<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Jaarstukken 2023




          Pagina 1 van 62
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Inhoudsopgave
1                     Inleiding ......................................................................................................................... 3

2                     Bestuurlijke samenvatting............................................................................................ 4

3                     Ontwikkelingen .............................................................................................................. 9

4                     Programmaverantwoording ....................................................................................... 14

4.1                   Programma Vergunningverlening en Specialistisch Advies ............................. 14
4.2                   Programma Toezicht en Handhaving ............................................................... 17

5                     Programma bedrijfsvoering (incl. management) ...................................................... 25

5.1                   Wat hebben we gedaan en wat hebben we bereikt ......................................... 25
5.2                   Baten en lasten programma Bedrijfsvoering .................................................... 28
5.3                   Overzicht algemene dekkingsmiddelen............................................................ 30

6                     Paragrafen ................................................................................................................... 31

6.1                   Bedrijfsvoering .................................................................................................. 31
6.2                   Weerstandsvermogen en risicobeheersing ...................................................... 33
6.3                   Financiering ...................................................................................................... 35

7                     Jaarrekening 2023 ....................................................................................................... 36

7.1                   Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling ........................................ 36
7.2                   Balans per 31 december 2023 ......................................................................... 39
7.3                   Toelichting op de balans .................................................................................. 40
7.4                   Het overzicht van baten en lasten over het begrotingsjaar 2023 ..................... 46
7.5                   Toelichting op het overzicht van baten en lasten ............................................. 46
7.6                   Vermogensmutaties.......................................................................................... 52
7.7                   Rechtmatigheidsverantwoording ...................................................................... 52
7.8                   Overige gegevens ............................................................................................ 53

Bijlage I: Risicoanalyse ........................................................................................................................ 56

Bijlage II: Overzicht taakvelden ........................................................................................................... 58

Bijlage III: Totaalbeeld kwaliteitscriteria ............................................................................................. 59

Bijlage IV Sisa-bijlage........................................................................................................................... 62




                                                                       Pagina 2 van 62
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>1 Inleiding
De jaarstukken over het jaar 2023 zijn het sluitstuk van de planning- en control cyclus over het
afgelopen jaar. Deze jaarstukken geven u inzicht in de ontwikkelingen, zowel inhoudelijk als financieel.

Leeswijzer
Deze jaarstukken geven inzicht in de voortgang en het realiseren van doelen en prestaties uit de
programmabegroting 2023. Ook zijn het jaarverslag en de jaarrekening opgenomen. De lasten en de
baten zijn gepresenteerd als positieve bedragen in hele euro’s, voor zover in de betreffende tabel niet
anders is aangegeven. De jaarstukken zijn opgesteld naar de eisen die het Besluit Begroting en
Verantwoording Provincies en Gemeenten (BBV) daaraan stelt.

Hoofdstuk 2 bevat de bestuurlijke samenvatting met daarin de belangrijkste ontwikkelingen en
resultaten uit de jaarstukken 2023. Hoofdstuk 3 gaat nader in op de interne en externe ontwikkelingen.
In hoofdstuk 4 worden de programma’s van het primaire proces toegelicht. Na een algemeen deel
komen achtereenvolgens de programma’s Vergunningverlening en Specialistisch Advies (VSA) en
Toezicht en Handhaving (TH) aan de orde. In hoofdstuk 5 is het programma Bedrijfsvoering
opgenomen, inclusief management.

Hoofdstuk 6 gaat in op de volgens het BBV verplichte en voor de FUMO relevante paragrafen, te
weten: Bedrijfsvoering (5.1), Weerstandsvermogen en risicobeheersing (5.2) en Financiering (5.3).
Hoofdstuk 7 bevat de jaarrekening 2023 met daarin de waarderingsgrondslagen, de balans per 31
december 2023 en het overzicht van baten en lasten. Ook staat in hoofdstuk 7 de aanvullende (onder
andere de wettelijk verplichte) informatie.




                                            Pagina 3 van 62
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>2     Bestuurlijke samenvatting
Omgevingswet
Per 1 januari 2024 is de Omgevingswet in werking getreden. Deze wet heeft grote impact op de
taakuitvoering van de FUMO. Dit heeft in 2023 veel inspanningen gevraagd van bevoegde gezagen
en van de FUMO. Zo zijn voorbereidingen en maatregelen getroffen, waarbij een nieuwe en herijkte
verdeling van taken en taakuitvoering binnen het VTH (Vergunningverlening, Toezicht en Handhaving)
domein is vastgesteld.

De interne voorbereidende werkzaamheden zijn uitgevoerd binnen het Project Omgevingswet, het
Project Werkprocessen en het Project LEEF. Genoemde projecten zijn per 1 januari jl. afgerond.
Hiermee zijn inhoudelijke, procesmatige, financiële en organisatorische wijzigingen doorgevoerd,
zodat de FUMO bij de invoering van de Omgevingswet de producten en diensten kan leveren volgens
de nieuwe werkprocessen en werkwijzen van de Omgevingswet. Door de deelnemers zijn incidentele
middelen beschikbaar gesteld voor de voorbereiding van deze wet. Hierdoor hebben wij ons goed
kunnen voorbereiden.

Daarnaast zijn externe werkzaamheden uitgevoerd binnen het Project24, onder aansturing van het
VTH Managers Overleg (VTH MO). Project24 richtte zich op het inzichtelijk maken en realiseren van
de te verwachten taak-, formatie-, budget en dataoverdracht. Met het opleveren van de gewijzigde
begroting zijn de resultaten van het project grotendeels verwerkt. De overdracht van dossiers en data
loopt nog door in 2024.

Dit alles heeft geleid tot een wijziging van o.a. de PDC, de begroting, de onderlinge afspraken qua
dienstverlening, regionale ketensamenwerking en informatie-uitwisseling. Ook zijn het mandaat en de
onderlinge werkprocessen aangepast. Daarnaast zijn medewerkers opgeleid en getraind in o.a. de
Omgevingswet, ketensamenwerkingsafspraken, werkprocessen en ondersteunende software.

Vanaf 2024 vindt beheer en monitoring van de uitgangspunten en samenwerkingsafspraken plaats,
zodat bijgestuurd kan worden als dit nodig en/ of gewenst is.


Versterking VTH Stelsel (SPUK IBP)
In 2020 heeft toenmalig staatssecretaris Van Veldhoven een commissie gevraagd advies uit te
brengen over maatregelen om het stelsel van vergunningen, toezicht en handhaving (VTH) te
verbeteren. De commissie Van Aartsen is in haar rapport uit maart 2021 kritisch over het functioneren
van dit VTH-stelsel. Er zijn tien aanbevelingen gedaan om het VTH-stelsel te versterken.

Op 8 juli 2022 heeft staatssecretaris Heijnen de Tweede Kamer geïnformeerd over de voortgang van
de versterking van het VTH-stelsel door onder meer het interbestuurlijk programma (IBP) Versterking
VTH-stelsel. Het programma is opgesteld als opvolging van de aanbevelingen van de commissie Van
Aartsen. Het IBP bestaat uit de volgende zes pijlers.
1. Robuuste omgevingsdiensten en financiering;
2. Bestuursrechtelijke en strafrechtelijke handhaving en vervolging;
3. Informatie-uitwisseling en datakwaliteit;
4. Kennisinfrastructuur inclusief arbeidsmarkt;
5. Onafhankelijke uitvoering van toezicht en handhaving;
6. Monitoring kwaliteit milieutoezicht.
Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) heeft voor de periode 2022-2024 een specifieke
uitkering (SPUK) opengesteld om Omgevingsdiensten in staat te stellen een bijdrage te leveren aan de
activiteiten die vanuit het IBP noodzakelijk zijn. De FUMO heeft een activiteitenplan ingediend voor het
                                            Pagina 4 van 62
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>beschikbaar gestelde bedrag ter waarde van € 525.000, -. Dit activiteitenplan is goedgekeurd. Eind
2023 is er een gewijzigd activiteitenplan ingediend en in 2023 zijn alle activiteiten uitgevoerd en is het
totale bedrag gebruikt.
Door dit bedrag heeft de FUMO onder meer mee kunnen doen aan de noordelijke
arbeidsmarktcampagne.
De stand van zaken met betrekking tot het IBP VTH programma en met name de producten volgend
uit de pijlers zijn op verschillende momenten bestuurlijk geagendeerd.

Arbeidsmarkt
De FUMO krijgt de komende jaren extra taken als gevolg van de Omgevingswet, de versterking van
het VTH-stelsel en andere ontwikkelingen. Tegelijkertijd hebben we te maken met de uitdagingen van
een krappe arbeidsmarkt. Er ligt daarmee een forse opgave om voldoende gekwalificeerd personeel
aan te trekken en te behouden. In het najaar van 2021 werd dit voorzien en is besloten samen te
werken met de Omgevingsdienst Groningen (ODG) en de Regionale Uitvoeringsdienst Drenthe (RUD
Drenthe) op het gebied van strategische arbeidsmarktbenadering. Het doel is de naamsbekendheid te
vergroten en onszelf te presenteren als aantrekkelijk werkgever.
In 2022 werd er een campagneconcept ontwikkeld, een online awareness campagne gelanceerd en
zijn er kandidaten geworven voor het eerste Young Professionalprogramma. Met zichtbaarheid op
zowel de onlinekanalen als onze aanwezigheid op diverse events, gaven we in 2023 een vervolg aan
de succesvolle start. De campagne werd doorontwikkeld, er werden videotestimonials opgenomen,
testimonials geschreven, banenbeurzen bezocht én we trokken de benodigde Young Professionals
aan.

Productie
In totaliteit was de urenbesteding op de begrote taken 161.850 uren. Dit is 96.4% van de begrote uren
(167.935). Per saldo is hiervoor in de nacalculatie ongeveer € 578.000 aan de deelnemers
terugbetaald. Daarnaast zijn er 9.300 uren aan incidentele opdrachten en 6.963 uren aan projecten
besteed.
Vergunningverlening (inrichting gebonden)
In 2023 zijn in totaal 488 meldingen afgehandeld. Dit is ongeveer 13% meer dan in 2022. Dit wordt
hoofdzakelijk veroorzaakt door meldingen met betrekking tot kleine windturbines,
bodemenergiesystemen en monovergisters. Ook zijn er 279 vergunningen afgehandeld. Dit is iets
hoger dan in 2022 (toename ongeveer 5%).
In totaal zijn er meer uren besteed dan begroot. De begroting was 34.874 uren, de werkelijke
urenbesteding was 37.960 (109%).
Toezicht (inrichting gebonden)
Toezicht bestaat uit een regionaal (Fryslânbreed) programma en een lokaal (deelnemer-specifiek)
programma. In het regionale programma zijn 334 controles uitgevoerd. Dit is 91% van het geplande
aantal. In het lokale programma zijn 649 controles uitgevoerd. Dit is 96% van het geplande aantal.

De toezichturen in het lokale programma (per individuele deelnemer) en het regionale programma
waren lager dan begroot. De belangrijkste oorzaak was een beperkte personele capaciteit vanwege
de krappe arbeidsmarkt. Ongeveer 4 fte kon niet worden ingevuld wegens onvoldoende geschikte
kandidaten en inhuurmogelijkheden. Er zijn meerdere keren vacatures gepubliceerd zonder goed
resultaat qua werving.

Collectieve uren
Collectieve uren zijn uren die niet specifiek herleidbaar zijn naar een individuele deelnemers, maar die
wel nauw verbonden zijn met het primaire proces. De collectieve uren zijn fors overschreden. Er
                                              Pagina 5 van 62
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>waren 9.150 uren begroot. De realisatie was 14.266. In onderstaande tabel is een splitsing gemaakt
tussen ‘reguliere’ collectieve uren en inwerkuren. Hieruit blijkt dat de besteding op de ‘reguliere’
collectieve uren in lijn lag met de begroting en dat besteding van de inwerkuren hoger was dan
begroot.

                                               Begroot        Gerealiseerd
Omschrijving                                                                  %
                                                 jaar             jaar
Collectieve uren excl inwerken                      2.650             2.791   105%
Inwerkuren                                          6.500            11.475   177%
Totaal                                              9.150            14.266   156%
Tabel 1: Specificatie collectieve uren

In de vergadering van het AB FUMO van 27 oktober 2022 is het besluit genomen dat inwerkuren
onder de collectieve uren verantwoord en afgerekend worden. Als gevolg van de krappe arbeidsmarkt
is de FUMO genoodzaakt meer jonge en/ of onervaren medewerkers aan te nemen, waarbij de
inwerktijd langer is dat bij medewerkers die al over (enige) ervaring beschikken. Dit is gemeld in de
bestuurlijke halfjaarrapportage. Dankzij deze middelen is de Fumo in staat geweest de bezetting op
peil te houden en het inwerken te bekostigen.

In het jaarverslag VTH-basistaken (11 juli 2024 in het AB FUMO) wordt inhoudelijk verantwoording
afgelegd over de bestede uren.

Personeelsinzet
In onderstaande tabel worden de belangrijkste kengetallen met betrekking tot de personeelsinzet van
het primaire proces weergegeven.

                                                 Realisatie Begroting Realisatie Realisatie Realisatie
                                                   2023       2023      2022       2021       2020
Formatieve bezetting (gemiddeld) (fte)                134,3     127,2      118,4     123,0      127,0
Aantal productieve uren per fte                       1.361     1.360      1.376     1.339      1.264
Ziekteverzuim*                                         4,3%      5,0%       6,6%       5,4%       4,2%
Flexibele schil                                       20,5%     20,0%      21,4%     20,4%      18,1%
Tabel 2: Personele inzet primaire proces FUMO
*Dit is het ziekteverzuim van de medewerkers in loondienst van de FUMO



De bezetting lag in 2023 ongeveer 6.5 fte hoger dan begroot. Dit komt doordat er aanvullende
werkzaamheden en projecten zijn uitgevoerd. Voorbeelden van aanvullende werkzaamheden zijn
opdrachten in het kader van de Wet Natuurbescherming, incidentele opdrachten voor aandacht
bedrijven in bepaalde gemeenten en hogere vraag naar basistaken (zoals vergunningverlening in
2023). Voor incidentele opdrachten worden aanvullende facturen verstuurd. Ook zorgt de inzet op
projecten voor een hogere bezetting, omdat hier in de begroting nog geen rekening mee is gehouden.
De dekking voor deze inzet komt uit het projectenbudget (zie §5.2).

De productiviteit is stabiel gebleven ten opzichte van 2022 en voldoet met 1.361 productieve uren per
fte aan de gestelde norm van 1.360 productieve uren per fte.

Het ziekteverzuim is in 2023 met 2.3% gedaald van 6.6% naar naar 4.3%. Hiermee is voldaan aan de
norm van 5%.

De flexibele schil bedroeg gemiddeld 20.5% in 2023. Dit ligt in lijn met de begrotingsnorm van 20%.




                                                           Pagina 6 van 62
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>Figuur 1: Ontwikkeling productiviteit                       Figuur 2: Ontwikkeling ziekteverzuim




Figuur 3: Flexibele schil FUMO 2023



Financieel resultaat
Het jaar 2023 is afgesloten met een positief resultaat van € 71.966. Dit resultaat komt op hoofdlijnen
als volgt tot stand:

Omschrijving                                           Bedrag        Voor/ nadeel
Lagere personeelskosten primair proces                   € 567.000   Voordeel
Hogere opbrengsten uit incidentele opdrachten            € 456.000   Voordeel
Lagere kosten DVO provincie                              € 269.000   Voordeel
Rentebate                                                € 178.000   Voordeel
Lagere besteding outplacementbudget                      € 175.000   Voordeel
Hogere kosten onvoorzien                                 -€ 92.000   Nadeel
Overige effecten                                        -€ 149.000   Nadeel
Hogere bedrijfskosten                                   -€ 384.000   Nadeel
Lagere besteding SPUK-gelden                            -€ 370.000   Nadeel
Effect nacalculatie begrote taken                       -€ 578.000   Nadeel
Totaal                                                    € 72.000   Voordeel

Tabel 3: Verklaring resultaat 2023


    •    De personeelskosten in het primaire proces waren lager dan begroot. De urenbesteding op de
         begrote taken was lager dan begroot, waardoor ook de kosten lager zijn. De lagere
         urenbesteding zat vooral op het gebied van inrichtinggebonden toezicht en bodemtaken. De
         oorzaak hiervoor was de krappe arbeidsmarkt. In 2023 kon de beschikbare formatie niet
         volledig worden ingevuld. Ongeveer 4 fte kon niet worden ingevuld wegens onvoldoende
         geschikte kandidaten en inhuurmogelijkheden. Er zijn meerdere keren vacatures gepubliceerd
         zonder goed resultaat qua werving.

                                                Pagina 7 van 62
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>    •   Er is voor € 456.000 aan hogere inkomsten uit extra opdrachten gerealiseerd ten opzichte van
        de begroting. Dit zijn opdrachten die deelnemers aanvullend op de begrote taken aan de
        FUMO hebben verstrekt. Denk hierbij aan extra opdrachten in het kader van de
        stikstofproblematiek, maar ook aan extra ureninzet bij politiek gevoelige dossiers.
    •   De kosten van de DVO met de provincie waren lager dan begroot. Dit komt doordat de laptops
        en telefoons waarmee binnen de FUMO wordt gewerkt langer meegaan dan de 3 jaren
        afschrijving waarmee in de DVO is gerekend. Doordat de FUMO op een later moment nieuwe
        investeringen gaat doen, vallen de kosten lager uit dan begroot.
    •   Vanaf juli 2022 wordt er rente vergoed over het schatkistbankieren. Over 2023 is een
        renteopbrengst gerealiseerd van € 178.000. Dit was niet begroot, waardoor hier een voordeel
        ontstaat.
    •   De FUMO beschikt over een outplacementbudget van € 200.000. Dit is voor een klein deel
        aangesproken in 2023.
    •   De kosten voor onvoorziene uitgaven waren € 92.000 hoger dan begroot. Hieronder vallen
        bijvoorbeeld de kosten voor monsternames in het kader van het ketenproject co-vergisters
        (€ 32.000), de kosten voor de open dag (€ 21.000), kosten voor de bedrijfsarts en
        advocaatkosten. Voor de laatste twee is, mede op advies van de auditcommissie van de
        FUMO, structureel budget opgenomen in de ontwerpbegroting 2025.
    •   De bedrijfskosten zijn € 384.000 hoger dan begroot. Dit wordt vooral veroorzaakt door hogere
        ICT-kosten (176.000), als gevolg van aanpassingen van systemen aan de Omgevingswet en
        door een stijging van de overige licentiekosten. Ook de kosten voor huisvesting, het
        wagenpark, kapitaallasten en overige kosten (zoals representatiekosten en
        communicatiekosten) waren hoger dan begroot.
    •   De besteding van de SPUK-gelden was lager dan begroot. De inzet in het kader van de
        Specifieke Uitkering Toezicht en Handhaving Energiebesparingsplicht (SPUK-THE) was fors
        lager dan begroot, omdat door de krapte op de arbeidsmarkt onvoldoende personeel
        beschikbaar was om uitvoering te geven aan deze taak. Een voorwaarde in deze SPUK-
        regeling is dat deze taak alleen met vast personeel mag worden uitgevoerd en niet met
        externe inhuur. Dit bemoeilijkt de invulling van de vacatureruimte. De onderbesteding van de
        uren vraagt aandacht, gezien de looptijd van deze regeling van 5 jaar en het risico op
        terugbetaling van de niet bestede middelen.
    •   In 2023 is, volgens de sturings- en financieringssystematiek, een nacalculatie uitgevoerd op
        de werkelijke bestede uren ten opzichte van de begrote uren. Per saldo heeft dit geleid tot een
        terugbetaling aan de deelnemers van € 578.000.

In de toelichting op de staat van baten en lasten (hoofdstuk 7) wordt het resultaat nader toegelicht.




                                             Pagina 8 van 62
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>3     Ontwikkelingen
Omgevingswet
De afgelopen jaren is er intern, maar zeker ook in de samenwerking met de deelnemers, hard gewerkt
om greep te krijgen op wat de Omgevingswet voor de uitvoering van onze taken betekent.

De Omgevingswet heeft een grote impact op de manier van werken, de cultuur, het juridisch en
technisch instrumentarium en heeft grote gevolgen voor de te leveren dienstverlening door bevoegde
gezagen en organisaties die bij de wet betrokken zijn. De wet beoogt het vergroten van de
inzichtelijkheid en het gebruikersgemak, het versnellen van de besluitvorming, meer lokale
afwegingsruimte en een samenhangende benadering.

In de voorbereiding op de komst van de wet hebben we gewerkt aan vier hoofdprojecten:

    1. Project 24: dit project werd aangestuurd door VTH-MO en richtte zich op het organiseren van
       de taakverschuivingen die de Omgevingswet met zich meebracht.
    2. Project Omgevingswet: een intern project dat zich richtte op het werken onder de
       Omgevingswet (Anders werken).
    3. Project werkprocessen: binnen dit project lag de focus op het ontwerpen van de aangepaste
       zaaktypes, werkbeschrijvingen en sjablonen.
    4. Project LEEF: Het project LEEF had als doel om enerzijds de over te dragen inrichtingen in te
       lezen in het zaaksysteem LEEF en anderzijds de overdracht van de hiermee samenhangende
       dossiers via de Portal in te richten.

Aanpassingen interne organisatie
Binnen het project Omgevingswet is een impactanalyse gedaan waarbij vooral gekeken werd naar de
inrichting van het vergunningenproces. Het doel was om de voorkant van het proces zo efficiënt
mogelijk in te richten waardoor de nieuwe (kortere) termijnen beter haalbaar worden.

De in het Project 24 gemaakte samenwerkingsafspraken zijn intern geborgd voor de ketenafspraken
voor de vergunningverlening. Daarnaast werden de ketenafspraken, onder leiding van een werkgroep
binnen Project 24, getest.

Medio 2023 zijn de laatste afspraken gemaakt rond de omgevingstafels, toezicht en handhaving en de
werkafspraken in het kader van de Omgevingsplannen. Deze werkafspraken zijn al geïmplementeerd
in de werkprocessen.

De Omgevingswet en de daarop gebaseerde werkprocessen maakten het ook noodzakelijk om alle
door de FUMO gebruikte zaaktypes aan de wet en de gemaakte afspraken aan te passen.
De aangepaste zaaktypes zijn eind 2023 getest en werken naar behoren.

Wijziging van het basistakenpakket
De Omgevingswet brengt verandering met zich mee in het basistakenpakket van deelnemers en van
de FUMO. Onder leiding van Project 24 zijn de stappen gezet die de overdracht van taken mogelijk
heeft gemaakt.

De taken zijn:
1. Milieubelastende activiteiten (MBA’s): deze zijn – op enkele uitzonderingen na – aangemerkt als
    basistaak. Gevolg hiervan is dat voor rond de 6.300 locaties de uitvoering van de VTH-taken
    overgaan van het bevoegd gezag naar FUMO;


                                           Pagina 9 van 62
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>2. Bodemactiviteiten: onder de Omgevingswet worden deze activiteiten een basistaak. Voor een deel
   gaat het bevoegd gezag over van de provincie naar de gemeenten;
3. Ontgrondingsactiviteiten: bij het overgrote deel van de activiteiten blijft het bevoegd gezag de
   provincie. In specifieke gevallen gaat het bevoegd gezag over van provincie naar gemeenten. De
   provincie houdt in dat geval echter advies- en instemmingsrecht;
4. Zuivelbedrijven: dit is een basistaak waarvan het bevoegd gezag verschuift van provincie naar
   gemeenten. Door de verschuiving van bevoegd gezag, verschuift ook de verantwoordelijkheid
   voor de bijbehorende Briks-taken1 naar gemeenten. Voor de provincie zijn de Briks-taken een
   basistaak, voor gemeenten niet.

De uitzetting van onze taken van 3.600 naar 9.900 locaties betekende ook dat er een plan van aanpak
gemaakt is over de implicaties. Dat betrof onder andere de werving en selectie van de noodzakelijke
nieuwe medewerkers en ook het vaststellen van benodigde competenties onder de Omgevingswet
binnen het samenwerkingsverband van de noordelijke omgevingsdiensten.

