgeving zijn gezichtsbepalende kenmerken en de landschappelijke en
cultuurhistorische elementen op juiste waarde geschat; deze worden behouden voor toekomstige
generaties.
Maatregelen
Het beeldbepalende landschap wordt behouden en versterkt door hier een beschermde status
aan te geven
                                                                                                    68
</pre>

====================================================================== Einde pagina 68 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 69 ======================================================================

<pre>Wat gaan we er voor doen
We onderzoeken de mogelijkheid om een beschermde status te geven aan beeldbepalende delen van
het landschap.
Doelstellingen
We behouden de rijkdom aan natuur (biodiversiteit) en streven naar verbetering
De rijkdom aan natuur (biodiversiteit), cultuurhistorie, landschapselementen en de uitstraling van het
buitengebied vormen een sterke identiteit van Opsterland. Het vergt aandacht en zorgvuldigheid om
dit landschap te beschermen en te behouden. Het landschap is in ontwikkeling en in combinatie met
het beheer van dit gebied wordt de vitaliteit weergegeven. De uitdaging is om ontwikkelingen zodanig
ruimte te geven dat deze bijdragen aan de herkenbaarheid van de cultuurhistorische en
landschappelijke (kern)waarden van Opsterland. Opsterland draagt bij aan het vergroten van de
biodiversiteit op lokale schaal.
Maatregelen
De bescherming en verrijking van de biodiversiteit wordt bevorderd.
Wat gaan we er voor doen
We beheren ons openbaar groen zodanig dat de biodiversiteit toeneemt In de openbare ruimte (zie
ook programma 5). Daarnaast stimuleren en faciliteren wij particuliere initiatieven om de biodiversiteit
te bevorderen.
Doelstellingen
We dragen bij aan een duurzame, toekomstbestendige en grondgebonden landbouwsector in
Opsterland.
De landbouw is een belangrijke sector voor de Opsterlandse economie, de identiteit en het landschap.
Boeren zijn belangrijke hoeders van ons buitengebied. Een perspectief voor een toekomstbestendige
en grondgebonden landbouwsector is gewenst.
Maatregelen
We werken de mogelijkheden uit voor een duurzame, toekomstbestendige en grondgebonden
landbouwsector in Opsterland
Wat gaan we er voor doen
We bekijken samen met de sector en met individuele ondernemers hoe een duurzame,
toekomstbestendige en grondgebonden landbouwsector in Opsterland eruit kan zien. De provincie
streeft naar duurzame, natuurinclusieve landbouw in 2025. Wij sluiten ons hierbij aan en
ondersteunen daarvoor de provinciale landbouwdeals.
Bij het dossier “stikstof” gaan we open in gesprek. De gemeente hoort een belangrijke rol te spelen in
dit dossier, bijvoorbeeld bij Gebiedsgerichte Aanpak (GGA) en het Nationaal Programma Landelijk
Gebied (NPLG). Hierover maken we nader afspraken met provincie en buurgemeenten.
We onderzoeken hoe we ruimte kunnen bieden aan uitbreiding van taken, activiteiten en
bestemmingen bij boerderijen.
Met andere gemeenten en de werkgroep agrarische sector van de P10 spelen we een rol in de lobby
richting provincie en Rijk.
In het Algemeen Bestuur P10 is een werkdocument vastgesteld dat voor verschillende gemeenten
behulpzaam kan zijn bij het bevorderen van natuurinclusieve landbouw. In 2023 worden de
aanbevelingen en conclusies verder uitgewerkt onder de paraplu van de Agenda van het Platteland
(P10).
                                                                                                       69
</pre>

====================================================================== Einde pagina 69 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 70 ======================================================================

<pre>Thema Grondexploitatie - niet bedrijventerreinen en vastgoed
Doelstellingen
Het gemeentelijk vastgoed is geschikt voor de in de begroting geformuleerde
gebruiksdoelstellingen.
Met de kadernota Vastgoedbeleid (2022) wordt aansluiting gevonden bij relevante beleidsstukken,
waaronder het dorpshuizenbeleid.
Maatregelen
Vastgoedbeheer conform de kadernota Vastgoedbeleid (2022)
Wat gaan we er voor doen
Implementeren van de vijf beleidskaders uit de kadernota Vastgoedbeleid.
Afstemmen taken en rollen van de verschillende beleidsdomeinen met vastgoedexploitatie en het
vastgoedbeheer.
Beoordelen nuttig en effectief gebruik door (maatschappelijke) organisaties en verenigingen.
Vastleggen van een financieel gezonde, nuttige en effectieve verkoop- en verwervingsstrategie;
waarbij eindigheid van exploitatie bij oplopende tekorten of functieverlies.
Realiseren van kostprijs dekkende huurprijzen in relatie tot subsidies vanuit maatschappelijk beleid.
Verduurzaming van het vastgoed ten behoeve van klimaatdoelstellingen.
Duurzame instandhouding, vernieuwing en renovatie waar nodig en betaalbaar.
Doelstellingen
Wij hebben een toekomstgericht woonklimaat dat aansluit op demografische ontwikkelingen
en dat bijdraagt aan een de leefbaarheid en vitaliteit van de woonomgeving
In nagenoeg alle dorpen zijn gronden in gemeentelijk eigendom die kunnen worden ingezet voor
woningbouw.
Maatregelen
Passend grondbeleid
Wat gaan we er voor doen
We stellen een Startnotitie Nota Grondbeleid Opsterland 2022-2025 op.
We stellen een Nota Grondbeleid Opsterland 2022-2025 op (Q4 2023).
We onderzoeken welke gronden we in Loevestein fase 5 en/of fase 6 (Gorredijk) kunnen ontwikkelen.
Het onderzoek biedt een eerste kwalitatief en kwantitatief (d.w.z. stedenbouwkundig, programmatisch,
organisatorisch en financieel) inzicht in de herbestemmings- en/of ontwikkelmogelijkheden.
Per ruimtelijke activiteit beoordelen we of een actief of passief grondbeleid gevoerd dient te worden.
                                                                                                       70
</pre>

====================================================================== Einde pagina 70 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 71 ======================================================================

<pre>Beleidsindicatoren
                                                                       Opsterland               Nederland
Beleidsindicatoren                                  Eenheid            2018 2019 2020 2021 2022 2018 2019 2020 2021 2022
Gemiddelde WOZ-waarde                               per € 1.000         212 216 241 261       * 230 248 271 290        *
Nieuw gebouwde woningen                             Aantal per 1.000      6     8  10    7    *    9    9    9    9    *
                                                    woningen
Demografische druk 15-64 jaar                       %                  79% 79% 79% 79% 81% 70% 70% 70% 70% 70%
Gemeentelijke woonlasten eenpersoons                In euro's           599 610 622 650 714 651 665 700 733            *
huishouden
Gemeentelijke woonlasten meerpersoons               In euro's           706 712 722 754 823 721 735 773 810            *
huishouden
* voor deze periode zijn (nog) geen cijfers bekend (gemaakt).
Bron: www.waarstaatjegemeente.nl - Bron geraadpleegd op 5 september 2022
                                                                                                                      71
</pre>

====================================================================== Einde pagina 71 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 72 ======================================================================

<pre>Wat mag het kosten
Mutaties in de reserves worden verwerkt in programma 0 maar niet alle reserves hebben betrekking
op programma 0. Om een juiste financiële analyse per programma te kunnen maken zijn in
onderstaande tabel de mutaties van programma 8 reserves meegenomen.
                                                                                                                       x €1.000
Exploitatie                                           Realisatie    Begroting     Begroting   MJB 2024    MJB 2025    MJB 2026
                                                         2021          2022         2023
                                                                       (incl
                                                                   wijzigingen)
Lasten                                                      3.316           3.097      1.953       2.043        1.232     1.232
Baten                                                       4.068           3.221      2.003       1.924          759       759
Saldo voor bestemming                                         752             124          50       -119         -473      -473
Mutaties reserves
Lasten                                                           5              -           -           -           -         -
Baten                                                         200              96           -           -           -         -
Saldo na bestemming                                           947             220          50       -119         -473      -473
Specificatie per taakveld
                                                                                                            x € 1.000
Specificatie                                                                      Begroting   Begroting    Mutatie
                                                                                    2022        2023      begroting
                                                                                                          2022/2023
Saldo per taakveld
8.1 Ruimtelijke ordening                                                                 -333       -344          -11
8.2 Grondexploitatie (niet-bedrijventerreinen)                                            879        450         -429
8.3 Wonen en bouwen                                                                      -422        -56          366
Saldo voor bestemming                                                                     124         50          -74
Stortingen reserves
Komplannen                                                                                  -           -           -
Totaal stortingen reserves                                                                  -           -           -
Onttrekkingen reserves
Onttrekking AR vrije deel tbv Kerkenvisie                                                  30           -         -30
Onttrekking AR vrije deel tbv Geweldig Gorredijk                                           38           -         -38
proceskosten
Onttrekking AR vrije deel tbv Ontwikkelagenda leefbaarheid                                 28           -         -28
Totaal onttrekkingen reserves                                                              96           -         -96
Saldo na bestemming                                                                       220         50         -170
Toelichting op de financiën
Het saldo op dit programma is in 2023 €170.000 voordeliger dan in 2022.
Taakveld 8.1 Ruimtelijke ordening geeft in 2023 een nadeel van €11.000 ten opzichte van 2022.
De doorberekening van de personeelslasten geven een nadeel van €79.000. In 2022 was voor
Geweldig Gorredijk €55.000 beschikbaar gesteld voor proceskosten. Dit bestaat uit een
resultaatbestemming jaarrekening 2021 van €38.000 en een eenmalig budget van €17.000. In 2023
zijn geen aanvullende budgetten beschikbaar gesteld voor dit project. Dit geeft dus in 2023 een
voordeel van €55.000 ten opzichte van 2022. Bij de resultaatbestemmingen jaarrekening 2021 is in
2022 ook €30.000 beschikbaar gesteld voor de Kerkenvisie. In 2023 is hiervoor geen budget
                                                                                                                          72
</pre>

====================================================================== Einde pagina 72 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 73 ======================================================================

<pre>beschikbaar. Dit geeft een voordeel van €30.000. Verder zijn de kapitaalslasten met €17.000
gestegen.
Taakveld 8.2 Grondexploitatie (niet-bedrijventerreinen) geeft in 2023 een nadeel van €429.000
ten opzichte van 2022.
In de paragraaf Grondbeleid wordt dit taakveld toegelicht.
Taakveld 8.3 Wonen en bouwen geeft in 2023 een voordeel van €366.000 ten opzichte van 2022.
In 2022 is voor de invoering van de Omgevingswet een eenmalig budget van €270.000 beschikbaar.
Voor 2023 zijn geen aanvullende middelen beschikbaar gesteld. Dit geeft in 2023 een voordeel van
€270.000 ten opzichte van 2022. Door de in 2021 vastgestelde tariefsverhoging van de
omgevingsvergunningen activiteit bouw stijgen de opbrengsten in 2023 met €40.000 ten opzichte van
2022. Dit is een voordeel. In 2022 is voor de ontwikkelagenda leefbaarheid €10.000 beschikbaar
gesteld. Daarnaast is voor 2022 bij de resultaatsbestemming jaarrekening 2021 €28.000 beschikbaar
gesteld. In 2023 geeft dit een voordeel van €38.000. De doorberekening van de personeelslasten
geven een voordeel van €18.000.
De mutatie in de reserves wordt toegelicht in taakveld 8.1 en 8.3.
                                                                                                 73
</pre>

====================================================================== Einde pagina 73 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 74 ======================================================================

<pre>Paragrafen
Lokale heffingen
Lokale heffingen
Het beleid ten aanzien van de lokale heffingen
De diverse verordeningen belastingen en heffingen worden jaarlijks in december voorafgaand aan het
betreffende jaar vastgesteld. In de begroting is al uitgegaan van het nieuwe niveau van de tarieven.
Waar dat mogelijk is en wettelijk is toegestaan worden de tarieven verhoogd met de indexering (CPI
conform coalitieakkoord) van 2,4% (begroting 2022 1,6%). Een uitzondering hierop vormen de
tarieven voor afval en riolering. Deze tarieven zijn gebaseerd op kostendekkendheid.
Kaderstellende documenten
De jaarlijks vastgestelde verordeningen belastingen en heffingen.
Overzicht geraamde inkomsten
In onderstaand overzicht staan de in onze gemeente geldende belastingen en heffingen. De
verwachte opbrengst aan belastingen en heffingen bedraagt in 2023 €12,8 miljoen, ongeveer 15% van
de totale gemeentelijke baten.
Leges publiekszaken
Dit betreffen de leges ten aanzien van o.a. rijbewijzen, paspoorten en huwelijken.
Onroerendezaakbelasting
De tarieven voor 2023 worden vastgesteld in de betreffende verordening.
Toeristenbelasting
Het tarief voor de toeristenbelasting bedraagt 5% van de logiesomzet in onderkomens niet
toebehorende of ter beschikking gesteld door de belastingplichtige en 2,5% van de logiesomzet in
onderkomens van of ter beschikking gesteld door belastingplichtige. Deze percentages zijn niet
gewijzigd.
Afvalstoffenheffing
De tarieven voor 2023 worden vastgesteld in de betreffende verordening. In principe zijn de tarieven
kostendekkend.
Rioolheffing
De tarieven voor 2023 worden vastgesteld in de betreffende verordening. In principe zijn de tarieven
kostendekkend.
Leges omgevingsvergunningen
Op dit moment loopt de invoering van de omgevingswet nog. Het is daarom moeilijk in te schatten wat
de verwachte legesopbrengsten zullen zijn in de nieuwe situatie. De verwachte opbrengst is gestegen
ten opzichte van vorig jaar maar ligt nog steeds ruim onder de daadwerkelijke opbrengst van de
afgelopen jaren. Door voorzichtig te begroten wordt al rekening gehouden met een mogelijke daling
van de legesopbrengsten. De tarieven voor 2023 worden vastgesteld in de betreffende verordening.
Overzicht op hoofdlijnen van de diverse heffingen
Bestemmingsheffingen (afvalstoffenheffing en rioolrecht) en retributies (bijvoorbeeld leges,
marktgelden en standplaatsgelden) zijn bedoeld om met de inkomsten uit die belastingheffing de
gemeentelijke lasten van die activiteiten te bekostigen. Om te voorkomen dat een gemeente met deze
specifieke belastingen ook andere activiteiten financiert, is in de Gemeentewet het verbod opgenomen
dat de geraamde baten de geraamde lasten overschrijden. (De wetsbepalingen die de
kostendekkende tarieven voorschrijven, spreken steeds over geraamde bedragen. Dit komt doordat
de rechtsbescherming vereist dat de verordening voor aanvang van de belastingheffing moet zijn
vastgesteld. Op dat moment zijn alleen de verwachtingen bekend. De mate van kostendekkendheid
moet daarom op begrotingsbasis worden vastgesteld.) Door dit vereiste mogen de opbrengsten
hooguit kostendekkend zijn. In de praktijk spreekt men dan ook wel van kostendekkende tarieven. Als
de opbrengsten minder dan kostendekkend zijn, zullen de lasten uit andere inkomsten worden
betaald. Bijvoorbeeld uit de algemene belastingen (met name ozb) of uit de algemene middelen. Als
de gemeente niet voor kostendekkende tarieven kiest, betekent dit dat niet alleen de
                                                                                                     74
</pre>

====================================================================== Einde pagina 74 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 75 ======================================================================

<pre>kostenveroorzakers, maar alle belastingplichtigen meebetalen. Het uitgangspunt dat de veroorzaker
betaalt, wordt dan losgelaten.
Kruissubsidiëring
Zeker bij leges waarbij de tarieven voor verschillende activiteiten in één belastingverordening worden
geregeld, kan zich de vraag voordoen op welk niveau de kostendekkendheid moet worden getoetst.
Het uitgangspunt daarbij is toetsing op verordeningenniveau, waarbij de geraamde lasten van alle
benoemde activiteiten worden gedekt door de gezamenlijke baten uit de te heffen belastingen/leges.
Hierdoor is zogenoemde kruissubsidiëring mogelijk: een verwacht overschot bij de ene activiteit wordt
gebruikt voor de dekking van een verwacht tekort bij een andere activiteit en omgekeerd.
                                                                                                                     x € 1.000
 Programma Lokale belastingen en heffingen                 Begroting 2023 Begroting 2022 (incl wijzigingen) Jaarrekening 2021
 0          Leges publiekszaken                                        233                               255               343
 0          Onroerendezaakbelasting                                  4.813                             4.710             4.589
 0          Precariorechten                                              -                                 -             2.327
 1          Algemeen plaatselijke verordening                           25                                25                 6
 3          Toeristenbelasting                                         178                               178               180
 7          Begrafenisrechten                                          150                               150               164
 7          Afvalstoffenheffing (excl. kwijtscheldingen)             3.328                             3.535             3.503
 7          Rioolheffing (excl. kwijtscheldingen)                    3.180                             2.896             2.882
 8          Leges omgevingsvergunning                                  756                               716               861
 Totaal                                                            12.662                             12.466           14.855
Kostendekkendheid
De mate van kostendekkendheid wordt in de onderstaande tabellen weergegeven.
 Soort                                   Dekkingspercentage Begroot 2023              Dekkingspercentage Begroot 2022
 Afval                                                   100%                                          98%
 Riolering                                               97%                                           95%
 Omgevingsvergunningen                                   85%                                           80%
Afval en Riolering
Onze gemeente heeft als vastgesteld beleid dat de tarieven van afvalstoffenheffing en rioolheffing
kostendekkend moeten zijn.
Afval
In 2022 was gekozen voor een niet kostendekkend tarief omdat er mogelijk corona effecten in de
lasten van de afgelopen jaren zaten. Bij analyse van de recente uitgaven blijkt dit inderdaad het geval
te zijn geweest. Daarnaast is de papierprijs momenteel gunstig met als gevolg een hogere opbrengst
bij papier. Het tarief kan daarom met €21,- naar beneden en is voor 2023 weer kostendekkend.
Riolering
In 2022 moest, in verband met een correctie op de het GWP het tarief met €21,- stijgen. Er is toen
gekozen om voor een niet geheel kostendekkend tarief te gaan om de lasten voor de inwoners niet te
snel te laten stijgen. In 2023 zou weer een stap gemaakt worden naar een kostendekkend tarief. De
kosten van riolering zijn echter ook sterk gestegen door de hogere energielasten. Om tot een
kostendekkend tarief te komen zou het tarief met €33,- moeten stijgen. Er is gekozen om ook voor
2023 nog geen kostendekkend tarief te hanteren. De stijging van de Rioolheffing wordt gelijkgesteld
met de daling van de Afvalstoffenheffing €21,- zodat de totale lasten in 2023 voor riool en afval gelijk
blijven ten opzichte van 2022, waarvoor binnen de begroting ruimte is.
                                                                                                                            75
</pre>

====================================================================== Einde pagina 75 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 76 ======================================================================

