<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Begroting 2024
Versie: 4 oktober 2023 - BW
Pagina 49 - Jaartal gecorrigeerd van 2025 naar 2035
Pagina 77 - Paragraaf bedrijfsvoering: Tekst informatiebeveiliging
vervangen voor de juiste tekst voor het jaar 2024.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>2</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>Inhoudsopgave
Inhoudsopgave .........................................................................................................................................3
Inleiding ....................................................................................................................................................5
Programma 0 | Bestuur en ondersteuning ...............................................................................................7
   Thema Bestuur .....................................................................................................................................8
   Thema Dienstverlening en Organisatie ................................................................................................8
   Wat mag het kosten ........................................................................................................................... 10
Programma 1 | Veiligheid ...................................................................................................................... 14
   Thema Crisisbeheersing en brandweer ............................................................................................ 14
   Thema Openbare orde en veiligheid ................................................................................................. 15
   Wat mag het kosten ........................................................................................................................... 16
Programma 2 | Verkeer en vervoer ....................................................................................................... 17
   Thema Verkeer, vervoer en wegen ................................................................................................... 17
   Wat mag het kosten ........................................................................................................................... 18
Programma 3 | Economie ...................................................................................................................... 20
   Thema Ondernemen en werkgelegenheid ........................................................................................ 20
   Thema Grondexploitatie - bedrijventerreinen .................................................................................... 21
   Wat mag het kosten ........................................................................................................................... 21
Programma 4 | Onderwijs ...................................................................................................................... 24
   Thema Onderwijs .............................................................................................................................. 24
   Wat mag het kosten ........................................................................................................................... 27
Programma 5 | Sport, cultuur en recreatie ............................................................................................ 29
   Thema Cultuur ................................................................................................................................... 29
   Thema Recreatie en Toerisme .......................................................................................................... 30
   Thema Openbaar groen .................................................................................................................... 30
   Thema Sport ...................................................................................................................................... 31
   Wat mag het kosten ........................................................................................................................... 32
Programma 6 | Sociaal domein ............................................................................................................. 35
   Thema Uitvoering sociale wetgeving ................................................................................................. 36
   Thema Maatschappelijke ondersteuning ........................................................................................... 38
   Thema Jeugdhulp .............................................................................................................................. 40
   Thema Dorpenbeleid en dorpshuizen ............................................................................................... 42
   Wat mag het kosten ........................................................................................................................... 43
Programma 7 | Volksgezondheid en milieu ........................................................................................... 46
   Thema Milieu ..................................................................................................................................... 46
   Thema Gezondheid en Leefstijl ......................................................................................................... 47
   Thema Duurzaamheid ....................................................................................................................... 48
   Wat mag het kosten ........................................................................................................................... 51
Programma 8 | Bouwen, wonen en gronden ......................................................................................... 54
   Thema Ruimtelijke ordening .............................................................................................................. 55
                                                                                                                                                              3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>   Thema Wonen ................................................................................................................................... 55
   Thema Landschap, Natuur, Biodiversiteit, Landbouw en Erfgoed .................................................... 56
   Thema Grondexploitatie - niet bedrijventerreinen en vastgoed ........................................................ 56
   Wat mag het kosten ........................................................................................................................... 58
Paragrafen ............................................................................................................................................. 60
   Lokale heffingen ................................................................................................................................ 60
   Weerstandsvermogen en risicobeheersing ....................................................................................... 65
   Onderhoud kapitaalgoederen ............................................................................................................ 69
   Financiering ....................................................................................................................................... 73
   Bedrijfsvoering ................................................................................................................................... 76
   Openbaarheidsparagraaf ................................................................................................................... 78
   Verbonden partijen ............................................................................................................................ 78
   Grondbeleid ....................................................................................................................................... 91
   Projecten............................................................................................................................................ 94
   OWO samenwerking ......................................................................................................................... 96
Financiële begroting .............................................................................................................................. 99
   Overzicht    van baten en lasten ........................................................................................................ 99
      Incidentele baten en lasten .......................................................................................................... 104
   Uiteenzetting financiële positie ........................................................................................................ 106
Bijlage: Overzicht geraamde baten en lasten per taakveld ................................................................. 111
                                                                                                                                                          4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>Inleiding
Inleiding
Perspectiefbrief
In de perspectiefbrief 2023 - in de gemeenteraad besproken op 10 juli 2023 - staat uitvoerig
beschreven in welke situatie we onze plannen voor 2024 en verder maken. In deze inleiding op de
begroting 2024 vatten we dat kort samen.
Sluitend
De begroting van de gemeente moet structureel sluitend zijn. Dat betekent dat we de structurele
uitgaven kunnen betalen met structurele inkomsten. Daarbij hebben we als gemeente een keuze: we
kunnen de jaarbegroting voor het volgende jaar sluitend maken (dus 2024). Of we maken de
meerjarenraming sluitend (dus 2025 tot en met 2027). Beide mag overigens ook. Gemeenteraad en
B&W hebben beide uitgesproken te kiezen voor de eerste mogelijkheid: een begroting die in 2024
sluitend is.
Daarmee blijft de situatie voor de jaren erna onzeker. Want zoals de feiten nu liggen, krijgen we als
gemeenten vanaf 2026 te weinig geld van het Rijk om ons werk goed te kunnen doen. Kortgeleden
heeft de Vereniging van Nederlandse Gemeenten daarin een helder standpunt ingenomen: laat het
tekort vanaf 2026 in de begroting staan, zolang het Rijk niet over de brug komt. Die lijn vindt u terug in
deze begroting.
Ontwikkelingen
Anders dan een paar jaar terug, stellen we een begroting vast in een tijd van grote onzekerheden.
Daarbij gaat het om verschillende dingen. Er is nog steeds een oorlog aan de gang, dicht bij ons. Met
allerlei menselijke en economische gevolgen. De klimaatcrisis vraagt om maatregelen. De verhouding
tussen overheid en inwoners staat onder druk; het terugwinnen van vertrouwen is een grote en
belangrijke opgave. Het Rijksbeleid is onzekerder dan ooit en daarmee ook de gevolgen voor de
(financiën van) de gemeenten. Tot slot hebben we ook zelf als gemeente Opsterland te maken met
stijgende kosten.
Er is bij al deze onzekerheden na de bespreking van de perspectiefbrief nog een extra onzekerheid
bijgekomen: de val van kabinet Rutte IV en de komende Tweede Kamerverkiezingen.
Uitkomsten gesprek perspectiefbrief verwerkt
De uitkomsten van het gesprek in de raad over de perspectiefbrief 2023 zijn in de begroting verwerkt.
Alle financiële wensen uit de perspectiefbrief staan in de begroting. In deze begroting zijn ook de eerst
stappen gezet om motie om de begroting meer smart te formuleren uit te voeren. Doelstellingen en
maatregelen zijn zo veel mogelijk smart geformuleerd.
De cijfers in deze begroting gaan over alles wat we als gemeente in 2024 gaan doen: het lopende
werk (het verstrekken van uitkeringen, vergunningen en paspoorten, het onderhouden van contacten
met onze partners enzovoort). De teksten in de begroting gaan vooral over wat er nieuw of extra is en
wat voldoende smart is voor 2024.
Reguliere werkzaamheden
In de begroting staan in beginsel geen teksten over wat we als reguliere werkzaamheden
beschouwen. U kunt dan denken aan het verlenen van uitkeringen en vergunningen, het verstrekken
van paspoorten, het onderhouden van contacten met partners in onze netwerken e.d. Alles wat we als
reguliere werkzaamheden beschouwen hebben we wel in de cijfers verwerkt, maar niet apart in de
teksten benoemd.
Het betekent overigens niet dat die werkzaamheden niet van belang zijn, integendeel. In onze
verantwoordingsdocumenten komt dat deel van het werk nadrukkelijk aan de orde. Maar we schrijven
volgens vast gebruik niet elk jaar opnieuw in de begroting hetzelfde op voor wat reguliere
werkzaamheden zijn.
We geven wel aan het begin van alle programma's, na de kaderstellende documenten, een korte
opsomming van de belangrijkste reguliere werkzaamheden binnen dat programma. Daarbij hebben we
                                                                                                          5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>beleidsvoorbereiding en ondersteuning van het bestuur niet bij elk programma apart benoemd. Ook
dat is wel een belangrijk onderdeel van het werk dat de ambtelijke organisatie voor raad en college
doet.
Vaststellen begroting
Deze begroting wordt voorgelegd ter vaststelling in de raadsvergadering van 6 november 2023.
Financieel beeld
 Volgens de geldende voorschriften is het saldo van de structurele baten en lasten bepalend voor het
resultaat van de begroting, incidentele baten en lasten mogen daarvoor niet meegenomen worden.
Het financiële beeld ziet er als volgt uit:
 Financieel overzicht begroting 2024 (bedragen x € 1.000,-)
 Omschrijving                                                           2024    2025     2026     2027
 Saldo baten en lasten                                                    3.846   6.470   -1.129    -911
 Saldo toevoegingen en onttrekkingen aan reserves                            84      64       64      64
 Begrotingssaldo                                                          3.930   6.534   -1.065    -847
 Verdeeld in
 Incidenteel begrotingssaldo                                                442     173     -162    -162
 Structureel begrotingssaldo                                              3.488   6.361     -903    -685
                                                                                                       6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>Programma 0 | Bestuur en ondersteuning
Programma 0 | Bestuur en ondersteuning
Coalitieakkoord
Deze bestuursperiode is het coalitieakkoord van Opsterlands Belang, de FNP, de PvdA en de
ChristenUnie leidend. Tegelijk passen we beleid en uitvoering aan, als nieuwe omstandigheden
daarom vragen.
Samen met de samenleving
Als gemeentelijke overheid staan we dicht bij de samenleving. Dat blijkt op verschillende manieren.
We betrekken inwoners, instellingen en bedrijven bij onze plannen. We zijn duidelijk over hun rol. We
laten zien welke stappen we zetten en welk resultaat we willen bereiken. Onze communicatie is
duidelijk. Daarbij houden we rekening met al onze inwoners. Daarom gebruiken we digitale middelen
én is er de mogelijkheid van persoonlijk contact.
Gemeenteraad
De gemeenteraad is verantwoordelijk voor de kaders, voor de budgetten en voor de controle op de
uitvoering. Daarom betrekken B&W de gemeenteraad aan het begin van de belangrijke processen.
Zelfstandige gemeente - samenwerken
We zijn als Opsterland een zelfstandige gemeente in Zuidoost-Fryslân en dat willen we blijven.
Tegelijk hebben we anderen nodig om onze doelen te halen. Vooral omdat de opgaven voor
gemeenten groter en ingewikkelder worden. Daarom werken we samen met Ooststellingwerf en
Weststellingwerf in OWO-verband. Ook met andere gemeenten, zoals Heerenveen en Smallingerland,
werken we samen. Wij zijn lid van de P10, een samenwerkingsverband van meer dan 30 grote
plattelandsgemeenten. We brengen onze belangen onder de aandacht van de landelijke en Europese
politiek. Dit doen wij bijvoorbeeld via de VNG en de VFG.
Organisatie
We hebben een professionele organisatie, die aansluit op de koers die de gemeenteraad en B&W
bepalen. De organisatie past haar manier van werken aan op de netwerksamenleving. De organisatie
is een lerende organisatie. Een professionele organisatie vraagt om goed werkgeverschap en
werknemerschap. De organisatie doet haar werk met voldoende kwaliteit en voldoende menskracht.
Kaderstellende documenten
Coalitieakkoord Opsterland 2022-2026 - Mei-inoar foarút
Romte en ferskaat 2013
Bestuursovereenkomst OWO-samenwerking (2015)
Standpuntbepaling voortgang OWO-samenwerking (2016)
OWO-visie (2021)
Reguliere werkzaamheden
      Interne advisering en ondersteuning bedrijfsvoering (communicatie, HR, financiën, control,
          inkoop, ICT)
      Behandelen juridische procedures (bezwaar, beroep)
      Verstrekken van documenten (rijbewijs, paspoort en uittreksels)
      Vastleggen van levensloop bepalende momenten (geboorte, huwelijk, partnerschap,
          overlijden en verhuizingen)
      Het te woord staan van burgers, ondernemers en andere partijen die informatie over en van
          de gemeente zoeken.
                                                                                                      7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>Thema Bestuur
Doelstellingen
Wij versterken de mienskip en het vertrouwen in de overheid
Het vertrouwen van inwoners in de overheid staat onder druk. Beide - de mienskip en dat vertrouwen -
zijn onmisbaar. Wij gaan daarom met de samenleving de mienskip versterken en het vertrouwen in de
overheid vergroten. We geven concreet invulling aan participatie door de samenleving. Daarbij zijn de
verwachtingen over en weer vanaf het begin helder.
Maatregelen
We betrekken jongeren bij de politiek
Omschrijving (toelichting)
1. In 2024 evalueren we de instelling van de kinderburgemeester. Op basis van de evaluatie bepaalt
de gemeenteraad of en hoe we ermee verdergaan.
2. We hebben een jeugdraad en/of andere vormen van betrokkenheid van jongeren. Jongeren hebben
daardoor een concrete rol in of rond het politieke proces.
Wij hebben een visie op participatie en een participatieverordening
Omschrijving (toelichting)
1. De gemeenteraad stelt een visie op participatie vast en een participatieverordening. Daarin staan
de spelregels voor het samenwerken van inwoners en gemeente. Bijvoorbeeld hoe de gemeente
inwoners betrekt bij het maken en uitvoeren van beleid. In de visie en de verordening regelen we in
elk geval dat vanaf het begin helder is welke rollen en verantwoordelijkheden de samenleving en de
gemeente hebben.
2. Na een jaar doen we een eerste evaluatie hoe de visie en de verordening werken.
Doelstellingen
(Digitale) informatie bij de gemeente is veilig
Er gelden duidelijke regels voor hoe we als gemeente omgaan met (digitale) informatie. Een belangrijk
voorbeeld is de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG).
Maatregelen
In 2024 onderzoeken we 20 bedrijfsprocessen op informatieveiligheid
Omschrijving (toelichting)
1. In 2024 versterken we de gelegde basis. We voeren de basisprincipes van de AVG verder in. Dit
doen we door privacy-onderzoeken uit te voeren binnen bestaande en nieuwe bedrijfsprocessen. In
2024 onderzoeken we 20 processen. Dit zorgt er voor dat we persoonsgegevens alleen verwerken
wanneer dat mag en nodig is. De kans op misbruik van gevoelige informatie wordt zo kleiner.
2. Daarnaast blijven we inzetten op privacy bewustzijn en het trainen van medewerkers. In 2024
volgen nieuwe medewerkers een klassikale training en spelen ze een virtual reality game. Alle
medewerkers krijgen elke week een privacy-vraag voorgelegd.
Thema Dienstverlening en Organisatie
Doelstellingen
De gemeentelijke organisatie is professioneel en eigentijds
De ambtelijke organisatie is dienstverlenend aan de gemeenteraad en B&W en aan de samenleving.
Zij doet haar werk professioneel en eigentijds.
                                                                                                     8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>Maatregelen
Wij brengen de actuele positie van de ambtelijke organisatie in beeld
Omschrijving (toelichting)
1. We brengen in beeld welke opgaven er liggen voor de ambtelijke organisatie, wat dat van de
organisatie vraagt en wat er voor nodig is om die opgaven aan te kunnen. Daarbij is gezonde
werkdruk een randvoorwaarde.
2. We onderzoeken wat nodig is om een sterke positie op de arbeidsmarkt te hebben en te houden.
3. We onderzoeken of en hoe het mogelijk is om de arbeidsvoorwaarden in de OWO-gemeenten te
harmoniseren.
4. We gaan het gemeentehuis herinrichten. Daarbij verduurzamen we het gebouw en we maken het
geschikt voor eigentijds werken.
Doelstellingen
De dienstverlening van de ambtelijke organisatie is goed
De dienstverlening van de ambtelijke organisatie is klantvriendelijk, professioneel en gericht op het
vinden van oplossingen. In de basis is het antwoord op een vraag 'ja, mits...'.
Maatregelen
Onze dienstverlening krijgt minstens een 7
Omschrijving (toelichting)
Wij meten hoe de samenleving de gemeentelijke dienstverlening waardeert. Daarbij is de minimale
score een 7. In die metingen krijgen in elk geval diverse onderdelen van de dienstverlening aandacht.
Bijvoorbeeld of we goed bereikbaar zijn en of onze digitale diensten goed functioneren.
Beleidsindicatoren
De formatie neemt in 2024 met 2 fte toe. Deze toename is de formatie die in de perspectiefbrief 2023
is toegekend voor de uitvoering van de gemeentelijke taken voor 2024 e.v. In de perspectiefbrief 2023
is deze formatie-uitbreiding verder toegelicht.
Waar formatie staat voor de maximale omvang van de organisatie staat de bezetting voor de feitelijke
omvang van de organisatie. Voor de begroting 2024 is het gepresenteerde cijfer een prognose. Die is
gebaseerd op de bezetting op 1 januari 2023 opgehoogd met de toename van de formatie met 2 fte.
Dit is gedaan met de aanname dat het wel de bedoeling is dat formatie ook wordt ingevuld. Naar
verwachting zal de bezetting wel lager uit gaan vallen omdat het aantal moeilijk in te vullen vacatures
blijft stijgen
De stijging van de apparaatskosten komt vooral doordat OWO-kosten en de loonsom zijn
toegenomen. De kosten voor de OWO-uitvoering zijn een aantal jaren constant gehouden. Echter ook
daar geldt dat de (ICT) risico's toenemen en de bedrijfsvoering steeds afhankelijker wordt van deze
diensten. In de perspectiefbrief 2023 was voor 2024 een bijstelling van ongeveer € 0,23 mln.
geraamd. De tweede oorzaak voor de stijging van de apparaatskosten zijn de loonkosten. Deze
stijgen door twee oorzaken. De eerste is de indexatie van de loonkosten voor 2024. Voor de begroting
is uitgegaan van 3,1% o.b.v. de macro economische verkenning maart 2023 van het CBS. De begrote
loonkosten stijgen hierdoor met € 1,1 mln. Daarnaast stijgen de loonkosten met € 0,17 mln. door de
uitbreiding van de formatie met 2 fte.
De externe inhuur wordt bepaald op basis van de werkelijke inhuur kosten. De externe inhuurkosten
worden niet afzonderlijk begroot en daarom is deze indicator nog niet bekend voor 2023 en 2024.
Het percentage overhead daalt met 2,3%. In absolute zin is de omvang van de overhead niet
afgenomen. De de uitvoeringskosten, inclusief de bijbehorende salarislasten, zijn wel toegenomen.
Hierdoor is de totale omvang van de lasten gestegen waardoor de overhead naar verhouding dus een
kleiner deel uitmaakt van de totale lasten.
                                                                                                        9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>Beleidsindicatoren    Eenheid                                                                       2021     2022     2023     2024
Formatie              Fte per 1.000 inwoners                                                         7,6      8,1       8,5      8,5
Bezetting             Fte per 1.000 inwoners                                                         7,1      6,9       7,9      7,6
Apparaatskosten       Kosten per inwoner                                                           € 735    € 833     € 893        €
                                                                                                                                959
Externe inhuur        Kosten als % van totale loonsom + totale kosten inhuur externen             14,4%    19,6%           x        x
Overhead              % van totale lasten                                                         13,0%    14,2%     17,4% 15,1%
Bron: eigen gegevens
De berekening van deze indicatoren is gebaseerd op het document van de VNG ´Definities beleidsindicatoren ‘bestuur en
organisatie´.
Verbonden partijen
      CSV Amsterdam B.V. (voormalig Claim Staat Vennootschap B.V.) voortgekomen uit de
          verkoop van Essent.
         NV Bank Nederlandse Gemeenten.
Vennootschapsbelasting
De verwachte lasten voor de vennootschapsbelasting worden voor 2024 ingeschat op nihil.
Onvoorzien
Voor onvoorziene uitgaven is in 2024 € 37.500 beschikbaar (€ 1,25 per inwoner).
Wat mag het kosten
Mutaties in de reserves worden verwerkt in programma 0 maar niet alle reserves hebben betrekking
op programma 0. Om een juiste financiële analyse per programma te kunnen maken zijn in
onderstaande tabel enkel de mutaties van programma 0 reserves meegenomen.
                                                                                                                         x € 1.000
Exploitatie                    Realisatie 2022     Begroting 2023        Begroting 2024    MJB 2025     MJB 2026      MJB 2027
                                                  (incl wijzigingen)
Lasten                                    21.149                21.624             19.828      19.102        18.819         18.646
Baten                                     70.509                66.230             69.699      71.735        65.243         64.967
Saldo voor bestemming                     49.360                44.606             49.871      52.633        46.424         46.321
Mutaties reserves
Lasten                                       260                13.575                  -             -            -              -
Baten                                      1.146                14.350                 17          137          137            137
Saldo na bestemming                       50.246                45.381             49.888      52.770        46.561         46.458
                                                                                                                                  10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre> Specificatie per taakveld
                                                                                                                                  x € 1.000
 Specificatie                                                                      Begroting 2023         Begroting 2024        Mutatie
                                                                                                                               begroting
                                                                                                                               2023/2024
 Saldo per taakveld
 0.1 Bestuur                                                                                   -1.571                 -1.659            -88
 0.10 Mutaties reserves                                                                         1.512                     84         -1.428
 0.11 Resultaat van de rekening van baten en lasten                                               186                 -3.930         -4.116
 0.2 Burgerzaken                                                                                 -948                   -884             64
 0.3 Beheer overige gebouwen en gronden                                                          -656                 -1.024           -368
 0.4 Overhead                                                                                -16.375                 -14.316          2.059
 0.5 Treasury                                                                                     215                    233             18
 0.61 OZB woningen                                                                              2.447                  2.474             27
 0.62 OZB niet-woningen                                                                         1.546                  1.594             48
 0.64 Belastingen overig                                                                           94                     94              -
 0.7 Algemene uitkeringen en overige uitkeringen gemeentefonds                                59.894                  63.399          3.505
 0.8 Overige baten en lasten                                                                      -40                    -40              -
 Saldo voor bestemming                                                                        46.304                  46.025           -279
 Stortingen reserves
 Kapitaallastendekkingsreserve Verduurz. gemeentelijke gebouwen                                -3.000                                 3.000
 Opvang en begeleiding ontheemden                                                                -500                                   500
 Kapitaallastendekkingsreserve projecten                                                     -10.000                                 10.000
 Kapitaallastendekkingsreserve Werkplek van de toekomst                                           -75                                    75
 Totaal stortingen reserves                                                                  -13.575                                 13.575
 Onttrekkingen reserves
 Perspectiefbrief 2023                                                                        14.350                                -14.350
 Kapitaallastendekkingsreserve Werkplek van de toekomst                                                                   17             17
 Totaal onttrekkingen reserves                                                                14.350                      17        -14.333
 Saldo na bestemming                                                                          47.079                  46.042         -1.037
 Tussen het hoofdoverzicht en de specificatie per taakveld zit een verschil van €3.846.000,- Dit ontstaat doordat alle mutaties
 reserves op taakveld 0.10 geboekt zijn ( € 84.000).
 Om het juiste inzicht per programma te krijgen worden de mutaties in de reserve toegelicht in het desbetreffende programma ipv in
 programma 0.
  Verder is in het hoofdoverzicht het resultaat van de begroting er uit gehaald, in de specificatie is dit zichtbaar op taakveld 0.11
 (€3.930.000).
Toelichting op de financiën
Het saldo van dit programma is in 2024 € 1.037.000 nadeliger dan in 2023
Algemeen
De directe personeelslasten worden verplicht toegerekend aan die taakvelden waar het personeel in
kwestie wordt ingezet. De gedachte hierachter is dat zo inzichtelijk wordt hoeveel van de lasten in
taakveld nodig zijn voor de personele inzet op dat taakveld. De toerekening van de personeelslasten
over de verschillende taakvelden is in 2024 gestegen. Dit is het gevolg van de hogere personele
kosten (zie toelichting hieronder bij taakveld 0.4). Over alle programma's gerekend, is deze
toerekening budgettair neutraal.
Toelichting per taakveld:
                                                                                                                                            11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>Taakveld 0.1 Bestuur geeft in 2024 een nadeel van € 88.000 ten opzichte van 2023
De toerekening van de directe personeelslasten naar dit taakveld geeft een nadeel van € 84.000. De
indexatie van de vergoedingen van het college en de raad geven een nadeel van € 65.000. In de
perspectiefbrief 2023 (jaarschijf 2024) was deze indexatie volledig begroot (in taakveld 0.4). De
eenmalige budgetten in 2023 uit de perspectiefbrief 2023 geven een voordeel van € 68.000. Het
betreft kosten voor: de werving van de burgemeester (€ 30.000), de bijdrage aan de wederopbouw
Syrië en Turkije (€ 30.000) en het afscheid van de waarnemend burgemeester en de installatie van de
nieuwe burgemeester (€8.000). De overige posten geven per saldo een nadeel van € 7.000.
Taakveld 0.10 Reserves geeft in 2024 een nadeel van € 1.428.000 ten opzichte van 2023
De mutaties in de reserves worden steeds bij het desbetreffende programma toegelicht.
Taakveld 0.11 Resultaat van de rekening baten en lasten geeft in 2024 een verschil van €
4.116.000 ten opzichte van 2023
Het verwachte resultaat van de begroting 2023 na verwerking van alle raadsbesluiten bedraagt €
186.000 nadelig. Het verwachte voordelige begrotingsresultaat 2024 is € 3.930.000. Het
begrotingsresultaat is in 2024 dus € 4.116.000 voordeliger dan in 2023.
Taakveld 0.2 Burgerzaken geeft in 2024 een voordeel van € 64.000 ten opzichte van 2023
De doorberekening van de directe personeelslasten geeft een voordeel van € 64.000.
Taakveld 0.3 Beheer overige gebouwen en gronden geeft in 2024 een nadeel van € 368.000 ten
opzichte van 2023
De effecten van de nieuwbouw Langezwaag Noord en Landerijen (beide perspectiefbrief 2023) geven
in 2023 eenmalig een voordeel van € 283.000. Ten opzichte van 2024 is dit een nadeel van €
283.000. De doorbelasting van de directe personeelskosten geeft een nadeel van € 204.000. Als
gevolg van de verbetering en de verduurzaming van het voormalig Groene Kruis gebouw (raadsbesluit
4-11-2022) worden deze kosten (€ 12.000) vanaf 2024 afgeschreven. Dit geeft vanaf 2024 hogere
kosten Dit is een nadeel.
De eenmalige verlaging van energiekosten in 2023 (perspectiefbrief 2023, € 9.000) geeft, voor de
gebouwen in dit taakveld, een nadeel in 2024.
In 2023 is de inventarisatie van ruimtelijke projecten (€ 140.000, begroting 2023) begroot, dit
eenmalige budget geeft een voordeel in 2024.
Taakveld 0.4 Overhead geeft in 2024 een voordeel van € 2.059.000 ten opzichte van 2023
De personeelskosten zijn in 2024 gestegen € 300.000 ten opzichte van 2023. Dit is een nadeel. De
personeelskosten zijn begroot op basis van de werkelijke salariskosten voor 2024. In de
perspectiefbrief 2023 zijn voor zowel formatie als indexatie middelen opgenomen. Ten opzichte van de
perspectiefbrief is in de begroting 2024 geen aanvullende formatie opgenomen.
In de begroting 2024 is voor knelpunten in de ambtelijke organisatie € 120.000 opgenomen. Dit
bedrag is vanaf 2024 structureel opgenomen. In 2024 geeft dit een nadeel.
 In de perspectiefbrief 2023 zijn de financiële gevolgen verwerkt van de eerste management
rapportage 2023 en de kaders 2024 van de drie OWO-afdelingen. Dit geeft in 2024 een lagere last
van € 28.000 ten opzichte van 2023. De personeelskosten voor de OWO-afdelingen zijn in 2024
gestegen € 307.000 ten opzichte van 2023. Dit is een nadeel. De totale kosten voor het derde deel
van de OWO-afdelingen zijn in 2024 met € 279.000 gestegen ten opzichte van 2023.
In de perspectiefbrief 2023 zijn eenmalige budgetten voor 2023 beschikbaar gesteld voor: Opleidingen
€ 75.000, RI&E werkplek klimaat € 50.000, RI&E verbouw balies Publiekscentrum € 50.000,
Informatiebeveiligingsplan € 25.000 en media-apparatuur € 20.000. In 2024 geeft dit een voordeel van
€ 220.000.
In 2023 zijn de energielasten eenmalig verlaagd met € 45.000 (perspectiefbrief 2023). Voor 2024 geeft
deze eenmalige verlaging een nadeel van € 45.000 in dit taakveld.
                                                                                                  12
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>De toerekening van de directe personeelslasten naar alle taakvelden in de begroting 2024 geeft een
voordeel van € 3.109.000. De toerekening van de directe personeelslasten geeft aan taakveld 0.4
een nadeel van € 505.000. Per saldo geeft dit een voordeel van € 2.604.000.
De kapitaallasten voor de Werkplek van de toekomst zijn vanaf 2024 € 17.000. Dit geeft een nadeel.
In de reserve mutatie worden deze onttrokken de kapitaallastendekkingsreserve.
De overige verschillen geven een nadeel van € 4.000.
Taakveld 0.5 Treasury geeft in 2024 een voordeel van € 18.000 ten opzichte van 2023
Dit is veroorzaakt doordat in 2024 geen rente meer wordt toegerekend aan de kapitaalslasten.
Taakvelden 0.61 OZB woningen en 0.62 OZB niet woningen geven in 2024 een voordeel van €
75.000 ten opzichte van 2023
Er is een een hogere opbrengst OZB van € 149.000. Dit voordeel is het gevolg van de jaarlijkse
indexering van de OZB-tarieven. Daarnaast zijn de kosten (in OWO-verband) voor de
aanslagoplegging (zowel personeel als materieel) met € 74.000 gestegen. Per saldo een voordeel van
€ 75.000.
Taakveld 0.64 Belastingen overig geeft in 2024 geen verschil ten opzichte van 2023
Taakveld 0.7 Algemene uitkeringen en overige uitkeringen gemeentefonds geeft in 2024 een
voordeel van € 3.505.000 ten opzichte van 2023
Dit voordeel is ontstaan door diverse voor- en nadelen waaronder de uitkeringsfactor (€ 4.180.000
voordelig), de herijking van het gemeentefonds (€ 321.000 nadelig), diverse integratie en
decentralisatie uitkeringen (€ 240.000 nadelig) en mutaties in de grondslagen van de maatstaven (€
114.000 nadelig).
Taakveld 0.8 Overige baten en lasten geeft in 2024 geen verschil ten opzichte van 2023
De mutatie in de reserves
De stortingen in de reserves in 2023 zijn besloten in de perspectiefbrief 2023. In 2024 zijn geen
stortingen begroot. De onttrekking uit de reserve in 2023 is besloten in de perspectiefbrief 2023. In
2024 worden de afschrijvingslasten uit de reserve Werkplek van de toekomst onttrokken.
                                                                                                      13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>Programma 1 | Veiligheid
Programma 1 | Veiligheid
Doelstelling
De leefomgeving in Opsterland is veilig en gezond.
Introductie op het programma en relevante trends en ontwikkelingen
Ervaring en feiten
Veiligheid gaat over ervaring (hoe veilig voelen inwoners zich) en feiten (bijvoorbeeld hoeveel
inbraken zijn er).
Integraal
Het gaat bij veiligheid over veel verschillende onderdelen. Dat varieert van overlast door personen met
verward gedrag tot georganiseerde criminaliteit. In het bevorderen van veiligheid, is er integraal
aandacht voor die verschillende onderdelen. We letten op alle schakels in de veiligheidsketen, we
werken samen met partners en we houden rekening met andere beleidsterreinen.
Mienskip
We stimuleren en ondersteunen eigen initiatieven van inwoners en organisaties om de veiligheid te
vergroten.
Kaderstellende documenten
Integraal Veiligheidsbeleid Opsterland 2019-2022
Beleidsplan Vergunningverlening, Toezicht en Handhaving - Fysieke Ruimtelijke Leefomgeving 2020 -
2024 OWO-gemeenten
Reguliere werkzaamheden
      Procesregie op complexe casuïstiek openbare orde en veiligheid
      Regie op aanpak ondermijning
      Regie op inbraakpreventie
      Regie op jeugdoverlast
      Regie op aanpak jaarwisseling
      Advisering evenementen op gebied van veiligheid
      Beheer crisisorganisatie
Thema Crisisbeheersing en brandweer
Doelstellingen
Wij zijn voorbereid op een crisis of incident
Wij zijn als gemeente goed voorbereid op een crisissituatie of incident.
Maatregelen
In 2024 actualiseren we de plannen en processen
Omschrijving (toelichting)
We actualiseren in 2024 alle plannen en processen die vallen onder crisisbeheersing. We
organiseren opleidingen en oefeningen. Daarmee professionaliseren we de crisisorganisatie om zo
goed voorbereid te zijn op inzet bij een ramp, crisis of incident.
                                                                                                     14
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>Thema Openbare orde en veiligheid
Doelstellingen
Wij hebben zicht op ondermijnende criminaliteit en verminderen die
In 2024 geven we uitvoering aan het uitvoeringsprogramma ondermijning. We zetten verschillende
instrumenten in om ondermijnende criminaliteit te ontdekken en krachtig te bestrijden. Bijvoorbeeld
door de bewustwording te vergroten. We zorgen er zo voor dat er minder maatschappelijke
voedingsbodem voor is.
Maatregelen
We actualiseren het Bibob- en Damoclesbeleid
Omschrijving (toelichting)
In 2024 actualiseren we het Bibob- en Damoclesbeleid. Hiermee sluiten we aan op actuele wet- en
regelgeving. Met het Bibob-beleid kunnen we de integriteit beoordelen van personen en instanties
waarmee we als lokale overheid zaken doen. Met het Damoclesbeleid kunnen we bestuursrechtelijke
maatregelen nemen tegen panden die met drugshandel te maken hebben.
Doelstellingen
Wij vergroten het veiligheidsbewustzijn en de zelfredzaamheid in de samenleving
Opsterland is een veilige gemeente. Dit houden we in 2024 vast. Met de inzet van handhaving, het
jongerenwerk en andere ketenpartners verminderen we (ernstige) overlast in de buurt en beperken we
escalatie. In 2024 gaan we maatregelen uitvoeren om inwoners en ondernemers weerbaar te maken
tegen woninginbraken en heling.
Maatregelen
De gemeenteraad stelt het Integraal Veiligheidsbeleid 2024-2026 vast
Omschrijving (toelichting)
1. In 2024 stelt de gemeenteraad nieuw veiligheidsbeleid vast. Onderdeel daarvan is de
veiligheidsagenda.
2. Na vaststelling door de gemeenteraad, geven we uitvoering aan de prioriteiten in het beleid en de
agenda.
Beleidsindicatoren
                                                                                  Opsterland            Nederland
 Beleidsindicatoren                                            Eenheid                   2020 2021 2022      2020 2021 2022
 Winkeldiefstallen                                             Per 1.000 inwoners         0,5  0,3  0,7        2,0 1,8  2,3
 Diefstallen uit woning                                        Per 1.000 inwoners         0,8  0,5  0,8        1,8 1,3  1,4
 Geweldsmisdrijven                                             Per 1.000 inwoners         1,8  2,0  1,8        4,5 4,3  4,6
 Vernielingen en beschadigingen (in de openbare ruimte)        Per 1.000 inwoners         3,4  4,0  3,5        6,2 6,0  6,0
 Verwijzingen Halt                                             Per 1.000 jongeren         3,0  8,0  4,0       11,0 8,0  8,0
 * voor deze periode zijn (nog) geen cijfers bekend (gemaakt).
 Bron: www.waarstaatjegemeente.nl - Bron geraadpleegd op 7 september 2023
                                                                                                                          15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>Wat mag het kosten
Mutaties in de reserves worden verwerkt in programma 0 maar niet alle reserves hebben betrekking
op programma 0. Om een juiste financiële analyse per programma te kunnen maken zijn in
onderstaande tabel de mutaties van programma 1 reserves meegenomen.
                                                                                                                    x € 1.000
Exploitatie                   Realisatie 2022    Begroting 2023      Begroting 2024     MJB 2025       MJB 2026    MJB 2027
                                                (incl wijzigingen)
Lasten                                   3.087                 6.243            6.527            2.465       2.449      2.449
Baten                                    3.541                 4.125            4.118               18          18         18
Saldo voor bestemming                      454                -2.118           -2.409           -2.447      -2.431     -2.431
Mutaties reserves
Lasten                                        -                    -                -                -           -          -
Baten                                         -                    -                -                -           -          -
Saldo na bestemming                        454                -2.118           -2.409           -2.447      -2.431     -2.431
Specificatie per taakveld
                                                                                                         x € 1.000
Specificatie                                                         Begroting 2023   Begroting 2024    Mutatie
                                                                                                       begroting
                                                                                                       2023/2024
Saldo per taakveld
1.1 Crisisbeheersing en brandweer                                              -1.940           -2.108        -168
1.2 Openbare orde en veiligheid                                                  -178             -301        -123
Saldo voor bestemming                                                          -2.118           -2.409        -291
Stortingen reserves
Totaal stortingen reserves                                                          -                -           -
Onttrekkingen reserves
Totaal onttrekkingen reserves                                                       -                -           -
Saldo na bestemming                                                            -2.118           -2.409        -291
Toelichting op de financiën
Het saldo van dit programma is in 2024 € 291.000 nadeliger dan in 2023
Taakveld 1.1. Crisisbeheersing en brandweer geeft in 2024 een nadeel van € 168.000 ten
opzichte van 2023
De kosten van dit programma zijn gestegen door een hogere bijdrage aan Veiligheidsregio Fryslân
(VRF), onderdeel brandweer en rampenbestrijding. Dit om aan te sluiten met de vastgestelde
begroting 2024 van de VRF. Dit geeft een nadeel van € 158.000. De toerekening van de directe
personeelslasten geeft een nadeel van € 10.000.
Taakveld 1.2 Openbare orde en veiligheid geeft in 2024 een nadeel van € 123.000 ten opzichte
van 2023
De toerekening van de directe personeelslasten geeft een nadeel van € 123.000.
                                                                                                                           16
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>Programma 2 | Verkeer en vervoer
Programma 2 | Verkeer en vervoer
Goed bereikbaar
Opsterland is goed bereikbaar. Daarbij zijn de ligging aan de A7 en de aanwezigheid van meerdere
provinciale wegen van belang. Opsterland is daardoor een prima gemeente om te wonen en te
werken. De goede verbindingen zijn ook van waarde voor wie in Opsterland woont en bijvoorbeeld in
de grotere plaatsen in de buurt werkt. Daarom is een goed gemeentelijke wegenstelsel van groot
belang.
Beeldkwaliteitsplan
Het in stand houden van het wegennet (en waterwegen) vraagt daarbij nadrukkelijk aandacht. We
onderhouden onze wegen, bruggen, duikers, kades en dergelijke op de manier die vastligt in het
beeldkwaliteitsplan openbare ruimte. Hierin is sprake van een verantwoorde balans in de
kwaliteitsniveaus van deze belangrijke kapitaalgoederen. Veiligheid en bereikbaarheid staan hierin
centraal.
Fiets- en voetpaden
Het netwerk van fiets- en voetpaden heeft een belangrijke fijnmazige functie. Niet alleen voor wonen
en werken. Maar zeker ook voor recreatie & toerisme in onze gemeente. We onderhouden de fiets- en
voetpaden goed, zodat ze uitnodigen tot gebruik.
Openbaar vervoer
Voor de leefbaarheid en vitaliteit van het platteland is het openbaar vervoer een belangrijke
voorziening voor onze inwoners. De vergrijzing van de bevolking zal de vraag naar (passend)
openbaar vervoer vergroten. We zoeken - waar we als gemeente een rol hebben - naar maatwerk.
Daarmee houden we het aanbod bereikbaar en betaalbaar en laten het aansluiten op de vraag.
Kaderstellende documenten
Gemeentelijk verkeer en vervoerplan 2010 Bereikbaar zijn en blijven (GVVP)
Evaluatie Gemeentelijk verkeer en vervoerplan 2010
Meerjaren uitvoerend beleidsplan gladheidbestrijding (2011)
Beeldkwaliteitsplan openbare ruimte 2021-2025
Inkoop- en aanbestedingsbeleid gemeenten Ooststellingwerf, Weststellingwerf en Opsterland 2014
Fietsagenda Zuidoost-Fryslân 2019
Reguliere werkzaamheden
     In stand houden bovengrondse infrastructuur (wegen, fiets- en voetpaden, parkeerterreinen)
     Onderhoud wegen combineren met verbeteren verkeersveiligheid
     Monitoren verkeer (intensiteit, snelheid en categorie) op gemeentelijke wegennet
     Diverse activiteiten verkeerseducatie
Thema Verkeer, vervoer en wegen
Doelstellingen
De 16 dorpen in onze gemeente zijn goed en veilig toegankelijk
Weggebruikers kunnen zich veilig en snel binnen de gemeente verplaatsen. Het wegennet is
afgestemd op gebruik en functie.
Maatregelen
We breiden het netwerk van elektrische laadpunten voor auto’s met 20 uit
Omschrijving (toelichting)
Als onderdeel van de Provinciale concessie breiden we het aantal elektrische laadpalen in de
gemeente verder uit. Op basis van het aantal aanvragen, gaan we ervan uit dat we twintig nieuwe
laadpalen realiseren in de openbare ruimte.
                                                                                                     17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>We onderzoeken de mogelijkheden om bermschade te verminderen
Omschrijving (toelichting)
Langs verschillende erftoegangswegen buiten de bebouwde kom komt periodiek bermschade voor.
We onderzoeken in 2024 de mogelijkheden om deze schade te verminderen. We vertalen dit naar
concrete acties om uit te voeren.
We werken mee aan de Doorfietsroute Drachten – Heerenveen
Omschrijving (toelichting)
Samen met de provincie en met Heerenveen en Smallingerland gaan we een doorfietsroute maken
tussen Drachten en Heerenveen. Dit wordt een onderdeel van een nog langere route. Daarmee
stimuleren we het (elektrisch) fietsgebruik. Op dit traject kunnen fietsers zich comfortabel, veilig en
aantrekkelijk verplaatsen van, naar en tussen de kernen.
We onderzoeken de parkeersituatie in Beetsterzwaag
Omschrijving (toelichting)
In Beetsterzwaag ervaart een aantal inwoners, ondernemers en bezoekers parkeeroverlast. Samen
met Plaatselijk Belang en de ondernemersvereniging gaan we de parkeersituatie onderzoeken.
Daarbij houden we rekening met de subjectieve (wat mensen ervaren) en objectieve (feiten) kant.
Wat mag het kosten
Mutaties in de reserves worden verwerkt in programma 0 maar niet alle reserves hebben betrekking
op programma 0. Om een juiste financiële analyse per programma te kunnen maken zijn in
onderstaande tabel de mutaties van programma 2 reserves meegenomen.
                                                                                                         x € 1.000
 Exploitatie              Realisatie 2022    Begroting 2023      Begroting 2024   MJB 2025   MJB 2026   MJB 2027
                                            (incl wijzigingen)
 Lasten                               3.687                3.827            4.004      4.072      4.072      4.072
 Baten                                  292                  188              200        200        200        200
 Saldo voor bestemming               -3.395               -3.639           -3.804     -3.872     -3.872     -3.872
 Mutaties reserves
 Lasten                                                        -                -          -          -          -
 Baten                                  185                   71                -          -          -          -
 Saldo na bestemming                 -3.210               -3.568           -3.804     -3.872     -3.872     -3.872
                                                                                                                18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre> Specificatie per taakveld
                                                                                                x € 1.000
 Specificatie                                    Begroting 2023       Begroting 2024        Mutatie
                                                                                           begroting
                                                                                           2023/2024
 Saldo per taakveld
 2.1 Verkeer en vervoer                                        -3.626               -3.796           -170
 2.5 Openbaar vervoer                                             -13                   -8              5
 Saldo voor bestemming                                         -3.639               -3.804           -165
 Stortingen reserves
 Totaal stortingen reserves                                         -                    -              -
 Onttrekkingen reserves
 Perspectiefbrief 2023                                             71                    -            -71
 Totaal onttrekkingen reserves                                     71                    -            -71
 Saldo na bestemming                                           -3.568               -3.804           -236
Toelichting op de financiën
Het saldo van dit programma is in 2024 € 236.000 nadeliger dan in 2023
Taakveld 2.1 Verkeer en vervoer geeft in 2024 een nadeel van € 170.000 ten opzichte van 2023
De toerekening van de directe personeelslasten geeft een nadeel van € 621.000.
In de perspectiefbrief 2023 is voor 2023 een eenmalig budget beschikbaar gesteld voor: het
afwaarderen Leidyk in Wijnjewoude € 150.000, een proef met de toepassing van plastic roads €
50.000 en de realisatie voetgangersoversteekplaats (zebrapad) in Frieschepalen € 10.000. Deze
eenmalige budgetten in 2023 geven lagere kosten in 2024. Dit is een voordeel van totaal € 210.000.
Bij de vaststelling van het Beeldkwaliteitsplan openbare ruimte 2021-2025 is het budget
verhoogd. Voor de jaren 2022 en 2023 was de verhoging € 400.000 per jaar, voor de jaren na 2023
is de verhoging € 200.000. Deze bijstelling geeft in 2024 een voordeel van € 200.000.
In de begroting 2023 is eenmalig een onderzoek naar bermschade op 60km/u-wegen (€ 20.000)
opgenomen. Dit geeft een voordeel in 2024.
In 2023 zijn de energielasten voor openbare verlichting eenmalig verlaagd met € 59.000
(perspectiefbrief 2023). Voor 2024 geeft deze eenmalige verlaging een nadeel van € 59.000.
In de perspectiefbrief 2023 is een resultaatsbestemming voor zwerfafval opgenomen. Hierdoor is het
budget in 2023 € 71.000 hoger dan in 2024. Ten opzichte van 2024 geeft dit een voordeel. Deze
resultaatsbestemming is onttrokken uit de Algemene reserve.
De overige verschillen geven een voordeel van € 9.000.
Taakveld 2.5 Openbaar vervoer is in 2024 € 5.000 voordeliger dan in 2023
Het budget van dit taakveld is aangepast naar de werkelijk uitgaven. Dit geeft een voordeel van €
5.000.
De mutatie in de reserve wordt toegelicht in taakveld 2.1
                                                                                                        19
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>Programma 3 | Economie
Programma 3 | Economie
Doelstelling
Opsterland heeft een gezonde lokale economie.
Introductie op het programma en relevante trends en ontwikkelingen
Ondernemingsklimaat en welvaart
Opsterland heeft een goed economisch en ondernemingsklimaat. Er is ruimte voor kwaliteit, innovatie,
duurzaamheid en circulariteit. De lokale economie heeft diverse pijlers. Daarbij valt te denken aan: het
MKB, de industrie, detailhandel, horeca, de agrarische sector en werkgevers op het gebied van welzijn
& zorg en recreatie & toerisme. Al deze werkgevers zorgen voor werkgelegenheid en voor
bestedingen in onze gemeente. Daarmee dragen ze bij aan onze brede welvaart en leefbaarheid.
Duurzaamheid en groei
Met ons economisch beleid werken we aan een duurzame en evenwichtige groei van de Opsterlandse
economie. Dat is van belang voor het behoud van de bestaande werkgelegenheid. We geven tegelijk
ruimte aan nieuwe werkgelegenheid.
Samen ontwikkelen
De lokale economie is steeds in beweging. Daar spelen we tijdig op in. We doen dat samen met de
ondernemers in de gemeente. Waar we dat kunnen, bieden we informatie, advies en ondersteuning.
In het overleg met de ondernemersverenigingen is de toekomstbestendigheid en duurzaamheid van
bedrijventerreinen een vast agendapunt. Ook de transformatie van bedrijventerreinen is iets wat we
alleen maar samen met de werkgevers kunnen realiseren.
Regionaal
De drie noordelijke provincies hebben eerder al onder de noemer 'Deltaplan voor het Noorden' input
geleverd aan de Rijksoverheid. Samen met een positief adviesrapport over de Lelylijn, is Zuidoost
Fryslân daarmee op de noordelijke en landelijke agenda gekomen. De ruimtelijke en economische
potentie van de regio langs de A7-as is nadrukkelijk naar voren gebracht. Ook de regionale
samenwerking van de Regio Deal Zuidoost Friesland speelt daarin een rol. We haken aan bij deze
(boven)regionale ontwikkelingen, waar ze bijdragen aan de door onze gemeente gewenste
economische ontwikkeling.
Kaderstellende documenten
Bedrijventerreinplan 2010-2020 voor de regio Zuidoost Fryslân
Detailhandelsvisie 2015
Reguliere werkzaamheden
     Accounthouderschap voor ondernemers en bedrijven
Thema Ondernemen en werkgelegenheid
Doelstellingen
Opsterland kent een goed economisch en ondernemersklimaat
Opsterland kent een goed economisch- en ondernemersklimaat waarbij ruimte is voor kwaliteit,
innovatie, duurzaamheid en circulariteit. Het MKB, de industrie, de detailhandel, horeca, en ook de
sectoren agrarisch, welzijn & zorg en recreatie & toerisme dragen hier positief aan bij.
Maatregelen
We actualiseren ons economisch beleid
Omschrijving (toelichting)
Met ons economisch beleid werken we aan een duurzame en evenwichtige groei van de Opsterlandse
economie. In 2024 actualiseren we ons economisch beleid, samen met de ondernemers in onze
gemeente.
                                                                                                      20
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>In 2024 stelt de gemeenteraad een nieuwe Detailhandelsvisie vast
Omschrijving (toelichting)
In 2024 stellen we een nieuwe Detailhandelsvisie vast. Dat doen we samen met het bedrijfsleven.
Thema Grondexploitatie - bedrijventerreinen
Thema Grondexploitatie - bedrijventerreinen
Een belangrijke pijler onder het economisch beleid is de beschikbaarheid van voldoende
bedrijventerreinen. De provincie heeft enige tijd geleden geanalyseerd welke behoefte er aan zulke
terreinen is en welke mogelijkheden er zijn in de regio Zuidoost Fryslân voor uitbreiding van
bedrijventerreinen tot 2030. De provincie geeft beleidsmatig en planologisch ruimte. De hoofdlijnen
van het grondbeleid zijn vastgelegd in de nota Grondbeleid.
De ontwikkelingen op dit gebied concentreren zich in onze gemeente in de kernen Gorredijk en (in
mindere mate) Wijnjewoude. Daarnaast is er het bedrijventerrein Drachten-Azeven. Dat terrein is
onderdeel van de gemeenschappelijke regeling Exploitatiemaatschappij Bedrijvenpark Drachten. Het
valt daarom buiten het kader van de paragraaf Grondbeleid.
Doelstellingen
We hebben inzicht in de groei- en ontwikkelmogelijkheden van de bedrijventerreinen
We hebben goed inzicht in de groei- en ontwikkelmogelijkheden van onze bedrijventerreinen. Dat
geldt voor alle bedrijventerreinen in alle dorpen. Die mogelijkheden benutten we.
Maatregelen
De gemeenteraad stelt in 2024 een visie op bedrijventerreinen vast
Omschrijving (toelichting)
De gemeenteraad stelt in 2024 een visie vast op alle bedrijventerreinen in de gemeente Opsterland.
De voorbereidingen daarvoor gebeuren in nauwe samenwerking met de ondernemers. Ook betrekken
we tijdig omwonenden, als hun belangen een rol spelen.
Beleidsindicatoren
                                                                     Opsterland                   Nederland
  Beleidsindicatoren            Eenheid                                      2020   2021   2022           2020      2021    2022
 Functiemenging                 %                                           47,3%  47,9%  47,5%          53,2%     53,3%      0,5
 Vestigingen (van bedrijven)    Aantal per 1.000 inwoners (tussen 15         160,7  167,2  175,2          158,4     165,1  174,1
                                t/m 64 jaar)
 De functievermengingsindex (FMI) weerspiegelt de verhouding tussen banen en woningen, en varieert tussen 0 (alleen wonen) en
 100 (alleen werken). Bij een waarde van 50 zijn er evenveel woningen als banen.
 * voor deze periode zijn (nog) geen cijfers bekend (gemaakt).
 Bron: www.waarstaatjegemeente.nl - Bron geraadpleegd op 7 september 2023
Wat mag het kosten
Mutaties in de reserves worden verwerkt in programma 0 maar niet alle reserves hebben betrekking
op programma 0. Om een juiste financiële analyse per programma te kunnen maken zijn in
onderstaande tabel de mutaties van programma 3 reserves meegenomen.
                                                                                                                                21
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>                                                                                                                       x € 1.000
 Exploitatie                      Realisatie 2022   Begroting 2023      Begroting 2024     MJB 2025       MJB 2026    MJB 2027
                                                   (incl wijzigingen)
 Lasten                                      1.715                 981              829              794          514        500
 Baten                                       1.316                 778              495              523          -22        241
 Saldo voor bestemming                        -399                -203             -334             -271         -536       -259
 Mutaties reserves
 Lasten                                        225                 155              220              220          220        220
 Baten                                          35                    -                -                -           -          -
 Saldo na bestemming                          -590                -358             -554             -491         -756       -479
 Specificatie per taakveld
                                                                                                            x € 1.000
 Specificatie                                                           Begroting 2023   Begroting 2024    Mutatie
                                                                                                          begroting
                                                                                                          2023/2024
 Saldo per taakveld
 3.1 Economische ontwikkeling                                                       -98             -228         -130
 3.2 Fysieke bedrijfsinfrastructuur                                                -155             -158           -3
 3.3 Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen                                           -33             -121          -88
 3.4 Economische promotie                                                            83              173           90
 Saldo voor bestemming                                                             -203             -334         -131
 Stortingen reserves
 Recreatie en toerisme                                                             -155             -220          -65
 Totaal stortingen reserves                                                        -155             -220          -65
 Onttrekkingen reserves
 Totaal onttrekkingen reserves                                                         -                -           -
 Saldo na bestemming                                                               -358             -554         -196
Toelichting op de financiën
Het saldo op dit programma is in 2024 € 196.000 nadeliger dan in 2023
Taakveld 3.1 Economische ontwikkeling geeft in 2024 een nadeel van € 130.000 ten opzichte
van 2023
De toerekening van de directe personeelslasten geeft een nadeel van € 87.000. Het ontwikkelen van
een visie bedrijventerreinen in 2024 geeft een nadeel van € 50.000 (perspectiefbrief 2023). De overige
budgetten binnen dit taakveld geven een voordeel € 7.000.
Taakveld 3.2 Fysieke bedrijfsinfrastructuur geeft in 2024 een nadeel van € 3.000 ten opzichte
van 2023
In de paragraaf Grondbeleid wordt dit taakveld toegelicht.
Taakveld 3.3 Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen geeft in 2024 een nadeel van € 88.000 ten
opzichte van 2023
De toerekening van de directe personeelslasten geeft een nadeel van € 88.000.
Taakveld 3.4 Economische promotie geeft in 2024 een voordeel van € 90.000 ten opzichte van
2023
In 2024 zijn de inkomsten van de toeristenbelasting geactualiseerd. De totale inkomsten voor 2024
zijn begroot op € 220.000, dit geeft een voordeel van € 42.000 ten opzichte van 2023.
                                                                                                                              22
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>Het budget voor recreatie en toerisme van € 22.000 is in 2024 verschoven van programma 3 naar
programma 5. Deze lagere kosten geven in dit taakveld een voordeel van € 22.000. Beide voordelen
zijn verwerkt in een hogere storting in de reserve Recreatie en toerisme (€ 65.000).
De toerekening van de directe personeelslasten geeft een voordeel van € 27.000. De overige
verschillen geven een nadeel van € 1.000.
De mutatie in de reserve wordt toegelicht in taakveld 3.4
                                                                                                23
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>Programma 4 | Onderwijs
Programma 4 | Onderwijs
Doelstelling
Elk kind ontwikkelt zich optimaal.
Introductie op het programma en relevante trends en ontwikkelingen
Onderwijshuisvesting
Als gemeente hebben we een belangrijke rol in de huisvesting van scholen voor basis-, speciaal en
voortgezet onderwijs. Samen met de schoolbesturen zijn we verantwoordelijk voor schoolgebouwen
waarin het prettig is om te leren en te werken. We hebben een dekkend aanbod toegankelijke
onderwijsgebouwen.
Bewegingsonderwijs
Elk kind kan gebruik maken van bewegingsonderwijs.
Leerplicht
Elk kind heeft recht op onderwijs. Door de preventieve inzet van de leerplichtambtenaar voorkomen
we dat kinderen thuiszitten en achterstanden oplopen in educatie. We werken samen met RMC Regio
Friese Wouden. Met elkaar signaleren we vroeg welke kinderen uitvallen. Zo kan ons gebiedsteam
snel ondersteuning bieden of organiseren.
Leerlingenvervoer
Wanneer een kind geen onderwijs op korte afstand van huis kan volgen, is er de mogelijkheid van
leerlingenvervoer.
Aansluiting op de arbeidsmarkt
Onderwijs biedt kansen aan alle kinderen. Daarbij is een goede aansluiting van onderwijs op de
arbeidsmarkt van belang.
Kaderstellende documenten
Integraal Huisvestingsplan Onderwijs 2022-2035
Verordening bekostiging leerlingenvervoer 2022
Preventieagenda Opsterland 2021-2030
Reguliere werkzaamheden
      Zorgen voor voor- en vroegschoolse educatie (VVE)
      Overleggen met onderwijsbesturen
      Toezicht en handhaving kinderopvang
      Zorgen voor leerlingenvervoer
      Uitvoering leerplicht
      Subsidiëren cultuureducatie op scholen
      Faciliteren onderwijshuisvesting
Thema Onderwijs
Doelstellingen
Kinderen hebben gelijke kansen om hun talenten te ontwikkelen
Kinderen hebben recht op gelijke kansen om zich met hun eigen individuele mogelijkheden te
ontwikkelen. De omstandigheden waarin een kind opgroeit mogen daarbij niet bepalend zijn. Elk kind
heeft waardevolle talenten: 'weten waar je goed in bent' is heel belangrijk. Door te werken aan
talentontwikkeling neemt de weerbaarheid en veerkracht van kinderen toe. Ze ervaren meer
zelfvertrouwen, voelen zich veilig in de klas en halen betere schoolresultaten.
                                                                                                  24
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>Maatregelen
In 2024 monitoren we       het effect van de PeuterPlus-voorziening
Omschrijving (toelichting)
De PeuterPlus-voorziening biedt maatwerk aan peuters die extra zorg en ondersteuning nodig
hebben. Het gaat om zorg die er niet is in de reguliere kinderopvang. In het laatste kwartaal van 2023
is de pilot voor een PeuterPlus-voorziening gestart. In 2024 monitoren wij hoeveel kinderen
daadwerkelijk gebruik maken van de PeuterPlus. We monitoren ook of het zorgt voor minder
doorverwijzingen naar specialistische jeugdzorg.
In 2024 evalueren we de werkwijze van de Gelijke Kansen Alliantie
Omschrijving (toelichting)
In de Gelijke Kansen Alliantie werken scholen, gemeenten en maatschappelijke partners aan het
verbeteren van kansengelijkheid in het onderwijs. Daarbij is er aandacht voor thuis, school en
leefomgeving. Als gemeente Opsterland leggen we de focus op talentgedreven werken. In 2024 gaan
we onderzoeken wat de effecten zijn van talentgedreven werken. Met de opbrengsten van die
evaluatie gaan we deze werkwijze borgen en eventueel verder verspreiden.
Doelstellingen
Jongeren halen een startkwalificatie in het onderwijs of zijn aan het werk
We zetten er op in dat jongeren een baan vinden of een startkwalificatie in het onderwijs halen. Een
startkwalificatie is (minimaal) een diploma havo, vwo of mbo (niveau 2 of hoger). Jongeren met een
startkwalificatie hebben een betere positie op de arbeidsmarkt.
Maatregelen
We ontwikkelen in 2024 een integrale aanpak om thuiszitten te voorkomen
Omschrijving (toelichting)
We ontwikkelen in 2024 een integrale aanpak om thuiszitten te voorkomen. Centraal daarin zal staan
dat we inzetten op proactief handelen en op preventie. Zo voorkomen we dat kinderen uitvallen en
hierdoor het onderwijs verlaten zonder startkwalificatie.
Doelstellingen
We verbeteren de taalvaardigheid
In Opsterland is ongeveer 13% van de bevolking van 16 jaar en ouder laaggeletterd. Dit is
vergelijkbaar met de rest van Friesland, maar hoger dan in Nederland als geheel (in 12%).
Taalvaardigheid verbeteren past bij de ambitie: ‘Iedereen doet mee en heeft regie over zijn eigen
leven’. Onze samenleving wordt sterker als iedereen kan meedoen. Als je moeite hebt met taal-,
reken- en digitale vaardigheden, vind je minder snel een baan, kun je minder makkelijk gezond leven
en heb je minder grip op je geldzaken. We hebben hierbij de volgende subdoelstellingen:
        Vaardigheden rond begrijpend lezen zijn in 2025 verbeterd.
        De gemeente ondersteunt het onderwijs waar nodig en interventies zijn effectief.
        Laaggeletterdheid neemt af (langetermijneffect) en is in 2025 gedaald tot op of onder het
         landelijk gemiddelde.
Maatregelen
We monitoren en evalueren in 2024 de extra inzet op taalvaardigheid op de scholen
Omschrijving (toelichting)
Door het inzetten van diverse programma’s (op scholen) verbetert de taalvaardigheid van jeugdigen.
Ook voorkomen we dat de jeugdigen van nu later tot de groep laaggeletterden behoren. We monitoren
en evalueren in 2024 de effecten van deze programma’s. Op basis van de evaluatie kijken we of het
                                                                                                     25
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>nodig is deze inzet uit te breiden. De gemeente werkt hierin samen met ketenpartners, zoals het
onderwijs, de bibliotheek en De Stipe.
We voeren de jaarschijf 2024 van het actieplan laaggeletterdheid uit
Omschrijving (toelichting)
Het is moeilijk om de doelgroep in beeld te krijgen en mee te laten doen aan activiteiten. Met het
actieplan gaan we dit verbeteren. We voeren de jaarschijf 2024 uit. Onderdelen daarvan zijn de
aanjager laaggeletterdheid, het ketenpartneroverleg en het digi-taalhuis.
Doelstellingen
Er zijn voldoende geschikte onderwijsgebouwen en –voorzieningen
Met het Integraal Huisvestingsplan voor het onderwijs waarborgen we als gemeente dat er genoeg
geschikte onderwijshuisvesting in onze gemeente is.
Maatregelen
We voeren het integraal huisvestingsplan (IHP) uit
Omschrijving (toelichting)
1. De gemeenteraad stelt in 2024 een actuele versie van de verordening voorzieningen huisvesting
onderwijs gemeente Opsterland vast.
2. De gemeenteraad stelt in 2024 een krediet beschikbaar voor de bouw van KC De Finne in
Beetsterzwaag en de inrichting van het openbaar gebied.
3. We gaan verder met de planvorming voor de nieuwbouw van It Aventoer in Langezwaag.
4. De gemeenteraad stelt in 2024 een krediet beschikbaar voor de uitbreiding van CBS De Opdracht
in Ureterp.
5. De gemeenteraad stelt in 2024 een voorbereidingskrediet beschikbaar voor de BHS Gorredijk.
Daarbij houdt hij rekening met de besluiten die al zijn genomen over de Skâns. We overleggen met
het bestuur van de school om een toekomstbestendig schoolgebouw te realiseren.
6. De gemeenteraad stelt in 2024 een voorbereidingskrediet beschikbaar voor de vernieuwbouw van
School Lyndensteyn in Beetsterzwaag.
Beleidsindicatoren
                                                                          Opsterland            Nederland
  Beleidsindicatoren            Eenheid                                          2020 2021 2022       2020 2021 2022
 Absoluut verzuim               Aantal per 1.000 leerlingen                          0    0   *           3    3   *
 Relatief verzuim               Aantal per 1.000 leerlingen                         11   15  27          20   20  24
 Voortijdige schoolverlaters    % deelnemers aan het VO en MBO-onderwijs         1,2% 1,2%    *       1,7% 1,9%    *
 * voor deze periode zijn (nog) geen cijfers bekend (gemaakt).
 Bron: www.waarstaatjegemeente.nl - Bron geraadpleegd op 7 september 2023
                                                                                                                   26
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>Wat mag het kosten
Mutaties in de reserves worden verwerkt in programma 0 maar niet alle reserves hebben betrekking
op programma 0. Om een juiste financiële analyse per programma te kunnen maken zijn in
onderstaande tabel de mutaties van programma 4 reserves meegenomen.
                                                                                                                      x € 1.000
 Exploitatie                    Realisatie 2022    Begroting 2023      Begroting 2024     MJB 2025       MJB 2026    MJB 2027
                                                  (incl wijzigingen)
 Lasten                                     3.713                4.308            3.048            3.263       3.400      3.492
 Baten                                        720                  884              361              379         379        379
 Saldo voor bestemming                     -2.993               -3.424           -2.687           -2.884      -3.021     -3.113
 Mutaties reserves
 Lasten                                         -                    -                -                -           -          -
 Baten                                      4.845                    -                -                -           -          -
 Saldo na bestemming                        1.852               -3.424           -2.687           -2.884      -3.021     -3.113
 Specificatie per taakveld
                                                                                                           x € 1.000
 Specificatie                                                          Begroting 2023   Begroting 2024    Mutatie
                                                                                                         begroting
                                                                                                         2023/2024
 Saldo per taakveld
 4.1 Openbaar basisonderwijs                                                       -291             -209          82
 4.2 Onderwijshuisvesting                                                        -1.852           -1.438         414
 4.3 Onderwijsbeleid en leerlingzaken                                            -1.281           -1.040         241
 Saldo voor bestemming                                                           -3.424           -2.687         737
 Stortingen reserves
 Totaal stortingen reserves                                                           -                -           -
 Onttrekkingen reserves
 Totaal onttrekkingen reserves                                                        -                -           -
 Saldo na bestemming                                                             -3.424           -2.687         737
Toelichting op de financiën
Het saldo van dit programma is in 2024 € 737.000 voordeliger dan in 2023
Taakveld 4.1 Openbaar basisonderwijs geeft in 2024 een voordeel van € 82.000 ten opzichte
van 2023
De toerekening van de directe personeelslasten geeft een voordeel van € 82.000.
Taakveld 4.2 Onderwijshuisvesting geeft in 2024 een voordeel van € 414.000 ten opzichte van
2023
De verwerking van het Integraal Huisvestingsplan 2022-2035 geeft een voordeel van € 346.000. De
toerekening van de directe personeelslasten geeft een voordeel van € 60.000.
De huurinkomsten van PCBS De Librije te Gorredijk zijn vanaf 2024 verwerkt (perspectiefbrief
2023). De inkomsten geven een voordeel van € 8.000.
Taakveld 4.3 Onderwijsbeleid en leerlingzaken geeft in 2024 een voordeel van € 241.000 ten
opzichte van 2023
                                                                                                                             27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>Door de inzet van een consulent leerlingenvervoer is het budget voor leerlingenvervoer in 2024 lager
dan in 2023 (perspectiefbrief 2022). Dit geeft een voordeel van € 20.000. Voor lokaal
onderwijsachterstandenbeleid (LOAB) was in 2023 eenmalig € 12.000 meer budget beschikbaar. Dit
geeft een voordeel in de begroting 2024. De toerekening van de directe personeelslasten geeft in
2024 een voordeel van € 209.000 ten opzichte van 2023.
                                                                                                   28
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>Programma 5 | Sport, cultuur en recreatie
Programma 5 | Sport, cultuur en recreatie
Doelstelling
Er is ruimte voor vrijetijdsbesteding, zowel door inwoners als recreanten.
Introductie op het programma en relevante trends en ontwikkelingen
Leefbaarheid
Voor de leefbaarheid van de dorpen zijn actieve verenigingen onmisbaar. In die verenigingen
besteden onze inwoners hun vrije tijd aan sporten of andere activiteiten samen. Dat die verenigingen
er zijn is daarom een vanzelfsprekend uitgangspunt in ons beleid.
Cultuur
Er is een goede culturele infrastructuur met verschillende musea en bibliotheken en evenementen.
Focus
De focus in dit programma ligt op gezondheid, sociale samenhang en participatie (mienskip).
Kaderstellende documenten
Romte foar Taal 2021-2025
Beleidsnotitie "Cultuur Promotie wordt Cultuur Evenementen"
Beleidsnotitie Cultuureducatie 2023-2026
Bibliotheekbeleid 2023-2026
Afsprakenkader Sport 2022-2026
Preventieagenda Opsterland 2021-2030
Nota Kansen Benutten 2016-2020             Regionale Toeristische Ontwikkelstrategie Zuidoost Friesland
2022-2030 Bomenbeleidsplan 2020
Beeldkwaliteitsplan Beheer Openbare Ruimte 2021-2025
Erfgoedverordening
Reguliere werkzaamheden
      Stimuleren en faciliteren culturele initiatieven
      In stand houden cultureel erfgoed
      Stimulearje dat ynwenners en meiwurkers it Frysk sprekke en brûke
      Zorgen voor kwalitatief goede sportaccommodaties
      Accounthouderschap toeristische sector
      Regionale afstemming recreatie en toerisme
      Onderhoud groene buitengebied
      Extensief beheer bermen buiten de bebouwde kom (biodiversiteit)
      Terugplaatsen nieuwe bomen bij noodzakelijke bomenkap
      Periodieke inspectie speeltuinen
      Onderhouden gemeentelijke sportvelden
Thema Cultuur
Doelstellingen
Het cultureel klimaat draagt bij aan de leefbaarheid van Opsterland
Voor inwoners en bezoekers van Opsterland is het beleven en genieten van cultuur een zinvolle en
prettige vrijetijdsbesteding. Er zijn volop culturele initiatieven. Erfgoedorganisaties brengen het
verleden dichtbij. De openbare bibliotheken dragen bij aan de participatie van onze inwoners.
                                                                                                      29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>Maatregelen
De gemeenteraad stelt in 2024 nieuw museumbeleid vast
Omschrijving (toelichting)
De gemeenteraad stelt in 2024 nieuw museumbeleid op. Daarin gaat het onder andere over de
mogelijkheden om musea toekomstbestendig te maken.
Wij bereiden ons in 2024 voor op de aanpassing van de Bibliotheekwet
Omschrijving (toelichting)
In 2025 treedt de aangepaste Bibliotheekwet in werking. Hierin krijgen gemeenten de wettelijke taak
(zorgplicht) ervoor te zorgen dat iedere inwoner toegang heeft tot een volwaardige bibliotheek. We
onderzoeken samen met de bibliotheek wat er nog nodig is om te voldoen aan deze zorgplicht. We
nemen hiervoor de maatregelen die nodig zijn.
Thema Recreatie en Toerisme
Inleiding
Opsterland is een aantrekkelijke groene gemeente waar het goed toeven is. Toerisme en recreatie zijn
belangrijke instrumenten die de leefbaarheid bevorderen en de lokale economie stimuleren. Binnen de
regio Zuidoost Fryslân werken we programmatisch samen aan “Het Andere Friesland”. We zetten in
op meer kwaliteit. We benutten onze toeristische mogelijkheden zo veel mogelijk. We werken samen
met de horeca en andere ondernemers in deze sector.
Doelstellingen
De kwaliteit van toeristische voorzieningen is (verder) ontwikkeld en verbeterd
We nemen in 2024 verschillende maatregelen om de kwaliteit van onze toeristische voorzieningen te
verbeteren.
Maatregelen
De faciliteiten voor toeristen en recreanten zijn in 2024 meetbaar verbeterd
Omschrijving (toelichting)
1. We verbeteren de fiets-, ruiter-, en MTB-netwerken in regionaal verband.
2. Varen in de Friese wouden: we verbeteren faciliteiten aan de wal in regionaal verband.
3. We ronden in 2024 het onderzoek naar de mogelijkheid van een Opsterlân-pas af. Die pas kan een
middel zijn om recreatie en toerisme te stimuleren.
Thema Openbaar groen
Inleiding
We onderhouden de openbare ruimte op de manier die past bij de andere thema's uit dit programma:
uitnodigend voor inwoners en toeristen. Ook dragen we met het onderhoud bij aan duurzaamheid. We
vergroten de biodiversiteit, bijvoorbeeld door meer ruimte te geven aan bloeiende bloemen. Ook
zorgen we voor herplant van bomen.
Doelstellingen
We investeren in de Mienskip en in vertrouwen in de gemeentelijke overheid
De openbare ruimte leent zich goed om ruimte te geven aan initiatieven van inwoners en organisaties.
Daarmee wordt de mienskip sterker. En het vertrouwen in de lokale overheid wordt groter. Daarom
zijn we zichtbaar en benaderbaar als mensen met initiatieven komen. We inspireren onze inwoners
om betrokken te zijn bij hun leefomgeving.
                                                                                                    30
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>Maatregelen
We begeleiden in 2024 initiatieven vanuit de samenleving
Omschrijving (toelichting)
Inwoners en organisaties kunnen via het 'initiatievenformulier' een aanvraag indienen voor verbetering
van de leefbaarheid of openbare ruimte. Levensvatbare ideeën ondersteunen wij. Die initiatieven gaan
we begeleiden.
Thema Sport
Doelstellingen
Wij hebben goede sportaccommodaties. Sporten is bereikbaar voor iedereen
Sport en bewegen zijn goed voor onze gezondheid. Daarom ondersteunen wij het verenigingsleven.
We blijven de komende jaren meedoen aan de Regeling Brede Impuls Combinatiefuncties. Ook zetten
we buurtsportcoaches in binnen het sociaal domein. We nemen sportaccommodaties op in het
strategisch vastgoedbeleid.
Maatregelen
In 2024 maken we met 75% van de verenigingen nieuwe afspraken over gebruik en onderhoud
van de buitensportaccommodaties
Omschrijving (toelichting)
We voeren samen met de verenigingen het beheer en onderhoud uit van de sportvelden en de
gebouwen die daarbij horen. Dit gebeurt nu nog vaak op basis van willekeurige afspraken uit het
verleden. We gaan nieuwe afspraken maken met minstens 75% van de sportverenigingen die
gebruikmaken van gemeentelijke buitensportaccommodaties. We ronden dat in 2024 met 75% van de
verenigingen af.
We realiseren in 2024 en 2025 de vernieuwing en uitbreiding van sportcentrum Kortezwaag in
Gorredijk
Omschrijving (toelichting)
In Gorredijk werken we aan de toekomst van sportcentrum Kortezwaag. Samen met de exploitant en
andere stakeholders zorgen we dat er in 2024/2025 een verbouwd en uitgebreid sportcentrum staat.
Wij laten in 2024 minstens 10 jongeren die moeite hebben om maatschappelijk mee te komen
kennismaken met diverse sportmogelijkheden
Omschrijving (toelichting)
Wij laten minstens 10 jongeren die moeite hebben om maatschappelijk mee te komen, door
activiteiten van de buurtsportcoaches kennismaken met diverse sportmogelijkheden. Het doel is dat zij
structureel gaan sporten.
In 2024 laten we minstens 100 volwassenen met een laag inkomen en minstens 140 kinderen
structureel sporten
Omschrijving (toelichting)
Wij laten zoveel mogelijk inwoners met een laag inkomen structureel sporten. Daarvoor gebruiken we
het jeugdfonds sport & cultuur en het volwassenenfonds. We stimuleren hen om structureel te sporten,
in samenwerking met buurtsportcoaches en verenigingen/sportaanbieders. In 2024 doen minstens
100 volwassenen en minstens 140 kinderen hieraan mee.
Beleidsindicatoren
                                                                                                     31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>                                                                  Opsterland                       Nederland
Beleidsindicatoren                  Eenheid                                     2016          2020             2016       2020
Niet sporters                       % Niet sporters                            50,9%        53,3%            48,7%      49,3%
* voor deze periode zijn (nog) geen cijfers bekend (gemaakt).
Bron: www.waarstaatjegemeente.nl - Deze tabel wordt elke vier jaar geactualiseerd.
Wat mag het kosten
Mutaties in de reserves worden verwerkt in programma 0 maar niet alle reserves hebben betrekking
op programma 0. Om een juiste financiële analyse per programma te kunnen maken zijn in
onderstaande tabel de mutaties van programma 5 reserves meegenomen.
                                                                                                                       x € 1.000
Exploitatie                       Realisatie 2022      Begroting 2023        Begroting 2024     MJB 2025   MJB 2026   MJB 2027
                                                      (incl wijzigingen)
Lasten                                         7.050                 7.954              7.196        7.186      7.830      7.633
Baten                                            636                 1.136                452          452        452        452
Saldo voor bestemming                         -6.414                -6.818             -6.744       -6.734     -7.378     -7.181
Mutaties reserves
Lasten                                             -                      -                 -            -          -          -
Baten                                            356                   565                177          177        177        177
Saldo na bestemming                           -6.058                -6.253             -6.567       -6.557     -7.201     -7.004
                                                                                                                              32
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre> Specificatie per taakveld
                                                                                                     x € 1.000
 Specificatie                                                    Begroting 2023   Begroting 2024    Mutatie
                                                                                                   begroting
                                                                                                   2023/2024
 Saldo per taakveld
 5.1 Sportbeleid en activering                                               -193             -304        -111
 5.2 Sportaccommodaties                                                    -1.445             -954         491
 5.3 Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie             -355             -355            -
 5.4 Musea                                                                    -96              -97          -1
 5.5 Cultureel erfgoed                                                        -86              -55          31
 5.6 Media                                                                   -619             -711         -92
 5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie                               -4.024           -4.268        -244
 Saldo voor bestemming                                                     -6.818           -6.744          74
 Stortingen reserves                                                                                          -
 Totaal stortingen reserves                                                     -                -            -
 Onttrekkingen reserves
 Recreatie en toerisme                                                        185              177          -8
 Perspectiefbrief 2023                                                         60                          -60
 Impuls zwembad Bakkeveen                                                      36                          -36
 Duurzaamheidsreserve                                                          34                          -34
 Regeling Tegemoetkoming energielasten maatsch.organisaties                   250                         -250
 Totaal onttrekkingen reserves                                                565              177        -388
 Saldo na bestemming                                                       -6.253           -6.567        -314
Toelichting op de financiën
Het saldo op dit programma is in 2024 € 314.000 nadeliger dan in 2023
Taakveld 5.1 Sportbeleid en activering geeft in 2024 een nadeel van € 111.000 ten opzichte van
2023
In 2024 is het budget voor sportstimulering € 29.000 hoger dan in 2023 (perspectiefbrief 2023). Dit
budget wordt gebruikt voor het volwassenenfonds sport, voor de pilot gezondheidsachterstanden bij
kwetsbare doelgroepen. Dit geeft een nadeel ten opzichte van 2023. De toerekening van de directe
personeelslasten geeft in 2024 een nadeel van € 82.000 ten opzichte van 2023.
Taakveld 5.2 Sportaccommodaties geeft in 2024 een voordeel van € 491.000 ten opzichte van
2023
In 2023 zijn de energielasten eenmalig verlaagd, dit geeft in 2024 een nadelig verschil van € 25.000.
De compensatie voor de energielasten Kortezwaag die eenmalig werd verstrekt in 2023, geeft in 2024
een voordeel van € 49.000. De kosten van de verduurzaming van zwembad Dundelle in Bakkeveen
geven een voordeel van € 70.000 in 2024. De kosten zijn in 2023 onttrokken uit de
reserves Zwembad Bakkeveen € 36.000 en Duurzaamheid € 34.000 (perspectiefbrief 2023).
De bijdrage van € 60.000 aan VV de Sweach (perspectiefbrief 2023) in 2023 geeft een voordeel ten
opzichte van 2024. De bijdrage is onttrokken uit de Algemene reserve. De berekening van de
kapitaallasten sportvelden geeft een voordeel van € 28.000. De toerekening van de directe
personeelslasten geeft een voordeel van €61.000.
De subsidieregeling Tegemoetkoming energiekosten maatschappelijke organisaties werd in 2023
ingesteld, met als doel ervoor te zorgen dat deze organisaties hun functie en activiteiten kunnen
blijven uitoefenen zodat het voortbestaan van deze organisaties niet in gevaar komt (perspectiefbrief
                                                                                                             33
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>2023). Dit geeft in 2024 een voordeel van € 250.000. Deze kosten zijn in 2023 onttrokken uit de
Algemene reserve.
Overige budgetaanpassingen geven een nadelig verschil van € 2.000.
Taakveld 5.3 Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie geeft in 2024 geen
mutatie aan ten opzichte van 2023
Taakveld 5.4 Musea geeft in 2024 een nadeel van € 1.000 ten opzichte van 2023
De indexatie van de subsidie aan musea geeft een nadeel van € 1.000.
Taakveld 5.5 Cultureel erfgoed geeft in 2024 een voordeel van € 31.000 ten opzichte van 2023
In 2023 vond de actualisatie plaats van het culturele erfgoed, dit geeft ten opzichte van 2024 een
voordeel van € 81.000. In de begroting 2024 is voor de verdere ontwikkeling van erfgoedbeleid €
35.000 opgenomen. Dit vanwege de inhuur van specialistische kennis en advies. Dit geeft een nadeel
van € 35.000. Het toegevoegde Utfieringsbudzjet Frysk Taalbelied in 2024 (€ 15.000, perspectiefbrief
2023) geeft een nadeel.
Taakveld 5.6 Media (Bibliotheken) geeft in 2024 een nadeel van € 92.000 ten opzichte van 2023
De toerekening van de directe personeelslasten geeft een nadeel van € 92.000.
Taakveld 5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie geeft in 2024 een nadeel van € 244.000
ten opzichte van 2023
De verwerking van de rente en afschrijving kapitaallasten geeft een voordeel van € 16.000. De
toerekening van de directe personeelslasten geeft een nadeel van € 205.000.
In 2023 zijn de energielasten eenmalig verlaagd met € 3.000 (perspectiefbrief 2023). Voor 2024 geeft
deze eenmalige verlaging een nadeel van € 3.000.
De intensivering van het beleidsterrein recreatie en toerisme (perspectiefbrief 2023) geeft vanaf 2024
hogere kosten. Dit is een nadeel van € 30.000.
Een verschuiving van budget van taakveld 3 naar taakveld 5 geeft een nadeel van € 22.000 ten
opzichte van 2023.
De onttrekking van de reserve Recreatie & Toerisme is in 2024 geactualiseerd zodat deze
overeenkomt met de kosten voor recreatie en toerisme in dit taakveld. Hierdoor wordt ten opzichte
van 2023 minder onttrokken. Dit geeft in de reservemutatie een nadeel van € 8.000.
De mutatie in de reserves wordt toegelicht in taakveld 5.2 en 5.7
                                                                                                     34
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>Programma 6 | Sociaal domein
Programma 6 | Sociaal domein
Inwoner voorop
Bij alle ondersteuning die we bieden, staan de inwoner en zijn omgeving voorop. Daarbij geldt
'voorkomen is beter dan genezen'. We richten ons dus vooral op preventie.
Betaald werk
We gaan een extra inspanning leveren om mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt aan
een baan te helpen. We doen dit samen met onze partners in de arbeidsmarktregio. Hierdoor hebben
minder mensen een bijstandsuitkering nodig en halen zij eigenwaarde uit het verdienen van eigen
inkomen.
Armoede
We hebben als gemeente een beperkte rol bij het tegengaan van armoede. Die rol nemen we,
bijvoorbeeld door meer in te zetten op schuldenpreventie. Een ander voorbeeld is dat we ervoor
zorgen dat meer mensen die ervoor in aanmerking komen daadwerkelijk gebruik maken van onze
gemeentelijke inkomensvoorzieningen.
Zorg
In de toekomst willen we als gemeente de zorg bereikbaar en betaalbaar houden. We hebben daarbij
drie uitdagingen: de vraag neemt toe (vergrijzing), de arbeidsmarkt is krap (minder handen in de zorg)
en de kosten stijgen (de gemeentebegroting moet sluitend zijn). De Friese gemeenten en zorgpartijen
onderzoeken deze uitdagingen. Samen kijken wij welke maatregelen ons hierin kunnen helpen. De
afspraken komen in het regioplan van het Fries Integraal Zorgakkoord (FrIZA) te staan.
We richten ons daarbij vooral op het voorkomen van duurdere zorg (preventie). Daarbij staat de
directe leefomgeving van de inwoner (de sociale basis) centraal. Daarvoor zetten we diverse
maatregelen in, die hierna in dit programma van de begroting aan de orde komen. Ook hierin werken
we vaak met anderen samen, bijvoorbeeld op het terrein van wonen en zorg.
Jeugdhulp
Bij de jeugdhulp gaat het allereerst om de jeugdige en om wat die nodig heeft. Tegelijk besteden we
een groot deel van onze begroting aan die jeugdhulp. Daarom houden we deze hulp bereikbaar én
betaalbaar. Ook hier richten we ons nadrukkelijk op het voorkomen van (duurdere) zorg. Net zoals
we dat bij de WMO/zorg doen, nemen we diverse maatregelen om dat te bereiken. Daarbij werken we
nauw samen met de scholen.
Dorpen
Hoe we met onze dorpen omgaan, staat ook in dit programma van de begroting. Nieuw dorpenbeleid
wordt leidend voor de komende jaren. Daarnaast gaan we verder met de dorpstafels. Verder gaan de
dorpen en de gemeente de eerste actieplannen voor de dorpshuizen uitvoeren.
Vluchtelingen
Nog steeds vragen zowel vluchtelingen uit Oekraïne als statushouders en vluchtelingen uit de rest van
de wereld onze aandacht. De huisvesting van vluchtelingen en statushouders voeren wij projectmatig
uit. Dat staat daarom in de paragraaf Projecten.
Kaderstellende documenten
Preventieagenda Opsterland 2021-2030
Beleidsnota nieuwe Wet inburgering 2022
Fryske Regiovisie Jeugd
Visie complementaire ondersteuning
Kadernota Dorpshuizenbeleid 2021 - 2026
Verordening maatschappelijke ondersteuning gemeente Opsterland 2023
Verordening beslistermijn schuldhulpverlening Opsterland
Re-integratieverordening gemeente Opsterland 2023
Verordening Hart voor de Jeugd 2020
                                                                                                    35
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>Reguliere werkzaamheden
     Verstrekken bijstandsuitkeringen
     Ondersteuning bij re-integratie naar regulier werk of werk via Caparis
     Aanbieden jeugdhulp en andere ondersteuning voor kinderen, jongeren en gezinnen
     Aanbieden ondersteuning WMO voor ouderen, mantelzorgers e.d. (bijvoorbeeld
         huishoudelijke hulp, hulpmiddelen, gehandicaptenparkeerplaats)
     Zorgen voor dagbesteding en begeleiding
     Ondersteuning bij geldzorgen en schulden
     Zorgen voor inburgering statushouders
     Zorgen voor opvang vluchtelingen Oekraïne
     Subsidiëren sociaal-cultureel werk
     Bieden welzijnswerk (jongerenwerk e.d.)
     Ondersteuning dorpen, dorpshuizen en plaatselijk belangen
     Behandeling klachten en bezwaren
Thema Uitvoering sociale wetgeving
Doelstellingen
In 2024 gaan er - ten opzichte van 2023 - minstens net zoveel mensen uit de bijstand en er
komen minder mensen in de bijstand
We verlagen of stabiliseren het aantal bijstandsuitkeringen. Dat doen we door minstens net zoveel
mensen als in 2023 uit de bijstand te laten uitstromen. We voorkómen dat in 2024 meer mensen dan
in 2023 de bijstand instromen. We vergelijken onze cijfers ook met vergelijkbare gemeenten in onze
regio. Dat doen we op basis van de benchmark Divosa Werk en Inkomen.
Maatregelen
Caparis ontwikkelt zich in de periode 2023-2026 naar een toekomstbestendig sociaal
ontwikkelbedrijf
Omschrijving (toelichting)
De structuur van ons sociaal ontwikkelbedrijf Caparis NV verandert. Dat komt doordat de instroom in
de sociale werkvoorziening is afgesloten en er meer instroom van nieuwe doelgroepen komt vanuit de
Participatiewet. Daarom gaat Caparis zich de komende jaren ontwikkelen tot een toekomstbestendig
sociaal ontwikkelbedrijf voor mensen met een grotere afstand tot de arbeidsmarkt.
Dat vraagt ook inzet van ons als gemeente. In 2024 gaan we als gemeente 5 extra afspraakbanen en
2 extra plekken Beschut Werk bij Caparis vullen. Ook gaan er inburgeraars bij Caparis aan het werk -
zie hierna.
We actualiseren in 2024 het implementatieplan Meteen in Beweging
Omschrijving (toelichting)
Het is belangrijk de re-integratie vanaf dag één te starten. Hier beginnen wij al mee bij het eerste
contact van een inwoner met de gemeente via de poortwachter. Daarvoor zetten we ook ons
implementatieplan 'Meteen in Beweging' in. In 2024 actualiseren we dit implementatieplan.
We intensiveren in 2024 onze aanpak voor mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt
Omschrijving (toelichting)
Binnen de groep uitkeringsgerechtigden wordt het aandeel mensen met een grote afstand tot de
arbeidsmarkt steeds groter. Dat komt doordat uitkeringsgerechtigden die makkelijker aan het werk
kunnen, snel uitstromen door de krappe arbeidsmarkt.
1. We ontwikkelen in 2024 een traject gericht op maatschappelijke participatie en op het mensen in
beweging krijgen door sport en bewegen.
2. We ronden in 2024 het onderzoek af naar de mogelijkheden van basisbanen voor mensen met een
grote afstand tot de arbeidsmarkt. Daarmee voeren we de motie van de gemeenteraad uit (juli 2023).
                                                                                                     36
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>We stimuleren de participatie van inburgeraars, onder andere met 16 werkervaringsplekken bij
Caparis .
Omschrijving (toelichting)
Voor inburgeraars hebben we een weekvullend programma op grond van de Wet Inburgering 2021.
Het doel is dat inburgeraars zo snel mogelijk actief meedoen en zo snel mogelijk uitstromen naar
betaald werk. Een deel van de participatieplekken van inburgeraars wordt ingevuld door werkervaring
op te doen bij Caparis.
We werken in 2024 de Strategische Koers 2022-2026 voor de arbeidsmarktregio uit in meerdere
uitvoeringsplannen.
Omschrijving (toelichting)
De gemeente Opsterland werkt samen met onder andere onderwijspartners, zorgpartijen, UWV, de
provincie en andere gemeenten. Wat we samen willen bereiken hebben we vastgelegd in de
Strategische Koers 2022-2026 voor de Arbeidsmarktregio (Fryslân Werkt). Wij werken samen omdat
onze werkzoekenden ook buiten onze gemeente aan de slag kunnen. De focus ligt daarbij op drie
strategische doelen: een leven lang leren stimuleren, de duurzame inzetbaarheid verhogen en de
arbeidsmobiliteit bevorderen.
In 2024 werken we deze koers verder uit in meerdere programmaplannen.
Doelstellingen
Inwoners leven niet in armoede
We bestrijden armoede en we vergroten de bestaanszekerheid van kwetsbare inwoners. Daar sluit
ons beleid op aan: beleid voor gemeentelijke inkomensvoorzieningen, armoede- en minimabeleid en
de gemeentelijke schuldhulpverlening. De afgelopen tijd is de inflatie vooral door de energieprijzen
fors gestegen. Daardoor is het voor een aantal inwoners moeilijker geworden om een leven in
armoede te voorkomen. Daarom besteden we hier in 2024 extra aandacht aan. De rol van ons als
gemeente is beperkt. De Rijksoverheid kan het meeste doen om armoede tegen te gaan.
Maatregelen
We maken in 2024 een communicatieplan gemeentelijke inkomensvoorzieningen
Omschrijving (toelichting)
Inwoners moeten op de hoogte zijn van de voorzieningen waarvan zij gebruik kunnen maken. Bij
armoede en schuldhulpverlening zijn er diverse groepen die een specifieke communicatie-aanpak
nodig hebben. Denk hierbij aan inwoners waarbij sprake is van laaggeletterdheid, een taalbarrière,
gebrek aan digitale vaardigheden of inwoners met een verstandelijke beperking. Om deze inwoners te
kunnen bereiken wordt een communicatieplan armoede gemaakt, waarin we onze communicatie
afstemmen op de behoeften van de doelgroep.
In 2024 komt er een beleidsplan voor armoede en schulden
Omschrijving (toelichting)
De afgelopen jaren is het voorkómen van schulden steeds belangrijker geworden. Dat is terug te
vinden in de gewijzigde Wet schuldhulpverlening en in ons gemeentelijke beleid voor preventie. In
2024 trekken we deze lijn door. We stellen een beleidsplan ‘armoede en schuldhulpverlening' op.
We voeren in 2024 de Voorzieningenwijzer in
Omschrijving (toelichting)
We willen dat inwoners die recht hebben op inkomensondersteuning, die ondersteuning ook krijgen.
De eerste stap is dat inwoners weten dat de regelingen er zijn. De voorzieningenwijzer geeft mensen
dit inzicht. Onze inwoners kunnen met hun DigiD en inkomensgegevens direct kijken waar ze recht op
hebben.
We bereiden ons in 2024 voor op de wetswijzing ‘Participatiewet in Balans’.
Omschrijving (toelichting)
                                                                                                     37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>Het Rijk werkt aan het wetsvoorstel ‘Participatiewet in balans’. Deze wet treedt waarschijnlijk op 1
januari 2025 in werking. 'De menselijke maat', 'vertrouwen' en 'eenvoud' zijn de kernwoorden voor
deze wetswijziging. We gaan ons op deze wetswijzing in 2024 voorbereiden. Dat kan betekenen dat
we werkprocessen en gemeentelijk beleid moeten aanpassen.
Thema Maatschappelijke ondersteuning
Doelstellingen
Inwoners houden de regie over hun eigen leven en kunnen zelfstandig blijven wonen.
Inwoners houden de regie over hun eigen leven. Zo kunnen zij zelfstandig blijven wonen. De
gemeente en andere professionals maken dit mogelijk, ze stimuleren en ondersteunen als dat nodig
is. De mienskip vormt daarbij een sterke basis waar inwoners op terug kunnen vallen.
Maatregelen
We maken in 2024 een regionale uitvoeringsagenda op het gebied van wonen en zorg
Omschrijving (toelichting)
Samen met de andere gemeenten in Zuidoost-Friesland en met woon- en zorgpartners hebben wij in
2023 een analyse uitgevoerd. We weten nu wat de opgave is die we in Friesland hebben op het
gebied van wonen en zorg. In 2024 maken we een uitvoeringsagenda. Daarin staat wat het concreet
voor onze regio en onze gemeente betekent én welke maatregelen nodig zijn.
We voeren in 2024 een verkennend onderzoek uit naar de ondersteuning van mensen met
onbegrepen gedrag
Omschrijving (toelichting)
Ook in onze gemeente zijn er mensen met onbegrepen gedrag (eerder noemden we dat verward
gedrag). We gaan in 2024 een verkennend onderzoek uitvoeren. We kijken of er aanvullende
maatregelen nodig zijn om deze inwoners te ondersteunen. Bijvoorbeeld om zelfstandig te kunnen
blijven wonen.
Wij stellen in 2024 een lokale inclusieagenda op
Omschrijving (toelichting)
Elke gemeente moet op basis van het VN-Verdrag Handicap een lokale inclusieagenda maken. Het
VN-Verdrag heeft als doel dat de wereld toegankelijk en inclusief wordt voor iedereen. Mensen met
een beperking ervaren vaak achterstanden. Daardoor kunnen zij niet volwaardig meedoen. De
samenleving moet ervoor zorgen dat die achterstanden verdwijnen.
We stellen in 2024 een lokale inclusieagenda op. Daarin laten we zien hoe we daar in Opsterland voor
gaan zorgen.
Wij stellen in 2024 een nieuwe subsidieregeling voor sociaal-cultureel werk op
Omschrijving (toelichting)
In een groot deel van onze dorpen is er sociaal-cultureel werk (SCW), zoals ouderenwerk. We
evalueren de huidige regeling huisvestingskosten SCW. Daarna stellen we in 2024 een nieuwe
subsidieregeling op.
Wij stellen in 2024 een uitvoeringsagenda dementievriendelijke gemeente op
Omschrijving (toelichting)
Omdat er steeds meer oudere mensen zijn, komen er ook (fors) meer mensen met dementie. Meer
mensen met dementie zullen in de individuele thuissituatie wonen. Dit levert een aantal specifieke
uitdagingen op. In 2023 hebben wij beleid opgesteld over dit onderwerp. We stellen in 2024 hiervoor
een uitvoeringsagenda op. Daarin staan concrete stappen om een dementievriendelijke gemeente te
worden.
                                                                                                     38
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>Wij stellen in 2024 een welzijnsagenda op om de sociale basis te versterken
Omschrijving (toelichting)
De sociale basis van onze dorpen bestaat uit informele netwerken, burgeractiviteiten en betekenisvolle
relaties tussen inwoners onderling. Met andere woorden: de mienskip. Een sterke sociale basis zorgt
ervoor dat mensen elkaar kunnen ondersteunen. Ze hoeven dan minder snel terug te vallen op
professionele hulp. We gebruiken een passende methode om per dorp te bekijken wat nodig is om de
sociale basis te versterken. Hierbij kijken we ook naar de mogelijkheid van dorpskamers.
Voor deze aanpak stellen wij in 2024 een welzijnsagenda op.
Wij stellen in 2024 mantelzorgbeleid op
Omschrijving (toelichting)
Mantelzorg is alle hulp aan een hulpbehoevende door iemand uit zijn directe sociale omgeving. Het
gaat daarbij om hulp die verder gaat dan de normale (gebruikelijke) zorg voor elkaar. De inzet van de
mantelzorg wordt steeds belangrijker. Dat komt onder andere door vergrijzing en personeelskrapte in
de zorg. Tegelijkertijd verwachten we op basis van prognoses dat er steeds minder mantelzorgers
zullen zijn.
We stellen in 2024 mantelzorgbeleid op. Zo laten we zien hoe we daar in Opsterland mee omgaan.
Doelstellingen
Met preventie voorkomen en beperken we problemen en versterken we de zelfredzaamheid
Wij werken aan een samenleving met inwoners die samenredzaam zijn en zich op elkaar betrokken
voelen. Een samenleving waarin iedereen zich goed kan ontwikkelen, in een gezonde en veilige
omgeving. Inwoners die actief deelnemen aan de samenleving helpen mee aan de vitaliteit en het
welzijn van die samenleving. We zoeken oplossingen meer in de eigen leefwereld van inwoners dan in
professioneel handelen. We gaan eerder en beter in gesprek met inwoners. We sluiten aan bij
vraagstukken in en van het dorp. Zo zorgen we ervoor dat we toekomstbestendig voorzieningen aan
onze inwoners leveren.
Maatregelen
We stellen in 2024 een plan van aanpak op voor GALA en voeren dat uit.
Omschrijving (toelichting)
Wij ontvangen een brede specifieke uitkering (SPUK) voor GALA (Gezond en Actief Leven Akkoord).
We stellen hiervoor in 2024 een plan van aanpak op. Daarin leggen we vast wat we met deze
middelen gaan doen. Voor een groot deel gaat het niet om nieuwe middelen, maar zijn bestaande
middelen samengevoegd onder de noemer GALA. Veel onderwerpen uit het GALA zijn daarom
bestaande activiteiten in de preventieagenda. De preventieagenda en het plan van aanpak voor het
GALA gaan elkaar versterken. We maken samen met de dorpen een lokale aanpak.
We voeren het actieplan preventie voor 2024 uit
Omschrijving (toelichting)
De omslag naar de voorkant, naar preventie, is nodig. Dat helpt om de zorg toekomstbestendig te
maken. In 2021 heeft de raad de Preventieagenda 2021-2030 vastgesteld. Hierin vormen zeven
actielijnen het uitgangspunt. We stellen jaarlijks een actieplan preventie op. In dit actieplan werken we
de actielijnen van de preventieagenda uit. Dit plan werken we in de loop van het jaar verder uit met
onze partners en inwoners. In 2024 staat het gesprek met onze stakeholders over preventie voorop.
Als zij het belang van preventie zien, zullen zij daarna ook hun eigen aanpak daarop aanpassen.
                                                                                                        39
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>Thema Jeugdhulp
Doelstellingen
Jeugdigen ontwikkelen zich zo goed mogelijk
Door vroegsignalering en preventie ondersteunen we (aanstaande) kwetsbare ouders en kwetsbare
jeugdigen op een toegankelijke manier. We zijn waar de jeugdige is. En we hebben netwerkgerichte
brede aanpak. Daarmee bereiken we het volgende:
       Ouders zijn veerkrachtig. Ze hebben minder professionele hulp nodig.
       Kinderen en ouders met een hulpvraag zijn sneller in beeld. Ze worden eerder geholpen.
       Het middelengebruik onder jeugdigen daalt. Ouders geven hierin het goede voorbeeld.
       Er is een doorgaande lijn in zorg en ondersteuning. (Jong)volwassenen raken niet tussen “wal
        en schip“.
       Lichte opgroei- of opvoedvragen lossen we zoveel mogelijk op in het dagelijks leven.
       De sociale en pedagogische basis voor jeugdigen in onze gemeente is in 2025 versterkt.
Maatregelen
We ontwikkelen in 2024 een aanpak voor samenwerking tussen het onderwijs en de zorg voor
jeugd
Omschrijving (toelichting)
We werken met het onderwijs aan een aanpak die de sociale en pedagogische basis versterkt
(daarvan maakt het onderwijs deel uit). We signaleren vroegtijdig jeugdigen met problemen.
Jeugdigen en ouders met lichte opvoed- en opgroeivragen kunnen laagdrempelig terecht op school.
We investeren in de samenwerking tussen onderwijs en zorg. Dat doen we samen met andere
partners die bij het kwetsbare kind betrokken zijn.
We ontwikkelen hiervoor in 2024 een integrale aanpak voor het onderwijs en de zorg voor jeugd. We
monitoren de uitvoering ervan.
We ontwikkelen in 2024 een preventieve aanpak voor jongeren en jongvolwassenen tussen de
16 en 27 jaar
Omschrijving (toelichting)
Met het toekomstplan 18-/18+ ontwikkelen we een preventieve aanpak. We ondersteunen kwetsbare
jongeren en jongvolwassenen (tussen de 16 en 27 jaar). Zodat ze meedoen en zich kunnen redden in
de maatschappij. Het gebiedsteam gaat dit toekomstplan verder ontwikkelen en invoeren.
We ontwikkelen hiervoor dus in 2024 een aanpak. We monitoren de uitvoering. Als dat nodig blijkt,
verbeteren we de aanpak.
We ontwikkelen in 2024 een preventieve aanpak voor jongeren van 10 tot 18 jaar
Omschrijving (toelichting)
We richten ons op een gezonde levensstijl en sociale inclusie. Zo voorkomen wij middelengebruik
onder jongeren. En we dringen eenzaamheid terug. Onderdeel van deze aanpak is dat de jongeren
meedoen aan culturele en sportieve activiteiten. We leggen hiervoor verbindingen tussen inwoners,
scholen, verenigingen, kinderopvang, jongerenwerk, bibliotheken, enzovoort.
Hiervoor ontwikkelen wij in 2024 een integrale en preventieve aanpak voor opgroeien in een kansrijke
omgeving. Deze aanpak is voor jeugdigen van 10 tot 18 jaar. We doen dat via de Fryske Mienskip
Oanpak. We monitoren de uitvoering.
We ontwikkelen in 2024 een preventieve aanpak voor kinderen tussen de -10 maanden en 7 jaar
Omschrijving (toelichting)
Met het programma ‘Kansrijke start’ werken we samen met lokale partners die betrokken zijn bij
(aanstaande) gezinnen met jonge kinderen (tot 1000 dagen). We versterken zo het opvoedkundig
klimaat en het voorliggende (preventieve) veld. Zo bieden wij een passend en compleet aanbod aan
                                                                                                   40
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>jeugdigen en hun ouders. We geven informatie en advies en we zorgen voor ontmoeting, lichte
opvoedondersteuning en individuele hulp voor jeugdigen en hun gezinnen. We investeren in de
kwaliteit van het gebiedsteam en in de samenwerking met partners die bij het kwetsbare kind
betrokken zijn.
We monitoren de uitvoering van deze aanpak.
Doelstellingen
Voor de meest kwetsbare jeugdigen en hun gezinnen is passende jeugdhulp beschikbaar
Soms hebben kinderen en gezinnen jeugdhulp nodig. We letten dan altijd op de situatie van het gezin
waarin een jeugdige opgroeit. Het moet voor jeugdigen en hun ouders helder zijn waar jeugdhulp voor
is en waarvoor niet. Met beperkte mensen en middelen maken wij duidelijke keuzes wie in aanmerking
komt voor professionele jeugdhulp. Daarbij helpen wij de meest kwetsbaren altijd. Onze doelen zijn:
        Jeugdigen en hun gezinnen ontvangen zware jeugdhulp zo lang als dat nodig is.
        Professionals weten wanneer ze kwetsbare jeugdigen en hun gezinnen moeten verwijzen
         naar professionele jeugdhulp.
        Jeugdigen maken in 2025 minder gebruik van residentiële jeugdhulp dan in 2023.
Maatregelen
We monitoren in 2024 de eenduidige werkwijze voor de indicaties van de Jeugdwet
Omschrijving (toelichting)
In 2023 zijn we gestart met het werken met het Fries Ondersteuningsplan. In zo'n plan staat welke
hulp nodig is om gezond en veilig op te groeien naar zelfstandigheid en voor het gezin om
zelfredzaam te zijn. Hiervoor brengen we met elkaar in beeld welke resultaten we gaan halen. De
ingezette hulp en ondersteuning staan in het plan. Alle hulpverleners zijn hierin in beeld. Ook de
evaluatie komt in het plan. Zo blijven we de juiste hulp en ondersteuning inzetten en blijft de situatie
actueel.
In 2024 monitoren we deze werkwijze. Als het nodig is verbeteren we die.
We stellen in 2024 een jaarplan op bij de Fryske regiovisie jeugdhulp 2022-2026 en brengen de
gevolgen van de Hervormingsagenda Jeugd in beeld
Omschrijving (toelichting)
In de Fryske regiovisie jeugdhulp staat wat we met de jeugdhulp voor de periode 2023-2026 willen
bereiken. De Friese gemeenten leveren blijvend passende en kwalitatief hoogwaardige jeugdhulp.
1. We stellen hiervoor in 2024 samen met de andere Friese gemeenten een jaarplan op.
2. Daarnaast brengen we, met de andere Friese gemeenten, de gevolgen van de Hervormingsagenda
Jeugd in beeld. In deze agenda hebben gemeenten en Rijk afspraken gemaakt over de toekomst van
de jeugdhulp. Wij vertalen de gevolgen naar de gemeente Opsterland.
We borgen in 2024 de afspraken inkoop Jeugdhulp 2023 en het contractmanagement in de
verordening Jeugdhulp
Omschrijving (toelichting)
In de nieuwe inkoop van jeugdhulp door Sociaal Domein Friesland zit een aantal aanpassingen. Die
verschillen van de eerdere uitvoering door het Gebiedsteam. Deze aanpassingen liggen vast in de
verordening Jeugdhulp. Het Gebiedsteam is de spil in de uitvoering van de nieuwe afspraken.
In 2024 borgen wij de juiste uitvoering van de afspraken.
Wij ontwikkelen in 2024 een aanpak gericht op het normaliseren van problematiek
Omschrijving (toelichting)
We ontwikkelen in 2024 een aanpak gericht op het normaliseren van problematiek bij jeugdigen en
hun ouders.
We maken afspraken met externe verwijzers over het indiceren van zorg met behulp van het
zogeheten opvoedkwadrant. We monitoren en controleren op de hoge intensiteiten. Zo ontvangen
                                                                                                         41
</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre>jeugdigen en hun ouders niet onnodig lang zware jeugdzorg. Ook het bieden van complementaire
ondersteuning, als “niveau” van ondersteuning tussen preventie en zwaardere zorg, is onderdeel van
de aanpak.
We monitoren de uitvoering van deze aanpak.
Thema Dorpenbeleid en dorpshuizen
Doelstellingen
In elk dorp waar nu ook een dorpshuis is, is een dorpshuisfunctie aanwezig
In elk dorp waar nu een dorpshuis is, blijft een toekomstbestendige dorpshuisfunctie aanwezig. Dat
vergroot de sociale samenhang. We gaan daarbij uit van maatwerk per dorp. Hoe zo'n
ontmoetingsruimte er uit ziet, kan heel verschillend zijn.
De kracht van de dorpshuisbesturen is het grote zelforganiserend vermogen. De inwoners en hun
ideeën staan centraal. Dit past bij de ontwikkelingen in de samenleving en bij het coalitieakkoord “Mei-
inoar foarút”.
We hebben als gemeente een verbindende rol en we maken de dorpshuisfunctie mede mogelijk. We
zorgen voor de juiste randvoorwaarden. Daardoor kunnen de dorpshuisbesturen zelf duurzaam zo'n
dorpshuisfunctie exploiteren. We streven ernaar dat dorpshuisbesturen zelfredzaam zijn. Zij beheren,
exploiteren en onderhouden de dorpshuizen in hun eigen dorp.
Maatregelen
We voeren in 2024 voor vijf dorpshuizen de actieplannen vanuit de koersplannen uit
Omschrijving (toelichting)
In 2022 zijn voor alle dorpshuizen koersplannen opgesteld. Daarin staat onder andere wie eigenaar is
en hoe de staat van onderhoud is. In 2023 zijn hiervoor actieplannen opgesteld en de eerste twee zijn
opgestart.
1. We voeren in 2024 voor vijf dorpshuizen de actieplannen uit. De rest volgt in 2025 en 2026.
2. We laten meerjarenonderhoudsplannen (MJOP’s) opstellen voor de dorpshuizen die niet in
eigendom zijn van de gemeente.
3. We onderzoeken op basis van de MJOP’s de mogelijkheden voor een subsidieregeling om
financieel bij te dragen aan het groot onderhoud van deze dorpshuizen.
4. We stellen een subsidieregeling op voor verbouw-nieuwbouw van dorpshuizen.
Doelstellingen
Wij zoeken de verbinding met de dorpen en enthousiasmeren inwoners om initiatieven te
starten om hun leefomgeving te verbeteren
Wanneer inwoners een initiatief hebben, denken we als gemeente mee vanuit de mogelijkheden. Wij
hebben daarvoor duidelijke kaders. Daarbij is maatwerk mogelijk in ieder dorp en voor elk initiatief.
Maatregelen
In 2024 stelt de gemeenteraad dorpenbeleid vast
Omschrijving (toelichting)
De dorpen spelen een belangrijke rol in Opsterland. Ze zijn van belang bij allerlei beleid van de
gemeente. In 2024 formuleert de gemeenteraad daarvoor een gemeenschappelijke basis in nieuw
dorpenbeleid.
Wij organiseren in 2024 in elk dorp een dorpstafel
Omschrijving (toelichting)
Wij organiseren dorpstafels in de dorpen. Daar gaan we met mensen en organisaties in gesprek over
wat er speelt in het dorp.
                                                                                                      42
</pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 43 ======================================================================