Visitatie FUMO
Op 25 en 26 april 2023 heeft er bij de FUMO een visitatie plaatsgevonden. Deze visitatie werd
uitgevoerd door Omgevingsdienst NL (ODNL) naar aanleiding van het rapport en de adviezen van de
commissie Van Aartsen. Het rapport heet ‘Om de leefomgeving, Omgevingsdiensten als gangmaker
voor het bestuur’. Als onderdeel van het Interbestuurlijk Programma (IBP) heeft ODNL het initiatief
genomen om een methodiek voor visitatie van omgevingsdiensten op te zetten. De programmadoelen
voor visitatie zijn opgenomen onder pijler 6 van het IBP: Monitoring kwaliteit milieutoezicht. Het doel
van de visitaties is om volgens een landelijk dekkende aanpak te komen tot een continue verbetering
van de uitvoering van de VTH-taken, het verhogen van bestuurlijke betrokkenheid bij
omgevingsdiensten en het leveren van input voor het jaarlijkse rapport ‘Staat van de
omgevingsdiensten’. De omgevingsdiensten nemen zelf de verantwoordelijkheid om de kwaliteit waar
nodig te verbeteren. Bij de FUMO kwamen op hoofdlijnen de volgende sterke punten en
aanbevelingen naar voren:
Sterke punten:
1. Prestaties en relaties sinds start verbeterd
2. Deskundigheid wordt gezien
3. DB en directie hebben gedeelde ambitie en nieuwe missie en visie is voorgelegd
4. Vormgeving governance en Big 8-cyclus heeft aandacht
Aanbevelingen:
1. Creëer duidelijkheid over doorontwikkeling
2. Bepaal veranderaanpak en -strategie
3. Realiseer met AB dat alle deelnemers zich conformeren aan de uniforme aanpak
4. Creëer duidelijkheid ten aanzien van de mandatering
5. Maak haast met de voorbereidingen op de Omgevingswet
6. Breng de basis qua processen en datakwaliteit verder op orde
7. Zorg dat wordt voldaan aan de kwaliteitscriteria
8. Blijf investeren in betrokkenheid medewerkers
9. Zet in op het wegnemen van het verschil in perspectieven op verschillende organisatieniveaus


De FUMO heeft op basis van het visitatierapport en daarmee op basis van de aanbevelingen, een
plan van aanpak opgesteld. Hierin staat per onderdeel beschreven welke doelen we willen bereiken,




1   BRIKS taken (Bouwen, Reclame, Inrit, Kappen en Slopen)

                                                    Pagina 10 van 62
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>hoe wij deze doelen gaan bereiken en welke vervolgacties daarvoor nodig zijn. De meeste
verbeterpunten kunnen we alleen bereiken in samenwerking met de deelnemers.
Ontwikkelagenda FUMO 2.0
De afgelopen jaren is er uitvoering gegeven aan de Ontwikkelagenda FUMO 2.0 die op 29 juni 2017
door het algemeen bestuur werd vastgesteld. Deze agenda is in 2023 afgerond.

Deze ambitieuze en omvangrijke agenda is in de eerste plaats opgesteld door de breed gedragen
noodzaak tot de doorontwikkeling van de FUMO. Met de Ontwikkelagenda werd ingezet op het
oplossen van diverse, uiteenlopende knelpunten die in de organisatie en externe samenwerking
werden ervaren.

De stand van zaken met betrekking tot de uitvoering van de Ontwikkelagenda werd op verschillende
momenten bestuurlijk geagendeerd. In 2019 als in 2021 zijn er, om uiteenlopende redenen zoals
veranderende wet- en regelgeving en maatschappelijke ontwikkelingen, bijstellingen geweest.

Versterking VTH-stelsel
In 2020 heeft toenmalig staatssecretaris Van Veldhoven een commissie gevraagd advies uit te
brengen over maatregelen om het stelsel van vergunningen, toezicht en handhaving (VTH) te
verbeteren. De commissie Van Aartsen is in haar rapport uit maart 2021 kritisch over het functioneren
van dit VTH-stelsel. Er zijn tien aanbevelingen gedaan om het VTH-stelsel te versterken, vertaald in
zes pijlers van het Interbestuurlijk Programma.

Vanuit pijler 1 is er in 2023 een zelftoets ingeleverd over de robuustheid van de FUMO. Aan enkele
kritieke prestatie-indicatoren wordt nog niet voldaan. Verzocht is een plan van aanpak op te stellen in
2024 waaruit blijkt hoe de FUMO denkt te voldoen aan de robuustheidscriteria per 1 april 2026.

Daarnaast is binnen die pijler een werkgroep bezig om de financiering van de omgevingsdiensten in
kaart te brengen en om een uniform advies te formuleren. In 2023 heeft ook de FUMO hierover
informatie gedeeld.

Binnen pijler 2 is de LHSO2 vastgesteld. Deze is ook door een merendeel van de deelnemers van de
FUMO overgenomen en vastgesteld.

Binnen pijler 5 is een modelmandaat opgeleverd. Deze is nog niet vertaald naar de FUMO. Daarnaast
zijn er handreikingen vastgesteld, waar de FUMO en deelnemers van de FUMO input aan hebben
geleverd. Eén van de vastgestelde handreikingen is de handreiking ‘Outcome gericht werken’. Deze
wordt in 2024 meegenomen en mogelijk toegepast in de werkgroep ‘herzien uitvoering- en
handhavingsstrategie basistaken FUMO’.

Binnen pijler 6 is er een systematiek voor visitaties opgesteld. Deze heeft in 2023 bij de FUMO
plaatsgevonden. De visitatie en de daaruit volgende verbeteringen worden elders toegelicht.

Arbeidsmarkt
De FUMO krijgt de komende jaren extra taken als gevolg van de Omgevingswet, de versterking van
het VTH-stelsel en andere ontwikkelingen. Tegelijkertijd hebben we te maken met de uitdagingen van
een krappe arbeidsmarkt. Er ligt daarmee een forse opgave om voldoende gekwalificeerd personeel
aan te trekken en te behouden. Met de gezamenlijke aanpak zijn we doorgegaan in 2023 en dit heeft
geleid tot een veel grotere naamsbekendheid en een groot aantal aanmeldingen voor bestaande


2   Landelijke Handhavingsstrategie Omgevingsrecht (LHSO)

                                                   Pagina 11 van 62
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>vacatures. Een aantal functies bij toezicht waren moeilijk in te vullen, waaronder de ‘zware’ functies bij
toezicht en vergunningverlening. De gezamenlijke aanpak wordt landelijk gekopieerd.

Wijziging Gemeenschappelijke Regeling FUMO
Op 1 juli 2022 is een wijziging van de Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr) in werking getreden.
De voornaamste doelstelling van deze wijziging is de democratische legitimatie van
gemeenschappelijke regelingen versterken.

Vanuit de griffierskring zijn een tweetal bijeenkomsten met raadsleden georganiseerd (17 november
2022 en 20 maart 2023) en geïnventariseerd hoe vanuit de raden over de wijzigingen wordt gedacht.

Naast de wettelijke wijzigingen van 1 juli 2022 van de WGR, zijn de leden van het Vakoverleg (VO)
uitgenodigd eventuele andere voorstellen aan te dragen voor de herijking van de GR FUMO. Na
herhaalde oproep in het VO blijkt dat er op dit moment geen verdere aanpassingen buiten de gestelde
volgens de wetswijziging 1 juli 2022 nodig worden geacht. Het aanpassen van de GR FUMO richt zich
daarmee op de wetswijzigingen Wgr 1 juli 2022 die na twee jaar, dus per 1 juli 2024, in werking
moeten treden.

De eerste stappen uit de aanpak zijn daarmee doorlopen en daarop is vanuit de FUMO een
ontwerpregeling voorbereid en deze wordt in 2024 ter instemming voorgelegd aan het DB en voor
zienswijzen aan de volksvertegenwoordigers.

Collectieve taken
In de begroting 2023 zijn 9.150 uren begroot voor collectieve taken, waarvan 6.500 inwerkuren. Ook
zijn er uren begroot voor kennisuitwisseling & -overdracht en deelname aan werkgroepen. In
onderstaande tabel is een splitsing gemaakt tussen ‘reguliere’ collectieve uren en inwerkuren. Hieruit
blijkt dat de besteding op de ‘reguliere’ collectieve uren in lijn lag met de begroting en dat besteding
van de inwerkuren hoger was dan begroot.

                                         Begroot      Gerealiseerd
Omschrijving                                                          %
                                           jaar           jaar
Collectieve uren excl inwerken                2.650           2.791   105%
Inwerkuren                                    6.500          11.475   177%
Totaal                                        9.150          14.266   156%
Tabel 4: Specificatie collectieve uren


In de vergadering van het AB FUMO van 27 oktober 2022 is het besluit genomen dat inwerkuren
onder de collectieve uren verantwoord en afgerekend worden. Als gevolg van de krappe arbeidsmarkt
is de FUMO genoodzaakt meer jonge en/ of onervaren medewerkers aan te nemen, waarbij de
inwerktijd langer is dan bij medewerkers die al over (enige) ervaring beschikken. Het algemeen
bestuur van de FUMO is in 2023 op meerdere momenten geïnformeerd over de verwachte
overschrijding op de inwerkuren. Zo is hier in het bericht over de eerste 4 maanden van 2023 en in de
bestuurlijke halfjaarrapportage aandacht aan besteed.

In onderstaande tabel is een specificatie opgenomen van de inwerkuren. Hierbij is onderscheid
gemaakt in categorieën. Uit de tabel blijkt dat er ruim 3.700 inwerkuren zijn gemaakt door 9 trainees/
young professionals. Dit komt neer op gemiddeld 412 per trainee/ young professional.




                                                  Pagina 12 van 62
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>Daarnaast hebben 10 zij-instromers int totaal 2.434 inwerkuren geregistreerd. Dit betekent gemiddeld
243 per zij-instromer. Daarnaast zijn er 16 ‘reguliere’ nieuwe medewerkers die inwerkuren hebben
geregistreerd. Het gemiddelde per medewerker ligt met 78 uur fors lager dan bij de trainees en zij-
instromers. Tenslotte zijn er ruim 4.000 uren geregistreerd door de begeleiders.

Categorie                   Inwerkuren 2023 Aantal medewerkers Gemiddelde per medewerker
Trainee/ young professional             3.710                 9                      412
Zij-instromer                           2.434               10                       243
Nieuwe medewerker                       1.246               16                        78
Begeleiding                             4.086
Totaal                                11.475

Tabel 5: Specificatie inwerkuren




                                            Pagina 13 van 62
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>4 Programmaverantwoording

 4.1     Programma Vergunningverlening en Specialistisch Advies

4.1.1 Wat hebben we gedaan en wat hebben we bereikt
In het 2e halfjaar van 2023 is de stijgende lijn van het aantal vergunningaanvragen en meldingen
doorgezet. De verwachte ‘tsunami’ aan aanvragen en meldingen, voorafgaand aan de
inwerkingtreding van de Omgevingswet, was vooral in de maand december. In het 2e halfjaar is er nog
steeds sprake van een grote werkvoorraad, onder andere vanwege de aanvragen voor plaatsing van
mono-mestvergisters. Er zijn in 2023 ongeveer 180 aanvragen voor mono-mestvergisters in
behandeling genomen. Voor het afhandelen van deze aanvragen gelden korte termijnen van 8 weken.
Dit in combinatie met de reguliere werkvoorraad en de lastige arbeidsmarktsituatie veroorzaakt een
stevige werkdruk.

Opleiding nieuwe medewerkers en algemeen
Het hele jaar zijn veel inspanningen gedaan om medewerkers zo goed mogelijk voor te bereiden op
de implementatie van de Omgevingswet per 1 januari 2024. In het 2e halfjaar is daarbij ingezet op het
aantrekken van extra personeel om de effecten van de Omgevingswet qua personele capaciteit op te
vangen. Een deel van deze capaciteit is in het 4e kwartaal ingestroomd, begeleid, (deels) opgeleid en
ingewerkt.

Personeelsinzet
De realisatie van productieve uren was in 2023 1.346 productieve uren per fte. Dit is iets lager dan de
norm van 1.360 uur. Afdeling VSA bestaat uit 4 teams, onderling zijn verschillen te zien in
productiviteit. Voor de 2 teams van vergunningverlening komt de productiviteit uit op 1.400 uur en voor
de 2 teams van specialistisch advies op 1.287 uur. De verschillen in productiviteit worden met name
veroorzaakt door het kopen (en opnemen) van extra verlofuren, scholing ten behoeve van zij-
instromers en opleiding/werkzaamheden van de nieuwe OR-leden (allen afkomstig uit VSA).




Figuur 4: Productiviteit VSA 2023    Figuur 5: Flexibele schil VSA 2023


De flexibele schil is uitgekomen op bijna 27%. Dit is hoger dan de begrote norm van 20%. De oorzaak
is de stevige toename (ten opzichte van de begroting) van het aantal afgehandelde vergunningen en
meldingen en het moeilijk kunnen krijgen van ervaren vergunningverleners. Zie hiervoor de toelichting
bij productie. Vanwege de eerdergenoemde arbeidsmarktproblematiek is daarom extra personeel
ingehuurd.
                                            Pagina 14 van 62
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>Productie
In 2023 zijn in totaal 488 meldingen en 279 vergunningen afgehandeld.

Type                                              2023         2022    2021

Meldingen                                          488         432     313
Vergunningen                                       279         265     162
Tabel 6: Aantallen meldingen en vergunningen 2023


Er zijn ongeveer 13% meer meldingen afgehandeld dan in 2022. Dit wordt hoofdzakelijk veroorzaakt
door meldingen met betrekking tot kleine windturbines, bodemenergiesystemen en de
eerdergenoemde monovergisters. Het aantal afgehandelde vergunningen is iets hoger dan vorig jaar
(toename ongeveer 5%).
Het afhandelen van deze toegenomen aantallen vergunningen en meldingen heeft ook gevolgen voor
het aantal gerealiseerde uren voor gemeentelijke deelnemers. Dit is in de volgende tabel
weergegeven. Voor de basistaken is voor gemeenten in 2023 ruim 4.000 meer aan uren gerealiseerd
dan was begroot (bijna 19%). Voor de provincie zijn ruim 1.000 uren minder gerealiseerd.

Deelnemer                DVO            Realisatie   %
Gemeenten                      22.056         26.205 118,8%
Provincie                      12.818         11.755   91,7%
Totaal                         34.874         37.960 108,8%
Tabel 7: Uren inrichting gebonden regulering 2023


De realisatie (81%) van plustaken voor gemeenten is achtergebleven bij de begrote uren. Met name
op het gebied van geluid en externe veiligheid waren er minder opdrachten vanuit de deelnemers. Bij
juridische ondersteuning was juist sprake van een hogere inzet. Voor de provincie waren meer uren
nodig dan was begroot. Plustaken zijn vraaggestuurd, zoals bijvoorbeeld vergunningverlening voor de
Wet Bodembescherming en de Ontgrondingenwet. Meer aanvragen en meldingen betekent ook een
hogere ureninzet. Ook voor bezwaar en beroep zijn meer zaken ingediend dan waar in de begroting
rekening mee is gehouden. Dit geldt zowel voor gemeenten als de provincie.

Plustaken gemeenten (uren)

Categoriën                                    Realisatie 2023 DVO 2023 Uitnutting
Beleidsondersteuning                                       122       187        65%
Nazca                                                      156       156      100%
REV                                                        283       173      163%
Externe veiligheid                                         834     1.902        44%
Spec. Advies Bodem                                          71       123        58%
Spec. Advies Geluid                                      3.024     4.108        74%
Spec. Advies juridisch                                   1.603     1.032      155%
Spec. Advies Licht                                          36       -           0%
Spec. Advies Lucht                                         107         50     214%
Totaal                                                   6.235     7.731        81%
Tabel 8: Urenbesteding plustaken gemeenten 2023




                                                    Pagina 15 van 62
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>Plustaken provincie (uren)

Categoriën                               Realisatie 2023 DVO 2023 Uitnutting
Bezwaar en beroep                                    1.414   1.350    105%
WOB                                                    615     300    205%
Bibob                                                  919   1.000     92%
Externe veiligheid                                     315     536     59%
Wet bodembescherming vergunningverlening              4.202   4.023   104%
Ontgrondingenwet vergunningverlening                  2.973   2.383   125%
Wet luchtvaart vergunningverlening                      499     442   113%
Totaal                                              10.937  10.034    109%
Tabel 9: Urenbesteding plustaken provincie 2023


Tijdigheid en kwaliteit
De eerdergenoemde voorbereidingen op de implementatie van de Omgevingswet, het toegenomen
werkaanbod en de onveranderde arbeidsmarktsituatie staan op gespannen voet met de
behandeltermijnen van vergunningaanvragen en meldingen. Hierover zijn de deelnemers GR FUMO
op 11 oktober per brief geïnformeerd. In voorkomende gevallen is afstemming geweest tussen
deelnemer en teamleider(s) van de FUMO.


4.1.2 Wat heeft het gekost?

                                                         Begroting
                                                               voor    Begroting
Programma Vergunningverlening en Specialistisch advies
                                                          wijziging   na wijziging      Rekening
                                                               2023           2023          2023

Lasten

Personeelslasten                                         5.255.006      6.024.959       5.658.431
Overige kosten                                                 -              -               -
                                                         5.255.006      6.024.959       5.658.431

Baten

Taken Projecten                                           346.542        340.941          467.336
Brikstaken                                                150.815        148.377              -
Overige baten                                                                                 -
Toegerekende deelnemersbijdragen                         4.757.649      5.535.642       5.070.690
Deelnemersbijdragen Provincie Fryslân                          -
Deelnemersbijdrage Wetterskip                                                 -               -
                                                         5.255.006      6.024.960       5.538.025
Resultaat programma VSPA                                       -                1 -       120.406

- Onttrekkingen aan reserves                                   -              -               -
- Toevoegingen aan reserves                                                   -               -
                                                               -              -               -

Resultaat programma T&V na vermogensmutaties                   -                  1 -    120.406

Tabel 10: Financieel resultaat VSA 2023

Zie hoofdstuk 7 voor een toelichting op het resultaat.




                                                     Pagina 16 van 62
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre> 4.2    Programma Toezicht en Handhaving

4.2.1 Wat hebben we gedaan en wat hebben we bereikt

Risicogestuurd toezicht
Op basis van de uitgangspunten in het VTH-beleid Fryslân voor de basistaken en rekening houdend
met de uitkomsten van de bij dit beleid behorende risicoanalyse en de vastgestelde kengetallen, is
voor 2023 het jaarprogramma VTH Fryslân 2023 voor de basistaken opgesteld. De bedrijven die
gecontroleerd zijn in 2023 zijn op basis van dit model ingepland. Bij de totstandkoming van het
jaarprogramma over 2023 is op basis van het risicomodel gekeken naar:

• De risicoscore van de branche en de activiteiten;
• De datum van de laatste reguliere controle;
• Of er sprake is van aandachtsbedrijven (bijvoorbeeld politiekgevoelig);
• De Landelijke Handhaving Strategie (LHS)-score.

De basis voor het risicogestuurd toezicht houden, ligt in de data die is vastgelegd in het zaaksysteem.
Het goed registeren van deze data is en blijft een aandachtspunt waar ook in 2023 nog specifiek
aandacht aan is besteed. Het werken met een jaarprogramma en kengetallen voor de controles en
een nieuwe financieringssystematiek vraagt een omslag in het werken. Hier is door de teamleiders
veel aandacht aan gegeven richting de medewerkers en actief op gestuurd.

Innovatie in toezicht
In 2023 hebben we veel geïnvesteerd in de voorbereidingen op de Omgevingswet. De manier van
werken die de wet voorstelt, de inhoud en de veranderde werkprocessen vragen de nodige tijd. Ook
het vele uitstel van de wet heeft meer tijd gekost, bijvoorbeeld door herhaling van opleidingen.

In kaart brengen Milieubelastende activiteiten (MBA's)
In 2023 zijn we begonnen om alle MBA's bij bedrijven te registreren. Dit is nodig omdat de
Omgevingswet gebruik maakt van MBA's. Het inrichtingenbestand, latere risicomodellen en outcome-
gericht werken voor toezicht vraagt om een database van een goede kwaliteit. Het in kaart brengen
van de MBA's maakt deel uit van de controles de komende jaren. Dit is volgens een eerder genomen
AB besluit m.b.t. het inrichtingenbestand.

Hiernaast hebben we in 2023 het volgende gedaan aan innovatie:

Drone toezicht
Het inzetten van de drone doen we steeds vaker en steeds efficiënter. In 2023 hebben we
bijvoorbeeld bij alle grote afvalbedrijven die vielen onder het bevoegd gezag van de Provincie de
drone ingezet. Met verbeterde software maakt de drone beelden van opslagen. Deze beelden worden
verwerkt in het softwaresysteem in een overzicht voor de toezichthouders met hoeveelheden opslag
van afvalstoffen en de soort afvalstoffen. Deze gegevens gebruikt de toezichthouder om dit te toetsen
aan de vergunningen. Dit bespaart de toezichthouder veel tijd en zorgt voor een betere onderbouwing
bij de handhaving.

Innovatie in samenwerking
Naast technische innovatie hebben we in 2023 ook geïnvesteerd in samenwerking met partners.
Samen met de Veiligheidsregio voeren we controles uit bij Provinciale inrichtingen. Samen met
Provinciale waterstaat doen we surveillances op het water. Met Wetterskip Fryslân houden we vaker
samen toezicht op de zogenaamde ‘zeer zorgwekkende stoffen’ (ZZS) in het afvalwater. Voor het
ketentoezicht hebben we veel samengewerkt met de politie. Twee toezichthouders zijn twee dagen op
                                            Pagina 17 van 62
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>bezoek geweest bij de DCMR (Milieudienst Rijnmond) om te leren van hun werkwijzen. Met de
samenwerkingsverbanden kunnen we efficiënter werken en door het leereffect wordt de kwaliteit van
de afdeling beter.

Innovatie in energietoezicht
In 2023 is het team energietoezicht opgericht. Hierbij maken we ook gebruik van de inzet van
innovatieve middelen. We zetten een detectieapparaat (leakshooter) in die lekkages kan detecteren in
luchtcompressoren. Het herstellen van een kleine lekkage bespaart al veel energie. Ook maken wij
gebruik van twee warmtebeeldcamera's die warmte- of koudeverliezen laten zien. Bedrijven zijn erg
enthousiast over deze controles en zijn zeer bereid om de maatregelen te nemen die wij hen
adviseren. Inmiddels hebben meerdere bedrijven aangegeven zelf de apparatuur aan te willen
schaffen om voortdurend te kunnen controleren waar energie wordt verspild en om dan maatregelen
te nemen. De Leeuwarder Courant heeft hier een artikel aan gewijd.

Inzet elektrische mountainbikes
In 2023 hebben we elektrische mountainbikes in gebruik genomen. Hiermee kunnen we in korte tijd
een groot gebied controleren met name op terreinen die niet per auto toegankelijk zijn. Het gebied
waar we toezicht uitvoeren, is hiermee veel groter en daarmee ook de pakkans op overtreders.

Inzet gasdetectiecamera
De infrarood gasdetectiecamera hebben we in 2023 ingezet in diverse situaties. De camera is ingezet
in de afronding van het co-vergisters project waarbij alle co-vergisters op gaslekkages zijn
gecontroleerd. Uit dit project bleek dat in 75% van de controles lekkages zijn geconstateerd. Ook
hebben we de gasdetectiecamera ingezet bij bepaalde klachtensituaties.

Innovatie in efficiënter milieutoezicht
In 2023 hebben we bepaalde controles administratief afgehandeld. Hercontroles die we laag
ingeschaald hadden in de LHS zijn in bepaalde omstandigheden administratief uitgevoerd en
afgehandeld. We hebben bedrijven bijvoorbeeld de mogelijkheid gegeven een foto te sturen van de
opgeloste overtreding. Ook hebben we in gevallen waarbij een overtreding in het allerlaagste LHS-
segment was geplaatst geen hercontrole meer uitgevoerd. Deze overtredingen waren qua gevolgen
voor het milieu nihil. De toezichthouder heeft de overtreding wel genoemd tijdens de controle, maar
vervolgens niet opgenomen in de brief. In het proces is dan geen hercontrole meer nodig geweest.
Een efficiënte manier van werken gekoppeld aan de LHS. Op deze wijze probeert de afdeling
efficiënter te werken, ondernemers meer op hun eigen verantwoordelijkheid te wijzen én hen minder
'regeldruk’ te geven.

In 2023 zijn de afvalcontroles bij de grotere afvalverwerkers opgeknipt in een administratieve controle
en een fysieke controle. De administratieve controle hebben we met de kennis en ervaring van de
afvaltoezichthouders ontwikkeld. Bij deze controles verzamelt de toezichthouders veel gegevens uit
bijvoorbeeld het LMA (landelijk meldpunt afvalstoffen) over de aanvoer en afvoer van afvalstoffen. Met
deze administratieve controles, controleren we of deze bedrijven de juiste afvalstoffen accepteren,
opslaan en verwerken. Een complexe controle die veel inzicht in het naleefgedrag van de bedrijven
oplevert.