<pre>                                                                                                 x € 1.000
Afval                                                               Begroting 2023     Begroting 2022
Directe kosten
Totaal van de gemeentelijke lasten                                    2.894             3.251
Totaal van de gemeentelijke baten; niet zijnde heffingen                445                604
Netto directe kosten taakveld                                                    2.449               2.647
Indirecte kosten
Btw                                                                     557                634
Overhead en rente                                                        58                 61
Netto indirecte kosten taakveld                                                    615                 695
Totale lasten                                                                    3.064               3.342
Totale heffingen
Afvalstoffenheffing                                                   2.036             2.285
Afvalstoffenheffing Restafval                                           989                949
Afvalstoffenheffing GFT                                                  41                 38
Totale heffingen                                                                 3.066               3.272
Dekkingspercentage                                                               100%                 98%
                                                                                                 x € 1.000
Riolering                                                           Begroting 2023     Begroting 2022
Directe kosten
Totaal van de gemeentelijke lasten                                    2.460             2.183
Totaal van de gemeentelijke baten; niet zijnde heffingen                  -                  -
Netto directe kosten taakveld                                                    2.460               2.183
Indirecte kosten
Btw                                                                     388                386
Overhead en rente                                                       439                472
Netto indirecte kosten taakveld                                                    827                 858
Totale lasten                                                                    3.287               3.041
Totale heffingen
Rioolheffing                                                          3.180             2.896
Totale heffingen                                                                 3.180               2.896
Dekkingspercentage                                                                97%                 95%
Omgevingsvergunningen
De tariefstelling ten aanzien van de diverse omgevingsvergunningen is niet van een dergelijke
omvang dat volledige kostendekkendheid kan worden bewerkstelligd. Volledige kostendekkendheid
kan niet worden gerealiseerd omdat dan de tarieven voor bepaalde vergunningen zodanig zouden
moeten stijgen dat de hoogte van de leges niet meer in verhouding staat tot de activiteit.
Kostendekkendheid
Ten opzichte van de begroting 2022 (80%) is het dekkingspercentage gestegen. Dit ontstaat doordat
de lasten nagenoeg gelijk zijn gebleven bij een stijging van de baten.
                                                                                                        76
</pre>

====================================================================== Einde pagina 76 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 77 ======================================================================

<pre>                                                                                                       x € 1.000
  Omgevingsvergunningen                                                   Begroting 2023     Begroting 2022
  Directe kosten
  Totaal van de gemeentelijke lasten                                         736             717
  Totaal van de gemeentelijke baten; niet zijnde heffingen                      -              -
  Netto directe kosten taakveld                                                          736                 717
  Indirecte kosten
  Btw                                                                           -              -
  Overhead en rente                                                          158             179
  Netto indirecte kosten taakveld                                                        158                 179
  Totale lasten                                                                          894                 896
  Totale heffingen
  Heffingen                                                                  756             716
  Totale heffingen                                                                       756                 716
  Dekkingspercentage                                                                    85%                 80%
Lokale lastendruk
De lokale lastendruk 2023 kan niet eerder vastgesteld worden dan na vaststelling van de tarieven. Bij
het vaststellen van de tarieven zal rekening worden gehouden met de uitgangspunten uit het
coalitieakkoord en de aangekondigde maatregelen.
De tarieven van afval en riolering zijn al wel bekend:
          Afval vast tarief                €158,50        (2022 €179,50)
          Rioolheffing                     €277,-         (2022 €256,-)
Om de lastenverzwaring voor de inwoners beperkt te houden is het totaal van de Afvalheffingen en
Rioolheffing niet gestegen en is deze gelijk gebleven op €435,50.
De “Atlas van de lokale lasten 2022” (COELO) geeft voor onze gemeente het volgende rangnummer
(nummer 1 heeft de laagste woonlasten, nummer 375 de hoogste):
          Woonlasten meerpersoonshuishouden eigenaar-bewoner rangnummer 66 (2021 nr. 82)
Kwijtscheldingsbeleid
Voor de onroerendezaakbelastingen en de heffingen voor riool- en afvalstoffenheffing, zoals die elk
jaar gecombineerd worden opgelegd, kan kwijtschelding worden verkregen. Bij kwijtschelding vindt
een vermogenstoets en een inkomenstoets plaats. De gemeente moet hiervoor een norm vaststellen.
Deze norm wordt gerelateerd aan de bijstandsnorm. In onze gemeente is de kwijtscheldingsnorm
gelijk aan de bijstandsnorm (100%).
                                                                                                              77
</pre>

====================================================================== Einde pagina 77 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 78 ======================================================================

<pre>Weerstandsvermogen en risicobeheersing
Inleiding
Het weerstandsvermogen bestaat uit de relatie tussen de weerstandscapaciteit, zijnde de middelen en
mogelijkheden waarover de gemeente beschikt of kan beschikken om niet begrote kosten te dekken
en alle risico's waarvoor geen maatregelen zijn getroffen en die van materiële betekenis kunnen zijn in
relatie tot de financiële positie. Een juist oordeel over de toereikendheid van de weerstandscapaciteit
kan alleen maar worden gegeven als er een juist en volledig beeld bestaat van de risico’s, de kans
hierop en de eventuele financiële gevolgen. Daartoe wordt jaarlijks een risicoprofiel opgesteld.
Kaderstellende documenten
Beleidskader reserves en voorzieningen
Beleidskader vaststelling bedrag post onvoorzien
Risicobeheersing
In onderstaande tabel benoemen we de risico’s en schatten daarbij de factoren "kans" (dat het risico
zich voordoet) en "invloed" (de impact als het risico zich voordoet) in. De genoemde maximale
financiële gevolgen zijn relatief. Een risico met een groot maximaal financieel gevolg kan op basis van
de “kans” en “invloed” een relatief beperkte invloed op het aan te houden minimale
weerstandscapaciteit hebben. Omgekeerd kan een klein maximaal financieel gevolg een grote invloed
hebben. De grootste risico’s, op basis van de invloed op de weerstandscapaciteit, zijn:
  De belangrijkste risico's met de geschatte "kans" en de "invloed" (x €)
  Risico                                                                        Kans Max fin. effect Invloed Totaal risico
   1 Algemene uitkering (gemeentefonds) fluctueert                              50%       1.000.000     8%        500.000
   2 Onzekerheid Rijksmaatregelen reductie kosten jeugdzorg                     45%         500.000     4%        225.000
   3 Effecten invoering Omgevingswet en Wet kwaliteitsborging voor bouwen (Wkb) 60%         750.000     7%        450.000
   4 Borgstellingen                                                              1%     31.925.000      5%        319.250
   5 Effect invoering eigen belastinggebied gemeenten per 2026                  70%       5.000.000    55%      3.500.000
   6 Mogelijke WW-verplichtingen personeel                                      25%       1.000.000     4%        250.000
   7 Financiële tegenvallers projecten                                          60%       7.000.000     2%        105.000
   8 Effect fluxtuerende energieprijzen                                         50%         500.000     4%        250.000
   9 Tegenvallende resultaten grondexploitaties                                 15%       1.000.000     2%        150.000
  10 Effecten hoge inflatie op exploitatielasten                                40%       1.500.000     9%        600.000
  Totaal                                                                                50.175.000      100%    6.349.250
Toelichting op de risico's
      1. Algemene uitkering fluctueert: De omvang van de algemene uitkering (het gemeentefonds) is
           niet constant. Elk jaar wordt de groei of krimp van de basisomvang gebaseerd op uitgaven die
           het Rijk verwacht te gaan doen in het begrotingsjaar. Het gevolg hiervan is dat de omvang dus
           kan fluctueren. Een krimp van het gemeentefonds is in het lopende begrotingsjaar vaak niet
           meer op te vangen met bezuinigingen en kan tot een negatief rekeningresultaat leiden.
      2. Onzekerheid Rijksmaatregelen reductie kosten jeugdzorg: In de laatste raming van de
           algemene uitkering zijn de volledige bedragen uit de arbitrage opgenomen. Daarnaast zijn ook
           kortingen opgenomen die behaald moeten worden door maatregelen die het Rijk zelf moet
           nemen. Deze kortingen zijn onzeker en daarom opgenomen als risico.
      3. Effecten invoering omgevingswet en Wet kwaliteitsborging voor bouwen (Wkb): Of de
           Omgevingswet en de Wkb op 1 januari 2023 definitief worden ingevoerd is op het moment van
           schrijven nog niet bekend. Wel is duidelijk dat door de wijziging een aantal legesinkomsten
           vervallen maar dat een deel van de werkzaamheden (o.a. registratie) wel moeten worden
           uitgevoerd. Omdat alleen voor de aanvragen na invoering van de nieuwe wetgeving gelden de
                                                                                                                        78
</pre>

====================================================================== Einde pagina 78 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 79 ======================================================================

<pre>         nieuwe legestarieven. Voor 2023 betekent dit dat er ook nog aanvragen onder het oude
         regime zullen vallen met de bijbehorende opbrengsten.
     4. Borgstellingen: De gemeente staat borg voor de leningen die de Stichting Waarborg
         Woningbouw de woningcorporaties verstrekt. Deze borgstelling is in breed landelijk verband
         met alle gemeenten afgesproken. Het optreden van het risico is echter zeer beperkt. Zo heeft
         het faillissement van de woningcorporatie Vestia (2012) niet geleid tot het aanspreken van de
         borgstelling.
     5. Effecten invoering eigen belastinggebied gemeenten per 2026: Dit is geen risico voor 2023,
         maar het effect is groot en de invulling is nog onbekend. Het effect is ook zichtbaar in het
         meerjarenperspectief. Daarom is het risico al opgenomen zodat er rekening kan worden
         gehouden met dit risico in de omvang van het weerstandsvermogen.
     6. Mogelijke WW-verplichtingen personeel: Als personeel onvrijwillig wordt ontslagen of het
         contract niet wordt verlengd dan kan er sprake zijn van een WW-verplichting. De gemeente is
         hier niet voor verzekerd en is dus zelf WW-risicodrager. Op voorhand is niet bekend of en zo
         ja in welke mate er sprake is van een WW-verplichting en daarom is deze ook niet begroot.
     7. Financiële tegenvallers projecten: Projecten kennen risico's. Deze risico's worden in de
         projecten zelf benoemd. Het risico op de risico's is niet financieel afgedekt in de projecten.
         Een aantal risico's, zoals hyperinflatie, rampen en oorlogen, zijn te generiek en daarom
         worden ze op een hoger niveau algemeen afgedekt. De reden dat ondanks de omvang van
         het effect het risico zelf beperkt is komt doordat de meeste projecten in 40 jaar worden
         afgeschreven. Hierdoor is het af te dekken risico een stuk lager, een factor 40, uit dan het
         effect.
     8. Effecten fluctuerende energieprijzen: De gemeente moet het huidige energiecontract
         beëindigen. Door de huidige marktsituatie kan er alleen een variabel contract worden
         afgesloten. Een inschatting van de kostenstijging is in de begroting verwerkt. Het risico richt
         zich op uitschieters die nu niet te voorzien zijn maar als ze zich voordoen onontkoombaar
         zijn.
     9. Tegenvallende resultaten grondexploities: Het resultaat van de grondexploitaties is afhankelijk
         van de mate waarin er verkocht kan worden en of er gronden beschikbaar zijn. Ook externe
         ontwikkelingen zoals de stikstof problematiek en hogere bouwkosten kunnen het resultaat
         beïnvloeden.
     10. Effecten inflatie op exploitatielasten: De momentele hoge inflatie is nog niet vertaald in een
         gelijke bijstelling in de algemene uitkering. Hierdoor kan er in het lopende jaar een verschil
         ontstaan die tot een tegenvaller bij het opstellen van jaarrekening kan leiden.
Weerstandsvermogen
Beheersing van de hiervoor genoemde risico's
Financiële consequenties die voortvloeien uit het actueel worden van bovengenoemde risico's worden
opgenomen in de jaarstukken (verantwoording) en komen via het resultaat ten laste van de algemene
reserve. Zoals hierna aangegeven is het niveau van de algemene reserve voldoende.
Bepalen weerstandscapaciteit
De benodigde weerstandscapaciteit is berekend op €6,3 miljoen. De weerstandscapaciteit is €20
miljoen. Dit betekent dat wij in staat zijn om met de huidige weerstandscapaciteit ook grotere risico’s
het hoofd te bieden. Naast de incidentele weerstandscapaciteit is er ook een structurele
weerstandscapaciteit in de begroting opgenomen namelijk de post onvoorzien (€37.500). In
onderstaande tabellen wordt de (incidentele) weerstandscapaciteit en het verloop van de algemene
reserve weergegeven. De bedragen zijn geactualiseerd tot het moment van opstellen van de
begroting.
Het beleid betreffende de weerstandscapaciteit en de risico's
Jaarlijks worden de risico’s geïnventariseerd. Daarnaast berekenen we het beschikbare
weerstandsvermogen. Het weerstandsvermogen moet minimaal de berekende risico’s kunnen dekken.
                                                                                                         79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 79 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 80 ======================================================================

<pre>                                                                                                                x € 1.000
 Incidenteel weerstandsvermogen
 Algemene reserve ultimo 2021                                                                                     16.651
 Mutaties 2022
 Resultaat 2021                                                                                                     2.936
 Resultaatbestemming                                                                                                  -480
 Primaire Begroting 2022                                                                                               830
 Begrotingsmutaties 2022 (PPB en RV)                                                                                    37
 Totaal algemene reserve                                                                                          19.975
 Totaal incidenteel weerstandvermogen 1-1-2023                                                                    19.975
Kengetallen
Met ingang van 2016 zijn een vijftal financiële kengetallen verplicht gesteld. Dit onder andere om de
financiële positie van de gemeente voor de raad inzichtelijker en beter vergelijkbaar te maken. Het
gaat om de netto schuldquote, de solvabiliteitsratio en indicatoren met betrekking tot de
grondexploitatie, structurele exploitatieruimte en belastingcapaciteit.
Kengetallen hebben een signalerende functie, geven inzicht in de financiële positie en over de
weerbaarheid en wendbaarheid van een gemeente. Zoals opgenomen in de nota Financieel beleid
vanaf 2017 (zie ook hiervoor onder ‘beleid omtrent de weerstandscapaciteit en de risico’s’) sluiten we
aan voor de verplichte kengetallen bij de signaleringswaarden uit de stresstest voor gemeenten. Ons
streven is minimaal te voldoen aan categorie B. Over het algemeen kan worden gesteld dat categorie
A het minst risicovol is en categorie C het meest.
Als de uitkomst van één van de kengetallen uit de pas schiet, wil dat niet zeggen dat we financieel niet
(langer) gezond zijn. Het is een mogelijke indicatie dat er (aanvullende) beheersmaatregelen moeten
worden getroffen of herijkt.
  Kengetal                                             Categorie A     Categorie B   Categorie C
  Netto schuldquote             a. zonder correctie             < 90%     90 - 130%          > 130%
                                doorgeleende gelden
                                b. met correctie                < 90%     90 - 130%          > 130%
                                doorgeleende gelden
  Solvabiliteitsratio                                           > 50%      20 - 50%           < 20%
  Structurele exploitatieruimte                         Eerste jaar en  Begroting en    Begroting en
                                                       meerjarig > 0%   meerjarig 0%  meerjarig < 0%
  Grondexploitatieruimte                                        < 20%      20 - 35%           > 35%
  Belastingcapaciteit                                           < 95%     95 - 105%          > 105%
  Kengetallen                      Jaarrekening 2021 Begroting 2022       Begroting  Begroting 2024  Begroting Begroting
                                                                                2023                     2025        2026
  Netto schuldquote                              19,8%          35,5%         24,2%            21,6%    18,1%      21,3%
  Netto schuldquote excl.                        19,8%          35,5%         24,2%            21,6%    18,1%      21,3%
  verstrekte leningen
  Solvabiliteit                                  30,7%          26,4%         31,7%            35,7%    40,6%      40,6%
  Structurele exploitatieruimte                  10,5%           1,9%           0,1%            2,9%     4,4%       -1,8%
  Grondexploitatie                                2,1%           3,3%           2,5%            2,2%     1,8%        1,6%
  Belastingcapaciteit                            93,1%          96,0%         85,3%            85,3%    85,3%      85,3%
                                                                                                                        80
</pre>

====================================================================== Einde pagina 80 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 81 ======================================================================

<pre>Toelichting kengetallen
Beoordeling van de onderlinge verhouding tussen de kengetallen in relatie tot de financiële
positie:
Netto Schuldquote
We verwachten dat de netto schuldquote in 2023 daalt ten opzichte van 2022. De schuldquote van
Opsterland bevindt zich ruim binnen de in de theorie genoemde (en door de VNG gehanteerde) grens
van 130 procent.
Netto Schuldquote (gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen aan derden)
Het kengetal van de netto schuldquote (gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen aan derden) is bij
Opsterland gelijk aan het kengetal netto schuldquote.
Solvabiliteitsratio
We verwachten dat de solvabiliteit van de gemeente stijgt ten opzichte van de begroting 2022 en de
komende jaren ook blijft stijgen. Solvabiliteit is de verhouding tussen leningen en eigen vermogen
(reserves). De stijging komt doordat de gemeente de komende jaren een positief resultaat heeft
waardoor het eigen vermogen stijgt. Het solvabiliteitspercentage is aanvaardbaar.
Structurele exploitatieruimte
Een positief percentage betekent dat incidentele lasten deels uit structurele middelen wordt gedekt.
Een negatief percentage houdt in dat structurele lasten incidenteel gedekt worden. Het kengetal drukt
dus niet uit of sprake is van een begrotingstekort of –overschot. Een overzicht van de incidentele
lasten en baten is opgenomen in de financiële begroting.
Grondexploitatie
Het kengetal grondexploitatie geeft inzicht in de waarde van de gronden ten opzichte van de totale
baten van de gemeente. Het percentage geeft aan dat Opsterland geen bovenmatige risico’s op de
grondexploitaties loopt afgezet tegen de omvang van de begroting. Daar komt bij dat de gemeente
met de algemene reserve ook nog over voldoende weerstandsvermogen beschikt.
Belastingcapaciteit
De belastingcapaciteit wordt berekend met de tarieven voor een meerpersoonshuishouden. Bij een
percentage hoger dan 100 zijn de woonlasten hoger dan het landelijk gemiddelde. Bij een percentage
lager dan 100 zijn ze lager. De woonlasten bevinden zich op een stabiel en landelijk gezien laag
niveau.
                                                                                                     81
</pre>

====================================================================== Einde pagina 81 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 82 ======================================================================

