<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>                   Kaderbrief 2019 – 2023
                          FUMO




Grou, maart 2018
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Inhoud
1.        Voorwoord .................................................................................................................................. 3
2.        Inleiding ...................................................................................................................................... 4
3.        Waar komt de FUMO vandaan…? ............................................................................................ 4
4.        Externe ontwikkelingen ............................................................................................................ 6
5.        Organisatorische ontwikkelingen ............................................................................................ 9
6.        Financieel kader en meerjarenperspectief ............................................................................ 12
6.1.      Financieel kader ........................................................................................................................ 12
6.2.      Investeringsprogramma ............................................................................................................. 13
6.3.      Meerjarenperspectief ................................................................................................................. 14
7.        Financieel beleid ...................................................................................................................... 16
7.1.      Risicomanagement .................................................................................................................... 16
7.2.      Wijzigingen financieel beleid ..................................................................................................... 16
7.3.      Verslaggevingsvoorschriften ..................................................................................................... 17
7.4.      Kwaliteitsaudits .......................................................................................................................... 17
Bijlage 1: uitgangspunten financieel kader en nadere motivering ................................................ 18
Bijlage 2: risico-analyse 2018 ............................................................................................................ 20




Kaderbrief 2019 - 2023                                                                                                                                    2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>    1. Voorwoord

Voor u ligt de eerste kaderbrief van de FUMO. Deze brief borduurt voort op de visie van de FUMO,
zoals vastgesteld door het Algemeen Bestuur van de FUMO op 29 juni 2017 en de uitkomsten van de
bestuursconferentie FUMO van 25 januari 2018.

Sinds de start in 2014 kent het financiële beeld bij de FUMO een zeker grillig karakter. Waar over het
startjaar en het jaar 2015 een zeer fors overschot werd gerealiseerd van ruim een miljoen euro, is
sinds het begrotingsjaar 2016 sprake van een te krappe begroting. In financiële zin staat de FUMO er
momenteel niet goed voor. Het weerstandsvermogen is verdampt en er zit spanning tussen de
wensen van de deelnemers en de daarvoor ter beschikking gestelde structurele middelen.

De FUMO bevindt zich middenin een doorontwikkelingstraject dat zich uitstrekt tot 2020. De
moeizame startjaren laten we daarmee gestaag achter ons. Onder de vlag van FUMO 2.0 wordt op
vele vlakken gewerkt aan de organisatie die toekomstbestendig zijn deelnemers helpt in het mooi,
schoon en veilig houden van Fryslân.

Met deze kaderbrief geeft het Dagelijks Bestuur (DB) van de FUMO invulling aan zijn wens de
deelnemers meer te betrekken bij de langere termijnontwikkeling van de FUMO, ook in financiële zin.
De in deze brief geschetste koers leidt per saldo tot een uitzetting van de begroting van de FUMO om
de organisatie financieel weer gezond te krijgen en de FUMO op een normale manier in staat te
stellen de wensen van de deelnemers uit te voeren.

Gelijktijdig moet geconstateerd worden dat de omgeving van de FUMO verre van stabiel is. Forse
veranderingen, met potentieel aanzienlijke gevolgen voor de FUMO, staan voor de deur. Op de korte
termijn laat zich onder andere de invloed van het Besluit VTH (vergunningverlening, toezicht &
handhaving) het meeste gelden. Op de langere termijn in ieder geval de Omgevingswet. Veel van die
veranderingen vergen beleidsstandpunten van de deelnemers die momenteel nog niet voorhanden
zijn. Dat maakt verdere ontwikkeling van de FUMO complex. Deze kaderbrief kan om die reden dan
ook nog geen financiële consequenties aan veel van die externe veranderingen toekennen.

We hopen als DB van de FUMO dat u met deze brief in staat bent een afgewogen oordeel te vellen
over die koers en het bijbehorende beroep op uw financiële middelen. We gaan er bovendien vanuit
dat deze brief u helpt bij het aangeven van richting op de externe ontwikkelingen die nu en de
komende periode aan uw, én de deur van de FUMO kloppen.


Marga Waanders
Voorzitter van de FUMO




Kaderbrief 2019 - 2023                                                                                   3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>    2. Inleiding

De kaderbrief 2019-2023, waarin tevens een meerjarenperspectief is opgenomen, is een van de
stappen in de verbetering van de begrotingscyclus van de FUMO. Hij komt voort uit het omvangrijke
ontwikkeltraject dat momenteel onder de naam “FUMO 2.0” wordt uitgevoerd. De externe
ontwikkelingen die het bestuur van de FUMO op de middellange termijn ziet aankomen staan in deze
brief opgenomen. De kaderbrief wordt jaarlijks geactualiseerd en kan leiden tot aanpassingen in het
financieel kader. Deze aanpassingen worden vervolgens meegenomen in de begroting.

Dit is de eerste kaderbrief van de FUMO. Het is de bedoeling deze voortaan, voorafgaande aan de
begroting, in het algemeen bestuur (AB) van de FUMO van december te agenderen.

Opbouw kaderbrief
In hoofdstuk 3 wordt allereerst een korte beschrijving gegeven van de achtergrond van de FUMO.
Deze kaderbrief wordt immers naar de raden (en provinciale staten (PS) en het algemeen bestuur
(AB) van het Wetterskip) toegezonden in een periode waarin veel raadsleden, als gevolg van de
gemeenteraadsverkiezingen, voor het eerst met de FUMO worden geconfronteerd.

In hoofdstuk 4 van deze kaderbrief wordt ingegaan op de belangrijkste externe ontwikkelingen. Voor
zover mogelijk worden hierbij ook de financiële gevolgen hiervan aangegeven. In hoofdstuk 5 zijn de
organisatorische ontwikkelingen beschreven. Het financieel kader en de uitwerking daarvan in
meerjarenperspectief is in hoofdstuk 6 opgenomen. Tenslotte zijn in hoofdstuk 7 de ontwikkelingen op
financieel beleid weergegeven.

Proces van kader naar begroting
De in deze kaderbrief geformuleerde kaders zijn richtinggevend voor het dagelijks bestuur (DB) bij het
opstellen van de conceptbegroting. Het DB stelt binnen deze kaders een conceptbegroting 2019 op
die, na de DB-vergadering in maart, aan de raden, PS en het AB van het Wetterskip wordt gezonden.
De raden, PS en het AB van het Wetterskip hebben dan gelegenheid om zienswijzen in te dienen ten
aanzien van de kaderbrief en de conceptbegroting. Op 29 juni 2018 kunnen de kaderbrief en de
begroting in het AB worden vastgesteld, waarna voor 1 augustus 2018 verzending van de begroting
naar het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties kan plaatsvinden.

Deze eerste kaderbrief wordt dus gelijktijdig met de begroting voor het AB van de FUMO
geagendeerd. In de komende jaren zal de kaderbrief voorafgaand aan het opstellen van de begroting
in het AB worden geagendeerd, zodat in een vroegtijdig stadium de uitgangspunten voor de
(meerjaren-)begroting worden vastgesteld.



    3. Waar komt de FUMO vandaan…?
Als één van de 29 “regionale uitvoeringsdiensten” (hierna: RUD) in Nederland, startte de FUMO op 1
januari 2014. Regionale uitvoeringsdiensten vinden hun grondslag in bestuurlijke afspraken tussen
VNG, IPO en Rijk van 2009. Daarin werd afgesproken dat de uitvoering van een aantal milieutaken
van gemeenten en provincies zou worden geconcentreerd bij regionale uitvoeringsdiensten. Deze
taken noemt men ook wel: de basistaken. Deze afspraken vloeiden weer voort uit de ernstige
incidenten van destijds als de vuurwerkramp in Enschede en de Volendambrand in café Het Hemeltje.
Daarop volgde de roep om vermindering van versnippering van (vooral) toezicht en handhaving op het
brede terrein van het milieu en verbetering van de kwaliteit ervan.