Innovatie in ontwikkelingen zeer zorgwekkende stoffen (ZZS)
In 2023 zijn we begonnen met het vormen van een kernteam ZZS bestaande uit medewerkers van de
FUMO uit alle afdelingen. Ook hebben we in 2023 een regionaal toezichtprogramma ontwikkeld dat
we in 2024 gaan uitvoeren. In 2023 hebben we nauw samengewerkt met Wetterskip Fryslân en
samen lozingen met hoge gehaltes ZZS van afvalbedrijven onderzocht. Op basis van de uitkomsten
van die onderzoeken hebben we controles uitgevoerd bij afvalbedrijven die in potentie veel ZZS-

                                           Pagina 18 van 62
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>stoffen loosden in het afvalwater. Bij bepaalde afvalverwerkers zijn door ons hoge concentraties
PCB's aangetroffen in het afvalwater. Hier hebben we tegen opgetreden.

We werken samen met de Omgevingsdienst Achterhoek en de noordelijke omgevingsdiensten om
kennis te delen. Ook zijn we een pilot begonnen met DeConcern. Een softwaremaker die software
heeft ontwikkeld om veiligheidsinformatiebladen in te lezen en een samenvatting te maken van de
aanwezige ZZS bij dat betreffende bedrijf. Hiermee hebben we snel en goed inzicht in de aanwezige
ZZS. Met die informatie voeren we gericht toezicht uit op die bepaalde ZZS en informeren we de
bedrijven over ZZS die bij hen aanwezig zijn.

LHS
Sinds 2018 is de Landelijke HandhavingsStrategie (LHS) van kracht. De LHS geeft aan organisaties in
Nederland die belast zijn met toezicht en handhaving van Nederlandse wet- en regelgeving, een
interventiebeleid. De belangrijkste doelstelling is om landelijk te komen tot uniforme handhaving. Met
andere woorden; een overtreding geconstateerd in Limburg krijgt dezelfde opvolging als dezelfde
overtreding geconstateerd op Schiermonnikoog.

Met het van kracht worden van de Omgevingswet is de LHS ‘omgebouwd’ tot de Landelijke
Handhavingsstrategie Omgevingsrecht, ofwel de LHSO. Feitelijk is aan de strategie en interventies
weinig veranderd. Je kan hooguit stellen dat wanneer herstel van de overtreding mogelijk is, bij
handhaving het accent meer dan voorheen op bestuursrecht ligt. De LHSO wordt 3 maanden na de
inwerkingtreding van de Omgevingswet (1 januari 2024) van kracht en dus op 1 april 2024.

In oktober 2023 hebben de toezichthouders van de FUMO de opleiding LHS(O) gevolgd. Deze werd in
company georganiseerd op het kantoor van de FUMO. De bewijzen van deelname maken onderdeel
uit van de door de FUMO gestelde (functie-)kwaliteitseisen van toezichthouders.

Producten en diensten
Het aantal producten en diensten op het gebied van toezicht is zeer divers en omvangrijk.
Onderstaand wordt nader ingegaan op een aantal meest voorkomende producten en diensten. Ook
wordt dit jaar verder stilgestaan bij de inzet op het gebied van de Wet natuurbescherming.

Inrichtinggebonden toezicht/ controles
In 2023 hebben we 983 controles (lokaal en regionaal) uitgevoerd bij bedrijven in de sectoren
industrie, afval en agrarisch. In 35% van de controles is een overtreding geconstateerd en was een
hercontrole nodig. Deze overtredingen hebben we ingeschaald in de LHS-matrix. Daaruit blijkt dat we
in 76% van de gevallen de overtreding in het lichte LHS-segment hebben ingeschaald, 18% in het
middensegment en 6% in het zware LHS-segment, met hierbij eventueel toepassing van strafrecht. Bij
lichte overtredingen kan gedacht worden aan het niet voorhanden hebben van gevraagde gegevens,
of het niet op tijd keuren van een dieseltank. Bij het middensegment kan gedacht worden aan onjuiste
opslag van gasflessen of het niet hebben van een vloeistofdichte vloer. Het zware segment betreft
bijvoorbeeld het verbranden van afvalstoffen, onjuiste mestopslag of het afvoeren van gevaarlijke
afvalstoffen naar een niet erkende inzamelaar.

                                         Gepland         Gerealiseerd
Omschrijving                                                            %
                                           jaar              jaar
Aantal controles - lokaal                       678               649   96%
Aantal controles - regionaal                    369               334   91%
Tabel 11: Aantallen inrichting gebonden controles 2023


In 2023 zijn 649 toezicht controles (integrale controles en aspectcontroles) uitgevoerd in het lokale
programma. Hiermee is in totaal 96 procent van alle controles die in het lokaal programma gepland
                                                 Pagina 19 van 62
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>waren, uitgevoerd. Voor het regionale deel zijn 334 (een percentage van 91 procent) van de geplande
controles uitgevoerd. Gekeken naar deze cijfers in combinatie met de gemaakte uren valt op te maken
dat een controle gemiddeld iets minder tijd in beslag heeft genomen dan we begroot hadden.

                                         Gepland      Gerealiseerd
Omschrijving                                                              %
                                           jaar           jaar
Urenbesteding controles - lokaal             25.293          21.277     84%
Urenbesteding controles - regionaal           6.000           5.225     87%
Tabel 12: Uren inrichting gebonden controles 2023


In 2023 kregen we de beschikbare formatie niet volledig ingevuld. Ongeveer 4 fte konden we niet
invullen wegens onvoldoende geschikte kandidaten en inhuurmogelijkheden. We hebben meerdere
keren vacatures gepubliceerd zonder goed resultaat qua werving. Omdat we de formatie niet sluitend
kregen in 2023 hebben we niet alle beschikbare uren gemaakt en controles uitgevoerd. De prioriteit
lag bij de aandachtsbedrijven en bedrijven in het hoge risico. We hebben binnen de beschikbare
urenbesteding zoveel mogelijk toezicht gehouden op bedrijven die een hoog risico hebben. De uren
die we juist niet hebben gemaakt, zaten met name in de laag risico bedrijven. Het achterblijven van de
uren heeft ook te maken met de hoge investering in opleidingen en de begeleiding van nieuwe
medewerkers en de Omgevingswet. Het aantal uren voor opleidingen is in 2023 hoog geweest. De
uren die we hiervoor extra nodig hadden, konden we niet kunnen inzetten voor controles.

Niet inrichtingsgebonden toezicht/controles

Asbest
                                      Gepland    Gerealiseerd
Omschrijving                                                        %
                                        jaar         jaar
Aantal meldingen                           2.612         2.328      89%
Aantal controles                             522           469      90%
Verhouding controles op meldingen            20%         20,1%       0%

Aantal uren besteed aan meldingen           3.474           2.808   81%
Aantal uren besteed aan controles           2.090           1.401   67%
Tabel 13: Aantallen en uren meldingen en controles asbest 2023

Het aantal afgehandelde meldingen asbest lag onder de lijn met de begroting (89%), evenals het
aantal uitgevoerde toezicht controles (90%). De urenbesteding voor asbestmeldingen was lager dan
begroot. Er was gemiddelde minder tijd nodig voor het afhandelen van een melding dan begroot. In
2022 is een evaluatie uitgevoerd naar de uitvoering van de asbesttaak. Op basis hiervan is het
kengetal voor het afhandelen van een melding door het AB FUMO (27 oktober 2022) verlaagd van 1,5
uur (90 minuten) naar 80 minuten. Voor toezicht is tegelijkertijd het kengetal verhoogd van 2,5 naar 4
uur. Het toezicht regime is hierbij verlaagd van 25% naar 20%. De behaalde 20% ligt in de lijn met het
toezichtsregime zoals vastgesteld in 2022.

Besluit Bodemkwaliteit (Bbk)
                                       Gepland    Gerealiseerd
Omschrijving                                                        %
                                         jaar         jaar
Aantal meldingen                            2.110         1.784     85%
Aantal controles                              422           286     68%
Verhouding controles op meldingen             20%         16,0%     -4%

Aantal uren besteed aan meldingen           8.440           4.929   58%
Aantal uren besteed aan controles           4.976           4.486   90%
Tabel 14: Aantallen en uren meldingen en controles Bbk 2023




                                                 Pagina 20 van 62
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>Het aantal afgehandelde meldingen Bbk ligt onder de lijn van de begroting. Het aantal uitgevoerde
toezichtcontroles is lager dan begroot. Dit komt voornamelijk door personele krapte. Gedurende 2023
was er onderbezetting bij de beoordelaars meldingen Bbk.

Dit is ondervangen door het beoordelingsniveau te verlagen en door toezichthouders Bbk in te zetten
voor het afhandelen van meldingen. Hierdoor werden minder uren besteed aan het uitvoeren van
fysieke controles. De controles zijn uitgevoerd op basis van een beoordeling van het milieu hygiënisch
risico.

In de loop van 2023 hebben we 4 nieuwe toezichthouders bodem aangenomen. Zij zijn ingewerkt om
in 2024 inzetbaar te zijn en het begrote aantal uren en controles te behalen.

Wet natuurbescherming
                                     Gepland     Gerealiseerd
Omschrijving                                                    %
                                       jaar          jaar
Wet natuurbescherming                    10.780         10.812 100%
Tabel 15: Urenbesteding Wet natuurbescherming 2023


De taken die worden uitgevoerd binnen het programma van de Wet natuurbescherming vallen onder
het bevoegd gezag van de provincie Fryslân. Hierin valt een onderscheid te maken in toezicht op
Natura 2000 gebieden, soortenbescherming, houtopstanden en een aantal kleinere onderdelen zoals
de wadloopverordening. Dit zijn de reguliere taken. Naast deze onderdelen hebben we ook een
project gedraaid ter controle van de stikstofvergunningen van bedrijven. Deze controles hebben we
gecombineerd met milieucontroles bij inrichtingen, vaak agrarische bedrijven. Een ander losstaand
project was het toezicht weidevogels, waarbij de nakoming van de zorgplicht uit de Wnb is
gecontroleerd.

Boa-inzet/ Boa-coördinatie
                                    Gepland      Gerealiseerd
Omschrijving                                                     %
                                      jaar           jaar
BOA-inzet domein II - uren               3.432           3.237   94%
BOA-coördinatie - uren                     700             651   93%
Tabel 16: Urenbesteding BOA 2023


In 2023 zijn 139 (straf)zaken in behandeling genomen door het milieuboa-team van de FUMO. Voor
zover niet doorlopend in 2024, zijn 60 verdachten (verdenking betrokkenheid bij strafbaar feit)
gehoord, 30 processen-verbaal opgesteld en is 30 keer een formele (schriftelijke) waarschuwing
verzonden. Er zijn 54 milieu-surveillances uitgevoerd op deelnemer, respectievelijk provinciaal niveau.

Surveillances bieden milieuboa’s de mogelijkheid om hun wettelijk omschreven opsporingstaken
(actief) uit te voeren en ook de oog- en oorfunctie voor handhavingspartners te ontwikkelen. Daarnaast
bieden surveillances de mogelijkheid om op locatie in te spelen op klachtsituaties vanuit gemeenten,
partners of vanuit het Milieu-alarmnummer Fryslân.
Kijken we naar de zaken die via het boa-loket van de FUMO aangedragen zijn door de
toezichthouders binnen de FUMO bij het milieuboa-team, dan onderscheiden we de volgende
accenten:

Asbest           18 zaken                          Bodem         11 zaken
Zwemwater        1 zaak                            Ontgrondingen 4 zaken
Afval            9 zaken                           Industrie     14 zaken
Agrarisch        6 zaken


                                             Pagina 21 van 62
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>De hierboven genoemde zaken zijn hoofdzakelijk (> 95%) gericht op rechtspersonen (bedrijven).

Door de FUMO is twee keer aangifte gedaan voor het niet voldoen aan een bevel of vordering
(toezichthouder niet toegelaten op bedrijf) en één keer aangifte gedaan voor het bedreigen van een
toezichthouder, zowel mondeling rechtstreeks als via email en whatsapp. Dit heeft geleid tot 3 PV’s,
waarvan 1 door de politie is opgemaakt en 2 door FUMO-BOA’s. Uiteindelijk zijn er twee formele
schriftelijke waarschuwingen uitgedeeld en 1 boete.

Ketentoezicht
                                       Gepland      Gerealiseerd
Omschrijving                                                       %
                                         jaar           jaar
Ketentoezicht - uren                        5.440           5.481 101%
Tabel 17: Urenbesteding ketentoezicht 2023

In 2023 is ketentoezicht voornamelijk vanuit het oogpunt van toezicht benaderd. Er zijn meerdere
projecten gedraaid op het gebied van asbest, afval, bodem en co-vergisting en ook zijn er nog een
aantal projecten vanuit 2022 afgerond. Alle te besteden uren werden eerder verdeeld over de
toezichthouders die, naast hun reguliere werkzaamheden, belast waren met deze projecten.
Halverwege 2023 zijn er een coördinator en een analist fulltime op ketentoezicht gezet. Dit heeft de
continuïteit van de werkzaamheden bevorderd.

Volgens het uitvoeringsprogramma 2023 hebben wij onderzoek uitgevoerd bij de co-vergisters. Dit
naar aanleiding van onderzoeken van de Gelderse omgevingsdiensten die concluderen dat er veel valt
te verbeteren in deze branche. Het digestaat van de co-vergisters is onderzocht en bij een groot deel
kwam o.a. amfetamine voor in het digestaat. Hierdoor was er mogelijk sprake van een afvalstof in
plaats van een meststof, wat de nodige consequenties heeft qua afvoer. Er is gezien het budget op
een zeer beperkt aantal stoffen onderzocht. Op basis van een juridisch advies kon het digestaat door
de bevoegde gezagen beschouwd worden als meststof. In 2024 volgt een voorstel voor nadere
invulling van de bijbehorende VTH-taken.

Vanaf 2024 verschuift ketentoezicht langzaam van puur toezichtgericht naar meer analyse- en
informatiegestuurd werken. Op die manier kan ketentoezicht in de toekomst beter voldoen aan de
activiteiten die gesteld zijn in de kwaliteitscriteria en een meer overkoepelende, adviserende rol
krijgen.

Milieualarmnummer
Voor alle deelnemers voeren wij milieupiket uit. Dit milieualarmnummer is 24/7 bereikbaar voor
inwoners en bedrijven voor het melden van klachten, ongewone voorvallen en overige meldingen.
Gemeenten en de provincie zijn wettelijk verplicht om ook buiten kantooruren bereikbaar te zijn voor
milieugerelateerde situaties (artikel 13 Omgevingsbesluit: Uitvoeringsorganisatie)

In 2023 ontvingen we bij het milieualarmnummer 589 meldingen. Dit waren 114 meldingen meer dan
in 2022. Voor een uitgebreide rapportage over het milieualarmnummer is een presentatie beschikbaar.
Deze is op aanvraag te ontvangen via de FUMO. De trends waren:
• afname klachten over vergisters;
• toename branden bij bedrijven;
• toename geurklachten door SC Technology en Blue Cycle;
• toename indirecte lozingen bij Vreugdenhil;
• afname klachten over Soprema;
• grote afname klachten Sonac sinds 2017;
• jaarlijks heel weinig meldingen over en van de REC;
• toename meldingen ongewone voorvallen lekkages koelsystemen (door toezicht).

                                                Pagina 22 van 62
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>Energietoezicht
                                       Gepland      Gerealiseerd
Omschrijving                                                         %
                                          jaar           jaar
Energietoezicht uren                         6.192           3.552   57%
Energietoezicht - reguliere controles          231             114   49%
Tabel 18: Urenbesteding en aantal controles energietoezicht


Begin 2023 zijn we gestart met het oprichten van energietoezicht met behulp van de SPUK
(Specifieke Uitkering) gelden die we tot en met 2026 tot onze beschikking hebben (behandeld in het
AB FUMO). De urenbesteding en het aantal controles is achtergebleven ten opzichte van de planning.
Dit heeft verschillende oorzaken. We hebben veel uren moeten investeren in het oprichten van
energietoezicht. Het gaat om het oprichten van de programma's, de planningen en processen. Ook is
met het maken van het uitvoeringsprogramma geen rekening gehouden met voldoende uren voor
grote complexe bedrijven. In 2023 is het uitvoeringsprogramma hiervoor bijgesteld. Verder konden we
in 2023 de benodigde formatie niet invullen. In de SPUK-regeling is opgenomen dat deze taak alleen
door interne medewerkers (en dus geen inhuurkrachten) mag worden uitgevoerd. Dit bemoeilijkt de
invulling van de vacatures. Hierdoor hebben we niet alle beschikbare uren besteed en de geplande
controles uitgevoerd.

Personeelsinzet




Figuur 6: Productiviteit TH 2023                        Figuur 7: Flexibele schil TH 2023

De productiviteit van het programma TH is uitgekomen op 1.374 productieve uren per fte. Hiermee is
voldaan aan de begrotingsnorm van 1.360 productieve uren per fte.
De flexibele schil bij TH was in 2023 gemiddeld 14.5%. Ook hiermee wordt voldaan aan de
begrotingsnorm, die in 2023 20% bedraagt.




                                                 Pagina 23 van 62
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>4.2.2 Wat heeft het gekost?
                                                  Begroting
                                                        voor    Begroting
           Programma Toezicht en Handhaving
                                                   wijziging   na wijziging   Rekening
                                                        2023           2023       2023

Lasten

Personeelslasten                                  4.911.160      5.919.082    5.640.656
Overige kosten                                          -              -            -
                                                  4.911.160      5.919.082    5.640.656

Baten

Taken Projecten                                     346.542        340.941      670.335
Brikstaken                                          150.815        148.377      216.782
Toegerekende deelnemersbijdragen                  4.413.803      5.429.764    4.973.704
Overige baten                                           -              -            -
                                                  4.911.160      5.919.082    5.860.822
Resultaat programma T&H                                 -              -        220.166

- Onttrekkingen aan reserves                            -              -            -
- Toevoegingen aan reserves                             -              -            -
                                                        -              -            -

Resultaat programma T&H na vermogensmutaties            -              -       220.166

Tabel 19: Financieel resultaat Toezicht & Handhaving 2023

Zie hoofdstuk 7 voor een toelichting op het resultaat.




                                                 Pagina 24 van 62
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>5      Programma bedrijfsvoering (incl. management)
De afdeling Bedrijfsvoering verzorgt alle activiteiten die het primair proces van de FUMO zo effectief
en efficiënt mogelijk laten verlopen. De ondersteuning door de afdeling heeft betrekking op de
volgende domeinen: personeel & organisatie, financiën & control, informatisering, automatisering &
DIV/archief; facilitaire zaken, communicatie, bestuurs- en directiesecretariaat & frontoffice en
beleidsondersteuning & advies.


 5.1    Wat hebben we gedaan en wat hebben we bereikt

De FUMO is een zichtbare en aantrekkelijke werkgever (HRM)
Onder het aandachtsgebied HRM en communicatie zijn in 2023 specifieke activiteiten ontplooid die
ervoor zorgden dat de naamsbekendheid van de FUMO als omgevingsdienst bij doelgroepen is
vergroot. Hiervoor hanteren wij in samenwerking met de beide noordelijke omgevingsdiensten (ODG
en RUDD) een gezamenlijke internetomgeving, een social mediacampagne en een
arbeidsmarktcampagne. Daarbij gebruiken wij als gezamenlijke internetomgeving de website:
werkenbijnod.nl.

In 2023 is het traineeprogramma voortgezet en zijn young professionals als trainees verbonden aan
de drie noordelijke omgevingsdiensten, een nieuwe instroom van personeel. De
arbeidsmarktcampagne en het traineeprogramma worden gezien de krapte en huidige arbeidsmarkt
voortgezet in 2024.

In het verlengde hiervan was er in 2023 een interne bewustwordingscampagne over duurzame
inzetbaarheid en een presentatie aan het algemeen bestuur van de FUMO, waarin de FUMO als
aantrekkelijke werkgever is gepresenteerd en gepromoot. Duurzame inzetbaarheid van personeel
vanuit personeelszorg is een belangrijk speerpunt. Om hier invulling aan te geven bieden wij extra
secundaire voorzieningen aan het personeel, zoals fruit op het werk, een budgetcoach,
loopbaanbegeleiding en opleidingen. Daarnaast wordt aandacht besteed aan het borgen van de
kwaliteitscriteria en het onderwerp integriteit. Ook worden specifieke maatregelen getroffen om de
weerbaarheid (bewustwording op ondermijningsrisico’s) te vergroten. Tenslotte is gevolg gegeven aan
de aandachtsgebieden uit de risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E). In 2023 zijn de
voorbereidingen gestart voor het 2-jaarlijks uitvoeren van een medewerkerstevredenheidsonderzoek
dat in 2024 gaat plaatsvinden.

Strategische Personeel Planning (SPP) is als onderwerp geïntroduceerd op de drie afdelingen bij de
FUMO. Daarbij is door de afdelingen in samenspraak met HRM/P&O een kwantitatieve schouw en
een kwalitatieve schouw gemaakt op het functiehuis en de personele bemensing. Met de uitkomsten
wordt bijgestuurd op benodigde formatie en functies en organisatie inrichting. Als dit consequenties
heeft voor bijvoorbeeld de begroting dan worden de effecten zichtbaar gemaakt in de kadernota,
begroting of begrotingswijziging. Een recent voorbeeld is de aanpassing in de organisatie met functies
en formatie vanwege het werken met de Omgevingswet om de nieuwe opgaves en werkwijze te
borgen. SPP wordt doorontwikkeld om de reden dat SPP nooit af is en blijft als continu element in de
jaarlijkse afdelingsactiviteiten aandacht vragen. Voorgaande onderwerpen komen uit het Koersplan
P&O (2020). De inbedding van dit plan is 2023 afgerond en geborgd.

In het kader van managementontwikkeling en leiderschapsvisie waren er in 2023 verschillende acties
zoals persoonlijkheidsprofiel gespreksvoering, begeleiding Managementteam op samenwerking en
met externe begeleiding (Dageraad advies) is gestart met het gezamenlijk uitwerken van
leiderschapsprofielen.
                                            Pagina 25 van 62
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>Wij hebben met alle leidinggevenden op basis van onze missie en visie en onze kernwaarden (samen,
bewust en deskundig) onze interne besturingsfilosofie en daarbij behorende leiderschapsstijl
uitgewerkt.

Personele bewegingen
In 2023 hebben wij 35 nieuwe medewerkers bij de FUMO welkom geheten (instroom). Daartegenover
hebben 23 medewerkers afscheid genomen van de FUMO (uitstroom). Op basis van verslagen van
exitgesprekken is gekeken naar de belangrijkste redenen voor de uitstroom. Hierbij worden het meest
genoemd:
    • Inhoud van de functie, medewerkers vinden hun werk minder leuk en krijgen bij een andere
        werkgever de mogelijkheid om nieuwe dingen te gaan doen;
    • Reistijd, voor een aantal medewerkers was dit vorig jaar een reden om te vertrekken. Het is
        niet altijd de belangrijkste reden maar speelt wel een rol in de definitieve afweging;
    • Werkdruk/kentallen;
    • Persoonlijke ambities;
    • Toekomstperspectief binnen de FUMO en wisselingen van leidinggevenden.

Tot slot zijn 12 medewerkers binnen de eigen FUMO-organisatie doorgestroomd naar een nieuwe
functie. Vermeldingswaardig is ook de grote inspanning die vanaf de tweede helft 2023 gedaan is om
de personele werving en instroom van nieuw personeel vanwege de uitbreiding van taken onder de
Omgevingswet bij de FUMO in 2024 te realiseren. Zowel de benodigde extra capaciteit in de vorm van
tijdelijke inhuur (10 fte) als ook specifieke functies met een aanstelling (11 fte) zijn in het 3 e en 4e
kwartaal en met een doorloop naar 2024 gerealiseerd.

Informatie om ons werk goed te kunnen doen is eenvoudig digitaal bereikbaar
Het zaaksysteem LEEF heeft in 2023 optimalisatieslagen ondergaan (functionele aanpassingen en
data-optimalisatie) om te kunnen voldoen aan het nieuwe werken onder de Omgevingswet.
Werkprocessen zijn aangepast en opnieuw vormgegeven, technische aanpassingen in de VTH-keten
zijn doorgevoerd om te kunnen werken onder de Omgevingswet. Met onze deelnemers is intensief
samengewerkt om de overdracht van takenpakketten en bijbehorende data van inrichtingen, nu
milieubelastende activiteiten, op tijd beschikbaar te hebben voor de data-migratie naar LEEF.

Daarnaast is in samenwerking met deelnemers het overdragen en op de juiste plekken beschikbaar
krijgen van achterliggende dossiers ingericht (o.a. door afspraken over de overdracht naar en
inrichting van digitale dossiers in de Portal). De inrichting van de Portal met actuele dossiers is
blijvend onderwerp van zorg. Er zijn tijdelijke alternatieve maatregelen met onze deelnemers
afgesproken over het goed en kwalitatief gevuld krijgen en houden van de dossiers in de Portal.