<pre>Beleidsindicatoren
                                                                                Opsterland                    Nederland
Beleidsindicatoren                   Eenheid                                            2020 2021       2022        2020   2021      2022
Banen                                Aantal per 1.000 inwoners in de leeftijd            638    653       654        796     805      825
                                     15-64 jaar
Jongeren met een delict voor de      % 12 tot en met 21 jarigen                          1%      1%         *        1%       1%         *
rechter
Achterstand onder jeugd - Kinderen % Kinderen in uitkeringsgezin                         4%      4%         *        6%       6%         *
in uitkeringsgezin
Achterstand onder de jeugd -         % Werkloze jongeren                                 3%      2%         *        2%       2%         *
Werkloze jongeren
Netto arbeidsparticipatie            % Van de werkzame beroepsbevolking                 69% 71%          73%        70%    70%       72%
                                     ten opzichte van de beroepsbevolking
Personen met een                     Aantal per 10.000 inwoners                 379 ^           292         *       460^     431         *
bijstandsuitkering
Lopende re- integratievoorzieningen Aantal per 10.000 inwoners van 15-64                 173        *     207        202        *     198
                                     jaar
Jongeren met jeugdhulp               % Van alle jongeren tot 18 jaar                  10,2% 9,6% 11,1%            11,9% 10,5% 13,2%
Jongeren met jeugdbescherming        % Van alle jongeren tot 18 jaar                   1,7% 1,7%        1,4%       1,2%    1,2%      1,2%
Jongeren met jeugdreclassering       % Van alle jongeren van 12 tot 23 jaar            0,2% 0,3%        0,3%       0,4%    0,3%      0,3%
WMO Clienten met een                 Aantal per 10.000 inwoners                          610    610       610        700     649      700
maatwerkarrangement
* voor deze periode zijn (nog) geen cijfers bekend (gemaakt).
Bron: www.waarstaatjegemeente.nl - Bron geraadpleegd op 7 september 2023
^ De stijging van het aantal personen met een bijstandsuitkering t.o.v. 2019 wordt veroorzaakt door het beroep dat is gedaan op de
(tijdelijke) TOZO regeling. Zonder deze regeling zien we geen significante wijziging in dit aantal bij de gemeente Opsterland
Wat mag het kosten
Mutaties in de reserves worden verwerkt in programma 0 maar niet alle reserves hebben betrekking
op programma 0. Om een juiste financiële analyse per programma te kunnen maken zijn in
onderstaande tabel de mutaties van programma 6 reserves meegenomen.
                                                                                                                                  x € 1.000
Exploitatie                       Realisatie 2022       Begroting 2023        Begroting 2024         MJB 2025    MJB 2026      MJB 2027
                                                       (incl wijzigingen)
Lasten                                        37.527                 39.710                38.418         38.301      38.251         38.251
Baten                                         10.352                 11.448                10.192         10.066       9.941          9.816
Saldo voor bestemming                        -27.175                -28.262              -28.226         -28.235     -28.310        -28.435
Mutaties reserves
Lasten                                            30                     30                    30             30          30             30
Baten                                            140                    289                      -             -            -              -
Saldo na bestemming                          -27.066                -28.003              -28.256         -28.265     -28.340        -28.465
                                                                                                                                         43
</pre>