De FUMO is een gemeenschappelijke regeling met als deelnemers alle gemeenten in Fryslân, de
provincie Fryslân en het Wetterskip. De FUMO is werkzaam op het terrein van milieu en omgeving. De
FUMO verwerkt meldingen, verstrekt vergunningen of adviseert de deelnemers daarover. Ook houdt
de FUMO toezicht en handhaaft ze wet- en regelgeving. De taken van de FUMO kunnen worden
onderverdeeld in 3 categorieën:
    -   De basistaken (zie hiervoor)



Kaderbrief 2019 - 2023                                                                               4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>    -    De plustaken (voornamelijk andere milieutaken die provincie of gemeenten bij de FUMO
         neerleggen)
    -    De incidentele opdrachten
De FUMO heeft geen zelfstandige bevoegdheden, maar adviseert de deelnemers, dan wel treedt zelf
op in mandaat namens de deelnemers.
De FUMO beleefde een moeizame start. In het bedrijfsplan van 2012, waarop de FUMO werd
gebaseerd, waren onrealistische productienormen opgenomen. Enerzijds was een (veel) te
rooskleurig beeld geschetst van het aantal productieve uren dat elke FUMO-medewerker per jaar kon
realiseren (1.400 productieve uren). Anderzijds waren de normtijden voor de verschillende producten
(m.n. vergunningen, meldingen, toezichts- en handhavingsacties) veel te krap berekend. Deze laatste
normen – ook wel bekend als de Fryske Norm – waren gemiddeld zo’n 20% krapper dan de normen
die landelijk waren ontwikkeld voor RUD’s. Bovendien bleek bij de start van de FUMO dat de inbreng
van taken, mensen en middelen vanuit de gemeenten uiteindelijk aanzienlijk minder was dan waarop
het bedrijfsplan was gebaseerd.

In de jaren na de start ontstond in onvoldoende mate een vruchtbare werkrelatie tussen FUMO en
deelnemers. FUMO was niet in staat de in het bedrijfsplan geschetste verwachtingen waar te maken.
Zowel bij de FUMO(-medewerkers) als bij de deelnemers ontstond bijgevolg frustratie en verzuurden
de verhoudingen.

Nadat het AB, in het voorjaar van 2016, constateerde dat het zo niet langer kon, werd – op 2 februari
2017 – een brede bestuursconferentie georganiseerd waarin alle AB-leden met hun ambtenaren
discussieerden over de noodzakelijke nieuwe koers voor de FUMO. Die is uiteindelijk vastgesteld in
de AB-vergadering van 29 juni 2017 (Visie FUMO 2.0: het verhaal van de FUMO). In dezelfde
vergadering werd ook het omvangrijke veranderprogramma (de ontwikkelagenda) vastgesteld,
alsmede de daarvoor benodigde middelen. De oorspronkelijke productienormen zouden worden
herijkt. Bovendien zou de FUMO meer gericht moeten zijn op het bereiken van bestuurlijk gewenste
effecten op milieu- en omgevingsgebied in Fryslân en meer risicogestuurd moeten gaan werken.
Bestuurders spraken met elkaar af dat het FUMO-werk voor de basistaken vooral Fryslânbreed moet
worden ingevuld via een Fryslânbreed uitvoeringsprogramma dat de deelnemers gezamenlijk
vaststellen. Milieurisico’s houden zich immers niet aan gemeentegrenzen.

Op 25 januari jl. vond wederom een bestuursconferentie plaats waarbij bestuurders verder richting
gaven aan de tussenuitkomsten van de ontwikkelagenda. Daarin werd onder andere als koers
vastgesteld dat de bedrijfsvoering én het onderdeel Vergunningen structurele (financiële) versterking
behoeft. Met betrekking tot Toezicht en Handhaving achtte men de tijd voor budgettaire verhogingen
nog niet rijp: eerst zien wat uit het Fryslânbrede uitvoeringsprogramma komt. Ook wenste men het
inmiddels tot “0” geslonken weerstandvermogen van de FUMO in tranches tot een acceptabel niveau
terug te brengen.




Kaderbrief 2019 - 2023                                                                                  5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>    4. Externe ontwikkelingen

In dit hoofdstuk zijn de voor de FUMO relevante autonome externe ontwikkelingen en eventuele
beleidsmatige afwegingen/speerpunten van deelnemers aangegeven.

Besluit VTH
Per 1 juli 2017 is het wijzigingsbesluit omgevingsrecht in werking getreden, meestal aangeduid als
Besluit VTH (Vergunningverlening, Toezicht en Handhaving). In het Besluit wordt expliciet
aangegeven welke activiteiten door de omgevingsdienst moeten worden uitgevoerd. De impact van
het Besluit VTH kan van gemeente tot gemeente verschillen en is mede afhankelijk van een aantal
factoren:
    -    de samenstelling van het gemeentelijke inrichtingenbestand en welke activiteiten door die
         inrichtingen worden uitgevoerd
    -    de mate waarin al basistaken door de FUMO worden uitgevoerd
    -    en eigen gemeentelijke keuzes ten aanzien van de overgang van personeel naar de FUMO.

Een ander belangrijk aandachtspunt is de vraag in hoeverre een gemeente voor de resterende
milieutaken kan voldoen aan de kwaliteitscriteria Frysk Peil F1. In de kwaliteitscriteria zijn
voorwaarden aangegeven over de kennis en ervaring die verwacht wordt van medewerkers voor de
basistaken. Een belangrijke voorwaarde is ook de frequentie-eis. Dat gaat over het aantal keren dat
de kennis en ervaring in een jaar moet worden toegepast.

Uit een eerste inventarisatie blijkt dat de tendens is dat enkele gemeenten alle basistaken bij de
FUMO zullen onderbrengen, maar dat het merendeel van de gemeenten de resterende taken zelf wil
blijven uitvoeren met inachtneming van de kwaliteitscriteria. Het uitzoeken van de gevolgen per
gemeente is tijdrovend en ingewikkeld. Het vraagt een nauwkeurige inventarisatie van de activiteiten
van de bedrijven in een gemeente.
Voor de FUMO is van belang dat duidelijk wordt welke taken en bedrijven worden overgedragen,
wanneer dat zal gebeuren en wat de consequentie voor de FUMO (aantal medewerkers) is. Er is een
project opgestart om de implementatie van het Besluit VTH voor te bereiden.

Financiële consequenties
De financiële consequenties zullen fors zijn. Zodra de organisatorische impact (overgang van
medewerkers) en financiële impact duidelijk is zal door middel van een begrotingswijziging de
geldstromen duidelijk worden gemaakt.

Wet natuurbescherming
Op 1 januari 2017 zijn de Boswet, Flora- en Faunawet en de Natuurbeschermingswet samengevoegd
in één nieuwe wet, de Wet natuurbescherming (Wnb). De provincies krijgen dan de volledige regie
over het natuurbeleid in de regio; een groot deel van de bevoegdheden (vergunningverlening, toezicht
en handhaving) die nog bij het rijk lag is aan hen overgedragen. De provincie heeft toezicht en
handhaving van de zogenaamde groene wetten belegd bij de FUMO. Beleid en vergunningverlening
voert de provincie in eigen beheer uit.
De provincie heeft de ambitie om deze taken op een hoger niveau uit te voeren dan voorheen het
geval was. Zij heeft dan ook een beleidskader Wnb en natuurvisie opgesteld, en maatregelen en
instrumentarium voor biodiversiteit ontwikkeld. De inzet is een sterke, robuuste natuur, met intrinsieke
waarde.

Financiële consequenties
Samen met de provincie wordt bekeken in hoeverre de nieuwe wetgeving gevolgen heeft voor de
toezichtscapaciteit en de daarmee samenhangende kosten.

De omgevingsdienst als BOA-werkgever
De FUMO beschikt over buitengewoon opsporingsambtenaren (BOA’s). Boa’s worden naast
bestuursrechtelijke handhavingstaken ingezet op strafrechtelijke handhaving en heeft voor toezicht en
handhaving betrekking op het vlak van Milieu, Welzijn en Infrastructuur. In geval van FUMO betekent
dat twee werkvelden, namelijk inzet op “grijze handhaving” (milieu (inrichtingen), bouw en bodem) en
op de groene wetten, de Landschapsverordening en de provinciale milieuverordening (PMV).