Nieuwe medewerkers zijn geïntroduceerd en getraind in het werken met LEEF. Waar nodig zijn
tijdelijke maatregelen genomen om werkzaamheden te continueren en borgen. Leidinggevenden
begeleiden medewerkers om de actualiteit en juistheid van hun registraties in LEEF te waarborgen.
De informatiehuishouding en de ICT-inrichting is niet af. De benodigde aanpassingen door de
Omgevingswet en informatievoorziening in de VTH-keten vragen de komende jaren de benodigde
aandacht. In de informatievisie die in 2024 wordt gepresenteerd, wordt dit zorgpunt onderkend en de
onderlinge informatievoorziening en -uitwisseling als ontwikkelspoor benoemd.

In 2023 zijn alle laptops en bijna de helft van de smartphones vernieuwd. Ook zijn er nieuwe
werkplekvoorzieningen voorbereid en gerealiseerd op de werklocatie Grou voor de uitbreiding met
formatie en instroom vanwege de Omgevingswet.
In 2023 is de functie CISO (chief information security officer) ingevuld waardoor informatieveiligheid en
AVG-privacy vraagstukken binnen de FUMO nu een plek hebben.

                                            Pagina 26 van 62
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>De FUMO is financieel in control, deelnemers komen niet voor verrassingen te staan
De accountant heeft bij de controle van de jaarrekening 2022 een goedkeurend oordeel gegeven
zowel voor het onderdeel getrouwheid als het onderdeel rechtmatigheid. In het 3 e en 4e kwartaal is de
verbijzonderde interne controle uitgevoerd en heeft de accountant zijn interimcontrole uitgevoerd en
hierover verslaglegging gedaan. De voorbereidingen voor de jaarrekeningcontrole 2023 zijn op tijd
uitgevoerd en in samenwerking met de accountant heeft dit tot de jaarstukken 2023 geleid.

In 2023 heeft de introductie van de Omgevingswet, en de bijbehorende wijzigingen van gegevens en
inrichting van de bedrijfsapplicatie LEEF, prioriteit gekregen. Dat gold ook voor het inrichten van de
benodigde rapportages op basis van de business intelligence applicatie Microsoft PowerBI. De
realisatie in 2023 van het PowerBI platform verliep in nauwe samenwerking met het PowerBI team van
provincie Fryslân. Dit was logisch en ook noodzakelijk omdat de IT-systemen van provincie Fryslân en
de FUMO nauw met elkaar verweven zijn. De komende jaren wordt het business intelligence platform
verder uitgebouwd om de doelstellingen van betrouwbare en tijdige informatievoorziening te
optimaliseren en te borgen.
Het dagelijks bestuur van de FUMO moet vanaf boekjaar 2023 zelf in de jaarrekening verantwoording
afleggen over de rechtmatigheid van het financiële beheer en de inrichting van de financiële
organisatie. De accountant beperkt zich tot een oordeel over de getrouwheid van de jaarrekening en
dus ook over de rechtmatigheidsverantwoording.

De drie specifieke rechtmatigheidscriteria begrotingsrechtmatigheid, het voorwaardencriterium en het
misbruik & oneigenlijk gebruik komen tot uitdrukking in de rechtmatigheidsverantwoording door het
dagelijks bestuur. Het dagelijks bestuur moet zorgdragen voor een gedegen dossier, waaruit blijkt dat
op basis van omvang en risico inschatting de juiste werkzaamheden zijn verricht die de inhoud van de
rechtmatigheidsverantwoording onderbouwen. De rechtmatigheidsverantwoording is opgenomen in
paragraaf 7.8.

De kader stellende documenten zoals de controleverordening en de financiële verordening zijn in
2023 herijkt en vastgesteld door het algemeen bestuur van de gemeenschappelijke regeling.

De organisatie en haar processen zijn efficiënt ingericht en afgestemd op geldende wet- en
regelgeving
In 2023 is een verkennend onderzoek uitgevoerd naar werkvormen en inhoud/thema’s voor
samenwerking Bedrijfsvoering met de ODG en RUDD. Onderzocht is op welke onderwerpen en in
welke werkvorm op korte en/of langere termijn samengewerkt kan worden.

Processen zijn herontworpen en nu volgens de Omgevingswet ingericht en krijgen blijvend aandacht
van kerngebruikers LEEF en applicatiebeheer LEEF. Personeel is in het 3 e en 4e kwartaal voorbereid
op het nieuwe werken onder de Omgevingswet, waarbij trainingen en oefensessies zowel intern als in
de regio hebben plaatsgevonden. Technische aanpassingen zijn doorgevoerd in onze primaire
zaaksysteem en bedrijfsapplicatie: LEEF.

De FUMO heeft een positief imago bij haar deelnemers en komt positief in het nieuws
In 2023 is gewerkt met het principe van Customer intimacy, waarbij aan deelnemers van de GR een
accountteam vanuit de FUMO is verbonden. Zo vinden regelmatig overleggen plaats met deelnemers
die aangeven dat dit goed verloopt en als betekenisvol wordt ervaren.

Social mediagebruik en monitoring is in 2023 (mede in combinatie met de arbeidsmarktcampagne)
intensief geweest en hierop zijn goede resultaten geboekt (naamsbekendheid, zoekgedrag en aantal
bezoekers). In de bestuurlijke halfjaarrapportage is gemeld dat het social mediaplan is gemaakt

                                           Pagina 27 van 62
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>waarmee monitoring en sturing plaatsvindt hoe de FUMO in de sociale media en het nieuws naar
voren komt. Aandachtspunt is de bemensing bij cluster communicatie waar vacatures zijn ontstaan
door verloop en zwangerschapsverlof. Deze vacatures bleken lastig in te vullen, waardoor
inhuurpersoneel ingeschakeld werd.

Extra aandacht is dit jaar geschonken aan de begroting en begrotingswijziging, door
informatieavonden voor onze besturen te organiseren en toelichting te geven aan besturen en raden
van de deelnemers. Zo ook aan het in de media zichtbaar maken van het werk door FUMO (onder
andere artikelen kranten, nieuwsberichten diverse mediakanalen, persmomenten, open dag). Een
mooi voorbeeld is het artikel in de Leeuwarder Courant; ´Een controleur die bedrijven graag zien
komen: energie-inspecteurs van de FUMO helpen bij verduurzamen´.


 5.2      Baten en lasten programma Bedrijfsvoering

                                                            Begroting
                                                                  voor      Begroting
               Programma Bedrijfsvoering
                                                             wijziging     na wijziging   Rekening
                                                                  2023             2023       2023

Lasten

Personeelslasten                                            5.014.605        5.514.293    5.145.328
Kapitaallasten                                                 84.500           84.500       78.577
Vaar- en voertuigen                                           167.355          167.355      208.390
Huisvesting                                                   679.532          679.532      725.248
Administratie                                                  54.685           54.685       35.155
ICT                                                           428.389          428.389      604.440
Implementatiekosten                                               -                -        178.160
Project Omgevingsweg overheveling taken                           -            799.000      883.595
Implementatie Omgevingswet                                     75.000          175.000      158.164
Overige kosten                                                496.228          496.228      564.919
Incidenteel                                                       -                -            -
                                                            7.000.294        8.398.982    8.581.976

Baten
Deelnemersbijdragen Basistaken                               10.321.723    10.630.136     9.433.557
Deelnemersbijdragen Plustaken                                 4.955.716     4.877.125     4.890.354
Deelnemersbijdragen Transitiebegroting                              -             -          46.797
Deelnemersbijdragen Collectieve taken                           919.307     1.668.155     2.226.340
Deelnemersbijdragen Implementatie Omgevingswet                   75.000       175.000       102.621
Deelnemersbijdrage project Omgevingsweg overheveling taken          -         885.000       885.000
Saldo Implementatiekosten                                           -             -         178.160
Overige baten                                                       -             -          14.319
Toegerekende deelnemersbijdrage aan Progr. T&H             - 4.413.803 -    5.429.764 -   4.973.704
Toegerekende deelnemersbijdrage aan Progr. VSPA            - 4.757.649 -    5.535.642 -   5.070.690
Specifieke uitkering IBP                                            -         507.284       460.404
Specifieke uitkering THE                                                      721.687       398.303

                                                            7.100.294        8.498.981    8.591.461
Resultaat progr. Bedrijfsvoering voor vermogensmutaties       100.000           99.999        9.485

- Onttrekkingen aan reserves                                      -                -            -
- Toevoegingen aan reserves                                       -                -            -
                                                                  -                -            -

Resultaat progr. Bedrijfsvoering na vermogensmutaties         100.000          99.999        9.485

Tabel 20: Financieel resultaat Bedrijfsvoering 2023



Zie hoofdstuk 7 voor een toelichting op het resultaat.


                                                    Pagina 28 van 62
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>Budget implementatiekosten
Projectenbudget
Voor het uitvoeren van projecten (exclusief project Omgevingswet) is door het AB FUMO een
projectenbudget beschikbaar gesteld. Voorheen was dit het budget voor het project FUMO 2.0 en het
zaaksysteem LEEF. Vanaf de jaarrekening van 2021 zijn deze budgetten samengevoegd in één
projectenbudget.

In financiële zin verloopt het project in 2023 als volgt:

                                Uitgaven t/m                      Restant budget
                  Budget totaal                  Uitgaven 2023
                                     2022                          ultimo 2023
Projectenbudget       3.562.236      3.384.077          178.160               -
Tabel 21: Verloop projectenbudget 2023


Ultimo 2022 resteerde € 178.160 van het oorspronkelijke budget van € 3.352.236. In 2023 is het
resterende budget volledig ingezet voor de uitvoering van projecten door medewerkers uit het primaire
proces van de FUMO. Hierbij kan gedacht worden aan dataoptimalisatie, het inrichten van het
uniforme mandaat en het optimaliseren van processen op afdeling Toezicht. De uren die hieraan
besteed zijn door medewerkers van afdeling bedrijfsvoering, zijn al gedekt in het programma
bedrijfsvoering.

Bovenstaande wordt gefinancierd uit de transitiebegroting, die vanaf 2019 onderdeel uitmaakte van de
begroting. In paragraaf 6.3, onder de overlopende passiva, wordt toegelicht hoe de transitiebegroting,
en daarmee ook de financiering van de genoemde projecten, is verwerkt in de jaarstukken 2023.

Budget Omgevingswet
In de begrotingswijzing 2019 zijn middelen beschikbaar gesteld voor de implementatie van de
Omgevingswet. In totaliteit is € 570.000 beschikbaar gesteld. Vanaf 2022 is jaarlijks een budget van €
75.000 opgenomen voor dit project.

Uit de jaarstukken van 2022 blijkt dat het budget was overschreden met € 72.421. De dekking hiervoor
is opgenomen in de begrotingswjiziging 2023, die in juli 2023 door het algemeen bestuur is
vastgesteld. Eind 2023 is dit volledige budget besteed.

In financiële zin verloopt het project in 2023 als volgt:
  Verloop budget implementatie Omgevingswet
Budget:
Budget 2019                             € 123.000
Budget 2020                             € 308.000
Budget 2021                             € 139.000
Budget 2022                              € 75.000
Budget conform begrotingswijziging 2023 € 100.000
Totaal budget                           € 745.000

Kosten:
2019                                         € 75.434
2020                                        € 172.735
2021                                        € 291.921
2022                                        € 177.331
2023                                         € 27.579
Totaal kosten                               € 745.000

Nog beschikbaar                                    €0

Tabel 22: Verloop budget Implementatie Omgevingswet

                                                 Pagina 29 van 62
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>Budget project Aanpassen organisatie als gevolg van overheveling taken en budgetten in
verband met Omgevingswet
In de begrotingswijziging 2023 is een budget van € 885.000 opgenomen om de FUMO aan te passen
als gevolg van de overheveling van taken en budgetten.

In de begrotingswijziging is dit budget uiteengezet in 5 activiteiten. Deze worden hieronder toegelicht:

 Activiteit             Bedrag           Bedrag              Toelichting op voortgang en besteding
                        begroot          Realisatie
 Herijken               € 425.000        € 398.955           Het onderdeel voor het herijken van de werkprocessen is in
 werkprocessen                                               2023 binnen de begroting afgerond.
 8.000 inrichtingen     € 200.000        € 299.825           In de begrotingswijziging was uitgegaan van de overgang
                                                             van 8.000 bedrijven. Gaandeweg is duidelijk geworden dat
                                                             het werkelijke aantal ca 6.300 is. Er is volop aan gewerkt om
                                                             ervoor te zorgen dat deze inrichtingen op basis van juiste en
                                                             volledige gegevens ingevoerd kunnen worden in het
                                                             zaaksysteem van de FUMO. Dit is niet op tijd gelukt. Naar
                                                             verwachting zal dit in het tweede kwartaal van 2024 afgerond
                                                             worden. De besteding is hoger geweest dan begroot. Er is
                                                             meer gebruik gemaakt van externe expertise dan waar in de
                                                             begroting rekening mee was gehouden.
 Werving                € 60.000         € 75.900            Er is een recruiter aangetrokken die de werving van
                                                             personeel in het kader van de overheveling van taken op
                                                             zich neemt. De kosten zijn hoger uitgevallen dan begroot.
 Projectleiding         € 48.000         € 40.950            Er is een projectleider aangesteld. De kosten hiervan waren
                                                             lager dan begroot,
 ICT                    € 152.000        € 67.938            Er is extra ondersteuning beschikbaar bij de helpdesk om
                                                             ervoor te zorgen dat er tijdig laptops, telefoons en toegang
                                                             tot alle applicaties geregeld wordt. De kosten hiervoor zijn
                                                             lager uitgevallen dan begroot.
 Totaal                 € 885.000        € 883.567

Tabel 23: Financieel verloop project overheveling taken Omgevingswet


Op totaalniveau zijn de kosten binnen de begroting gebleven. Alle onderdelen zijn afgerond, behalve
het invoeren van de 6.300 inrichtingen in het zaaksysteem van de FUMO. De dekking van de kosten
die hier in 2024 mee gepaard gaan, zal binnen de bestaande budgetten worden gezocht.


 5.3       Overzicht algemene dekkingsmiddelen

                                                          Begroting
                                                                voor    Begroting
          Overzicht Algemene dekkingsmiddelen
                                                           wijziging   na wijziging   Rekening
                                                                2023           2023       2023

Onvoorzien                                                 100.000        100.000       192.032
Financiële baten                                               -              -         177.501
Financiële lasten                                              -              -          22.719
                                                      -    100.000 -      100.000 -      37.250

Tabel 24: Algemene dekkingsmiddelen 2023

Zie hoofdstuk 7 voor een toelichting op het resultaat.



                                                    Pagina 30 van 62
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>6      Paragrafen

 6.1     Bedrijfsvoering
Zie paragraaf 5.1 voor een toelichting op het programma bedrijfsvoering. In deze paragraaf gaan we
nader in op de rechtmatigheidsverantwoording.

De rechtmatigheidsverantwoording heeft betrekking op drie criteria:
1. Begrotingscriterium
2. Voorwaardencriterium
3. Het misbruik en oneigenlijk gebruik criterium

    1. Begrotingscriterium
Volgens de kadernota rechtmatigheid is de definitie van begrotingsrechtmatigheid:

Van begrotingsonrechtmatigheid is sprake als het dagelijks bestuur bij de realisatie van doelen en het
realiseren van activiteiten de door het algemeen bestuur vastgestelde budgetten voor lasten of
investeringsbudgetten overschrijdt (1), toevoegingen en onttrekkingen aan de reserves die niet door
het algemeen bestuur zijn vastgesteld (2) en als bij onderschrijdingen van lasten of
investeringsbudgetten en/of lagere of hogere baten dan begroot de begroting niet tijdig met
begrotingswijzigingen is aangepast (3).
In beginsel zijn alle afwijkingen van de begroting onrechtmatig. Er kunnen hierover in de financiële
verordening afspraken zijn gemaakt voor welke afwijkingen het algemeen bestuur vindt dat deze
acceptabel zijn. In de financiële verordening is hierover in artikel 10 lid 4 en 5 het volgende bepaald:

Artikel 10 lid 4:
Uitgangspunt is dat iedere afwijking van de begroting als onrechtmatig wordt beschouwd. Afwijkingen
worden als acceptabel aangemerkt in de volgende situaties:

    a. Er is sprake van een overschrijding waarbij direct gerelateerde inkomsten de overschrijding
       compenseren.
    b. Er is sprake van een overschrijding op een open-einde regeling.
    c. De overschrijding is geautoriseerd door middel van de vaststelling van een tussentijdse
       rapportage.

Artikel 10 lid 5:
Begrotingsonrechtmatigheden die passen binnen het bestaande beleid, worden opgenomen in de
rechtmatigheidsverantwoording (voor zover de verantwoordingsgrens voor afzonderlijke fouten of
onduidelijkheden is overschreden), maar worden niet nader toegelicht in de paragraaf bedrijfsvoering.

In onderstaand overzicht zijn de verschillen tussen de begroting en realisatie voor zowel de lasten als
de baten weergegeven:
                                    Begroting     Realisatie Verschil   Begroting     Realisatie Verschil
                                    Lasten        Lasten                Baten         Baten
Programma VSPA                       6.024.959     5.658.431 366.528     6.024.960     5.538.025 -486.935
Programma T&H                        5.919.082     5.640.656 278.426     5.919.082     5.860.822   -58.260
Programma bedrijfsvoering            8.398.982     8.581.976 -182.994    8.498.981     8.591.461    92.480
Programma algemene dekkingsmiddelen    100.000       214.751 -114.751             0      177.501 177.501
                                    20.443.023    20.095.814 347.209    20.443.023    20.167.809 -275.214

                                    Begroot       Realisatie Verschil
Investeringen                                 0     389.394 -389.394
Tabel 25: Baten en lasten per programma



                                                  Pagina 31 van 62
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>Bij de programma’s VSPA en T&H blijkt uit de tabel dat de lasten niet zijn overschreden. Onze
conclusie is dat bij de programma’s VSPA en T&H sprake is van een onderschrijding van baten die
grotendeels worden gecompenseerd met lagere lasten. Dit is naar overeenkomst van artikel 10 lid 4
onderdeel a in de financiële verordening en daarom rechtmatig. De onderschrijding op de baten
(basistaken) is ook benoemd in de halfjaarlijkse bestuursrapportage die het algemeen bestuur tijdens
de vergadering van het algemeen bestuur op 19 oktober heeft vastgesteld. In dit geval is dan artikel
10 lid 4 onderdeel c van toepassing.


Bij het programma bedrijfsvoering is wel sprake van overschrijding van de begrote lasten met een
bedrag van € 182.994. Hierdoor is er formeel sprake van een begrotingsonrechtmatigheid. Deze
overschrijding wordt o.a. veroorzaakt doordat de uitvoering van de projecten vanuit het FUMO 2.0
programma in 2023 zijn afgerond. In totaal was hier nog een bedrag van € 178.160 mee gemoeid.
Deze kosten zijn gedekt uit eerder ontvangen middelen van deelnemers die als vooruitontvangen
bedrag op de balans was opgenomen. Aan de batenkant is dit bedrag vrijgevallen als extra bate.
Daarnaast zijn er diverse over- en onderschrijdingen, bijvoorbeeld bij ICT kosten. Via de
bestuursrapportage is het bestuur hierover geïnformeerd.

Onder het programma algemene dekkingsmiddelen was alleen de post onvoorzien van € 100.000
begroot. Deze post is in 2023 overschreden met € 92.032. Daarnaast waren er rentelasten (€ 22.701)
van de opgenomen lening bij de Nederlandse Waterschapsbank en rentebaten (€ 177.501) over het
saldo bij het ministerie van financiën (Schatkistbankieren). Deze rente was niet begroot omdat tijdens
het opstellen van de begroting er nog sprake was van negatieve rente. In de bestuursrapportage is het
bestuur geïnformeerd over de overschrijding van de post onvoorzien.

In 2023 zijn investeringen gedaan voor in totaal een bedrag van € 389.394. Deze investeringen
hebben betrekking op de investering in laptops (€ 359.294) en geluidmeetapparatuur (€ 30.100).
Beide investeringen waren niet begroot in 2023 zodat hierdoor formeel sprake is van een
begrotingsonrechtmatigheid. De kapitaallasten van de investering in de laptops waren wel begroot in
de post dienstverleningsovereenkomst provincie Fryslân. De laptops hadden in 2022 al vervangen
kunnen worden omdat de eerste aanschaf heeft plaatsgevonden in 2019 en deze volgens de
dienstverleningsovereenkomst in 3 jaar worden afgeschreven. De FUMO heeft met de provincie
afgesproken dat de FUMO met ingang van 2023 zelf de activa gaat activeren en afschrijven. Daarom
is de dienstverleningsovereenkomst aangepast door de kapitaallasten uit te sluiten. De vervanging
van de laptops heeft in 2023 plaatsgevonden.

De investering in geluidmeetapparatuur is gedaan omdat er nieuwe en verbeterde
geluidmeetapparatuur beschikbaar is waarmee efficiënter gewerkt kan worden (o.a. op afstand
uitleesbaar). In de begroting was ruimte om de kapitaallasten van deze investering te dekken en
passen in het bestaande beleid. Daarom zijn deze overschrijdingen als acceptabel beschouwd.

     2. Voorwaarden criterium
Bij het voorwaardencriterium wordt vooral gekeken of de financiële beheershandelingen binnen de
gemeenschappelijke regeling voldoen aan de voorwaarden zoals die gesteld zijn in de wet- en
regelgeving; ook wel bekend als het normenkader. In dit normenkader staat de interne en externe
regelgeving waaraan getoetst wordt. In het interne controleplan is de interne controle hierop
beschreven. Dit gaat vooral om de controle op inkopen en salarissen (incl. declaraties) en de controle
op aanbestedingen. Bij de controle op aanbestedingen is onderscheid gemaakt in controle van inhuur
van personeel en de overige inkopen, inclusief langlopende contracten Er is bij de controle alleen
gekeken in hoeverre is voldaan aan de verplichting om EU-aanbestedingen te doen, anders dan is
vastgelegd in het ‘Inkoop- en aanbestedingsbeleid’ in het normenkader. Er is dus niet gecontroleerd of


                                           Pagina 32 van 62
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>er volgens het inkoop- en aanbestedingsbeleid een meervoudige aanbesteding had moeten
plaatsvinden terwijl er een enkelvoudige aanbesteding heeft plaatsgevonden.

De overeenkomst met Stadsbeheer voor het gebruik van het zaaksysteem LEEF is verlopen op 31
december 2021. Daarna is de overeenkomst stilzwijgend steeds met een jaar verlengd. We hebben
een externe jurist gevraagd om na te gaan in hoeverre de jaarlijkse verlenging rechtmatig is. Volgens
het advies hangt het ervan af of er bij de oorspronkelijke aanbesteding al rekening is gehouden met
een verlengingsmogelijkheid bij het inschatten van de kosten. Dit is niet helemaal duidelijk. Uit het
prijzenblad in het aanbestedingsdocument blijkt dat de kosten voor 4 jaar moesten worden
aangegeven. In het aanbestedingsdocument staat een modelovereenkomst (Arbit overeenkomst)
waarin een optie tot jaarlijkse verlenging is opgenomen. Alle aanbieders hadden daar dus rekening
mee kunnen houden. Wij beoordelen dit daarom als een onduidelijkheid. De jaarlijkse verlenging heeft
een contractwaarde van € 240.000. Dit bedrag is lager dan het bedrag in de verantwoordingsgrens
voor fouten en onduidelijkheden. Het is wel de bedoeling om binnen twee jaar het zaaksysteem
opnieuw aan te besteden. Er zijn een aantal redenen waarom dit nog niet is gebeurd. Vooral de
invoering van de Omgevingswet en de implementatie van deze wet zorgde voor veel
voorbereidingstijd. Door overdracht van taken komen er veel nieuwe bedrijven bij (ruim 6.000) die ook
in ons zaaksysteem geregistreerd moeten worden. Midden in de transitie een aanbesteding doen is
daarom niet verstandig.