====================================================================== Einde pagina 43 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 44 ======================================================================

<pre> Specificatie per taakveld
                                                                                                             x € 1.000
 Specificatie                                                                Begroting 2023 Begroting 2024   Mutatie
                                                                                                            begroting
                                                                                                            2023/2024
 Saldo per taakveld
 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie                                                -2.142         -2.256       -114
 6.2 Wijkteams                                                                        -1.586         -4.323     -2.737
 6.3 Inkomensregelingen                                                               -2.888         -2.037        851
 6.4 Begeleide participatie                                                           -3.292         -3.300         -8
 6.5 Arbeidsparticipatie                                                              -1.188         -1.213        -25
 6.6 Maatwerkvoorziening (WMO)                                                        -1.688           -970        718
 6.71 Maatwerkdienstverlening 18+                                                     -6.291         -5.853        438
 6.72 Maatwerkdienstverlening 18-                                                     -5.845         -5.328        517
 6.73 Pleegzorg (a) Gezinszorg (b) & Jeugdhulp met verblijf overig (c)                -1.550         -1.564        -14
 6.74 Jeugdhulp behandeling GGZ zonder verblijf(a) & Gesloten plaatsing ( c)          -1.150         -1.150           -
 6.81 Geëscaleerde zorg 18+                                                              282            368         86
 6.82 Geëscaleerde zorg 18-                                                             -924           -600        324
 Saldo voor bestemming                                                               -28.262        -28.226         36
 Stortingen reserves
 Verbouw dorpshuizen                                                                     -30            -30           -
 Totaal stortingen reserves                                                              -30            -30           -
 Onttrekkingen reserves
 Perspectiefbrief 2023                                                                   289                      -289
 Totaal onttrekkingen reserves                                                           289              -       -289
 Saldo na bestemming                                                                 -28.003        -28.256       -253
Toelichting op de financiën
Het saldo van dit programma is in 2024 € 253.000 nadeliger dan in 2023
Taakveld 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie geeft in 2024 een nadeel van € 114.000 ten
opzichte van 2023
In 2023 zijn er tijdelijk extra middelen voor inburgering van € 97.000 beschikbaar gesteld
(perspectiefbrief 2023). Dit budget vervalt in 2023 en geeft een voordeel in 2024. Vanaf 2024 is er
geen tijdelijk inzet meer voor het dorpenbeleid. Dit budget van € 60.000 vervalt in 2024 en geeft een
voordeel. Voor een haalbaarheidsonderzoek voor de Skâns is in de raadsvergadering van 6 maart
2023 eenmalig € 30.000 budget beschikbaar gesteld. Dit geeft een voordeel in 2024. De toerekening
van de directe personeelslasten geeft een nadeel van € 303.000. De overige verschillen geven een
voordeel van € 2.000.
Taakveld 6.2 Toegang en eerstelijnsvoorzieningen geeft in 2024 een nadeel van € 2.737.000 ten
opzichte van 2023
Voor het versterken van de toegang is het budget in 2024 € 195.000 lager ten opzichte van 2023
(perspectiefbrief 2023), dit is een voordeel. Voor preventievoorzieningen was in 2023 eenmalig €
50.000 meer budget beschikbaar voor het uitvoeren van een haalbaarheidsonderzoek voor OKO
(perspectiefbrief 2023). De toerekening van de directe personeelslasten geeft een nadeel van €
2.982.000.
                                                                                                                     44
</pre>