Kaderbrief 2019 - 2023                                                                                 6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>Landelijk is de landelijke handhavingsstrategie (LHS) ontwikkeld. De gemeenten hebben het verzoek
gekregen om de LHS te implementeren. Door invoering van de nieuwe regelgeving zal de BOA-
capaciteit toenemen. Ook kwalitatief is een ontwikkeling vereist (verplichte her- en bijscholing).

De inzet van de BOA volgt uit de systematiek van de LHS en is losgekoppeld van individuele
opdrachten van opdrachtgevers. Deze LHS-gestuurde inzet vergt een gemeenschappelijke
financiering waarbij niet per definitie een vaste inzet per opdrachtgever wordt geborgd. Het betreft
inzet voor zogenaamde niet-inrichtinggebonden taken.

Financiële consequenties
Door de implementatie van de landelijke handhavingsstrategie (LHS) wordt een uitbreiding van de
BOA capaciteit voorzien. De omvang van de uitbreiding is nog niet duidelijk en in eerste instantie
worden enkele medewerkers extra opgeleid voor deze taak. Er wordt nog geen verhoging van de
budgetten voorgesteld, omdat in de uitwerking van een Fryslânbreed programma deze
werkzaamheden zullen worden meegenomen.

Asbestsanering
Het toetsen van de melding en het toezicht op asbestsanering is een basistaak. Bij de FUMO is vanaf
de start het toezicht op asbestsanering als plustaak aangemerkt aangezien de niet-inrichtinggebonden
basistaken per abuis niet in de dienstverleningsovereenkomsten voor basistaken waren opgenomen.
Het toezicht op asbestsanering is mede hierdoor niet door alle deelnemers aan de FUMO
overgedragen. Met de implementatie van het Besluit VTH zal asbestsanering als basistaak worden
meegenomen.

Asbestdaken
In 2024 komt er een landelijk verbod (op grond van de Wet milieubeheer) op aanwezigheid van
asbestdaken in de gebouwde omgeving. De FUMO zal samen met haar opdrachtgevers nadenken
over hoe we voor tijdige naleving van het verbod kunnen zorgen. Tijdige naleving, dat wil zeggen
eerder dan 2024, is wenselijk met het oog op het voorkomen van illegaliteiten en
handhavingstrajecten. De verwachting is dat, gezien het verbod op asbestdaken, het aantal
saneringen de komende jaren sterk zal toenemen.

Financiële consequenties
Voor de taken met betrekking tot asbestsanering die overgaan naar de FUMO zal in nauw overleg met
de opdrachtgevers worden gekeken naar de financiële en personele consequenties die dit met zich
meebrengt. Hierover is op dit moment nog geen duidelijkheid. Dit wordt in de totale aanpak van het
Besluit VTH meegenomen. Daarbij zal ook een inschatting voor de benodigde capaciteit voor de
toename van asbestsaneringen worden gemaakt.

De Omgevingswet
Zoals bekend worden verschillende wetten samengevoegd tot één Omgevingswet, al met al een grote
wetgevingsoperatie. Met de instrumenten van de Omgevingswet kunnen beleid en uitvoering beter
worden afgestemd op de achterliggende bedoeling van de wet: het gebruik van de leefomgeving, op
een manier die recht doet aan het maatschappelijk belang en het gemeentelijke maatwerk. De datum
van behandeling van de vier uitvoeringsbesluiten en de invoeringswet zou in 2017 plaatsvinden, maar
is uitgesteld. De verwachte invoeringsdatum is nu 2021.
De wet betekent dat de huidige taken anders (meer integraal en in samenhang) zullen worden
uitgevoerd en er mogelijk nieuwe taken naar de FUMO komen. De wet heeft bovendien grote impact
op de manier waarop de opdrachtgevers/eigenaren en de FUMO met data en ICT zullen omgaan.

Verandering van huidige taken
Door de Omgevingswet wordt een verschuiving van vergunningplicht naar meldingsplicht verwacht.
De vergunningen die overblijven zijn complexer en moeten bovendien in een kortere tijd worden
verleend. Meldingen moeten aan de hand van nieuwe regelgeving worden getoetst. Vanwege de
vermindering van algemene regelgeving is de verwachting dat daarnaast een grotere rol voor
handhaving met nog meer aandacht voor maatwerk ontstaat. Dit vraagt om ontwikkeling van expertise
en competenties van de medewerkers.




Kaderbrief 2019 - 2023                                                                                 7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>Financiële consequenties
De FUMO volgt de ontwikkelingen rondom de Omgevingswet zo goed mogelijk en gaat in 2018 een
impactanalyse opstellen. In de ontwikkelagenda FUMO 2.0 is rekening gehouden met een bedrag van
€ 50.000 voor de impactanalyse. De implementatiekosten zijn nog niet bekend en zijn afhankelijk van
de taken die bij de FUMO worden belegd.

Ontwikkelingen toetsing en vergunningen: conjunctuurgevoeligheid
Volgens de decemberraming van 2017 groeit de Nederlandse economie in 2018 met 3%. Het is
bekend dat hoogconjunctuur bouwactiviteiten en groei van bedrijven aanjaagt. Het is dan ook te
verwachten dat het aantal meldingen en vergunningaanvragen met de economische groei meestijgt.
Behoudend geredeneerd zou dat ook 3% kunnen zijn, maar vermoedelijk is dat meer omdat zowel
privé als bedrijfs- investeringen niet alleen afhankelijk zijn van de beschikbaarheid van kapitaal, maar
ook van vertrouwen in toekomstige economische ontwikkeling. En ook het vertrouwen van
consumenten en ondernemers blijft groeien.

Financiële consequenties
Voor het bepalen van de capaciteit voor de afdeling vergunningverlening worden normen gehanteerd.
De eventuele financiële consequenties die een gevolg zijn van een toename in de aantallen
aanvragen zullen tijdig worden aangegeven, waarbij de bestaande uitgangspunten (normstelling)
zullen worden geëvalueerd.

Brzo-inrichtingen
Bedrijven die werken met grote hoeveelheden gevaarlijke stoffen en/of deze in opslag hebben vallen
onder de werking van het Besluit risico's zware ongevallen 1999 (Brzo). In Nederland zijn dat ruim 400
bedrijven, variërend van complexe chemische procesindustrie -raffinaderijen- tot eenvoudige
opslagbedrijven. Van de 29 regionale uitvoeringsdiensten (RUD’s) in Nederland hebben zich zes
gespecialiseerd in Brzo. De omgevingsdienst Groningen (ODG) is aangewezen als één van de zes
Brzo RUD’s. De ODG stuurt en coördineert het toezicht op de Brzo-bedrijven in de provincies
Groningen, Drenthe en Fryslân en de FUMO heeft de milieutaken van BRZO-inrichtingen aan de
Omgevingsdienst Groningen overgedragen. Met de provincie wordt overleg gevoerd over de invulling
van de dienstverleningsovereenkomst. Vooruitlopend op de definitieve afspraken is in het
meerjarenperspectief in deze kaderbrief het aantal provinciale inrichtingen met de 11 BRZO-
inrichtingen verminderd tegen de kostprijs per inrichting.




Kaderbrief 2019 - 2023                                                                                     8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>    5. Organisatorische ontwikkelingen

In dit hoofdstuk zijn de voor de FUMO relevante autonome organisatorische en eventuele
organisatorische speerpunten van deelnemers aangegeven.

Ontwikkelagenda FUMO 2.0
Zoals in hoofdstuk 3 is aangegeven voert de FUMO een omvangrijk veranderprogramma uit; de
ontwikkelagenda FUMO 2.0. In de ontwikkelagenda zijn de veranderopgaven geordend in vijf
programma’s:
   I.   Begroten en verantwoorden
  II.   Besturen
 III.   Basis op orde
 IV.    Werken aan de toekomst
  V.    Verbinden

De voortgang van het programma FUMO 2.0 wordt regelmatig gemonitord. Er zijn geen bijzondere
(financiële) ontwikkelingen.