<pre>Onderhoud kapitaalgoederen
Onderhoud kapitaalgoederen
Inleiding
De gemeente is verantwoordelijk voor het beheer en onderhoud van een groot deel van de openbare
ruimte. Deze ruimte is opgebouwd uit onze kapitaalgoederen. Dit zijn onder andere de wegen,
riolering, bruggen, verlichting, openbaar groen en gebouwen. De kwaliteit van deze kapitaalgoederen
heeft invloed op de beleving door inwoners, bezoekers en ondernemers bij hun activiteiten in de
openbare ruimte. Daarnaast vertegenwoordigen de kapitaalgoederen een aanzienlijke waarde en
brengt vroegtijdige vervanging onnodige kosten met zich mee. Het is daarom belangrijk dat we goed
op deze kapitaalgoederen passen om de leefbaarheid en veiligheid te waarborgen en kapitaalverlies
te voorkomen.
De kaders voor het onderhouden van de arealen verhardingen, openbare verlichting, civiele
kunstwerken en het openbare groen zijn vastgelegd in het Beeldkwaliteitsplan Beheer Openbare
Ruimte 2021-2025. Het onderhoud van deze arealen is daarbij gedifferentieerd naar gebruik; netjes
waar het moet, sober waar het kan. Hierin is gezocht naar een verantwoorde balans tussen kosten
enerzijds en een prettige leefomgeving anderzijds.
De kaders voor het beheren onderhouden van de riolering en daarbij horende (zuiverings)installaties
zijn vastgelegd in het Watertakenprogramma 2020-2025. Naast de verankering van de zorgplicht voor
de inzameling van het afvalwater, hemelwater en grondwater voorziet het plan in kaders voor de
klimaatadaptatie en andere gemeentelijke watertaken.
Het gemeentelijke vastgoed dat nog in overeenstemming met de functie in gebruik is wordt in stand
gehouden door preventief onderhoud binnen de daarvoor gestelde bestekskwaliteit.
Kaderstellende documenten
Beeldkwaliteitsplan Beheer Openbare Ruimte 2021-2025
Watertakenprogramma 2020-2025
Notitie licht in de duisternis (2009)
Verharding en openbare verlichting
Kerncijfers en kwaliteitsambitie
De gemeente heeft ongeveer 2,81 miljoen m2 verharding in beheer. Deze bestaat voor 51% uit dicht
asfaltbeton, 41% elementenverharding (klinkers, tegels e.a.), 3 % cementbeton en 5% overige soorten
verharding. De totale verharding vertegenwoordigt een geschatte waarde van €175 mln. In de
gemeente staan ongeveer 4.400 lantaarnpalen, waarvan 4.121 in beheer en eigendom van de
gemeente. De overige palen zijn in beheer en eigendom van de Provincie Fryslân, Rijkswaterstaat,
woningcorporaties en VvE’s. De ondergrondse infrastructuur die hierbij hoort is voor het grootste deel
in eigendom van netbeheerder Liander. Van het areaal bestaat ongeveer 80% uit energiezuinige LED
armaturen. De totale vervangingswaarde van de installatie bedraagt ongeveer €6 mln.
In onderstaande tabel is het gemeentelijke areaal van verhardingen en openbare verlichting
weergegeven met daarbij de vastgestelde kwaliteitsambitie.
 Verharding en    Hoeveelheid                    Structuurelement
 openbare                      Bedrijventerrein Begraafplaats Buitengebied Centrum Groengebied Hoofdstructuur Woongebied
 verlichting
 Rijbanen              204 ha Basis             Basis         Basis        Basis      Basis       Basis           Basis
 Parkeerstroken /       17 ha Basis             Basis         Basis        Basis      Basis       Basis           Basis
 overig
 Fietspaden             26 ha Basis             N.v.t.        Basis        Basis      Basis       Basis           Basis
 Voetpaden              34 ha Basis             Basis         Basis        Basis      Basis       Basis           Basis
 Openbare               4.121 Basis             Basis         Basis        Basis      Basis       Basis           Basis
 verlichting            stuks
 Vastgelegde kwaliteitsambitie (CROW) in overeenstemming met het Beeldkwaliteitsplan Beheer Openbare Ruimte 2021-2025
                                                                                                                        82
</pre>

====================================================================== Einde pagina 82 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 83 ======================================================================

<pre>Toekomst
Uit de laatste inspectie is naar voren gekomen dat het areaal er op plaatsen onvoldoende bijligt. Op
deze plekken zijn schadebeelden geconstateerd die conform de verwachte levensduur van de
betreffende wegvakken niet zijn voorzien. Deze schades zijn voornamelijk aangetroffen op de wegen
in het westen van de gemeente (veengronden) en zijn gerelateerd aan de lange droge periodes van
de afgelopen jaren. Voor het aanpakken van deze schades zijn met het vaststellen van het
Beeldkwaliteitsplan aanvullende middelen beschikbaar gesteld. Vanaf 2022 zijn de beschikbare
middelen jaarlijks structureel met €200.000 verhoogd. Aanvullend wordt in 2022 en 2023 incidenteel
€200.000 geïnvesteerd.
Riolering
Kerncijfers
De gemeente is voor een (groot) deel verantwoordelijk voor de inzameling, transport en verwerking
van afvalwater, hemelwater en grondwater. Hiervoor zijn drie verschillende systemen in de gemeente
aanwezig: vrijvervalriolering, drukriolering en individuele systemen voor de behandeling van afvalwater
(IBA's). Van de vrijvervalriolering bestaat nog ongeveer 70% uit een gemengd systeem. Bij de rest is
sprake van scheiding tussen hemelwater (HWA) en afvalwater (DWA). Het totale systeem
vertegenwoordigt een geschatte waarde van €150 mln.
In de tabel hieronder is een overzicht weergegeven van het volledige areaal.
 Riolering                                                                               Hoeveelheid
 Vrijvervalriolering                                                                      215.003 m1
 Putten                                                                                   4.582 stuks
 Straatkolken                                                                            10.796 stuks
 Bergbezinkvoorzieningen                                                                      5 stuks
 Overstorten                                                                                 34 stuks
 Drukriolering / persleiding                                                              137.082 m1
 Minigemalen                                                                                522 stuks
 Opvoer- / tussengemalen                                                                     28 stuks
 Gemalen overig                                                                               8 stuks
 IBA-systeem (individuele behandeling afvalwater)*                                          112 stuks
 * 21 IBA's zijn in beheer bij het Wetterskip Fryslan
Kwaliteitsambitie
Het gewenste kwaliteitsniveau van de installatie is vastgelegd in het Watertakenprogramma 2020-
2025. Met het voortzetten van het huidige beleid wordt de installatie op de vastgestelde niveaus
onderhouden.
                                                                                                      83
</pre>

====================================================================== Einde pagina 83 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 84 ======================================================================

<pre> Areaal                                                                                 Structuurelement
                                                          Centrum           Woongebied         Bedrijventerrein       Buitengebied
 Afvalwater      Inzameling                               Hoog > Basis      Hoog > Basis       Hoog > Basis           Basis
                 Transport                                Basis > Hoog      Basis > Hoog       Basis > Hoog           Basis > Hoog
 Hemelwater      Inzameling (overtollig)                  Basis > Hoog      Basis > Hoog       Basis > Hoog           Basis
                 Verwerking (in riolering)                Basis             Basis              Basis                  Basis
                 Verwerking (in openbare ruimte)          Basis             Basis              Basis                  Basis
 Grondwater      Inzameling                               Basis             Basis              Basis                  Basis
                 Verwerking                               Basis             Basis              Basis                  Basis
 Vastgelegde kwaliteitsambitie (CROW) in overeenstemming met het Watertakenprogramma 2020-2025
Toekomst
De voorziening geeft voldoende dekking voor de uitvoering van de gestelde ambities. Bij de te nemen
onderhoudsmaatregelen wordt rekening gehouden met de klimaatverandering. Gestreefd wordt naar
het voorkomen of beperken van wateroverlast en hittestress.
Vaarwegen en kunstwerken (water)
Kerncijfers en kwaliteitsambitie
In de gemeente liggen twee grote vaarroutes. De civiele kunstwerken die hierbij horen zijn deels in
beheer en eigendom van de gemeente. Daarbuiten zijn diverse (kleinere) civiele kunstwerken. Van
drie tunnels die in eigendom zijn van de Provincie Fryslân of Rijkswaterstaat heeft de gemeente het
dagelijkse beheer. Het totale areaal vertegenwoordigd een vervangingswaarde van ongeveer €55 mln.
In onderstaande tabel is het gemeentelijke areaal voor de civiele kunstwerken weergegeven met
daarbij de vastgestelde kwaliteitsambitie.
 Civiele           Hoeveelheid                                          Structuurelement
 kunstwerken                   Bedrijventerrein Begraafplaats Buitengebied Centrum Groengebied Hoofdstructuur Woongebied
 Bruggen (vast)      31 stuks Basis              N.v.t.         Basis           Basis     N.v.t.          Basis           Basis
 Bruggen (hout)      85 stuks N.v.t.             N.v.t.         Basis           N.v.t.    Basis           Basis           Basis
 Bruggen             17 stuks N.v.t.             N.v.t.         Basis           Basis     N.v.t.          Basis           Basis
 (beweegbaar)
 Vaarrecreatieve     33 stuks Basis              N.v.t.         Basis           N.v.t.    N.v.t.          N.v.t.          Basis
 voorzieningen
 Waterwerken           7 stuks N.v.t.            N.v.t.         Basis           Basis     N.v.t.          N.v.t.          N.v.t.
 Tunnels*              7 stuks N.v.t.            N.v.t.         Basis           N.v.t.    N.v.t.          N.v.t.          N.v.t.
 Kademuren           6838 m1 Basis               N.v.t.         Basis           Basis     N.v.t.          N.v.t.          Basis
 Beschoeiingen       5791 m1 N.v.t.              N.v.t.         Basis           N.v.t.    Basis           N.v.t.          Basis
 Vastgelegde kwaliteitsambitie (CROW) in overeenstemming met het Beeldkwaliteitsplan Beheer Openbare Ruimte 2021-2025
 *Van drie tunnels heeft de gemeente het dagelijks beheer. Het eigendom ligt bij de Provincie Fryslân of Rijkswaterstaat
Toekomst
Voor kunstwerken is geen verwachte vervangingspiek. Tot en met 2025 betreft de theoretische
vervanging circa €5 mln. Tot en met 2040 bedraagt dit circa €12 mln. Op dit moment is er geen sprake
van kapitaalvernietiging aan vaste en houten bruggen.
                                                                                                                                   84
</pre>

====================================================================== Einde pagina 84 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 85 ======================================================================

<pre>Groen
Kerncijfers en kwaliteitsambities
Opsterland is een groene gemeente met een diversiteit aan openbaar groen. De werkzaamheden aan
het openbaar groen worden deels uitgevoerd door de eigen dienst en Caparis.
In onderstaande tabel is het gemeentelijke areaal voor groen weergegeven met daarbij de
vastgestelde kwaliteitsambitie.
 Openbaar       Hoeveelheid                                            Structuurelement
 groen                       Bedrijventerrein Begraafplaats Buitengebied Centrum Groengebied Hoofdstructuur Woongebied
 Bomen          51.337 stuks Basis (bio)      Basis (bio)     Basis (bio)    Basis     Basis (bio) Basis (bio)     Basis (bio)
                                                                             (bio)
 Natuurlijke       9.600 are Laag (bio)       Basis (bio)     Laag (bio)     Basis     Laag (bio)  Laag (bio)      Basis (bio)
 beplanting                                                                  (bio)
 Cultuurlijke        702 are Laag             Hoog            Laag           Basis     Basis       Basis           Basis
 beplanting
 Hagen               106 are Basis            Hoog            Laag           Basis     Laag        Basis           Basis
 Gras             30.338 are Laag (bio)       Hoog            Laag (bio)     Basis     Laag (bio)  Laag (bio)      Laag (bio)
 Bermen                      Basis (bio)      Basis (bio)     Basis (bio)    N.v.t.    Basis (bio) Basis (bio)     Basis (bio)
 Watergangen         442 km Basis (bio)       Basis (bio)     Basis (bio)    Basis     Basis (bio) Basis (bio)     Basis (bio)
 (waterlopen en                                                              (bio)
 sloten)
 Watervlakte       1.423 are Basis (bio)      Basis (bio)     Basis (bio)    Basis     Basis (bio) Basis (bio)     Basis (bio)
 (vijvers)                                                                   (bio)
 Parkmeubilair     559 stuks Basis            Hoog            Basis          Basis     Basis       Basis           Basis
 Op basis van de CROW-kwaliteitsnorm zoals vastgesteld in het Beeldkwaliteitsplan Beheer Openbare Ruimte 2021-2025
Gebouwen
Kerncijfers en beheer
De gemeente heeft divers vastgoed in eigendom en beheer en heeft een herbouwwaarde van circa
€63 mln. Het grootste deel (90%) van de gebouwen wordt onderhouden op basis van de kwaliteit
‘instandhouding’. Dit betekent dat aan de gebouwen werkzaamheden worden verricht om het gebouw
te behouden in de staat waarin het zich bevindt. Deze gebouwen voldoen wat betreft het onderhoud
aan de gestelde bestekskwaliteit. De overige gebouwen (10%) zijn niet meer in gebruik of zullen
binnenkort niet meer in gebruik zijn en worden verkocht of gesloopt. Aan deze gebouwen wordt het
minimaal noodzakelijke onderhoud gepleegd. Deze gebouwen zijn meestal al geheel afgeschreven,
indien dit niet het geval is, is de boekwaarde lager dan de marktwaarde.
Voor het planmatig onderhoud van de gemeentelijke gebouwen is een voorziening beschikbaar. Er is
jaarlijks een zodanige dotatie aan de voorziening dat deze toereikend is voor het gemiddelde van het
planmatig onderhoud voor de komende 10 jaar.
In onderstaande tabel is het gemeentelijke areaal voor gebouwen weergegeven.
                                                                                                                               85
</pre>

====================================================================== Einde pagina 85 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 86 ======================================================================

<pre>Gemeentelijk vastgoed
Functieomschrijving                                                                     Aantal
Bedrijfsvoering                                                                            11
Maatschappelijk                                                                            15
Monumentaal                                                                                 8
Voormalige scholen en leegstaande gebouwen                                                  2
Dorpshuizen                                                                                 7
Overig                                                                                      9
Totaal                                                                                     52
Toekomst
Overbodig vastgoed wordt afgestoten (sloop of verkoop). Voor het in stand houden van de
gemeentelijke gebouwen is een voorziening beschikbaar.
                                                                                           86
</pre>

====================================================================== Einde pagina 86 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 87 ======================================================================

<pre>Financiering
Financiering
Inleiding
Deze paragraaf gaat over de taken financiering, cashmanagement en renterisicobeheer. Deze taken
hebben als doel de gemeente te voorzien van voldoende vreemd vermogen tegen zo laag mogelijke
kosten en de gemeente te beschermen tegen ongewenste financiële risico’s.
Beleid ten aanzien van het risicobeheer van de financieringsportefeuille
In de financiële verordening heeft de raad het college bestuurlijk mandaat gegeven voor het
uitoefenen van de financieringsfunctie. Het college zorgt daarbij voor:
     1. Het aantrekken van voldoende financiële middelen en het uitzetten van tijdelijke overtollige
         gelden;
     2. Het beheersen van de risico’s verbonden aan de financieringsfunctie, zoals renterisico’s,
         koersrisico’s en kredietrisico’s.
     3. Het beperken van de kosten van leningen en het bereiken van voldoende rendement op
         uitzettingen.
     4. Het beperken van de interne verwerkingskosten en externe kosten bij het beheren van de
         geldstromen en financiële posities.
Kaderstellende documenten
Financiële verordening ex artikel 212 Gemeentewet (2017).
Beleidskader reserves en voorzieningen (2016).
Rentelasten, rentebaten, renteverdeling
De door de gemeente betaalde en ontvangen rente wordt per saldo verantwoord op Algemene
dekkingsmiddelen.
Financieringsbehoefte
De financieringsbehoefte is vastgesteld op basis van ongewijzigd beleid. Voor komend jaar wordt niet
verwacht dat er een nieuwe langlopende lening aangetrokken hoeft te worden.
Renteverwachtingen 2023
Een belangrijke variabele bij de uitvoering van het financieringsbeleid is de toekomstige
renteontwikkeling. De keuze tussen korte en lange looptijden wordt mede bepaald door de verwachte
renteontwikkelingen. Het gewogen gemiddelde rentepercentage in 2023 is 0,52%.
Renterisicobeheer
Het renterisico is het volume aan uitstaande schuld, dat aan renteherziening onderhevig is. De
wetgever heeft in de Wet financiering decentrale overheden (Fido) eisen gesteld aan het renterisico
dat een gemeente in enig jaar mag lopen. Deze eisen komen tot uitdrukking in de kasgeldlimiet (voor
leningen met een looptijd tot 1 jaar) en de renterisiconorm (voor leningen met een looptijd vanaf 1
jaar). Het college zorgt ervoor dat de gemeente verantwoord en goedkoop financiert binnen de
gegeven normen.
Kasgeldlimiet
De kasgeldlimiet houdt in, dat maximaal 8,5% van de totale begroting met kort geld gefinancierd mag
zijn. Voor 2023 is dit voor onze gemeente maximaal €7,2 miljoen. Normaliter wordt getracht tot aan de
kasgeldlimiet via kortlopende leningen te financieren omdat de rente voor kortlopende leningen lager
is dan die van langlopende leningen. Eind 2020 hebben we een nieuwe langlopende lening afgesloten
waardoor we verwachten in 2023 geen kortlopende lening te hoeven afsluiten.
Renterisiconorm
De renterisiconorm houdt in dat maximaal 20% van het totaal van de begroting aan een
renteherziening onderhevig mag zijn. Dit betekent dat we maximaal over €17 miljoen renterisico
                                                                                                     87
</pre>

====================================================================== Einde pagina 87 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 88 ======================================================================

<pre>mogen lopen. Het totaal op de langlopende leningen af te lossen bedrag in 2023 bedraagt €3,8
miljoen. We voldoen aan de renterisiconorm.
Renteschema
De rente is toegerekend aan de verschillende taakvelden op basis van de boekwaarde van de activa.
Rente aan het grondbedrijf is toegerekend op basis van het gewogen gemiddelde rentepercentage
afgezet tegen de waarde van de bouwgrondexploitaties.
Liquiditeiten
Ook in de toekomst zullen wij een beroep moeten blijven doen op de kapitaalmarkt. Aan de hand van
de vastgestelde begroting 2023 wordt een meerjarige liquiditeitenplanning opgesteld. Op deze wijze
hebben we sturing op onze financieringsbehoefte en de daaraan verbonden kosten.
Schatkistbankieren
Door de wet over schatkistbankieren zijn de decentrale overheden verplicht het grootste deel van hun
liquide middelen aan te houden in de schatkist. De hoogte van deze drempel bedraagt 0,75% van het
jaarlijkse begrotingstotaal en bedraagt voor onze gemeente voor 2023 ongeveer €636.000.
                                                                                                   88
</pre>

====================================================================== Einde pagina 88 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 89 ======================================================================

<pre>                                                                                                        x € 1.000
Renterisico vaste schuld over de jaren 2023 t/m 2026                            2023    2024    2025    2026
Omvang begroting (stand primaire begroting)                                      84.866  84.866 84.866    84.866
Grondslagpercentage                                                                20%     20%    20%        20%
Renterisiconorm                                                                  16.973  16.973 16.973    16.973
Renteherziening                                                                       0       0       0          0
Aflossingen                                                                       3.800   3.800  3.800      3.800
Rente risico                                                                      3.800   3.800  3.800      3.800
Toets renterisico
Renterisiconorm                                                                  16.973  16.973 16.973    16.973
Totaal rente risico                                                               3.800   3.800  3.800      3.800
Ruimte (+)/Overschrijding (-)                                                    13.173  13.173 13.173    13.173
                                                                                                        x € 1.000
Renteschema begroting 2023
a. Werkelijke lasten over de korte en lange financiering                                                      208
b. Werkelijke externe rentebaten (idem)                                                                        16
Saldo rentelasten en rentebaten                                                                               192
c1. Werkelijke rente die aan de grondexploitatie moet worden doorgerekend                            -4
c2. Werkelijke rente van projectfinanciering                                                          0
c3. Werkelijke rentebaat van doorverstrekte leningen indien daar een specifieke                       0
lening voor is aangetrokken (=projectfinanciering)
                                                                                                                -4
Aan taakvelden toe te rekenen externe rente                                                                   196
d1. Werkelijke rente over eigen vermogen                                                                         0
d2. Werkelijke rente over voorzieningen                                                                          0
Totaal aan taakvelden toe te rekenen rente                                                                    196
e. De aan taakvelden werkelijke toegerekende rente                                                            196
Verschil                                                                                                         0
                                                                                                               89
</pre>

====================================================================== Einde pagina 89 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 90 ======================================================================

