<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>                     Regionaal Risicoprofiel
                     2022-2025
                     Veiligheidsregio Fryslân

                      Bijlage
                      a. Risico-inventarisatie




Copyright© Veiligheidsregio Fryslân
Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, door
middel van druk, fotokopieën, geautomatiseerde gegevens-
bestanden of op welke andere wijze ook zonder voorafgaande
schriftelijke toestemming van de uitgever.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Risico-inventarisatie
     Regionaal Risicoprofiel
       Veiligheidsregio Fryslân
                 2021
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>Inhoud
1.     Inleiding ................................................................................................................. 7
     1.1.     Doel ................................................................................................................. 7
     1.2.     Methode .......................................................................................................... 7
2.     Natuurlijke omgeving ............................................................................................. 8
     2.1      Overstromingen ............................................................................................... 8
       2.1.1.        Mogelijke incidenttypen ............................................................................. 8
       2.1.2.        Mate van relevantie in Fryslân ................................................................... 8
       2.1.3.        Toekomstverwachting ................................................................................ 9
       2.1.4.        Conclusie .................................................................................................. 9
     2.2      Natuurbranden ............................................................................................... 10
       2.2.1.        Mogelijke incidenttypen ........................................................................... 10
       2.2.2.        Mate van relevantie in Fryslân ................................................................. 10
       2.2.3.        Toekomstverwachting .............................................................................. 10
       2.2.4.        Conclusie ................................................................................................ 10
     2.3      Extreem weer ................................................................................................. 11
       2.3.1.        Mogelijke incidenttypen ........................................................................... 11
       2.3.2.        Mate van relevantie in Fryslân ................................................................. 11
       2.3.3.        Toekomstverwachting .............................................................................. 14
       2.3.4.        Conclusie ................................................................................................ 14
     2.4      Aardbevingen ................................................................................................. 14
       2.4.1.        Mate van relevantie in Fryslân ................................................................. 14
       2.4.2.        Toekomstverwachting .............................................................................. 15
       2.4.3.        Conclusie ................................................................................................ 16
     2.5      Plaag en ongedierte ....................................................................................... 16
       2.5.1.        Mate van relevantie in Fryslân ................................................................. 16
       2.5.2.        Toekomstverwachting .............................................................................. 17
       2.5.3.        Conclusie ................................................................................................ 17
     2.6      Ziektegolf in geval van dierziekte .................................................................... 17
       2.6.1.        Mate van relevantie in Fryslân ................................................................. 18
       2.6.2.        Toekomstverwachting .............................................................................. 19
       2.6.3.        Conclusie ................................................................................................ 19
     2.7      Conclusie ....................................................................................................... 19
3.     Gebouwde omgeving ........................................................................................... 21
     3.1      Brand in kwetsbare objecten ........................................................................... 21
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>       3.1.1.       Mogelijke incidenttypen ........................................................................... 21
       3.1.2.       Mate van relevantie in Fryslân ................................................................. 21
       3.1.3.       Toekomstverwachting .............................................................................. 22
       3.1.4.       Conclusie ................................................................................................ 22
     3.2      Instorting in grote gebouwen en kunstwerken .................................................. 22
       3.2.1.       Mogelijke incidenttypen ........................................................................... 22
       3.2.2.       Mate van relevantie in Fryslân ................................................................. 22
       3.2.3.       Toekomstverwachting .............................................................................. 23
       3.2.4.       Conclusie ................................................................................................ 23
     3.3      Conclusie ....................................................................................................... 23
4.     Technologische omgeving ................................................................................... 24
     4.1      Incidenten met brandbare-/ explosieve stof in open lucht................................. 25
       4.1.1.       Mogelijke incidenttypen ........................................................................... 25
       4.1.2.       Mate van relevantie in Fryslân ................................................................. 25
       4.1.3.       Toekomstverwachting .............................................................................. 25
       4.1.4.       Conclusie ................................................................................................ 26
     4.2      Incidenten met giftige stof in open lucht .......................................................... 26
       4.2.1.       Mogelijke incidenttypen ........................................................................... 26
       4.2.2.       Mate van relevantie in Fryslân ................................................................. 26
       4.2.3.       Toekomstverwachting .............................................................................. 26
       4.2.4.       Conclusie ................................................................................................ 26
     4.3      Kernincidenten ............................................................................................... 27
       4.3.1.       Mogelijke incidenttypen ........................................................................... 27
       4.3.2.       Mate van relevantie in Fryslân ................................................................. 27
       4.3.3.       Toekomstverwachting .............................................................................. 28
       4.3.4.       Conclusie ................................................................................................ 28
     4.4      Conclusie ....................................................................................................... 28
5.     Vitale infrastructuur ............................................................................................. 31
     5.1.     Verstoring energievoorziening ........................................................................ 31
       5.1.1.       Mogelijke incidenttypen ........................................................................... 31
       5.1.2.       Mate van relevantie in Fryslân ................................................................. 31
       5.1.3.       Toekomstverwachting .............................................................................. 31
       5.1.4.       Conclusie ................................................................................................ 32
     5.2.     Verstoring drinkwatervoorziening .................................................................... 32
       5.2.1.       Mogelijke incidenttypen ........................................................................... 32