     3. Misbruik en oneigenlijk gebruik criterium
Dit criterium betekent dat de organisatie maatregelen treft om misbruik en oneigenlijk gebruik te
voorkomen. De FUMO heeft geen specifiek beleid voor misbruik en oneigenlijk gebruik. De reden
hiervoor is dat de FUMO geen regelingen kent waar derden aanspraak op kunnen maken. De FUMO
is een uitvoeringsorganisatie die taken uitvoert voor de deelnemers en kent geen externe klanten. Het
risico op misbruik en oneigenlijk gebruik is daarom als laag te classificeren. Wel heeft de FUMO een
integriteitsbeleid voor de medewerkers. Iedere medewerker heeft de eed en belofte afgelegd waarin
wordt gevraagd om zich als een goed ambtenaar integer en professioneel op te stellen. Hieronder valt
ook het verantwoord omgaan met voorzieningen en regelingen van de FUMO, het goed scheiden van
privé-activiteiten en werk als FUMO-medewerker, en het vermijden van vriendjespolitiek tegenover
familieleden, vrienden en ex-collega’s. Er zijn geen speciale maatregelen getroffen om misbruik en
oneigenlijk gebruik te voorkomen vanwege een laag risicoprofiel. Toch hebben we gedurende het jaar
geen gevallen van misbruik en oneigenlijk gebruik of fraudegevallen geconstateerd.


 6.2    Weerstandsvermogen en risicobeheersing
In deze paragraaf beschrijven we in welke mate de weerstandscapaciteit voldoende is om eventuele
risico’s op te vangen.

Weerstandscapaciteit
De weerstandscapaciteit bestaat uit de middelen en mogelijkheden om onverwachte en belangrijke
kosten op te kunnen vangen. Hiervoor kan de algemene reserve en de post onvoorzien worden
gebruikt. Als blijkt dat deze capaciteit niet genoeg is om de geschatte risico’s te dekken dan is de
FUMO aangewezen op een extra bijdrage van de deelnemers.

Bepalingen in de Gemeenschappelijke regeling FUMO
In artikel 29 van de GR FUMO staan regels over het opbouwen van een weerstandsvermogen. Een
batig saldo van een bepaald jaar wordt toegevoegd aan het weerstandsvermogen, dat maximaal 10%
van de jaaromzet bedraagt. Als het batig saldo van een bepaald jaar leidt tot een
weerstandsvermogen van meer dan 10% van de jaaromzet, wordt het extra geld uitgekeerd aan de
deelnemers in verhouding tot hun bijdragen. Een nadelig saldo in een bepaald jaar wordt ten laste


                                           Pagina 33 van 62
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>gebracht van de deelnemers naar rato van hun bijdragen, als het niet volledig of deels ten laste van
het weerstandsvermogen kan worden gebracht.

Nota weerstandsvermogen
Begin 2018 is een nota Weerstandsvermogen en Risicomanagement met een geactualiseerde risico-
inventarisatie opgesteld waarin de uitgangspunten voor het bepalen van de noodzakelijke omvang van
het weerstandsvermogen zijn aangegeven. In het AB FUMO van 29 maart 2018 is de nota
vastgesteld. Begin 2024 is een risico-inventarisatie uitgevoerd. In onderstaande tabel is deze per
hoofdonderwerp opgenomen. In bijlage I is een uitgebreide risicoanalyse opgenomen. Hieruit blijkt dat
de FUMO een weerstandsvermogen nodig heeft van € 1.119.000. Eind 2023 wordt hieraan voldaan
met een weerstandsvermogen van € 1.206.775.

                                                                   Kans (Hoog,
Nr.    Onderwerp                                    Bedrag           Middel,   Impact
                                                                     Laag)
    1 Hogere inflatie dan begroot                      € 300.000       M           € 150.000
    2 Lagere renteopbrengst door daling rente           € 75.000       M            € 37.500
    3 Lagere productivitet dan begroot                 € 375.000       M           € 187.500
    4 Kosten aanpassingen ICT-landschap                € 400.000       H           € 320.000
    5 Omgevingswet - manier van werken                 € 400.000       M           € 200.000
    6 Flexibele schil hoger dan begroot                € 280.000       H           € 224.000
Totaal                                               € 1.830.000                 € 1.119.000


Kengetallen
In het BBV staat dat er in de jaarstukken enkele kengetallen moeten worden opgenomen.
De kengetallen staan in onderstaande tabel.

                                                                                       2023
Netto schuld quote                                                                     -2%
Netto schuld quote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen                          -2%
Solvabiliteitsratio                                                                    19%
Structurele exploitatieruimte                                                           0%
Tabel 26: Financiële kengetallen 2023

Deze kengetallen geven enig inzicht in de financiële positie en de financiële weerbaar- en
wendbaarheid van de organisatie. De netto schuldquote geeft een beeld van het niveau van de
schuldenlast ten opzichte van de eigen middelen. Bij de ‘netto schuldquote gecorrigeerd voor alle
verstrekte leningen’ worden ook de verstrekte leningen meegenomen. Een negatieve schuldquote
geeft in feite aan dat er per saldo geen sprake is van een schuld. Over 2023 is dit bij de FUMO het
geval.

De solvabiliteitsratio wordt berekend als het percentage van het totale eigen vermogen ten opzichte
van het totale vermogen van de GR. Dit geeft inzicht in de mate waarin de GR in staat is om aan haar
financiële verplichtingen te voldoen. Doordat het balanstotaal in 2023 is gestegen, daalt de
solvabiliteit. Niettemin is de solvabiliteit van de FUMO nog steeds goed op orde.

Het kengetal ‘structurele exploitatieruimte’ geeft aan of de structurele baten groter zijn dan de
structurele lasten. Dit wordt in het kengetal als percentage van de totale baten uitgedrukt. Dit kengetal
zegt in feite iets over het structurele jaarrekeningsaldo, d.w.z. zonder alle incidentele baten en lasten.
De wijze waarop de FUMO wordt gefinancierd (GR) maakt dat de structurele baten en lasten per
definitie met elkaar in evenwicht zijn. Dit maakt dat de structurele exploitatieruimte als 0% wordt
aangemerkt.

                                                Pagina 34 van 62
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre> 6.3    Financiering
De FUMO is als gemeenschappelijke regeling op basis van de Wet financiering decentrale overheden
(FIDO) verplicht om in de begroting en de jaarrekening een paragraaf financiering op te nemen.
Daarin worden ontwikkelingen opgenomen over de kasgeldlimiet, de rente-risiconorm, de verwachte
af- of toename van geldleningen of uitzettingen en het beleid ten aanzien van treasury.

De FUMO wordt gefinancierd door de deelnemersbijdragen die per kwartaal vooruit worden betaald.
Voor eventuele investeringen kunnen daarnaast leningen worden aangetrokken. Eind 2023 is de
bestaande lening van de FUMO voortgezet, waarbij de hoofdsom is verlaagd van € 3.000.000 naar
€ 1.000.000.

De lening is een zogenaamde roll-over lening met een looptijd van 3 jaar. Van het bedrag van € 1,0
miljoen is gedurende deze looptijd een bedrag van € 200.000 niet aflosbaar.

De kasgeldlimiet is het bedrag dat de FUMO kortlopend mag financieren voor het doen van
investeringen. Volgens de Uitvoeringsregeling van de Wet FIDO is dit een percentage van 8,2% van
de begroting. Dit komt overeen met ongeveer € 1,6 miljoen. Deze ruimte is tot nog toe niet gebruikt.

In de financiële verordening is aangegeven op welke manier wordt omgegaan met het aantrekken en
uitzetten van geldmiddelen. Dit beleid houdt o.a. in dat geldleningen alleen worden aangegaan voor
de taken van de FUMO en voor zover er geen andere financieringsbronnen (bijvoorbeeld reserves)
aanwezig zijn.

Het drempelbedrag voor het schatkistbankieren is het totaal aan middelen dat een decentrale
overheid maximaal buiten de schatkist mag aanhouden. Dit bedraagt 2% van het begrotingstotaal,
met een minimum van € 1.000.000. Dit drempelbedrag is vastgelegd in artikel 7 lid 2 van de Regeling
schatkistbankieren decentrale overheden.




                                           Pagina 35 van 62
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>7         Jaarrekening 2023
    7.1   Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling

Inleiding
De jaarrekening 2023 is opgesteld op basis van het Besluit Begroting en Verantwoording provincies
en gemeenten (BBV) en de financiële verordening en de hieraan gerelateerde nota’s over de
financiële spelregels.

Algemene grondslagen
De activa (bezittingen) en passiva (schulden) worden gewaardeerd tegen de oorspronkelijke kosten
waarvoor ze zijn verkregen en niet de actuele marktwaarde. Dit worden nominale waarden genoemd.
De activa en passiva worden opgenomen tegen nominale waarden, behalve als dit op de balans
anders wordt aangegeven. De baten en lasten worden toegewezen aan het jaar waarin ze
plaatsvinden. Baten en winsten worden alleen opgenomen als ze op de balansdatum zijn
gerealiseerd. Verliezen en risico's die vóór het einde van het begrotingsjaar zijn ontstaan, worden in
meegenomen als zij voor het opmaken van de jaarrekening bekend zijn. Personeelslasten worden
meestal toegewezen aan het boekjaar waarop ze betrekking hebben. Sommige personeelskosten
worden toegewezen aan de periode waarin ze worden uitbetaald, vanwege het verbod op het
opnemen van voorzieningen of schulden voor jaarlijks terugkerende arbeidskosten en gerelateerde
verplichtingen van vergelijkbaar volume.

Om de grondslagen en regels voor het opstellen van de jaarrekening te kunnen toepassen, moet de
leiding3 van onze organisatie een oordeel vellen over belangrijke financieel gerelateerde zaken. Op
basis daarvan kunnen schattingen gemaakt worden die gebruikt worden voor bedragen in de
jaarrekening. Vanwege het maken van schattingen kan de werkelijke uitkomst afwijken. De
jaarrekening is opgesteld met als uitgangspunt dat de activiteiten van de organisatie worden
voortgezet (continuïteitsveronderstelling) en ingericht volgens het BBV. Dit is inclusief de wijzigingen
die sinds 2018 van kracht zijn geworden voor gemeenschappelijke regelingen (bijvoorbeeld de
presentatie overhead). Er zijn in de grondslagen verder geen wijzigingen ten opzichte van voorgaande
jaren.

De in de jaarrekening opgenomen rechtmatigheidsverantwoording is opgesteld op basis van de
kaders zoals besloten in de financiële verordening en op basis van de kadernota rechtmatigheid. Dat
betekent dat:
    • De rechtmatigheidsverantwoording toeziet op de financiële rechtmatigheid van baten, lasten,
        balansmutaties, alsmede de baten en lasten inzake de specifieke uitkeringen op grond van
        art. 17 Financiële-verhoudingswet;
    • De financiële rechtmatigheid waaronder het voorwaardencriterium, het begrotingscriterium en
        het misbruik & oneigenlijk gebruik criterium omvat:
             o Voor het voorwaardencriterium bestaat de norm uit het normenkader zoals op 19
                 oktober 2023 door het algemeen bestuur van de FUMO is vastgesteld;
             o Voor het begrotingscriterium geldt dat alle overschrijdingen van lasten en
                 investeringskredieten onrechtmatig zijn, waarbij voor een aantal scenario’s in de
                 financiële verordening is beschreven wanneer deze overschrijdingen acceptabel zijn.
                 Voor over- en onderscheidingen van baten, onderschrijdingen van lasten en
                 onderschrijdingen van investeringskredieten geldt dat deze als onrechtmatig zijn
                 aangemerkt indien ze niet tijdig aan het algemeen bestuur zijn gemeld.



3   Het dagelijks bestuur van de FUMO
                                            Pagina 36 van 62
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>                o    De FUMO kent geen specifiek beleid ten aanzien van het M&O criterium. Omdat de
                     FUMO een uitvoeringsorganisatie is, is er een beperkt risico op misbruik en
                     oneigenlijk gebruik. Wel kent de FUMO een integriteitsbeleid waarmee een
                     preventieve werking ontstaat om misbruik en oneigenlijk gebruik te voorkomen.
                     Omdat alleen bij misbruik sprake is van een onrechtmatigheid zijn eventuele gevallen
                     van misbruik (mits cumulatief met andere fouten of onduidelijkheden boven de
                     verantwoordingsgrens) opgenomen in de rechtmatigheidsverantwoording.

       •    De rechtmatigheidsverantwoording is opgesteld binnen de kaders van de kadernota
            rechtmatigheid 2023 van de Commissie BBV alsmede onze eigen financiële verordening. Dit
            betekent dat:
                o Een verantwoordingsgrens van 3% (zijnde € 602.874) is gehanteerd waarboven
                   cumulatieve fouten en onduidelijkheden in de rechtmatigheidsverantwoording worden
                   opgenomen;
                o Een rapporteringstolerantie van € 100.000 is gehanteerd waarboven fouten en
                   onduidelijkheden in de paragraaf bedrijfsvoering worden opgenomen

Balans
Op de balans zijn alleen de posten opgenomen die bij de FUMO aanwezig zijn. Bij het opstellen van
de jaarrekening 2023 is uitgegaan van het vastgestelde financiële beleid zoals opgenomen in de
Financiële verordening.

Activa

Vaste Activa
Artikel 59 BBV beschrijft het onderscheid tussen investeringen met uitsluitend maatschappelijk nut in
de openbare ruimte en investeringen met een (beperkt) economisch nut. Investeringen die op enige
wijze kunnen leiden tot, of bijdragen aan het verwerven van inkomsten, zijn investeringen met
economisch nut. De vraag of de investering geheel kan worden terugverdiend is niet relevant voor de
classificatie.
De afschrijvingen worden volgens de door het AB FUMO vastgestelde afschrijvingstermijnen4
berekend. De afschrijving begint te lopen vanaf 1 januari van het jaar na oplevering van de
investering. Er worden geen rentelasten toegerekend.

Materiële vaste activa met economisch nut
Materiële vaste activa zijn gewaardeerd tegen de verkrijging- of vervaardigingprijs.
De gehanteerde afschrijvingstermijnen bedragen:
•     Technische installaties in bedrijfsgebouwen:                       15 jaar
•     Veiligheidsvoorzieningen bedrijfsgebouwen; kantoormeubilair:       10 jaar
•     Software; automatiseringsapparatuur; telefooninstallaties:         3 tot 5 jaar
•     Verbouwingen, termijn afhankelijk van looptijd huurcontract,
      Inclusief optietermijn verlenging:                                 1 tot 10 jaar
•     Voertuigen:                                                        8 jaar
•     Meetapparatuur:                                                    5 jaar

Investeringen met een verkrijgingprijs van minder dan € 10.000 worden niet geactiveerd.

Duurzame waardeverminderingen van vaste activa worden onafhankelijk van het resultaat van het
boekjaar in aanmerking genomen.

4   Deze zijn opgenomen in de financiële verordening.

                                                        Pagina 37 van 62
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>Investeringen in de openbare ruimte met uitsluitend maatschappelijk nut
De FUMO kent geen investeringen in de openbare ruimte met uitsluitend maatschappelijk nut.

Financiële vaste activa
Financiële vaste activa bestaan uit vorderingen op medewerkers en zijn gewaardeerd tegen nominale
waarde. Duurzame waardeverminderingen van vaste activa worden onafhankelijk van het resultaat
van het boekjaar in aanmerking genomen. Zo nodig is een voorziening voor verwachte oninbaarheid
op de boekwaarde in mindering gebracht.

Vlottende activa
Vlottende activa bestaan uit de voorraden, de uitzettingen met een rentetypische looptijd korter dan
één jaar (voor zover aanwezig), de liquide middelen en de overlopende activa. Voorraden zijn (voor
zover aanwezig) gewaardeerd tegen verkrijgingprijs. Vorderingen, overlopende activa en liquide
middelen zijn gewaardeerd tegen nominale waarde. Voor eventuele oninbaarheid wordt een
voorziening gevormd.

Passiva
Passiva worden ingedeeld in vaste en vlottende passiva.

Vaste passiva
Onder vaste passiva wordt verstaan het eigen vermogen, de voorzieningen en de vaste schulden met
een rentetypische looptijd van één jaar of langer (voor zover aanwezig). Het eigen vermogen bestaat
uit reserves (voor zover aanwezig) en het resultaat na bestemming volgend uit de
programmarekening. Toevoegingen en onttrekkingen aan reserves worden verantwoord volgens de
besluiten van het AB FUMO. Toevoegingen en onttrekkingen aan de reserves (voor zover aanwezig)
worden verantwoord in de programmarekening. Voorzieningen worden gewaardeerd op het nominale
bedrag van de betrokken verplichting, of in voorkomende gevallen het voorzienbare verlies.
Voorzieningen worden gevormd vanwege:
a.     verplichtingen en verliezen waarvan de omvang op de balansdatum onzeker is, maar die we wel
       redelijk in te schatten zijn;
b.     op de balansdatum bestaande risico’s ter zake van bepaalde te verwachten verplichtingen of
       verliezen waarvan de omvang redelijk in te schatten zijn;
c.     kosten die in een volgend begrotingsjaar zullen worden gemaakt, mits het maken van die
       kosten zijn oorsprong mede vindt in het begrotingsjaar of in een voorafgaand begrotingsjaar en
       de voorziening strekt tot gelijkmatige verdeling van lasten over een aantal begrotingsjaren;
d.    van derden verkregen middelen die specifiek besteed moeten worden.

Vlottende passiva
Onder vlottende passiva vallen voorschotbedragen van overheden en netto-vlottende schulden met
een rentetypische looptijd korter dan één jaar. De kortlopende schulden en de overlopende passiva
zijn gewaardeerd tegen de nominale waarde.

Waarborgen en garantstellingen
De FUMO kent geen waarborgen en garantstellingen.




                                           Pagina 38 van 62
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre> 7.2       Balans per 31 december 2023
ACTIVA                                                                               31-12-2023                  31-12-2022
Vaste activa
Materiële vaste activa                                                                 888.812                     577.995
- investeringen met een economisch nut                                 888.812                     577.995


Financiële vaste activa                                                                 15.139                      10.792
- openbare lichamen als bedoeld in artikel 1, onderdeel a, van
                                                                            -                           -
de Wet financiering decentrale overheden
- Overige langlopende leningen                                          15.139                      10.792
Totaal vaste activa                                                                    903.951                     588.787
Vlottende activa
Uitzettingen met een rentetypische looptijd korter dan één jaar                      5.051.131                   4.171.331
- Vorderingen op openbare lichamen                                     698.255                     985.888
- Overige vorderingen                                                    3.239                       3.224
- Rekening courant verhouding met het Rijk                            4.349.636                   3.182.218


Liquide middelen                                                                         6.798                      29.411
- Kassaldi                                                                      6                           40
- Banksaldi                                                              6.791                      29.371


Overlopende activa.                                                                    643.515                     240.934
- overige nog te ontvangen bedragen, en de vooruitbetaalde
                                                                       643.515                     240.934
bedragen die ten laste van volgende begrotingsjaren komen
Totaal vlottende activa                                                              5.701.444                   4.441.675
Totaal Activa                                                                        6.605.395                   5.030.462


PASSIVA                                                                              31-12-2023                  31-12-2022
Vaste passiva
Eigen vermogen                                                                       1.278.771                   1.206.775
- Algemene reserve                                                    1.206.775                   1.134.743
- Gerealiseerde resultaat                                               71.996                      72.032


Voorzieningen                                                                           36.199                      28.645
- Van derden verkregen middelen die specifiek besteed
                                                                        36.199                      28.645
moeten worden


Vaste schulden met een rentetypische looptijd van één jaar of
                                                                                       200.000                         -
langer
- openbare lichamen als bedoeld in artikel 1, onderdeel a, van
                                                                       200.000                          -
de Wet financiering decentrale overheden
Totaal vaste passiva                                                                 1.514.970                   1.235.420
Vlottende passiva


Netto-vlottende schulden met een rentetypische looptijd korter
                                                                                     4.606.451                   2.929.615
dan één jaar
- Kasgeldleningen aangegaan bij openbare lichamen als
bedoeld in artikel 1, onderdeel a, van de Wet financiering             800.000                     600.000
decentrale overheden
- Overige schulden                                                    3.806.451                   2.329.615


Overlopende passiva                                                                    483.975                     865.427
- Verplichtingen die in het begrotingsjaar zijn opgebouwd en
die in een volgend begrotingsjaar tot betaling komen met
                                                                            -                      107.076
uitzondering van jaarlijks terugkerende arbeidskosten
gerelateerde verplichtingen van vergelijkbaar volume
- De van de Europese en Nederlandse overheidslichamen
ontvangen voorschotbedragen voor uitkeringen met een
                                                                       483.975                     758.351
specifiek bestedingsdoel die dienen ter dekking van lasten van
volgende begrotingsjaren;
- Overige vooruitontvangen bedragen die ten bate van
                                                                            -                           -
volgende begrotingsjaren komen.
Totaal vlottende passiva                                                             5.090.425                   3.795.042
Totaal Passiva                                                                       6.605.395                   5.030.462




                                                                  Pagina 39 van 62
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre> 7.3      Toelichting op de balans

7.3.1     Activa

Vaste activa
Tot de vaste activa behoren de materiële, immateriële en de financiële vaste activa.
Immateriële vaste activa (bijvoorbeeld geactiveerde kosten van geldleningen) behoren tot de vaste
activa, maar deze komen bij de FUMO niet voor. Daarom worden alleen de financiële vaste activa en
materiële vaste activa gepresenteerd.

Materiële vaste activa
De FUMO heeft in 2023 geïnvesteerd in laptops en geluidsmeters.

De specificaties per balansdatum en het verloop van de boekwaarden van de materiële vaste activa
staan in het volgende overzicht.

                                                     Boekwaarde         Investe-                      Afschrij-    Boekwaarde
                                                                                 Desinves-teringen
                                                      31-12-2022          ringen                        vingen      31-12-2023
Bedrijfsgebouwen                                         508.906              0                 0       58.027        450.880
Vervoermiddelen                                           14.876              0                 0        2.479          12.397
Machines, apparaten en installaties                       54.212        389.394                 0       18.071        425.536
Totaal                                                  577.995         389.394                 0       78.577        888.812


Financiële vaste activa
In 2019 is de FUMO gestart met een fietsplan voor haar werknemers. Zij kunnen op rekening van de
FUMO een fiets kopen en deze gedurende 3 jaren via een inhouding op het salaris afbetalen.

                                                     Boekwaarde                                        Afschrij-   Boekwaarde
                                                                        Investe-
                                                                                 Desinves-teringen   vingen/af-
                                                      31-12-2022          ringen                                    31-12-2023
                                                                                                     lossingen
Overige langlopende leningen                              10.792          9.324                 0        4.977          15.139
Totaal                                                    10.792          9.324                 0        4.977          15.139


Vlottende activa
Uitzettingen met een rente typische looptijd korter dan één jaar
De post ‘Vorderingen op openbare lichamen’ bestaat voornamelijk uit vorderingen op deelnemers aan
de gemeenschappelijke regeling.

De post ‘Ministerie van Financiën’ verwijst naar het saldo van de rekening van het schatkistbankieren
bij het ministerie van Financiën.

De in de balans opgenomen uitzettingen met een looptijd van één jaar of minder worden als volgt
gespecificeerd:
                                                        Boekwaarde                      Balanswaarde         Balanswaarde
                                                                          Voorziening
                                                           31-12-2023                           31-12-2023         31-12-2022
                                                                         oninbaarheid
Vorderingen op openbare lichamen                              698.255               0              698.255            985.888
Overige vorderingen                                             3.239               0                3.239              3.224
Schatkistbankieren: Ministerie van Financien 21444          4.349.636               0            4.349.636          3.182.218
Totaal                                                      5.051.131               0            5.051.131          4.171.331




                                                     Pagina 40 van 62
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>Vorderingen op openbare lichamen


                                                      Balanswaarde

                                                         31-12-2023
Vorderingen op overige openbare lichamen                    698.255
Voorziening oninbaarheid                                          0
Totaal                                                      698.255


De vorderingen op openbare lichamen zijn gedaald ten opzichte van het voorgaand jaar. De
vorderingen op openbare lichamen bestaan voornamelijk uit de afrekeningen die aan de deelnemers
verstuurd zijn over de nacalculatie van de werkelijke bestede uren ten opzichte van de begrote uren.

Schatkistbankieren

Berekening benutting drempelbedrag schatkistbankieren
Begrotingsbedrag verslagjaar                                                                 17.266.460
Drempelbedrag 0,75% van begrotingsbedrag                          129.498
Het drempelbedrag is echter nooit lager dan:                    1.000.000

                                                 Kwartaal 1     Kwartaal 2    Kwartaal 3     Kwartaal 4
Kwartaalcijfer op dagbasis buiten ’s Rijks
                                                     46.445       156.717          199.886         8.290
schatkist aangehouden
Ruimte onder het drempel bedrag                     953.555       843.283          800.114      991.710


In principe moeten alle overtollige middelen in de schatkist worden aangehouden, tenzij deze
middelen onder het drempelbedrag gerekend kunnen worden. Voor de FUMO geldt een
drempelbedrag van € 1.000.000. Uit bovenstaande tabel blijkt de drempelbedragen niet worden
overschreden.