<pre>Bedrijfsvoering
Bedrijfsvoering
De hoofdpunten van beleid worden beschreven in de programma’s van de begroting. Het realiseren
van die beleidsdoelen kan alleen met de inzet van diverse middelen als personele inzet, financiële
middelen en administratie, communicatie, ICT, onderzoek, informatievoorziening en archivering,
juridische adviezen, inkoop, huisvesting en andere ondersteunende faciliteiten. De inzet dient effectief,
efficiënt en integer te zijn.
De bedrijfsvoering en de ontwikkeling daarvan hangt nauw samen met vraagstukken rondom sturing
en control. Met de woorden: "zijn we in control” wordt bedoeld of de besturing van de ambtelijke
organisatie beheerst wordt. Lopen de processen zoals ze moeten lopen en zijn ze efficiënt ingericht,
worden de processen en de kosten beheerst en zijn (financiële) risico’s benoemd, zijn
risicobeheersmaatregelen tijdig getroffen, zijn de te behalen resultaten helder en smart geformuleerd,
boeken we de resultaten die zijn afgesproken, wordt er op de juiste momenten verantwoording
afgelegd? Al deze zaken hebben permanent aandacht.
Bedrijfsvoering gaat daarnaast ook over innovatie: kunnen we de processen slimmer organiseren en
kan het beter en goedkoper? In deze paragraaf wordt inzicht gegeven in de belangrijkste
ontwikkelingen die in de gemeentelijke bedrijfsvoering spelen.
Kaderstellende documenten
Organisatiebesluit (2021)
OWO-Visie (2021)
Inkoop en aanbestedingsbeleid OWO 2018 (2018-16078)
Uitvoeringsnotitie inkoop en aanbestedingen 2021
Normenkader rechtmatigheid (wordt jaarlijks door het college vastgesteld)
Bestuursovereenkomst OWO 2015 (2016-13886)
Accountantscontrole en rechtmatigheid
De raad heeft een kaderstellende rol met betrekking tot de accountantscontrole. In het Besluit
accountantscontrole decentrale overheden staan de wettelijke goedkeurings- en
rapporteringstoleranties in een percentage van de omvangsbasis (de totale lasten van de gemeente)
vermeld. De raad kan een lager percentage voor deze toleranties vaststellen. De uitgangspunten voor
de accountantscontrole 2023 zijn ongewijzigd ten opzichte van voorgaande jaren:
De goedkeuringstolerantie is vastgesteld op de wettelijke norm van 1% voor fouten en 3% voor
onzekerheden.
De rapporteringstolerantie is vastgesteld op 0,5% voor fouten en 1,5% voor onzekerheden.
Overige uitgangspunten zijn:
1. Budgetrecht raad
Als blijkt dat het door de raad geautoriseerde budget onvoldoende is dan doet het college voorstellen
aan de raad voor aanvullende budgettaire ruimte. Deze stap is niet nodig als hiervoor door het college
dekking wordt gevonden binnen het programma. Als de uitgave echter inhoudelijk niet overeenkomt
met de doelstellingen van de raad, dan moet het college dit alsnog ter besluitvorming voorleggen aan
de raad. Mutaties worden elk jaar bij de Perspectiefbrief gemeld, waarbij het college een voorstel aan
de raad overlegt tot het wijzigen van de lopende begroting.
2. Normenkader
Het normenkader bestaat uit alle wet- en regelgeving, die van belang zijn voor de
accountantscontrole. Het normenkader per 31 december wordt jaarlijks door het college vastgesteld
en ter kennis van de raad gebracht.
3. Controleplan
Het controleplan van de accountant wordt met de auditcommissie van de raad afgestemd. Met het
vaststellen van de begroting worden ook de bovenvermelde uitgangspunten voor de
accountantscontrole vastgesteld.
                                                                                                      90
</pre>

====================================================================== Einde pagina 90 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 91 ======================================================================

<pre>Vanaf 1 januari 2023 moet het college van B&W een verantwoording opnemen in de jaarstukken over
de rechtmatigheid. De eerste keer zal dit plaatsvinden in 2024 over de jaarstukken van 2023. De
rechtmatigheidsverantwoording moet door gemeenten opgenomen worden in de jaarrekening op het
moment dat de wetgeving is aangepast. Ten tijde van het schrijven van de begroting is de wetgeving
nog niet aangepast. Zodra de wetgeving is aangenomen zal bovenstaande tekst aangepast moeten
worden aan de nieuwe wetgeving.
Informatiebeveiliging
Informatiebeveiliging wordt steeds belangrijker. Informatie is een van de belangrijkste bedrijfsmiddelen
van de gemeente. Als gemeente hebben wij een grote verantwoordelijkheid in het beschermen van
deze informatie. Het beveiligen van de informatie en het borgen van de privacy van onze inwoners is
wettelijk verplicht. Vanwege het grote belang zullen we in 2022 een verdere verbeterslag maken. Als
gemeente werken we met de Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO). De BIO bestaat uit een
stelsel van maatregelen op organisatorisch, fysiek en technisch gebied en geldt voor de gehele
overheid. Daarnaast zijn er specifieke wetten waar we aan moeten voldoen, zoals de Wet
basisregistratie personen (BRP), de Paspoortuitvoeringsregeling Nederland (PUN), Wet structuur
uitvoeringsorganisatie werk en inkomen (Suwinet), de Wet basisregistratie adressen en gebouwen
(BAG), de Wet basisregistratie grootschalige topografie (BGT), Wet basisregistratie ondergrond (BRO)
en DigiD.
Door gebruik te maken van de ENSIA-zelfevaluatietool zijn we als gemeente in staat om te kijken hoe
de organisatie ervoor staat op het gebied van de bovenstaande wetten. Dit betekent dat één keer per
jaar de zelfevaluatielijst ingevuld wordt. De informatie wordt gebruikt voor de horizontale
verantwoording aan de gemeenteraad en aan diverse verticale verantwoordingslijnen als
departementen. ENSIA heeft tot doel het verantwoordingsproces over informatieveiligheid bij
gemeenten verder te professionaliseren door het toezicht te bundelen en het aan te laten sluiten op de
gemeentelijke planning & control-cyclus. Hierdoor heeft de gemeenteraad meer overzicht over de
stand van zaken van de informatieveiligheid en kan indien nodig bijsturing plaatsvinden op de
voortgang van de implementatie van de Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO).
Rekenkamercommissie Opsterland
De Rekenkamercommissie heeft als taak het onderzoeken van de doeltreffendheid, doelmatigheid en
rechtmatigheid van het door de gemeente vastgestelde beleid en de uitvoering van het beleid. De
Rekenkamercommissie is volledig onafhankelijk.
Voor 2023 zal de Rekenkamercommissie een onderzoeksprogramma aan de raad voorleggen.
Organisatieontwikkeling
In 2020 is een traject voor organisatieontwikkeling gestart, zodat de gemeente Opsterland haar rol in
de netwerksamenleving beter kan spelen. Zij wil meer en beter kunnen aansluiten bij de initiatieven
van inwoners, bedrijven, maatschappelijke organisaties en andere overheden, zowel lokaal als
regionaal. De organisatieontwikkeling bestaat uit drie sporen. Spoor 1 en spoor 2, aanpassing van de
hoofdstructuur van de organisatie en de inrichting van de teamstructuur, zijn in 2021 afgerond. De
organisatie is daarna begonnen met spoor 3, dat zich richt op samen leren en ontwikkelen.
Kernbegrippen hierin zijn eigenaarschap nemen, feedback geven en ontvangen, integraal werken en
rolduidelijkheid creëren. Management en medewerkers volgen trainingen om beter met deze
competenties te werken. Een deel van de trainingen heeft inmiddels plaatsgevonden. In 2023 staat
onder andere de training over eigenaarschap nemen op het programma.
                                                                                                      91
</pre>

====================================================================== Einde pagina 91 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 92 ======================================================================

<pre>Verbonden partijen
Verbonden partijen
Het doel van deze paragraaf
In de verschillende programma’s worden maatschappelijke effecten beoogd die (mede) door externe
organisaties worden verwezenlijkt. In een aantal daarvan heeft de gemeente een bestuurlijk en een
financieel belang. In deze paragraaf wordt daarvan een overzicht gegeven.
Definitie verbonden partijen
Een verbonden partij is een privaatrechtelijke of publiekrechtelijke organisatie waarin de gemeente
een bestuurlijk én een financieel belang heeft.
Van een financieel belang is sprake als:
        Een aan de verbonden partij ter beschikking gesteld bedrag niet verhaalbaar is als de
         verbonden partij failliet gaat.
        De gemeente voor bedragen aansprakelijk kan worden gesteld als de verbonden partij haar
         verplichtingen niet nakomt.
Van een bestuurlijk belang is sprake als de gemeente zeggenschap heeft, hetzij door
vertegenwoordiging in het bestuur, hetzij door stemrecht. Dit betekent concreet dat er sprake is van
een bestuurlijk belang als de burgemeester, een wethouder of een raadslid van de gemeente namens
de gemeente in het bestuur van de partij plaatsneemt of namens de gemeente stemt.
 Visie op en de beleidsvoornemens betreffende verbonden partijen
De gemeente heeft met het oog op het beperken van regelgeving geen afzonderlijke Kadernota
verbonden partijen vastgesteld. Visie en beleid op verbonden partijen zijn daarom terug te vinden in
deze paragraaf. De gemeente voert overheidstaken uit en wil doelen bereiken in de samenleving. Dit
moet effectief en efficiënt. In een aantal gevallen kan de gemeente deze taken en doelen niet of
moeilijk zelf uitvoeren en is er een noodzaak om met andere gemeenten, provincie of waterschap
samen te werken. De gemeente Opsterland voert hierbij een terughoudend beleid. Verbonden partijen
worden alleen aangegaan als dit door de wet verplicht wordt gesteld of als er een ondubbelzinnig
gemeentelijk belang is, gerelateerd aan grensoverschrijdende belangen en/of de kwaliteit en efficiëntie
van de uitvoering van de taken.
Bij deelname aan een verbonden partij moet aan de volgende voorwaarden worden voldaan:
     1. De op te richten verbonden partij moet bij uitstek het instrument zijn om het gemeentelijke
         doel te realiseren.
     2. Er moet een gedegen afweging plaatsvinden met betrekking tot de vorm van de verbonden
         partij (praktisch en beperken van bestuurlijke drukte).
     3. De verdeling van taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden moet helder en duaal
         omschreven worden.
     4. Bij het aangaan van verbonden partijen moet volstrekte duidelijkheid bestaan over zaken als
         werkwijze, zeggenschapsverhoudingen, winst- en risicoverdeling en te leveren (toetsbare)
         prestaties.
     5. Er moeten duidelijke afspraken worden gemaakt over de inzichtelijkheid en beheersbaarheid
         van (financiële) risico’s.
     6. Er moeten voldoende waarborgen in de regeling worden opgenomen voor democratische
         legitimatie (bij overdracht raadsbevoegdheden) en voor controle en beïnvloeding door o.a.
         inzichtelijke en transparante begrotingen en verantwoordingen, het verstrekken van relevante
         en adequate informatie (nieuwsbrieven en tussenrapportages) en door controlemechanismen
         als financiële adviescommissies en rekenkameronderzoek.
                                                                                                     92
</pre>

====================================================================== Einde pagina 92 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 93 ======================================================================

<pre>Kaderstellende documenten
De diverse gemeenschappelijke regelingen en daaraan ten grondslag liggende collegebesluiten en
raadsbesluiten.
Overzicht verbonden partijen
Lijst verbonden partijen
       Gemeenschappelijke regelingen:
            o   Veiligheidsregio Fryslân te Leeuwarden
            o   Fryske Utfieringstsjinst Miljeu en Omjouwing (FUMO) te Grou
            o   Sociale werkvoorziening Fryslân te Drachten
            o   Recreatieschap De Marrekrite te Leeuwarden
            o   Adviescommissie Ruimtelijke Kwaliteit (voorheen Hûs en Hiem) te Leeuwarden
            o   Exploitatiemaatschappij Bedrijvenpark Drachten te Drachten
       Vennootschappen:
            o   Caparis NV te Drachten
            o   NV Afvalsturing Fryslân
            o   NV Fryslân Miljeu
            o   NV Bank Nederlandse Gemeenten te Den Haag
            o   BV Publiek Belang Elektriciteitsproductie te Den Bosch
            o   CSV Amsterdam BV Den Bosch
                                                                                               93
</pre>

====================================================================== Einde pagina 93 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 94 ======================================================================

<pre>                                                      Veiligheidsregio Fryslân
Rechtsvorm         Gemeenschappelijke regeling
Vestigingsplaats   Leeuwarden
Deelnemende        De Friese gemeenten
partijen
Bestuurlijk belang Samenwerkingsverband van de Friese gemeenten, Brandweer Fryslân, GGD Fryslân en andere partners. Ze
                   werken samen op de terreinen van publieke gezondheidszorg, brandweerzorg, geneeskundige hulpverlening bij
                   ongevallen en rampen, rampenbestrijding en crisisbeheersing. Bevorderen van de multidisciplinaire
                   samenwerking en de coördinatie in de uitvoering van de rampenbestrijding en crisisbeheersing. Het
                   instandhouden en beheren van een gemeenschappelijke meldkamer en tot slot het zijn van een platvorm voor
                   samenwerking voor aan hulpverlening gelieerde diensten, partners, dan wel organisaties en andere openbare
                   lichamen.
Zeggenschap        3,70%
Financieel belang  Bijdrage 2023                                                                                        € 3.176.111
                   Bijdrage 2022                                                                                        € 3.035.694
Verwacht eigen     1-1-2023                                                                                             € 7.253.000
vermogen
                   31-12-2023                                                                                           € 6.814.000
Verwacht vreemd    1-1-2023                                                                                            € 74.073.000
vermogen
                   31-12-2023                                                                                          € 81.277.000
Vewacht financieel 2023                                                                                                          €0
resultaat
Risico's           De risico’s zijn in beginsel niet heel groot. Wel is er een inherent risico bij een gemeenschappelijke regeling dat
                   alle deelnemers moeten bijspringen bij eventuele tekorten.
Ontwikkelingen     Vergroten van het veiligheidsbewustzijn bij de Friese burgers en belangrijke netwerkpartner zijn voor
                   gemeenten. Alert zijn op ontwikkelingen, zoals de omgevingswet en de energietransitie. Met de komst van de
                   Omgevingswet krijgen de gemeenten meer ruimte en verantwoordelijkheden. Gezondheid is belangrijk thema in
                   de Omgevingsvisie van veel gemeenten. Meewerken aan activiteiten bij gemeenten die een bijdrage leveren aan
                   een gezond Fryslân, zoals uitbreiding van het rijksvaccinatieprogramma en de extra taken op het gebied van
                   prenataal huisbezoek.
Programma          1 Veiligheid; 4 Onderwijs; 6 Sociaal domein; 7 Volksgezondheid en milieu
Portefeuillehouder Burgemeester
                                                                                                                                     94
</pre>

====================================================================== Einde pagina 94 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 95 ======================================================================

<pre>                                    Fryske Utfieringstsjinst Miljeu en Omjouwing (FUMO)
Rechtsvorm         Gemeenschappelijke regeling
Vestigingsplaats   Grou
Deelnemende        De Friese gemeenten, de provincie Fryslân en het Wetterskip Fryslân
partijen
Bestuurlijk belang Deelname aan de FUMO is wettelijk verplicht gesteld voor alle Friese gemeenten. Hiermee wordt beoogd de
                   uitvoering van de milieuregelgeving te professionaliseren, te uniformeren en de afstemming met andere
                   handhavingspartners (Justitie) te verbeteren. In het basistakenpakket is vastgelegd voor welke activiteiten (van
                   bedrijven en instellingen) de FUMO haar werkzaamheden moet uitvoeren. De gemeente blijft het bevoegd
                   gezag.
                   De FUMO voert voor de gemeente gedeeltelijk het omgevingsrecht uit: de vergunningverlening en het toezicht
                   van het milieucomponent van grote en complexe bedrijven en instellingen.
Zeggenschap        Het aantal stemmen is afhankelijk van de financiële bijdragen van de deelnemers en wordt jaarlijks vastgesteld.
                   Opsterland heeft op dit moment 1 stem van de 75 (1,33%).
Financieel belang  Bijdrage 2023                                                                           € 323.000
                   Bijdrage 2022                                                                           € 329.000
Verwacht eigen     1-1-2023                                                                                € 1.300.000
vermogen
                   31-12-2023                                                                              € 1.300.000
Verwacht vreemd    1-1-2023                                                                                € 4.000.000
vermogen
                   31-12-2023                                                                              € 4.000.000
Vewacht financieel 2023                                                                                    €0
resultaat
Risico's           Er is een inherent risico bij een gemeenschappelijke regeling dat alle deelnemers moeten bijspringen bij
                   eventuele tekorten.
Ontwikkelingen     De FUMO bereidt zich voor op de Omgevingswet die waarschijnlijk op 1-1-2023 ingevoerd zal worden,
                   ondermeer door samenwerking in het kader van De Fryske Aanpak en de VTH-groep Omgevingswet. Dit leidt
                   ook tot een andere taakverdeling tussen de deelnemers en de FUMO. Voor de Omgevingswet en ondermijning
                   wordt ook gezamelijk opgetrokken met de deelnemers.
Programma          7 Volksgezondheid en milieu; 8 Bouwen, wonen en gronden
Portefeuillehouder Anko Postma
                                                                                                                                  95
</pre>

====================================================================== Einde pagina 95 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 96 ======================================================================

<pre>                                                 Sociale werkvoorziening Fryslân
Rechtsvorm         Gemeenschappelijke regeling
Vestigingsplaats   Drachten
Deelnemende        Achtkarspelen, Heerenveen, Leeuwarden, Ooststellingwerf,Weststellingwerf, Opsterland, Smallingerland en
partijen           Tytsjerksteradiel
Bestuurlijk belang De taken vanuit de voormalige Wet sociale werkvoorziening (WSW) moeten door ons als gemeente worden
                   uitgevoerd. Op basis van efficiency en financiële redenen zijn deze taken uitbesteed aan de GR. De uitvoering
                   van de Wsw is opgedragen aan Caparis NV. Vanaf 1 januari 2015 is nieuwe instroom in de WSW niet meer
                   mogelijk. Dit heeft tot gevolg dat de WSW alleen nog van kracht blijft voor de huidige werknemers met een vaste
                   aanstelling. Voor de toekomst heeft de GR besloten de WSW verantwoord en versneld af te bouwen, met
                   aandacht voor de positie van de huidige werknemers. Dit doen we door een gezamenlijk beschutwerkbedrijf (met
                   8 deelnemende gemeenten) in stand te houden. Nieuwe activiteiten van Caparis N.V. komen niet voor rekening
                   van de aandeelhouders. Verder streeft de GR naar het terugdringen van het subsidie- en exploitatietekort bij
                   Caparis N.V.
                   Vanaf 1-1-2020 zijn de activiteiten van de GR veranderd waarbij er geen sprake meer is van de uitvoering van
                   de WSW. Door de gemeente is een dienstverleningsovereenkomst afgesloten met Caparis voor de uitvoering
                   van deze activiteiten. Vanaf 2020 is daarom ook geen bijdrage aan de GR meer.
Zeggenschap        12,50%
Financieel belang  Bijdrage 2023                                                 opgenomen bij Caparis NV
                   Bijdrage 2022                                                 opgenomen bij Caparis NV
Verwacht eigen     1-1-2023                                                      €0
vermogen
                   31-12-2023                                                    €0
Verwacht vreemd    1-1-2023                                                      € 4.024.000
vermogen
                   31-12-2023                                                    € 3.997.000
Vewacht financieel 2023                                                          €0
resultaat
Risico's           Gemeenten ontvangen van het Rijk een bijdrage in de kosten van de sociale werkvoorziening. Deze bijdrage is
                   m.i.v. 2015 jaarlijks verder door het Rijk naar beneden bijgesteld. Omdat de rijksbijdrage op dit moment al
                   onvoldoende is om de werkelijke kosten (loonkosten) te dekken, zal het tekort de komende jaren verder
                   toenemen. Dit zogenoemde “subsidietekort” moet door de gemeenten zelf worden gedragen. De GR treedt op
                   als financier voor Caparis. Voor de leningen van de GR aan Caparis zijn door Caparis zekerheden gesteld in de
                   vorm van hypotheek- en pandrecht. Het risico voor de GR bestaat daarin, dat Caparis in staat moet zijn om aan
                   de vereiste aflossingsverplichtingen te kunnen voldoen en dat bij ingebrekestelling de waarde van de verkregen
                   zekerheden niet toereikend is voor het aflossen van de financiering. Wel blijven we aansprakelijk voor mogelijke
                   tekorten op de bedrijfsvoering die ontstaan bij de NV. Door ons geringe aandeel in de nieuwe NV blijft het risico
                   qua omvang beperkt. Onze invloed wordt wel groter omdat in de nieuwe NV de vier eigenaren elk een gelijke
                   stem krijgen.
Ontwikkelingen     De GR SW Fryslân is een bedrijfsvoeringsregeling (alleen nog formele werkgeversrol voor Sw-medewerkers).
                   Dit betekent dat de gemeenten een directe relatie krijgen met uitvoeringsorganisatie Caparis en daar geen GR
                   meer tussen zit. Hiermee kan Opsterland als een van de eigenaren directer sturing geven.
Programma          6 Sociaal domein
Portefeuillehouder Libbe de Vries
                                                                                                                                   96
</pre>