====================================================================== Einde pagina 44 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 45 ======================================================================

<pre>Taakveld 6.3 Inkomensregelingen geeft in 2024 een voordeel van € 851.000 ten opzichte van
2023
Het budget voor de energietoeslag is tijdelijk en is niet begroot in 2024. Dit geeft een voordeel van €
723.000. De kwijtschelding van de gemeentelijke belastingen geven in 2024 een nadeel van €
20.000. De toerekening van de directe personeelslasten geeft een voordeel van € 147.000. Overige
verschillen geven een voordeel van € 1.000.
Taakveld 6.4 WSW en beschut werk geeft een nadeel van € 8.000 ten opzichte van 2023
De toerekening van de directe personeelslasten geeft een nadeel van € 8.000.
Taakveld 6.5 Arbeidsparticipatie geeft in 2024 een nadeel van € 25.000 ten opzichte van 2023
Als gevolg van het wegvallen van budget voor extra inzet van personeel is het budget in 2024 €
60.000 lager. Dit is een voordeel. De toerekening van de directe personeelslasten geeft een nadeel
van € 85.000.
Taakvelden 6.6. Maatwerkvoorziening (WM)) geeft in 2024 een voordeel van € 718.000 ten
opzichte van 2023
De toerekening van de directe personeelslasten geeft dit voordeel in 2024.
Taakveld 6.71 Maatwerkdienstverlening 18+ geeft in 2024 een voordeel van € 438.000 ten
opzichte van 2023
De toerekening van de directe personeelslasten geeft dit voordeel in 2024.
Taakveld 6.72 Maatwerkdienstverlening 18- geeft in 2024 een voordeel van € 517.000 ten
opzichte van 2023
De toerekening van de directe personeelslasten geeft een voordeel van € 452.000. Daarnaast is er
een voordeel van € 65.000 als gevolg van een verlaging van de budgetten voor Jeugdzorg.
Taakveld 6.73 Pleegzorg, Gezinsgericht en Jeugdhulp met verblijf overig geeft een nadeel van €
14.000 ten opzichte van 2023
Er is in 2024 meer budget voor deze vormen van Jeugdzorg, dat geeft een nadeel van € 14.000.
Taakveld 6.74 Jeugd behandeling GGZ zonder verblijf, Jeugdhulp crisis/LTA/GGZ-verblijf en
Gesloten plaatsing is ongewijzigd in 2024
Taakveld 6.81 Geëscaleerde zorg 18+ geeft een voordeel van € 86.000 ten opzichte van 2023
Er is een nadeel van € 125.000 door een lagere bate op het onderdeel Beschermd Wonen. Daarnaast
is er een voordeel op de toerekening van de directe personeelslasten van € 211.000.
Taakveld 6.82 Geëscaleerde zorg 18- geeft een voordeel van € 324.000 ten opzichte van 2023
De toerekening van de directe personeelslasten geeft dit voordeel in 2024.
De mutaties in de reserves geven in 2024 een nadeel van € 289.000 ten opzichte van 2023
In 2023 is een aantal budgetten incidenteel verhoogd in de perspectiefbrief 2023. Dit betreft
inburgering (o.a. invoering Wet Inburgering, zie taakveld 6.1), versterking toegang (inzet data-analist,
zie taakveld 6.2), preventie (haalbaarheidsonderzoek OKO, zie taakveld 6.2) en dorpenbeleid
(uitwerking koersplannen en dorpsvisies, zie taakveld 6.1). Deze resultaatsbestemmingen zijn in 2023
bij dit programma aan de Algemene reserve onttrokken, dit geeft een nadeel van € 289.000.
                                                                                                        45
</pre>

====================================================================== Einde pagina 45 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 46 ======================================================================

<pre>Programma 7 | Volksgezondheid en milieu
Programma 7 | Volksgezondheid en milieu
Doelstelling
Opsterland behoudt en beheert haar hoogwaardig leefmilieu in samenwerking met inwoners en
bedrijven.
Introductie op het programma en relevante trends en ontwikkelingen
Duurzaamheid
Duurzaamheid en minder gebruik van energie en grondstoffen zijn nodig om onze samenleving
leefbaar te houden. Als gemeente geven we het goede voorbeeld. Bijvoorbeeld door het
verduurzamen van gebouwen en het vergroten van de biodiversiteit. We houden daarbij rekening met
wat gezichtsbepalend is of wat cultuurhistorisch waarde heeft.
Samenhang
De aandacht voor duurzaamheid heeft veel samenhang met een goede aandacht voor de natuur, de
landbouw, de waterkwaliteit enzovoort. Bij het nemen van maatregelen houden we met die
samenhang zo veel mogelijk rekening.
Gezondheid
Lichamelijke en geestelijke gezondheid bepalen sterk of iemand gelukkig is. Dat geldt ook voor de
samenleving als geheel. Daarbij hebben inwoners zelf de regie op hun leven. Als gemeente
stimuleren wij inwoners om mee te doen in de samenleving. Wij moedigen de inwoners aan tot gezond
gedrag. Waar dat kan ondersteunen wij dat.
Kaderstellende documenten
Beleidsnota Licht in de Duisternis (2009)
Watertakenprogramma 2020 – 2025
Beleidsplan Vergunningverlening, Toezicht en Handhaving - Fysieke Ruimtelijke Leefomgeving 2020 -
2024 OWO-gemeenten
Preventie- en handhavingsplan Drank- en Horecawet 2019-2022
Preventieagenda Opsterland 2021-2030
Inkoop- en aanbestedingsbeleid gemeenten Ooststellingwerf, Weststellingwerf en Opsterland 2018
Omgevingsvisie 2015-2030
Transitievisie Warmte gemeente Opsterland
Zonneplan Opsterland
Reguliere werkzaamheden
      Stimuleren gezondheidsprojecten, bijvoorbeeld via de buurtsportcoaches
      Accounthouderschap dorpen voor energietransitie
      Accounthouderschap groene ondernemers (bijvoorbeeld ontwikkelaars zonneparken)
      Onderhouden openbare verlichting
      Onderhouden riolering en watergangen
Thema Milieu
Inleiding
In het Nationaal Deltaprogramma 2022 staan plannen van de overheid. Het doel is om alle steden,
dorpen en buitengebieden zo in te richten, dat we voorbereid zijn op de gevolgen van toenemende
hitte, droogte en extreme neerslag. In 2015 hebben alle overheden samen al afgesproken dat
Nederland in 2050 klimaatbestendig en waterrobuust is ingericht. Zo mogen bij nieuwe ruimtelijke
ontwikkelingen de risico’s door extreem weer en overstromingen niet verder toenemen. We moeten de
bestaande ruimte zo beheren en onderhouden dat de kans op schade en slachtoffers afneemt.
Met andere overheden in Fryslân hebben we de ‘klimaatstresstest’ uitgevoerd. Dat is een eerste stap
naar een klimaat adaptieve (we passen ons aan het veranderende klimaat aan) en waterrobuuste (we
                                                                                                  46
</pre>

====================================================================== Einde pagina 46 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 47 ======================================================================

<pre>kunnen het regenwater aan) omgeving. We hebben deze kwetsbaarheden nader onderzocht. Nu zijn
we toe aan het maken van keuzes voor mogelijke oplossingsrichtingen.
Doelstellingen
De omgeving en het rioolstelsel in Opsterland zijn klimaatadaptief en waterrobuust
Wanneer riolering aan vervanging toe is, vervangen we deze door een klimaatbestendig gescheiden
stelsel. Als we nieuwe riolering aanleggen bij uitbreidingsplannen, is die klimaatadaptief en
toekomstbestendig. Alleen als dat niet doelmatig kan, vervangen we het riool door een gemengd riool.
We kijken ook naar maatregelen die we aan het riool kunnen koppelen om de gevolgen van
klimaatverandering op te vangen. Voorbeelden zijn het aanleggen van wadi's of aanpassingen aan de
weg voor tijdelijk opvang van wateroverlast op en naast de weg.
Maatregelen
We hebben       in 2025 100% van de huidige en te verwachten knelpunten van wateroverlast in
beeld
Omschrijving (toelichting)
In 2025 hebben we alle huidige en te verwachten knelpunten van wateroverlast in beeld. De
gemeenteraad heeft dan de kaders bepaald om deze knelpunten op te lossen.
Doelstellingen
Vrijwilligers ruimen het zwerfafval op
We maken in alle dorpen actieve himmelploegen mogelijk.
Maatregelen
We maken het in 2024 mogelijk dat elk dorp een himmelploeg heeft
Omschrijving (toelichting)
Het landelijke zwerfafvalbudget liep van 2013 - 2022. Er komt een nieuwe regeling. We kunnen dan
het budget voor 2024 met terugwerkende kracht aanvragen.
We maken het mogelijk dat er in alle dorpen actieve himmelploegen zijn. Daarvoor benaderen we de
dorpen zonder himmelploeg actief. Dat doen we via de verenigingen van plaatselijk belang.
Doelstellingen
Er is een gezonde balans tussen natuurlijke duisternis en een veilige leefomgeving
Het verlichten van de openbare ruimte kent voor- en nadelen. Verlichting kan zorgen voor
lichtvervuiling en het kost geld. Tegelijk kan verlichting helpen om de omgeving veilig en leefbaar te
maken. We zorgen voor een goede balans tussen die twee.
Maatregelen
In 2024 is 90% van de huidige installaties voorzien van LED-verlichting
Omschrijving (toelichting)
In 2024 is 90% van het huidige areaal voorzien van de energiezuinige en duurzame LED-techniek. Dit
doen we door het plaatsen van nieuwe armaturen wanneer de oude (bijna) zijn afgeschreven. Of we
gebruiken retrofit, waarbij het binnenwerk wordt omgezet.
Thema Gezondheid en Leefstijl
Doelstellingen
Onze inwoners sporten en bewegen om gezond te blijven
Door actief sporten en bewegen doen inwoners mee aan de samenleving. Ze werken ook aan de
eigen lichamelijke en geestelijke gezondheid. Sporten en bewegen zorgen dat inwoners zich fitter en
                                                                                                       47
</pre>

====================================================================== Einde pagina 47 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 48 ======================================================================

<pre>energieker voelen. Sporten en bewegen helpen bij een gezonde leefstijl en een samenleving waarin
iedereen meedoet.
Maatregelen
In 2024 is in elk deelnemend dorp een nieuw sport- en beweeginitiatief opgestart
Omschrijving (toelichting)
Het Lokaal sport- en beweegakkoord Opsterland 2.0 is dé aanjager voor sport- en beweeginitiatieven.
We gaan met de hulp van de buurtsportcoaches in gesprek met verenigingen. Zo start in elk
deelnemend dorp een nieuw sport- en beweeginitiatief.
We stimuleren verenigingen en commerciële sportaanbieders om in 2024 drie activiteiten voor
jongeren op te zetten
Omschrijving (toelichting)
De buurtsportcoaches stimuleren verenigingen en commerciële sportaanbieders om drie activiteiten
op te zetten. Dat kan samen met de buurtsportcoaches en Code Hans. Hiermee komen jongeren op
een positieve manier in aanraking komen met sport.
We gaan in 2024 een groep niet-sporters in Gorredijk wekelijks laten sporten en bewegen
Omschrijving (toelichting)
In 2024 starten we in Gorredijk, samen met de buurtsportcoaches, een initiatief. Daardoor gaan niet-
sporters wekelijks sporten en bewegen. Dit initiatief gebeurt samen met sc Heerenveen. Deze club
gaat hiervoor actief werven onder seizoenkaarthouders die graag wekelijks in beweging willen komen.
In 2024 haalt minstens 50% van de scholen het Gezonde school-vignet
Omschrijving (toelichting)
Wij borgen de aanpak Sûn Opsterlân als aanjager van de gezonde leefstijl. Wij stimuleren alle
basisscholen aan de slag te gaan om het Gezonde School-vignet te halen. Om dat daarna in hun
beleid vast te leggen. In 2024 doet minstens 50% van de scholen mee.
Thema Duurzaamheid
Doelstellingen
De gemeente geeft het goede voorbeeld op het gebied van duurzaamheid
Wij geven als gemeente het goede voorbeeld. Daarmee inspireren we onze inwoners, organisaties en
bedrijven. We benutten kansen om onze gebouwen, ons wagenpark en ons gereedschap te
verduurzamen en duurzaam in te kopen. Goede voorbeelden maken wij zichtbaar.
Maatregelen
In 2026 is de helft van ons gemotoriseerde gereedschap elektrisch
Omschrijving (toelichting)
We vergroenen ons gemeentelijk wagenpark en gereedschap. In 2026 is de helft van ons
gemotoriseerde gereedschap elektrisch (ten opzichte van 10% in 2022).
In 2024 staan we op niveau 3 op de CO2-prestatieladder
Omschrijving (toelichting)
De CO2-prestatieladder is een instrument om inzicht te krijgen in de CO2-reductie binnen onze
organisatie. Wij laten ons in 2024 certificeren op de CO2-prestatieladder niveau 3. Dat is een goed
instapniveau.
Wij nemen in 2024 concrete maatregelen om onze gemeentelijke gebouwen te verduurzamen
Omschrijving (toelichting)
                                                                                                    48
</pre>

====================================================================== Einde pagina 48 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 49 ======================================================================

<pre>Onze bedrijfsgebouwen voldoen met de aanpassingen van de laatste jaren ruimschoots aan de
wettelijke duurzaamheidseisen. We hoeven nu dus geen grote investeringen te doen.
Bij het (groot) onderhoud benutten wij kansen om verder te verduurzamen.
1. We plaatsen in 2024 zonnepanelen op of bij onze loods in Ureterp, eventueel in combinatie met
opslag op en bij enkele van onze gebouwen. Het is overigens nog onzeker of het netwerk
teruglevering mogelijk maakt en of het dus economisch een reële mogelijkheid is.
2. We voeren in 2024 duurzaamheidmaatregelen uit bij MFC Dundelle in Bakkeveen.
Doelstellingen
Wij halen in 2035 een energiebesparing van een equivalent van 150.000 MWh
Om in 2035 energieneutraal te zijn, realiseren we een energiebesparing van 150.000 MWh ten
opzichte van het jaar 2018. Eind 2026 hebben we daarvan 100.000 MWh gerealiseerd.
Maatregelen
In 2024 voeren we met drie dorpen/energiecoöperaties plannen uit om aardgas te besparen
Omschrijving (toelichting)
Op basis van de transitievisie warmte en ons uitvoeringsprogramma werken we nu al met dorpen een
campagne uit om energie te besparen. We gaan in 2024 verder met campagnes in minimaal drie
nieuwe dorpen.
We geven in 2024 uitvoering aan de specifieke uitkering lokale aanpak isolatie
Omschrijving (toelichting)
We hebben van het Rijk (Nationaal Isolatie Programma) geld gekregen voor de aanpak van slecht
geïsoleerde koopwoningen (labels D, E, F, G) onder de gemiddelde WOZ-waarde. Daarvoor hebben
we binnen OWO-verband een plan van aanpak uitgewerkt. Dat hebben we ook provinciaal afgestemd.
In 2024 werken we het plan van aanpak isolatie Opsterland verder uit en dan voeren we het ook uit. In
onze communicatie en ondersteuning richten we ons daarbij vooral op woningeigenaren die ook in
aanmerking komen voor de subsidieregeling ‘Aanpak energiearmoede door energiebesparing’. Bij de
uitvoering betrekken wij de energiecoaches.
We geven in 2024 in onze nieuwe (prestatie)afspraken met woningcorporaties over de
verduurzaming van woningen specifiek aandacht aan eigenaren van voormalige huurwoningen
Omschrijving (toelichting)
Met de corporaties en de huurdersorganisatie maken we jaarlijks afspraken over de verduurzaming
van de sociale huurvoorraad. Wij stimuleren de corporaties daarbij om planmatig onderhoud en
kwaliteitsverbetering niet alleen te doen. In 2024 is ons doel dat ze eigenaren van voormalige
huurwoningen van hetzelfde type (in dezelfde rij/straat) hierbij betrekken. We zullen de eigenaren dan
actief informeren over subsidiemogelijkheden.
Wij bouwen in 2024 het energieloket verder uit
Omschrijving (toelichting)
Informatie en advies over energiebesparing is laagdrempelig toegankelijk. Daarvoor is er het
energieloket. Dit bestaat uit een netwerk van lokale energiecoaches, energie-adviseurs, het digitale
(telefonische) duurzaamheidsloket en ondersteunende professionals. We gaan dit netwerk in 2024
verder uitbouwen en verstevigen.
1. Er zijn nu in totaal circa 40 energiecoaches in bijna alle dorpen van onze gemeente. Dit aantal
houden we in stand door opleiding, bijscholing en ondersteuning.
2. We updaten de lijst van beschikbare energieadviseurs in de regio.
3. We subsidiëren het opstellen van woningverbeterplannen door deze adviseurs.
4. We onderzoeken de mogelijkheid van een ‘OWO-energiebureau’. Daar kunnen vooral minder
zelfredzame inwoners terecht. Ze krijgen ondersteuning bij energiebesparing en bij het verduurzamen
van hun woning. Vanuit dat energiebureau coördineren we de inzet van energiecoaches en –
                                                                                                     49
</pre>

====================================================================== Einde pagina 49 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 50 ======================================================================

<pre>adviseurs.
5. Daarnaast blijven we gebruik maken van het digitale/telefonische loket.
Doelstellingen
Wij realiseren in 2035 een equivalent van 450.000 MWh duurzaam opgewekte energie
Opsterland is in 2035 energieneutraal. Daarvoor is aan de ene kant energiebesparing nodig, Aan de
andere kant hebben we een duurzame opwek van 450.000 MWh energie nodig. Dit bereiken we met
energie uit zon, wind en groen gas uit mono-mestvergisting en energieopslag.
Maatregelen
We brengen in 2024 de meest geschikte locaties voor de opwek van duurzame energie in kaart
Omschrijving (toelichting)
Onze gemeente heeft veel opgaven die invloed hebben op het gebruik en de beleving van ons
landelijk gebied. Naast de energietransitie gaat het om infrastructuur, uitbreiding van bedrijfsterreinen,
woningbouw en het Frysk Programma Landelijk Gebied. Deze opgaven gaan wij in samenhang
bekijken. Wij zijn in 2023 met een ruimtelijke puzzel begonnen. In 2024 leidt dat tot een kansenkaart.
Daarbij betrekken wij de samenleving. De gemeenteraad heeft daarin het laatste woord.
De resultaten verwerken wij in het Zonneplan en het Omgevingsplan en brengen wij in in de
Regionale Energie Strategie (de RES).
We doen in 2024 onderzoek naar (kleinschalige) collectieve warmte-oplossingen
Omschrijving (toelichting)
Voor het overgrote deel van onze gemeente zijn (individuele) volledig elektrische of hybride
warmteoplossingen het enige warmte-alternatief voor aardgas. Op een aantal locaties zijn misschien
kleinschalige collectieve warmte-oplossingen (in combinatie met aquathermie, warmteopslag)
mogelijk. De haalbaarheid daarvan gaan we in 2024 onderzoeken.
Omdat de problematiek in de rest van Friesland vergelijkbaar is, doen we dit in provinciaal verband, in
aansluiting op de Regionale Energie Strategie (de RES).
We stellen in 2024 een businessplan voor het oprichten van een gemeentelijke
energiecoöperatie op
Omschrijving (toelichting)
In 2023 hebben we het onderzoek naar een gemeentelijk energiebedrijf afgerond. Aanvullend op de
conclusies en aanbevelingen blijven er nog belangrijke vragen. We hebben meer inzicht nodig. Wat
levert een gemeentelijke energiecoöperatie ons op? Hoe levensvatbaar is zo'n coöperatie? Om die
vragen te beantwoorden, laten we een businessplan opstellen. Dat plan geeft inzicht in de (langjarige)
opbrengsten. Ook laat het de risico’s zien om met een gemeentelijke energiecoöperatie mee te doen
in een of meer commerciële initiatieven.
Het businessplan is in 2024 klaar. Op basis van dat plan volgt een nieuw voorstel aan de
gemeenteraad.
Wij geven in 2024 invulling aan de transitievisie warmte voor onze gemeente
Omschrijving (toelichting)
Eind 2021 heeft de gemeenteraad de transitievisie warmte opgesteld. In 2024 geven wij invulling aan
deze visie met een aantal taken en activiteiten.
1. We gaan verder met het opstellen van dorp-/wijkuitvoeringsplannen. De ervaringen die we nu in
drie dorpen opdoen gebruiken we in andere dorpen.
2. We doen aan de Friese Energietafel (FET) mee aan haalbaarheidsonderzoeken naar (semi-
)collectieve warmte-alternatieven.
3. We communiceren het hele jaar door. De communicatie is gericht op bewustwording en het belang
van aardgasvrij-ready maken.
                                                                                                        50
</pre>

====================================================================== Einde pagina 50 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 51 ======================================================================

<pre>De transitievisie geeft op dorps-/wijkniveau een eerste richting aan het alternatief voor het verwarmen
met aardgas (met ruimte voor individuele initiatieven). We houden in de dorp-wijkuitvoeringsplannen
rekening met zo laag mogelijke maatschappelijke kosten en met de technische mogelijkheden.
Beleidsindicatoren
                                                                  Opsterland                        Nederland
 Beleidsindicatoren                      Eenheid                             2020       2021   2022           2020      2021    2022
 Fijn huishoudelijk restafval            Aantal kg per inwoner                158        153      *            170       169        *
 Hernieuwbare elektriciteit (1)          %                                  18,1%    27,20%       *        26,8%     33,20%         *
 Bij een verdieping van de cijfers blijkt dat met name gemeenten met veel windmolens en / of biomassacentrales hoog scoren. Dit
 verklaart de relatief lage realisatie van Opsterland
 * voor deze periode zijn (nog) geen cijfers bekend (gemaakt).
 Bron: www.waarstaatjegemeente.nl - Bron geraadpleegd op 7 september 2023
Wat mag het kosten
Mutaties in de reserves worden verwerkt in programma 0 maar niet alle reserves hebben betrekking
op programma 0. Om een juiste financiële analyse per programma te kunnen maken zijn in
onderstaande tabel de mutaties van programma 7 reserves meegenomen.
                                                                                                                             x € 1.000
Exploitatie                           Realisatie 2022      Begroting 2023        Begroting 2024   MJB 2025      MJB 2026   MJB 2027
                                                          (incl wijzigingen)
Lasten                                            7.900                 10.517              8.612      8.569        8.030        8.030
Baten                                             7.402                  9.203              7.809      7.814        7.249        7.249
Saldo voor bestemming                              -498                 -1.314               -803       -755         -781         -781
Mutaties reserves
Lasten                                              783                    775                  -           -            -            -
Baten                                               158                    392                 61           -            -            -
Saldo na bestemming                              -1.123                 -1.697               -742       -755         -781         -781
                                                                                                                                    51
</pre>

====================================================================== Einde pagina 51 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 52 ======================================================================

<pre> Specificatie per taakveld
                                                                                                x € 1.000
 Specificatie                                          Begroting 2023     Begroting 2024      Mutatie
                                                                                             begroting
                                                                                             2023/2024
 Saldo per taakveld
 7.1 Volksgezondheid                                               -1.523             -1.497           26
 7.2 Riolering                                                        889              1.098          209
 7.3 Afval                                                            728                712          -16
 7.4 Milieubeheer                                                  -1.270             -1.068          202
 7.5 Begraafplaatsen en crematoria                                   -138                -48           90
 Saldo voor bestemming                                             -1.314               -803          511
 Stortingen reserves                                                                                    -
 Aanvullende dotatie reserve Duurzaamheid                            -775                             775
 Totaal stortingen reserves                                          -775                  -          775
 Onttrekkingen reserves
 Perspectiefbrief 2023                                                392                            -392
 Teruggave afvalstoffenheffing 2022                                                       61           61
 Totaal onttrekkingen reserves                                        392                 61         -331
 Saldo na bestemming                                               -1.697               -742          955
Toelichting op de financiën
Het saldo op dit programma is in 2024 € 955.000 voordeliger dan in 2023
Taakveld 7.1 Volksgezondheid geeft in 2024 een voordeel van € 26.000 ten opzichte van 2023
De kosten van dit programma zijn gestegen door een hogere bijdrage aan Veiligheidsregio Fryslân
(VRF), onderdeel volksgezondheid (perspectiefbrief 2023). Dit geeft een nadeel van € 74.000 ten
opzichte van 2023. Voor Gezond in de Stad (GIDS) is in 2023 eenmalig € 50.000 onttrokken uit de
Algemene Reserve (perspectiefbrief 2023). Dit is een voordeel in 2024. De toerekening van de directe
personeelslasten geeft een voordeel van € 36.000. De lagere kapitaallasten geven in 2024 een
voordeel van €14.000.
Taakveld 7.2 Riolering geeft in 2024 een voordeel van € 209.000 ten opzichte van 2023
In de paragraaf Lokale heffingen wordt dit taakveld toegelicht.
Taakveld 7.3 Afval geeft in 2024 een nadeel van € 16.000 ten opzichte van 2023
In de paragraaf Lokale heffingen wordt dit taakveld toegelicht.
Taakveld 7.4 Milieubeheer geeft in 2024 een voordeel van € 202.000 ten opzichte van 2023
Voor de lokale duurzaamheidsagenda werd een bedrag van € 58.000 beschikbaar gesteld en voor
natuurbescherming € 20.000 (perspectiefbrief 2023). Deze bedragen werden onttrokken uit de
Algemene Reserve. Dit geeft in 2024 een voordeel van € 78.000 ten opzichte van 2023. De bijdrage
aan de FUMO is in 2024 door de gewijzigde berekeningssystematiek € 14.000 hoger dan in 2023, dit
geeft een nadeel.
In de Meicirculaire 2022 werd € 224.000 ontvangen om het bestaande klimaat- en energiebeleid
voort te zetten. Dit budget werd in de begroting 2023 opgenomen en onttrokken uit de Algemene
Reserve (perspectiefbrief 2023). Dit geeft nu in de begroting 2024 een voordeel van € 224.000.
In 2023 werd een budget van € 40.000 onttrokken uit de Algemene Reserve en werd opgenomen voor
het Uitvoeringsprogramma energietransitie (perspectiefbrief 2023). Dit geeft in de begroting 2024 een
voordeel. De toerekening van de directe personeelslasten geeft een nadeel van € 131.000.
Overige budgetwijzigingen geven een voordeel van € 5.000.
                                                                                                        52
</pre>

====================================================================== Einde pagina 52 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 53 ======================================================================

<pre>Taakveld 7.5 Begraafplaatsen en crematoria geeft in 2024 een voordeel van € 90.000 ten
opzichte van 2023
De lagere storting in de voorziening Begraafrechten geeft een voordeel van € 10.000. De toerekening
van de directe personeelslasten geeft een voordeel van € 80.000.
De mutaties in de reserves geven een voordeel van € 383.000
De dotatie van € 775.000 aan de reserve Duurzaamheid is opgenomen in de perspectiefbrief 2023.
In 2024 is voor de teruggave afvalstoffenheffing 2022 € 61.000 onttrokken uit de Algemene reserve.
Deze onttrekking is verwerkt in de afvalstoffenheffing 2023.
De overige onttrekkingen uit de reserve worden in taakveld 7.1 en 7.4 toegelicht.
                                                                                                   53
</pre>

====================================================================== Einde pagina 53 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 54 ======================================================================

<pre>Programma 8 | Bouwen, wonen en gronden
Programma 8 | Bouwen, wonen en gronden
Plattelandsgemeente
Opsterland is een plattelandsgemeente met 16 vitale dorpen en een uniek en gevarieerd landschap.
Omgevingswet
De nieuwe Omgevingswet treedt vanaf 2024 geleidelijk in werking. Deze wet vraagt van ons als
gemeente anders denken en handelen. We zorgen voor een goed samenspel tussen de gemeente en
de samenleving. In de Omgevingsvisie 2015 - 2030 hebben we daarvoor al belangrijke stappen gezet.
We hebben in 2023 een actuele Omgevingsvisie vastgesteld, passend bij de Omgevingswet.
Wonen
De gemeenteraad heeft in 2023 de Woonvisie Opsterland vastgesteld. De Woonvisie geeft richting bij
het maken van prestatieafspraken met woningcorporaties en bij het maken van afspraken met andere
maatschappelijke partners en met de dorpen. De Woonvisie is - voor zover het om wonen gaat -
bepalend voor dorpsvisies, voor het gemeentelijk grondbeleid. Tot slot stuurt de Woonvisie in de
keuze op welke locaties woningbouw gewenst en mogelijk is.
Actueel zijn verder de afspraken met het Rijk over de verdeling van de woningbouwplannen.
Bestemmingsplannen en Omgevingsplan
Onze planologische producten (bestemmingsplannen/het omgevingsplan) zijn actueel. De
bestemmingsplannen voor het buitengebied, voor de bebouwde kommen en voor de
bedrijventerreinen en de beheerverordeningen die nog van kracht zijn, zijn (afzonderlijk) te raadplegen
op www.ruimtelijkeplannen.nl (landelijke website).
Initiatieven
We ondersteunen, als dat kan en past, ideeën en/of initiatieven voor ruimtelijke ontwikkeling.
Regionaal
Wij hebben als gemeente belang bij een toekomstbestendig Friesland. Daarvoor is goede
bereikbaarheid noodzakelijk. Met het Deltaplan voor het Noorden (en de Lelylijn) willen het Rijk, de
vier noordelijke provincies en gemeenten de bereikbaarheid en het wonen en werken in Noord-
Nederland verbeteren. Grootschalige verstedelijking van onze gemeente is bij het verbeteren van
bereikbaarheid niet het doel.
Kaderstellende documenten
Omgevingsvisie 2023
Woonvisie (2023)
Welstandsnota Opsterland (laatste wijziging 2009)
Regionale woningbouwafspraken Zuidoost Fryslân 2022-2026
Regionale Woondeal 2020 - 2030
Nota grondbeleid (2018-2021)
Beleidsplan Vergunningverlening, Toezicht en Handhaving Fysieke Ruimtelijke Leefomgeving 2020-
2024 OWO-gemeenten
Omgevingsplan
Reguliere werkzaamheden
      Diverse planologische producten
      Uitvoering grondbeleid en grondzaken
      Accounthouderschap initiatieven samenleving
      Planbegeleiding
      Accounthouderschap en prestatieafspraken Woningcorporaties en huurdersorganisatie
                                                                                                     54
</pre>

====================================================================== Einde pagina 54 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 55 ======================================================================

<pre>Thema Ruimtelijke ordening
Doelstellingen
De gronden in Opsterland hebben een functie die is afgestemd op de functie van de andere
(aangrenzende) gronden
De nadruk ligt op de taken die we als gemeentelijke overheid hebben. Daarnaast speelt een aantal
ontwikkelingen op een hoger niveau. Denk aan NOVEX en NOVEX-Lelylijn en aan het Nationaal en
het Fries Programma Landelijk Gebied, de energie-infrastructuur en de Blauwe Drager.
Maatregelen
In 2024 voeren we de nieuwe Omgevingswet uit zoals dat moet
Omschrijving (toelichting)
De Omgevingswet treedt op 1 januari 2024 in werking. Het uitgangspunt bij de Omgevingswet is
‘decentraal wat kan, centraal wat moet’. De overgang naar de nieuwe wet betekent een grote
veranderopgave. Dat geldt niet alleen voor de inhoud maar ook voor hoe de ambtelijke organisatie
haar werk doet.
We hebben de Omgevingsvisie in 2023 al aangepast aan de Omgevingswet. De bestemmingsplannen
zijn per 1 januari 2024 van rechtswege omgezet naar een Omgevingsplan. Dit is daarmee nog geen
'echt 'omgevingsplan. Tot 2032 is een overgangsperiode. Dan moet ons Omgevingsplan helemaal
passen bij de Omgevingswet.
In 2024 is de Omgevingswet van kracht. De dienstverlening aan de inwoners hebben we daarop
aangepast.
Wij stellen in 2024 ruimtelijk kwaliteitsbeleid vast
Omschrijving (toelichting)
Bij het welstandsbeleid gaat het ook om het erfgoedbeleid (zie Thema Landschap, Natuur,
Biodiversiteit, Landbouw en Erfgoed). We beschermen zo cultuurhistorische waarden in de ruimtelijke
omgeving.
1. We actualiseren in 2024 het gemeentelijk welstandsbeleid, passend bij de Omgevingswet.
2. We ronden in 2024 samen met de andere Friese gemeenten het onderzoek af naar hoe we het
adviesstelsel rond de ruimtelijke kwaliteit kunnen vormgeven.
Thema Wonen
Doelstellingen
De woningvoorraad kent mogelijkheden voor doorstroming
Gezonde doorstroming is nodig om iedereen aan een betaalbare woning te helpen. Al langer is de
doorstroming in de koop- en huursector gering. Waar we dat lokaal kunnen beïnvloeden, nemen we
maatregelen om die doorstroming te bevorderen.
Maatregelen
De gemeenteraad stelt in 2024 een 'Huisvestingsverordening - urgentie' vast
Omschrijving (toelichting)
Om invloed te hebben op de doorstroming, is het instrument van een 'Huisvestingsverordening -
urgentie' een hulpmiddel. Daarom stelt de gemeenteraad in 2024 zo'n verordening vast.
                                                                                                  55
</pre>

====================================================================== Einde pagina 55 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 56 ======================================================================

<pre>Thema Landschap, Natuur, Biodiversiteit, Landbouw en Erfgoed
Doelstellingen
Het behoud van waardevolle historische objecten is geborgd in beleid
In 2023 zijn we gestart met gemeentelijk monumentenbeleid. In 2024 bouwen we dit verder uit. Onder
andere door een begin te maken met het aanwijzen van gemeentelijke monumenten. Dit gebeurt met
medewerking van de eigenaren.
Maatregelen
We hebben in 2024 instrumenten voor het behoud van waardevolle historische objecten en
erfgoed
Omschrijving (toelichting)
In 2023 heeft de gemeenteraad een Erfgoedverordening vastgesteld als vervolg op onze
Monumentenverordening. We zetten in 2024 de volgende stappen.
1. We ontwikkelen in 2024 een cultuurhistorische waardenkaart en een archeologische
verwachtingskaart en beleidsadvieskaart.
2. We stellen in 2024 een nieuwe beleidsnotitie archeologie en cultuurhistorie op. Daarmee
beschermen we archeologisch en cultuurhistorisch waardevolle relicten. We werken ook aan een
landschapsbiografie.
3. We ronden in 2024 de Kerkenvisie af. Daarin regelen we het duurzaam behoud van kerkgebouwen.
Ook starten we met de ontwikkeling van funerair erfgoedbeleid. Daarmee zorgen we voor
cultuurhistorisch waardevolle grafstenen en begraafplaatsen.
4. We starten in 2024 met een inventarisatie en een beoordeling van historische interieurs.
Doelstellingen
We behouden landschappelijk en cultuurhistorisch kenmerkende elementen
In de ruimtelijke omgeving zijn gezichtsbepalende kenmerken en de landschappelijke en
cultuurhistorische elementen op juiste waarde geschat. Wij behouden die voor toekomstige
generaties.
Maatregelen
In 2024 onderzoeken we de mogelijkheid om een beschermde status te geven aan
beeldbepalende delen van het landschap
Omschrijving (toelichting)
We onderzoeken in 2024 de mogelijkheid om een beschermde status te geven aan beeldbepalende
delen van het landschap.
Thema Grondexploitatie - niet bedrijventerreinen en vastgoed
Doelstellingen
Het gemeentelijk vastgoed is geschikt voor de doelen die in de begroting staan
Met de kadernota Vastgoedbeleid (2022) sluiten we aan bij andere beleidsstukken, zoals het
dorpshuizenbeleid. We monitoren het maatschappelijk vastgoed. Daarbij letten we op het actuele en
mogelijk toekomstige gebruik. We bepalen dan welke ingrepen wenselijk of nodig zijn (beheer,
onderhoud, renovatie, (ver-) nieuwbouw enzovoort).
Maatregelen
Wij organiseren in 2024 het vastgoedbeheer volgens de kadernota Vastgoedbeleid (2022)
Omschrijving (toelichting)
In 2024 voeren wij de beleidskaders uit de kadernota Vastgoedbeleid in.
                                                                                                 56
</pre>

====================================================================== Einde pagina 56 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 57 ======================================================================