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>       5.2.2.       Mate van relevantie in Fryslân ................................................................. 32
       5.2.3.       Toekomstverwachting .............................................................................. 32
       5.2.4.       Conclusie ................................................................................................ 32
     5.3.    Verstoring rioolwaterafvoer en afvalwaterzuivering .......................................... 33
       5.3.1.       Mogelijke incidenttypen ........................................................................... 33
       5.3.2.       Mate van relevantie in Fryslân ................................................................. 33
       5.3.3.       Toekomstverwachting .............................................................................. 33
       5.3.4.       Conclusie ................................................................................................ 33
     5.4.    Verstoring telecommunicatie en ICT: uitval spraak- en datacommunicatie ........ 33
       5.4.1.       Mate van relevantie in Fryslân ................................................................. 34
       5.4.2.       Toekomstverwachting .............................................................................. 34
       5.4.3.       Conclusie ................................................................................................ 34
     5.5.    Verstoring/ uitval afvalverwerking ................................................................... 34
       5.5.1.       Mate van relevantie in Fryslân ................................................................. 34
       5.5.2.       Toekomstverwachting .............................................................................. 35
       5.5.3.       Conclusie ................................................................................................ 35
     5.6.    Verstoring voedselvoorziening: uitval distributie .............................................. 35
       5.6.1.       Mate van relevantie in Fryslân ................................................................. 35
       5.6.2.       Toekomstverwachting .............................................................................. 35
       5.6.3.       Conclusie ................................................................................................ 35
     5.7.    Conclusie ....................................................................................................... 36
6.     Verkeer en vervoer ............................................................................................... 37
     6.1.    Luchtvaartincidenten ...................................................................................... 37
       6.1.1.       Mogelijke incidenttypen ........................................................................... 37
       6.1.2.       Mate van relevantie in Fryslân ................................................................. 37
       6.1.3.       Toekomstverwachting .............................................................................. 37
       6.1.4.       Conclusie ................................................................................................ 38
     6.2.    Incidenten op of onder water .......................................................................... 38
       6.2.1.       Mogelijke incidenttypen ........................................................................... 38
       6.2.2.       Mate van relevantie in Fryslân ................................................................. 38
       6.2.3.       Toekomstverwachting .............................................................................. 39
       6.2.4.       Conclusie ................................................................................................ 39
     6.3.    Verkeersincidenten op land ............................................................................ 39
       6.3.1.       Mogelijke incidenttypen ........................................................................... 39
       6.3.2.       Mate van relevantie in Fryslân ................................................................. 39
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>       6.3.3.       Toekomstverwachting .............................................................................. 39
       6.3.4.       Conclusie ................................................................................................ 39
     6.4.     Incidenten in tunnels ...................................................................................... 39
       6.4.1.       Mogelijke incidenttypen ........................................................................... 40
       6.4.2.       Mate van relevantie in Fryslân ................................................................. 40
       6.4.3.       Toekomstverwachting .............................................................................. 40
       6.4.4.       Conclusie ................................................................................................ 40
     6.5.     Conclusie ....................................................................................................... 40
7.     Gezondheid .......................................................................................................... 42
     7.1.     Bedreiging volksgezondheid ........................................................................... 42
       7.1.1.       Mogelijke incidenttypen ........................................................................... 42
       7.1.2.       Mate van relevantie in Fryslân ................................................................. 42
       7.1.3.       Toekomstverwachting .............................................................................. 43
       7.1.4.       Conclusie ................................................................................................ 43
     7.2.     Ziektegolf ....................................................................................................... 43
       7.2.1.       Mogelijke incidenttypen ........................................................................... 43
       7.2.2.       Mate van relevantie in Fryslân ................................................................. 43
       7.2.3.       Toekomstverwachting .............................................................................. 43
       7.2.4.       Conclusie ................................................................................................ 44
     7.3.     Conclusie ....................................................................................................... 44
8.     Sociaal maatschappelijke omgeving ................................................................... 45
     8.1.     Paniek in menigten, tijdens grote festiviteiten, concerten en demonstraties ...... 45
       8.1.1.       Mate van relevantie in Fryslân ................................................................. 45
       8.1.2.       Toekomstverwachting .............................................................................. 46
       8.1.3.       Conclusie ................................................................................................ 46
     8.2.     Verstoring openbare orde ............................................................................... 46
       8.2.1.       Mogelijke incidenttypen ........................................................................... 46
       8.2.2.       Mate van relevantie in Fryslân ................................................................. 46
       8.2.3.       Toekomstverwachting .............................................................................. 47
       8.2.4.       Conclusie ................................................................................................ 47
     8.3.     Terrorisme/ ernstige criminaliteit ..................................................................... 47
       8.3.1.       Mogelijke incidenttypen ........................................................................... 47
       8.3.2.       Mate van relevantie in Fryslân ................................................................. 47
       8.3.3.       Toekomstverwachting .............................................................................. 48
       8.3.4.       Conclusie ................................................................................................ 48
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>8.4.   Persoon verward gedrag ................................................................................ 48
  8.4.1.     Mate van relevantie in Fryslân ................................................................. 48
  8.4.2.     Toekomstverwachting .............................................................................. 48
  8.4.3.     Conclusie ................................................................................................ 48
8.5.   Conclusie ....................................................................................................... 48
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>1. Inleiding