====================================================================== Einde pagina 96 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 97 ======================================================================

<pre>                                                   Recreatieschap De Marrekrite
Rechtsvorm         Gemeenschappelijke regeling
Vestigingsplaats   Leeuwarden
Deelnemende        Provincie Fryslân en 13 Friese gemeenten
partijen
Bestuurlijk belang Het behartigen van de gemeenschappelijke belangen van 13 deelnemende Friese gemeenten (excl.
                   Ooststellingwerf en de vier eilanden) en de provincie Fryslân met als doel een uniforme, toeristische recreatieve
                   infrastructuur op water en land te bewerkstelligen. Voor waterrecreatie betreft dit onderhoud en beheer van
                   aanlegvoorzieningen, boeien en bakens, het baggeren van waterwegen en de afvoer van recreatieafval. Voor
                   landrecreatie worden Toeristische Overstap Punten (TOP's) en het fiets-en wandelknooppuntennetwerk
                   beheerd.
Zeggenschap        4,55%
Financieel belang  Bijdrage 2023                                                                     € 25.573
                   Bijdrage 2022                                                                     € 29.029
Verwacht eigen     1-1-2023                                                                          € 4.486.000
vermogen
                   31-12-2023                                                                        € 4.169.000
Verwacht vreemd    1-1-2023                                                                          € 8.060.000
vermogen
                   31-12-2023                                                                        € 7.774.000
Vewacht financieel 2023                                                                              € 5.300
resultaat
Risico's           De risico’s zijn in beginsel niet heel groot. Wel is er een inherent risico bij een gemeenschappelijke regeling dat
                   de deelnemers moeten bijspringen bij eventuele tekorten.
Ontwikkelingen     De GR loopt geen risico voor de continuïteit vanwege de aard van de werkzaamheden en de betrouwbaarheid
                   van de deelnemers in de GR. Lange termijnprognose voor Marrekrite is uitstekend. Sterk dalende
                   onderhoudskosten door gebruik van duurzame materialen.
Programma          5 Sport, cultuur en recreatie
Portefeuillehouder Rob Jonkman
                                                                                                                                     97
</pre>

====================================================================== Einde pagina 97 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 98 ======================================================================

<pre>                               Adviescommissie Ruimtelijke Kwaliteit (voorheen Hûs en Hiem)
Rechtsvorm         Gemeenschappelijke regeling
Vestigingsplaats   Leeuwarden
Deelnemende        17 Friese gemeenten
partijen
Bestuurlijk belang De commissie Ruimtelijke Kwaliteit Hûs en Hiem, welstandadvisering en monumentenzorg heeft als doel de
                   gemeenschappelijke belangen van de deelnemende gemeente te behartigen op het gebied van de
                   bouwkunstige, stedenbouwkundige en landschappelijke schoonheid in de provincie Fryslân. Betrokken
                   gemeenten moeten op grond van de nieuwe Omgevingswet een onafhankelijke commissie benoemen die zich
                   uitspreekt over verbouwingen, sloop of verplaatsing van rijksmonumenten. Daarnaast adviseert deze commissie
                   ook over meer kwaliteitsvragen dan monumenten alleen.
Zeggenschap        3,85%
Financieel belang  Voor de dienstverlening biedt de gemeente geen vergoeding aan deze GR. Leges die de GR bij de gemeente in
                   rekening brengt worden één op één doorberekend naar de aanvrager.De GR is budgetneutraal.
Eigen vermogen     1-1-2021                                                                             € 350.189
                   31-12-2021                                                                           € 454.558
Vreemd vermogen    1-1-2021                                                                             € 80.906
                   31-12-2021                                                                           € 136.383
Vewacht financieel 2023                                                                                 €0
resultaat
Risico's           De risico’s zijn in beginsel niet heel groot. Wel is er een inherent risico bij een gemeenschappelijke regeling dat
                   alle deelnemers moeten bijspringen bij eventuele tekorten.
Ontwikkelingen     Naar verwachting wordt de Omgevingswet op 1-1-2023 van kracht. Hûs en Hiem heeft de verwachting dat de
                   Friese gemeenten ook na de stelselherziening , verzekerd zullen willen zijn van onafhankelijk, deskundig advies
                   inzake de ruimtelijke aspecten van omgevingskwaliteit. Elke gemeente dient dan te beschikken over een
                   gemeentelijke adviescommissie, die tenminste over de Rijksmonumenten adviseert, maar die ook met andere
                   adviestaken kan worden belast. Gemeentelijke beleidsregels inzake het uiterlijk van bouwwerken (veelal
                   vastgelegd in de gemeentelijke welstandsnota) vormen vanaf 1 januari 2023 onderdeel van de zogenaamde
                   ‘bruidsschat’ in het Omgevingsplan van de gemeente en blijven onverkort van toepassing. Het Rijk biedt de
                   gemeenten een overgangsperiode van 10 jaar om het Omgevingsplan aan te passen.
Programma          8 Bouwen, wonen en gronden
Portefeuillehouder Anko Postma
                                                                                                                                     98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 98 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 99 ======================================================================

<pre>                                         Exploitatiemaatschappij Bedrijvenpark Drachten
Rechtsvorm         Gemeenschappelijke regeling
Vestigingsplaats   Drachten
Deelnemende        Gemeenten Opsterland en Smallingerland
partijen
Bestuurlijk belang Het te behartigen belang is het ontwikkelen en exploiteren van het bedrijvenpark Drachten en het verzorgen van
                   een optimale afstemming van alle hiermee samenhangende aspecten en bevoegdheden van de beide
                   deelnemers, de gemeenten Smallingerland en Opsterland.
Zeggenschap        50%
Financieel belang  Er wordt geen exploitatiebijdrage betaald. De activiteiten binnen de GR worden door medewerkers van de beide
                   gemeenten verricht.
Eigen vermogen     1-1-2021                                                                         € 5.531.643
                   31-12-2021                                                                       € 6.083.017
Vreemd vermogen 1-1-2021                                                                            € 4.330.516
                   31-12-2021                                                                       € 2.947.489
Financieel         2021                                                                             € 551.374
resultaat
Risico's           De prognoses van de resultaten zijn gebaseerd op aannames (restant looptijd, tempo van verkopen, fasering
                   woonrijp maken). De verwachtingen, waar de resultaten op zijn gebaseerd zijn zo goed mogelijk onderbouwd.
                   Echter hoe langer de looptijd van de exploitatie, hoe minder betrouwbaar de prognoses en dus ook het berekende
                   resultaat zijn. Beide gemeenten zijn op basis van de afgesproken verdeelsleutel aansprakelijk voor eventuele
                   verliezen. Al gerealiseerde winsten worden binnen de exploitatie gehouden ter dekking van eventuele risico’s. De
                   gemeente Smallingerland heeft in de jaren 2012-2013 2,6 miljoen bijgestort als gevolg van een voorzienbaar
                   tekort. We gaan er op basis van de huidige verwachtingen vanuit dat er sprake is van een winstgevende
                   exploitatie.
Ontwikkelingen     De toekomstige ontwikkelingen zijn als gevolg van de lange looptijd (tot en met 2028) maar ook door Covid-19
                   uiteraard moeilijker in te schatten. De risico's en die van de partners worden voortdurend gemonitord. De
                   organisatie loopt geen risico voor de continuïteit. De liquiditeitspositie wordt goed bewaakt en er worden zo nodig
                   maatregelen genomen om de taken gedurende deze crisis zo goed mogelijk te blijven uitvoeren.
Programma          3 Economie
Portefeuillehouder Anko Postma
                                                                                                                                    99
</pre>

====================================================================== Einde pagina 99 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 100 ======================================================================

<pre>                                                             Caparis NV
Rechtsvorm         Naamloze vennootschap
Vestigingsplaats   Drachten
Deelnemende        Heerenveen, Leeuwarden,Opsterland, en Smallingerland
partijen
Bestuurlijk belang Op initiatief van een gemeente, die de regierol vervult in de uitvoering van de Participatiewet, werkt Caparis met
                   mensen met een afstand tot de reguliere arbeidsmarkt. Caparis kijkt welk werk bij hen past. Caparis ontwikkelt en
                   bemiddelt mensen naar regulier of beschut werk en zorgt voor begeleiding als een bedrijf dat wenst. Door de
                   gemeente is een dienstverleningsovereenkomst afgesloten met Caparis voor de uitvoering van deze activiteiten.
Zeggenschap        12,5% aandelenkapitaal, 25% zeggenschap
Financieel belang  Bijdrage 2023                                                                               € 3.218.444
                   Bijdrage 2022                                                                               € 3.338.419
Eigen vermogen     1-1-2021                                                                                    € 8.496.000
                   31-12-2021                                                                                  € 8.724.000
Vreemd vermogen 1-1-2021                                                                                       € 26.850.000
                   31-12-2021                                                                                  € 23.613.000
Financieel         2021                                                                                        € 228.000
resultaat
Risico's           Caparis NV is omgevormd naar een sociale onderneming. We blijven aansprakelijk voor mogelijke tekorten op de
                   bedrijfsvoering die ontstaan bij de NV. Door ons geringe aandeel (12,5%) in de nieuwe NV blijft het risico qua
                   omvang beperkt. Onze invloed wordt wel groter omdat in de nieuwe NV de vier eigenaren elk een gelijke stem
                   krijgen.
Ontwikkelingen     Caparis wil hét Talentbedrijf van Fryslân worden. De komende jaren ligt het accent op drie centrale thema’s:
                   talentontwikkeling, rendement en leiderschap. Doelstelling is om in 2030 en eerste circulaire talentbedrijf van
                   Nederland te zijn. Doordat vroegpensionering mogelijk is door de nieuwe cao, gaat de krimp van Sw nog sneller
                   dan gepland. Om blijvend ontwikkelkansen te geven aan zowel de nieuwe doelgroep als de Sw-medewerkers is
                   instroom van nieuwe doelgroepen noodzakelijk om de infrastructuur overeind te kunnen houden. Indien dit niet
                   lukt zullen er andere keuzes moeten worden gemaakt voor de toekomst van Caparis.
Programma          5 Sport, cultuur en recreatie; 6 Sociaal domein; 7 Volksgezondheid en milieu
Portefeuillehouder Rob Jonkman
                                                                                                                                   100
</pre>

====================================================================== Einde pagina 100 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 101 ======================================================================

<pre>                                 Omrin: NV Afvalsturing Fryslân (AF) en NV Fryslân Miljeu (FM)
Rechtsvorm         Naamloze vennootschap
Vestigingsplaats   Leeuwarden
Deelnemende        De Friese gemeenten en diverse andere gemeenten
partijen
Bestuurlijk belang Omrin :NV Afvalsturing (afvalverwerking) en NV Fryslân Miljeu (inzameling) is het bedrijf van en voor gemeenten
                   voor de reinigingstaken. Zij verwerkt het ingezamelde huishoudelijke afval en exploiteert de gemeentelijke
                   milieustraat. Het bedrijf wil als totaaloplosser, op de meest duurzame wijze, de gehele afvalketen bestrijken (van
                   kringloop tot storten). Samen met de aandeelhouders wordt het beleid bepaald.
Zeggenschap        De aandeelhouders hebben zeggenschap via het stemrecht op de aandelen. Opsterland bezit 120 aandelen in de
                   NV Afvalsturing (4,00 %) en 11.381 in de NV Fryslân Miljeu (8,10%).
                                                                               AF en FM
Financieel belang  Bijdrage 2023 (begroot)                                     € 2.096.606
                   Bijdrage 2021 (realisatie)                                  € 2.881.600
                                                                               NV Afvalsturing Fryslân       NV Fryslân Miljeu
Eigen vermogen     1-1-2021                                                    € 61.055.000                  € 9.426.000
                   31-12-2021                                                  € 64.757.000                  € 11.485.000
Vreemd vermogen 1-1-2021                                                       € 132.770.000                 € 20.976.000
                   31-12-2021                                                  € 128.437.000                 € 25.342.000
Financieel         2021                                                        € 4.936.000                   € 2.834.000
resultaat
Risico's           De technische beschikbaarheid van de kapitaalintensieve installaties, de beschikbaarheid van afval en de
                   ontwikkelingen op de energiemarkt. De naar verwachting stijgende energieprijzen zullen geen nadelig effect op de
                   exploitatie hebben door de meestijgende opbrengsten. De belangrijkste risico’s zijn beheersbaar en zijn in lijn met
                   het gewenste risicoprofiel van de onderneming. De onderneming heeft een gezonde financiële positie.
Ontwikkelingen     Inzetten op het maximaal terugwinnen van grondstoffen en duurzame energie uit afval: door innovatie, door
                   verbetering van voor- en nascheiding en door het aangaan van nieuwe samenwerkingen.
                   Omrin gaat voor circulaire bedrijfsvoering: volledig duurzaam transport, meer biodiversiteit op de bedrijfslocaties
                   en circulaire inkoop en een optimale benutting van de installaties.
Programma          2 Verkeer en vervoer; 7 Volksgezondheid en milieu
Portefeuillehouder Rob Jonkman
                                                                                                                                    101
</pre>

====================================================================== Einde pagina 101 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 102 ======================================================================

<pre>                                                            BNG Bank NV
Rechtsvorm         Naamloze vennootschap
Vestigingsplaats   Den Haag
Deelnemende        De Staat, gemeenten, provincies en een hoogheemraadschap
partijen
Bestuurlijk belang BNG is de bank van en voor overheden en instellingen voor het maatschappelijk belang. De kerntaak van de
                   BNG is om tegen lage tarieven krediet te verstrekken aan of onder garantie van Nederlandse overheden.
                   Daarmee speelt de bank een essentiële rol in de financiering van door overheden gewenste maatschappelijke
                   investeringen. De bank draagt duurzaam bij aan het laag houden van de kosten van maatschappelijke
                   voorzieningen voor de burger.
Zeggenschap        De aandeelhouders hebben zeggenschap in de BNG via het stemrecht op de aandelen. Opsterland bezit 66.651
                   aandelen (0,12 %).
Financieel belang  De gemeente ontvangt jaarlijks dividend. Over 2021 was dit € 85.313.
                   Bijdrage voor verrichte diensten is niet van toepassing.
Eigen vermogen     1-1-2021                                                                         € 5.097.000.000
                   31-12-2021                                                                       € 5.062.000.000
Vreemd vermogen 1-1-2021                                                                            € 155.262.000.000
                   31-12-2021                                                                       € 143.995.000.000
Financieel         2021                                                                             € 236.000.000
resultaat
Risico's           De BNG is een solide bank in handen van overheden met een beperkt statutair werkterrein. Dit biedt financiers
                   vertrouwen. De bank heeft een uitstekende toegang tot financieringsmiddelen tegen scherpe prijzen. De bank
                   heeft een gezonde financiële positie. Bij een faillissement valt het geplaatst/gestort aandelenkapitaal van €
                   151.225 weg en moeten kosten worden gemaakt om de uitvoering op andere wijze te continueren.
Ontwikkelingen     Het fundingsbeleid van de BNG Bank blijft onveranderd gericht op permanente toegang tot de geld- en
                   kapitaalmarkt voor de gewenste looptijden en volumes tegen zo laag mogelijke kosten. Er wordt verwacht dat de
                   toenemende inflatie een drukkend effect zal hebben op de ontwikkeling van de winst. De impact van De oorlog in
                   Oekraïne zal zeker impact hebben, maar de maatschappelijke gevolgen hiervan zijn nog niet goed in te schatten.
Programma          0 Bestuur en ondersteuning
Portefeuillehouder Rob Jonkman
                                                                                                                                 102
</pre>

====================================================================== Einde pagina 102 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 103 ======================================================================

<pre>                                            Publiek Belang Elektriciteitsproductie BV
Rechtsvorm           Besloten vennootschap
Vestigingsplaats     Den Bosch
Deelnemende          Enkele gemeenten en provincies (oa. Voormalig aandeelhouders Essent)
partijen
Bestuurlijk belang   Geen.
Zeggenschap          De aandeelhouders hebben zeggenschap via het stemrecht op de aandelen. Opsterland bezit 34.746 aandelen
                     in de PBE (0,02 %).
Financieel belang    Bijdrage voor verrichte diensten is niet van toepassing.
Eigen vermogen       1-1-2021                                                                             € 1.569.395
                     31-12-2021                                                                           € 1.542.025
Vreemd vermogen      1-1-2021                                                                             € 19.533
                     31-12-2021                                                                           € 1.751
Financieel resultaat 2021                                                                                 € -27.370
Risico's             De boekwaarde van de aandelen is verwaarloosbaar, namelijk € 1. Het risico is nihil.
Ontwikkelingen       Het voornemen is om de vennootschap in 2022 te ontbinden en dat de resterende liquide middelen kunnen
                     worden uitgekeerd aan de aandeelhouders naar rato van het aandelenbelang.
                     Het risico en daarmee de aansprakelijkheid voor de aandeelhouders is beperkt tot de hoogte van het nominale
                     aandelenkapitaal van deze vennootschap.
Programma            0 Bestuur en ondersteuning
Portefeuillehouder   Rob Jonkman
                                                                                                                              103
</pre>

====================================================================== Einde pagina 103 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 104 ======================================================================