De balanspost Liquide middelen kent drie componenten:
1.    Kassaldi: Dit is het saldo contant geld voor het doen van kleine uitgaven.
2.    Rabobanknummer 1: Dit is de gewone lopende rekening van de FUMO.
3.    Rabobanknummer 2: Dit is de bankrekening voor het opnemen en storten van contant geld en
      voor het doen van internetaankopen. Deze rekening wordt gevoed door kantine-opbrengsten
      en, indien nodig, aanvullingen vanaf de gewone lopende rekening.

Het saldo van de liquide middelen is als volgt opgebouwd:


                                                        Boekwaarde      Boekwaarde
                                                         31-12-2023      31-12-2022
Kassaldi                                                          6              40
Rabobank 1                                                    6.053          27.637
Rabobank 2                                                      739           1.734
Totaal                                                        6.798          29.411


Overlopende activa
Onder de overlopende activa worden de nog te ontvangen bedragen en de vooruitbetaalde bedragen
opgenomen. Van beide posten volgt hieronder een korte toelichting voor de belangrijkste
bestanddelen.




                                             Pagina 41 van 62
</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre>Nog te ontvangen bedragen:
   • In januari 2024 is rente ontvangen over het 4e kwartaal m.b.t. Schatkistbankieren: € 60.012
   • BTW 4e kwartaal 2023 € 509.000


Vooruitbetaalde bedragen:
   • Deze post bestaat uit een aantal facturen die in eerste instantie in 2023 betaald zijn, maar die
        betrekking hebben op 2024. De grootste hiervan zijn:
            o Factuur Digitale Checklists: € 13.344
            o Factuur Topdesk: € 12.500
            o Factuur DGMR: € 14.170
            o Factuur Softbots BV: € 12.458

Dit geeft voor de overlopende activa het volgende totaalbeeld:


                                                          Boekwaarde     Boekwaarde
                                                           31-12-2023     31-12-2022
Overige nog te ontvangen bedragen                             569.480         87.350
Vooruitbetaalde bedragen die ten laste van volgende
                                                                74.036        153.584
begrotingsjaren komen
Totaal                                                        643.515         240.934


7.3.2    Passiva

Vaste passiva

Eigen vermogen
Het positieve resultaat van boekjaar 2022, dat € 72.032 bedroeg, is in 2023 na goedkeuring door het
AB FUMO toegevoegd aan de algemene reserve.

Over 2023 is een positief resultaat gerealiseerd van € 71.996. Dit is opgevoerd alsnog te bestemmen
resultaat.


                                Boekwaarde Boekwaarde

                                 31-12-2023     31-12-2022
Algemene reserve                  1.206.775      1.134.743
Bestemmingsreserves                       0              0
Nog te bestemmen resultaat           71.996         72.032
Totaal                            1.278.771      1.206.775


Het verloop in 2023 wordt in onderstaand overzicht per reserve weergegeven:


                             Boekwaarde                                              Vermindering Boekwaarde
                                                                     Bestemming
                                                          Onttrek-                     ter dekking
                                            Toevoeging             resultaat vorig
                                                              king                    van afschrij-
                              31-12-2022                                 boekjaar                   31-12-2023
                                                                                            vingen

FUMO Algemene reserve           1.134.743                        -         72.032               -    1.206.775

Totaal                          1.134.743             -          -         72.032               -    1.206.775




                                             Pagina 42 van 62
</pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 43 ======================================================================

<pre>In 2023 is door het algemeen bestuur besloten het rekeningresultaat van 2022 toe te voegen aan de
algemene reserve.

Voorzieningen
In 2018 is een voorziening gevormd voor een eventuele verplichting als een medewerker na twee jaar
ook een derde jaar recht heeft op WW. In de CAO is afgesproken dat werknemers deze premie
betalen. Het bedrag dat in 2023 is toegevoegd aan de voorziening is gelijk aan de ingehouden
premies op de werknemers.

Het verloop van de voorziening in 2023 wordt in onderstaand overzicht weergegeven:


                                       Boekwaarde                                   Aan- Boekwaarde
                                                     Toevoeging     Vrijval
                                                                                 wending
                                        31-12-2022                                            31-12-2023
Voorziening Premie reparatie 3e jaar
                                            28.645        7.554           -             -         36.199
WW
Totaal                                      28.645        7.554           -             -         36.199


Vaste schulden met een rente typische looptijd langer dan één jaar
De onderverdeling van de in de balans opgenomen vaste schulden met een looptijd langer dan één
jaar is als volgt:


                                       Boekwaarde Boekwaarde

                                        31-12-2023   31-12-2022
Onderhandse leningen
- openbare lichamen als
bedoeld in artikel 1, onderdeel
                                          200.000             -
a, van de Wet financiering
decentrale overheden
Totaal                                    200.000             -


In onderstaand overzicht wordt het verloop weergegeven van de vaste schulden met een looptijd
langer dan één jaar over het jaar 2022:

                                             Saldo    Vermeer- Verminder                           Saldo
                                                                              Aflossingen
                                        31-12-2022    deringen     ingen                      31-12-2023
Roll over lening NWB                             -     200.000         -                -        200.000
Totaal                                           -     200.000         -                -        200.000


In 2023 is de roll-over lening verlengd, waarbij de hoofdsom is verlaagd van € 3.000.000 naar
€ 1.000.000. Hiervan is 20% niet aflosbaar.

Vlottende passiva
Onder de vlottende passiva zijn opgenomen:




                                                 Pagina 43 van 62
</pre>

====================================================================== Einde pagina 43 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 44 ======================================================================

<pre>                                    Boekwaarde Boekwaarde
                                     31-12-2023   31-12-2022
Netto-vlottende schulden met
een rentetypische looptijd korter     4.825.251    2.929.615
dan één jaar
Overlopende passiva                     483.975      865.427
Totaal                                5.309.226    3.795.042


Netto-vlottende schulden met een rente typische looptijd korter dan één jaar
Deze post bestaat uit 3 onderdelen:
1.     De post ‘Handelscrediteuren’: Deze bestaat uit diverse facturen die per balansdatum open
       stonden. Hieronder zijn ook openstaande debiteuren met een negatief saldo opgenomen.
2.     De post ‘Kasgeldleningen van openbare lichamen’. In 2023 is de roll-over lening verlengd,
       waarbij de hoofdsom is verlaagd van € 3.000.000 naar € 1.000.000. Hiervan is 20% niet
       aflosbaar. Het aflosbare deel van € 800.000 is gepresenteerd onder de netto-vlottende
       schulden.


                                    Boekwaarde Boekwaarde
                                     31-12-2023   31-12-2022
Handelscrediteuren                    3.825.251    2.319.926
Belastingdienst                               0        9.689
Kasgeldlening NWB                       800.000      600.000
                                      4.625.251    2.929.615


Overlopende passiva
De overlopende passiva bestaan uit:
   • De van de Europese en Nederlandse overheidslichamen ontvangen voorschotbedragen voor
       uitkeringen met een specifiek bestedingsdoel die dienen ter dekking van lasten van volgende
       begrotingsjaren

Het saldo bestaat uit het niet-bestede deel van de ontvangen voorschotten over specifieke
uitkeringen: Specifieke Uitkering Toezicht en Handhaving Energiebesparingsplicht (€ 483.975)

                                                                           Boekwaarde     Boekwaarde
                                                                            31-12-2023     31-12-2022
Verplichtingen die in het begrotingsjaar zijn opgebouwd en die in een
volgend begrotingsjaar tot betaling komen met uitzondering van jaarlijks
                                                                                    0          107.076
terugkerende arbeidskosten gerelateerde verplichtingen van
vergelijkbaar volume
De van de Europese en Nederlandse overheidslichamen ontvangen
voorschotbedragen voor uitkeringen met een specifiek bestedingsdoel            483.975         758.351
die dienen ter dekking van lasten van volgende begrotingsjaren
Totaal                                                                         483.975         865.427


Het saldo van de overlopende passiva is gedaald ten opzichte van eind 2022. Dit komt doordat het
resterende projectenbudget van € 178.160, uit de transitiebegroting in 2023 volledig is besteed. In
paragraaf 5.2 is de besteding hiervan inhoudelijk toegelicht.

Ook is het resterende budget in het kader van de warme overdracht bodemtaken (€ 53.334) volledig
besteed, waardoor er ook in dit kader geen sprake meer is van een overlopende post.

                                              Pagina 44 van 62
</pre>

====================================================================== Einde pagina 44 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 45 ======================================================================

<pre>Tenslotte is ook geen sprake meer van een overlopende post in het kader van de Specifieke Uitkering
(SPUK) Omgevingsdiensten Uitvoering IBP (€ 122.215). Ook het hiervoor ter beschikking gestelde
budget is in 2023 volledig besteed.

Niet in de balans opgenomen verplichtingen

De FUMO is een aantal langlopende verplichtingen aangegaan:

•     Dienstverleningsovereenkomst met de provincie Fryslân: Duur 6 jaar tot 1 januari 2025, bedrag
      per jaar ongeveer € 615.000;
•     Dienstverleningsovereenkomst met de gemeente Leeuwarden over huisvesting: Duur 11 jaar tot
      1 januari 2026, bedrag per jaar ongeveer € 550.000;
•     Dienstverleningsovereenkomst met de gemeente Leeuwarden over P&O-taken: Duur 7 jaar tot
      1 januari 2024, bedrag per jaar ongeveer € 77.000;
•     Contract Century Autolease: Duur 6 jaar t/m 2021, bedrag per jaar ca. € 170.000. Eind 2021 zijn
      onder deze overeenkomst leasecontracten voor 6 jaar afgesloten; Er zal een nieuwe
      aanbesteding worden gedaan voor 2027.
•     Contract SBA (zaaksysteem): Duur 4 jaar t/m 2021, bedrag per jaar ca. € 240.000. Dit contract
      wordt jaarlijks met een jaar verlengd.




                                          Pagina 45 van 62
</pre>

====================================================================== Einde pagina 45 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 46 ======================================================================

<pre> 7.4     Het overzicht van baten en lasten over het begrotingsjaar 2023

                                                                     Begroting       Begroting
                                                                                                    Rekening
                  Overzicht van baten en lasten                   voor wijziging    na wijziging
                                                                            2023            2023          2023
     Lasten
 1   Personeelskosten                                                14.300.502     16.431.431      15.670.646
 2   Overige personeelskosten                                           880.269        940.903         773.768
 3   Kapitaallasten                                                      84.500         84.500         101.296
 4   Vaar- en voertuigen                                                167.355        167.355         208.390
 5   Huisvesting                                                        679.532        679.532         725.248
 6   Administratie                                                       54.685         54.685          35.155
 7   ICT                                                                428.389        428.389         604.440
 8   Overige kosten                                                     496.227        496.227         564.919
 9   Implementatiekosten                                                    -              -           178.159
10   Implementatie Omgevingswet                                          75.000        175.000         158.164
11   Project Omgevingswet overheveling taken                                -          885.000         883.595
12   Onvoorzien                                                         100.000        100.000         192.032
     Totale lasten                                                   17.266.459     20.443.022      20.095.813
     Baten
13   Deelnemersbijdragen basistaken                                  10.321.723     10.630.136       9.433.557
14   Brikstaken                                                         301.630        296.754         216.782
15   Deelnemersbijdragen plustaken                                    4.955.716      4.877.125       4.937.151
16   Deelnemersbijdragen collectieve taken                              919.307      1.668.155       2.226.340
17   Saldo Implementatiekosten                                              -              -           178.160
18   Deelnemersbijdragen Impl. Omgevingswet                              75.000        175.000         102.621
19   Deelnemersbijdrage project Omgevingsweg overheveling taken             -          885.000         885.000
20   Inkomsten specifieke uitkeringen                                       -        1.228.971         858.708
21   Extra taken projecten                                              693.084        681.882       1.137.671
22   Overige baten                                                          -              -            14.319
23   Rentebaten                                                             -              -           177.501
     Totale baten                                                    17.266.460     20.443.023      20.167.809
     Resultaat gewone bedrijfsvoering                                           1               1      71.996
     Vermogenssituaties
     Onttrekking aan reserves                                               -               -              -
     Toevoeging aan reserves                                                    0               0          -
     Resulaat vermogenssituaties                                            -               -              -
     Resultaat na vermogenssituaties                                            1               1      71.996



 7.5     Toelichting op het overzicht van baten en lasten

7.5.1 Toelichting op de lasten

Personeelskosten (1)
De personeelskosten zijn met € 761.000 onderschreden. Deze onderschrijding wordt veroorzaakt door
een lagere personeelsinzet in het primaire proces. Dit komt doordat vacatures als gevolg van de
krappe arbeidsmarkt langer open blijven staan dan gewenst. Dit speelt vooral in het programma
Toezicht & Handhaving. In de toelichting op de programma’s is al nader ingegaan op de personele
inzet en de financiële effecten hiervan.

In onderstaande tabel wordt een ander aspect getoond van de personeelskosten. Uit deze tabel blijkt
dat de verwachte onderbesteding van de begroting hoofdzakelijk in het primaire proces plaatsvindt.
Ook blijkt hieruit dat de verwachte kosten van de DVO met de provincie lager uitvallen. Dit wordt
veroorzaakt doordat de laptops en telefoons waarmee binnen de FUMO wordt gewerkt langer
                                               Pagina 46 van 62
</pre>

====================================================================== Einde pagina 46 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 47 ======================================================================

<pre>meegaan dan de 3 jaren afschrijving waarmee in de DVO is gerekend. Doordat de FUMO op een later
moment nieuwe investeringen gaat doen, vallen de kosten lager uit dan begroot.

(Bedragen x € 1000)                        Begroot       Werkelijk      Verschil
Personeelskosten
Loonkosten primair proces                       11.830         11.263         -567
Loonkosten management en bedrijfsvoering         3.776          3.825           49
DVO provincie                                      705            436         -269
DVO gem Leeuwarden                                  93            111           18
Detachering wetterskip                              28             36            8
Totaal personeelskosten                         16.431         15.671         -761
Tabel 27: Specificatie personeelskosten


Overige personeelskosten (2)
De overige personeelskosten waren € 167.000 lager dan begroot. De belangrijkste reden is het
nauwelijks hoeven aanwenden van het budget voor outplacement. Dit leidt tot een voordeel van
€ 175.000. De scholingskosten zijn met € 45.000 overschreden, doordat er extra opleidingen zijn
gegeven in het kader van de Omgevingswet. Deze overschrijding valt weg tegen een lagere besteding
voor secundaire arbeidsvoorwaarden.

Kapitaallasten (3)
De kapitaallasten bestaan uit afschrijvingen op
   • inventaris in het kantoorgebouw van de FUMO                                     € 58.027
   • investeringen in een dienstauto (nagenoeg het gehele wagenpark van de
        FUMO wordt geleased)                                                         € 2.479
   • Meetapparatuur (gascamera en geluidsmeters)                                     € 18.071

Daarnaast wordt de betaalde rente op de lening hier verantwoord.

Op totaalniveau waren de kapitaallasten hoger dan begroot. Dit komt doordat in de begroting geen
rekening was gehouden met rentelasten, omdat ten tijde van het opstellen van de begroting sprake
was van een negatieve rente.

Vaar- en voertuigen (4)
De FUMO maakt gebruik van leaseauto’s. In 2022 is de FUMO (deels) overgegaan op elektrische
auto’s. Daarnaast kunnen medewerkers dienstreizen met eigen auto declareren. De totale kosten zijn
hoger dan begroot vanwege hogere leasebedragen. Dit komt door de uitbreiding van het wagenpark
en benodigde aanpassingen die aan de dienstauto’s zijn gedaan. Daardoor zijn ook de leasetermijnen
gestegen.

Huisvesting (5)
De totale huisvestingskosten zijn hoger dan begroot. Onder de huisvestingskosten vallen de
huurlasten en de ‘overige huisvestingskosten’. Onder de ‘Overige huisvestingskosten’ zijn de kosten
van facilitaire ondersteuning ingeschat, die door de gemeente Leeuwarden wordt verzorgd. Hieronder
vallen de kosten van de huismeesters, de schoonmaak van het gebouw en inventaris (de gemeente
Leeuwarden heeft hiervoor een contract met Breedweer), de koffie- en theevoorziening en de
beveiliging.

De kosten zijn onder andere hoger uitgevallen vanwege de aanschaf van meubilair in het kader van
uitbreiding van het personeelsbestand als gevolg van de Omgevingswet.



                                               Pagina 47 van 62
</pre>

====================================================================== Einde pagina 47 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 48 ======================================================================

<pre>Administratie (6)
De kosten voor administratie bestaat uit accountantskosten, de kosten voor de Verbijzonderde Interne
Controle (VIC) en bureaukosten. De kosten over 2023 waren lager dan begroot.

ICT (7)
De kosten voor ICT hebben betrekking op het volgende:

                                  Begroting
                                        voor      Begroting
                                   wijziging     na wijziging      Rekening
                                        2023             2023          2023
Licenties zaaksysteem                 140.488        140.488         199.293
Overige licenties                     212.264        212.264         358.160
Overige ICT-kosten                     75.637         75.637          46.987

                                      428.389         428.389        604.440



Licenties zaaksysteem
De licentiekosten voor het zaaksysteem zijn hoger dan begroot. Dit komt vooral vanwege extra kosten
die gemaakt worden om de systemen aan te passen op de nieuwe vastgestelde werkprocessen en de
Omgevingswet.

Overige licenties
De post ‘Overige licenties’ zijn hoger dan begroot. Er is een aantal nieuwe applicaties in gebruik
genomen, die aanvullende licentiekosten met zich meebrengen. De specificatie van deze post is als
volgt:

Omschrijving            Bedrag
Globescope/ Via               € 46.276
Portal                        € 45.859
Digitale checklisten          € 38.479
Corsa (DMS)                   € 25.713
Inspectieview                 € 25.000
My-LEX                        € 25.000
Afas                          € 19.833
Topdesk                       € 17.950
I-go                          € 17.144
Geomilieu                     € 13.490
Bris                          € 13.059
Datamask                      € 10.580
Embrace                       € 10.102
Validsign                       € 7.920
Partijregistratie               € 7.718
BRS                             € 4.747
Ibabs                           € 4.580
Myforms                         € 4.260
Dronesoftware                   € 4.195
HR21                            € 3.480
Plangrid                        € 3.195
Softbots                        € 2.492
Kiwa                            € 2.061
Thinkcell                       € 1.128
Overig                          € 3.901
Totaal                       € 358.160




                                                Pagina 48 van 62
</pre>

====================================================================== Einde pagina 48 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 49 ======================================================================

<pre>Overige ICT kosten
Onder de overige ICT-kosten zijn kosten opgenomen voor het ontwikkelen van Power-BI rapportages
en kosten voor de website van de FUMO.

Overige kosten (8)
De overige kosten kunnen als volgt worden gespecificeerd:
                               Begroting
                                     voor    Begroting
                                wijziging   na wijziging   Rekening

                                    2023           2023         2023

Abonnementen                     118.874        118.874       114.563
Telefoonkosten                     3.134          3.134             0
Drukwerk                             -              -               0
Representatie                     26.116         26.116       48.510
Bank- en incassokosten             3.134          3.134         3.922
Belasting                            -              -               0
Inkopen kantine                    7.835          7.835           440
Kantoorartikelen                   2.089          2.089         8.093
Verzekeringen                     25.000         25.000        28.348
Overige goederen en diensten         -              -             -
Aankoop gereedschap               26.714         26.714       33.864
Communicatie                      31.872         31.872       55.649
Ontwikkelkosten                  251.460        251.460      271.530

                                 496.228         496.228      564.919


Toelichting
Onder abonnementen zijn onder meer de kosten opgenomen van het lidmaatschap van de
koepelorganisatie voor omgevingsdiensten (Omgevingsdienst.nl). Bij de post telefoonkosten kan
worden opgemerkt dat deze begrepen zijn in de prijs van de dienstverleningsovereenkomst met de
provincie.
De communicatiekosten zijn overschreden. Dekking hiervoor vindt deels plaats via de SPUK-gelden,
zie hiervoor de toelichting op de SPUK-gelden.
Onder de ontwikkelkosten zijn interne uren die medewerkers aan projecten hebben besteed
verantwoord. Ook zijn hier de kosten met betrekking tot het ontwikkelen van een informatievisie en de
kosten voor het project ‘versterking afdeling Toezicht & Handhaving’ opgenomen.
Per saldo zijn de overige kosten met € 69.000 overschreden.

Implementatiekosten (FUMO 2.0 en projectkosten) (9)
Implementatiekosten zijn kosten die worden gemaakt in het kader van het programma FUMO 2.0, met
onderliggende deelprogramma’s.

Zoals in de toelichting op het programma Bedrijfsvoering (§5.2) al is aangegeven, zijn de budgetten
van de projecten ICT/Lis en FUMO 2.0 vanaf 2021 samengevoegd. Ook wordt in deze paragraaf de
besteding van het budget inhoudelijk toegelicht.

Implementatie Omgevingswet (10)
In 2023 is voor een bedrag van € 158.164 aan kosten gemaakt over het project Implementatie
Omgevingswet. Voor € 27.579 had dit betrekking op het resterende projectenbudget van voorgaande
jaren. Zie hiervoor ook de toelichting in paragraaf 5.2. Voor € 130.585 had dit betrekking op de inhuur
van een externe projectleider.




                                                Pagina 49 van 62
</pre>

====================================================================== Einde pagina 49 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 50 ======================================================================

<pre>Project Omgevingswet overheveling taken (11)
In 2023 is € 885.000 beschikbaar gesteld voor het project ‘Aanpassen organisatie a.g.v. overheveling
taken en budgetten i.v.m. Omgevingswet’. De werkelijke besteding was € 883.595. In paragraaf 5.2 is
hierop een inhoudelijke toelichting gegeven.

Onvoorzien (12)
De post Onvoorzien kan als volgt worden gespecificeerd.

Omschrijving                      Bedrag
Kosten bemonstering co-vergisters         € 31.629
Open dag                                  € 21.224
Valideren MBA's                           € 19.234
Bedrijfsarts                              € 17.658
Advocaatkosten                            € 16.414
Overig: Optelsom posten < €10.000         € 85.873
Totaal                                   € 192.032

Tabel 28: Specificatie onvoorzien



7.5.2 Toelichting op de baten

In totaal zijn de baten € 275.214 lager dan begroot (na wijziging). Dit is een afwijking van 1,4%.
Hieronder lichten we de afzonderlijke posten toe.

Deelnemersbijdragen basistaken (13)
De bijdragen voor basistaken zijn volgens de bepalingen in artikel 29 van de GR FUMO - in 2023 bij
de deelnemers in rekening gebracht. Dat is gedaan op basis van de in de begroting vastgestelde
bedragen. Facturering vindt in vier gelijke kwartaaltermijnen plaats. Enkele deelnemers hebben in
twee halfjaarlijkse termijnen hun bijdrage voldaan.

Sinds 2022 is de nieuwe sturings- en financieringssystematiek van kracht. Een belangrijk onderdeel is
dat de taken die de FUMO voor de deelnemers uitvoert, worden afgerekend op basis van nacalculatie
van de werkelijk bestede uren. Waar voorgaande jaren de begroting en de rekening hetzelfde waren,
is dat vanaf 2022 niet meer het geval.

De urenbesteding voor de reguliere basistaken was lager dan begroot. Met name op het gebied van
inrichting gebonden toezicht en toezicht op het gebied van het besluit bodemkwaliteit (Bbk) zijn niet
alle uren besteed. De lagere urenbesteding wordt met name veroorzaakt door een lagere bezetting
door de krappe arbeidsmarkt, zoals in de toelichting op het programma Toezicht & Handhaving (§4.2)
ook is aangegeven.

Voor inrichting gebonden reguleringstaken (meldingen en vergunningen) was de urenbesteding juist
hoger dan begroot. Collega’s handelden fors meer meldingen en vergunningen af dan in 2022.Per
saldo hebben de deelnemers bijna € 1,2 mln. terugontvangen van de FUMO door de lagere
urenbesteding voor de basistaken.

Brikstaken (14)
De urenbesteding voor de Briks-taken was lager dan begroot. Hierdoor zijn ook de verantwoorde
opbrengsten lager.




                                                 Pagina 50 van 62
</pre>

====================================================================== Einde pagina 50 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 51 ======================================================================

<pre>Deelnemersbijdragen plustaken (15)
De afrekening voor plustaken lag in lijn met de begroting. De afwijking was 1.2%. Onder plustaken
vallen bijvoorbeeld het uitvoeren van geluidsmetingen en werkzaamheden in het kader van externe
veiligheid.