In dit document worden aan de hand van de maatschappelijke thema’s de risico’s binnen
de regio Fryslân geïnventariseerd. Deze maatschappelijke thema’s zijn:

1.   Natuurlijke omgeving
2.   Gebouwde omgeving
3.   Technologische omgeving
4.   Vitale infrastructuur en voorzieningen
5.   Verkeer en vervoer
6.   Gezondheid
7.   Sociaal-maatschappelijke omgeving

Per veiligheidsthema wordt op basis van een uitgebreide inventarisatie het risicobeeld
weergegeven. De inventarisatie heeft plaatsgevonden aan de hand van de landelijke
Handreiking Regionaal Risicoprofiel. Het gaat in dit hoofdstuk om de vraag: Wat kan ons
overkomen? Welke soorten branden, rampen en crises kunnen zich in de regio en
omliggende gebieden voordoen? Welke risicovolle situaties zijn er in de regio e n
omliggende gebieden aanwezig? Welke toekomstige ontwikkelingen kunnen zich daarin
voordoen? Het gaat hierbij alleen om een overzicht van risicovolle situaties met de daarbij
behorende kwetsbaarheden die kunnen leiden tot een ramp, crisis of grote brand. Overige
brandrisico’s, zoals ook is geadviseerd vanuit het landelijke project, vallen buiten het
regionaal risicoprofiel. Deze risico’s zijn in een ander traject in beeld gebracht
(Incidentrisicoprofiel Fryslân) en worden ook binnen dat kader verder dooron twikkeld.



      1.1.       Doel
Bepalen welke crisis- en incidenttypen voor Friesland relevant zijn.



      1.2.       Methode
1: Met behulp van indicatoren bepalen of het crisis-/ incidenttype voor Fryslân relevant is.

2: Door inzichtelijk te maken of er demografische en ruimtelijke ontwikkelingen de
aankomende 4 jaar te zijn verwachten.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>2. Natuurlijke omgeving

De provincie Fryslân kenmerkt zich door haar uitgestrekte weidegronden, bossen,
landbouwgronden, duingebieden en natuurlijk de Waddenzee , het IJsselmeer en de
kenmerkende Friese Meren. De natuurlijke omgeving is dus een belangrijk aspect in deze
open en groene provincie, zowel in het dagelijks leven als voor bijvoorbeeld toerisme.

Binnen dit thema worden een zestal crisistypen onderscheiden. Hieronder z ullen deze
typen één voor één kort omschreven worden.



2.1    Overstromingen
Een overstroming ontstaat als een onbeheersbare hoeveelheid water het land instroomt.
Dit water kan overal vandaan komen, uit zee of uit binnenwateren zoals meren, vaarten of
rivieren. Een zeedijk of een boezemkade kan bezwijken, een duin kan wegslaan of h et
(zee)water kan bij een hevige storm over de dijken heenslaan. Bijkomende gevaren en
problemen van een overstroming zijn de kans op uitval van bijvoorbeeld elektriciteit of gas
en de mogelijkheid dat ziektes zich via het water gaan verspreiden.

De impact van een (grote) overstroming is enorm. Het grondgebied is voor langere tijd
niet bruikbaar, zeker als het een overstroming uit zee betreft. Van de Friese bevolking zal
een groot gedeelte getroffen worden, waarbij onderscheid gemaakt kan worden tussen
mensen die direct betrokken zijn en in ondergelopen gebied wonen tot mensen die op
droge gronden wonen en familie/ kennissen hebben in het ondergelopen gebied.
Bijkomend aspect voor hen die op droge gronden wonen is dat waarschijnlijk een beroep
gedaan zal worden op allerlei vormen van onderdak. Ook de milieuschade zal aanzienlijk
zijn. Bij een overstroming vanuit zee dient ook rekening gehouden te worden met de
gevolgen in de regio Groningen.