<pre>                                                        CSV Amsterdam BV
Rechtsvorm         Besloten vennootschap
Vestigingsplaats   Den Bosch
Deelnemende        Enkele gemeenten en provincies (oa. Voormalig aandeelhouders Essent)
partijen
Bestuurlijk belang Deze BV is van tijdelijke aard en handelt reserveringen voor risico’s en verstrekte leningen aan derden van het
                   voormalige Essent af.
Zeggenschap        De aandeelhouders hebben zeggenschap via het stemrecht op de aandelen. Opsterland bezit 464 aandelen in de
                   BV (0,02 %).
Financieel belang  Bijdrage voor verrichte diensten is niet van toepassing.
Eigen vermogen     1-1-2021                                                                                  € 392.593
                   31-12-2021                                                                                € 313.922
Vreemd vermogen 1-1-2021                                                                                     € 27.162
                   31-12-2021                                                                                € 21.121
Financieel         2021                                                                                      € -41.122
resultaat
Risico's           De boekwaarde van de aandelen is verwaarloosbaar, namelijk € 5. Het risico en daarmee de aansprakelijkheid
                   voor de aandeelhouders is relatief gering en beperkt tot de hoogte van het gestort aandelenkapitaal en het
                   resterend werkkapitaal van deze vennootschap.
Ontwikkelingen
                   CSV Amsterdam BV; In de algemene Vergadering van Aandeelhouders van 9 april 2020 is ingestemd met het
                   bereikte compromis over de beëindiging van een geschil over vier betwiste claims en een belastingteruggave.
                   Eveneens heeft de AVA ingestemd het uitkeren van de bedragen genoemd in de vaststellingsovereenkomst
                   (onder inhouding van € 150.000 voor aanvulling werkkapitaal) aan de aandeelhouders na rato van het
                   aandelenbelang in CSV. De vennootschap zal voorlopig nog voortbestaan om op eigen kosten en risico namens
                   Deponie Zuid B.V. (vennootschap onder Attero Holding B.V.), in overleg met de aandeelhoudersommissie, het
                   bezwaar en/of beroep te voeren tegen de Belastingdienst ten aanzien van de naheffingsaanslag
                   afvalstoffenbelasting.
                   Op het moment is de vennootschap in afwachting van de reactie van de Belastingdienst op het bezwaar.
                   Afhankelijk van de reactie van de Belastingdienst en de kans van slagen van een gerechtelijke procedure zal in
                   overleg met Aandeelhouderscommissie de procedure al dan niet worden voortgezet. Na afwikkeling van deze
                   bezwaar- en/of beroepsprocedure of eventuele voortijdige beëindiging van deze procedure zal de vennootschap
                   kunnen worden opgeheven en de resterende liquide middelen kunnen worden uitgekeerd aan de aandeelhouders
                   naar rato van het aandelenbelang.Het risico en daarmee de aansprakelijkheid voor de aandeelhouders is relatief
                   gering en beperkt tot de hoogte van het gestort aandelenkapitaal en het resterend werkkapitaal van deze
                   vennootschap.
Programma          0 Bestuur en ondersteuning
Portefeuillehouder Rob Jonkman
                                                                                                                                 104
</pre>

====================================================================== Einde pagina 104 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 105 ======================================================================

<pre>Grondbeleid
Grondbeleid
Uitgangspunten
De hoofdlijnen van het grondbeleid zijn vastgelegd in de nota Grondbeleid. Dit beleid staat ten dienste
van de programma’s 3 Economie (bedrijventerreinen) en 8 Bouwen, Wonen en Gronden (niet-
bedrijventerreinen). In overeenstemming met de nota Grondbeleid wordt de keuze voor het voeren
van een actief of faciliterend grondbeleid bij het ontwikkelen van nieuwe locatieplannen jaarlijks
vastgelegd in de paragraaf grondbeleid.
In de begroting zijn de baten en lasten van de bouwgrondexploitatie, en de daarmee samenhangende
financiële risico’s, als incidenteel opgenomen (o.b.v. de voorschriften BBV). Doordat (bouw-)grond een
grote (boek-)waarde vertegenwoordigt, heeft het grondbeleid invloed op het weerstandsvermogen
(hoogte van eigen vermogen). Door de grond marktconform te waarderen en door voorzieningen te
vormen voor verwachte tekorten, zijn de financiële risico’s beheersbaar.
In de nota Grondbeleid is vastgesteld dat de keuze voor het voeren van een actief of faciliterend
grondbeleid bij het ontwikkelen van nieuwe locatieplannen jaarlijks gedaan wordt in deze paragraaf
grondbeleid. Evenals in voorgaande jaren zal in 2023 een terughoudend en voorzichtig actief
grondbeleid worden gevoerd over ruimtelijke ontwikkelingen op gemeentelijke grond. Gorredijk
Loevestein fase 4 oost is vanaf 2020 in exploitatie genomen. Bij ontwikkelingen op particuliere
gronden zal de gemeente faciliterend en ondersteunend optreden.
In nagenoeg alle dorpen zijn op dit moment gronden in eigendom voor woningbouw. De
ontwikkelingen op het gebied van bedrijfsvestigingen concentreren zich in de dorpen Gorredijk en (in
mindere mate) Wijnjewoude. Het bedrijventerrein Drachten-Azeven is onderdeel van de
gemeenschappelijke regeling Exploitatiemaatschappij Bedrijvenpark Drachten en valt daarom buiten
het kader van deze paragraaf.
In financieel opzicht wordt een gedegen koers gevaren. Dit uit zich in de navolgende zaken:
         Exploitaties worden zorgvuldig en behoedzaam opgezet. Zo wordt bijvoorbeeld bij het
          investeren in het bouw- en woonrijp maken van locatie(s) rekening gehouden met de
          verwachte grondopbrengsten. Het streven is betalingen optimaal gedekt te houden door
          inkomsten; dit verlaagt het (rente-)risico.
         Winstbepaling en winstneming vindt plaats volgens de geldende verslaggevingsvoorschriften
          (BBV).
         De algemene reserve is de dekking voor de financiële risico’s.
Kaderstellende documenten
Financiële verordening ex artikel 212 Gemeentewet (2017)
Nota Grondbeleid 2018-2021
Ontwikkelingen grondbedrijf
1. Economische situatie en meerjarenperspectief
In 2023 en de daaropvolgende jaren zal de prognose van het financiële resultaat zich stabiliseren ten
opzichte van de prognose in de begroting van 2022. Door de aantrekkende woningmarkt is er een
toename van de vraag naar (koop-)woningen. Zowel in de begroting van 2023 als in het
meerjarenperspectief 2024-2026 zijn de verkopen behoedzaam geraamd.
2. Bouwgrond in exploitatie (BIE)
Er zijn, verspreid over de verschillende dorpen, negen bouwgrondcomplexen in exploitatie bestaande
uit woningbouwlocaties en het bedrijventerrein Gorredijk industrie (Overtoom en Tolbaas). De
boekwaarde van alle complexen was per 31 december 2021 + €0,7 miljoen inclusief (na aftrek van) de
voorziening voor het verwachte tekort van het complex Gorredijk industrie (€0,3 miljoen) en de
voorziening nog uit te voeren werken (€0,1 miljoen voor de afronding van afgesloten complexen).
Prognose van het meerjarige resultaat
                                                                                                    105
</pre>

====================================================================== Einde pagina 105 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 106 ======================================================================

<pre>Het verwachte nog te realiseren resultaat voor de bouwgrond in exploitatie (BIE) is €676.000
(voordelig) en is gebaseerd op recente verkoopprognoses. In de tijd uitgezet zullen de resultaten naar
verwachting als volgt worden gerealiseerd:
                                                                                                     x € 1.000
 Verwacht resultaat BIE
                                                                                            Verwacht resultaat
 In het begrotingsjaar 2023                                                                                604
 In de jaren 2024 t/m 2026                                                                                  72
 In de jaren ná 2026                                                                                         0
 Totaal                                                                                                    676
3. Belangrijke ontwikkelingen/wijzigingen in de prognose van het resultaat
Het begrote nog te realiseren resultaat vanaf 2023 voor de BIE is €0,7 miljoen hoger dan in de
begroting 2022. Dit wordt veroorzaakt door een lager verwacht verlies in het complex Gorredijk
industrie (-€0,3 mln.) en een verschuiving van verkopen van 2022 naar de jaren 2023 en 2024.
Het begrote saldo op de bouwgrondexploitatie (niet-bedrijventerreinen) is in het jaar 2023 €429.000
lager dan begroot in 2022, zie Programma 8 Bouwen, wonen en gronden (resultaat programma). Dit
lagere resultaat (tussentijdse winstneming) is een gevolg van de lagere verwachte grondopbrengsten
(- €1.852.000), lagere kosten bouw- en woonrijp maken (- €236.000) en onderzoek naar mogelijke
gebiedsontwikkeling Loevestein 5&6 (- €80.000).
Het begrote saldo op de bouwgrondexploitatie (bedrijventerreinen) is in het jaar 2023 €179.000 lager
dan begroot in 2022. Dit lagere resultaat is het gevolg van planvoering uitbreiding en transformatie
bedrijventerrein Overtoom (- €120.000) en overige lasten (- €59.000)
4. Algemene risico’s in de grondexploitatie
Het nemen van risico’s is inherent aan grondexploitaties. De volgende risico’s zijn van belang:
           Conjunctuur- en renterisico’s, waardoor de vraag naar bouwgrond kan afnemen en extra
            rentekosten kunnen ontstaan.
           Verandering in woon- en werkvoorkeuren en behoeftes, tussen het tijdstip van het tot stand
            komen van het plan en het moment van aanbieden van de bouwgrond, waardoor het product
            niet meer aansluit op de vraag.
           Het niet tijdig kunnen verwerven van gronden en het stijgen van aankoopprijzen.
           Milieurisico’s.
           Planschadeclaims.
           Hogere prijsstijgingen en lagere opbrengststijgingen dan voorzien in exploitatieberekeningen.
           Archeologische risico’s
           Onvoldoende mogelijkheden in de met de provincie overeengekomen woningbouwruimte.
De risico’s worden beheerst door het uitvoeren van (markt)onderzoeken, door te zorgen voor
flexibiliteit in het proces en door vroegtijdige verwerving van grond tijdens de planontwikkeling.
Daarnaast wordt de financiële ontwikkeling van de onderhanden complexen jaarlijks beoordeeld ten
opzichte van de door de gemeenteraad vastgestelde exploitaties (kredieten). Als de risico’s leiden tot
verwachte negatieve resultaten, zijn hiervoor voorzieningen gevormd.
Actuele risico’s in de bouwgrond in exploitatie
In de lopende grondexploitaties is het risico aanwezig dat toekomstige gebiedsontwikkelingen minder
winstpotentie zullen hebben dan verwacht, bijvoorbeeld doordat de boekwaarden hoog opgelopen zijn
door de gemaakte kosten, zoals bouwrijp maken, of door tegenvallende verkoopopbrengsten.
5. Nog te realiseren resultaten bouwgrond in exploitatie
                                                                                                          106
</pre>

====================================================================== Einde pagina 106 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 107 ======================================================================

<pre>Eind augustus 2022 waren nog 11 gemeentelijke kavels voor woningbouw te koop in de lopende
bouwgrond exploitaties (BIE). Twee kavels in Frieschepalen, vier kavels in Gorredijk-Loevestein fase 4
west, Drie kavels in Ureterp-Noord en twee kavels in Ureterp-Hege Kamp. Er is op dat moment nog
6.247 m2 bouwgrond beschikbaar voor woningbouw. Dit is exclusief 11.000 m2 grond in Terwispel
Kolderveen waarop een geurcirkel (milieucirkel) van een boerderij ligt. Hierdoor is deze grond voor
onbepaalde tijd niet beschikbaar voor woningbouw. Ten westen van dit gebied loopt een dorpsinitiatief
voor woningbouw. Daar heeft de geurcirkel geen betrekking op.
Op de bedrijventerreinen Overtoom en Tolbaas in Gorredijk zijn eind augustus 2022 nog drie kavels
(10.238 m2) en negen kavels (21.203 m2) te koop. Enkele kavels zijn gereserveerd of onder optie.
                                                                                                                              x € 1.000
Nog te realiseren resultaten onderhanden complexen
                                                            Verwacht           Verwacht        Totaal nog te                  Looptijd
                                                            resultaat          resultaat          realiseren
                                                                 2023            ná 2023            resultaat
Woningbouwlocaties:
Frieschepalen - De Skâns                                              6                                     6                      2023
Gorredijk - Loevestein fase 4 - west                                30                 57                  87                      2024
Gorredijk - Loevestein fase 4 - oost                              142                   9                151                       2024
Hemrik - Fabryksleane                                                 4                                     4                      2023
Lippenhuizen - De Wiken                                                                                     0        afgesloten in 2021
Terwispel - Kolderveen                                              12                                     12                      2023
Ureterp - Noord                                                   216                 128                344                       2024
Ureterp - De Hege Kamp                                            194                 161                355                       2024
Wijnjewoude - Zuidwest                                                                                      0                      2022
Totaal woningbouwlocaties                                         604                 355                959
Bedrijventerreinen:
Gorredijk - Industrie                                                 -           - 283 *)              -283                       2025
Totaal bedrijventerreinen                                             -              -283               -283
Totaal nog te realiseren resultaat                                604                  72                676
*) Het verwachte verlies wordt veroorzaakt door het complex Gorredijk Industrie en is afgedekt door een voorziening. Dit verwachte
verlies is ontstaan door meerjarige vertraging in de verkopen terwijl de kosten doorliepen.
                                                                                                                                   107
</pre>

====================================================================== Einde pagina 107 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 108 ======================================================================

<pre>Projecten
Inleiding
Binnen de gemeente Opsterland worden regelmatig projecten opgestart. In sommige gevallen zijn het
initiatieven van burgers uit de gemeente waar de gemeente een toetsende en faciliterende rol heeft en
in andere gevallen zijn het projecten die worden opgestart door de gemeente. De projecten komen
ook naar voren in de programma's. De volgende projecten zijn de belangrijkste projecten waaraan in
2023 wordt gewerkt.
MFA de Tynje
In de MFA De Tynje worden verschillende (basis)voorzieningen gecombineerd, waaronder onderwijs,
ontmoeting en sport. Het dorp wil door het integreren en combineren van functies en ruimten in het
gebouw én door het uitvoeren van zelfwerkzaamheid de gymnastiekvoorziening voor het dorp
behouden. Daartoe heeft het dorp in samenwerking met Stichting Comprix en de gemeente plannen
uitgewerkt.
Na het vaststellen van het ontwerp en het door de raad beschikbaar stellen van het benodigde
uitvoeringskrediet voor de daadwerkelijke bouw, zal het project worden aanbesteed en de benodigde
vergunningen aangevraagd. Vervolgens kan worden gestart met de bouw. De oplevering wordt
voorzien in het voorjaar van 2024. Op verzoek van dorp en Comprix treedt de gemeente op als
bouwheer.
Kindcentrum De Finne - Beetsterzwaag
Voor het gebouw kindcentrum (KC) De Finne zijn stichting Comprix , vv De Sweach en de gemeente
tot een dekkingsplan en financiële onderbouwing gekomen. De partijen zijn een intentieovereenkomst
en een vaststellingsovereenkomst met elkaar aangegaan. De ingeschatte investerings- en
exploitatiekosten zijn opgenomen in de begroting. In 2023 concretiseren we de plannen. Stichting
Comprix neemt het voortouw in dit project en levert een uitvoerbaar bouwplan op. Op basis hiervan
vragen wij het uitvoeringskrediet aan. Na besluitvorming kan de realisatie van het project beginnen.
Dan ontstaat de mogelijkheid voor alle in de directe omgeving gevestigde belanghebbenden om
plannen te maken voor verdergaande samenwerking.
In 2023 vragen wij het uitvoeringskrediet voor de bouw van het kindcentrum en de inrichting van het
openbaar gebied aan. De basis voor berekening van dit krediet is het ontwerp van het gebouw en de
bouwkosten.
Tiny houses Gorredijk
Tiny houses in Gorredijk is een project van de initiatiefgroep tiny houses Gorredijk. Het plan is gestart
als een pilot. De rol van de gemeente is gericht op het ondersteunen in het proces om tot de tiny
houses te komen. Het plan dat nu in ontwikkeling is, gaat ervan uit dat Opsterland het beoogde terrein
aan De Sinneblom in Gorredijk (ongeveer vierduizend vierkante meter) in eerste instantie voor tien
jaar reserveert voor het project.
Met de Initiatiefgroep wordt een erfovereenkomst opgesteld voor het gebruik van de grond. De
beeldkwaliteitscriteria zijn beschreven en het bouw- en woonrijp maken is in voorbereiding. Voor het
bouw- en woonrijp maken wordt een krediet bij u aangevraagd. Vervolgens wordt het werk
aanbesteed en uitgevoerd. Verwacht wordt dat de eerste huisjes begin 2023 geplaatst worden.
Herinrichting de Brink Bakkeveen
Door een bewonerswerkgroep en Plaatselijk Belang is in 2019 een schetsontwerp opgesteld voor de
herinrichting van de Brink Bakkeveen. Deze is tijdens een inloop bijeenkomst gepresenteerd aan het
dorp. De opmerkingen die zijn verzameld zijn verwerkt in het ontwerp. Het ontwerp is medio 2022
uitgewerkt in een bestek en tekeningen en aanbesteed. Uitvoering vindt plaats eind 2022 tot begin
2023.
De herinrichting van de Brink geeft het dorp een impuls. Het centrumgebied wordt verbeterd en
aantrekkelijker voor de regio, recreatie en toerisme. We zetten in op behoud en versterking van de
lokale economie en de toeristische en regionale aantrekkingskracht van het dorp. Het ontwerp sluit
goed aan bij de herinrichting van de Mjûmsterwei die in het voorjaar van 2021 afgerond en opgeleverd
is.
                                                                                                      108
</pre>

====================================================================== Einde pagina 108 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 109 ======================================================================