Een begroting nieuwe stijl en de P&C-cyclus zijn ontwikkeld en worden geïmplementeerd. In de
bestuursconferentie van 25 januari 2018 zijn enkele richtinggevende uitspraken gedaan met
betrekking tot de uitgangspunten voor de begroting. De daaruit voortvloeiende financiële
consequenties zijn in het meerjarenperspectief meegenomen.
Het ontwikkelprogramma Besturen werkt een nieuwe governance structuur uit dat als sturingsmodel
kan worden toegepast. Daarnaast wordt gewerkt aan het vormgeven van het eigenaarschap, het
versterken van de opdrachtgever/opdrachtnemer relatie en de vereenvoudiging van de mandatering.
Binnen het programma Basis op orde wordt vooral gewerkt aan:
    - het sturings- en verantwoordingsinformatiesysteem
    - het financieel informatiesysteem
    - het eenduidig beschrijven en verbeteren van producten en processen

Het op orde brengen van de informatiesystemen moet helpen om op efficiënte wijze snel en tijdig
betrouwbare informatie intern en extern beschikbaar te stellen. De verwachting is dat begin 2019 de
nodige slagen zijn gemaakt. Daarnaast wordt in het programma Basis op orde gewerkt aan een
eenduidig uitvoeringskader en de strategische personeelsplanning (zie hierna).
In het programma Werken aan de toekomst wordt voor 2019 een eerste versie van een Fryslânbreed
programma opgesteld. Daarnaast wordt invulling gegeven aan het begrip regiogericht werken en de
voorbereiding op de Omgevingswet.
Al de ontwikkelprogramma’s hebben veel raakvlakken. In het programma verbinden wordt door middel
van casussen en casustafels de samenwerking binnen de FUMO en tussen de deelnemers en de
FUMO versterkt.

Automatisering: project LIS
Vanaf mei 2017 werkt de FUMO met een nieuw informatiesysteem voor het registreren van de
werkzaamheden voor vergunningverlening, toezicht en handhaving. De implementatie van het nieuwe
systeem is projectmatig opgepakt onder de naam project Leefinformatiesysteem (LIS). Het nieuwe
systeem moet leiden tot een eenduidige manier van werken en het realiseren van betrouwbare
rapportages. De implementatie van het LIS is weerbarstig. Enerzijds omdat datakwaliteit vanuit het
verleden onvoldoende eenduidig was en daarmee ook in het nieuwe systeem onvoldoende eenduidig
kon worden gemigreerd. Anderzijds loopt de (uit)bouw van het LIS in de tijd onvoldoende synchroon
met de verbetering van de FUMO-processen en -producten. Bovendien had en heeft de leverancier
moeite met de tijdige en juiste oplevering van de verschillende modules. De FUMO streeft ernaar die
opstartproblemen in 2018 achter de rug te hebben.

Nadat het LIS bij de FUMO naar behoren draait zal worden nagegaan of de data naar de deelnemers
kan worden ontsloten, zodat ook zij gebruik kunnen maken van de vastleggingen. Het is op dit
moment nog niet duidelijk hoe dit proces vorm zal krijgen in relatie tot de deelnemers (vraag –



Kaderbrief 2019 - 2023                                                                            9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>aanbod). Eventuele financiële consequenties van deze nieuwe fase zijn derhalve ook nog niet
meegenomen.

De digitale overheid
De ambities van de Omgevingswet - snellere besluitvorming, simpele procedures, meer
burgerparticipatie en meer ruimte voor initiatiefnemers - vragen bij de betrokken organisaties om een
andere kijk op informatievoorziening. Om te komen tot ketenpartnerschap, het proactief digitaal
beschikbaar stellen van informatie en het delen van databases zijn er landelijke afspraken en
methodieken gemaakt. Deze krijgen vorm in het digitaal stelsel.
De aansluiting op het digitale stelsel vereist een organisatie die geheel digitaal kwalitatieve,
hoogstaande informatie verzamelt en opmaakt. De infrastructuur die de FUMO nu heeft, is gericht op
de huidige manier van werken, en zal dus moeten worden aangepast. Dit vraagt na het afronden van
de implementatie van het nieuwe zaaksysteem LIS (zie hiervoor bij het project LIS) en het proces van
uniformering als onderdeel van FUMO 2.0 om het (her)inrichten van een aantal (interne) processen en
systemen.

Hierbij is de informatiebeveiliging van groot belang. Informatiebeveiliging gaat over fysieke -,
organisatorische - en technische maatregelen. In de Baseline informatiebeveiliging gemeenten (BIG)
staat op hoofdlijnen beschreven op welke manier gemeenten hun informatiebeveiliging inrichten. In
2013 hebben alle Nederlandse gemeenten en in het verlengde daarvan de gemeenschappelijke
regelingen zich gecommitteerd aan de BIG als normenkader voor informatiebeveiliging.

Financiële consequenties
Momenteel komt de basis die onder onze informatiehuishouding wordt gelegd grotendeels tot stand
met behulp van externe ondersteuning (provincie Fryslân). Datakwaliteit en informatieveiligheid
vragen echter om permanente aandacht. Daarom zal met ingang van 2018 een data-analist aan
worden gesteld, die zorgt voor permanente aandacht en een kwalitatieve impuls op het gebied van
informatieveiligheid en datakwaliteit, naast het informeren en analyseren over de betrouwbaarheid van
de digitale informatie. Daarnaast zal de digitale overheid in de komende jaren nieuwe investeringen
vragen die nog niet te voorzien zijn.

Huisvesting
De FUMO huurt het kantoorpand van de gemeente Leeuwarden. In de loop van 2018 wenst de
gemeente als eigenaar het pand te verduurzamen. Dit heeft de nodige consequenties voor de FUMO,
want zowel de buiten-, als de binnenkant zal worden aangepakt. Hoogstwaarschijnlijk is het
noodzakelijk dat de FUMO-medewerkers tijdelijk elders worden gehuisvest.
In de loop van 2018 zal een huisvestingsplan worden opgesteld waarin het huisvestingsconcept, de
benodigde arbeidsplekken en inrichting en de aanpak en kosten worden uitgewerkt. Onzekere factor
hierbij is de gevolgen van het Besluit VTH. Het effect van de invoering van het Besluit VTH op het
benodigde aantal medewerkers van de FUMO is nog niet duidelijk. Voor het maken van keuzes voor
tijdelijke en definitieve huisvesting is duidelijkheid echter wel vereist.

Financiële consequenties
De FUMO hanteert het uitgangspunt dat de inrichting door de FUMO wordt bekostigd. Deze
investering is geraamd op € 400.000 en wordt in 10 jaar afgeschreven. Het huisvestingsrisico is in de
risico-analyse meegenomen.


De ontwikkeling van het personeelsbestand
Zoals ook in de bestuursrapportage 2017 is aangegeven geeft de ontwikkeling van het
personeelsbestand reden tot zorg. Het aantrekken van nieuwe medewerkers via het reguliere
wervings- en selectiebeleid van de FUMO (adverteren en zoeken naar personeel dat al aan de
functie-eisen voldoet) voldoet nauwelijks meer. Als gevolg van de aantrekkende economie is het voor
m.n. de specialistische functies uiterst moeilijk intern personeel te werven. Hierdoor wordt in
toenemende mate gebruik gemaakt van inhuur. Bij alle omgevingsdiensten in Nederland speelt deze
problematiek. Op een drietal vlakken zorgt dit voor problemen. Allereerst is de inhuur uiteraard
duurder. Daarnaast zorgt de vele inhuur voor extra inwerkverlies en een groter risico op fouten in de
operaties als gevolg van vele wisselingen en inwerkproblemen. Ten slotte zet deze trend spanning op



Kaderbrief 2019 - 2023                                                                               10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>de ontwikkeling als organisatie, nu inhuur per definitie niet gebonden is aan de organisatie, maar aan
de klus.

De FUMO is om die reden de werving, selectie en ontwikkeling van personeel aan het herijken. Vanuit
het ontwikkelprogramma Basis op Orde, project Kwaliteit en inzetbaarheid medewerkers is een
Strategische Personeelsplanning (SPP) opgesteld voor de FUMO. Het doel van de SPP is om de
verwachte veranderingen in de omgeving en het werk dusdanig in kaart brengen dat inzicht wordt
verkregen in wat de FUMO kan doen om daar met de personele bezetting op aan te blijven sluiten. De
resultaten van de SPP worden vertaald in een personeelsplan waarin de benodigde acties voor de
komende drie jaar staan verwoord.
Verder wordt gewerkt aan een steviger verbinding met opleidingsinstituten en het verleggen van de
koers naar het meer zelf vormen en opleiden van personeel. Het rendement van deze strategische
koerswijziging zal nog de nodige tijd op zich laten wachten. Tot dan zal de koers blijven dat we
operationele gaten zoveel mogelijk vullen met inhuur.

