<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Reactie Friese Energie Alliantie op Concept-RES Fryslân
13 maart 2020

Wij zijn onlangs gestart als Friese Energie Alliantie (FEA) om vanuit onze maatschappelijke
betrokkenheid, in al onze verscheidenheid, bij te dragen aan de toekomst van Fryslân. Wij zien de
energietransitie en het behalen van de klimaatdoelen als een grote kans voor Fryslân. Een kans om
meer zeggenschap te hebben over energie, innovatie te versnellen, de regionale economie te
stimuleren en te komen tot nieuwe duurzame concepten voor landbouw, landschap en welzijn. Wij
geven kort onze reactie weer op de Concept-RES, vooral met de blik vooruit: gericht op
uitgangspunten voor de RES 1.0 en het uitvoeringsprogramma.

Op syn Frysk
Ook de FEA vindt dat de RES Fryslân goed moet aansluiten bij de eigenheid van de Friese
samenleving. Ook wij hechten er aan dat energietransitie wordt vormgegeven van onderop, in
samenwerking én vanuit de mienskip zelf. Daarbij vinden we het belangrijk dat Fryslân trots kan zijn
op de manier waarop wij samen de omslag naar duurzame energie maken. Wij vinden dat de lat niet
te laag moet liggen, maar willen bijdragen aan een aansprekende visie met veel ruimte voor de (vele)
koplopers in de Friese samenleving. In het proces naar de RES 1.0 kan dat meer naar voren komen en
zodoende bijdragen aan brede maatschappelijke steun voor een Friese Energiestrategie.

Voor de Friese Energie Alliantie leidt het Fries eigene tot een aantal uitgangspunten die leidend
zouden moeten zijn in het proces naar de RES 1.0:
   1. In het Klimaatakkoord is een streven naar minimaal 50% lokaal eigendom in duurzame
       energiebronnen afgesproken. Dit houdt voor de FEA in dat bij alle duurzame
       energieprojecten, minimaal de helft van het project in eigendom komt van lokale initiatieven
       die hun basis (en draagvlak) vinden in de directe omgeving van het duurzame energieproject.
       Het streven naar lokaal eigendom zou hét leidende principe moeten zijn van de Friese
       energietransitie. Dit vraagt om nadere uitwerking in het proces naar de RES 1.0.
   2. De FEA vindt het aanvaardbaar dat nu een ‘beleidsarme’ Concept-RES wordt opgesteld, als
       dat ruimte biedt om samen met de mienskip, maatschappelijke organisaties, bedrijven en
       overheden te komen tot een eigen Friese energievisie voor 2030. De consequentie daarvan is
       in onze ogen dat er niet bij voorbaat beperkingen worden gesteld aan die gezamenlijke
       zoektocht. Het gaat erom dat iedere gemeenschap ervoor zorgt dat in 2050 geen
       broeikasgassen meer worden uitgestoten en dat de verantwoordelijkheid niet wordt verlegd
       naar andere gemeenschappen. Hoe we dat doen, met welke instrumenten en wat het
       tussendoel voor 2030 is, bepalen we als Friese gemeenschap zelf én samen. Voor de RES 1.0
       betekent dit loskomen van de beperkte RES-opdracht en het centraal stellen van alle
       initiatieven van bewonersgroepen, maatschappelijke organisaties, bedrijven, landbouw en
       overheden om CO2 te reduceren.
   3. De FEA ziet energietransitie als een integraal vraagstuk: energetisch, sociaal- economisch,
       landschappelijk, juridisch en ruimtelijk. De energietransitie, mits in samenhang opgepakt,
       biedt kansen op al deze gebieden. Het is nodig dat alle Friese stakeholders daarin een actieve
       rol pakken en hun bijdragen op elkaar afstemmen. Het is belangrijk per gebied de
       vraagstukken in samenhang op te pakken en daarbij proeftuinen te creëren, waarin zowel
       technische innovaties als procesinnovaties een plek kunnen krijgen. Dat vraagt om het
       verkennen van nieuwe werkwijzen en organisatievormen bij ruimtelijke ordening en
       vergunningverlening waarover, in de optiek van de FEA, afspraken moeten worden gemaakt
       in de RES 1.0.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Elektriciteit
In de Concept-RES is ervoor gekozen alleen de bestaande opwek- en pijplijnprojecten voor zon- en
windenergie in beeld te brengen. Er wordt in Fryslân veel meer duurzame elektriciteit geproduceerd;
bijvoorbeeld door afval om te zetten in duurzame elektriciteit of door WKK’s die draaien op biogas.
Het lijkt ons daarom niet goed het beeld te beperken tot grootschalige wind- en zonne-energie. Hier
wringt de strikte RES-opgave met de behoefte onze eigen energie-toekomst vorm te geven. Het
proces naar een RES 1.0 moet niet leiden tot een klassieke benadering van het aanwijzen van
zoekgebieden voor grootschalige opwek van wind- en zonne-energie, maar om het opbouwen van de
ambitie vanuit plannen en ideeën in de Friese samenleving. Het is daarom belangrijk alle projecten
en plannen uit de samenleving zorgvuldig te inventariseren, ongeacht om wat voor techniek of schaal
het gaat. De FEA wil graag actief bijdragen aan deze inventarisatie, wij kennen veel van de
ontwikkelingen, en vragen hier ruimte voor in het proces naar de RES 1.0.