<pre>      1. We stemmen taken en rollen af van de verschillende beleidsdomeinen met
           vastgoedexploitatie en het vastgoedbeheer.
      2. We beoordelen het nuttig en effectief gebruik door (maatschappelijke) organisaties en
           verenigingen.
      3. We leggen een financieel gezonde, nuttige en effectieve verkoop- en verwervingsstrategie
           vast. Daarbij gaan we de exploitatie in beginsel stoppen als de tekorten oplopen of het
           gebouw zijn functie verliest.
      4. We realiseren kostprijs dekkende huurprijzen in relatie tot subsidies vanuit maatschappelijk
           beleid.
      5. We verduurzamen het vastgoed ten behoeve van klimaatdoelstellingen.
      6. We realiseren duurzame instandhouding, vernieuwing en renovatie als dat (financieel) kan.
Doelstellingen
Wij hebben een toekomstgericht woonklimaat
We hebben een toekomstgericht woonklimaat. Dat sluit aan bij de ontwikkeling van de
bevolkingssamenstelling. Het draagt bij aan de leefbaarheid van de woonomgeving.
In de Regionale Woondeal Zuidoost Fryslân heeft Opsterland vijf zogenoemde sleutelprojecten
opgevoerd (Loevestein fase 5 Gorredijk, Aylvalân Bakkeveen, Fûgelliet noord Ureterp, Terwispel
Kolderveen en Langezwaag noord). Dit zijn projecten die een bijdrage leveren aan de
volkshuisvestelijke doelen (voldoende betaalbare woningen, corporatiewoningen en wonen en zorg
voor ouderen). Rijk, provincie en gemeente vinden dat we daar tijd en geld in moeten steken. Binnen
deze vijf sleutelprojecten realiseren wij 410 woningen.
In de Woonvisie gemeente Opsterland staat verder dat we in elk dorp woningbouw mogelijk maken
binnen de rode contouren (zoals opgenomen in de provinciale omgevingsverordening). Zo kunnen we
bestaande initiatieven ondersteunen en binnenstedelijke mogelijkheden (zoals vrijkomende scholen)
benutten.
Maatregelen
We zetten in 2024 concrete stappen in de sleutelprojecten woningbouw
Omschrijving (toelichting)
1. We gaan in 2024 aan de slag met de sleutelprojecten. Daarin voeren we actief grondbeleid.
2. We starten de planvoorbereiding voor Loevestein fase 5 (300 woningen).
3. Voor de binnenstedelijke gebieden maken we herstructurering en transformatie van bestaand
vastgoed mogelijk.
Beleidsindicatoren
                                                                          Opsterland               Nederland
 Beleidsindicatoren                                    Eenheid                 2020 2021 2022 2023 2020 2021 2022 2023
 Gemiddelde WOZ-waarde                                 per € 1.000               240 261 287^ 332^ 271 290 317^ 369^
 Nieuw gebouwde woningen                               Aantal per 1.000           10   7    5         9    9    9
                                                       woningen
 Demografische druk 20-64 jaar                         %                        79% 79% 81% 81% 70% 70% 70% 70%
 Gemeentelijke woonlasten eenpersoons huishouden In euro's                       622 650 714 715 700 733 823 860
 Gemeentelijke woonlasten meerpersoons                 In euro's                 722 754 823 824 773 810 905 942
 huishouden
 ^voorlopig
 * voor deze periode zijn (nog) geen cijfers bekend (gemaakt).
 Bron: www.waarstaatjegemeente.nl - Bron geraadpleegd op 7 september 2023
                                                                                                                     57
</pre>

====================================================================== Einde pagina 57 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 58 ======================================================================

<pre>Wat mag het kosten
Mutaties in de reserves worden verwerkt in programma 0 maar niet alle reserves hebben betrekking
op programma 0. Om een juiste financiële analyse per programma te kunnen maken zijn in
onderstaande tabel de mutaties van programma 8 reserves meegenomen.
                                                                                                                        x € 1.000
 Exploitatie                      Realisatie 2022    Begroting 2023      Begroting 2024     MJB 2025       MJB 2026    MJB 2027
                                                    (incl wijzigingen)
 Lasten                                      4.172                1.993             2.484            2.343       1.688      1.625
 Baten                                       4.598                1.472             1.466            1.378         462        462
 Saldo voor bestemming                          426                -521            -1.018             -965      -1.226     -1.163
 Mutaties reserves
 Lasten                                         228                    -                -                -           -          -
 Baten                                           96                 380                79                -           -          -
 Saldo na bestemming                            294                -141              -939             -965      -1.226     -1.163
 Specificatie per taakveld
                                                                                                             x € 1.000
 Specificatie                                                            Begroting 2023   Begroting 2024    Mutatie
                                                                                                           begroting
                                                                                                           2023/2024
 Saldo per taakveld
 8.1 Ruimtelijke ordening                                                            -344             -584        -240
 8.2 Grondexploitatie (niet-bedrijventerreinen)                                       165              345         180
 8.3 Wonen en bouwen                                                                 -342             -779        -437
 Saldo voor bestemming                                                               -521           -1.018        -497
 Stortingen reserves
 Totaal stortingen reserves                                                             -                -           -
 Onttrekkingen reserves
 Invoering omgevingswet                                                               380               79        -301
 Totaal onttrekkingen reserves                                                        380               79        -301
 Saldo na bestemming                                                                 -141             -939        -798
Toelichting op de financiën
Het saldo op dit programma is in 2024 € 798.000 nadeliger dan in 2023
Taakveld 8.1 Ruimtelijke ordening geeft in 2024 een nadeel van € 240.000 ten opzichte van 2023
De toerekening van de directe personeelslasten geven een nadeel van € 254.000. Verder zijn de
afschrijvingslasten gedaald. Dit geeft een voordeel van €14.000.
Taakveld 8.2 Grondexploitatie (niet-bedrijventerreinen) geeft in 2024 een voordeel van €
180.000 ten opzichte van 2023
In de paragraaf Grondbeleid wordt dit taakveld toegelicht.
Taakveld 8.3 Wonen en bouwen geeft in 2024 een nadeel van € 437.000 ten opzichte van 2023
In het kader van de omgevingswet zijn de leges in dit taakveld verlaagd met € 374.000. Dit geeft een
nadeel.
Het budget voor de implementatie van de omgevingswet is in 2023 € 300.000 en in 2024 € 400.000
(perspectiefbrief 2023). Dit geeft een nadeel van € 100.000 in 2024.
                                                                                                                               58
</pre>

====================================================================== Einde pagina 58 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 59 ======================================================================

<pre>De toerekening van de directe personeelslasten geven een nadeel van € 50.000. Woonplan de
Vlecke komt later gereed dan voorzien bij de opmaak van de begroting 2023. De afschrijvingslasten
zijn hierdoor gedaald met € 24.000, dit geeft een voordeel. De overige verschillen geven een voordeel
van € 13.000.
De mutatie in de reserve Omgevingswet geeft een nadeel van € 301.000 in dit programma. De
onttrekkingen uit de reserve Omgevingswet zijn voor zowel 2023 als 2024 besloten in de
perspectiefbrief 2023.
De mutatie in de reserve wordt toegelicht in taakveld 8.3.
                                                                                                   59
</pre>

====================================================================== Einde pagina 59 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 60 ======================================================================

<pre>Paragrafen
Lokale heffingen
Lokale heffingen
Het beleid ten aanzien van de lokale heffingen
De diverse verordeningen belastingen en heffingen worden jaarlijks in december voorafgaand aan het
betreffende jaar vastgesteld. In de begroting is al uitgegaan van het nieuwe niveau van de tarieven.
Waar dat mogelijk is en wettelijk is toegestaan worden de tarieven verhoogd met de indexering (CPI
conform coalitieakkoord) van 3,1% (begroting 2023 2,4%). Een uitzondering hierop vormen de
tarieven voor afval en riolering. Deze tarieven zijn gebaseerd op 100% kostendekkendheid.
Kaderstellende documenten
De jaarlijks vastgestelde verordeningen belastingen en heffingen.
Overzicht geraamde inkomsten
In onderstaand overzicht staan de in onze gemeente geldende belastingen en heffingen. De
verwachte opbrengst aan belastingen en heffingen bedraagt in 2024 € 13,0 miljoen, ongeveer 15%
van de totale gemeentelijke baten.
Leges publiekszaken
Dit betreffen de leges ten aanzien van o.a. rijbewijzen, paspoorten en huwelijken.
Onroerendezaakbelasting
De tarieven voor 2024 worden vastgesteld in de betreffende verordening.
Toeristenbelasting
Het tarief voor de toeristenbelasting bedraagt 5% van de logiesomzet in onderkomens niet
toebehorende of ter beschikking gesteld door de belastingplichtige en 2,5% van de logiesomzet in
onderkomens van of ter beschikking gesteld door belastingplichtige. Deze percentages zijn niet
gewijzigd.
Afvalstoffenheffing
De tarieven voor 2024 worden vastgesteld in de betreffende verordening. In principe zijn de tarieven
kostendekkend.
Rioolheffing
De tarieven voor 2024 worden vastgesteld in de betreffende verordening. In principe zijn de tarieven
kostendekkend.
Leges omgevingsvergunningen
Op dit moment loopt de invoering van de omgevingswet nog. Het is daarom moeilijk in te schatten wat
de verwachte legesopbrengsten zullen zijn in de nieuwe situatie. De verwachte opbrengst is gedaald
ten opzichte van vorig jaar en ligt nu ruim onder de daadwerkelijke opbrengst van de afgelopen jaren.
Door voorzichtig te begroten wordt al rekening gehouden met een mogelijke daling van de
legesopbrengsten. De uiteindelijke tarieven voor 2024 worden vastgesteld in de betreffende leges
verordening.
Overzicht op hoofdlijnen van de diverse heffingen
Bestemmingsheffingen (afvalstoffenheffing en rioolrecht) en retributies (bijvoorbeeld leges,
marktgelden en standplaatsgelden) zijn bedoeld om met de inkomsten uit die belastingheffing de
gemeentelijke lasten van die activiteiten te bekostigen. Om te voorkomen dat een gemeente met deze
specifieke belastingen ook andere activiteiten financiert, is in de Gemeentewet het verbod opgenomen
dat de geraamde baten de geraamde lasten overschrijden. (De wetsbepalingen die de
kostendekkende tarieven voorschrijven, spreken steeds over geraamde bedragen. Dit komt doordat
de rechtsbescherming vereist dat de verordening voor aanvang van de belastingheffing moet zijn
vastgesteld. Op dat moment zijn alleen de verwachtingen bekend. De mate van kostendekkendheid
moet daarom op begrotingsbasis worden vastgesteld.) Door dit vereiste mogen de opbrengsten
hooguit kostendekkend zijn. In de praktijk spreekt men dan ook wel van kostendekkende tarieven. Als
de opbrengsten minder dan kostendekkend zijn, zullen de lasten uit andere inkomsten worden
betaald. Bijvoorbeeld uit de algemene belastingen (met name ozb) of uit de algemene middelen. Als
                                                                                                     60
</pre>

====================================================================== Einde pagina 60 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 61 ======================================================================

<pre>de gemeente niet voor kostendekkende tarieven kiest, betekent dit dat niet alleen de
kostenveroorzakers, maar alle belastingplichtigen meebetalen. Het uitgangspunt dat de veroorzaker
betaalt, wordt dan losgelaten.
Kruissubsidiëring
Zeker bij leges waarbij de tarieven voor verschillende activiteiten in één belastingverordening worden
geregeld, kan zich de vraag voordoen op welk niveau de kostendekkendheid moet worden getoetst.
Het uitgangspunt daarbij is toetsing op verordeningenniveau, waarbij de geraamde lasten van alle
benoemde activiteiten worden gedekt door de gezamenlijke baten uit de te heffen belastingen/leges.
Hierdoor is zogenoemde kruissubsidiëring mogelijk: een verwacht overschot bij de ene activiteit wordt
gebruikt voor de dekking van een verwacht tekort bij een andere activiteit en omgekeerd.
                                                                                                                     x € 1.000
Programma Lokale belastingen en heffingen                  Begroting 2024 Begroting 2023 (incl wijzigingen) Jaarrekening 2022
0           Leges publiekszaken                                        313                               313               353
0           Onroerendezaakbelasting                                  4.962                             4.813             4.756
1           Algemeen plaatselijke verordening                           18                                25                15
3           Toeristenbelasting                                         220                               178               225
7           Begrafenisrechten                                          150                               150               154
7           Afvalstoffenheffing (excl. kwijtscheldingen)             3.095                             3.064             3.339
7           Rioolheffing, baten                                      3.539                             3.180             2.974
8           Leges omgevingsvergunning                                  432                               756               997
Totaal                                                             12.730                             12.479           12.813
Kostendekkendheid
De mate van kostendekkendheid wordt in de onderstaande tabellen weergegeven.
Soort                                    Dekkingspercentage Begroot 2023              Dekkingspercentage Begroot 2024
Afval                                                    100%                                         100%
Riolering                                                97%                                          100%
Omgevingsvergunningen                                    85%                                           47%
Afval en Riolering
Onze gemeente heeft als vastgesteld beleid dat de tarieven van afvalstoffenheffing en rioolheffing
kostendekkend moeten zijn.
Afval
Voor 2024 is het uitgangspunt een kostendekkend tarief. In het jaar 2022 was er een eenmalig
voordeel van € 61.000,- Dit voordeel is bij het bepalen van het tarief 2024 gebruikt voor het dekken
van een aantal kosten. Hierdoor daalt het vast tarief voor 2024 met anderhalve euro naar € 157,- voor
een meerpersoonshuishouden.
Riolering
De tarieven voor de rioolheffing stijgen niet t.o.v. 2023. Dit ondanks dat de kosten van riolering door
de hogere energie en personele lasten zijn gestegen. Het afgelopen jaar zijn er nieuwe aansluitingen
bijgekomen. De toename van het aantal aansluitingen maakt dat de kosten over meer aansluitingen
kan worden verdeeld. Het effect hiervan is dat de tarieven 2024 dus niet stijgen terwijl de
kostendekkendheid toeneemt van 97% naar 100%.
                                                                                                                            61
</pre>

====================================================================== Einde pagina 61 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 62 ======================================================================

<pre>                                                                                                 x € 1.000
 Afval                                                              Begroting 2023     Begroting 2024
 Directe kosten
 Totaal van de gemeentelijke lasten                                  2.894             2.941
 Totaal van de gemeentelijke baten; niet zijnde heffingen              445               445
 Netto directe kosten taakveld                                                   2.449               2.496
 Indirecte kosten
 Btw                                                                   557               560
 Overhead en rente                                                      58                39
 Netto indirecte kosten taakveld                                                   615                 599
 Totale lasten                                                                   3.064               3.095
 Totale heffingen
 Afvalstoffenheffing                                                 2.036             2.025
 Verrekening overdekking 2022                                                             61
 Afvalstoffenheffing Restafval                                         989               967
 Afvalstoffenheffing GFT                                                41                42
 Totale heffingen                                                                3.066               3.095
 Dekkingspercentage                                                              100%                100%
                                                                                                 x € 1.000
 Riolering                                                          Begroting 2023     Begroting 2024
 Directe kosten
 Totaal van de gemeentelijke lasten                                  2.460             2.637
 Totaal van de gemeentelijke baten; niet zijnde heffingen                 -                -
 Netto directe kosten taakveld                                                   2.460               2.637
 Indirecte kosten
 Btw                                                                   388               403
 Overhead en rente                                                     439               500
 Netto indirecte kosten taakveld                                                   827                 903
 Totale lasten                                                                   3.287               3.540
 Totale heffingen
 Rioolheffing                                                        3.180             3.539
 Totale heffingen                                                                3.180               3.539
 Dekkingspercentage                                                               97%                100%
Omgevingsvergunningen
De Omgevingswet en Wet kwaliteitsborging bouwen (Wkb) gaan in per 2024. Gelijktijdig met het
invoeren van de nieuwe wetgeving, word ook de legesverordening aangepast om aan te sluiten op de
nieuwe wetgeving. Tot op heden zitten er aanzienlijke verschillen in de legesverordeningen van de
OWO-gemeenten. Bestuurlijk is de ambitie uitgesproken om zowel beleidsinhoudelijk als qua financiën
(zoveel mogelijk) in te zetten op harmonisatie binnen de OWO-gemeenten. De harmonisatie betreft de
hoofdstukken 2 (omgevingsvergunningen) en 3 in de leges verordening. Dit omdat de diensten binnen
deze hoofdstukken worden uitgevoerd door de OWO-afdeling VTH. Via themabijeenkomsten bent u
                                                                                                        62
</pre>

====================================================================== Einde pagina 62 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 63 ======================================================================

<pre>geïnformeerd over de belangrijkste gevolgen van de nieuwe wetgeving. U ontvangt eind dit jaar het
voorstel voor een nieuwe geharmoniseerde legesverordening.
Berekening van kostendekkendheid leges
In onderstaande tabel staan de berekeningen van kostendekkendheid van de heffingen
omgevingsvergunningen. De kostendekkendheid komt uit op 47%. De kostendekkendheid daalt als
gevolg van Wet kwaliteitsborging bouwen (Wkb). De kostendekkendheid varieert daarnaast jaarlijks
door de omvang van bouwactiviteiten. De berekening van de tarieven geschiedt extracomptabel. Bij
de kosten zijn de directe personeelskosten en de materiële kosten opgenomen die samenhangen met
het verstrekken van de diensten waarvoor leges geheven wordt. Denk hierbij aan de uren van van de
medewerkers bij Vergunningen, Toezicht en Handhaving (VTH) en Ruimtelijke Ordening (RO). De
basis voor de toerekening van deze kosten zijn de teamplannen en historische cijfers. De overhead
wordt via een opslag op de directe personeelskosten toegerekend. BTW is niet als kostenelement
mee te wegen, daar het overgrote deel van de kosten de eigen personele kosten betreft, waarvoor
geen BTW verschuldigd is. De wel toerekenbare BTW maakt slechts een klein onderdeel uit van de
kosten.
                                                                                                     x € 1.000
  Omgevingsvergunningen                                             Begroting 2023         Begroting 2024
  Directe kosten
  Totaal van de gemeentelijke lasten                                   736                 630
  Totaal van de gemeentelijke baten; niet zijnde heffingen                -                  -
  Netto directe kosten taakveld                                                    736                     630
  Indirecte kosten
  Btw                                                                     -            nvt
  Overhead en rente                                                    158                 281
  Netto indirecte kosten taakveld                                                  158                     281
  Totale lasten                                                                    894                     911
  Totale heffingen
  Heffingen                                                            756                 432
  Totale heffingen                                                                 756                     432
  Dekkingspercentage                                                              85%                     47%
Toelichting invoering Omgevingswet en Wet kwaliteitsborging bouwen (Wkb)
De invoering van de Omgevingswet en de Wet kwaliteitsborging bouwen (Wkb) hebben impact op de
legesbaten. De impact van de Omgevingswet is in 2024 nog relatief beperkt, doordat de OWO
gemeenten beleidsneutraal overgaan. Tot 2032 krijgen gemeenten de tijd om het omgevingsplan vast
te stellen. Hierin zullen gemeentelijk keuzes worden gemaakt of omgevingsplanactiviteiten
vergunningsplichtig blijven, meldingsplichtig worden of geen van beide. Deze keuze hebben gevolgen
voor de legesbaten.
Door de Wkb wordt de leges voor bouwactiviteiten opgeknipt in een ruimtelijk en een bouwtechnisch
deel. De technische bouwkundige toets wordt voor gevolgklasse 1 door kwaliteitsborgers uitgevoerd
en niet meer door de gemeente. Hierdoor komt de leges voor het bouwtechnisch deel te vervallen.
Gevolgklasse 1 zijn bijvoorbeeld eensgezinswoningen en simpele bedrijfspanden. Circa 90% van alle
bouwvergunningen in de OWO gemeenten zit in gevolgklasse 1. Historisch heeft ruim 90% van de
legesopbrengsten van titel 2 en 3 betrekking op bouwvergunningen. De consequenties voor de
legesopbrengsten zijn derhalve aanzienlijk.
De raming van de legesopbrengsten bevat een groot aantal onzekerheden. Die onzekerheden waren
er in andere jaren ook, maar zijn door de nieuwe wetgeving nu groter. Door de knip tussen de
ruimtelijke en technische vergunning (Wkb) hebben we de kosten voor deze vergunningssoorten
                                                                                                            63
</pre>

====================================================================== Einde pagina 63 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 64 ======================================================================

<pre>opnieuw geraamd. Na invoering van de Wkb moet blijken of deze raming accuraat is. Ook het aantal
vergunningsaanvragen varieert jaarlijks. Het eerste jaar waarin we met de nieuwe wetgeving werken is
een overgangsjaar, waarin ivm overgangsrecht ook nog oud recht van toepassing is. We monitoren de
komende jaren de werkelijke kosten en opbrengsten en kunnen tarieven desgewenst bijstellen. Een
echt goed beeld van de werkelijke kostendekkendheid ontstaat naar verwachting in 2025.
Lokale lastendruk
De lokale lastendruk 2023 kan niet eerder vastgesteld worden dan na vaststelling van de tarieven. Bij
het vaststellen van de tarieven zal rekening worden gehouden met de uitgangspunten uit het
coalitieakkoord en de aangekondigde maatregelen.
De tarieven van afval en riolering zijn al wel bekend:
        Afval vast tarief € 157,-              (2023 € 158,50, 2022 € 179,50)
        Rioolheffing      € 277,-              (2023 € 277,-, 2022 € 256,-)
In 2024 dalen de lasten voor afval en riolering met € 1,50. Dit is mogelijk omdat bij afval de
overrealisatie 2022 in het tarief is teruggegeven. De rioolheffing kan gelijk blijven omdat de grondslag
(aantal aansluitingen waarover geheven wordt) zo is toegenomen dat het tarief niet hoeft te stijgen
terwijl de kostendekkendheid toeneemt tot 100%.
Hierdoor dalen de totale lasten met -0,4% van € 435,50 naar € 434,00
De “Atlas van de lokale lasten 2023” (COELO) geeft voor onze gemeente het volgende rangnummer
(nummer 1 heeft de laagste woonlasten, nummer 375 de hoogste):
        Woonlasten meerpersoonshuishouden eigenaar-bewoner rangnummer 49
         (2022 nr. 66, 2021 nr. 82)
Kwijtscheldingsbeleid
Voor de onroerendezaakbelastingen en de heffingen voor riool- en afvalstoffenheffing, zoals die elk
jaar gecombineerd worden opgelegd, kan kwijtschelding worden verkregen. Bij kwijtschelding vindt
een vermogenstoets en een inkomenstoets plaats. De gemeente moet hiervoor een norm vaststellen.
Deze norm wordt gerelateerd aan de bijstandsnorm. In onze gemeente is de kwijtscheldingsnorm
gelijk aan de bijstandsnorm (100%).
                                                                                                       64
</pre>

====================================================================== Einde pagina 64 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 65 ======================================================================

<pre>Weerstandsvermogen en risicobeheersing
Inleiding
Het weerstandsvermogen bestaat uit de relatie tussen de weerstandscapaciteit, zijnde de middelen en
mogelijkheden waarover de gemeente beschikt of kan beschikken om niet begrote kosten te dekken
en alle risico's waarvoor geen maatregelen zijn getroffen en die van materiële betekenis kunnen zijn in
relatie tot de financiële positie. Een juist oordeel over de toereikendheid van de weerstandscapaciteit
kan alleen maar worden gegeven als er een juist en volledig beeld bestaat van de risico’s, de kans
hierop en de eventuele financiële gevolgen. Daartoe wordt jaarlijks een risicoprofiel opgesteld.
Kaderstellende documenten
Beleidskader reserves en voorzieningen
Beleidskader vaststelling bedrag post onvoorzien
Risicobeheersing
In onderstaande tabel benoemen we de risico’s en schatten daarbij de factoren "kans" (dat het risico
zich voordoet) en "invloed" (de impact als het risico zich voordoet) in. De genoemde maximale
financiële gevolgen zijn relatief. Een risico met een groot maximaal financieel gevolg kan op basis van
de “kans” en “invloed” een relatief beperkte invloed op het aan te houden minimale
weerstandscapaciteit hebben. Omgekeerd kan een klein maximaal financieel gevolg een grote invloed
hebben. De grootste risico’s, op basis van de invloed op de weerstandscapaciteit, zijn:
  De belangrijkste risico's met de geschatte "kans" en de "invloed" (x €)
  Risico                                                                        Kans Max fin. effect Invloed Totaal risico
   1 Algemene uitkering (gemeentefonds) fluctueert                              50%       1.000.000     8%        500.000
   2 Onzekerheid werving personeel                                              45%         500.000     4%        225.000
   3 Effecten invoering Omgevingswet en Wet kwaliteitsborging voor bouwen (Wkb) 60%         750.000     7%        450.000
   4 Borgstellingen                                                              1%     31.552.000      5%        315.520
   5 Effect invoering eigen belastinggebied gemeenten per 2026                  70%       5.000.000    57%      3.500.000
   6 Mogelijke WW-verplichtingen personeel                                      25%       1.200.000     5%        300.000
   7 Financiële tegenvallers projecten                                          60%     10.000.000      2%        150.000
   8 Effect fluxtuerende energieprijzen                                         50%         300.000     2%        150.000
   9 Tegenvallende resultaten grondexploitaties                                 15%       1.000.000     2%        150.000
  10 Effecten hoge inflatie op exploitatielasten                                40%       1.000.000     7%        400.000
  Totaal                                                                                52.302.000      100%    6.140.520
Toelichting op de risico's
      1. Algemene uitkering fluctueert: De omvang van de algemene uitkering (het gemeentefonds) is
           niet constant. Elk jaar wordt de groei of krimp van de basisomvang gebaseerd op uitgaven die
           het Rijk verwacht te gaan doen in het begrotingsjaar. Het gevolg hiervan is dat de omvang dus
           kan fluctueren. Een krimp van het gemeentefonds is in het lopende begrotingsjaar vaak niet
           meer op te vangen met bezuinigingen en kan tot een negatief rekeningresultaat leiden.
      2. Onzekerheid werving personeel: De arbeidsmarkt is overspannen. Dat maakt het moeilijk om
           als gemeente tijdig nieuwe medewerkers aan te trekken. Ook het vasthouden van
           medewerkers is een uitdaging. Het mogelijk risico is dat er niet voldoende eigen personeel
           beschikbaar is voor het uitvoeren van het vastgestelde beleid. Om toch de doelen te
           realiseren is dan aanvullende inhuur noodzakelijk wat meer kosten met zich meebrengt dan
           eigen personeel.
      3. Effecten invoering omgevingswet en Wet kwaliteitsborging voor bouwen (Wkb): De
           Omgevingswet en de Wkb worden op 1 januari 2024 definitief ingevoerd. Een effect is dat
           door de wijziging een aantal legesinkomsten vervallen maar dat een deel van de
                                                                                                                        65
</pre>

====================================================================== Einde pagina 65 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 66 ======================================================================

<pre>         werkzaamheden (o.a. registratie) wel moeten worden uitgevoerd. Omdat alleen voor de
         aanvragen na invoering van de nieuwe wetgeving gelden de nieuwe legestarieven. Voor 2024
         betekent dit dat er ook nog aanvragen onder het oude regime zullen vallen met de
         bijbehorende opbrengsten.
     4. Borgstellingen: De gemeente staat borg voor de leningen die de Stichting Waarborg
         Woningbouw de woningcorporaties verstrekt. Deze borgstelling is in breed landelijk verband
         met alle gemeenten afgesproken. Het optreden van het risico is echter zeer beperkt. Zo heeft
         het faillissement van de woningcorporatie Vestia (2012) niet geleid tot het aanspreken van de
         borgstelling.
     5. Effecten invoering eigen belastinggebied gemeenten per 2026: Dit is geen risico voor 2023,
         maar het effect is groot en de invulling is nog onbekend. Het effect is ook zichtbaar in het
         meerjarenperspectief. Daarom is het risico al opgenomen zodat er rekening kan worden
         gehouden met dit risico in de omvang van het weerstandsvermogen.
     6. Mogelijke WW-verplichtingen personeel: Als een arbeidsovereenkomst met wederzijdse
         goedkeuring wordt ontbonden of het contract niet wordt verlengd dan kan er sprake zijn van
         een WW-verplichting. De gemeente is hier niet voor verzekerd en is dus zelf WW-risicodrager.
         Op voorhand is niet bekend of en zo ja in welke mate er sprake is van een WW-verplichting en
         daarom is deze ook niet begroot.
     7. Financiële tegenvallers projecten: Projecten kennen risico's. Deze risico's worden in de
         projecten zelf benoemd. Het risico op de risico's is niet financieel afgedekt in de projecten.
         Een aantal risico's, zoals hyperinflatie, rampen en oorlogen, zijn te generiek en daarom
         worden ze op een hoger niveau algemeen afgedekt. De reden dat ondanks de omvang van
         het risico het effect beperkt is komt doordat de meeste projecten in 40 of 50 jaar worden
         afgeschreven. Hierdoor is het af te dekken risico een stuk lager, een factor 40 c.q. 50, uit dan
         het effect.
     8. Effecten fluctuerende energieprijzen: De gemeente moet in 2024 nieuwe energiecontracten
         afsluiten. Door de huidige marktsituatie kan het af te sluiten contract duurder uitvallen dan
         waarmee in de begroting rekening is gehouden. Het risico richt zich op uitschieters die nu niet
         te voorzien zijn maar als ze zich voordoen onontkoombaar zijn.
     9. Tegenvallende resultaten grondexploities: Het resultaat van de grondexploitaties is afhankelijk
         van de mate waarin er verkocht kan worden en of er gronden beschikbaar zijn. Ook externe
         ontwikkelingen zoals de stikstof problematiek en hogere bouwkosten kunnen het resultaat
         beïnvloeden.
     10. Effecten inflatie op exploitatielasten: De momentele hoge inflatie is gedeeltelijk vertaald in een
         bijstelling in de algemene uitkering. Hierdoor kan er in het lopende jaar een verschil ontstaan
         die tot een tegenvaller bij het opstellen van jaarrekening kan leiden.
Weerstandsvermogen
Beheersing van de hiervoor genoemde risico's
Financiële consequenties die voortvloeien uit het actueel worden van bovengenoemde risico's worden
opgenomen in de jaarstukken (verantwoording) en komen via het resultaat ten laste van de algemene
reserve. Zoals hierna aangegeven is het niveau van de algemene reserve voldoende.
Bepalen weerstandscapaciteit
De benodigde weerstandscapaciteit is berekend op € 6,1 miljoen. De weerstandscapaciteit is € 21,8
miljoen. Dit betekent dat wij in staat zijn om met de huidige weerstandscapaciteit ook grotere risico’s
het hoofd te bieden. Naast de incidentele weerstandscapaciteit is er ook een structurele
weerstandscapaciteit in de begroting opgenomen namelijk de post onvoorzien (€ 37.500). In
onderstaande tabellen wordt de (incidentele) weerstandscapaciteit en het verloop van de algemene
reserve weergegeven. De bedragen zijn geactualiseerd tot het moment van opstellen van de
begroting.
Het beleid betreffende de weerstandscapaciteit en de risico's
Jaarlijks worden de risico’s geïnventariseerd. Daarnaast berekenen we het beschikbare
weerstandsvermogen. Het weerstandsvermogen moet minimaal de berekende risico’s kunnen dekken.
                                                                                                         66
</pre>

====================================================================== Einde pagina 66 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 67 ======================================================================

<pre>                                                                                                                x € 1.000
 Incidenteel weerstandsvermogen
 Algemene reserve ultimo 2022                                                                                      22.314
 Mutaties 2023
 Resultaat 2022                                                                                                    14.800
 Resultaatbestemming                                                                                              -15.162
 Primaire Begroting 2023                                                                                               564
 Begrotingsmutaties 2023 (PPB en RV)                                                                                  -750
 Totaal algemene reserve                                                                                           21.766
 Totaal incidenteel weerstandvermogen 1-1-2024                                                                     21.766
Kengetallen
Met ingang van 2016 zijn een vijftal financiële kengetallen verplicht gesteld. Dit onder andere om de
financiële positie van de gemeente voor de raad inzichtelijker en beter vergelijkbaar te maken. Het
gaat om de netto schuldquote, de solvabiliteitsratio en indicatoren met betrekking tot de
grondexploitatie, structurele exploitatieruimte en belastingcapaciteit.
Kengetallen hebben een signalerende functie, geven inzicht in de financiële positie en over de
weerbaarheid en wendbaarheid van een gemeente. Zoals opgenomen in de nota Financieel beleid
vanaf 2017 (zie ook hiervoor onder ‘beleid omtrent de weerstandscapaciteit en de risico’s’) sluiten we
aan voor de verplichte kengetallen bij de signaleringswaarden uit de stresstest voor gemeenten. Ons
streven is minimaal te voldoen aan categorie B. Over het algemeen kan worden gesteld dat categorie
A het minst risicovol is en categorie C het meest.
Als de uitkomst van één van de kengetallen uit de pas schiet, wil dat niet zeggen dat we financieel niet
(langer) gezond zijn. Het is een mogelijke indicatie dat er (aanvullende) beheersmaatregelen moeten
worden getroffen of herijkt.
  Kengetal                                              Categorie A     Categorie B   Categorie C
  Netto schuldquote             a. zonder correctie              < 90%     90 - 130%          > 130%
                                doorgeleende gelden
                                b. met correctie                 < 90%     90 - 130%          > 130%
                                doorgeleende gelden
  Solvabiliteitsratio                                            > 50%      20 - 50%           < 20%
  Structurele exploitatieruimte                          Eerste jaar en  Begroting en    Begroting en
                                                        meerjarig > 0%   meerjarig 0%  meerjarig < 0%
  Grondexploitatieruimte                                         < 20%      20 - 35%           > 35%
  Belastingcapaciteit                                            < 95%     95 - 105%          > 105%
  Kengetallen                     Jaarrekening 2022     Begr. 2023 (P)     Begr.2024      Begr.2025 Begr.2026 Begr.2027
  Netto schuldquote                                8,6%          24,2%         11,8%            16,1%  25,2%      26,2%
  Netto schuldquote excl.                          8,6%          24,2%         12,1%            16,4%  25,5%      26,5%
  verstrekte leningen
  Solvabiliteit                                  37,4%           31,7%         41,9%            47,1%  47,4%      47,8%
  Structurele exploitatieruimte                    5,4%           0,1%           3,7%            6,9%   -1,1%      -1,0%
  Grondexploitatie                                -0,5%           2,5%           0,2%            0,9%    0,0%       0,0%
  Belastingcapaciteit                            91,5%           85,3%         78,5%            78,5%  78,5%      78,5%
Toelichting kengetallen
Beoordeling van de onderlinge verhouding tussen de kengetallen in relatie tot de financiële
positie:
                                                                                                                        67
</pre>

====================================================================== Einde pagina 67 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 68 ======================================================================

<pre>Netto Schuldquote
We verwachten dat de netto schuldquote in 2024 daalt ten opzichte van 2023. De schuldquote van
Opsterland bevindt zich ruim binnen de in de theorie genoemde (en door de VNG gehanteerde) grens
van 130 procent.
Netto Schuldquote (gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen aan derden)
Het kengetal van de netto schuldquote (gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen aan derden) is bij
Opsterland gelijk aan het kengetal netto schuldquote.
Solvabiliteitsratio
We verwachten dat de solvabiliteit van de gemeente stijgt ten opzichte van de begroting 2023 en de
komende jaren ook blijft stijgen. Solvabiliteit is de verhouding tussen leningen en eigen vermogen
(reserves). De stijging komt doordat de gemeente de komende jaren een positief resultaat heeft
waardoor het eigen vermogen stijgt. Het solvabiliteitspercentage is aanvaardbaar.
Structurele exploitatieruimte
Een positief percentage betekent dat incidentele lasten deels uit structurele middelen wordt gedekt.
Een negatief percentage houdt in dat structurele lasten incidenteel gedekt worden. Het kengetal drukt
dus niet uit of sprake is van een begrotingstekort of –overschot. Een overzicht van de incidentele
lasten en baten is opgenomen in de financiële begroting.
Grondexploitatie
Het kengetal grondexploitatie geeft inzicht in de waarde van de gronden ten opzichte van de totale
baten van de gemeente. Het percentage geeft aan dat Opsterland geen bovenmatige risico’s op de
grondexploitaties loopt afgezet tegen de omvang van de begroting. Daar komt bij dat de gemeente
met de algemene reserve ook nog over voldoende weerstandsvermogen beschikt.
Belastingcapaciteit
De belastingcapaciteit wordt berekend met de tarieven voor een meerpersoonshuishouden. Bij een
percentage hoger dan 100 zijn de woonlasten hoger dan het landelijk gemiddelde. Bij een percentage
lager dan 100 zijn ze lager. De woonlasten bevinden zich op een stabiel en landelijk gezien laag
niveau.
Frauderisico's en continuïteit
Bij de beoordeling van de continuïteit van een gemeente is sprake van de beoordeling van zowel de
formele continuïteit als een materiele beoordeling. De eerste gaat over het voortbestaan van de
organisatie als zodanig en op dat vlak heeft het Rijk harde waarborgen getroffen. De continuïteit staat
in dat opzicht dus niet ter discussie. Materieel kan het wel zo zijn dat activiteiten nu of in de toekomst,
niet of anders worden vormgegeven als gevolg van externe of interne ontwikkelingen. Dat kan leiden
tot aanpassing in taken, activiteiten, beleid, projecten of doelstellingen. Politieke keuzes daarin
kunnen leiden tot bijvoorbeeld afwaardering van activa of de noodzaak om voorzieningen te treffen.
Indien dat majeure financiële effecten heeft dienen ook deze in de continuïteitsbeoordeling of
risicoparagraaf te worden betrokken voor zover deze niet al in de jaarrekening zijn verwerkt.
Op dit moment ziet de gemeente Opsterland geen verhoogde continuïteitsrisico.
Mocht er een fraude blijken, dan zal dat op deze plaats aangegeven worden. Uit diverse controles
blijken geen signalen voor fraude door eigen medewerkers.
                                                                                                         68
</pre>

====================================================================== Einde pagina 68 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 69 ======================================================================