Financiële consequenties
Voor de inspanningen die nodig zijn om invulling te geven aan de strategische personeelsplanning is
in het meerjarenperspectief € 25.000 per jaar opgenomen (als onderdeel van het opleidingsbudget).
Daarnaast wordt voor de jaren 2019 en 2020 rekening gehouden met een fors percentage aan inhuur
(25%). Voor de jaren vanaf 2021 wordt in het meerjarenperspectief rekening gehouden met een
flexibele schil van 15%.




Kaderbrief 2019 - 2023                                                                               11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>    6. Financieel kader en meerjarenperspectief

6.1. Financieel kader

Wijze van kostennormering
In de bestuursconferentie van 25 januari 2018 is richting gegeven aan de te hanteren kaders voor de
begroting 2019. Ten opzichte van de vorige begrotingen zijn de financiële kaders geëvalueerd en
aangepast. Zo zijn er nieuwe meer reële normen voor productiviteit, tijdsbesteding aan producten en
verwachte aantallen geformuleerd. In de bijlage zijn de uitgangspunten in detail weergegeven.

Wijze van financiering
De wijze van financiering van de basistaken en de plustaken is gewijzigd ten opzichte van voorgaande
jaren. Basis blijft de bedrijvenlijst per deelnemer als input voor de financiering. En naar aanleiding van
de bestuursconferentie wordt voor toezicht en handhaving het bestaande budget aangehouden. Voor
de invulling van de controlewerkzaamheden is het budget leidend.


De wijziging van de financieringssystematiek heeft betrekking op het toerekenen van de vaste lasten.
In de GR van de FUMO is aangegeven op welke wijze de kosten over de deelnemers worden
verdeeld. Voor de basistaken wordt een kostprijs per inrichting berekend en voor de plustaken wordt
een uurtarief berekend. Vanaf 2015 wordt (o.b.v. een AB-besluit van juni 2015) voor plustaken met
een gedifferentieerd uurtarief gewerkt. Er zijn vier uurtarieven, afhankelijk van het niveau van de
taakuitvoering.

In deze begroting is de grondslag voor de financiering en tariefstelling gewijzigd. De vaste lasten zijn
toegerekend aan de basistaken. Zonder deze wijziging zou het uurtarief voor de plustaken van de
FUMO zodanig stijgen dat een substantiële vermindering van de afname van die plustaken door de
deelnemers reëel is. Een dergelijke vermindering zou op zichzelf weer leiden tot een afbouw van de
FUMO met bijbehorende frictiekosten en daarmee haaks staan op het streven de FUMO op te
bouwen tot goede, financieel gezonde, dienstverlener aan de deelnemers Overigens is deze insteek
in lijn met de gedachte die het AB in juni 2015 heeft verwoord:
“Het inbrengen van extra plustaken - en daarmee een daling van de uurtarieven en dus de bijdragen van de
deelnemers - zou verder gestimuleerd worden wanneer de nu te hanteren tarieven verder verlaagd zouden
kunnen worden. Dat zou kunnen plaatsvinden door een groter deel van de overheadkosten aan de basistaken toe
te rekenen. De gedachte hierachter is dat de FUMO is opgericht voor de uitvoering van het basistakenpakket en
dat het verdedigbaar is de overhead dan ook voor een groter deel toe te rekenen aan de basistaken .”

Met de deelnemers zijn dienstverleningsovereenkomsten over de basistaken gesloten. Voor veel
deelnemers zijn tevens afspraken via een dienstverleningsovereenkomst gemaakt over plustaken.
Voorstel is om vanaf 2019 de plustaken onder voorwaarden af te rekenen op basis van gerealiseerde
uren. De voorwaarden zullen in 2018 worden uitgewerkt.


Indexering: loon- en prijscompensatie
Voor de kostenopbouw van de programmabegroting 2019 - 2023 is het voorstel om de
uitgangspunten van het Centraal Plan Bureau (CPB) te gebruiken. Deze index wordt door veel RUD’s
gehanteerd. Het CPB geeft in de laatste prognose in de Midden Lange Termijn Verkenning (oktober
2017) een indicatie voor de prijsontwikkeling voor de komende jaren. Voor de RUD is de indexering
van ‘de loonvoet sector overheid’ en van ‘de prijs netto materiële overheidsconsumptie’ relevant. Het
CPB geeft hiervoor de volgende indexpercentages aan:




Kaderbrief 2019 - 2023                                                                                     12
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>Indexering                                             Index/jaar
                                                       2018 2019 2020 2021 2022* 2023*
Loonvoet sector overheid                                 3,1    3,9    4,0    3,3     3,3     3,3
Prijs netto materiële overheidsconsumptie (imoc)         1,5    1,6    1,7    1,9     1,9     1,9
Gewogen gemiddelde                                       2,8    3,4    3,5    3,0     3,0     3,0
*) de jaren 2022 en 2023 gelijk gesteld aan 2021

Bron: MEV, CBP oktober 2017

De lasten in de begroting van de FUMO zijn voor 80% gerelateerd aan de loonvoet sector overheid en
voor 20% aan de prijs netto materiële overheidsconsumptie. Hiermee wordt de gemiddelde index van
de FUMO-begroting voor 2019 3,4%.


Bijdrage deelnemers
De bijdrage voor de begroting 2019 wordt per opdrachtgever voor de basistaken bepaald op basis van
de omvang van de verwachte werkzaamheden. De omvang van de werkzaamheden wordt ingeschat
met behulp van normen en het aantal inrichtingen per 1 januari 2018, waarbij voor toezicht en
handhaving het huidige budget wordt aangehouden.
Voor de plustaken wordt per opdrachtgever onder voorwaarden de bijdrage bepaald op het aantal
verwachte af te nemen uren. Bij een ongewijzigd takenpakket zal de bijdrage van de deelnemers als
gevolg van de voorgestelde loon- en prijsontwikkelingen in 2019 met 3,4% worden verhoogd.



6.2. Investeringsprogramma

Investeringen en afschrijvingen
                                    Jaar van       Oorspronkelijke Afschrijvings
Omschrijving                        investering    investering        termijn    Afschrijving per jaar
Aanpassen kantoor Grou 2014                   2014           128.670           6                21.445
Diverse investeringen 2016                    2016             20.000          8                  2.500
Meetapparatuur                                2017             20.000          5                  4.000
Meetbus                                                        21.990          8                  2.749
Inrichting kantoor Grou, raming               2018           400.000          10                40.000
                                                                                                70.694
Financieringskosten FUMO 2.0                                                                    50.000
                                                                                               120.694



De gemeente Leeuwarden zal als eigenaar het kantoor van de FUMO in 2018 verduurzamen.
Tegelijkertijd zal de FUMO zorgen voor een nieuwe inrichting. Een groot deel van het meubilair is aan
vervanging toe.
De FUMO heeft eind 2017 een lening aangetrokken. Hoewel de financieringskosten momenteel erg
laag zijn (rente is negatief, zodat de lening geld oplevert) is in het meerjarenperspectief rekening
gehouden met een rentepercentage van 2%.




Kaderbrief 2019 - 2023                                                                                    13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>6.3. Meerjarenperspectief

Hieronder is de ontwikkeling van de deelnemersbijdragen in hoofdlijnen aangegeven (inclusief
indexering). Als basis is de begroting 2018 gehanteerd.