De FEA vindt het belangrijk dat het getal van 2,3 TWh, dat in de Concept-RES als zekere duurzame
elektriciteitsopwekking in 2030 wordt gepresenteerd, van context wordt voorzien. Zijn we met
2,3TWh goed op weg richting de klimaatdoelen? Nemen we een evenredige verantwoordelijkheid
voor de 35 TWh die landelijk gevraagd wordt, of staan we daar ver van af? We willen ervoor waken
dat Fryslân zich tevredenstelt met wat waarschijnlijk slechts een eerste stap in de energietransitie is.

Onder alle getallen en scenario’s voor duurzame elektriciteit ligt een grote besparingsopgave. Door
elektrificatie van warmte en mobiliteit zal de vraag naar elektriciteit in alle toekomstscenario’s
enorm groeien, tenzij er effectief beleid op gang komt om ook besparingsdoelen te halen. De FEA
vindt het belangrijk dat er in de RES 1.0 aandacht is voor concrete afspraken over dit beleid. We
willen de betrokken overheden uitdagen om daar met de FEA een programma voor uit te stippelen,
gericht op 2030.

De FEA steunt de aanbevelingen van de netbeheerders in de netimpactanalyse. We zien vooral
kansen in het lokaal bij elkaar brengen van vraag en aanbod van duurzame elektriciteit. In dergelijke
decentrale energiesystemen spelen systeemintegratie (elektriciteit, hernieuwbaar gas, warmte) een
belangrijke rol, evenals innovaties (smart grids, opslag, waterstof, vraagsturing) en lokale energie-
initiatieven. Dit past bij Fryslân, draagt bij aan de Friese economie en de vitaliteit van het Friese
landelijk gebied. De FEA adviseert daarom in de RES 1.0 concrete afspraken te maken over het
stimuleren van initiatieven voor het lokaal afstemmen van vraag en aanbod van duurzame
elektriciteit.

Warmte
De warmtetransitie is geen geïsoleerde opgave, maar vraagt om een integrale, gebiedsgerichte
benadering. Er moet per wijk of dorp een ander energiesysteem worden uitgedacht en dat vereist
samenwerking tussen veel partijen, systeemintegratie, herdefiniëring van de bestaande energie-
infrastructuur en het betrekken van lokale initiatieven voor hernieuwbare elektriciteit, warmte of
hernieuwbaar gas. De FEA is van mening dat dit in het proces naar de RES 1.0 geadresseerd moet
worden, zodat afspraken gemaakt kunnen worden over een effectieve aanpak van de
warmtetransitie. Het is met name belangrijk dat daarbij een andere werkwijze vanuit overheden tot
stand komt, gericht op regie, het stimuleren van samenwerking en gericht op integrale ruimtelijke
ordening en vergunningverlening. De FEA biedt nadrukkelijk aan die andere werkwijze samen met
overheden vorm te geven: het RES-proces moet daar de piketpaaltjes voor slaan.

Draagvlak en participatie
In het RES-proces wordt terecht veel waarde gehecht aan draagvlak en participatie, maar het is niet
helder wat daarmee wordt bedoeld. De energietransitie is een groot maatschappelijk proces waar
iedereen aan kan bijdragen. Het betrekken van inwoners bij deze nog abstracte fase van tot
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>standbrenging van de RES 1.0, is lastig en zal niet leiden tot ‘draagvlak’. Er vindt al veel debat plaats
over energietransitie en klimaatbeleid op alle niveaus in de samenleving. Het lijkt de FEA weinig
zinvol daar een debat op beperkte deelthema’s aan toe te voegen. Het is waarschijnlijk veel zinvoller
om goed aan te sluiten op dat wat al plaatsvindt (op scholen, in dorpen, in sectoren) en ervoor te
zorgen dat deze inbreng serieus wordt meegewogen in de besluitvorming. De FEA adviseert om wat
er al gebeurt te inventariseren en daar ondersteunend en coördinerend mee om te gaan in het
proces naar de RES 1.0 en verder.

Naast participatie in het RES-proces zelf, vinden wij het belangrijk dat een gezamenlijk
handelingsperspectief wordt ontwikkeld voor de partijen die actief zijn -of actief willen worden- in de
Friese energietransitie. Wij zien het daarbij als noodzakelijk dat tussen overheden, samenleving en
bedrijven concrete afspraken tot stand komen over dat handelingsperspectief. De FEA adviseert
daarom in de RES 1.0 duidelijke processen uit te werken, die in de toekomst kunnen helpen
participatie, draagvlak en lokaal eigendom te verankeren in vergunningverlening en ruimtelijk beleid.

Positionering FEA
De FEA ondersteunt het uitgangspunt dat de RES Fryslân meer moet zijn dan een papieren strategie:
het gaat straks om een ambitieus uitvoeringsprogramma. De FEA ziet daarbij de noodzaak om in het
proces naar de RES 1.0 na te denken over het bundelen van menskracht, expertise en financiële
middelen in een gezamenlijke uitvoeringsorganisatie. Een uitvoeringsorganisatie waarin ook
aandacht is voor de positie van de vele betrokken Friezen die zich vrijwillig inzetten voor
energietransitie. Het is daarom in onze ogen wenselijk de Friese Energie Alliantie door te ontwikkelen
tot een samenwerkingsverband van stakeholders, overheden en netbeheerders, die een bijdrage
levert aan de totstandkoming van het uitvoeringsprogramma én de uitvoering zelf.

Friese Energie Alliantie,
voorzitter Ingrid van de Vegte namens:

    -   Friese Milieufederatie                   - Vereniging Friese Woningcorporaties
    -   VNONCW MKB Noord                         - Us Koöperaasje
    -   Bouwend Nederland Noord                  - Vereniging Circulair Friesland
    -   LTO Noord                                - Jongerenpanel Duurzaam Friesland
    -   Freonen Fossylfrij Fryslân               - Doarpswurk
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>