<pre>Onderhoud kapitaalgoederen
Onderhoud kapitaalgoederen
Inleiding
De gemeente is verantwoordelijk voor het beheer en onderhoud van een groot deel van de openbare
ruimte. Deze ruimte is opgebouwd uit onze kapitaalgoederen. Dit zijn onder andere de wegen,
riolering, bruggen, verlichting, openbaar groen en gebouwen. De kwaliteit van deze kapitaalgoederen
heeft invloed op de beleving door inwoners, bezoekers en ondernemers bij hun activiteiten in de
openbare ruimte. Daarnaast vertegenwoordigen de kapitaalgoederen een aanzienlijke waarde en
brengt vroegtijdige vervanging onnodige kosten met zich mee. Het is daarom belangrijk dat we goed
op deze kapitaalgoederen passen om de leefbaarheid en veiligheid te waarborgen en kapitaalverlies
te voorkomen.
De kaders voor het onderhouden van de arealen verhardingen, openbare verlichting, civiele
kunstwerken en het openbare groen zijn vastgelegd in het Beeldkwaliteitsplan Beheer Openbare
Ruimte 2021-2025. Het onderhoud van deze arealen is daarbij gedifferentieerd naar gebruik; netjes
waar het moet, sober waar het kan. Hierin is gezocht naar een verantwoorde balans tussen kosten
enerzijds en een prettige leefomgeving anderzijds.
De kaders voor het beheren onderhouden van de riolering en daarbij horende (zuiverings)installaties
zijn vastgelegd in het Watertakenprogramma 2020-2025. Naast de verankering van de zorgplicht voor
de inzameling van het afvalwater, hemelwater en grondwater voorziet het plan in kaders voor de
klimaatadaptatie en andere gemeentelijke watertaken.
Het gemeentelijke vastgoed dat nog in overeenstemming met de functie in gebruik is wordt in stand
gehouden door preventief onderhoud binnen de daarvoor gestelde bestekskwaliteit.
Kaderstellende documenten
Beeldkwaliteitsplan Beheer Openbare Ruimte 2021-2025
Watertakenprogramma 2020-2025
Notitie licht in de duisternis (2009)
Verharding en openbare verlichting
Kerncijfers en kwaliteitsambitie
De gemeente heeft ongeveer 2,81 miljoen m2 verharding in beheer. Deze bestaat voor 51% uit dicht
asfaltbeton, 41% elementenverharding (klinkers, tegels e.a.), 3 % cementbeton en 5% overige soorten
verharding. De totale verharding vertegenwoordigt een geschatte waarde van € 175 mln. In de
gemeente staan ongeveer 4.400 lantaarnpalen, waarvan 4.121 in beheer en eigendom van de
gemeente. De overige palen zijn in beheer en eigendom van de Provincie Fryslân, Rijkswaterstaat,
woningcorporaties en VvE’s. De ondergrondse infrastructuur die hierbij hoort is voor het grootste deel
in eigendom van netbeheerder Liander. Van het areaal bestaat ongeveer 80% uit energiezuinige LED
armaturen. De totale vervangingswaarde van de installatie bedraagt ongeveer € 6 mln.
In onderstaande tabel is het gemeentelijke areaal van verhardingen en openbare verlichting
weergegeven met daarbij de vastgestelde kwaliteitsambitie.
 Verharding en   Hoeveelhei                     Structuurelement
 openbare                    d Bedrijventerrei Begraafplaat Buitengebie      Centru   Groengebie Hoofdstructuu Woongebie
 verlichting                          n               s            d            m           d            r              d
 Rijbanen              204 ha Basis            Basis        Basis          Basis      Basis       Basis           Basis
 Parkeerstroken         17 ha Basis            Basis        Basis          Basis      Basis       Basis           Basis
 / overig
 Fietspaden             26 ha Basis            N.v.t.       Basis          Basis      Basis       Basis           Basis
 Voetpaden              34 ha Basis            Basis        Basis          Basis      Basis       Basis           Basis
 Openbare        4.121 stuks Basis             Basis        Basis          Basis      Basis       Basis           Basis
 verlichting
 Vastgelegde kwaliteitsambitie (CROW) in overeenstemming met het Beeldkwaliteitsplan Beheer Openbare Ruimte 2021-2025
                                                                                                                          69
</pre>

====================================================================== Einde pagina 69 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 70 ======================================================================

<pre>Toekomst
Uit de laatste inspectie is naar voren gekomen dat het areaal er op plaatsen onvoldoende bijligt. Op
deze plekken zijn schadebeelden geconstateerd die conform de verwachte levensduur van de
betreffende wegvakken niet zijn voorzien. Deze schades zijn voornamelijk aangetroffen op de wegen
in het westen van de gemeente (veengronden) en zijn gerelateerd aan de lange droge periodes van
de afgelopen jaren. Voor het aanpakken van deze schades zijn met het vaststellen van het
Beeldkwaliteitsplan aanvullende middelen beschikbaar gesteld. We blijven de schadebeelden
nauwlettend monitoren en voeren proeven uit om ervaring op te doen met lichtere wegen.
Riolering
Kerncijfers
De gemeente is voor een (groot) deel verantwoordelijk voor de inzameling, transport en verwerking
van afvalwater, hemelwater en grondwater. Hiervoor zijn drie verschillende systemen in de gemeente
aanwezig: vrijvervalriolering, drukriolering en individuele systemen voor de behandeling van afvalwater
(IBA's). Van de vrijvervalriolering bestaat nog ongeveer 70% uit een gemengd systeem. Bij de rest is
sprake van scheiding tussen hemelwater (HWA) en afvalwater (DWA). Het totale systeem
vertegenwoordigt een geschatte waarde van € 150 mln.
In de tabel hieronder is een overzicht weergegeven van het volledige areaal.
 Riolering                                                                                               Hoeveelheid
 Vrijvervalriolering                                                                                      215.003 m1
 Putten                                                                                                   4.582 stuks
 Straatkolken                                                                                            10.796 stuks
 Bergbezinkvoorzieningen                                                                                       5 stuks
 Overstorten                                                                                                 34 stuks
 Drukriolering / persleiding                                                                              137.082 m1
 Minigemalen                                                                                                522 stuks
 Opvoer- / tussengemalen                                                                                     28 stuks
 Gemalen overig                                                                                                8 stuks
 IBA-systeem (individuele behandeling afvalwater)*                                                          112 stuks
 * 21 IBA's zijn in beheer bij het Wetterskip Fryslan
Kwaliteitsambitie
Het gewenste kwaliteitsniveau van de installatie is vastgelegd in het Watertakenprogramma 2020-
2025. Met het voortzetten van het huidige beleid wordt de installatie op de vastgestelde niveaus
onderhouden.
 Areaal                                                                           Structuurelement
                                                       Centrum          Woongebied      Bedrijventerrein  Buitengebied
 Afvalwater        Inzameling                          Hoog > Basis     Hoog > Basis    Hoog > Basis      Basis
                   Transport                           Basis > Hoog     Basis > Hoog    Basis > Hoog      Basis > Hoog
 Hemelwater        Inzameling (overtollig)             Basis > Hoog     Basis > Hoog    Basis > Hoog      Basis
                   Verwerking (in riolering)           Basis            Basis           Basis             Basis
                   Verwerking (in openbare ruimte)     Basis            Basis           Basis             Basis
 Grondwater        Inzameling                          Basis            Basis           Basis             Basis
                   Verwerking                          Basis            Basis           Basis             Basis
 Vastgelegde kwaliteitsambitie (CROW) in overeenstemming met het Watertakenprogramma 2020-2025
                                                                                                                       70
</pre>

====================================================================== Einde pagina 70 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 71 ======================================================================

<pre>Toekomst
De voorziening geeft voldoende dekking voor de uitvoering van de gestelde ambities. Bij de te nemen
onderhoudsmaatregelen wordt rekening gehouden met de klimaatverandering. Gestreefd wordt naar
het voorkomen of beperken van wateroverlast en hittestress. In 2024 wordt verder gewerkt aan een
nieuw Watertakenprogramma voor de periode vanaf 2025.
Vaarwegen en kunstwerken (water)
Kerncijfers en kwaliteitsambitie
In de gemeente liggen twee grote vaarroutes. De civiele kunstwerken die hierbij horen zijn deels in
beheer en eigendom van de gemeente. Daarbuiten zijn diverse (kleinere) civiele kunstwerken. Van
drie tunnels die in eigendom zijn van de Provincie Fryslân of Rijkswaterstaat heeft de gemeente het
dagelijkse beheer. Het totale areaal vertegenwoordigd een vervangingswaarde van ongeveer € 55
mln.
In onderstaande tabel is het gemeentelijke areaal voor de civiele kunstwerken weergegeven met
daarbij de vastgestelde kwaliteitsambitie.
 Civiele           Hoeveelhei                                            Structuurelement
 kunstwerken                  d Bedrijventerrei Begraafplaat Buitengebie Centru            Groengebie Hoofdstructuu Woongebie
                                n                s               d               m         d              r              d
 Bruggen (vast)       31 stuks Basis             N.v.t.          Basis           Basis     N.v.t.         Basis          Basis
 Bruggen (hout)       85 stuks N.v.t.            N.v.t.          Basis           N.v.t.    Basis          Basis          Basis
 Bruggen              17 stuks N.v.t.            N.v.t.          Basis           Basis     N.v.t.         Basis          Basis
 (beweegbaar)
 Vaarrecreatiev       33 stuks Basis             N.v.t.          Basis           N.v.t.    N.v.t.         N.v.t.         Basis
 e
 voorzieningen
 Waterwerken            7 stuks N.v.t.           N.v.t.          Basis           Basis     N.v.t.         N.v.t.         N.v.t.
 Tunnels*               7 stuks N.v.t.           N.v.t.          Basis           N.v.t.    N.v.t.         N.v.t.         N.v.t.
 Kademuren            6838 m1 Basis              N.v.t.          Basis           Basis     N.v.t.         N.v.t.         Basis
 Beschoeiingen        5791 m1 N.v.t.             N.v.t.          Basis           N.v.t.    Basis          N.v.t.         Basis
 Vastgelegde kwaliteitsambitie (CROW) in overeenstemming met het Beeldkwaliteitsplan Beheer Openbare Ruimte 2021-2025
 *Van drie tunnels heeft de gemeente het dagelijks beheer. Het eigendom ligt bij de Provincie Fryslân of Rijkswaterstaat
Toekomst
Voor kunstwerken is geen verwachte vervangingspiek. Tot en met 2040 betreft de theoretische
vervanging circa €19 mln. Op dit moment is er geen sprake van kapitaalvernietiging aan vaste en
houten bruggen.
Groen
Kerncijfers en kwaliteitsambities
Opsterland is een groene gemeente met een diversiteit aan openbaar groen. De werkzaamheden aan
het openbaar groen worden deels uitgevoerd door de eigen dienst en Caparis.
In onderstaande tabel is het gemeentelijke areaal voor groen weergegeven met daarbij de
vastgestelde kwaliteitsambitie.
                                                                                                                                71
</pre>

====================================================================== Einde pagina 71 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 72 ======================================================================

<pre> Openbaar        Hoeveelheid                                           Structuurelement
 groen                        Bedrijventerrein Begraafplaats Buitengebied Centrum Groengebied Hoofdstructuur Woongebied
 Bomen           51.337 stuks Basis (bio)      Basis (bio)    Basis (bio)    Basis     Basis (bio) Basis (bio)     Basis (bio)
                                                                             (bio)
 Natuurlijke        9.600 are Laag (bio)       Basis (bio)    Laag (bio)     Basis     Laag (bio)  Laag (bio)      Basis (bio)
 beplanting                                                                  (bio)
 Cultuurlijke         702 are Laag             Hoog           Laag           Basis     Basis       Basis           Basis
 beplanting
 Hagen                106 are Basis            Hoog           Laag           Basis     Laag        Basis           Basis
 Gras              30.338 are Laag (bio)       Hoog           Laag (bio)     Basis     Laag (bio)  Laag (bio)      Laag (bio)
 Bermen                       Basis (bio)      Basis (bio)    Basis (bio)    N.v.t.    Basis (bio) Basis (bio)     Basis (bio)
 Watergangen          442 km Basis (bio)       Basis (bio)    Basis (bio)    Basis     Basis (bio) Basis (bio)     Basis (bio)
 (waterlopen en                                                              (bio)
 sloten)
 Watervlakte        1.423 are Basis (bio)      Basis (bio)    Basis (bio)    Basis     Basis (bio) Basis (bio)     Basis (bio)
 (vijvers)                                                                   (bio)
 Parkmeubilair      559 stuks Basis            Hoog           Basis          Basis     Basis       Basis           Basis
 Op basis van de CROW-kwaliteitsnorm zoals vastgesteld in het Beeldkwaliteitsplan Beheer Openbare Ruimte 2021-2025
Gebouwen
Kerncijfers en beheer
De gemeente heeft divers vastgoed in eigendom en beheer en heeft een herbouwwaarde van circa €
63 mln. Het grootste deel (90%) van de gebouwen wordt onderhouden op basis van de kwaliteit
‘instandhouding’. Dit betekent dat aan de gebouwen werkzaamheden worden verricht om het gebouw
te behouden in de staat waarin het zich bevindt. Deze gebouwen voldoen wat betreft het onderhoud
aan de gestelde bestekskwaliteit. De overige gebouwen (10%) zijn niet meer in gebruik of zullen
binnenkort niet meer in gebruik zijn en worden verkocht of gesloopt. Aan deze gebouwen wordt het
minimaal noodzakelijke onderhoud gepleegd. Deze gebouwen zijn meestal al geheel afgeschreven,
indien dit niet het geval is, is de boekwaarde lager dan de marktwaarde.
Voor het planmatig onderhoud van de gemeentelijke gebouwen is een voorziening beschikbaar. Er is
jaarlijks een zodanige dotatie aan de voorziening dat deze toereikend is voor het gemiddelde van het
planmatig onderhoud voor de komende 10 jaar.
In onderstaande tabel is het gemeentelijke areaal voor gebouwen weergegeven.
 Gemeentelijk vastgoed
 Functieomschrijving                                                                                                      Aantal
 Bedrijfsvoering                                                                                                               11
 Maatschappelijk                                                                                                               15
 Monumentaal                                                                                                                    8
 Voormalige scholen en leegstaande gebouwen                                                                                     2
 Dorpshuizen                                                                                                                    7
 Overig                                                                                                                         9
 Totaal                                                                                                                        52
Toekomst
Overbodig vastgoed wordt afgestoten (sloop of verkoop). Voor het in stand houden van de
gemeentelijke gebouwen is een voorziening beschikbaar.
                                                                                                                               72
</pre>

====================================================================== Einde pagina 72 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 73 ======================================================================

<pre>Financiering
Financiering
Inleiding
Deze paragraaf gaat over de taken financiering, cashmanagement en renterisicobeheer. Deze taken
hebben als doel de gemeente te voorzien van voldoende vreemd vermogen tegen zo laag mogelijke
kosten en de gemeente te beschermen tegen ongewenste financiële risico’s.
Beleid ten aanzien van het risicobeheer van de financieringsportefeuille
In de financiële verordening heeft de raad het college bestuurlijk mandaat gegeven voor het
uitoefenen van de financieringsfunctie. Het college zorgt daarbij voor:
     1. Het aantrekken van voldoende financiële middelen en het uitzetten van tijdelijke overtollige
         gelden;
     2. Het beheersen van de risico’s verbonden aan de financieringsfunctie, zoals renterisico’s,
         koersrisico’s en kredietrisico’s.
     3. Het beperken van de kosten van leningen en het bereiken van voldoende rendement op
         uitzettingen.
     4. Het beperken van de interne verwerkingskosten en externe kosten bij het beheren van de
         geldstromen en financiële posities.
Kaderstellende documenten
Financiële verordening ex artikel 212 Gemeentewet (2017).
Beleidskader reserves en voorzieningen (2016).
Rentelasten, rentebaten, renteverdeling
De door de gemeente betaalde en ontvangen rente wordt per saldo verantwoord op Algemene
dekkingsmiddelen.
Financieringsbehoefte
De financieringsbehoefte is vastgesteld op basis van ongewijzigd beleid. Voor komend jaar wordt niet
verwacht dat er een nieuwe langlopende lening aangetrokken hoeft te worden.
Renteverwachtingen 2024
Een belangrijke variabele bij de uitvoering van het financieringsbeleid is de toekomstige
renteontwikkeling. De keuze tussen korte en lange looptijden wordt mede bepaald door de verwachte
renteontwikkelingen. Het gewogen gemiddelde rentepercentage in 2024 is 0,51% (2023 0,52%).
Renterisicobeheer
Het renterisico is het volume aan uitstaande schuld, dat aan renteherziening onderhevig is. De
wetgever heeft in de Wet financiering decentrale overheden (Fido) eisen gesteld aan het renterisico
dat een gemeente in enig jaar mag lopen. Deze eisen komen tot uitdrukking in de kasgeldlimiet (voor
leningen met een looptijd tot 1 jaar) en de renterisiconorm (voor leningen met een looptijd vanaf 1
jaar). Het college zorgt ervoor dat de gemeente verantwoord en goedkoop financiert binnen de
gegeven normen.
Kasgeldlimiet
De kasgeldlimiet houdt in, dat maximaal 8,5% van de totale begroting met kort geld gefinancierd mag
zijn. Voor 2024 is dit voor onze gemeente maximaal € 8,1 miljoen (2023 € 7,2 miljoen). Normaliter
wordt getracht tot aan de kasgeldlimiet via kortlopende leningen te financieren omdat de rente voor
kortlopende leningen lager is dan die van langlopende leningen. Eind 2020 hebben we echter een
langlopende lening afgesloten waardoor we verwachten in 2024 geen kortlopende lening te hoeven
afsluiten.
Renterisiconorm
De renterisiconorm houdt in dat maximaal 20% van het totaal van de begroting aan een
renteherziening onderhevig mag zijn. Dit betekent dat we maximaal over € 19 miljoen (2023 € 17
miljoen) renterisico mogen lopen. Het totaal op de langlopende leningen af te lossen bedrag in 2024
bedraagt € 3,8 miljoen (gelijk aan 2023). We voldoen aan de renterisiconorm.
                                                                                                     73
</pre>

====================================================================== Einde pagina 73 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 74 ======================================================================

<pre>Renteschema
Er is voor 2024 geen rente geen toegerekend aan de verschillende taakvelden op basis van de
boekwaarde van de activa. Dit doordat het verplicht schatkistbankieren op dit moment meer oplevert
dan dat we kwijt zijn aan de rentes voor de lopende leningen. Deze situatie is van tijdelijke aard door
de geplande investeringen in de komende jaren. Rente aan het grondbedrijf is toegerekend op basis
van het gewogen gemiddelde rentepercentage afgezet tegen de waarde van de
bouwgrondexploitaties.
Liquiditeiten
Ook in de toekomst zullen wij een beroep moeten blijven doen op de kapitaalmarkt. Aan de hand van
de vastgestelde begroting 2024 wordt een meerjarige liquiditeitenplanning opgesteld. Op deze wijze
hebben we sturing op onze financieringsbehoefte en de daaraan verbonden kosten.
Schatkistbankieren
Door de wet over schatkistbankieren zijn de decentrale overheden verplicht het grootste deel van hun
liquide middelen aan te houden in de schatkist. De hoogte van deze drempel bedraagt 0,75% van het
jaarlijkse begrotingstotaal en bedraagt voor onze gemeente voor 2024 ongeveer € 713.000,- (2023
ongeveer € 636.000).
                                                                                                       74
</pre>

====================================================================== Einde pagina 74 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 75 ======================================================================

<pre>                                                                                                        x € 1.000
Renterisico vaste schuld over de jaren 2023 t/m 2026                            2024    2025    2026    2027
Omvang begroting (stand primaire begroting)                                      95.126  92.879 84.236    84.098
Grondslagpercentage                                                                20%     20%    20%        20%
Renterisiconorm                                                                  19.025  18.576 16.847    16.820
Renteherziening                                                                       0       0       0          0
Aflossingen                                                                       3.800   3.800  1.800      1.800
Rente risico                                                                      3.800   3.800  1.800      1.800
Toets renterisico
Renterisiconorm                                                                  19.025  18.576 16.847    16.820
Totaal rente risico                                                               3.800   3.800  1.800      1.800
Ruimte (+)/Overschrijding (-)                                                    15.225  14.776 15.047    15.020
                                                                                                        x € 1.000
Renteschema begroting 2024
a. Werkelijke lasten over de korte en lange financiering                                                      182
b. Werkelijke externe rentebaten (idem)                                                                       182
Saldo rentelasten en rentebaten                                                                                  0
c1. Werkelijke rente die aan de grondexploitatie moet worden doorgerekend                            -2
c2. Werkelijke rente van projectfinanciering                                                          0
c3. Werkelijke rentebaat van doorverstrekte leningen indien daar een specifieke                       0
lening voor is aangetrokken (=projectfinanciering)
                                                                                                                -2
Aan taakvelden toe te rekenen externe rente                                                                      2
d1. Werkelijke rente over eigen vermogen                                                                         0
d2. Werkelijke rente over voorzieningen                                                                          0
Totaal aan taakvelden toe te rekenen rente                                                                       2
e. De aan taakvelden werkelijke toegerekende rente                                                               0
Verschil                                                                                                         2
                                                                                                               75
</pre>

====================================================================== Einde pagina 75 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 76 ======================================================================

<pre>Bedrijfsvoering
Bedrijfsvoering
De hoofdpunten van beleid worden beschreven in de programma’s van de begroting. Het realiseren
van die beleidsdoelen kan alleen met de inzet van diverse middelen als personele inzet, financiële
middelen en administratie, communicatie, ICT, onderzoek, informatievoorziening en archivering,
juridische adviezen, inkoop, huisvesting en andere ondersteunende faciliteiten. De inzet dient effectief,
efficiënt en integer te zijn.
De bedrijfsvoering en de ontwikkeling daarvan hangt nauw samen met vraagstukken rondom sturing
en control. Met de woorden: "zijn we in control” wordt bedoeld of de besturing van de ambtelijke
organisatie beheerst wordt. Lopen de processen zoals ze moeten lopen en zijn ze efficiënt ingericht,
worden de processen en de kosten beheerst en zijn (financiële) risico’s benoemd, zijn
risicobeheersmaatregelen tijdig getroffen, zijn de te behalen resultaten helder en smart geformuleerd,
boeken we de resultaten die zijn afgesproken, wordt er op de juiste momenten verantwoording
afgelegd? Al deze zaken hebben permanent aandacht.
Bedrijfsvoering gaat daarnaast ook over innovatie: kunnen we de processen slimmer organiseren en
kan het beter en goedkoper? In deze paragraaf wordt inzicht gegeven in de belangrijkste
ontwikkelingen die in de gemeentelijke bedrijfsvoering spelen.
Kaderstellende documenten
Organisatiebesluit (2021)
OWO-Visie (2021)
Inkoop en aanbestedingsbeleid OWO 2018 (2018-16078)
Uitvoeringsnotitie inkoop en aanbestedingen 2021
Normenkader rechtmatigheid (wordt jaarlijks door het college vastgesteld)
Bestuursovereenkomst OWO 2015 (2016-13886)
Accountantscontrole en rechtmatigheid
De raad heeft een kaderstellende rol met betrekking tot de accountantscontrole. In het Besluit
accountantscontrole decentrale overheden staan de wettelijke goedkeurings- en
rapporteringstoleranties in een percentage van de omvangsbasis (de totale lasten van de gemeente)
vermeld. De raad kan een lager percentage voor deze toleranties vaststellen. De uitgangspunten voor
de accountantscontrole 2023 zijn ongewijzigd ten opzichte van voorgaande jaren:
De goedkeuringstolerantie is vastgesteld op de wettelijke norm van 1% voor fouten en 3% voor
onzekerheden.
De rapporteringstolerantie is vastgesteld op 0,5% voor fouten en 1,5% voor onzekerheden.
Overige uitgangspunten zijn:
1. Budgetrecht raad
Als blijkt dat het door de raad geautoriseerde budget onvoldoende is dan doet het college voorstellen
aan de raad voor aanvullende budgettaire ruimte. Deze stap is niet nodig als hiervoor door het college
dekking wordt gevonden binnen het programma. Als de uitgave echter inhoudelijk niet overeenkomt
met de doelstellingen van de raad, dan moet het college dit alsnog ter besluitvorming voorleggen aan
de raad. Mutaties worden elk jaar bij de Perspectiefbrief gemeld, waarbij het college een voorstel aan
de raad overlegt tot het wijzigen van de lopende begroting.
2. Normenkader
Het normenkader bestaat uit alle wet- en regelgeving, die van belang zijn voor de
accountantscontrole. Het normenkader per 31 december wordt jaarlijks door het college vastgesteld
en ter kennis van de raad gebracht.
3. Controleplan
Het controleplan van de accountant wordt met de auditcommissie van de raad afgestemd. Met het
vaststellen van de begroting worden ook de bovenvermelde uitgangspunten voor de
accountantscontrole vastgesteld.
                                                                                                      76
</pre>

====================================================================== Einde pagina 76 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 77 ======================================================================

<pre>Vanaf 2023 moet het college van B&W een verantwoording opnemen in de jaarstukken over de
rechtmatigheid. De eerste keer zal dit plaatsvinden in 2024 over de jaarstukken van 2023. Er zijn
meerdere wijzigingen nodig, zoals het vaststellen van een verantwoording- en rapportagegrens. De
wijzigingen zullen in vernieuwde verordeningen door de raad vastgesteld worden.
Informatiebeveiliging
De gemeente heeft een grote hoeveelheid aan informatie van onder andere inwoners, burgers,
medewerkers en samenwerkingspartners. Informatie is een van de belangrijkste bedrijfsmiddelen van
de gemeente. Het beschermen van deze informatie is van groot belang in de huidige digitale
samenleving. De ontwikkelingen in de digitale wereld vragen om een continue doorontwikkeling van
onze informatiebeveiliging. Met het oog op de toekomst wordt in 2024 het strategische
informatiebeveiligingsbeleid herzien. Hierin wordt de nadruk gelegd op de (door)ontwikkeling van
toekomstbestendig (afdelingsspecifiek)beleid, procedures en werkprocessen op het gebied van
informatiebeveiliging.
Als gemeente werken we met de Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO). De BIO bestaat uit
een stelsel van maatregelen op organisatorisch, fysiek en technisch gebied en geldt voor de gehele
overheid. Daarnaast zijn er specifieke wetten die eisen stellen op het gebied van privacy en
informatiebeveiliging, zoals: de Wet basisregistratie personen (BRP), de Paspoortuitvoeringsregeling
Nederland (PUN), de Wet structuur uitvoeringsorganisatie werk en inkomen (Suwinet).
De eisen uit de BIO, aangevuld met eisen uit specifieke nationale wetten & Europese richtlijnen en
verordeningen, dienen als basis voor de ontwikkeling van nieuw beleid voor de gemeente op het
gebied van informatiebeveiliging.
ENSIA-audit
Door middel van de ENSIA-audit zijn we als gemeente in staat om te kijken hoe de organisatie ervoor
staat op het gebied privacy en informatiebeveiliging. De audit wordt jaarlijks uitgevoerd en bestaat
voor een deel uit een zelfevaluatie en voor een deel uit een toetsing door een externe IT-auditor. Door
het verkrijgen van zicht op de stand van zaken kunnen concrete acties worden gesteld om de
beveiliging van de informatie van onze inwoners verder te versterken. ENSIA sluit aan op de
gemeentelijke planning & control-cyclus en heeft tot doel het verantwoordingsproces over
informatieveiligheid bij gemeenten verder te professionaliseren.
Ook in 2024 wordt de ENSIA-audit uitgevoerd. De toetsing van de externe IT-auditor wordt
uitgebreider voor een vijftal DigiD-normen. De gemeente speelt in op deze ontwikkelingen door beleid
en werkprocessen te herzien en/of aan te vullen.
Rekenkamercommissie Opsterland
De Rekenkamercommissie heeft als taak het onderzoeken van de doeltreffendheid, doelmatigheid en
rechtmatigheid van het door de gemeente vastgestelde beleid en de uitvoering van het beleid. De
Rekenkamercommissie is volledig onafhankelijk.
Voor 2024 zal de Rekenkamercommissie een onderzoeksprogramma aan de raad voorleggen.
                                                                                                     77
</pre>

====================================================================== Einde pagina 77 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 78 ======================================================================

<pre>Openbaarheidsparagraaf
Inleiding
Per 1 mei 2022 is de Wet open overheid (Woo) inwerking getreden. De wet is bedoeld om
overheidsorganisaties transparanter te maken en dat moet ervoor zorgen dat overheidsinformatie
beter vindbaar en uitwisselbaar is. Het grote verschil tussen de Woo en de Wob betreft de actieve
openbaarmaking van documenten behorende tot 11 informatiecategorieën. Dat is een belangrijke
aanvulling op de Wob.
De Woo kent enkele doelstellingen waarvan de belangrijkste onderstaand zijn weergegeven:
1. Actieve openbaarmaking. Hieronder valt het actief openbaar maken van informatie uit eigen
beweging.
2. Passieve openbaarmaking (Woo-verzoeken). Met de inwerkingtreding van de Woo is de
afhandelingstermijn op Woo-verzoeken verkort. Feitelijk betekent dit dat Woo-verzoeken nu binnen 6
weken afgehandeld moeten worden in plaats van 8 weken die er onder de Wob nog voor stonden.
Een Woo-verzoek moet daarbij elektronisch kunnen worden ingediend.
3. Bestuursorganen moeten maatregelen treffen om de duurzame toegankelijkheid van digitale
documenten te borgen als randvoorwaarde om uitvoering te geven aan openbaarheid.
Wat hebben we gedaan?
In 2023 werden de eerste stappen gezet ten behoeve van de Woo-implementatie. In 2023 zijn de
wettelijke kaders van het niveau basis ingericht zoals het instellen van een Woo-coördinator.
Daarnaast is er anonimiserings-software aangeschaft die bij het verwerken van Woo-verzoeken nu
gebruikt wordt; niet alle informatie is namelijk openbaar, zeker omdat er bijvoorbeeld tevens rekening
gehouden dient te worden met de privacy vanuit de AVG.
Wat gaan we doen
De focus zal komen te liggen op de implementatie van de actieve openbaarmaking vanuit de
informatiecategorieën die in 2024 verplicht worden. Dat betreft dus het Woo-ambitieniveau Basis. We
willen echter doorgroeien naar het ambitieniveau Medium, om daarmee nog meer stappen te kunnen
zetten t.a.v. de optimalisering van de transparantie. In 2024 zal daarom worden gewerkt aan diverse
stappen. Dat betreft onder andere:
- Het onderzoeken welke stukken openbaar gemaakt dienen te worden vanuit zowel het niveau Basis
als ook het niveau Medium.
- Het publiceren (actief openbaar maken) van stukken die onder de verplichte informatiecategorieën
vallen (niveau Basis).
- Een start maken met het publiceren van overige informatiecategorieën (niveau Medium).
- Onderzoeken van de mogelijkheden die het e-depot biedt. Stukken worden namelijk openbaar zodra
ze worden overgebracht naar het e-depot en hoeven dan niet langer of ook nog eens elders
gepubliceerd te worden.
Tevens wordt voor inbedding van alle te zetten stappen gezorgd in de drie OWO-organisaties. Dat
betreft dan niet alleen het uitvoering geven aan de verplichtingen, maar zeker ook het communiceren
over de verplichtingen die de Woo met zich meebrengt. Als ook het opleiden van medewerkers om
hier binnen hun huidige werkzaamheden opvolging aan te kunnen geven. Want de implementatie van
een wet als de Woo betreft een cultuurverandering die moet zorgen voor een verandering van een
houding van ‘gesloten mits' naar 'open tenzij’.
Verbonden partijen
Verbonden partijen
Het doel van deze paragraaf
In de verschillende programma’s worden maatschappelijke effecten beoogd die (mede) door externe
organisaties worden verwezenlijkt. In een aantal daarvan heeft de gemeente een bestuurlijk en een
financieel belang. In deze paragraaf wordt daarvan een overzicht gegeven.
Definitie verbonden partijen
                                                                                                     78
</pre>

====================================================================== Einde pagina 78 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 79 ======================================================================

<pre>Een verbonden partij is een privaatrechtelijke of publiekrechtelijke organisatie waarin de gemeente
een bestuurlijk én een financieel belang heeft.
Van een financieel belang is sprake als:
        Een aan de verbonden partij ter beschikking gesteld bedrag niet verhaalbaar is als de
         verbonden partij failliet gaat.
        De gemeente voor bedragen aansprakelijk kan worden gesteld als de verbonden partij haar
         verplichtingen niet nakomt.
Van een bestuurlijk belang is sprake als de gemeente zeggenschap heeft, hetzij door
vertegenwoordiging in het bestuur, hetzij door stemrecht. Dit betekent concreet dat er sprake is van
een bestuurlijk belang als de burgemeester, een wethouder of een raadslid van de gemeente namens
de gemeente in het bestuur van de partij plaatsneemt of namens de gemeente stemt.
 Visie op en de beleidsvoornemens betreffende verbonden partijen
De gemeente heeft met het oog op het beperken van regelgeving geen afzonderlijke Kadernota
verbonden partijen vastgesteld. Visie en beleid op verbonden partijen zijn daarom terug te vinden in
deze paragraaf. De gemeente voert overheidstaken uit en wil doelen bereiken in de samenleving. Dit
moet effectief en efficiënt. In een aantal gevallen kan de gemeente deze taken en doelen niet of
moeilijk zelf uitvoeren en is er een noodzaak om met andere gemeenten, provincie of waterschap
samen te werken. De gemeente Opsterland voert hierbij een terughoudend beleid. Verbonden partijen
worden alleen aangegaan als dit door de wet verplicht wordt gesteld of als er een ondubbelzinnig
gemeentelijk belang is, gerelateerd aan grensoverschrijdende belangen en/of de kwaliteit en efficiëntie
van de uitvoering van de taken.
Bij deelname aan een verbonden partij moet aan de volgende voorwaarden worden voldaan:
     1. De op te richten verbonden partij moet bij uitstek het instrument zijn om het gemeentelijke
         doel te realiseren.
     2. Er moet een gedegen afweging plaatsvinden met betrekking tot de vorm van de verbonden
         partij (praktisch en beperken van bestuurlijke drukte).
     3. De verdeling van taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden moet helder en duaal
         omschreven worden.
     4. Bij het aangaan van verbonden partijen moet volstrekte duidelijkheid bestaan over zaken als
         werkwijze, zeggenschapsverhoudingen, winst- en risicoverdeling en te leveren (toetsbare)
         prestaties.
     5. Er moeten duidelijke afspraken worden gemaakt over de inzichtelijkheid en beheersbaarheid
         van (financiële) risico’s.
     6. Er moeten voldoende waarborgen in de regeling worden opgenomen voor democratische
         legitimatie (bij overdracht raadsbevoegdheden) en voor controle en beïnvloeding door o.a.
         inzichtelijke en transparante begrotingen en verantwoordingen, het verstrekken van relevante
         en adequate informatie (nieuwsbrieven en tussenrapportages) en door controlemechanismen
         als financiële adviescommissies en rekenkameronderzoek.
 Kaderstellende documenten
De diverse gemeenschappelijke regelingen en daaraan ten grondslag liggende collegebesluiten en
raadsbesluiten.
Overzicht verbonden partijen
Lijst verbonden partijen
        Gemeenschappelijke regelingen:
              o    Veiligheidsregio Fryslân te Leeuwarden
              o    Fryske Utfieringstsjinst Miljeu en Omjouwing (FUMO) te Grou
              o    Sociale werkvoorziening Fryslân te Drachten
                                                                                                     79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 79 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 80 ======================================================================

<pre>               o   Recreatieschap De Marrekrite te Leeuwarden
               o   Adviescommissie Ruimtelijke Kwaliteit (voorheen Hûs en Hiem) te Leeuwarden
               o   Exploitatiemaatschappij Bedrijvenpark Drachten te Drachten
         Vennootschappen:
               o   Caparis NV te Drachten
               o   NV Afvalsturing Fryslân
               o   NV Fryslân Miljeu
               o   NV Bank Nederlandse Gemeenten te Den Haag
               o   BV Publiek Belang Elektriciteitsproductie te Den Bosch
               o   CSV Amsterdam BV Den Bosch
                                                       Veiligheidsregio Fryslân
Rechtsvorm          Gemeenschappelijke regeling
Vestigingsplaats    Leeuwarden
Deelnemende         De Friese gemeenten
partijen
Bestuurlijk belang  Samenwerkingsverband van de Friese gemeenten, Brandweer Fryslân, GGD Fryslân en andere partners. Ze
                    werken samen op de terreinen van publieke gezondheidszorg, brandweerzorg, geneeskundige hulpverlening bij
                    ongevallen en rampen, rampenbestrijding en crisisbeheersing. Bevorderen van de multidisciplinaire
                    samenwerking en de coördinatie in de uitvoering van de rampenbestrijding en crisisbeheersing. Het
                    instandhouden en beheren van een gemeenschappelijke meldkamer en tot slot het zijn van een platvorm voor
                    samenwerking voor aan hulpverlening gelieerde diensten, partners, dan wel organisaties en andere openbare
                    lichamen.
Zeggenschap         3,70%
Financieel belang   Bijdrage 2024                                                                                            € 3.408
x € 1.000           Bijdrage 2023                                                                                            € 3.176
Verwacht eigen      1-1-2024                                                                                                 € 7.801
vermogen
x € 1.000           31-12-2024                                                                                               € 7.000
Verwacht vreemd     1-1-2024                                                                                                € 80.075
vermogen
x € 1.000           31-12-2024                                                                                              € 86.445
Vewacht financieel  2024                                                                                                          €0
resultaat
Risico's            De risico’s zijn in beginsel niet heel groot. Wel is er een inherent risico bij een gemeenschappelijke regeling dat
                    alle deelnemers moeten bijspringen bij eventuele tekorten.
Programma           1 Veiligheid; 4 Onderwijs; 6 Sociaal domein; 7 Volksgezondheid en milieu
Portefeuillehouder  Andries Bouwman
                                                                                                                                      80
</pre>

====================================================================== Einde pagina 80 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 81 ======================================================================

<pre>                                    Fryske Utfieringstsjinst Miljeu en Omjouwing (FUMO)
Rechtsvorm         Gemeenschappelijke regeling
Vestigingsplaats   Grou
Deelnemende        De Friese gemeenten, de provincie Fryslân en het Wetterskip Fryslân
partijen
Bestuurlijk belang Deelname aan de FUMO is wettelijk verplicht gesteld voor alle Friese gemeenten. Hiermee wordt beoogd de
                   uitvoering van de milieuregelgeving te professionaliseren, te uniformeren en de afstemming met andere
                   handhavingspartners (Justitie) te verbeteren. In het basistakenpakket is vastgelegd voor welke activiteiten (van
                   bedrijven en instellingen) de FUMO haar werkzaamheden moet uitvoeren. De gemeente blijft het bevoegd
                   gezag.
                   De FUMO voert voor de gemeente gedeeltelijk het omgevingsrecht uit: de vergunningverlening en het toezicht
                   van het milieucomponent van grote en complexe bedrijven en instellingen.
Zeggenschap        Het aantal stemmen is afhankelijk van de financiële bijdragen van de deelnemers en wordt jaarlijks vastgesteld.
                   Opsterland heeft op dit moment 1 stem van de 75 (1,33%).
Financieel belang  Bijdrage 2024                                                                              € 313.273
                   Bijdrage 2023                                                                              € 318.202
Verwacht eigen     1-1-2024                                                                                   € 1.400
vermogen
x € 1.000          31-12-2024                                                                                 € 1.400
Verwacht vreemd    1-1-2024                                                                                   €0
vermogen
x € 1.000          31-12-2024                                                                                 €0
Vewacht financieel 2024                                                                                       €0
resultaat
Risico's           Er is een inherent risico bij een gemeenschappelijke regeling dat alle deelnemers moeten bijspringen bij
                   eventuele tekorten.
Programma          7 Volksgezondheid en milieu; 8 Bouwen, wonen en gronden
Portefeuillehouder Marcel van Opzeeland
                                                                                                                                  81
</pre>

====================================================================== Einde pagina 81 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 82 ======================================================================