De lasten en baten in het meerjarenperspectief zijn opgebouwd uit de volgende kostensoorten:

Meerjarenperspectief
                                                     2018, excl
                                                     wijziging             2019     2020     2021     2022     2023
    LASTEN                                           Bedragen x € 1.000

1. Loonkosten primair proces                                 7.124         8.556    8.444    8.154    8.154    8.154
2. Loonkosten management en bedrijfsvoering                  1.405         1.851    1.851    1.851    1.851    1.851
3. Bedrijfsvoeringskosten materieel                          2.230         2.209    2.209    2.209    2.209    2.209
4. Secundaire arbeidsvoorwaarden (opleidingen etc)             367          456      456      456      456      456
5. Onvoorzien                                                     65        180      180      180      120      120
6. Budget voor ontwikkelkosten                                    0          50       50       50       50       50
7. Kapitaallasten                                                 23        121      121      121      121      121
8. Opbouwen weerstandsvermogen                                    0         327      327      327        0        0
9. Implementatiekosten (oud)                                   868          647      453      453      453        0
10. Egalisatie implementatiekosten FUMO 2.0                                   0        0        0        0        0
    Totaal lasten exclusief indexering                      12.083        14.396   14.091   13.801   13.414   12.961
11. Indexering in euro's                                          0           0      874     1.269    1.675    2.092
    Totaal lasten inclusief indexering                      12.083        14.396   14.965   15.070   15.088   15.053
    BATEN
12. Bijdragen uit incidentele opdrachten                          0         567      600      600      600      600
13. Deelnemersbijdrage, inclusief indexering                12.083        13.830   14.365   14.470   14.488   14.453
    Indexering in euro's                                          0         433      874     1.269    1.675    2.092
    Deelnemersbijdragen, exclusief indexering               12.083        13.396   13.491   13.201   12.814   12.361
    SALDO BATEN EN LASTEN                                         0           0        0        0        0        0




Kaderbrief 2019 - 2023                                                                                           14
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>De wijzigingen voor de jaren 2019 en verder komen voort uit de externe en organisatorische
ontwikkelingen, alsmede aan de nieuwe normen die voor de begroting worden gehanteerd. In bijlage 1
is het financieel kader met een motivering van de belangrijkste gewijzigde uitgangspunten
opgenomen.
Hieronder zijn de mutaties ten opzichte van 2018 toegelicht:

Ad 1 Loonkosten primair proces
De loonkosten bestaan uit salariskosten en kosten van inhuur. De kosten stijgen als gevolg van:
    - De aanpassing van de productiviteitsnorm van 1.400 uur per fte naar 1.280 uur in 2019.
       Daarna loopt de productiviteitsnorm in stappen op naar 1.340 uur;
    - De aanpassing van de normtijden in een nieuwe Fryske norm voor toetsing en
       vergunningverlening en specialistisch advies. Voor toezicht en handhaving geldt ook een
       nieuwe fryske norm, maar daar is door het algemeen bestuur aangeven dat vooralsnog het
       budget leidend is;
    - De aanpassing van het percentage flexibele schil. In 2018 werd nog uitgegaan van 5%, voor
       de jaren 2019 en 2020 van 25%, en vanaf 2021 is gerekend met 15%;
    - De planningswerkzaamheden die coördinatoren verrichten zijn ingaande 2019 als niet-
       declarabele uren meegenomen. Dit betreft 700 uur per fte;
    - Vanaf 2019 wordt structureel rekening gehouden met extra opdrachten van circa € 600.000.
       De daarmee samenhangende loonkosten primair proces van circa € 400.000 zijn als last
       meegenomen.

Ad 2 Loonkosten management en bedrijfsvoering
De loonkosten management en bedrijfsvoering bestaan uit salariskosten en kosten van inhuur. De
kosten stijgen als gevolg van uitbreiding met circa 5 fte voor IT, HRM, frontoffice en P&C
ondersteuning. Tevens wordt rekening gehouden met 15% flexibele schil. Tot en met 2018 werd voor
bedrijfsvoering geen rekening gehouden met inhuur.
Het uitgangspunt blijft dat maximaal 24% van de totale formatie indirecte functies betreft. Dit
uitgangspunt is geformuleerd in het bedrijfsplan van de FUMO in 2012 en is gebruikelijk voor de
branche. Voor 2019 komt het percentage uit op 22%.

Ad 3 Bedrijfsvoeringskosten materieel
De bedrijfsvoeringskosten zijn iets afgenomen door de verwachting dat de licentiekosten zullen
afnemen. De kosten van het nieuwe zaaksysteem zijn lager. Als uitgangspunt is gehanteerd dat de in
de bedrijfsvoeringskosten begrepen inbestedingsovereenkomsten met de gemeente Leeuwarden en
provincie Fryslân gelijk blijven.

Ad 4 Secundaire arbeidsvoorwaarden
De uitgangspunten voor de opleidingskosten (2%) en de overige secundaire arbeidsvoorwaarden zijn
gelijk gehouden (2%)..

Ad 5 Onvoorzien
Om fluctuaties in de exploitatie op te vangen is de post onvoorzien verhoogd tot € 180.000. Vanaf
2022 is voor onvoorzien € 120.000, gebaseerd op een in de branche gebruikelijk percentage van de
totale lasten (circa 1%).

Ad 6 Budget voor ontwikkelkosten
In het meerjarenperspectief is € 50.000 aan ruimte opgenomen voor nieuwe ontwikkelingen.
Afgelopen jaren is gebleken dat continu ontwikkelingen zijn op wet- en regelgeving.

Ad 7 Kapitaallasten
De kapitaallasten bestaan uit afschrijvingskosten en financieringskosten (rente). Door de verwachte
investeringen in de inrichting stijgen de afschrijvingskosten met € 40.000. Op basis van een globale
berekening van de aan te trekken lening zijn de rentelasten verhoogd met € 50.000. Er is rekening
gehouden met een rentepercentage van 2%.




Kaderbrief 2019 - 2023                                                                                 15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>Ad 8 Opbouwen weerstandsvermogen
Om als FUMO over voldoende weerstandsvermogen te beschikken is rekening gehouden met het drie
jaar lang sparen van € 327.000 per jaar. De totale benodigde omvang van het weerstandsvermogen is
gebaseerd op een risico-analyse.

Ad 9 Implementatiekosten (oud)
De implementatiekosten (ontwikkelingskosten) van de FUMO zijn eenmalige kosten die aan de
implementatie van de FUMO zijn gerelateerd en bestaan uit ICT-kosten en algemene
implementatiekosten, en de ontwikkelkosten van FUMO 2.0. De totale implementatiekosten worden
geëgaliseerd en zijn als een langlopende vordering van FUMO op de deelnemers op de balans van de
FUMO opgenomen. Terugbetaling door de deelnemers vindt plaats via een opslag op het tarief
gedurende de eerste vijf jaren (voor de ICT-kosten) en gedurende de eerste zes jaren (voor de
algemene implementatiekosten). Deze ontwikkelingskosten worden via een opslag van 2018 tot en
met 2022 gedekt.

Ad 11 Egalisatie implementatiekosten FUMO 2.0
In de bestuursconferentie van 25 januari 2018 is aangegeven dat voor de tijdelijke (extra) stijging van
de lasten een egalisatie kan worden overwogen. In deze kaderbrief (en ook in de ontwerpbegroting
2019) is deze optie niet verwerkt. Het betreft namelijk een complex geheel om die berekening te
maken. De lasten wijzigen namelijk niet alleen door nieuwe uitgangspunten, maar ook door autonome
ontwikkelingen zoals wijzigingen in het aantal inrichtingen, de aan de FUMO opgedragen taken, en
aan wijziging als gevolg van loon- en prijsindexatie. Hierdoor ontbreekt een goede grondslag om per
jaar de extra kosten van de nieuwe uitgangspunten te berekenen en is vanuit rechtmatigheidsoogpunt
egalisatie niet mogelijk.

Ad 11 Indexering in euro’s
De in paragraaf 6.1 aangegeven indexering is gevolgd. Voor 2019 is de indexering toegepast op de
afzonderlijke kostenposten. Voor de jaren vanaf 2020 is de indexering afzonderlijk weergegeven.

Ad 12 Bijdragen uit incidentele opdrachten
Vanaf 2019 wordt in het meerjarenperspectief jaarlijks rekening gehouden met circa € 600.000 aan
opbrengsten uit incidentele opdrachten.

Ad 13 Deelnemersbijdrage, inclusief indexering
Het saldo van de kosten en de bijdrage uit incidentele opdrachten betreft de deelnemersbijdrage. Het
verloop is inclusief en exclusief indexering weergegeven in de tabel.



    7.   Financieel beleid

In dit hoofdstuk wordt het financieel beleid van de FUMO toegelicht, waarbij ontwikkelingen voor 2019
worden geschetst.