Deelnemersbijdragen collectieve taken (16)
De deelnemersbijdrage aan collectieve taken is fors hoger dan begroot. Dit wordt vooral veroorzaakt
door de inwerkuren, die volgens het besluit van het AB FUMO van 27 oktober 2022 zijn opgenomen in
de afrekening van de collectieve taken. In hoofdstuk drie gaan we inhoudelijk in op de collectieve
uren. In totaal is € 558.000 aanvullend bij de deelnemers in rekening gebracht over de collectieve
taken.

Saldo Implementatiekosten (17)
Dit gaat over het resterende projectenbudget dat oorspronkelijk voortkomt uit de transitiebegroting. Zie
hiervoor de toelichting in paragraaf 5.2.

Deelnemersbijdragen implementatie Omgevingswet (18)
De deelnemersbijdrage Omgevingswet bestaat voor € 75.000 uit de reguliere bijdrage Omgevingswet
en voor ruim € 27.000 uit intern bestede uren aan dit project. Zie hiervoor ook de toelichting op de
kosten.

Deelnemersbijdrage project Omgevingsweg overheveling taken (19)
De deelnemersbijdrage aan dit project is gelijk aan de begroting.

Inkomsten specifieke uitkeringen (20)
Het Rijk stelde in 2022 twee Specifieke Uitkeringen open voor Omgevingsdiensten. Deze liepen door
in 2023. Dit gaat over:
    a.       Specifieke Uitkering (SPUK) Omgevingsdiensten Uitvoering IBP (SPUK-IBP)
    b.       Specifieke Uitkering Toezicht en Handhaving Energiebesparingsplicht (SPUK-THE)

Voor SPUK-IBP is in totaliteit een bedrag van € 507.284 ontvangen. In 2022 was hiervan € 46.880
besteed. Het resterende bedrag (€ 460.404) is in 2023 besteed. In totaal waren de uitgaven hoger dan
het resterende budget. De totale uitgaven waren € 491.936. De overschrijding zit met name in de
materiële kosten van de arbeidsmarktcampagne. Voor een deel worden deze kosten ook gedekt uit
het structurele budget voor communicatiekosten.

De Specifieke Uitkering Toezicht en Handhaving Energiebesparingsplicht (SPUK-THE) loopt over de
periode 2022-2026. In totaal ontvangt de FUMO hiervoor een bedrag van bijna € 2.1 mln. In 2023 zijn
3.651 uren besteed. Gezien het integrale uurtarief van € 109.10, komt dit neer op een bedrag van €
398.303,37 Dit bedrag is zowel aan de batenkant, als aan de kostenkant meegenomen.

In bijlage IV is de sisa-verantwoording voor deze SPUK-regeling opgenomen.

Extra taken projecten (21)
Onder deze post vallen opdrachten die deelnemers aan de FUMO verstrekken bovenop de begrote
taken. Hierbij kan gedacht worden aan extra opdrachten in het kader van de stikstofproblematiek,
maar ook aan extra ureninzet bij politiek gevoelige dossiers. In de begroting is een doelstelling van
een kleine € 700.000 opgenomen. De werkelijke inkomsten vielen hoger uit.

Overige baten (22)
Onder de overige baten vallen enkele doorbelastingen van bedrijfsvoeringskosten.

                                            Pagina 51 van 62
</pre>

====================================================================== Einde pagina 51 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 52 ======================================================================

<pre>Rentebaten (23)
Vanaf juli 2022 wordt er rente uitgekeerd over het saldo bij schatkistbankieren. De rente is in 2023 als
gevolg van renteverhogingen door de Europese Centrale Bank steeds verder opgelopen tot bijna vier
procent. Over 2023 is een renteopbrengst gerealiseerd van € 178.000. Dit was niet begroot, waardoor
hier een voordeel ontstaat.


 7.6    Vermogensmutaties

                                            Begroting
                                                  voor    Begroting
                                             wijziging   na wijziging    Rekening
                                                  2023           2023         2023
Resultaat voor vermogensmutaties                   -              -         71.996

- Onttrekkingen aan reserves                      -              -              -
- Toevoegingen aan reserves                       -              -              -
                                                  -              -              -

Resultaat na vermogensmutaties                    -              -           71.996


Toelichting: In 2023 zijn geen onttrekkingen of toevoegingen aan de reserves geweest.



 7.7    Rechtmatigheidsverantwoording

In deze rechtmatigheidsverantwoording geeft het dagelijks bestuur aan in hoeverre de in de
jaarrekening verantwoorde baten en lasten, en ook de balansmutaties, rechtmatig tot stand zijn
gekomen. Dit houdt in dat deze in overeenstemming zijn met door het algemeen bestuur vastgestelde
kaders, zoals de begroting en verordeningen en met bepalingen in de relevante wet- en regelgeving.
Deze verantwoording gaat over de juiste uitvoering van de taken. En omvat de aspecten van
begroting, voorwaarden en het voorkomen van misbruik en oneigenlijk gebruik in de desbetreffende
financiële beheershandelingen en transacties.
Bij de waarderingsgrondslagen in de jaarrekening is het door het algemeen bestuur op 19 oktober
2023 vastgestelde normenkader van de relevante wet- en regelgeving verder toegelicht. Deze
verantwoording stelt een grensbedrag in om ervoor te zorgen dat alleen relevante aspecten worden
meegenomen in de verantwoording. Deze grens is door het algemeen bestuur bepaald en bedraagt
€ 602.874. Dat is drie procent van de totale lasten, inclusief mutaties in de reserves.


Conclusie:
Het dagelijks bestuur is van mening dat de in deze jaarrekening verantwoorde baten en lasten en ook
de veranderingen in de balans, rechtmatig tot stand zijn gekomen binnen de daarvoor gestelde grens.
In de paragraaf bedrijfsvoering (6.1) heeft het dagelijks bestuur per criterium beschreven welke
controles zijn uitgevoerd en welke bevindingen er waren.




                                            Pagina 52 van 62
</pre>

====================================================================== Einde pagina 52 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 53 ======================================================================

<pre> 7.8    Overige gegevens
7.8.1   Incidentele baten en lasten 2023
Het BBV schrijft voor dat de incidentele baten en lasten in de jaarstukken staan. Dit is vastgelegd in
artikel 28, lid c van het BBV:

Hieronder de incidentele baten en lasten van de FUMO over het verslagjaar 2023:

Omschrijving                      Bedrag
Kosten bemonstering co-vergisters         € 31.629
Open dag                                  € 21.224
Valideren MBA's                           € 19.234
Bedrijfsarts                              € 17.658
Advocaatkosten                            € 16.414
Overig: Optelsom posten < €10.000         € 85.873
Totaal                                   € 192.032


7.8.2   Structurele mutaties 2023 in reserves
Bepaalde regels in het BBV schrijven voor dat de structurele mutaties in reserves in de jaarstukken
staan. Dit wordt geregeld in artikel 28, lid d van het BBV:

In het verslagjaar zijn geen structurele toevoegingen en/of onttrekkingen aan de reserves
verantwoord.

Voorstel tot bestemming van het resultaat 2023
Het AB FUMO is bevoegd tot het bestemmen van het resultaat. Hierover ontvangt het AB FUMO
binnenkort een apart voorstel.

Algemene reserve (weerstandsvermogen)
Volgens artikel 29 lid 8 van de GR FUMO mag het weerstandsvermogen van de FUMO niet meer
bedragen dan tien procent van de jaaromzet. Voor zover het batig saldo van enig jaar leidt tot een
weerstandsvermogen van meer dan tien procent van de jaaromzet, wordt het meerdere uitgekeerd
naar rato van de bijdrage voor basis- en plustaken in het verslagjaar.

Algemene reserve per 1-1-2023                                                         1.134.743
Mutaties algemene reserve 2023                                                                0
Saldo algemene reserve voor resultaatbestemming 2023                                  1.134.743

De jaaromzet 2023 bedraagt                                                           20.167.809
Maximale toegestaan weerstandsvermogen volgens artikel 29 lid 8 GR (10%)              2.016.781


7.8.3   Wet normering topinkomens

Per 1 januari 2013 is de Wet Normering Topinkomens (WNT) ingegaan. Dat betekent dat de FUMO
zich moet houden aan het algemeen WNT-maximum. In 2023 is het algemene maximum € 223.000, -,
inclusief belaste kostenvergoedingen en pensioenbijdrage werkgever. Het weergegeven toepasselijke
WNT-maximum per persoon of functie is berekend naar rato van de omvang (en voor
topfunctionarissen ook de duur) van het dienstverband Waarbij de omvang van het dienstverband
nooit groter kan zijn dan 1,0 fte. Voor topfunctionarissen met en zonder vaste dienstbetrekking gelden
verschillende berekeningen die in onderstaande tabel zijn opgenomen.




                                              Pagina 53 van 62
</pre>

====================================================================== Einde pagina 53 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 54 ======================================================================

<pre>Bezoldiging topfunctionarissen
Onderstaand tabel is van toepassing op leidinggevende topfunctionarissen met dienstbetrekking en
leidinggevende topfunctionarissen zonder dienstbetrekking. En gaat in vanaf de dertiende maand van
de functievervulling.


 Gegevens 2023


 bedragen x € 1                                        P. Hofstra

 Functiegegevens5                              Secretaris/ Directeur
 Aanvang6 en einde functievervulling in 2023      1/1 t/m 31/12
 Omvang dienstverband (als deeltijdfactor in               1
 fte)7
 Dienstbetrekking?8                                       Ja
 Bezoldiging9
 Beloning plus belastbare
                                                       € 135.695
 onkostenvergoedingen
 Beloningen betaalbaar op termijn                      € 22.122
 Subtotaal                                             € 157.818


 Individueel toepasselijke
                                                       € 223.000
 bezoldigingsmaximum10


 -/- Onverschuldigd betaald en nog niet
                                                         N.v.t.
 terugontvangen bedrag11

 Bezoldiging                                           € 157.818


 Het bedrag van de overschrijding en de
 reden waarom de overschrijding al dan niet    N.v.t                N.v.t.
 is toegestaan12
 Toelichting op de vordering wegens
                                                         N.v.t.
 onverschuldigde betaling13
 Gegevens 202214

 bedragen x € 1                                        P. Hofstra
                   5
 Functiegegevens                               Secretaris/ Directeur
 Aanvang en einde functievervulling in 2022       1/1 t/m 31/12
 Omvang dienstverband (als deeltijdfactor in               1
 fte)7
 Dienstbetrekking?8                                       Ja


 Bezoldiging9
 Beloning plus belastbare
                                                       € 127.341
 onkostenvergoedingen
 Beloningen betaalbaar op termijn                      € 18.519
 Subtotaal                                             € 145.861


 Individueel toepasselijke
                                                       € 216.000
 bezoldigingsmaximum10


 Bezoldiging                                           € 145.861




                                               Pagina 54 van 62
</pre>

====================================================================== Einde pagina 54 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 55 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                             Voorziening
                                                                                                                                             en ten                                  Omvang van
                                                                                                                             Belastbare vast                           Duur van het
                                                                                                   Met                                       behoeve                                 het
                                                                                   (gewezen)                                 en variabele                Totale        dienstverban
Vanuit deelnemer     Naam                              Functie AB   Functie DB                     dienstbetrekking Beloning                 van                                     dienstverband
                                                                                   topfunctionaris                           inkosten-                   bezoldiging   d in het jaar
                                                                                                   (ja/nee)                                  betalingen                              in het jaar
                                                                                                                             vergoeding                                (in dagen)
                                                                                                                                             betaalbaar                              (fte)
                                                                                                                                             op termijn

Achtkarspelen        Mevrouw L. Van der Tuin-Kuipers   Lid                         ja             nee                     0               0            0           0   n.v.t.       n.v.t.
Ameland              De heer P. IJnsen                 Lid                         ja             nee                     0               0            0           0   n.v.t.       n.v.t.
Dantumadiel          De heer K. Agricola               Lid                         ja             nee                     0               0            0           0   n.v.t.       n.v.t.
De Fryske Marren     Mevrouw I. Groeneveld             Lid          Lid/Voorzitter ja             nee                     0               0            0           0   n.v.t.       n.v.t.
Harlingen            De heer H. Sijtsma                Lid                         ja             nee                     0               0            0           0   n.v.t.       n.v.t.
Heerenveen           De heer J. van Veen               Lid          Lid            ja             nee                     0               0            0           0   n.v.t.       n.v.t.
Leeuwarden           De heer H. de Haan                Lid                         ja             nee                     0               0            0           0   n.v.t.       n.v.t.
Noardeast-Fryslân    De heer A.J. Soepboer             Lid                         ja             nee                     0               0            0           0   n.v.t.       n.v.t.
Noardeast-Fryslân    Mevrouw H. Jouta                  Lid                         ja             nee                     0               0            0           0   n.v.t.       n.v.t.
Ooststellingwerf     De heer G. But                    Lid                         ja             nee                     0               0            0           0   n.v.t.       n.v.t.
Opsterland           De heer A. Postma                 Lid          Lid/Voorzitter ja             nee                     0               0            0           0   n.v.t.       n.v.t.
Opsterland           De heer M. Van Opzeeland          Lid                         ja             nee                     0               0            0           0   n.v.t.       n.v.t.
Provincie Fryslân    De heer D. Hoogland               Lid                         ja             nee                     0               0            0           0   n.v.t.       n.v.t.
Provincie Fryslân    De heer K. Fokkinga               Lid          Lid            ja             nee                     0               0            0           0   n.v.t.       n.v.t.
Provincie Fryslân    De heer M. De Vries               Lid                         ja             nee                     0               0            0           0   n.v.t.       n.v.t.
Provincie Fryslân    Mevrouw E. Folkerts               Lid          Lid            ja             nee                     0               0            0           0   n.v.t.       n.v.t.
Schiermonnikoog      De heer I. Zonneveld              Lid                         ja             nee                     0               0            0           0   n.v.t.       n.v.t.
Smallingerland       De heer M. le Roy                 Lid                         ja             nee                     0               0            0           0   n.v.t.       n.v.t.
Sûdwest-Fryslân      Mevrouw P. van den Akker          Lid                         ja             nee                     0               0            0           0   n.v.t.       n.v.t.
Terschelling         Mevrouw J. Hoekstra-Sikkema       Lid                         ja             nee                     0               0            0           0   n.v.t.       n.v.t.
Tytsjerksteradiel    Mevrouw B. van Zandbergen         Lid                         ja             nee                     0               0            0           0   n.v.t.       n.v.t.
Vlieland             De heer M. Schrier                Lid                         ja             nee                     0               0            0           0   n.v.t.       n.v.t.
Waadhoeke            De heer K. Arendz                 Lid                         ja             nee                     0               0            0           0   n.v.t.       n.v.t.
Weststellingwerf     Mevrouw H. den Hartigh            Lid                         ja             nee                     0               0            0           0   n.v.t.       n.v.t.
Wetterskip Fryslân   Mevrouw A. van der Hoek           Lid          Lid            ja             nee                     0               0            0           0   n.v.t.       n.v.t.
Wetterskip Fryslân   Mevrouw M. Plantinga              Lid          Lid            ja             nee                     0               0            0           0   n.v.t.       n.v.t.




Uit bovenstaande overzichten blijkt dat de norm voor de WNT in 2023 niet wordt overschreden.


7.8.4         Gebeurtenissen na balansdatum

Er zijn geen gebeurtenissen na balansdatum die een materieel effect hebben op de financiële positie
van de FUMO.




                                                                                    Pagina 55 van 62
</pre>

====================================================================== Einde pagina 55 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 56 ======================================================================

<pre> Bijlage I: Risicoanalyse
In januari 2024 is de risico-inventarisatie geactualiseerd. De geïdentificeerde risico’s zijn in de tabel
hieronder overgenomen en aangevuld met informatie over de aard van het risico, de kans van
optreden en de financiële impact.

Risicoanalyse
Als de volgende risico’s zich voordoen, kunnen deze financiële gevolgen hebben. Deze worden
erkend door de FUMO:

       Omschrijving risico                                  Beheersmaatregelen                 Bedrag      Kans      Impact
                                                                                                           (Hoog,
                                                                                                           Middel,
                                                                                                           Laag)

       In de begroting is rekening gehouden met een
       indexering van 5,2%. Dit is gebaseerd op de
       Middellange termijn raming van het CPB van
       maart 2023. Vanaf het najaar van 2021 is de
       inflatie alleen sterk opgelopen. Hierdoor ontstaat   • Geen beheersmaatregelen
  1.                                                                                           € 300.000   M         € 150.000
       het risico dat de indexering ontoereikend is. Met      mogelijk
       name CAO-effecten kunnen tot extra kosten
       leiden. Een stijging van 2% bovenop de
       indexering van de loonkosten, betekent een extra
       kostenpost van ongeveer € 300.000.

       In de begroting 2025 is rekening gehouden met
       een renteopbrengst van € 150.000. Dit is het
       gevolg van de sterk gestegen rente in de
       afgelopen jaren. Het risico bestaat dat de rente     • Geen beheersmaatregelen
  2.                                                                                           € 75.000    M         € 37.500
       weer gaat dalen en dat de begrote opbrengst niet       mogelijk
       gerealiseerd gaat worden. Het maximale risico
       wordt geschat op € 75.000, uitgaande van de
       halvering van de huidige rente.

                                                            * Sturing op het behalen van de
       De productiviteitsnorm bedraagt vanaf 2022           productiviteitsnorm. Hierbij kan
       1.360 uur per fte. Ondanks het feit dat deze in      gekeken worden naar de wijze
       2022 is gehaald, bestaat de kans dat we deze         van tijdsregistratie.
  3.   norm in toekomstige jaren niet gaan halen.           • Met de deelnemers en het         € 375.000   M         € 187.500
       Uitgaande van een realisatie van 1.330 uur en        bestuur in gesprek gaan over de
       een formatie van 148 fte, schatten we het risico     haalbaarheid van de
       in op € 375.000.                                     productiviteitsnorm en deze
                                                            eventueel bijstellen.

       Het ICT-landschap, waaronder het zaaksysteem
       LEEF, moet worden aangepast aan de
       veranderende wet- en regelgeving. Daarnaast
       vereist de aansluiting op het digitale stelsel een
       organisatie die geheel digitaal kwalitatieve,        • Werken met een gedegen
       hoogstaande informatie verzamelt en opmaakt.           projectplanning, waarin
       Dit betekent dat (interne) processen en systemen       prioriteiten worden gesteld op
       opnieuw ingericht moeten worden. Ook moeten            basis van beschikbare
  4.                                                                                           € 400.000   H         € 320.000
       er aanpassingen komen om nieuwe data,                  uren/budget.
       noodzakelijk als gevolg van de Omgevingswet, te      • Goed
       kunnen registreren. Omvang van het risico is           verwachtingsmanagement
       moeilijk te bepalen. In 2023 wordt een visie op        richting de deelnemers.
       het ICT-landschap opgesteld. Het AB krijgt deze
       tijdens de vergadering van 11 april 2024 ter
       vaststelling voorgelegd. Schatting risico is €
       400.000.


                                                    Pagina 56 van 62
</pre>

====================================================================== Einde pagina 56 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 57 ======================================================================

<pre>          De Omgevingswet vraagt om een nieuwe manier
          van (samen)werken. Aandachtspunt hierbij is de
          aansluiting tussen het huidige
                                                              • Uitvoeren van strategische
          personeelsbestand en de transitie naar het
                                                                personeelsplanning
  5.      werken onder de Omgevingswet, inhoudelijk                                                € 400.000     M   € 200.000
                                                              • Heroriëntatie van de inzet van
          en/of op houding en gedrag. Het risico bestaat
                                                                het personeel
          dat er sprake is van suboptimaal werken door
          deze verandering. Dit risico wordt ingeschat op €
          400.000.

          In de begroting is een flexibele schil van 15%      Het project Strategische
          opgenomen. Wanneer er naar verhouding meer          Personeelsplanning probeert om
          moet worden ingehuurd, is het risico dat de         een andere manier van werving
          kosten van in inhuur hoger uitvallen dan begroot.   en selectie. Hierbij wordt ingezet
  6.      Wanneer de verhouding 80/20 wordt in plaats         op een stevigere verbinding met      € 280.000     H   € 224.000
          van 85/15, levert dit verhoudingsgewijs 7 fte       opleidingsinstituten en het
          meer inhuur op. Inhuur kosten gemiddeld ca €        verleggen van de koers naar het
          40.000 per jaar meer (per fte), waardoor het        meer zelf vormen en opleiden
          totale risico € 280.000 bedraagt.                   van personeel.

 Totaal                                                                                            € 1.830.000       € 1.119.000




* Bij een hoog risico wordt de financiële impact voor tachtig procent meegenomen, bij een gemiddeld risico voor
vijftig procent en bij een laag risico voor twintig procent.

Op basis van de risico-inventarisatie bedraagt de financiële impact € 1.119.000. Het huidige
weerstandsvermogen van de FUMO is van voldoende omvang, waardoor de FUMO optredende
risico’s kan opgevangen.




                                                       Pagina 57 van 62
</pre>

====================================================================== Einde pagina 57 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 58 ======================================================================

<pre>       Bijlage II: Overzicht taakvelden
                                                                0,4
                                                                                   0,8
                                              0,1            Overhead,                              7,4          8,3         Wonen
            Rekening FUMO      2023                                           Overige baten                                          Totaal
                                            Bestuur        ondersteuning                      Milieu-beheer            en Bouwen
                                                                                en lasten
                                                            organisatie
Personeelskosten               15.670.646        35.000           3.343.214                        12.075.650              216.782
Inbesteding o.b.v. DVO's          546.990                           546.990
Detachering Wetterskip             36.160                                                               36.160
Materiele lasten                3.313.662                        3.313.662
Implementatiekosten               336.323                          336.323
Onvoorzien                        192.032                          192.032
Totaal lasten                  20.095.813        35.000          7.732.221              -          12.111.810              216.782   20.095.813

Baten:
Basistaken                      9.433.557                                                            9.433.557
Aanvullende taken               5.153.932                                                            4.937.151             216.782
Extra taken projecten           4.237.038                                                            4.237.038
Bijdrage implementatiekosten    1.165.780                        1.165.780
Rentebaten                        177.501                          177.501
Totaal baten                   20.167.809             -          1.343.282              -          18.607.745              216.782   20.167.809
Saldo voor vermogensmutaties       71.996

Vermogensmutaties

Saldo na vermogensmutaties        71.996




                                                      Pagina 58 van 62
</pre>

====================================================================== Einde pagina 58 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 59 ======================================================================

<pre>     Bijlage III: Totaalbeeld kwaliteitscriteria
    Nr. Deskundigheid                                                                           Resultaat
      1. Casemanagen                                                                                =
      2. Vergunningverlening bouwen en RO                                                            -
      3. Vergunningverlening milieu
                         • Klasse I en II inrichtingen                                              =
                         • Klasse III inrichtingen                                                  =
                         • Binnen sector procesindustrie                                            >
                         • Binnen sector agrarisch                                                  =
                         • Binnen sector afval                                                      =
      4. Toezicht en handhaving bouwen en RO                                                         -
      5. Toezicht en handhaving milieu
                             •       Klasse I en II inrichtingen                                    =
                             •       Klasse III inrichtingen                                        =
                             •       Binnen sector procesindustrie                                  >
                             •       Binnen sector agrarisch                                        >
                             •       Binnen sector afval                                            >
      6. Toezicht en handhaving bodem                                                                -
      7. Toezicht en handhaving groene wetten                                                       =
      8. Behandelen juridische aspecten vergunningverlening                                         >
      9. Behandelen juridische aspecten handhaving                                                  >
    10. Behandelen juridische aspecten afwijkingsbesluiten                                           -
    11. Ketentoezicht                                                                                -
    12. Buitengewone opsporing milieu (boa’s domein II)                                             =
    13. Bouwfysica                                                                                   -
    14. Brandveiligheid                                                                              -
    15. Constructieve veiligheid                                                                     -
    17. Sloop en asbest                                                                             =
    18. Afvalwater                                                                                   -
    19. Bodem, bouwstoffen, water (activiteiten 1 t/m 3)                                            +/-
    20. Externe veiligheid                                                                          +/-
    21. Geluid                                                                                      >
    22. Groen en ecologie                                                                            -
    23. Luchtkwaliteit                                                                              =
    27. Energie en duurzaamheid                                                                      -


Legenda
Voldoet aan kwaliteitseisen.                                                                        =
Voldoet aan kwaliteitseisen. Uitbesteding aan marktpartijen is volgens KC 2.2 toegestaan.           u
Voldoet aan kwaliteitseisen met uitzondering van kleine tekortkoming(en) in opleiding/kennis.       >
Werkvoorraad beperkt waardoor niet aan frequentie-eis kan worden voldaan.                           +/-
Voldoet niet aan kwaliteitseisen.                                                                    -


                                                     Pagina 59 van 62
</pre>

====================================================================== Einde pagina 59 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 60 ======================================================================

<pre>Hieronder volgt een toelichting op bovenstaande tabel.