<pre>                                               Sociale werkvoorziening Fryslân
Rechtsvorm         Gemeenschappelijke regeling
Vestigingsplaats   Drachten
Deelnemende        Achtkarspelen, Heerenveen, Leeuwarden, Ooststellingwerf,Weststellingwerf, Opsterland, Smallingerland en
partijen           Tytsjerksteradiel
Bestuurlijk belang Vanaf 1-1-2020 zijn de activiteiten van de GR veranderd waarbij er geen sprake meer is van de uitvoering van
                   de WSW. Door de gemeente is een dienstverleningsovereenkomst afgesloten met Caparis voor de uitvoering
                   van deze activiteiten. Vanaf 2020 is daarom ook geen bijdrage aan de GR meer.
Zeggenschap        12,50%
Financieel belang  Bijdrage 2023                                                opgenomen bij Caparis NV
                   Bijdrage 2022                                                opgenomen bij Caparis NV
Verwacht eigen     1-1-2024                                                     €0
vermogen
x € 1.000          31-12-2024                                                   €0
Verwacht vreemd    1-1-2024                                                     € 3.397
vermogen
x € 1.000          31-12-2024                                                   € 3.420
Vewacht financieel 2024                                                         €0
resultaat
Risico's           Het risico voor de GR bestaat, dat Caparis in staat moet zijn om aan de vereiste aflossingsverplichtingen te
                   kunnen voldoen en dat bij ingebrekestelling de waarde van de verkregen zekerheden niet toereikend is voor het
                   aflossen van de financiering. Wel blijven we aansprakelijk voor mogelijke tekorten op de bedrijfsvoering die
                   ontstaan bij de NV. Door ons geringe aandeel in de nieuwe NV blijft het risico qua omvang beperkt.
Programma          6 Sociaal domein
Portefeuillehouder Libbe de Vries
                                                                                                                                82
</pre>

====================================================================== Einde pagina 82 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 83 ======================================================================

<pre>                                                   Recreatieschap De Marrekrite
Rechtsvorm         Gemeenschappelijke regeling
Vestigingsplaats   Leeuwarden
Deelnemende        Provincie Fryslân en 13 Friese gemeenten
partijen
Bestuurlijk belang Het behartigen van de gemeenschappelijke belangen van 13 deelnemende Friese gemeenten (excl.
                   Ooststellingwerf en de vier eilanden) en de provincie Fryslân met als doel een uniforme, toeristische recreatieve
                   infrastructuur op water en land te bewerkstelligen. Voor waterrecreatie betreft dit onderhoud en beheer van
                   aanlegvoorzieningen, boeien en bakens, het baggeren van waterwegen en de afvoer van recreatieafval. Voor
                   landrecreatie worden Toeristische Overstap Punten (TOP's) en het fiets-en wandelknooppuntennetwerk
                   beheerd.
Zeggenschap        4,55%
Financieel belang  Bijdrage 2024                                                                          € 27.921
                   Bijdrage 2023                                                                          € 27.108
Verwacht eigen     1-1-2024                                                                               € 4.240
vermogen
x € 1.000          31-12-2024                                                                             € 3.995
Verwacht vreemd    1-1-2024                                                                               € 3.907
vermogen
x € 1.000          31-12-2024                                                                             € 3.753
Vewacht financieel 2024                                                                                   € 9.579
resultaat
Risico's           De risico’s zijn in beginsel niet heel groot. Wel is er een inherent risico bij een gemeenschappelijke regeling dat
                   de deelnemers moeten bijspringen bij eventuele tekorten.
Programma          5 Sport, cultuur en recreatie
Portefeuillehouder Rob Jonkman
                                                                                                                                     83
</pre>

====================================================================== Einde pagina 83 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 84 ======================================================================

<pre>                               Adviescommissie Ruimtelijke Kwaliteit (voorheen Hûs en Hiem)
Rechtsvorm         Gemeenschappelijke regeling
Vestigingsplaats   Leeuwarden
Deelnemende        17 Friese gemeenten
partijen
Bestuurlijk belang De commissie Ruimtelijke Kwaliteit Hûs en Hiem, welstandadvisering en monumentenzorg heeft als doel de
                   gemeenschappelijke belangen van de deelnemende gemeente te behartigen op het gebied van de
                   bouwkunstige, stedenbouwkundige en landschappelijke schoonheid in de provincie Fryslân. Betrokken
                   gemeenten moeten op grond van de nieuwe Omgevingswet een onafhankelijke commissie benoemen die zich
                   uitspreekt over verbouwingen, sloop of verplaatsing van rijksmonumenten. Daarnaast adviseert deze commissie
                   ook over meer kwaliteitsvragen dan monumenten alleen.
Zeggenschap        3,85%
Financieel belang  Voor de dienstverlening biedt de gemeente geen vergoeding aan deze GR. Leges die de GR bij de gemeente
                   in rekening brengt worden één op één doorberekend naar de aanvrager.De GR is budgetneutraal.
Eigen vermogen     1-1-2024                                                                             € 338.222
                   31-12-2024                                                                           € 338.222
Vreemd vermogen    1-1-2024                                                                             € 443.000
                   31-12-2024                                                                           € 421.000
Vewacht financieel 2024                                                                                 €0
resultaat
Risico's           De risico’s zijn in beginsel niet heel groot. Wel is er een inherent risico bij een gemeenschappelijke regeling dat
                   alle deelnemers moeten bijspringen bij eventuele tekorten.
Programma          8 Bouwen, wonen en gronden
Portefeuillehouder Marcel van Opzeeland
                                                                                                                                     84
</pre>

====================================================================== Einde pagina 84 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 85 ======================================================================

<pre>                                         Exploitatiemaatschappij Bedrijvenpark Drachten
Rechtsvorm         Gemeenschappelijke regeling
Vestigingsplaats   Drachten
Deelnemende        Gemeenten Opsterland en Smallingerland
partijen
Bestuurlijk belang Het te behartigen belang is het ontwikkelen en exploiteren van het bedrijvenpark Drachten en het verzorgen van
                   een optimale afstemming van alle hiermee samenhangende aspecten en bevoegdheden van de beide
                   deelnemers, de gemeenten Smallingerland en Opsterland.
Zeggenschap        50%
Financieel belang  Er wordt geen exploitatiebijdrage betaald. De activiteiten binnen de GR worden door medewerkers van de beide
                   gemeenten verricht.
Eigen vermogen     1-1-2022                                                                                            € 6.044
(x1.000)           31-12-2022                                                                                          € 5.532
Vreemd vermogen 1-1-2022                                                                                               € 2.260
(x1.000)           31-12-2022                                                                                          € 2.947
Financieel         2022                                                                                                  € 551
resultaat
(x1.000)
Risico's           De prognoses van de resultaten zijn gebaseerd op aannames (restant looptijd, tempo van verkopen, fasering
                   woonrijp maken). De verwachtingen, waar de resultaten op zijn gebaseerd zijn zo goed mogelijk onderbouwd.
                   Echter hoe langer de looptijd van de exploitatie, hoe minder betrouwbaar de prognoses en dus ook het berekende
                   resultaat zijn. Beide gemeenten zijn op basis van de afgesproken verdeelsleutel aansprakelijk voor eventuele
                   verliezen. We gaan er op basis van de huidige verwachtingen vanuit dat er sprake is van een winstgevende
                   exploitatie.
Programma          3 Economie
Portefeuillehouder Marcel van Opzeeland
                                                                                                                                85
</pre>

====================================================================== Einde pagina 85 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 86 ======================================================================

<pre>                                                            Caparis NV
Rechtsvorm         Naamloze vennootschap
Vestigingsplaats   Drachten
Deelnemende        Heerenveen, Leeuwarden,Opsterland, en Smallingerland
partijen
Bestuurlijk belang De gemeente Opsterland is aandeelhouder van het sociaal ontwikkelbedrijf Caparis NV. Caparis helpt de
                   gemeente bij de bemiddeling van mensen naar regulier werk of biedt mensen een beschutte werkplek (sociale
                   werkvoorziening, afspraakbanen en beschut werk). De gemeente Opsterland heeft hiervoor
                   dienstverleningsovereenkomsten afgesloten voor de uitvoering van deze activiteiten.
Zeggenschap        12,5% aandelenkapitaal, 25% zeggenschap
Financieel belang  Bijdrage 2023                                                                                        € 3.218
(x1.000)           Bijdrage 2022                                                                                        € 3.162
Eigen vermogen     1-1-2022                                                                                             € 8.724
(x1.000)           31-12-2022                                                                                           € 8.174
Vreemd vermogen 1-1-2022                                                                                               € 21.255
(x1.000)           31-12-2022                                                                                          € 20.696
Financieel         2022                                                                                                  € -550
resultaat
(x1.000)
Risico's           Caparis NV is omgevormd naar een sociale onderneming. We blijven aansprakelijk voor mogelijke tekorten op
                   de bedrijfsvoering die ontstaan bij de NV. Door ons geringe aandeel (12,5%) in de nieuwe NV blijft het risico qua
                   omvang beperkt. Onze invloed wordt wel groter omdat in de nieuwe NV de vier eigenaren elk een gelijke stem
                   krijgen.
Ontwikkelingen     Caparis wil hét Talentbedrijf van Fryslân worden. De komende jaren ligt het accent op drie centrale thema’s:
                   talentontwikkeling, rendement en leiderschap. Doelstelling is om in 2030 het eerste circulaire talentbedrijf van
                   Nederland te zijn. Door de nieuwe cao Sociale Werkvoorziening (SW) kunnen medewerkers nog eerder met
                   vroegpensioen, waardoor de krimp van de voormalige sociale werkvoorziening nog harder gaat. Om blijvend
                   ontwikkelkansen te geven aan zowel de nieuwe doelgroep vanuit de Participatiewet als de huidige sociale
                   werkvoorziening-medewerkers is instroom van nieuwe doelgroepen (zowel afspraakbanen als beschut werk)
                   noodzakelijk om de infrastructuur overeind te kunnen houden. Hiervoor zijn nieuwe afspraken gemaakt om meer
                   mensen vanuit de Participatiewet bij Caparis te plaatsen. Indien dit niet lukt zullen er andere keuzes moeten
                   worden gemaakt voor de toekomst van Caparis.
Programma          6 Sociaal domein
Portefeuillehouder Rob Jonkman
                                                                                                                                    86
</pre>

====================================================================== Einde pagina 86 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 87 ======================================================================

<pre>                                Omrin: NV Afvalsturing Fryslân (AF) en NV Fryslân Miljeu (FM)
Rechtsvorm         Naamloze vennootschap
Vestigingsplaats   Leeuwarden
Deelnemende        De Friese gemeenten en diverse andere gemeenten
partijen
Bestuurlijk belang Omrin :NV Afvalsturing (afvalverwerking) en NV Fryslân Miljeu (inzameling) is het bedrijf van en voor
                   gemeenten voor de reinigingstaken. Zij verwerkt het ingezamelde huishoudelijke afval en exploiteert de
                   gemeentelijke milieustraat. Het bedrijf wil als totaaloplosser, op de meest duurzame wijze, de gehele afvalketen
                   bestrijken (van kringloop tot storten). Samen met de aandeelhouders wordt het beleid bepaald.
Zeggenschap        De aandeelhouders hebben zeggenschap via het stemrecht op de aandelen. Opsterland bezit 120 aandelen in
                   de NV Afvalsturing (4,00 %) en 11.381 in de NV Fryslân Miljeu (8,10%).
                                                                      AF en FM
Financieel belang  Bijdrage 2024 (begroot)                            € 2.715
(x1.000)           Bijdrage 2021 (realisatie)                         € 2.747
                                                                      NV Afvalsturing Fryslân            NV Fryslân Miljeu
Eigen vermogen     1-1-2022                                                                     € 64.757                  € 11.485
(x1.000)           31-12-2022                                                                   € 70.303                  € 11.303
Vreemd vermogen 1-1-2022                                                                       € 193.129                  € 36.816
(x1.000)           31-12-2022                                                                  € 189.374                  € 34.789
Financieel         2022                                                                          € 7.870                     € 1.432
resultaat
(x1.000)
Risico's           De technische beschikbaarheid van de kapitaalintensieve installaties, de beschikbaarheid van afval en de
                   ontwikkelingen op de energiemarkt. De naar verwachting stijgende energieprijzen zullen geen nadelig effect op
                   de exploitatie hebben door de meestijgende opbrengsten. De belangrijkste risico’s zijn beheersbaar en zijn in
                   lijn met het gewenste risicoprofiel van de onderneming. De onderneming heeft een gezonde financiële positie.
Ontwikkelingen     Inzetten op het maximaal terugwinnen van grondstoffen en duurzame energie uit afval: door innovatie, door
                   verbetering van voor- en nascheiding en door het aangaan van nieuwe samenwerkingen.
                   Omrin gaat voor circulaire bedrijfsvoering: volledig duurzaam transport, meer biodiversiteit op de bedrijfslocaties
                   en circulaire inkoop en een optimale benutting van de installaties.
Programma            7 Volksgezondheid en milieu
Portefeuillehouder Rob Jonkman
                                                                                                                                      87
</pre>

====================================================================== Einde pagina 87 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 88 ======================================================================

<pre>                                                            BNG Bank NV
Rechtsvorm         Naamloze vennootschap
Vestigingsplaats   Den Haag
Deelnemende        De Staat, gemeenten, provincies en een hoogheemraadschap
partijen
Bestuurlijk belang BNG is de bank van en voor overheden en instellingen voor het maatschappelijk belang. De kerntaak van de
                   BNG is om tegen lage tarieven krediet te verstrekken aan of onder garantie van Nederlandse overheden.
                   Daarmee speelt de bank een essentiële rol in de financiering van door overheden gewenste maatschappelijke
                   investeringen. De bank draagt duurzaam bij aan het laag houden van de kosten van maatschappelijke
                   voorzieningen voor de burger.
Zeggenschap        De aandeelhouders hebben zeggenschap in de BNG via het stemrecht op de aandelen. Opsterland bezit 66.651
                   aandelen (0,12 %).
Financieel belang  De gemeente ontvangt jaarlijks dividend. Over 2022 was dit € 166.627,-.
                   Bijdrage voor verrichte diensten is niet van toepassing.
Eigen vermogen     1-1-2022                                                                                             € 5.062.000
(x1.000)           31-12-2022                                                                                           € 4.615.000
Vreemd vermogen 1-1-2022                                                                                             € 143.995.000
(x1.000)           31-12-2022                                                                                        € 107.459.000
Financieel         2022                                                                                                   € 300.000
resultaat
(x1.000)
Risico's           De BNG is een solide bank in handen van overheden met een beperkt statutair werkterrein. Dit biedt financiers
                   vertrouwen. De bank heeft een uitstekende toegang tot financieringsmiddelen tegen scherpe prijzen. De bank
                   heeft een gezonde financiële positie. Bij een faillissement valt het geplaatst/gestort aandelenkapitaal van €
                   151.225 weg en moeten kosten worden gemaakt om de uitvoering op andere wijze te continueren.
Ontwikkelingen     Het fundingsbeleid van de BNG Bank blijft onveranderd gericht op permanente toegang tot de geld- en
                   kapitaalmarkt voor de gewenste looptijden en volumes tegen zo laag mogelijke kosten. Er wordt verwacht dat de
                   toenemende inflatie een drukkend effect zal hebben op de ontwikkeling van de winst. De impact van De oorlog in
                   Oekraïne zal zeker impact hebben, maar de maatschappelijke gevolgen hiervan zijn nog niet goed in te schatten.
Programma          0 Bestuur en ondersteuning
Portefeuillehouder Rob Jonkman
                                                                                                                                    88
</pre>

====================================================================== Einde pagina 88 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 89 ======================================================================

<pre>                                            Publiek Belang Elektriciteitsproductie BV
Rechtsvorm           Besloten vennootschap
Vestigingsplaats     Den Bosch
Deelnemende          Enkele gemeenten en provincies (oa. Voormalig aandeelhouders Essent)
partijen
Bestuurlijk belang   Geen.
Zeggenschap          De aandeelhouders hebben zeggenschap via het stemrecht op de aandelen. Opsterland bezit 34.746 aandelen
                     in de PBE (0,02 %).
Financieel belang    Bijdrage voor verrichte diensten is niet van toepassing.
Eigen vermogen       1-1-2022                                                                             € 1.532.074
                     31-12-2022                                                                           € 1.480.014
Vreemd vermogen      1-1-2022                                                                             € 6.925
                     31-12-2022                                                                           € 9.914
Financieel resultaat 2022                                                                                 € -52.060
Risico's             De boekwaarde van de aandelen is verwaarloosbaar, namelijk € 1. Het risico is nihil.
Ontwikkelingen       Het voornemen is om de vennootschap in 2022 te ontbinden en dat de resterende liquide middelen kunnen
                     worden uitgekeerd aan de aandeelhouders naar rato van het aandelenbelang.
                     Het risico en daarmee de aansprakelijkheid voor de aandeelhouders is beperkt tot de hoogte van het nominale
                     aandelenkapitaal van deze vennootschap.
Programma            0 Bestuur en ondersteuning
Portefeuillehouder   Rob Jonkman
                                                                                                                                89
</pre>

====================================================================== Einde pagina 89 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 90 ======================================================================

<pre>                                                        CSV Amsterdam BV
Rechtsvorm         Besloten vennootschap
Vestigingsplaats   Den Bosch
Deelnemende        Enkele gemeenten en provincies (oa. Voormalig aandeelhouders Essent)
partijen
Bestuurlijk belang Deze BV is van tijdelijke aard en handelt reserveringen voor risico’s en verstrekte leningen aan derden van het
                   voormalige Essent af.
Zeggenschap        De aandeelhouders hebben zeggenschap via het stemrecht op de aandelen. Opsterland bezit 464 aandelen in de
                   BV (0,02 %).
Financieel belang  Bijdrage voor verrichte diensten is niet van toepassing.
Eigen vermogen     1-1-2022                                                                                  € 210.079
                   31-12-2022                                                                                € 312.379
Vreemd vermogen 1-1-2022                                                                                     € 13.351
                   31-12-2022                                                                                € 22.664
Financieel         2022                                                                                      € -102.300
resultaat
Risico's           De boekwaarde van de aandelen is verwaarloosbaar, namelijk € 5. Het risico en daarmee de aansprakelijkheid
                   voor de aandeelhouders is relatief gering en beperkt tot de hoogte van het gestort aandelenkapitaal en het
                   resterend werkkapitaal van deze vennootschap.
Ontwikkelingen
                   CSV Amsterdam BV; In de algemene Vergadering van Aandeelhouders van 9 april 2020 is ingestemd met het
                   bereikte compromis over de beëindiging van een geschil over vier betwiste claims en een belastingteruggave.
                   Eveneens heeft de AVA ingestemd het uitkeren van de bedragen genoemd in de vaststellingsovereenkomst
                   (onder inhouding van € 150.000 voor aanvulling werkkapitaal) aan de aandeelhouders na rato van het
                   aandelenbelang in CSV. De vennootschap zal voorlopig nog voortbestaan om op eigen kosten en risico namens
                   Deponie Zuid B.V. (vennootschap onder Attero Holding B.V.), in overleg met de aandeelhoudersommissie, het
                   bezwaar en/of beroep te voeren tegen de Belastingdienst ten aanzien van de naheffingsaanslag
                   afvalstoffenbelasting.
                   Op het moment is de vennootschap in afwachting van de reactie van de Belastingdienst op het bezwaar.
                   Afhankelijk van de reactie van de Belastingdienst en de kans van slagen van een gerechtelijke procedure zal in
                   overleg met Aandeelhouderscommissie de procedure al dan niet worden voortgezet. Na afwikkeling van deze
                   bezwaar- en/of beroepsprocedure of eventuele voortijdige beëindiging van deze procedure zal de vennootschap
                   kunnen worden opgeheven en de resterende liquide middelen kunnen worden uitgekeerd aan de aandeelhouders
                   naar rato van het aandelenbelang.Het risico en daarmee de aansprakelijkheid voor de aandeelhouders is relatief
                   gering en beperkt tot de hoogte van het gestort aandelenkapitaal en het resterend werkkapitaal van deze
                   vennootschap.
Programma          0 Bestuur en ondersteuning
Portefeuillehouder Rob Jonkman
                                                                                                                                   90
</pre>

====================================================================== Einde pagina 90 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 91 ======================================================================

<pre>Grondbeleid
Grondbeleid
Uitgangspunten
De hoofdlijnen van het grondbeleid zijn vastgelegd in de nota Grondbeleid. Dit beleid staat ten dienste
van de programma’s 3 Economie (bedrijventerreinen) en 8 Bouwen, Wonen en Gronden (niet-
bedrijventerreinen). Conform de nota Grondbeleid wordt de keuze voor het voeren van een actief of
faciliterend grondbeleid bij het ontwikkelen van nieuwe locatieplannen jaarlijks vastgelegd in de
paragraaf grondbeleid.
In de begroting zijn de baten en lasten van de bouwgrondexploitatie, en de daarmee samenhangende
financiële risico’s, als incidenteel opgenomen. Doordat (bouw-)grond een grote (boek-)waarde
vertegenwoordigt, heeft het grondbeleid invloed op het weerstandsvermogen (hoogte van eigen
vermogen). Door de grond marktconform te waarderen en door voorzieningen te vormen voor
verwachte tekorten, zijn de financiële risico’s beheersbaar.
In de nota Grondbeleid is vastgesteld dat de keuze voor het voeren van een actief of faciliterend
grondbeleid bij het ontwikkelen van nieuwe locatieplannen jaarlijks gedaan wordt in deze paragraaf
grondbeleid. In tegenstelling tot voorgaande jaren zal in 2024 een actiever grondbeleid worden
gevoerd over ruimtelijke ontwikkelingen op gemeentelijke grond om de woningbouw te stimuleren. Bij
ontwikkelingen op particuliere gronden zal de gemeente faciliterend en ondersteunend optreden.
In nagenoeg alle dorpen zijn op dit moment gronden in eigendom voor woningbouw. De
ontwikkelingen op het gebied van bedrijfsvestigingen concentreren zich in de dorpen Gorredijk en (in
mindere mate) Wijnjewoude. Het bedrijventerrein Drachten-Azeven is onderdeel van de
gemeenschappelijke regeling Exploitatiemaatschappij Bedrijvenpark Drachten en valt daarom buiten
het kader van deze paragraaf.
In financieel opzicht wordt een gedegen koers gevaren. Dit uit zich in de navolgende zaken:
         Exploitaties worden zorgvuldig en behoedzaam opgezet. Zo wordt bijvoorbeeld bij het
          investeren in het bouw- en woonrijp maken van locatie(s) rekening gehouden met de
          verwachte grondopbrengsten. Het streven is betalingen optimaal gedekt te houden door
          inkomsten; dit verlaagt het (rente-)risico.
         Winstbepaling en winstneming vindt plaats volgens de geldende verslaggevingsvoorschriften
          (BBV).
         De algemene reserve is de dekking voor de financiële risico’s.
Kaderstellende documenten
Financiële verordening ex artikel 212 Gemeentewet (2017)
Nota Grondbeleid 2018-2021
Ontwikkelingen grondbedrijf
1. Economische situatie en meerjarenperspectief
In 2024 en de daaropvolgende jaren zal de prognose van het financiële resultaat zich stabiliseren ten
opzichte van de prognose in de begroting van 2023. Door de aantrekkende woningmarkt is er een
toename van de vraag naar (koop-)woningen. Zowel in de begroting van 2024 als in het
meerjarenperspectief 2025-2027 zijn de verkopen behoedzaam geraamd.
2. Bouwgrond in exploitatie (BIE)
Er zijn, verspreid over de verschillende dorpen, vijf bouwgrondcomplexen in exploitatie bestaande uit
woningbouwlocaties en het bedrijventerrein Gorredijk industrie (Overtoom en Tolbaas). De
boekwaarde was per 31 december 2022 circa € 0,5 miljoen inclusief de gevormde voorziening voor
het complex Gorredijk industrie (€ 0,3 miljoen).
Prognose van het meerjarige resultaat
Het verwachte nog te realiseren resultaat voor de BIE is € 0,5 miljoen (voordelig) en is gebaseerd op
recente verkoopprognoses. In de tijd uitgezet zullen de resultaten naar verwachting als volgt worden
gerealiseerd:
                                                                                                     91
</pre>

====================================================================== Einde pagina 91 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 92 ======================================================================

<pre> Verwacht resultaat BIE
                                                                                             Verwacht resultaat
 In het begrotingsjaar 2024                                                                                 0,5
 In de jaren 2025 t/m 2027                                                                                  0,1
 In de jaren ná 2027                                                                                        0,0
 Totaal                                                                                                     0,5
3. Belangrijke ontwikkelingen/wijzigingen in de prognose van het resultaat
Het begrote nog te realiseren resultaat vanaf 2024 voor de BIE is € 0,4 miljoen hoger dan in de
begroting 2023. Dit betreft een verschuiving in de winstneming en wordt veroorzaakt door een
vertraging in de verkopen in de complexen Loevestein fase 4 west en Ureterp noord en het later dan
gepland afsluiten van complex Hege Kamp.
Het begrote saldo op de bouwgrondexploitatie is in het jaar 2024 € 180.000,- hoger dan begroot in
2023. Dit hogere resultaat wordt veroorzaakt door de verkoop van de laatste kavels in het complex
Ureterp Noord. Zie Programma 8 Bouwen, wonen en gronden (8.2 Grondexploitatie niet-
bedrijventerreinen).
4. Algemene risico’s in de grondexploitatie
Het nemen van risico’s is inherent aan grondexploitaties. De volgende risico’s zijn van belang:
           Conjunctuur- en renterisico’s, waardoor de vraag naar bouwgrond kan afnemen en extra
            rentekosten kunnen ontstaan.
           Verandering in woon- en werkvoorkeuren en behoeftes, tussen het tijdstip van het tot stand
            komen van het plan en het moment van aanbieden van de bouwgrond, waardoor het product
            niet meer aansluit op de vraag.
           Het niet tijdig kunnen verwerven van gronden en het stijgen van aankoopprijzen.
           Milieurisico’s.
           Planschadeclaims.
           Hogere prijsstijgingen en lagere opbrengststijgingen dan voorzien in exploitatieberekeningen.
           Archeologische risico’s
           Onvoldoende mogelijkheden in de met de provincie overeengekomen woningbouwruimte.
De risico’s worden beheerst door het uitvoeren van (markt)onderzoeken, door te zorgen voor
flexibiliteit in het proces en door vroegtijdige verwerving van grond tijdens de planontwikkeling.
Daarnaast wordt de financiële ontwikkeling van de onderhanden complexen jaarlijks beoordeeld ten
opzichte van de door de gemeenteraad vastgestelde exploitaties (kredieten). Als de risico’s leiden tot
verwachte negatieve resultaten, zijn hiervoor voorzieningen gevormd.
Actuele risico’s in de bouwgrond in exploitatie
In de lopende grondexploitaties is het risico aanwezig dat toekomstige gebiedsontwikkelingen minder
winstpotentie zullen hebben dan verwacht, bijvoorbeeld doordat de boekwaarden hoog opgelopen zijn
door de gemaakte kosten, zoals bouwrijp maken, of door tegenvallende verkoopopbrengsten.
5. Nog te realiseren resultaten bouwgrond in exploitatie
Eind augustus 2023 waren nog 3 gemeentelijke kavels voor woningbouw te koop in lopende
bouwgrond exploitaties (BIE), waarvan 1 kavel in Gorredijk-Loevestein fase 4 west en 2 kavels in
Ureterp-Noord. Er was toen nog 1.632 m2 bouwgrond beschikbaar voor woningbouw. Dit is exclusief
11.000 m2 grond in Terwispel Kolderveen waarop een geurcirkel (milieucirkel) van een boerderij
ligt. Hierdoor is deze grond voor onbepaalde tijd niet beschikbaar voor woningbouw. Ten westen van
dit gebied loopt een dorpsinitiatief voor woningbouw. Daar heeft de geurcirkel geen betrekking op.
                                                                                                            92
</pre>

====================================================================== Einde pagina 92 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 93 ======================================================================

<pre>Op de bedrijventerreinen Overtoom en Tolbaas in Gorredijk waren eind augustus 2023 nog 9 kavels
(18.870 m2) respectievelijk 1 kavel (2.596 m2) te koop. Enkele kavels zijn gereserveerd of onder
optie.
                                                                                                                             x € 1.000
Nog te realiseren resultaten onderhanden complexen
                                                                  Verwacht             Verwacht        Totaal nog te         Looptijd
                                                                  resultaat            resultaat          realiseren
                                                                        2024            ná 2024            resultaat
Woningbouwlocaties:
Gorredijk - Loevestein fase 4 - west                                      42                  45                  87             2025
Terwispel - Kolderveen                                                    11                                      11             2024
Ureterp - Noord                                                          254                 133                 387             2025
Ureterp - De Hege Kamp                                                   157                 157                 314             2025
Totaal woningbouwlocaties                                                464                 335                 799
Bedrijventerreinen:
Gorredijk - Industrie                                                       -            - 277 *)               -277             2025
Totaal bedrijventerreinen                                                   -               -277                -277
Totaal nog te realiseren resultaat                                       464                  58                 522
*) Het verwachte verlies wordt veroorzaakt door het complex Gorredijk Industrie en is afgedekt door een voorziening. Dit verwachte
verlies is ontstaan door meerjarige vertraging in de verkopen terwijl de kosten doorliepen.
                                                                                                                                    93
</pre>

====================================================================== Einde pagina 93 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 94 ======================================================================

<pre>Projecten
Inleiding
Binnen de gemeente Opsterland worden regelmatig projecten opgestart. In sommige gevallen zijn het
initiatieven van burgers uit de gemeente waar de gemeente een toetsende en faciliterende rol heeft en
in andere gevallen zijn het projecten die worden opgestart door de gemeente. De volgende projecten
zijn de belangrijkste projecten die in 2024 zullen worden uitgevoerd.
MFA De Tynje
In de MFA De Tynje worden verschillende (basis)voorzieningen gecombineerd, waaronder onderwijs,
ontmoeting en sport. Het dorp wil door het integreren en combineren van functies en ruimten in het
gebouw én door het uitvoeren van zelfwerkzaamheid de gymnastiekvoorziening voor het dorp
behouden. Daartoe heeft het dorp in samenwerking met Stichting Comprix en de gemeente plannen
uitgewerkt. In de raadsbijeenkomst van 16 januari 2023 is het gemeentelijk deel van het benodigde
uitvoeringskrediet voor de daadwerkelijke bouw beschikbaar gesteld. Het technisch ontwerp en bestek
is op 20 juni 2023 door de stuurgroep akkoord bevonden. Er zijn inmiddels drie geldige
aanbestedingsinschrijvingen gedaan. In najaar 2023 zal de opdracht worden gegund.
MFC De Finne
Medio 2023 is de vaststellingsovereenkomst ondertekend tussen gemeente, Comprix, VV De Sweach
en Kinderwoud over eigendom, exploitatie en gebruik van het gebouw. Comprix heeft aangegeven
bouwheerschap op zicht te nemen. Nu deze overeenkomst is vastgelegd, zit dit project in de fase van
uitwerking van het daadwerkelijke ontwerp. Zodra het ontwerp gereed is en de daaraan gekoppelde
bouwkosten bekend zijn, kan het uitvoeringskrediet voor de bouw van het kindcentrum en de inrichting
van het openbaar gebied aangevraagd worden. De inschatting is dat dat voorjaar 2024 zal zijn.
De Verbinding
De Verbinding (voorheen Eben Haëzer) in Ureterp is aan (ver)nieuwbouw toe. Het schoolbestuur
Noorderbasis heeft afgelopen jaar met de gemeente afspraken gemaakt over de vernieuwbouw en
neemt het bouwheerschap op zich voor dit project. De gemeente heeft een voorbereidingskrediet
afgegeven waarmee de planvorming is opgestart. De school met kinderopvang blijft op de huidige
locatie. Op dit moment ligt er een voorlopig ontwerp welke is afgestemd met de omgeving en
welstand. Het ontwerp wordt verder uitgewerkt tot vergunningsaanvraag en een bestek gereed
uitvoeringsontwerp. Zodra er een aanbestedingsgereed bouwplan is opgesteld, wordt er een
uitvoeringskrediet aangevraagd. Het voornemen is dan ook om in 2024 te starten met de sloop en
vernieuwbouw.
De Opdracht
De schoolbesturen van De Opdracht en De Twirre in Ureterp, resp. VCSO en Comprix zijn medio
2023 gefuseerd. Met de fusie is het besluit genomen dat de scholen fysiek onder één dak verder
gaan. Het voornemen is om het gebouw van de Opdracht uit te bereiden en hierin meteen een IKC te
vormen. VCSO heeft aangegeven het bouwheerschap op zich te willen nemen en heeft een
projectplan en schetsontwerp opgesteld. Op basis hiervan wordt er een voorbereidingskrediet
aangevraagd. In 2024 wordt er verder gewerkt aan de ontwerpen, ruimtelijke en
vergunningprocedures om te komen tot een bestek gereed uitvoeringsontwerp. Het voornemen is dat
er vervolgens in 2024 een uitvoeringskrediet wordt aangevraagd.
It Aventoer
De scholen De Hoekstien in Luxwoude en De Wjukslach in Langezwaag zijn gefuseerd. Zij gaan
verder onder de naam 'It Aventoer', waarbij alle leerlingen nu zijn gehuisvest in het gebouw van de
Wjukslach in Langezwaag. It Aventoer is de tijdelijke huisvestingssituatie voor de leerlingen, omdat het
voornemen is om een nieuwe school te realiseren. Het schoolbestuur en PB hebben als voorkeurs
locatie de Boenders aangegeven. De locatiekeuze en bijbehorende afweging wordt nog voorgelegd
aan het college. Comprix is als schoolbestuur bouwheer en het voorbereidingstraject is momenteel
opgestart en loopt door in 2024. In 2019 is al een voorbereidingskrediet beschikbaar gesteld door de
raad.
School Lyndesteyn
In het IHP staat een grote aanpassing opgenomen voor 2022-2027. De eerste fase zou in 2023
worden opgestart om noodzakelijke klimaatverbeteringen te realiseren met toegekende SUVIS-
                                                                                                      94
</pre>

====================================================================== Einde pagina 94 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 95 ======================================================================

<pre>subsidie. Lyndesteyn (bouwheer) heeft echter besloten om niet verder te werken aan de investering
voor de installatie in 2023 maar verder te werken aan het totale masterplan vernieuwbouw 2025-2027
dat later in één keer zal worden uitgevoerd.
Singelland BHS
De Singelland Burgemeester Harmsma School (BHS) in Gorredijk is een school voor voortgezet
onderwijs in de gemeente Opsterland. Het schoolbestuur heeft in 2019 een huisvestingsaanvraag
ingediend voor vervangende nieuwbouw. Deze aanvraag is geparkeerd in afwachting van de
ontwikkelingen bij de BHS. Inmiddels heeft een bestuurlijke fusie plaatsgevonden tussen Stichting
BHS en Stichting OSG Singelland. Beide schoolbesturen hebben in 2021 de intentie uitgesproken dat
het voortbestaan van de BHS in Gorredijk ook na de fusie gewaarborgd blijft op lange termijn. De
huisvestingssituatie van de BHS is daarbij van belang. Op basis van voortschrijdend inzicht en een
nieuwe situatie zijn de plannen van de BHS veranderd ten opzichte van de oorspronkelijke aanvraag.
De BHS streeft nu naar een renovatie- of vernieuwbouwvariant van de school. De school wil hierbij
graag het voorste (en nieuwste) deel van het gebouw afstoten en dit inzetten voor een nieuwe Skâns.
In de raadsvergadering van september 2023 is hierover een besluit genomen.
De Skâns
In 2023 zijn de scenario’s nieuwbouw van De Skâns op het parkeerterrein van de huidige locatie en
vernieuwbouw bij Singelland Burgemeester Harmsma School in een haalbaarheidsonderzoek
onderzocht. Het functioneel programma van eisen is in samenwerking met De Skâns en haar
gebruikers geactualiseerd. Daarnaast is de denktank De Skâns, waar ook Plaatselijk Belang zitting in
heeft, hierbij nauw betrokken geweest. In de raadsvergadering van september 2023 is hierover een
besluit genomen en zijn in het najaar 2023 de verdere voorbereidingen opgestart.
Sportcentrum Kortezwaag
De gemeenteraad heeft op 3 juli 2023 het definitief ontwerp vastgesteld en het bijbehorende krediet
voor de uitbreiding en renovatie beschikbaar gesteld. Daarnaast is een krediet ter beschikking gesteld
voor de herinrichting van het omliggend openbaar gebied. Het aanbestedingstraject is inmiddels
gestart. Vanwege de lange wachttijd op de verplaatsing van een stroomtrafo die nodig is voor de
nieuwbouw, is besloten om het project in tweeën te splitsen. De verwachting is om de renovatie in
najaar 2024 op te leveren. De nieuwbouw zal waarschijnlijk pas in jaar 2025 doorgang vinden.
Inmiddels maakt de verduurzaming van zwembad De Delte ook onderdeel uit van de plannen, het
gaat dan met name om de technische installaties.
Tiny houses Gorredijk
De gemeenteraad heeft november 2022 besloten de locatie aan de Sinneblom te Gorredijk bouw- en
woonrijp te maken voor het (tijdelijk) realiseren van zeven tiny houses en hiervoor een krediet
beschikbaar gesteld. De initiatiefnemers hebben de vereniging Tiny Sinneblom opgericht. De eerste
vergunningsaanvraag is inmiddels verleend. Hiertegen is bezwaar gemaakt, deze procedure is in
behandeling. Een andere vertragende factor bij de realisatie van de tiny houses is dat er een
ontheffingstraject bij de provincie loopt vanwege flora en fauna (poelkikker). Afhankelijk van de duur
van dat traject en de uitkomsten van de bezwaarprocedure kan worden gestart met het bouwrijp
maken. Een bijkomende vertragende factor hierbij is dat de nutsbedrijven hebben aangegeven hun
werkzaamheden pas te kunnen starten in 2025.
Doorfietsroute Drachten Heerenveen
De aanleg van een doorfietsroute is zeer wenselijk om meerdere redenen. Het fietspad wordt
onderdeel van een netwerk van snelle fietsroutes door de provincie en moet genoeg ruimte geven
voor fietsers. Dat past bij deze tijd, waarin ook snelle, elektrische fietsen steeds vaker worden
gebruikt. Het buiten zijn en het fietsen wordt daarbij gestimuleerd. Bovendien worden hierdoor
knelpunten in het verkeer opgelost door fietsers van de weg te halen. Dit project wordt uitgevoerd in
samenwerking met de gemeenten Smallingerland en Heerenveen en de provinsje Fryslân. De
werkgroep hoopt in 2023 de plannen verder vorm te geven zodat in 2024 daadwerkelijk kan worden
gestart.
                                                                                                       95
</pre>

====================================================================== Einde pagina 95 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 96 ======================================================================