7.1. Risicomanagement
In januari 2018 heeft een nieuwe inventarisatie naar de risico’s plaatsgevonden. In de bijlage is de
geactualiseerde inventarisatie opgenomen.

7.2. Wijzigingen financieel beleid
De FUMO heeft de voor gemeenschappelijke regelingen geldende verordeningen en regelingen
vastgesteld. In het najaar van 2018 zal het treasurystatuut en de controleverordening worden
geactualiseerd. Jaarlijks wordt het normenkader rechtmatigheid vastgesteld.




Kaderbrief 2019 - 2023                                                                                 16
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>7.3. Verslaggevingsvoorschriften
De wijzigingen in de verslaggevingsvoorschriften BBV van 2017 zijn al in de begroting 2018 verwerkt.
Nieuwe wijzigingen in de verslaggeving zijn voor 2019 niet voorzien.
De indeling van de begroting wordt gewijzigd en meer in lijn gebracht met de organisatiestructuur van
de FUMO. De programma’s in de begroting 2019 wordt per afdeling ingedeeld.

7.4. Kwaliteitsaudits
De FUMO wil zelf vaststellen dat de afgesproken procedures worden nageleefd. Dit gebeurt voor de
getrouwheid en rechtmatigheid van baten en lasten door het opstellen en uitvoeren van een
interncontroleplan. Voor de procedures in het primair proces zal een kwaliteitsaudit worden
uitgevoerd, nadat de procedures goed zijn beschreven. Naar verwachting zal de kwaliteitsaudit in de
tweede helft van 2018 aanvangen, doorlopend in 2019.




Kaderbrief 2019 - 2023                                                                                17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>Bijlage 1: uitgangspunten financieel kader en nadere motivering

In grote lijnen zijn de nieuwe in de begroting 2019 en verder te hanteren uitgangspunten als volgt:
    - Productiviteitsnorm vanaf 2018 1.265 uur oplopend tot 1.340 uur vanaf 2021. Tevens is per
         coördinator voor de coördinatiewerkzaamheden 700 uur als indirect aangehouden. Voor
         Toezicht en Handhaving is naar aanleiding van de bestuursconferentie van 25 januari 2018
         geen budgetverhoging toegepast.
    - Nieuwe Fryske norm, in lijn met gemiddelde andere RUD’s, effect +30% ten opzichte van
         huidige norm. Voor Toezicht en Handhaving is geen budgetverhoging als gevolg van de
         nieuwe Fryske norm toegepast.
    - Afdeling bedrijfsvoering op kwalitatief en kwantitatief niveau brengen, max 24% van de
         formatie. Aanvulling nodig op gebied van I&A, P&C, Secretariaat: +5 FTE.
    - Personeelsformatie: verhouding vast/flexibel wordt 85/15 voor het primair proces en 85/15
         voor bedrijfsvoering. Tot 2021 voor het primair proces 75/25.
    - Inbestedingsovereenkomsten met provincie Fryslân en gemeente Leeuwarden: als
         uitgangspunt genomen dat de kosten gelijk blijven, ongeacht de keuze die wordt gemaakt
         (voortzetting, andere contractant, in eigen beheer). Het contract met de provincie Fryslân
         wordt in 2018 geëvalueerd waarbij in het meerjarenperspectief uit is gegaan van het huidige
         budget.
    - Afschrijvingslasten baseren op een investeringsprogramma voor vervanging meetapparatuur
         en inrichting kantoor (meubilair). Tevens rekening gehouden met financieringskosten (rente).
    - In de begroting ruimte opnemen voor fluctuaties in de exploitatie: post onvoorzien op niveau
         brengen. Tot en met 2021 op € 180.000; vanaf 2022 € 120.000.
    - In de begroting ruimte opnemen voor nieuwe ontwikkelingen. Afgelopen jaren is gebleken dat
         continu ontwikkelingen zijn op wet- en regelgeving.
    - Weerstandsvermogen moet in overeenstemming met de risico’s zijn. Het kader hiervoor zal
         worden opgenomen in een nota weerstandsvermogen en risicomanagement. De omvang is
         bepaald op basis van een risico-inventarisatie. Zie bijlage 2.

Hierna is op enkele onderdelen een nadere motivering van de gehanteerde uitgangspunten
weergegeven:

Motivering productiviteitsnorm
Voorgesteld wordt rekening te houden met een gemiddelde urennorm van 1.265 uur in 2018,
oplopend naar 1.280 in 2019, 1.320 in 2020 en vanaf 2021 met een urennorm van 1.340 uur. Voor de
jaren 2018 t/m 2020 is een urennorm bepaald waarbij rekening is gehouden met een relatief hoog
ziekteverzuim en een behoorlijke inzet op afdelingoverstijgende projecten. De verwachting is namelijk
dat de komende jaren nog veel inzet moet worden gepleegd (ook door medewerkers) aan projecten
zoals besluit VTH, LIS, en omgevingswet.
Uit een vergelijking met andere RUD’s blijkt dat het aantal productieve uren schommelt tussen de
1.340 en 1.400 uur, waarbij ziekte% en omvang indirect productieve uren de knoppen zijn waaraan
gedraaid kan worden. Het betreft hier de begrote urennorm. Uit gesprekken met andere
omgevingsdiensten blijkt dat de gehanteerde begrotingsnorm meestal niet wordt gehaald. De
werkelijke urenrealisatie ligt dus meestal lager. Het gemiddeld aantal gerealiseerde productieve uren
over 2016 bedroeg voor de FUMO 1.215. Door meer actief en bewust te sturen op tijdschrijven is een
norm van 1.265 uur oplopend tot 1.340 uur reëel.



Motivering nieuwe Fryske norm
De Fryske norm is in hoofdlijnen gebaseerd op een inschatting van de gemiddelde normtijd van een
aanvraag of toets per categorie inrichting. Tevens is daarbij een inschatting gemaakt over de
frequentie per categorie inrichting voor een vergunning of controle. Gebleken is dat de norm voor de
behandeltijd en het aantal vergunningaanvragen/meldingen sterk afwijkt van de gehanteerde
uitgangspunten. In de norm is tevens onvoldoende rekening gehouden met de reguliere
                                                          e
herbeoordeling van verleende vergunningen (screening 4 tranche van het activiteitenbesluit).
Daarnaast is met ingang van 1 januari 2016 het Activiteitenbesluit gewijzigd. Evenals bij eerdere



Kaderbrief 2019 - 2023                                                                                 18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>wijzigingen is ook in de vierde tranche sprake van een verschuiving van vergunningplichtige naar
meldingplichtige bedrijven en vallen meer activiteiten onder algemene regels.

De norm voor vergunningverlening en toezicht is vergeleken met andere RUD’s en meer in
overeenstemming gebracht door de norm met 30% te verhogen. De FUMO zal de norm verder
uitwerken door per product uit de product/dienstencatalogus (PDC) een normtijd te bepalen, zodat de
interne sturing hierop kan plaatsvinden.

Motivering weerstandsvermogen
Door middel van het opstellen van een afzonderlijke Nota Weerstandsvermogen en
Risicomanagement wordt duidelijkheid over de uitgangspunten voor het bepalen van het benodigde
weerstandsvermogen en de beschikbare weerstandscapaciteit verkregen. Op basis van een risico-
analyse in relatie tot het weerstandsvermogen (de algemene reserve) wordt de toereikendheid van het
weerstandsvermogen bepaald. Aangezien de FUMO ultimo 2017 geen weerstandsvermogen heeft
wordt voorgesteld in drie jaar tijd een vermogen van voldoende omvang op te bouwen.
De actuele risico-inventarisatie is in bijlage 2 opgenomen.




Kaderbrief 2019 - 2023                                                                             19
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>Bijlage 2: risico-analyse 2018
In januari 2018 is ten behoeve van de begroting 2019 de risico-inventarisatie geactualiseerd. De
geïdentificeerde risico’s zijn in de tabel hieronder overgenomen en aangevuld met de aard van het
risico, de kans van optreden en de financiële impact.