2 - Vergunningverlening bouwen en RO
Er voldoet één medewerker volledig aan de kwaliteitseisen. Gelet op de mogelijkheid tot inhuur vinden
we deze kennis vooralsnog voldoende.

3 - Vergunningverlening milieu
Binnen de sector procesindustrie heeft een medewerker niet de basiscursus Wro (bestemming)
gevolgd en de aanvullende kennis op domino-effecten. Verder voldoet hij aan de kwaliteitseisen.

4 - Toezicht en handhaving RO
Gelet op de te uitvoeren basistaken voldoet de FUMO waarschijnlijk niet aan deze criteria aangezien
er geen aanleiding is om medewerkers bijvoorbeeld een aanvullende cursus bouwkunde te
verplichten.

5 - Toezicht en handhaving milieu
Deze afdeling voldoet volledig aan twee van de vijf activiteiten. De uitzonderingen gaan over enkele
onderdelen op het gebied van verdiepende kennis voor het houden van administratief toezicht en
audits. Daarnaast zijn er personele wisselingen geweest.

6 - Toezicht en handhaving bodem
Binnen dit deskundigheidsgebied hebben meerdere personeelswisselingen plaatsgevonden. We
zetten in op opleidingen, cursussen en het opdoen van ervaring om aan de kwaliteitscriteria te
voldoen.

10 - Behandelen juridische aspecten afwijkingsbesluiten
Er is onvoldoende werkvoorraad vanuit de deelnemers voor dit deskundigheidsgebied.

11 - Ketentoezicht
Het ketentoezicht is bij de FUMO in ontwikkeling. De FUMO-medewerkers die toezicht houden naar
aanleiding van ketensignalen, voldoen aan de eisen die gesteld worden bij de
deskundigheidsgebieden Toezicht en handhaving milieu en Buitengewone opsporing milieu, welzijn
en infrastructuur. Het deskundigheidsgebied Ketentoezicht richt zich slechts op twaalf specifieke
activiteiten en koppelt daaraan opleidings- en kennisvereisten. Hoewel nog niet alle twaalf activiteiten
zijn geïmplementeerd binnen de FUMO, voldoen ook nog geen medewerkers hieraan.

13, 14 en 15 - Bouwfysica, Brandveiligheid en Constructieve veiligheid
Als deze werkzaamheden noodzakelijk zijn ter uitvoering van onze basistaken, dan wordt deze
expertise ingehuurd.

18 - Afvalwater
Er zijn enkele tekortkomingen in opleiding en aanvullende kennis. Deze worden ook meegenomen in
het op te stellen plan van aanpak voor kwaliteitscriteria naar aanleiding van de robuustheidscriteria.

19 - Bodem, bouwstoffen, water
Twee personen voldoen volledig aan de basisopleidingsvereisten en de werkervaring. De aanvullende
kennis voldoet nagenoeg, alleen is de werkvoorraad onvoldoende.

21 - Geluid
Een paar medewerkers hebben enkele basiscursussen en/of aanvullende opleidingen nog niet
gevolgd, waardoor dit team niet volledig voldoet aan de gestelde kwaliteitscriteria. Voor zover deze

                                            Pagina 60 van 62
</pre>

====================================================================== Einde pagina 60 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 61 ======================================================================

<pre>raken aan het basistakenpakket, wordt deze meegenomen in het eerdergenoemde plan van aanpak
kwaliteitscriteria naar aanleiding van de robuustheidscriteria.

22 - Groen en ecologie
Voor het deskundigheidsgebied Groen en ecologie (als onderdeel van de vergunningsaanvraag) wordt
de provincie Fryslân om advies gevraagd. Vandaar dat er onvoldoende werkvoorraad is en de FUMO
niet voldoet aan deze kwaliteitscriteria.

27 - Energie en duurzaamheid
Er zijn inmiddels vier toezichthouders actief, die primair werkzaamheden uitvoeren onder dit
deskundigheidsgebied. De medewerkers voldoen op onderdelen al wel aan de gestelde opleidings- en
ervaringsvereisten en voldoen volledig aan de vereisten van aanvullende kennis. Met het huidige team
voldoen we aan de eisen voor bezetting en met het overdragen van de basistaken per 2025, wordt
ook de frequentie verhoogd.




                                          Pagina 61 van 62
</pre>

====================================================================== Einde pagina 61 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 62 ======================================================================

<pre>               Bijlage IV Sisa-bijlage
                                                                                 SiSa bijlage verantwoordingsinformatie 2023 op grond van artikel 3 van de Regeling informatieverstrekking sisa - d.d. 09-03-2024
               Uitkeringscode
 Verstrekker




                                             Juridische
                                Specifieke




                                                          Ontvanger
                                             grondslag
                                uitkering




                                                                                                      Indicator                             Indicator                           Indicator                          Indicator                          Indicator               Indicator
IenW           E93              Regeling specifieke uitkering Interbestuurlijk            Totale besteding (jaar T)              Cumulatieve besteding (t/m jaar     Eindverantwoording (Ja/Nee)
                                programma VTH                                                                                    T)


                                                                                                              Aard controle R                  Aard controle n.v.t.             Aard controle n.v.t.
                                                                                                            Indicator: E93/01                    Indicator: E93/02                Indicator: E93/03
                                                                                          € 491.937                              € 538.817                          Nee
                                                                                          Naam activiteit                        Besteding (jaar T)                 Cumulatieve besteding (t/m jaar
                                                                                                                                                                    T)


                                                                                                          Aard controle n.v.t.                Aard controle n.v.t.                Aard controle n.v.t.
                                                                                                            Indicator: E93/04                  Indicator: E93/05                   Indicator: E93/06
                                                                                        1 Deelname werk- en                      € 32.277                            € 32.277
                                                                                          projectgroepen
                                                                                        2 Aanleveren van data voor het IPB       € 2.332                             € 5.300
                                                                                        3 Scholing en opleiding                  € 57.523                            € 57.523
                                                                                        4 Inzicht in de bestaande vormen         € 4.134                             € 4.134
                                                                                          van bekostiging van de
                                                                                          omgevingsdienst
                                                                                        5 Implementatie van de Landelijke        € 3.021                             € 3.021
                                                                                          Handhavingsstrategie
                                                                                          Omgevingswet
                                                                                        6 Uniforme indeling naar risico van      €0                                  €0
                                                                                          zorgbedrijven (risico ranking)
                                                                                        7 Openbaar maken van definitieve         € 91.743                            € 91.743
                                                                                          handhavingsbeschikkingen Wabo-
                                                                                          inspecties
                                                                                        8 Landelijke arbeidsmarktcampagne        € 201.056                           € 216.532

                                                                                    9 Onderzoek onder het IBP naar               € 8.310                             € 8.310
                                                                                      belangrijke (transitie)opgaven
                                                                                   10 Eén risicoanalyse en uitvoerings-          € 5.830                             € 5.830
                                                                                      en handhavingsplan per
                                                                                      omgevingsdienst
                                                                                   11 Opstellen en uitvoeren van                 € 6.334                             € 6.334
                                                                                      implementatieprogramma
                                                                                   12 Participeren in onderzoek naar             € 2.862                             € 2.862
                                                                                      mandaten
                                                                                   13 Visitaties bij omgevingsdiensten           € 30.934                            € 30.934
                                                                                      en meewerken aan evaluatie van
                                                                                      de pilots
                                                                                   14 Plan van aanpak voor het                   €0                                  €0
                                                                                      inrichten van een systeem van
                                                                                      onderzoeken door ILT naar het
                                                                                      functioneren van het VTH stelsel
                                                                                   15 Materiele kosten (max 10% van              € 45.581                            € 74.017
                                                                                      bedrag genoemd in bijlage 2
                                                                                      SPUK)
EZK            F21              Eenmalige specifieke uitkeringen ten behoeve van      Besteding (jaar T)                         Cumulatieve besteding (t/m jaar     Wordt voldaan aan het             Wordt voldaan aan het               Eindverantwoording (ja/nee)
                                extra ondersteuning voor toezicht op en handhaving                                               T)                                  bepaalde in artikel 6, tweede lid bepaalde in artikel 6, zesde lid,
                                van de energiebesparingsplicht                                                                                                       van de Regeling (ja/nee)          van de Regeling (ja/nee)


                                                                                                              Aard controle R                 Aard controle n.v.t.                    Aard controle R                  Aard controle D2                     Aard controle R
                                                                                                            Indicator: F21/01                  Indicator: F21/02                    Indicator: F21/03                  Indicator: F21/04                  Indicator: F21/05
                                                                                          398.303                                407.138                             Nee                                 Ja                                Nee




                                                                                                                                      Pagina 62 van 62
</pre>

====================================================================== Einde pagina 62 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 63 ======================================================================

<pre>CONTROLEVERKLARING VAN DE ONAFHANKELIJKE ACCOUNTANT

Aan het algemeen bestuur van gemeenschappelijke regeling Fryske Utfieringstsjinst Miljeu en Omjouwing

Verklaring over de in de jaarstukken opgenomen jaarrekening 2023

Ons oordeel
Wij hebben de jaarrekening 2023 van de gemeenschappelijke regeling Fryske Utfieringstsjinst Miljeu en
Omjouwing te Grou gecontroleerd.

Naar ons oordeel geeft de in de jaarstukken opgenomen jaarrekening een getrouw beeld van zowel de grootte
en de samenstelling van de baten en lasten over 2023 als van het vermogen van gemeenschappelijke regeling
Fryske Utfieringstsjinst Miljeu en Omjouwing op 31 december 2023 in overeenstemming met het Besluit
begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV).

De jaarrekening bestaat uit:
• Het overzicht van baten en lasten over 2023.
• De balans per 31 december 2023.
• De toelichting met een overzicht van de gehanteerde grondslagen voor financiële verslaggeving en andere
    toelichtingen, waaronder de rechtmatigheidsverantwoording van het dagelijks bestuur over de financiële
    rechtmatigheid van baten, lasten en balansmutaties over 2023.
• De SiSa-bijlage met de verantwoordingsinformatie over specifieke uitkeringen.
• De bijlage met het overzicht van de gerealiseerde baten en lasten per taakveld.

De basis voor ons oordeel
Wij hebben onze controle uitgevoerd volgens Nederlands recht, waaronder ook de Nederlandse
controlestandaarden, het Besluit accountantscontrole decentrale overheden (Bado), het normenkader dat is
vastgesteld door het algemeen bestuur op 19 oktober 2023 en het Controleprotocol Wet normering
topinkomens (WNT) 2023 vallen. Onze verantwoordelijkheden op grond hiervan zijn beschreven in de sectie
‘Onze verantwoordelijkheden voor de controle van de jaarrekening’.

Wij zijn onafhankelijk van gemeenschappelijke regeling Fryske Utfieringstsjinst Miljeu en Omjouwing zoals
vereist in de Verordening inzake de onafhankelijkheid van accountants bij assurance-opdrachten (ViO) en
andere voor de opdracht relevante onafhankelijkheidsregels in Nederland. Verder hebben wij voldaan aan de
Verordening gedrags- en beroepsregels accountants (VGBA).

Wij vinden dat de door ons verkregen controle-informatie voldoende en geschikt is als basis voor ons oordeel.

Informatie ter ondersteuning van ons oordeel
Wij hebben onze controlewerkzaamheden bepaald in het kader van de controle van de jaarrekening als geheel
en bij het vormen van ons oordeel hierover. Onderstaande informatie ter ondersteuning van ons oordeel en
onze bevindingen moeten in dat kader worden bezien en niet als afzonderlijke oordelen of conclusies.

Materialiteit
Op basis van onze professionele oordeelsvorming hebben wij de materialiteit voor de jaarrekening als geheel
bepaald op € 200.000. De bij onze controle toegepaste goedkeuringstolerantie bedraagt voor fouten 1% en voor
onzekerheden 3% van de totale lasten inclusief toevoegingen aan reserves, zoals voorgeschreven in artikel 2 lid
1 Bado. Daarbij zijn voor de controle van de in de jaarrekening opgenomen WNT-informatie de
materialiteitsvoorschriften gehanteerd zoals vastgelegd in het Controleprotocol WNT 2023. Wij houden ook
rekening met afwijkingen en/of mogelijke afwijkingen die naar onze mening voor de gebruikers van de
jaarrekening om kwalitatieve redenen materieel zijn, zoals ook bedoeld in artikel 3 Bado.


Eshuis Registeraccountants B.V.
Algemene voorwaarden / Handelsregister K.v.K. Enschede nr. 08151214
</pre>

====================================================================== Einde pagina 63 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 64 ======================================================================

<pre>Wij zijn met het algemeen bestuur overeengekomen dat wij aan u tijdens onze controle geconstateerde
afwijkingen boven de € 10.000 rapporteren alsmede kleinere afwijkingen die naar onze mening om kwalitatieve,
SiSa- of WNT-redenen relevant zijn.

Naleving anticumulatiebepaling WNT niet gecontroleerd
In overeenstemming met het Controleprotocol WNT 2023 hebben wij de anticumulatiebepaling, bedoeld in
artikel 1.6a WNT en artikel 5, lid 1, sub n en o Uitvoeringsregeling WNT, niet gecontroleerd. Dit betekent dat wij
niet hebben gecontroleerd of er wel of niet sprake is van een normoverschrijding door een leidinggevende
topfunctionaris vanwege eventuele dienstbetrekkingen als leidinggevende topfunctionaris bij andere WNT-
plichtige instellingen, alsmede of de in dit kader vereiste toelichting juist en volledig is.

Verklaring betreffende overige door wet- of regelgeving gestelde vereisten

Wij hebben onderzocht of de baten en lasten, alsmede de balansmutaties met betrekking tot specifieke
uitkeringen als bedoeld in artikel 17 Financiële-verhoudingswet (hierna: de specifieke uitkeringen) rechtmatig
tot stand zijn gekomen. In de jaarrekening is verantwoordingsinformatie opgenomen over deze specifieke
uitkeringen (de SiSa-bijlage).

Naar ons oordeel zijn de baten en lasten, alsmede de balansmutaties over 2023 met betrekking tot de specifieke
uitkeringen in alle van materieel belang zijnde aspecten rechtmatig tot stand gekomen in overeenstemming met
de vereisten aan de specifieke uitkeringen bij en krachtens artikel 58a BBV en de Financiële-verhoudingswet -
Regeling Informatieverstrekking SiSa.

Het is onze verantwoordelijkheid een redelijke mate van zekerheid te krijgen voor ons oordeel dat de baten en
lasten, alsmede de balansmutaties over 2023 met betrekking tot de specifieke uitkeringen in alle van materieel
belang zijnde aspecten rechtmatig tot stand gekomen in overeenstemming met de vereisten aan de specifieke
uitkeringen bij en krachtens artikel 58a BBV en de Financiële-verhoudingswet - Regeling Informatieverstrekking
SiSa. Wij hebben onze controle uitgevoerd volgens Nederlands recht, waaronder de Nederlandse
controlestandaarden, het Besluit accountantscontrole decentrale overheden (Bado) en de Nota Verwachtingen
Accountantscontrole 2023, zoals opgenomen in de Nota procedure aanlevering SiSa-verantwoordingsinformatie
2023 in bijlage 2 van de Regeling Informatieverstrekking SiSa. Wij hebben bij de controle van de baten en lasten,
alsmede de balansmutaties met betrekking tot specifieke uitkeringen dezelfde materialiteit toegepast als bij de
controle van de jaarrekening.

Onze controle bestond onder andere uit:
• Het identificeren en inschatten van de risico’s dat baten en lasten alsmede de balansmutaties met
   betrekking tot de specifieke uitkeringen als gevolg van fouten of fraude niet in alle van materieel belang
   zijnde aspecten rechtmatig tot stand zijn gekomen, het in reactie op deze risico’s bepalen en uitvoeren van
   controlewerkzaamheden en het verkrijgen van controle-informatie die voldoende en geschikt is als basis
   voor ons oordeel.
• Het verkrijgen van inzicht in de interne beheersing die relevant is voor de controle met als doel
   controlewerkzaamheden te selecteren die passend zijn in de omstandigheden. Deze werkzaamheden
   hebben niet als doel om een oordeel uit te spreken over de effectiviteit van de interne beheersing van de
   gemeenschappelijke regeling.
• Het evalueren of de baten en lasten alsmede de balansmutaties met betrekking tot de specifieke
   uitkeringen in alle van materieel belang zijnde aspecten rechtmatig tot stand zijn gekomen.




2024.257                                                                                                         2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 64 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 65 ======================================================================

<pre>Verklaring over de in de jaarstukken opgenomen andere informatie

Naast de jaarrekening en onze controleverklaring daarbij, omvatten de jaarstukken andere informatie, die
bestaat uit:
• Het jaarverslag, waaronder de programmaverantwoording en de paragrafen.

Op grond van onderstaande werkzaamheden zijn wij van mening dat de andere informatie met de jaarrekening
verenigbaar is en geen materiële afwijkingen bevat.

Wij hebben de andere informatie gelezen en hebben op basis van onze kennis en ons begrip, verkregen vanuit
de jaarrekeningcontrole of anderszins, overwogen of de andere informatie materiële afwijkingen bevat. Met
onze werkzaamheden hebben wij voldaan aan de vereisten in de Nederlandse Standaard 720. Deze
werkzaamheden hebben niet dezelfde diepgang als onze controlewerkzaamheden bij de jaarrekening.

Het dagelijks bestuur is verantwoordelijk voor het opstellen van de andere informatie, waaronder het
jaarverslag in overeenstemming met het BBV.

Beschrijving van verantwoordelijkheden met betrekking tot de jaarrekening

Verantwoordelijkheden van het dagelijks bestuur en het algemeen bestuur voor de jaarrekening
Het dagelijks bestuur is verantwoordelijk voor het opmaken en getrouw weergeven van de jaarrekening in
overeenstemming met het BBV. Het dagelijks bestuur is ook verantwoordelijk voor de financiële rechtmatigheid
van de in de jaarrekening verantwoorde baten en lasten alsmede de balansmutaties, in overeenstemming met
de begroting en met de in de relevante wet- en regelgeving opgenomen bepalingen, waaronder verordeningen,
zoals opgenomen in het normenkader dat is vastgesteld door het algemeen bestuur op 19 oktober 2023.

In dit kader is het dagelijks bestuur tevens verantwoordelijk voor een zodanige interne beheersing die het
dagelijks bestuur noodzakelijk acht om het opmaken van de jaarrekening en de naleving van die relevante wet-
en regelgeving en de naleving van het normenkader voor de financiële rechtmatigheid mogelijk te maken
zonder afwijkingen van materieel belang als gevolg van fouten of fraude.

Bij het opmaken van de jaarrekening moet het dagelijks bestuur de veronderstellingen inzake de financiële
risico’s in relatie tot de financiële positie onderbouwen en afwegen of Fryske Utfieringstsjinst Miljeu en
Omjouwing in staat is de financiële risico’s vanuit de reguliere exploitatie en onverwachte tegenvallers
financieel op te vangen zonder tussenkomst van de toezichthouder. Het dagelijks bestuur moet gebeurtenissen
en omstandigheden waardoor gerede twijfel zou kunnen bestaan of de financiële risico’s kunnen worden
opgevangen toelichten in de jaarrekening.

Het algemeen bestuur is verantwoordelijk voor het vaststellen van het normenkader voor de financiële
rechtmatigheid en het uitoefenen van toezicht op het proces van financiële verslaggeving van Fryske
Utfieringstsjinst Miljeu en Omjouwing.

Onze verantwoordelijkheden voor de controle van de jaarrekening
Onze verantwoordelijkheid is het zodanig plannen en uitvoeren van een controleopdracht dat wij daarmee
voldoende en geschikte controle-informatie verkrijgen voor het door ons af te geven oordeel.

Onze controle is uitgevoerd met een hoge mate maar geen absolute mate van zekerheid waardoor het mogelijk
is dat wij tijdens onze controle niet alle materiële fouten en fraude ontdekken.




2024.257                                                                                                     3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 65 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 66 ======================================================================

<pre>Afwijkingen kunnen ontstaan als gevolg van fraude of fouten en zijn materieel indien redelijkerwijs kan worden
verwacht dat deze, afzonderlijk of gezamenlijk, van invloed kunnen zijn op de economische beslissingen die
gebruikers op basis van deze jaarrekening nemen. De materialiteit beïnvloedt de aard, timing en omvang van
onze controlewerkzaamheden en de evaluatie van het effect van onderkende afwijkingen op ons oordeel.

Wij hebben deze accountantscontrole professioneel kritisch uitgevoerd en hebben waar relevant professionele
oordeelsvorming toegepast in overeenstemming met de Nederlandse controlestandaarden, het Bado, het
normenkader dat is vastgesteld door het algemeen bestuur op 19 oktober 2023 en het Controleprotocol Wet
normering topinkomens (WNT) 2023, ethische voorschriften en de onafhankelijkheidseisen. Onze controle
bestond onder andere uit:
• Het identificeren en inschatten van de risico’s dat de jaarrekening afwijkingen van materieel belang bevat
    als gevolg van fouten of fraude, het in reactie op deze risico’s bepalen en uitvoeren van
    controlewerkzaamheden en het verkrijgen van controle-informatie die voldoende en geschikt is als basis
    voor ons oordeel. Bij fraude is het risico dat een afwijking van materieel belang niet ontdekt wordt groter
    dan bij fouten. Bij fraude kan sprake zijn van samenspanning, valsheid in geschrifte, het opzettelijk nalaten
    transacties vast te leggen, het opzettelijk verkeerd voorstellen van zaken of het doorbreken van de interne
    beheersing.
• Het verkrijgen van inzicht in de interne beheersing die relevant is voor de controle met als doel
    controlewerkzaamheden te selecteren die passend zijn in de omstandigheden. Deze werkzaamheden
    hebben niet als doel om een oordeel uit te spreken over de effectiviteit van de interne beheersing van
    Fryske Utfieringstsjinst Miljeu en Omjouwing.
• Het evalueren van de geschiktheid van de gebruikte grondslagen voor financiële verslaggeving, de gebruikte
    financiële rechtmatigheidscriteria en het evalueren van de redelijkheid van schattingen door het dagelijks
    bestuur en de toelichtingen die daarover in de jaarrekening staan.
• Het vaststellen dat de door het dagelijks bestuur gehanteerde veronderstellingen aanvaardbaar zijn inzake
    de afweging dat Fryske Utfieringstsjinst Miljeu en Omjouwing in staat is de financiële risico’s vanuit de
    reguliere exploitatie en onverwachte tegenvallers financieel op te vangen zonder tussenkomst van de
    toezichthouder. Tevens het op basis van de verkregen controle-informatie vaststellen of er gebeurtenissen
    en omstandigheden zijn waardoor gerede twijfel zou kunnen bestaan omtrent de financiële positie. Als wij
    concluderen dat er een onzekerheid van materieel belang bestaat, zijn wij verplicht om aandacht in onze
    controleverklaring te vestigen op de relevante gerelateerde toelichtingen in de jaarrekening. Als de
    toelichtingen inadequaat zijn, moeten wij onze verklaring aanpassen. Onze conclusies zijn gebaseerd op de
    controle-informatie die verkregen is tot de datum van onze controleverklaring. Toekomstige gebeurtenissen
    of omstandigheden kunnen echter van materiële betekenis zijn voor de financiële positie van Fryske
    Utfieringstsjinst Miljeu en Omjouwing.
• Het evalueren van de presentatie, structuur en inhoud van de jaarrekening en de daarin opgenomen
    toelichtingen.
• Het evalueren of de jaarrekening een getrouw beeld geeft van de onderliggende transacties en
    gebeurtenissen.

Gegeven onze eindverantwoordelijkheid voor het oordeel zijn wij verantwoordelijk voor de controle van de
jaarrekening van Fryske Utfieringstsjinst Miljeu en Omjouwing, rekening houdend met de invloed daarop van de
aard en de significantie van de activiteiten van uitvoeringsorganisaties ten behoeve van Fryske Utfieringstsjinst
Miljeu en Omjouwing. Op basis hiervan hebben wij de aard en omvang bepaald van de uit te voeren
werkzaamheden ten aanzien van deze uitvoeringsorganisaties.




2024.257                                                                                                       4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 66 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 67 ======================================================================

<pre>Wij communiceren met het algemeen bestuur onder andere over de geplande reikwijdte en timing van de
controle en over de significante bevindingen die uit onze controle naar voren zijn gekomen, waaronder
eventuele significante tekortkomingen in de interne beheersing.

Groningen, 11 juli 2024

Eshuis Registeraccountants B.V.
Was getekend: drs. E. Vriesen RA




2024.257                                                                                                5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 67 =================================================================

<br><br>