<pre>OWO samenwerking
Inleiding
De OWO-samenwerking is uniek te noemen. De samenwerking in de drie afdelingen, de
samenwerking op het regionale of provinciale speelveld én de samenwerking op terreinen waar dit
vanzelfsprekend of kostenefficiënt is, werkt. En daar mogen we trots op zijn.
Deze OWO-paragraaf gaat in op algemene ontwikkelingen en staat vervolgens stil bij de topprioriteiten
uit de OWO-visie.
Algemene ontwikkelingen
De klankbordgroep
De klankbordgroep heeft in 2023 tweemaal overleg gehad, waarbij zij hebben nagedacht over de
eigen rolinvulling en hebben meegedacht over de verdere ontwikkeling van de OWO-samenwerking.
Ook in 2024 zal de klankbordgroep tweemaal bij elkaar komen om zo te kunnen blijven meedenken
over de OWO-samenwerking in brede zin.
Harmonisatie in OWO-verband
Vanuit de OWO-samenwerking wordt continue gekeken of het mogelijk is over te gaan op de
harmonisering van beleid waarbij de eigen gemeentelijke ‘kleur’ altijd een plek kan krijgen. Zoveel
mogelijk werken met uniform beleid zorgt voor eenvoudigere processen, efficiënter kunnen werken en
een kleinere kans op fouten. In 2024 werken we aan de harmonisatie van de arbeidsvoorwaarden en
de financiële administratie.
Voortgang van de topprioriteiten
OWO 2.0: herijken en identiteit
De OWO-samenwerking brengt mensen vanuit verschillende organisaties met ieder een eigen cultuur
samen. We werken aan een programma waarmee we in 2024 actief aan de slag gaan met het verder
samenbrengen van de gemeenten, medewerkers en bestuurders om zo te leren van elkaar en verder
te werken aan de gezamenlijke OWO-identiteit.
Eerder hebben we onderzoek gedaan wat er nodig is de OWO-afdeling Bedrijfsvoering
toekomstbestendig te maken. In 2023 starten we een soortgelijk onderzoek voor de OWO-afdelingen
Beheer & Registratie (B&R) en Vergunningverlening, Toezicht & Handhaving (VTH). De uitkomsten
verwachten we in de eerste maanden van 2024.
Ambities en inrichting dienstverlening
De inrichting van de ‘digitale’ dienstverlening is een continue proces. In 2022 zijn we begonnen met
een verandertraject binnen de OWO-afdeling Bedrijfsvoering dat gericht is op het bouwen van een
toekomstbestendige afdeling waar de ICT, informatievoorziening en archivering voor de gehele OWO
op orde is.
ICT
In 2022 is de aanbesteding van vijf kernapplicaties gedaan. Dat zijn de programma’s die
ondersteunen op het vlak van Belastingen, Dienstverlening, Sociaal Domein en Zaakgericht werken
en de onderliggende koppelingen tussen programma’s. De implementatie is deels in 2023
gerealiseerd, in 2024 ronden we dit af.
Wijzigingen in wet- en regelgeving dragen bij aan de verdere digitalisering binnen de gemeenten.
Denk bijvoorbeeld aan het Digitaal Stelsel Omgevingswet en de invoer van landelijke
administratieprotocollen.
We zijn in 2023 ook begonnen met het overbrengen van zoveel mogelijk applicaties naar de cloud (het
internet), in 2024 gaan we hiermee verder. De overgang naar Microsoft 365 is hierbij de meest
omvangrijke. Dit grote project, waarbij we ook de telefonie moderniseren ronden we in de zomer van
2024 af. In navolging van de gemeente Opsterland, sluiten we in 2024 ook de gemeenten
Ooststellingwerf en Weststellingwerf aan op de berichtenbox van mijnoverheid.nl. Hiermee zetten we
verdere stappen in het verbeteren van de dienstverlening aan onze inwoners.
In 2023 zijn door de drie gemeenteraden aanvullende middelen beschikbaar gesteld om met name op
het vlak van ICT een forse inhaalslag te maken. Vanuit een meerjarenplan (de ‘roadmap ICT’) werken
we aan de versterking van onze ICT. Bij de kadernota 2025 komt het eerste ijkmoment, waarbij we u
inzicht geven in de gehele stand van zaken van de ontwikkelingen in de ICT en we vooruitkijken naar
                                                                                                     96
</pre>

====================================================================== Einde pagina 96 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 97 ======================================================================

<pre>de verdere ontwikkelingen. Vooralsnog gaan we ervan uit dat we met de genomen maatregelen een
goed basisniveau kunnen borgen.
(Documentaire) Informatievoorziening
We werken aan de uitvoering van het verbeterplan rondom onze (documentaire) informatievoorziening
met als doel onze post- en interne processen eenvoudiger in te richten en te digitaliseren. Onderdelen
van dit project zijn het vervangen van de papieren post voor een digitaal origineel (de zogenaamde
‘substitutie’), het invoeren van een digitaal archief (een e-depot) en het verminderen het aantal
zaaktypes in ons zaaksysteem zodat we gemakkelijker stukken kunnen vinden. We harmoniseren
hiermee direct de werkwijze in de drie gemeenten zodat we een hogere doelmatigheid krijgen en een
kleinere foutgevoeligheid. In 2024 zien we hiervan de concrete resultaten.
Archivering
In 2023 heeft u incidenteel middelen beschikbaar gesteld voor het wegwerken van achterstanden bij
het archief. Het project ‘wegwerken achterstanden archief’ is ondertussen op stoom. We hebben de
medewerkers met kennis van de papieren archieven vrijgemaakt om te werken aan het rubriceren en
ontsluiten van de nog te archiveren stukken. Bij de kadernota 2024 is de financiering van dit project
doorgetrokken naar 2024 en 2025, daarna moet het project afgerond zijn.
Verdere voortgang inkoop- en aanbestedingsbeleid
Met de gezamenlijke inkoop en aanbesteding worden naast inkoopvoordelen door goedkopere
contracten, ook voordelen behaald op het gebied van de voorbereiding van de aanbesteding en de
kwaliteit van de uitvraag.
In 2024 gaan we verder met het professionaliseren van het contract- en leveranciersbeheer om ook de
beheersing op lopende contracten te versterken. Tenslotte kijken we naar het gehele proces (van de
inkoop tot aan de betaling) of daar winst te behalen is. Dat kan bijvoorbeeld leiden tot meer
raamovereenkomsten, tot minder contracten en tot minder facturen. Bij het jaarverslag over 2024
zullen we de effecten inzichtelijk maken, door de opname van prestatie indicatoren.
Datagedreven werken
Datagedreven werken is steeds meer onderdeel van onze organisaties. Het benutten van beschikbare
data moet volledig onderdeel worden bij zowel het opstellen van beleid als het uitvoeren van onze
gemeentelijke taken. Om dit te organiseren bouwen we binnen ICT een cluster waar data-
deskundigen een plek krijgen.
Slimmer verzekeren
De OWO-samenwerking biedt ook kansen door de verzekeringsportefeuilles van de drie gemeenten te
integreren. Daarom werken we in OWO nauw met elkaar samen op het gebied van verzekeren. In het
eerste kwartaal van 2024 gaan we het verzekeringsbeleid actualiseren.
Harmonisatie en verduidelijking apv
De Omgevingswet is een uitgelezen kans om de APV-en van de OWO-gemeenten tegen het licht te
houden en waar mogelijk deze te harmoniseren. In het eerste kwartaal van 2024 zal een voorstel
aangeboden worden aan de raden van de OWO-gemeenten
Actualiseren VTH-beleidsplannen
Voor de periode 2020-2024 is een OWO-breed beleidsplan VTH vastgesteld. De drie gemeenteraden
hebben kaders meegegeven voor dit beleidsplan. Met name verkeersveiligheid, leefbaarheid en
ondermijning vragen meer inzet van de afdeling VTH. Niet alleen formatief, maar ook in veiligheid voor
de betrokken medewerkers (opleidingen, uitrusting, wagenpark) wordt dit vertaald in deze begroting.
Zorgvuldige invoering omgevingswet
De invoeringsdatum voor de Omgevingswet is definitief vastgesteld op 1-1-2024. Tegelijkertijd treedt
ook de Wet kwaliteitsborging in werking. Beide wetten hebben een forse impact op de organisaties en
specifiek op de OWO-afdeling VTH. Er vindt namelijk een verschuiving van taken plaats van provincie
naar gemeenten en van gemeenten naar de omgevingsdienst als gevolg van de Omgevingswet.
De Wet kwaliteitsborging voor de bouw heeft tot gevolg dat taken van VTH naar de markt gaan en de
gemeente een meer controlerende taak moet gaan invullen. Ook mag er meer vergunningsvrij
gebouwd worden. Beide hebben gevolgen voor de legesinkomsten. De effecten van deze
veranderingen zijn meegenomen in een aangepaste, geharmoniseerde legesverordening 2024. Een
mooi voorbeeld van de OWO-samenwerking.
                                                                                                      97
</pre>

====================================================================== Einde pagina 97 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 98 ======================================================================

<pre>Inwoners en bedrijven moeten wennen aan de nieuwe wet- en regelgeving en we verwachten dan ook
veel vragen. Ook denken we dat er intern extra inzet nodig is om de nieuwe regelgeving toe te passen
en af te stemmen met de omgevingsdienst. Wij verwachten daarom dat we in 2024 en 2025 te maken
krijgen met extra frictiekosten voor onze organisatie. Hoewel het Rijk middelen voor de invoering van
deze wetgeving beschikbaar stelt, is de verwachting dat deze middelen niet toereikend zullen zijn voor
de te maken kosten.
Per jaar monitoren we de ontwikkelingen als gevolg van deze grote wetswijziging.
Informatiebeveiliging en veiligheid
In 2024 nemen we de WOO (wet open overheid) en de Wmbev (Wet modernisering elektronisch
bestuurlijk verkeer) op in onze werkprocessen. Samen met de AVG en de nieuwe Archiefwet is dit het
nieuwe wettelijk kader voor onze informatiehuishouding. Het is nodig onze processen, systemen en
werkwijzen hier opnieuw op in te richten. Vanuit een uniform en overkoepelend toetsingskader gaan
we vanaf 2024 de naleving van de diverse wetten en regels op het vlak van de informatiehuishouding
monitoren.
We gaan daarnaast door met de versterking van de cybersecurity en het moderniseren van netwerk-
en systeembeheer. Doordat steeds vaker software in de cloud draait, is er steeds meer aandacht voor
de netwerkbeveiliging en het managen van koppelvlakken met de leveranciers. We zien hierdoor een
verschuiving van lasten van investering in hardware naar hogere licentie- en netwerkkosten.
Innoveren voor de toekomst
Anders denken, anders doen en anders werken is nodig om te kunnen innoveren. Dit vraagt iets van
de organisaties, de medewerkers en de aansturing. Ook zijn er faciliteiten nodig om op andere
manieren te kunnen werken. Ondertussen kunnen alle medewerkers thuis of op ieder
gemeentekantoor inloggen om te werken. Ook wordt hybride werken steeds beter gefaciliteerd en kent
ieder gemeentekantoor verschillende werkplekken die aansluiten bij de behoefte van de medewerker.
Denk bijvoorbeeld aan het kunnen samenkomen in een werkcafé, het kunnen bellen in een speciale
belruimte of het kunnen samenwerken in projectruimtes. Hier wordt in iedere OWO-gemeente op dit
moment aan gewerkt, ondersteund door de OWO afdeling Bedrijfsvoering.
                                                                                                     98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 98 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 99 ======================================================================

<pre>Financiële begroting
Overzicht van baten en lasten
Totaaloverzicht per programma
De begrote baten en lasten zijn als volgt over de diverse programma's verdeeld. De financiële
analyses zijn per programma opgenomen in de beleidsbegroting.
                                          Programmaplan begroting 2024 (x € 1.000)
                             Programma's                               Baten         Lasten       Saldo
0 Bestuur en ondersteuning                                                       891      15.049      -14.158
1 Veiligheid                                                                   4.118        6.527      -2.409
2 Verkeer en vervoer                                                             200        4.004      -3.804
3 Economie                                                                       495          829        -334
4 Onderwijs                                                                      361        3.048      -2.687
5 Sport, cultuur en recreatie                                                    452        7.196      -6.744
6 Sociaal domein                                                              10.192      38.418      -28.226
7 Volksgezondheid en milieu                                                    7.809        8.612        -803
8 Bouwen, wonen en gronden                                                     1.466        2.484      -1.018
Algemene dekkingsmiddelen                                                     68.455          934      67.521
Overhead                                                                         353        3.845      -3.492
Vennootschapsbelasting                                                             0            0           0
Onvoorzien                                                                         0            0           0
                      Resultaat voor bestemming                               94.792      90.946        3.846
Mutaties in de reserves:
0 Bestuur en ondersteuning                                                        17            0          17
1 Veiligheid                                                                       0            0           0
2 Verkeer en vervoer                                                               0            0           0
3 Economie                                                                         0          220        -220
4 Onderwijs                                                                        0            0           0
5 Sport, cultuur en recreatie                                                    177            0         177
6 Sociaal domein                                                                   0           30         -30
7 Volksgezondheid en milieu                                                       61            0          61
8 Bouwen, wonen en gronden                                                        79            0          79
                       Totaal mutaties reserves                                  334          250          84
Resultaat na bestemming                                                       95.126      91.196        3.930
                                                                                                              99
</pre>

====================================================================== Einde pagina 99 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 100 ======================================================================

<pre>Totaaloverzicht baten en lasten
                                                                                                        x € 1.000
Exploitatie              Realisatie 2022    Begroting 2023      Begroting 2024   MJB 2025   MJB 2026   MJB 2027
                                           (incl wijzigingen)
Lasten                              90.000               97.157           90.946    86.095     85.053      84.698
Baten                               99.366               95.464           94.792    92.565     83.922      83.784
Saldo voor bestemming                9.366               -1.693            3.846      6.470     -1.131       -914
Mutaties reserves
Lasten                               1.526               14.535              250        250        250        250
Baten                                6.960               16.047              334        314        314        314
Saldo na bestemming                 14.800                 -181            3.930      6.534     -1.067       -850
Gronden waarop de ramingen zijn gebaseerd
De ramingen zijn gebaseerd op bestaand beleid. Bedragen (zowel de baten als lasten) zijn niet
meerjarig geïndexeerd. De baten met betrekking tot belastingen en heffingen zijn voor 2024, waar
mogelijk geïndexeerd met het percentage CPI (consumenten prijs index) van 3,1%. Bij het bepalen
van de loonkosten is rekening gehouden met (verwachte) cao-afspraken.
Programma 0 - Bestuur en ondersteuning
                                                                                                        x € 1.000
Exploitatie              Realisatie 2022    Begroting 2023      Begroting 2024   MJB 2025   MJB 2026   MJB 2027
                                           (incl wijzigingen)
Lasten                              21.149               21.624           19.828    19.102     18.819      18.646
Baten                               70.509               66.230           69.699    71.735     65.243      64.967
Saldo voor bestemming               49.360               44.606           49.871    52.633     46.424     46.321
Mutaties reserves
Lasten                                 260               13.575                -          -          -          -
Baten                                1.146               14.350               17        137        137        137
Saldo na bestemming                 50.246               45.381           49.888    52.770     46.561     46.458
Programma 1 - Veiligheid
                                                                                                        x € 1.000
Exploitatie              Realisatie 2022    Begroting 2023      Begroting 2024   MJB 2025   MJB 2026   MJB 2027
                                           (incl wijzigingen)
Lasten                               3.087                6.243            6.527      2.465      2.449      2.449
Baten                                3.541                4.125            4.118         18         18         18
Saldo voor bestemming                  454               -2.118           -2.409     -2.447     -2.431     -2.431
Mutaties reserves
Lasten                                   -                    -                -          -          -          -
Baten                                    -                    -                -          -          -          -
Saldo na bestemming                    454               -2.118           -2.409     -2.447     -2.431     -2.431
                                                                                                             100
</pre>

====================================================================== Einde pagina 100 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 101 ======================================================================

<pre>Programma 2 - Verkeer en vervoer
                                                                                                     x € 1.000
Exploitatie           Realisatie 2022    Begroting 2023      Begroting 2024   MJB 2025   MJB 2026   MJB 2027
                                        (incl wijzigingen)
Lasten                            3.687                3.827            4.004      4.072      4.072      4.072
Baten                               292                  188              200        200        200        200
Saldo voor bestemming            -3.395               -3.639           -3.804     -3.872     -3.872     -3.872
Mutaties reserves
Lasten                                -                    -                -          -          -          -
Baten                               185                   71                -          -          -          -
Saldo na bestemming              -3.210               -3.568           -3.804     -3.872     -3.872     -3.872
Programma 3 - Economie
                                                                                                     x € 1.000
Exploitatie           Realisatie 2022    Begroting 2023      Begroting 2024   MJB 2025   MJB 2026   MJB 2027
                                        (incl wijzigingen)
Lasten                            1.715                  981              829        794        514        500
Baten                             1.316                  778              495        523        -22        241
Saldo voor bestemming              -399                 -203             -334       -271       -536       -259
Mutaties reserves
Lasten                              225                  155              220        220        220        220
Baten                                35                    -                -          -          -          -
Saldo na bestemming                -590                 -358             -554       -491       -756       -479
Programma 4 - Onderwijs
                                                                                                     x € 1.000
Exploitatie           Realisatie 2022    Begroting 2023      Begroting 2024   MJB 2025   MJB 2026   MJB 2027
                                        (incl wijzigingen)
Lasten                            3.713                4.308            3.048      3.263      3.400      3.492
Baten                               720                  884              361        379        379        379
Saldo voor bestemming            -2.993               -3.424           -2.687     -2.884     -3.021     -3.113
Mutaties reserves
Lasten                                -                    -                -          -          -          -
Baten                             4.845                    -                -          -          -          -
Saldo na bestemming               1.852               -3.424           -2.687     -2.884     -3.021     -3.113
                                                                                                          101
</pre>

====================================================================== Einde pagina 101 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 102 ======================================================================

<pre>Programma 5 - Sport, cultuur en recreatie
                                                                                                     x € 1.000
Exploitatie           Realisatie 2022    Begroting 2023      Begroting 2024   MJB 2025   MJB 2026   MJB 2027
                                        (incl wijzigingen)
Lasten                            7.050                7.954            7.196      7.186      7.830      7.633
Baten                               636                1.136              452        452        452        452
Saldo voor bestemming            -6.414               -6.818           -6.744     -6.734     -7.378     -7.181
Mutaties reserves
Lasten                                -                    -                -          -          -          -
Baten                               356                  565              177        177        177        177
Saldo na bestemming              -6.058               -6.253           -6.567     -6.557     -7.201     -7.004
Programma 6 - Sociaal domein
                                                                                                     x € 1.000
Exploitatie           Realisatie 2022    Begroting 2023      Begroting 2024   MJB 2025   MJB 2026   MJB 2027
                                        (incl wijzigingen)
Lasten                           37.527               39.710           38.418    38.301     38.251      38.251
Baten                            10.352               11.448           10.192    10.066       9.941      9.816
Saldo voor bestemming           -27.175              -28.262          -28.226   -28.235    -28.310     -28.435
Mutaties reserves
Lasten                               30                   30               30         30         30         30
Baten                               140                  289                -          -          -          -
Saldo na bestemming             -27.066              -28.003          -28.256   -28.265    -28.340     -28.465
Programma 7 - Volksgezondheid
                                                                                                     x € 1.000
Exploitatie           Realisatie 2022    Begroting 2023      Begroting 2024   MJB 2025   MJB 2026   MJB 2027
                                        (incl wijzigingen)
Lasten                            7.900               10.517            8.612      8.569      8.030      8.030
Baten                             7.402                9.203            7.809      7.814      7.249      7.249
Saldo voor bestemming              -498               -1.314             -803       -755       -781       -781
Mutaties reserves
Lasten                              783                  775                -          -          -          -
Baten                               158                  392               61          -          -          -
Saldo na bestemming              -1.123               -1.697             -742       -755       -781       -781
                                                                                                          102
</pre>

====================================================================== Einde pagina 102 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 103 ======================================================================

<pre>Programma 8 - Bouwen, wonen en gronden
                                                                                                     x € 1.000
Exploitatie           Realisatie 2022    Begroting 2023      Begroting 2024   MJB 2025   MJB 2026   MJB 2027
                                        (incl wijzigingen)
Lasten                            4.172                1.993            2.484     2.343       1.688      1.625
Baten                             4.598                1.472            1.466     1.378         462        462
Saldo voor bestemming               426                 -521           -1.018      -965      -1.226     -1.163
Mutaties reserves
Lasten                              228                    -                -          -          -          -
Baten                                96                  380               79          -          -          -
Saldo na bestemming                 294                 -141             -939      -965      -1.226     -1.163
                                                                                                          103
</pre>

====================================================================== Einde pagina 103 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 104 ======================================================================

<pre>Incidentele baten en lasten
                                                                                                     x €1.000
 Progr.     Omschrijving                                                     2024   2025   2026     2027
            Baten
     8      Resultaat grondexploitatie                                         345    216
            Onttrekkingen aan de reserves
     0      Algemene reserve (teruggave afvalstoffenheffing 2022)               61
     5      Reserve recreatie en toerisme                                      177    177     177         177
     8      Reserve invoering omgevingswet                                      79       -      -           -
 Totaal incidentele baten                                                      662    393     177         177
            Lasten
     8      Resultaat grondexploitatie                                                        119         119
            Dotaties in de reserves:
     3      Reserve recreatie en toerisme                                      220    220     220         220
 Totaal incidentele lasten                                                     220    220     339         339
 Totaal incidenteel resultaat                                                  442    173    -162        -162
Toelichting Incidentele baten en lasten
Voor het bepalen van het structureel evenwicht van de begroting is het van belang om te weten
wanneer uitgaven als structureel of als incidenteel worden beschouwd. Omdat de gemeente
structurele taken uitvoert, zijn structurele baten en lasten de regel. Incidentele baten en lasten zijn de
uitzondering.
Deze uitzonderingen van incidentele baten en lasten worden volledig opgenomen in het verplichte
overzicht van incidentele baten en lasten. Zowel in de begroting en de meerjarenraming als in de
jaarrekening.
Bij het bepalen of een post als incidenteel aangemerkt kan worden, dienen de uitgangspunten van het
BBV gehanteerd en toegelicht te worden. In de toelichting moet daarom tenminste het volgende zijn
opgenomen:
- Waarom deze begrotingspost naar de aard van de raming als incidenteel aangemerkt is;
- De duur waarvoor de begrotingspost geraamd is, waarbij er sprake moet zijn van een duidelijke en
onvoorwaardelijke einddatum.
Resultaat grondexploitatie
Mutaties grondexploitaties zijn naar de aard van de raming incidenteel. Het totaal van de lasten en het
totaal van de baten grondexploitatie dient in het overzicht van incidentele baten en lasten opgenomen
te worden. Betreft het verwachte resultaat op grondexploitatie plus een dekking voor de rente van de
kapitaalverstrekking en de dekking voor de gemaakte uren ontwikkeling, projecten, uitvoering en
beheer.
Reserves
Algemene reserve
Het bij de jaarstukken 2022 toegevoegde overdekking op de afvalstoffenheffing wordt onttrokken
zodat deze kan worden gebruikt voor het eenmalig verlagen van de afvalstoffenheffing 2024.
Reserve recreatie en toerisme
De baten (toeristenbelasting) worden aan deze reserve toegevoegd en de lasten (kosten van
recreatie) wordt aan deze reserve onttrokken. Doel is egalisatie van de kosten.
                                                                                                         104
</pre>

====================================================================== Einde pagina 104 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 105 ======================================================================

<pre>Reserve invoering omgevingswet
In 2024 is de omgevingswet ingevoerd. Er moet nog wel veel gedaan worden. De bult van het werk zal
het maken van het omgevingsplan zijn. Het omgevingsplan is een integraal geheel aan regels dat alle
aspecten van de fysieke leefomgeving omvat, feitelijk een toetsingskader. We hebben tot 2029 de tijd
om het plan op te stellen. Deze tijd is ook minimaal nodig. Wat hiervoor aan middelen nodig zijn is op
dit moment lastig aan te geven. De resultaten van de pilot in Appelscha geven aan dat heel veel inzet
zal worden gevraagd. Dit betekent dat zonder extra middelen (inhuur) het niet mogelijk is. Voor 2024
worden een deel van de extra uitgaven gedekt met middelen die we al eerder hebben ontvangen en
apart hebben gezet in de reserve Invoering Omgevingswet.
                                                                                                    105
</pre>

====================================================================== Einde pagina 105 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 106 ======================================================================

<pre>Uiteenzetting financiële positie
Balans
                                                                                          x €1.000
                              Geprognosticeerde balans 2023 tot en met 2027 (ultimo)
                     Activa               2023            2024              2025        2026       2027
 Vaste activa
 Immateriële vaste activa                        918               873              827        781       735
 Materiële vaste activa                       60.979            61.025           70.347     76.073    76.053
 Financiële vaste activa                      27.220            24.548           12.217      5.141     3.652
 Totaal vaste activa                          89.117            86.446           83.390     81.995    80.441
 Vlottende activa
 Voorraden                                      -397               220              869         -0        -0
 Uitzettingen <1 jr                            2.070             5.570           10.570      9.570     9.570
 Liquide middelen                              1.646                -8             -202        -92    -1.248
 Overlopende activa                           10.740            10.740           10.740     10.740    10.740
 Totaal vlottende activa                      14.059            16.522           21.977     20.218    19.062
 Totaal activa                               103.176          102.967           105.367    102.213    99.503
                    Passiva               2023            2024              2025        2026       2027
 Vaste passiva
 Eigen vermogen                               39.232            43.139           49.609     48.481    47.570
 Voorzieningen                                 8.071             7.755            7.485      7.259     7.260
 Vaste schulden                               33.000            29.200           25.400     23.600    21.800
 Totaal vaste passiva                         80.303            80.094           82.494     79.340    76.630
 Vlottende passiva
 Netto vlottende schulden                      5.166             5.166            5.166      5.166     5.166
 Overlopende passiva                          17.707            17.707           17.707     17.707    17.707
 Totaal vlottende passiva                     22.873            22.873           22.873     22.873    22.873
 Totaal passiva                              103.176          102.967           105.367    102.213    99.503
EMU-Saldo
De begroting is opgesteld in overeenstemming met een stelsel van baten en lasten.
Het EMU-saldo gaat niet uit van baten en lasten, maar gaat uit van ontvangsten en uitgaven van de
gemeente, berekend op transactiebasis en overeenkomstig de voorschriften van het Europese
systeem van nationale en regionale rekeningen in de Europese Unie.
Als gevolg van Europese regelgeving mogen EU-lidstaten een begrotingstekort (EMU-saldo) hebben
van maximaal 3% van het bruto binnenlands product (BBP). Aan dit maximale tekort van 3% hebben,
naast de Rijksoverheid, ook de decentrale overheden een aandeel. De EMU-systematiek werkt op een
andere manier dan het baten- en lastenstelsel dat de gemeenten hanteren. Investeringen tellen
bijvoorbeeld niet mee in het stelsel van baten en lasten, daarbij wordt uitgegaan van de kapitaallasten
van de investeringen. Investeringen in een jaar tellen echter wel volledig mee in het EMU-saldo. Bij
een sluitende begroting kan een gemeente daardoor toch een negatief EMU-saldo hebben. Het
begrote EMU-saldo van onze gemeente voor 2024 komt uit op € 5,7 miljoen negatief, wat betekent dat
in EMU-termen de uitgaven groter zijn dan de inkomsten
Het jaarlijkse aandeel in het EMU-saldo van de decentrale overheden is gesteld op 0,4%. Er is geen
onderverdeling naar gemeenten, provincies en waterschappen vastgesteld. Het aandeel in het EMU-
                                                                                                        106
</pre>

====================================================================== Einde pagina 106 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 107 ======================================================================

<pre>tekort betreft een inspanningsverplichting, er staat momenteel geen sanctie op een eventuele
overschrijding van het toegestane EMU-tekort.
                                                                                         x €1.000
                                                       Berekening EMU-saldo
                                                                             2023  2024     2025   2026  2027
 1 (+) Exploitatiesaldo vóór toevoeging aan c.q. onttrekking uit            -1.693 3.846    6.470 -1.131 -914
       reserves (zie BBV, artikel 17c).
 2 (-) Mutatie (im)materiële vaste activa                                    3.137     -    9.276  5.680  -65
 3 (+) Mutatie voorzieningen                                                  -662  -316     -270   -226    1
 4 (-) Mutatie voorraden (incl. bouwgronden in exploitatie)                    105   617      649   -869    -
 6 (-) Verwachte boekwinst/verlies bij de verkoop van financiële                 -     -        -      -    -
       vaste activa en (im)materiële vaste activa, alsmede de
       afwaardering van financiële vaste activa
       Berekend EMU-saldo                                                   -5.597 2.913   -3.725 -6.169 -848
                                                                                                         107
</pre>

====================================================================== Einde pagina 107 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 108 ======================================================================

<pre>Reserves
                                                                                                                             x € 1.000
Algemene reserve                             31-12-22 bij        af        31-12-23 bij    af     31-12-24 31-12-25 31-12-26 31-12-27
Buffer                                          7.500          -         -    7.500      -      -    7.500    7.500    7.500     7.500
Vrij besteedbaar                               14.814     14.800    15.162   14.452      -    247   14.205   18.135   24.669   23.604
Totaal algemene reserve                        22.314     14.800    15.162   21.952      -    247   21.705   25.635   32.169   31.104
Kapitaallasten dekkingreserves
Verduurzaming gemeentelijke gebouwen       0               3.000         -    3.000      -      -    3.000    2.880    2.760     2.640
Werkplek van de toekomst                   0      260         75         -      335      -     17      318      302      285       268
Projecten                                  0              10.000         -   10.000      -      -   10.000   10.000   10.000   10.000
Totaal kapitaallasten dekkingreserves             260     13.075         -   13.335      -     17   13.318   13.182   13.045   12.908
Bestemmingsreserves                   prog
Egalisatie Corona                          0      463          -         -      463      -      -      463      463      463       463
Organisatiedoelstellingenfonds             0      330          -         -      330      -      -      330      330      330       330
Opvang en begeleiding ontheemden           0                 500         -      500      -      -      500      500      500       500
Onderhoud wegen                            2      112          -         -      112      -      -      112      112      112       112
Recreatie en toerisme                      3      403        155       185      373    220    177      416      459      502       545
Verbouw dorpshuizen                        6       98         30         -      128     30      -      158      188      218       248
Zwembad Bakkeveen                          5       36          -        36        -      -      -        -        -        -         -
Riolering                                  7       86          -         -       86      -      -       86       86       86        86
Energietransitie                           7      500          -       250      250      -      -      250      250      250       250
Duurzaamheid                               7      750        775        34    1.491      -      -    1.491    1.491    1.491     1.491
Komplannen                                 8      319          -         -      319      -      -      319      319      319       319
Invoering omgevingswet                     8      459          -       380       79      -     79        -        -        -         -
Totaal bestemmingsreserves                      3.556      1.460       885    4.131    250    256    4.125    4.198    4.271     4.344
Totaal reserves                                26.130     29.335    16.047   39.418    250    520   39.148   43.014   49.485   48.356
                                                                                                                                  108
</pre>

====================================================================== Einde pagina 108 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 109 ======================================================================

<pre>Structurele reserve onttrekkingen en stortingen
In principe zijn mutaties in reserves incidenteel tenzij er redenen zijn om deze structureel te ramen. In de onderstaande tabel worden de geraamde structurele
toevoegingen en onttrekkingen aan de reserves weergegeven. De structurele onttrekkingen aan de reserve kapitaallasten betreffen de afschrijvingslasten van
een aantal geactiveerde investeringen. In de exploitatie zijn deze afschrijvingen als last opgenomen. Als baat staat hier een onttrekking uit de reserve
kapitaallasten tegenover tot hetzelfde bedrag.
                                                                                                                                                           x €1.000
 Structurele reserve mutaties
 Progr.                                                                                                         2024       2025       2026            2027
                               Onttrekkingen
               0               Bestuur en ondersteuning                                                               17        137        137                  137
 Totaal onttrekkingen aan de structurele reserves:                                                                    17        137        137                  137
                               Stortingen
               6               Sociaal domein                                                                         30         30         30                   30
 Totaal stortingen in de structurele reserves:                                                                        30         30         30                   30
 Totaal structurele reserve mutaties                                                                                 -13        107        107                  107
Voorzieningen
                                                                                                                                                               109
</pre>

====================================================================== Einde pagina 109 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 110 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                         x € 1.000
                                             ult. 2022    Bij    af     ult. 2023    Bij    af     ult. 2024   ult. 2025   ult. 2026   ult. 2027
Voorziening wethouderspensioenen                    3.616     25    146        3.495     25    146       3.374       3.253       3.132        3.011
Voorziening strategisch personeelsplan (SPP)          302      -     30          272      -     30         242         224         224          224
Voorziening verlofsparen                               11      -      -           11      -      -          11          11          11           11
Voorziening onderhoud rioleringen                   1.874    355    452        1.777    394    452       1.719       1.661       1.603        1.545
Voorziening beheersplan kunstwerken                 1.405    524    226        1.703    524    267       1.960         214          58          273
Voorziening onderhoud gebouwen                        557    693 1.173            77    693    696          73          47          32           44
Voorziening begraafrechten                            561     70      -          631     60      -         691         741         791          841
Voorziening nog uit te voeren werken                  213      -      -          213      -      -         213         153         153          153
Voorziening latente vennootschapsbelasting            194      -      -          194      -      -         194         194         194          194
Totaal voorzieningen                                8.733  1.667 2.027         8.373  1.696 1.591        8.478       6.498       6.198        6.296
                                                                                                                                                   110
</pre>

====================================================================== Einde pagina 110 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 111 ======================================================================

<pre>Bijlage: Overzicht geraamde baten en lasten per taakveld
Overzicht geraamde baten en lasten per taakveld
Het verplicht overzicht met de geraamde baten en lasten per taakveld. In deze tabel zijn bij een aantal
taakvelden geen baten en lasten opgenomen. Dat komt omdat deze activiteiten zoals
parkeerbelasting en economische havens en waterwegen niet voorkomen. Daardoor zijn er in de
begroting ook geen inkomsten of uitgaven opgenomen die onder deze taakvelden vallen.
                                              Baten en lasten per taakveld (x € 1.000)
 Taakveld                                                                              Baten    Lasten   Saldo
 0.1   Bestuur                                                                                -    1.659    -1.659
 0.10  Mutaties reserves                                                                    334      250        84
 0.11  Resultaat van de rekening van baten en lasten                                          -    3.930    -3.930
 0.2   Burgerzaken                                                                          313    1.197      -884
 0.3   Beheer overige gebouwen en gronden                                                   152    1.176    -1.024
 0.4   Overhead                                                                             353   14.669   -14.316
 0.5   Treasury                                                                             426      193       233
 0.61  OZB woningen                                                                       3.368      894     2.474
 0.62  OZB niet-woningen                                                                  1.594        -     1.594
 0.63  Parkeerbelasting                                                                       -        -         -
 0.64  Belastingen overig                                                                    94        -        94
 0.7   Algemene uitkering en overige uitkeringen gemeentefonds                           63.399        -    63.399
 0.8   Overige baten en lasten                                                                -       40       -40
 1.1   Crisisbeheersing en brandweer                                                      4.100    6.208    -2.108
 1.2   Openbare orde en veiligheid                                                           18      319      -301
 2.1   Verkeer en vervoer                                                                   200    3.996    -3.796
 2.3   Recreatieve havens                                                                     -        -         -
 2.4   Economische havens en waterwegen                                                       -        -         -
 2.5   Openbaar vervoer                                                                       -        8        -8
 3.1   Economische ontwikkeling                                                             201      429      -228
 3.2   Fysieke bedrijfsinfrastructuur                                                        73      231      -158
 3.3   Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen                                                   -      121      -121
 3.4   Economische promotie                                                                 221       48       173
 4.1   Openbaar basisonderwijs                                                                -      209      -209
 4.2   Onderwijshuisvesting                                                                  33    1.471    -1.438
 4.3   Onderwijsbeleid en leerlingenzaken                                                   328    1.368    -1.040
 5.1   Sportbeleid en activering                                                            200      504      -304
 5.2   Sportaccommodaties                                                                   125    1.079      -954
 5.3   Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie                            -      355      -355
 5.4   Musea                                                                                  6      103       -97
 5.5   Cultureel erfgoed                                                                      2       57       -55
 5.6   Media                                                                                  -      711      -711
 5.7   Openbaar groen en (openlucht) recreatie                                              119    4.387    -4.268
                                                                                                              111
</pre>

====================================================================== Einde pagina 111 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 112 ======================================================================

<pre>Taakveld                                            Baten     Lasten     Saldo
6.1      Samenkracht en burgerparticipatie                179      2.435    -2.256
6.2      Wijkteams                                          -      4.323    -4.323
6.3      Inkomensregelingen                             9.408    11.445     -2.037
6.4      Begeleide participatie                             -      3.300    -3.300
6.5      Arbeidsparticipatie                                -      1.213    -1.213
6.6      Maatwerkvoorzieningen (WMO)                      230      1.200      -970
6.71     Maatwerkdienstverlening 18+                        -        200      -200
6.71A    Hulp bij het huishouden (WMO)                      -      2.829    -2.829
6.71B    Begeleiding (WMO)                                  -      1.675    -1.675
6.71C    Dagbesteding (WMO)                                 -      1.150    -1.150
6.71                                                        -      5.853    -5.853
6.72     Maatwerkdienstverlening 18-                        -        193      -193
6.72A    Jeugdhulp begeleiding                              -        400      -400
6.72B    Jeugdhulp behandeling                              -        160      -160
6.72C    Jeugdhulp dagbesteding                             -        400      -400
6.72D    Jeugdhulp zonder verblijf overig                   -      4.175    -4.175
6.72                                                        -      5.328    -5.328
6.73A    Pleegzorg                                          -        349      -349
6.73B    Gezinsgericht                                      -        365      -365
6.73C    Jeugdhulp met verblijf overig                      -        850      -850
6.73                                                        -      1.564    -1.564
6.74A    Jeugdhulp behandeling GGZ zonder verblij           -        150      -150
6.74C    Gesloten plaatsing                                 -      1.000    -1.000
6.74                                                        -      1.150    -1.150
6.81     Geëscaleerde zorg 18+                            375          7       368
6.82     Geëscaleerde zorg 18-                              -          -         -
6.82A    Jeugdbescherming                                   -        600      -600
6.82                                                        -        600      -600
7.1      Volksgezondheid                                   20      1.517    -1.497
7.2      Riolering                                      3.539      2.441     1.098
7.3      Afval                                          3.540      2.828       712
7.4      Milieubeheer                                     560      1.628    -1.068
7.5      Begraafplaatsen en crematoria                    150        198       -48
8.1      Ruimtelijke ordening                               -        584      -584
8.2      Grondexploitatie (niet bedrijventerreinen)     1.004        659       345
8.3      Wonen en bouwen                                  462      1.241      -779
Totaal                                                 95.126    95.126          -
                                                                              112
</pre>

====================================================================== Einde pagina 112 =================================================================

<br><br>