<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Een verkenning van politieke betrokkenheid in Fryslân
inwoners over de belangrijkste thema’s en hun deelname                                                                                                    Factsheet

Met twee verkiezingen in aantocht rijst de vraag: hoe betrokken zijn de inwoners van Fryslân bij de politiek? Wat           De bijbehorende publicatie
vinden zij belangrijke thema’s, waarom stemmen ze wel of niet, en wat vinden zij van hun invloed op lokaal en landelijk     biedt extra cijfers en
beleid? In deze factsheet zetten we de belangrijkste inzichten op een rij.                                                  aanvullende verdieping.




Belangrijkste maatschappelijke thema’s voor inwoners van Fryslân
Inwoners is gevraagd naar wat zij zien als de drie belangrijkste onderwerpen voor Fryslân. 'Wonen voor jongeren' werd het vaakst genoemd, gevolgd door de stikstofcrisis en
de toekomst van de gezondheidszorg. Hoewel deze top vijf grotendeels overeenkomt tussen verschillende groepen, zijn er enkele opvallende verschillen op basis van leeftijd
en opleidingsniveau. Zo vinden jongeren bereikbaarheid en immigratie belangrijker dan landbouw en zorg, terwijl 75-plussers juist de toekomst van de gezondheidszorg
bovenaan zetten.



Figuur 1
De vijf belangrijkste onderwerpen die in Fryslân
spelen volgens inwoners van Fryslân
Inwoners mochten maximaal drie onderwerpen kiezen.                                                                          2040
                                                                                                                            Ook is gekeken naar de verwachtingen voor de
                                                                                                                            toekomst. Inwoners van Fryslân denken dat het
                                                                                                                            in 2040 vooral slechter zal gaan met de bestaans-
                                                                                                                            zekerheid en betaalbaarheid, zorg, vergrijzing,
                                                                                                                            het klimaat en de woningmarkt. Dit zijn ook de
                      31%                        25%             24%                    24%                      22%
                                                                                                                            thema’s – met uitzondering van vergrijzing – waar-
        Wonen                     Sitikstofcrisis         Toekomst           Functioneren               Toekomst            op volgens hen nu al ingezet moet worden voor
     voor jongeren                                     gezondheidszorg       woningmarkt                landbouw            een leefbaar Fryslân in 2040.

Bron: Panel Fryslân (2025), Planbureau Fryslân
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Betrokkenheid bij verkiezingen                                                          Betrokkenheid bij de landelijke en lokale overheid
Inwoners van Fryslân gaan over het algemeen iets vaker stemmen dan de rest van          Uit onderzoek blijkt dat het vertrouwen van inwoners van Fryslân in de landelijke overheid
Nederland. Voor hen zijn de belangrijkste motivaties om te stemmen: het belang van      fors is gedaald in 2025, terwijl het vertrouwen in de gemeente relatief stabiel is gebleven.
stemmen voor de democratie, een gevoel van verantwoordelijkheid en de opvatting         Verder vindt een meerderheid van de inwoners van Fryslân dat de provincie te weinig
dat stemmen een plicht is. Hierin zijn verschillen zichtbaar op basis van leeftijd en   aandacht en investeringen krijgt van de Rijksoverheid. Bijna de helft is het oneens met de
opleidingsniveau.                                                                       stelling dat Den Haag weet wat er in Fryslân speelt.


Figuur 2                                                                                Figuur 3
De vijf belangrijkste redenen om                                                        Aandeel inwoners van Fryslân dat zich vertegen-
te stemmen voor inwoners van Fryslân                                                    woordigd voelt in de landelijke politiek en media
Inwoners mochten meerdere onderwerpen kiezen.                                           Inwoners mochten maximaal drie onderwerpen kiezen.

        Ik vind het belangrijk                                                                      Fryslân krijgt te weinig
                                                57%                                                                               14%               38%                            44%
          voor de democratie                                                                 aandacht in de landelijke media

  Ik voel me verantwoordelijk                                                            De Nederlandse overheid investeert
                                            55%                                                                                  6%     23%                          59%
              om te stemmen                                                             te weinig geld en middelen in Fryslân

         Ik vind dat stemmen                                                                       De Nederlandse regering
                                          46%                                                                                                 49%                      29%               12%
                  een plicht is                                                                 weet wat er speelt in Fryslân

        Ik wilde mijn mening                                                                          Fryslân krijgt te weinig
                                    32%                                                                                          11%          27%                            57%
                 laten horen                                                                aandacht in de landelijke politiek

      Ik wilde er voor zorgen
                                  23%                                                                             (Helemaal mee) eens   Niet oneens, niet eens   (Helemeel mee) eens      Weet ik niet
      dat de juiste partij won


Bron: Panel Fryslân (2025), Planbureau Fryslân                                          Bron: Panel Fryslân (2025), Planbureau Fryslân


Opkomstpercentages van Tweede Kamer- en gemeenteraadsverkiezingen laten zien            De inwoners van Fryslân geven aan betrokken te willen worden bij het maken van lokaal
dat 20 tot 45 procent van de stemgerechtigden niet stemt. Landelijk onderzoeken         beleid. Een kleine meerderheid wil graag betrokken worden bij gemeentelijk beleid en
laten een samenhang zien tussen niet-stemmen en bijvoorbeeld gezondheid,                ruim een derde bij provinciaal beleid. Ook hierbij zien we verschillen op basis van leeftijd
eenzaamheid en werkeloosheid. Verder laten ze zien dat de beweegredenen om              en opleidingsniveau.
niet te stemmen voortkomen vanuit politieke negativiteit en interesse, een gebrek
aan politieke kennis, en situationele redenen.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>                   Belangrijkste bevindingen:

                   Wonen voor jongeren, stikstof, zorg, klimaat, de woningmarkt en bestaanszekerheid en betaalbaarheid zijn
                   nu én richting 2040 de belangrijkste thema’s, al verschillen accenten per groep.

                   Inwoners van Fryslân gaan vooral stemmen omdat ze dit belangrijk voor de democratie vinden, vanuit
                   verantwoordelijkheid en/of plicht.

                   Er zijn verschillende factoren die bijdragen aan niet-stemmen; bijvoorbeeld weinig kennis over de
                   verkiezingen en minder brede welvaart.

                   Er is een dalend vertrouwen in de landelijke overheid en de inwoners van Fryslân voelen zich landelijk
                   onvoldoende gehoord.

                   De wens tot betrokkenheid bij het maken van lokaal beleid biedt kansen voor versterking van de
                   democratie; de representatie van verschillende groepen is ook hier een aandachtspunt.




                                                              Auteurs                         Met medewerking van
Planbureau Fryslân
                                                              Mandy Bosma                     Bernard Boorsma
Prins Hendrikstraat 8
                                                              Jolijn Hutjes                   Siebren Kooistra
8911 BK Leeuwarden
                                                                                              Ymko Braaksma
(058) 234 85 00
                                                              Eindredactie
info@planbureaufryslan.nl
                                                              Stephanie Brands
www.planbureaufryslan.nl


                            © Planbureau Fryslân, 2025. Verveelvoudigen is toegestaan, mits Planbureau Fryslân als bron wordt vermeld.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>