<pre>Sportcentrum Kortezwaag
Het sportcentrum Kortezwaag wordt uitgebreid en gerenoveerd. Naast de renovatie en uitbreiding van
het sportcentrum wordt ook integraal gekeken naar de verduurzaming van zwembad De Delte. De
plannen worden in samenwerking met de exploitant, stichting De Delte en de gebruikers uitgewerkt.
Nadat het ontwerp gereed is wordt een krediet aangevraagd. Het is de bedoeling de aanbesteding
voor de uitbreiding en renovatie begin 2023 te starten en voor de zomer 2023 definitief te kunnen
gunnen. De realisatie kan dan na de zomer 2023 starten.
BHS
De Burgemeester Harmsma School (BHS) in Gorredijk is een school voor voortgezet onderwijs in de
gemeente Opsterland. Nadat de BHS op eigen initiatief uit het nieuwbouwtraject MFA Gorredijk is
gestapt tijdens de ontwerpfase, heeft het schoolbestuur in 2019 een huisvestingsaanvraag ingediend
voor vervangende nieuwbouw.
Deze aanvraag is geparkeerd in afwachting van de ontwikkelingen bij de BHS. Inmiddels heeft een
bestuurlijke fusie plaatsgevonden tussen Stichting BHS en Stichting OSG Singelland. Beide
schoolbesturen hebben in 2021 de intentie uitgesproken dat het voortbestaan van de BHS in Gorredijk
ook na de fusie gewaarborgd blijft op lange termijn. De huisvestingssituatie van de BHS is daarbij van
belang. Op basis van voortschrijdend inzicht en een nieuwe situatie zijn de plannen van de BHS
veranderd ten opzichte van de oorspronkelijke aanvraag. De BHS streeft nu naar een renovatie- of
vernieuwbouwvariant van de school. De school wil hierbij graag het voorste (en nieuwste) deel van het
gebouw afstoten, bijvoorbeeld door dit in te zetten voor andere functies.
De Skâns
Om te komen tot een (ver)nieuwbouw van De Skâns te Gorredijk wordt een locatiestudie uitgevoerd
als eerste stap. De resultaten worden vervolgens gedeeld met de raad in een raadsconferentie. Doel
van deze raadsconferentie is om het college kaders mee te geven voor het vervolg. Hierna wordt een
haalbaarheidsstudie voorgesteld om het voorkeursscenario van de locatiestudie verder op
detailniveau uit te werken. Er komen zaken aan de orde waaronder de functionele aspecten zoals
verdieping van de mogelijke samenwerkingsmogelijkheden met andere partijen op de locatie en het
aanscherpen en herijking van het bestaande programma van eisen. De ruimtelijke aspecten zoals de
ruimtestaat, het opstellen van een vlekkenplan en de financiële aspecten zoals de exploitatie en het
beheer en een raming van de investeringskosten. Op basis van deze punten volgt er een afweging
met betrekking tot de haalbaarheid van de (ver)nieuwbouw. Na afronding van de haalbaarheidsstudie
volgt opnieuw een bestuurlijk afwegingsmoment (Go or No Go).
In de volgende fase wordt een Schets Ontwerp (SO) opgesteld waarin het opgestelde programma van
eisen en het vlekkenplan (de wensen) van De Skâns visueel gemaakt wordt. In het schetsontwerp
worden de mogelijkheden en onmogelijkheden verkend. Het is in feite een ‘praatplaatje’ om na te
gaan of er bepaalde wensen en eisen bijgesteld moeten worden in samenspraak met de gebruikers.
Als vervolg op het schetsontwerp volgt het Voorlopig Ontwerp (VO) en het Definitief Ontwerp (DO). Na
het DO volgt er opnieuw een bestuurlijk besluitvormingsmoment (Go or No Go).
Invoering omgevingswet
Naar verwachting treedt de Omgevingswet op 1 januari 2023 in werking. Met deze wet wil de overheid
de regels voor ruimtelijke ontwikkeling vereenvoudigen en samenvoegen. Het uitgangspunt bij de
Omgevingswet is ‘decentraal wat kan, centraal wat moet’.
Bij onze planologische producten, zoals Omgevingsvisie en Omgevingsplan, krijgen we meer ruimte
voor eigen afwegingen en maatwerk. De voorbereiding op de nieuwe wetgeving betekent een
bijzondere veranderopgave. Niet alleen op inhoud maar ook voor werkwijzen van personeel en inzet
van middelen. De OWO-gemeenten werken hierin volgens een gezamenlijke aanpak. Uitgangspunt is
‘samenwerken waar dat kan’.
De fysieke leefomgeving wordt met de nieuwe wet breed en samenhangend benaderd. Een sterk en
steeds sneller veranderende wereld met andere opgaven in de fysieke leefomgeving dan voorheen
vraagt om meer ruimte voor initiatieven. Thema’s als duurzaamheid, gezondheid en veiligheid komen
samen in nieuwe instrumenten als de Omgevingsvisie, het Omgevingsplan en programma’s.
                                                                                                    109
</pre>

====================================================================== Einde pagina 109 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 110 ======================================================================

<pre>OWO samenwerking
1.1 De OWO samenwerking vervat in een bestuursovereenkomst en OWO-visie
De bestuursovereenkomst OWO-samenwerking van 2015 heeft per 1 juli 2017 de voltooiing van de
bouw van de huidige drie uitvoerende OWO-afdelingen bereikt. Het terugkerende OWO-jaarplan, dat
is samengesteld uit de jaarplannen van de drie OWO-afdelingen, is daarbij de basis voor de
onderlinge ambities, de bestaande afspraken en de financiële vereffening en verrekening tussen de
drie gemeenten. Een uniek construct in Nederland.
Op politiek en bestuurlijk niveau hebben de raden en de colleges begin 2021 is een nieuwe mijlpaal
bereikt met het door de drie OWO-gemeenteraden ongewijzigd vaststellen van de OWO-visie. In deze
OWO-visie is door de drie OWO-gemeenten overeenstemming bereikt over de onderwerpen en
thema’s die de komende jaren urgent zijn of gaan worden en waar politiek, bestuurlijk en ambtelijk
commitment over is. Naast de in de OWO-visie genoemde thema’s als Omgevingswet, Duurzaamheid
(waaronder de RES en de Warmtevisie) en Recreatie & Toerisme wordt bijvoorbeeld Ondermijning
een belangrijk onderwerp de komende jaren. De omvang en impact van deze thema’s op gemeenten
is groot en het gezamenlijk oppakken levert onderaan de streep voor alle drie gemeenten winst op.
Het betekent dat kennis, kunde, capaciteit en financiën gebundeld kunnen worden én maatwerk voor
de individuele gemeente mogelijk blijft. De OWO-samenwerking biedt hiervoor een vertrouwd
fundament en voorbeelden als de harmonisatie APV en de huidige ervaringen met de Warmtevisie,
laten zien dat het wérkt. De OWO visie is samengevat in 10 topprioriteiten.
1.2 Ontwikkeling van de OWO samenwerking, om blijvend wendbaar in te kunnen spelen op
veranderingen
Afgesproken is dat de vastgestelde visie samen met de raden nader ingevuld en geconcretiseerd zou
worden. Dit heeft in oktober 2021 geleid tot een concretere uitwerking en concrete afspraken. Naast
de controlerende rol van de raden op de P&C cyclus, wordt het gezamenlijk voorbereiden van
complexe (beleids-)onderwerpen georganiseerd via themabijeenkomsten voor de woordvoerders van
de fracties die gaan over dat specifieke onderwerp. Een OWO-klankbordgroep om de OWO-
samenwerking in brede zin met de raden te bespreken zal tweemaal per jaar plaatsvinden.
Invulling geven aan de grote en complexe inhoudelijke opgaven waar de (OWO-)gemeenten de
komende jaren voor aan de lat staan en dat in een tijd waarin de randvoorwaarden als financiën en
capaciteit (arbeidsmarkt) onder druk staan, is een uitdaging! De OWO-samenwerking biedt daarbij
vooral een kans om dit op een goede manier gezamenlijk waar te maken. Toename van taken en
complexiteit, druk op de financiën en druk op kwalitatief goede medewerkers maakt dat de OWO-
gemeenten óók kijken naar de manier waarop de (gezamenlijke) opgaven aangepakt kunnen worden
en de uitvoering vormgegeven kan worden.
Voor de invulling van de werkzaamheden betekent dit onder andere meer datagedreven werken en
adviseren en in het verlengde daarvan ook meer digitaliseren en waar mogelijk ook automatiseren. En
dan ook nog, versneld door de corona-maatregelen, het meer hybride werken. Dit vereist een andere
kijk op de informatiepositie en -voorziening (Informatievisie), maar ook op het kantoorconcept en de
uitrusting voor de medewerkers. En vanzelfsprekend ook op de informatiebeveiliging en privacy.
Hiermee zullen ook de nodige kosten gepaard gaan en mogelijk ook besparingen, door juist via de
OWO-samenwerking minder meerkosten te realiseren.
1.3 Leeswijzer OWO-paragraaf
In hoofdstuk 2 ‘Voortgang uitwerking OWO-visie’ wordt een actualisatie gegeven van de stand van
zaken van de uitvoering van de OWO visie, langs de destijds benoemde 10 topprioriteiten. Daarbij zijn
de prioriteiten 1 (OWO 2.0 - herijken OWO-afdelingen en - zoektocht OWO-identiteit) en 2 (ambities
en inrichting dienstverlening) onderdeel van een continue ontwikkeling van de samenwerking én van
de drie OWO-gemeenten. OWO staat zoals hierboven omschreven, niet stil en omvat inmiddels ook al
veel meer dan de destijds benoemde topprioriteiten.
2. Voortgang uitwerking OWO-visie
Digitalisering
Een rode draad die in de OWO-gemeenten te zien is, is de voortschrijdende digitalisering. Dan gaat
het onder andere over nieuwe applicaties, koppelingen tussen (basis)registraties en digitaal
registreren. Daarnaast hebben ook de wijzigingen in wet- en regelgeving grote invloed en ook hierin
                                                                                                    110
</pre>

====================================================================== Einde pagina 110 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 111 ======================================================================

<pre>speelt de digitalisering een prominente rol zoals bij het Digitaal Stelsel Omgevingswet en de invoer
van landelijke administratieprotocollen. Ook de aanbesteding ICT moet hierbij worden genoemd omdat
hierbij ook rekening is gehouden met voortschrijdende digitalisering en dit is vastgelegd in de eisen en
wensen.
ICT
We gaan grote stappen zetten op het vlak van ICT. Er zijn voor OWO BV extra gelden beschikbaar om
het ‘been bij te trekken’, op het vlak van informatiebeveiliging, de performance van netwerk en
systemen, voor de aansturing van de omvangrijke implementatietrajecten en voor het verder
ondersteunen van de dienstverlening en van het hybride werken. Ook gaan we stap voor stap het
datagedreven werken vormgeven.
Implementatie na aanbesteding ICT
In het voorjaar van 2022 is na de aanbesteding de opdracht gegund aan de huidige leverancier.
Hoewel er geen overgang komt naar een andere leverancier, betekent dit niet dat de implementatie
weinig werk is. Vanwege onder andere migratie naar de Cloud en een Multitenant omgeving (met één
user in drie verschillende omgevingen kunnen werken), vraagt de implementatie de nodige
voorbereiding qua opleidingen, veranderingen in processen, gebruikershandleidingen, migratie van
systemen, ingerichte beheerorganisatie et cetera.
Datagedreven werken
In 2021 en 2022 is gestart met het project Datagedreven werken binnen de OWO-gemeenten. Tevens
wordt onderzocht of aansluiting bij DataFryslân interessant kan zijn voor de gemeenten. Er is
daarnaast nog een recente ontwikkeling: het opstellen van een uitvoeringsplan voor het datagedreven
werken binnen de OWO-gemeenten. De kosten voor het datagedreven werken en aansluiten bij
DataFryslân zijn vanaf begrotingsjaar 2022 al structureel opgenomen in de programmabegrotingen
van de gemeenten.
Organisatieontwikkeling
2023 gaat een (in)spannend jaar worden voor de afdeling OWO BV. De in 2022 ingezette
organisatieontwikkeling zal in 2023 tot wasdom komen. We zullen de samenwerking tussen de
gemeenten versterken door de kaders voor de uitvoering verder te uniformeren. Dit gaat zowel om de
uitvoering van de financiële, als de salaris- en personeelsadministratie, als om de
informatievoorziening, de poststromen en de onderliggende werkprocessen. Dit gaat het mogelijk
maken om de interne bedrijfsprocessen te vereenvoudigen en de hoge werkdruk te verlagen. Alle
seinen staan op groen om een grote stap voorwaarts te zetten. Het grootste risico ligt in het tijdig
vinden van de goede mensen. We hebben al veel vacatures, er gaan medewerkers met pensioen, er
is altijd natuurlijk verloop en we zoeken versterking. In de huidige arbeidsmarkt is het geen sinecure
om op sterkte te komen en te blijven.
Inkoop en verzekeren
De samenwerking op inkoop wordt doorgezet en waar mogelijk versterkt. Hetzelfde geldt voor het
onderdeel verzekeren.
Informatievoorziening
Op verschillende onderdelen, maar met name binnen de (documentaire) informatievoorziening komen
we tot herschikking van taken en een meer toekomstbestendige opbouw van de afdeling.
Beleidsplan Vergunningverlening, toezicht en handhaving fysieke leefomgeving
Voor de periode 2020-2024 is een OWO-breed beleidsplan vastgesteld. De drie gemeenteraden
hebben kaders meegegeven voor dit beleidsplan. In het 4e kwartaal van 2022 wordt op basis van de
college-/coalitieakkoorden gekeken welke accenten er gelegd gaan worden in 2023. Vooral het thema
ondermijning zal een meer prominente plek krijgen in de taken van OWO-VTH.
Ondermijning
Al enige tijd is merkbaar dat de politie zich meer gaat richten op haar kerntaken; het handhaven van
de openbare orde en veiligheid. Gevolg is dat leefbaarheidstaken weinig of geen aandacht meer
krijgen. Bestuurlijk is de wens uitgesproken meer capaciteit in te zetten op leefbaarheid,
verkeersveiligheid, natuur, openbare ruimte en groen; dit wordt vertaald in extra capaciteit voor
toezicht (BOA’s). De afdeling werkt aan accentverschuivingen in taken en competenties om de
beleidsdoelen te kunnen realiseren.
Ondermijning, de beweging waarbij criminele activiteiten steeds meer verweven raken met onze
                                                                                                     111
</pre>

====================================================================== Einde pagina 111 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 112 ======================================================================

<pre>maatschappij, vraagt nadrukkelijk aandacht van onze organisaties. Er zal geïnvesteerd moeten
worden in bewustwording, een scherpe blik bij vergunningverlening (BIBOB toets) en toezicht en
handhaving, om zowel in capaciteit als in kwaliteit toegerust te zijn op deze ontwikkelingen.
De huidige vraag en daarmee het beslag op de beperkte capaciteit, stijgt inmiddels uit boven de
inschatting die gemaakt is in het OWO-breed vastgestelde beleidsplan vergunningverlening, toezicht
en handhaving voor de fysieke leefomgeving. De integrale veiligheidsplannen in de OWO-gemeenten
signaleren eenzelfde behoefte. De OWO-gemeenten hebben elkaar opgezocht op dit thema, om
samen zo efficiënt mogelijk te werken.
Omgevingswet
Op het moment van schrijven is het de invoeringsdatum voor de Omgevingswet gesteld op 1-1-2023.
Daarbij is wel een voorbehoud gemaakt door de Eerste Kamer met betrekking tot het digitaal stelsel.
De OWO-gemeenten werken toe naar realisatie van de minimaal gestelde eisen voor implementatie
van deze wet. Door de vele onzekerheden is hiervoor gekozen en kan geanticipeerd worden op
mogelijke veranderingen. Daarbij is afstemming met de ketenpartners belangrijk, vooral met de
FUMO. De Omgevingswet heeft ook gevolgen voor de legesopbrengsten: meer vergunningsvrij
bouwen leidt tot minder legesinkomsten. Tegelijkertijd treedt de Wet kwaliteitsborging bouwen in
werking. Ook deze wet heeft flinke gevolgen voor de te berekenen leges voor
Omgevingsvergunningen. Zowel de Omgevingswet als de Wet kwaliteitsborging bouwen, zorgen voor
verschuiving van taken. Het is nu nog onduidelijk wat de omvang van deze verschuiving is en wat de
gevolgen voor de omvang van de formatie van OWO-VTH zullen zijn.
Harmonisatie APV
In het najaar van 2021 is een herziene versie van de APV aan de drie OWO-gemeenteraden
aangeboden. Deze is OWO-breed afgestemd en leidt tot meer geharmoniseerde regelgeving binnen
de drie OWO-gemeenten. De komst van de Omgevingswet is de volgende aanjager en verwacht
wordt dat in 2023 een volgende stap gezet wordt in verdere afstemming van APV-regelgeving in
OWO-verband. Daarbij zal nadrukkelijk gekeken worden of verdere harmonisatie bereikt kan worden.
                                                                                                 112
</pre>

====================================================================== Einde pagina 112 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 113 ======================================================================

<pre>Financiële begroting
Overzicht van baten en lasten
Totaaloverzicht per programma
De begrote baten en lasten zijn als volgt over de diverse programma's verdeeld:
(de financiële analyses zijn opgenomen in de beleidsbegroting)
                                               Programmaplan begroting 2023 (x € 1.000)
                               Programma's                                   Baten         Lasten       Saldo
 0 Bestuur en ondersteuning                                                            619        3.761       -3.141
 1 Veiligheid                                                                           25        2.137       -2.113
 2 Verkeer en vervoer                                                                  188        3.610       -3.422
 3 Economie                                                                          1.194        1.542         -348
 4 Onderwijs                                                                           353        3.525       -3.172
 5 Sport, cultuur en recreatie                                                         452        6.615       -6.163
 6 Sociaal domein                                                                    9.771       37.241     -27.470
 7 Volksgezondheid en milieu                                                         6.859        7.714         -856
 8 Bouwen, wonen en gronden                                                          2.003        1.953           50
 Algemene dekkingsmiddelen                                                          62.818          861      61.958
 Overhead                                                                              429       15.121     -14.691
 Vennootschapsbelasting                                                                  0            0            0
 Onvoorzien                                                                              0           38          -38
                        Resultaat voor bestemming                                   84.711       84.116          594
 Mutaties in de reserves:                                                                                          0
 0 Bestuur en ondersteuning                                                                                        0
 1 Veiligheid                                                                                                      0
 2 Verkeer en vervoer                                                                                              0
 3 Economie                                                                                         155         -155
 4 Onderwijs                                                                                                       0
 5 Sport, cultuur en recreatie                                                         155                       155
 6 Sociaal domein                                                                                    30          -30
 7 Volksgezondheid en milieu                                                                                       0
 8 Bouwen, wonen en gronden                                                                                        0
                          Totaal mutaties reserves                                     155          185          -30
 Resultaat na bestemming                                                            84.866       84.301          564
                                                                                                                113
</pre>

====================================================================== Einde pagina 113 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 114 ======================================================================

<pre>Totaaloverzicht baten en lasten
                                                                                                      x € 1.000
Exploitatie              Realisatie 2021    Begroting 2022      Begroting 2023   MJB 2024  MJB 2025  MJB 2026
                                           (incl wijzigingen)
Lasten                              84.703               90.348           84.116    82.221    80.728     80.162
Baten                               90.903               90.365           84.711    85.090    83.848     78.717
Saldo voor bestemming                6.199                   17              594     2.869     3.121     -1.444
Mutaties reserves
Lasten                               4.190                1.236              185       185       185        185
Baten                                1.631                2.012              155       155       155        155
Saldo na bestemming                  3.640                  792              564     2.839     3.091     -1.474
Gronden waarop de ramingen zijn gebaseerd
De ramingen zijn gebaseerd op bestaand beleid. Bedragen (zowel de baten als lasten) zijn niet
meerjarig geïndexeerd. De baten met betrekking tot belastingen en heffingen zijn voor 2023, waar
mogelijk geïndexeerd met het percentage CPI (consumenten prijs index) van 2,4%. Bij het bepalen
van de loonkosten is rekening gehouden met (verwachte) cao-afspraken.
                                                                                                           114
</pre>

====================================================================== Einde pagina 114 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 115 ======================================================================

<pre>Programma 0 - Bestuur en ondersteuning
                                                                                                      x € 1.000
Exploitatie            Realisatie 2021    Begroting 2022      Begroting 2023   MJB 2024   MJB 2025   MJB 2026
                                         (incl wijzigingen)
Lasten                            17.332               18.045           19.779    19.223     18.852      18.579
Baten                             62.443               63.169           63.867    64.823     65.235      60.104
Saldo voor bestemming             45.111               45.123           44.088    45.600     46.383     41.525
Mutaties reserves
Lasten                                 -                1.010                -          -          -          -
Baten                                423                1.109                -          -          -          -
Saldo na bestemming               42.132               45.222           44.088    45.600     46.383     41.525
Programma 1 - Veiligheid
                                                                                                      x € 1.000
Exploitatie            Realisatie 2021    Begroting 2022      Begroting 2023   MJB 2024   MJB 2025   MJB 2026
                                         (incl wijzigingen)
Lasten                             2.049                2.073            2.137      2.202      2.269      2.317
Baten                                  6                   25               25         25         25         25
Saldo voor bestemming             -2.044               -2.048           -2.113     -2.177     -2.245     -2.293
Mutaties reserves
Lasten                                 -                    -                -          -          -          -
Baten                                  -                    -                -          -          -          -
Saldo na bestemming               -2.044               -2.048           -2.113     -2.177     -2.245     -2.293
Programma 2 - Verkeer en vervoer
                                                                                                      x € 1.000
Exploitatie            Realisatie 2021    Begroting 2022      Begroting 2023   MJB 2024   MJB 2025   MJB 2026
                                         (incl wijzigingen)
Lasten                             3.175                3.572            3.610      3.415      3.411      3.411
Baten                                236                  196              188        188        188        188
Saldo voor bestemming             -2.939               -3.376           -3.422     -3.227     -3.223     -3.223
Mutaties reserves
Lasten                               545                    -                -          -          -          -
Baten                                521                    -                -          -          -          -
Saldo na bestemming               -2.963               -3.376           -3.422     -3.227     -3.223     -3.223
                                                                                                           115
</pre>