Risico Analyse
De volgende risico’s die, als deze zich voordoen, kunnen leiden tot financiële gevolgen worden
onderkend door de FUMO:

       Omschrijving risico                        Beheersingsmaatregel      Bedrag      Kans      Impact
                                                                                        (Hoog,
                                                                                        Middel
                                                                                        , Laag)
1      In de urenberekening wordt uitgegaan       Maandelijks worden        € 200.000   H         € 160.000
       van een ziekteverzuim van 5% voor          verzuimcijfers
       2019. Indien er sprake is van een          besproken in het MT
       hoger percentage, dan zal dit leiden tot   en met
       extra kosten omdat dan externe             afdelingshoofden. Met
       capaciteit moet worden ingehuurd           medewerkers met een
       welke niet is begroot.                     hoog frequentie aan
       Maximaal 2 % boven de norm van 5%.         verzuim vinden
       1% is circa € 100.000                      gesprekken plaats.
                                                  Vanaf 2017 is het
                                                  beleid meer gericht op
                                                  preventie van verzuim.
2      Plustaken zullen worden afgerekend          Vooraf duidelijke       € 100.000   L         € 20.000
       op basis van realisatie. Soms wordt            uitvoeringsafsprak
       door een deelnemer geen concrete               en over invulling
       invulling aan de overeenkomst                  van de plustaken
       gegeven. In de nieuwe systematiek              maken.
       zou dan geen afrekening volgen, terwijl     Via
       de FUMO uitgaande van de                       kwartaalrapportag
       overeenkomst wel capaciteit                    es worden
       beschikbaar heeft. Dit leidt tot een           deelnemers
       hoger risicoprofiel. Maximaal 1 fte            geïnformeerd over
       boven de flexibele schil                       de urenbesteding
                                                      conform DVO. De
                                                      accountmanager
                                                      bespreekt deze
                                                      rapportages met
                                                      de deelnemers om
                                                      zo nodig bij te
                                                      sturen.
                                                   Door extra
                                                      opdrachten in
                                                      combinatie met de
                                                      flexibele schil
                                                      wordt het risico op
                                                      leegloop
                                                      verminderd.


3      De implementatie van het nieuwe            Strakke sturing d.m.v.    € 200.000   M         € 100.000
       zaaksysteem Leef voor VTH-                 projectmanagement
       activiteiten is een complexe               LIS en regelmatige
       aangelegenheid waarbij het risico          monitoring door het
       bestaat dat dit project in tijd en geld    MT.



Kaderbrief 2019 - 2023                                                                              20
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>       leidt tot overschrijdingen. Risico van
       extra inzet van eigen medewerkers en
       externe expertise.

4      Vanaf 1 januari 2016 vallen               Samen met de              € 125.000   L   € 25.000
       overheidsinstellingen onder de            omgevingsdienst
       vennootschapsbelasting. In de             Groningen en Deloitte
       begroting is geen rekening gehouden       is een impactscan
       met deze regelgeving. Indien nodig zal    gemaakt. De gevolgen
       de administratie van de FUMO worden       lijken vooralsnog mee
       aangepast aan deze nieuwe                 te vallen.
       regelgeving. De belastingplichtige
       omzet bedraagt maximaal € 500.000.
5      Verdergaande digitalisering. De           In goede afstemming       € 100.000   M   € 50.000
       aansluiting op het digitale stelsel       met deelnemers
       vereist een organisatie die geheel        projectmatig regelen.
       digitaal kwalitatieve, hoogstaande
       informatie verzamelt en opmaakt. De
       infrastructuur die de FUMO nu heeft, is
       gericht op de huidige manier van
       werken, en zal dus moeten worden
       aangepast. Dit vraagt na het afronden
       van de implementatie van het nieuwe
       zaaksysteem LIS en het proces van
       uniformering als onderdeel van FUMO
       2.0 om het opnieuw (her)inrichten van
       een aantal (interne) processen en
       systemen.
       Omvang van het risico is moeilijk te
       bepalen. Schatting risico is € 100.000



6      Huisvesting. Risico m.b.t. tijdelijke     Afspraken maken dat       € 200.000   H   € 160.000
       huisvesting. Het gaat om: de kosten       de verhuurder zoveel
       van verhuizing, kosten tijdelijke         mogelijk kosten voor
       huisvesting, en productieverlies.         haar rekening neemt.
       Globale schatting € 200.000

7      Invoering omgevingswet zal voor de        Tijdig exacte             € 50.000    M   € 25.000
       organisatie grote impact hebben. De       inschatting voor inzet
       voorbereiding en invoering zal extra      maken en verwerken
       inzet (productieverlies) vragen van       in de begroting.
       FUMO-medewerkers. In de
       productiviteitsnorm is beperkt rekening
       gehouden met inzet voor nieuwe
       ontwikkelingen. Risico ingeschat op €
       50.000.
8      Werving, selectie en mobiliteit. Het      In de begroting is        € 300.000   L   € 60.000
       aantrekken van nieuwe medewerkers         rekening gehouden
       via het reguliere wervings- en            met verhouding
       selectiebeleid van de FUMO                vast/flexibel van 75/25
       (adverteren en zoeken naar personeel      tot en met 2020.
       dat al aan de functie-eisen voldoet)      Daarna is de
       voldoet nauwelijks meer. Als gevolg       verhouding 85/15.
       van de aantrekkende economie is het
       voor m.n. de specialistische functies
       uiterst moeilijk intern personeel te


Kaderbrief 2019 - 2023                                                                       21
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>       werven. Hierdoor wordt in toenemende
       mate gebruik gemaakt van inhuur. De
       FUMO heeft een Strategische
       Personeelsplanning gemaakt waarbij
       ingezet wordt op een steviger
       verbinding met opleidingsinstituten en
       het verleggen van de koers naar het
       meer zelf vormen en opleiden van
       personeel. Het rendement van deze
       strategische koerswijziging zal nog de
       nodige tijd op zich laten wachten. Tot
       dan zal de koers blijven dat we
       operationele gaten zoveel mogelijk
       vullen met inhuur. Risico is dat het
       werven van nieuwe medewerkers en
       het verminderen van de inhuur niet zo
       snel gaat als gedacht.
9      Implementatie FUMO 2.0 in de lijn. Het       Sturen dat de               € 350.000       H         € 280.000
       ontwikkelprogramma FUMO 2.0 leidt            uitgangspunten van de
       tot veranderingen in de werkwijze van        productiviteitsnorm
       de FUMO (en deelnemers). De                  gehaald worden. In die
       uitvoering van die veranderingen zal         nieuwe norm is
       inzet van de eigen medewerkers               rekening gehouden
       vragen en wellicht extra (externe)           met uren voor nieuwe
       inzet. Risico op productieverlies            ontwikkelingen.
10     Aflopen inleenovereenkomsten                 Tijdig evalueren en         € 100.000       L         € 20.000
       provincie met betrekking tot ICT,            onderhandelen over
       financiën en post en archief. Een            nieuwe (prijs-
       nieuw contract of andere wijze van           )voorwaarden
       werken kan tot hogere kosten leiden.
11     Implementatie besluit VTH. De                Gevolgen zo tijdig          € 100.000       H         € 80.000
       implementatie wordt projectmatig             mogelijk in beeld
       opgepakt en aangestuurd door een             brengen en verwerken
       bestuurlijke stuurgroep. De transitie        in de begroting.
       was voorzien voor 2018, maar lijkt
       meer tijd te vergen. Hierdoor bestaat
       de kans dat de projectkosten
       toenemen.
                                                                                € 1.525.000               € 980.000
* Bij een hoog risico wordt de financiële impact voor 80 procent meegenomen, bij een gemiddeld risico voor 50
procent en bij een laag risico voor 20 procent.


Op basis van de risico-inventarisatie bedraagt de financiële impact € 980.000. Het huidige
weerstandsvermogen van de FUMO is, rekening houdende met de claims op de algemene reserve
nihil, zodat optredende risico’s niet door de FUMO kunnen worden opgevangen.
Op grond van de uitgangspunten in de nota Weerstandsvermogen en Risicomanagement van de
FUMO zal de opbouw van het weerstandsvermogen in drie jaar tijd plaatsvinden door middel van
extra deelnemersbijdragen. Per jaar is dat € 327.000.




Kaderbrief 2019 - 2023                                                                                          22
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>