====================================================================== Einde pagina 115 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 116 ======================================================================

<pre>Programma 3 - Economie
                                                                                                     x € 1.000
Exploitatie           Realisatie 2021    Begroting 2022      Begroting 2023   MJB 2024   MJB 2025   MJB 2026
                                        (incl wijzigingen)
Lasten                            1.223                2.265            1.542        908        672        377
Baten                             1.407                1.991            1.194        686        179        179
Saldo voor bestemming               184                 -274             -348       -222       -493       -197
Mutaties reserves
Lasten                              180                  155              155        155        155        155
Baten                                34                   35                -          -          -          -
Saldo na bestemming                  38                 -395             -503       -377       -648       -352
Programma 4 - Onderwijs
                                                                                                     x € 1.000
Exploitatie           Realisatie 2021    Begroting 2022      Begroting 2023   MJB 2024   MJB 2025   MJB 2026
                                        (incl wijzigingen)
Lasten                            2.921                3.756            3.525      3.618      3.865      3.956
Baten                               346                  627              353        353        371        371
Saldo voor bestemming            -2.575               -3.130           -3.172     -3.265     -3.494     -3.585
Mutaties reserves
Lasten                               28                   41                -          -          -          -
Baten                                 -                  163                -          -          -          -
Saldo na bestemming              -2.603               -3.008           -3.172     -3.265     -3.494     -3.585
Programma 5 - Sport, cultuur en recreatie
                                                                                                     x € 1.000
Exploitatie           Realisatie 2021    Begroting 2022      Begroting 2023   MJB 2024   MJB 2025   MJB 2026
                                        (incl wijzigingen)
Lasten                            6.269                7.371            6.615      6.434      6.368      6.353
Baten                               749                  877              452        452        452        452
Saldo voor bestemming            -5.521               -6.494           -6.163     -5.981     -5.916     -5.901
Mutaties reserves
Lasten                                -                    -                -          -          -          -
Baten                               154                  359              155        155        155        155
Saldo na bestemming              -5.367               -6.135           -6.008     -5.826     -5.761     -5.746
                                                                                                          116
</pre>

====================================================================== Einde pagina 116 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 117 ======================================================================

<pre>Programma 6 - Sociaal domein
                                                                                                     x € 1.000
Exploitatie           Realisatie 2021    Begroting 2022      Begroting 2023   MJB 2024   MJB 2025   MJB 2026
                                        (incl wijzigingen)
Lasten                           37.947               38.763           37.241    36.542     36.218      36.070
Baten                            11.783               10.926            9.771     9.721      9.721       9.721
Saldo voor bestemming           -26.164              -27.838          -27.470   -26.822    -26.498     -26.349
Mutaties reserves
Lasten                               30                   30               30        30         30          30
Baten                                37                  130                -          -          -          -
Saldo na bestemming             -26.157              -27.738          -27.500   -26.852    -26.528     -26.379
Programma 7 - Volksgezondheid
                                                                                                     x € 1.000
Exploitatie           Realisatie 2021    Begroting 2022      Begroting 2023   MJB 2024   MJB 2025   MJB 2026
                                        (incl wijzigingen)
Lasten                           10.471               11.405            7.714     7.837      7.840       7.867
Baten                             9.865                9.334            6.859     6.919      6.919       6.919
Saldo voor bestemming              -606               -2.071             -856      -919       -921        -949
Mutaties reserves
Lasten                                -                    -                -          -          -          -
Baten                               262                  120                -          -          -          -
Saldo na bestemming                -344               -1.951             -856      -919       -921        -949
Programma 8 - Bouwen, wonen en gronden
                                                                                                     x € 1.000
Exploitatie           Realisatie 2021    Begroting 2022      Begroting 2023   MJB 2024   MJB 2025   MJB 2026
                                        (incl wijzigingen)
Lasten                            3.316                3.097            1.953     2.043      1.232       1.232
Baten                             4.068                3.221            2.003     1.924        759         759
Saldo voor bestemming               752                  124               50      -119       -473        -473
Mutaties reserves
Lasten                                5                    -                -          -          -          -
Baten                               200                   96                -          -          -          -
Saldo na bestemming                 947                  220               50      -119       -473        -473
                                                                                                          117
</pre>

====================================================================== Einde pagina 117 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 118 ======================================================================

<pre>Incidentele baten en lasten
                                                                                                      x €1.000
 Progr.        Omschrijving                                          2023      2024     2025        2026
               Baten
       8       Resultaat grondexploitatie                                499       364      -277             5
               Onttrekkingen aan de reserves
       5       Reserve recreatie en toerisme                             155       155       155           155
 Totaal incidentele baten                                                654       519      -122           160
               Lasten
               Dotaties in de reserves:
       3       Reserve recreatie en toerisme                             155       155       155           155
       6       Reserve verbouw dorpshuizen                                30        30        30            30
 Totaal incidentele lasten                                               185       185       185           185
 Totaal incidenteel resultaat                                            469       334      -307           -25
Toelichting Incidentele baten en lasten
Vorig jaar heeft de toezichthouder de handreiking incidentele baten en lasten opgesteld, met de
gemeente gedeeld en in een gesprek verduidelijkt. Een belangrijk aandachtspunt uit de handreiking is
dat dat lasten, ook al zijn ze tijdelijk van aard, niet incidenteel zijn als het een kerntaak van de
gemeente is. Het gevolg van het verwerken van de handreiking is dat ten opzichte van voorgaande
jaren er bijna geen incidentele baten en lasten meer zijn opgenomen in de begroting. Er staan nu
alleen nog de baten en lasten die volgens de BBV verplicht als incidenteel opgenomen moeten
worden.
Lasten die we vorig jaar nog incidenteel opnamen, zoals personele lasten en subsidies, zijn dus niet
als incidenteel verwerkt als structureel. Dit betekent overigens niet dat deze lasten nu ook in alle jaren
van de begroting staan. Er kan nog wel steeds gekozen worden om lasten, zoals formatie, maar
tijdelijk op te nemen in de begroting. Het is nu echter een last die meetelt voor het structurele resultaat
in dat betreffende jaar. De in de begroting 2022 opgenomen incidentele baten en lasten voor het jaar
2023 en verder zitten dus nog steeds met dezelfde looptijd in deze begroting. Ze zijn nu dus verwerkt
als structurele lasten maar dan van tijdelijk van aard.
Reserves
Reserve recreatie en toerisme
De baten (toeristenbelasting) worden aan deze reserve toegevoegd en de lasten (kosten van
recreatie) wordt aan deze reserve onttrokken. Doel is egalisatie van de kosten.
Reserve verbouw dorpshuizen
Het dorpshuizenbeleid is gebaseerd op het uitgangspunt dat elk dorp beschikt over een openbare
accommodatie voor sociale- en culturele activiteiten. Het doel van deze reserve is het dekken van de
gemeentelijke bijdrage in de kosten van verbouwing van dorpshuizen.
Baten
Resultaat grondexploitatie
Betreft het verwachte resultaat op grondexploitatie plus een dekking voor de rente van de
kapitaalverstrekking en de dekking voor de gemaakte uren ontwikkeling, projecten, uitvoering en
beheer.
                                                                                                          118
</pre>

====================================================================== Einde pagina 118 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 119 ======================================================================

<pre>Uiteenzetting financiële positie
Balans
                                                                                                  x €1.000
                             Geprognosticeerde balans 2022 tot en met 2026 (ultimo)
                      Activa               2022            2023            2024       2025      2026
Vaste activa
Immateriële vaste activa                          964             920             876       832        788
Materiële vaste activa                         57.000          57.000          57.000    57.000     57.000
Financiële vaste activa                        17.333          13.570          10.185     7.145      4.105
Totaal vaste activa                            75.297          71.490          68.061    64.977     61.893
Vlottende activa
Voorraden                                         600             600             600       600        600
Uitzettingen <1 jr                              8.400           8.400           8.400     8.400      8.400
Liquide middelen                                9.000           9.000           9.000     9.000      9.000
Overlopende activa                              4.466           4.762           4.477     4.919      4.557
Totaal vlottende activa                        22.466          22.762          22.477    22.919     22.557
Totaal activa                                  97.763          94.252          90.538    87.896     84.450
                     Passiva               2022            2023            2024       2025      2026
Vaste passiva
Eigen vermogen                                 29.287          29.881          32.283    35.711     34.291
Voorzieningen                                   8.376           8.071           7.755     7.485      7.259
Vaste schulden                                 36.800          33.000          29.200    25.400     21.600
Totaal vaste passiva                           74.463          70.952          69.238    68.596     63.150
Vlottende passiva
Netto vlottende schulden                        4.300           4.300           4.300     4.300      4.300
Overlopende passiva                            19.000          19.000          17.000    15.000     17.000
Totaal vlottende passiva                       23.300          23.300          21.300    19.300     21.300
Totaal passiva                                 97.763          94.252          90.538    87.896     84.450
                                                                                                      119
</pre>

====================================================================== Einde pagina 119 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 120 ======================================================================

<pre>EMU-Saldo
De begroting is opgesteld in overeenstemming met een stelsel van baten en lasten.
Het EMU-saldo gaat niet uit van baten en lasten, maar gaat uit van ontvangsten en uitgaven van de
gemeente, berekend op transactiebasis en overeenkomstig de voorschriften van het Europese
systeem van nationale en regionale rekeningen in de Europese Unie.
Als gevolg van Europese regelgeving mogen EU-lidstaten een begrotingstekort (EMU-saldo) hebben
van maximaal 3% van het bruto binnenlands product (BBP). Aan dit maximale tekort van 3% hebben,
naast de Rijksoverheid, ook de decentrale overheden een aandeel. De EMU-systematiek werkt op een
andere manier dan het baten- en lastenstelsel dat de gemeenten hanteren. Investeringen tellen
bijvoorbeeld niet mee in het stelsel van baten en lasten, daarbij wordt uitgegaan van de kapitaallasten
van de investeringen. Investeringen in een jaar tellen echter wel volledig mee in het EMU-saldo. Bij
een sluitende begroting kan een gemeente daardoor toch een negatief EMU-saldo hebben. Het EMU-
saldo van onze gemeente voor 2022 komt uit op positief €580.000, wat betekent dat in EMU-termen
de inkomsten groter zijn dan de uitgaven.
Het jaarlijkse aandeel in het EMU-saldo van de decentrale overheden is gesteld op 0,4%. Er is geen
onderverdeling naar gemeenten, provincies en waterschappen vastgesteld. Het aandeel in het EMU-
tekort betreft een inspanningsverplichting, er staat momenteel geen sanctie op een eventuele
overschrijding van het toegestane EMU-tekort.
                                                                                                 x €1.000
 Berekening EMU-saldo
                                                                     2021   2022   2023   2024      2025
 1 (+) Exploitatiesaldo vóór toevoeging aan c.q. onttrekking uit       17    594   2.869  3.121    -1.444
       reserves (zie BBV, artikel 17c).
 2 (-) Mutatie (im)materiële vaste activa                            -528    -44     -44    -44       -44
 3 (+) Mutatie voorzieningen                                         -352   -305    -316   -270      -226
 4 (-) Mutatie voorraden (incl. bouwgronden in exploitatie)          -197      -       -      -         -
 6 (-) Verwachte boekwinst/verlies bij de verkoop van financiële        -      -       -      -         1
       vaste activa en (im)materiële vaste activa, alsmede de
       afwaardering van financiële vaste activa
       Berekend EMU-saldo                                             390    333   2.597  2.895    -1.627
                                                                                                     120
</pre>

====================================================================== Einde pagina 120 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 121 ======================================================================

<pre>Reserves
                                                                                                                                          x € 1.000
                                                             2022                         2023                2024         2025         2026
Algemene reserve                      primo 2022     bij     af     ult. 2022    bij    af     ult. 2023    ult. 2024    ult. 2025    ult. 2026
Buffer                                         7.500       -      -        7.500      -     -         7.500        7.500        7.500         7.500
Vrij besteedbaar                              12.087     867    480       12.475      -     -        12.475       12.475       12.475        12.475
Totaal algemene reserve                       19.587     867    480       19.975      -     -        19.975       19.975       19.975        19.975
Bestemmingsreserves
Reserve Corona                                 1.502       -  1.010          492      -     -           492          492          492           492
Reserve Duurzaamheid                               -     750      -          750      -     -           750          750          750           750
Reserve Organisatiedoelstellingsfonds            338       -      -          338      -     -           338          338          338           338
Reserve Werkplek van de toekomst                   -     260      -          260      -     -           260          260          260           260
Reserve Onderhoud wegen                          297       -      -          297      -     -           297          297          297           297
Reserve Recreatie en toerisme                    534     155    389          300   155   155            300          300          300           300
Reserve De Treffer                               263       -      -          263      -     -           263          263          263           263
Reserve Huisv basisonderwijs                   4.142       -    163        3.979      -     -         3.979        3.979        3.979         3.979
Reserve Huisv speciaal onderwijs                 439      41      -          480      -     -           480          480          480           480
Reserve Verbouw dorpshuizen                      115      30      -          145     30     -           175          205          235           265
Reserve Zwembad Bakkeveen                         37       -      -           37      -     -            37           37           37            37
Reserve Riolering                                 86       -      -           86      -     -            86           86           86            86
Reserve Energietransitie                         467       -      -          467      -     -           467          467          467           467
Reserve Komplannen                               206       -      -          206      -     -           206          206          206           206
Reserve Invoering omgevingswet                   345       -      -          345      -     -           345          345          345           345
Totaal bestemmingsreserves                     8.771  1.236   1.562        8.445   185   155          8.475        8.505        8.535         8.565
Totaal reserves                               28.358  2.103   2.041       28.420   185   155         28.450       28.480       28.510       28.540
                                                                                                                                               121
</pre>

====================================================================== Einde pagina 121 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 122 ======================================================================

<pre>Voorzieningen
                                                                                                                                            x € 1.000
                                                             2022                             2023                      2024        2025        2026
                                             Primo 2022    Bij     af     ult. 2022   Bij     af     ult. 2023   ult. 2024   ult. 2025   ult. 2025
Voorziening wethouderspensioenen                     4.111      25    135       4.001      25    146       3.880       3.759       3.638        3.517
Voorziening strategisch personeelsplan (SPP)           230       -     32         198       -     30         168         138         120          120
Voorziening onderhoud sportvelden                        -      55      -          55      55      -         110         165         220          275
Voorziening onderhoud rioleringen                    1.959     226    452       1.733     226    452       1.507       1.281       1.159        1.064
Voorziening beheersplan kunstwerken                  1.256     257    457       1.056     257    457         856         655         455          254
Voorziening onderhoud gebouwen                         556     681    534         703     681    534         850         997       1.144        1.291
Voorziening begraafrechten                             490      80      -         570      70      -         640         700         750          800
Voorziening nog uit te voeren werken                   126       -     66          60       -      -          60          60           -            -
Totaal voorzieningen                                 8.728  1.324   1.676       8.376  1.314   1.619       8.071       7.755       7.486        7.321
                                                                                                                                                 122
</pre>

====================================================================== Einde pagina 122 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 123 ======================================================================

<pre>Bijlage: Overzicht geraamde baten en lasten per taakveld
Overzicht geraamde baten en lasten per taakveld
                                                                                        x € 1.000
Taakveld                                                              Baten    Lasten   Saldo
0.1       Bestuur                                                            -    1.488    -1.488
0.10      Mutaties reserves                                                155      185       -30
0.11      Resultaat van de rekening van baten en lasten                      -      564      -564
0.2       Burgerzaken                                                      233    1.220      -987
0.3       Beheer overige gebouwen en gronden                               127    1.026      -899
0.4       Overhead                                                         429   15.121   -14.691
0.5       Treasury                                                         259       64       196
0.61      OZB woningen                                                   3.267      820     2.446
0.62      OZB niet-woningen                                              1.546        -     1.546
0.63      Parkeerbelasting                                                   -        -         -
0.64      Belastingen overig                                                98        -        98
0.7       Algemene uitkering en overige uitkeringen gemeentefonds      57.907         -    57.907
0.8       Overige baten en lasten                                            -       40       -40
1.1       Crisisbeheersing en brandweer                                      -    1.940    -1.940
1.2       Openbare orde en veiligheid                                       25      197      -173
2.1       Verkeer en vervoer                                               185    3.594    -3.409
2.3       Recreatieve havens                                                 -        -         -
2.4       Economische havens en waterwegen                                   -        -         -
2.5       Openbaar vervoer                                                   3       16       -13
3.1       Economische ontwikkeling                                         226      344      -119
3.2       Fysieke bedrijfsinfrastructuur                                   789    1.065      -275
3.3       Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen                               -       37       -37
3.4       Economische promotie                                             179       96        83
4.1       Openbaar basisonderwijs                                            -      268      -268
4.2       Onderwijshuisvesting                                              25    1.845    -1.821
4.3       Onderwijsbeleid en leerlingenzaken                               328    1.411    -1.083
5.1       Sportbeleid en activering                                        200      393      -193
5.2       Sportaccommodaties                                               125    1.249    -1.124
5.3       Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie        -      354      -354
5.4       Musea                                                              6       75       -69
5.5       Cultureel erfgoed                                                  2       88       -85
5.6       Media                                                              -      593      -593
5.7       Openbaar groen en (openlucht) recreatie                          119    3.863    -3.744
                                                                                             123
</pre>

====================================================================== Einde pagina 123 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 124 ======================================================================

<pre>6.1    Samenkracht en burgerparticipatie             159  2.107 -1.949
6.2    Wijkteams                                       -    620   -620
6.3    Inkomensregelingen                          9.407 11.450 -2.043
6.4    Begeleide participatie                         50  3.292 -3.242
6.5    Arbeidsparticipatie                             5  1.233 -1.228
6.6    Maatwerkvoorzieningen (WMO)                   150  1.393 -1.243
6.71   Maatwerkdienstverlening 18+                     -  7.068 -7.068
6.72   Maatwerkdienstverlening 18-                     -  8.351 -8.351
6.81   Geëscaleerde zorg 18+                           -    423   -423
6.82   Geëscaleerde zorg 18-                           -  1.304 -1.304
7.1    Volksgezondheid                                20  1.493 -1.473
7.2    Riolering                                   3.180  2.291    889
7.3    Afval                                       3.509  2.781    728
7.4    Milieubeheer                                    -    860   -860
7.5    Begraafplaatsen en crematoria                 150    288   -138
8.1    Ruimtelijke ordening                            -    344   -344
8.2    Grondexploitatie (niet bedrijventerreinen)  1.244    793    450
8.3    Wonen en bouwen                               759    815    -56
Totaal                                            84.866 84.866      0
                                                                  124
</pre>

====================================================================== Einde pagina 124 =================================================================

<br><br>