2.1.1. Mogelijke incidenttypen
Mogelijke incidenten gerelateerd aan overstromingen zijn:
    • Overstromingen uit zee;
    • Vollopen van de polder/ dijkdoorbraak;
    • Overstromingen door hoge rivierwaterstanden.


2.1.2. Mate van relevantie in Fryslân
Om te bepalen of het crisistype voor Fryslân relevant is, is de faalkans per jaar op een
overstroming in beeld gebracht.

Uit de LIWO-kaart met de overstromingskansen blijkt dat een groot deel van Friesland
kans loopt om te overstromen. Een groot gedeelte van de regio ligt op namelijk gelijke
hoogte met, of net onder de zeespiegel. Fryslân heeft daarnaast ook een aantal
buitendijkse gebieden. Rivieren van relevante grootte zijn niet aanwezig in de regio.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>2.1.3. Toekomstverwachting
Volgens het IPCC stijgt de zeespiegel tussen 2001 en 2100 met 26 tot 82 centimeter.
Hierdoor wordt meer overloopgebied verwacht. De stijging is het gevolg van d e oplopende
temperatuur, waardoor zeewater uitzet en ijs smelt.

Regionale veranderingen in de zeespiegel kunnen sterk afwijken van het
wereldgemiddelde. Ook de toekomstige veranderingen als gevolg van de opwarming van
het klimaat zullen niet overal even groot zijn. Satellietmetingen laten zien dat het
zeeniveau niet overal even hard stijgt. Langs de Nederlandse kus t heeft het zeeniveau de
afgelopen eeuw gelijke tred gehouden met het wereldgemiddelde.


2.1.4. Conclusie
Op basis van de indicatoren en de verwachtingen in de toekomst zijn de incidenttypen
‘overstroming uit zee’ en ‘vollopen van de polder/ dijkdoorbraak’ voor het risicoprofiel van
Fryslân relevant.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>2.2    Natuurbranden
In Friesland zijn meerdere gebieden die aangemerkt kunnen worden als ‘natuurbrand
gevoelig’. Het gaat dan met name om de gebieden in het zuidoosten van de provincie als
ook om de Waddeneilanden.


2.2.1. Mogelijke incidenttypen
Mogelijke incidenten gerelateerd aan natuurbranden zijn:
    • Bosbranden;
    • Heide, veen en duinbranden.


2.2.2. Mate van relevantie in Fryslân
Om te bepalen of het crisistype voor Fryslân relevant is, is gekeken naar de onderstaande
indicatoren.
    • Gebieden met gemengde bos en naaldbos;
    • Gebieden met Hoogveen en duingebied;
    • Natuurgebieden (bos/ heide/ duin) met een minimale (aaneengesloten) grootte
        van 100 hectare;
    • Slechte bereikbaarheid vanaf de vaste wal in relatie tot een hoge score in de
        Risico Inventarisatie Natuurbranden (RIN).

Samen met de Friese natuurbeheerders zijn er 13 natuurgebieden in Friesland
aangewezen die een verhoogd risico op een natuurbrand hebben en waarvan de exacte
hoogte van het risico met de Risico Inventarisatie Natuurbranden (RIN) bepaald wordt.
Deze gebieden worden in beperkte mate bepaald door heide, veen en duinen.


2.2.3. Toekomstverwachting
Naar verwachting zullen er de komende vier jaar geen grote veranderingen plaatsvinden
in de (omvang van) de grote natuurgebieden in de regio. Wel wordt bij deze 13 gebieden
een gebiedsgerichte aanpak natuurbrandbeheersing uitgevoerd vanuit Brandweer
Fryslân. Deze heeft als doel om het aanwezige risico op natuurbrand te verkleinen.

Tot slot is droogte relevant, omdat het de kans op een natuurbrand vergroot. Het KNMI
stelt dat er een kans aanwezig is dat het in de toekomst droger wordt. In twee van de vier
klimaatscenario’s uit 2014 wordt Nederland droger. De andere twee scenario’s geven niet
of nauwelijks toename van droogte. Er wordt momenteel veel onderzoek gedaan om meer
inzicht te krijgen in de kans op drogere zomers in de toekomst. Wat zeker is, is dat Zuid -
Europa droger wordt en Noord-Europa natter. Nederland zit daar precies tussenin en het
kan nog beide kanten op gaan.


2.2.4. Conclusie
Op basis van de indicatoren en de verwachtingen in de toekomst is het incidenttype
‘bosbranden’ voor het risicoprofiel van Fryslân relevant.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>2.3    Extreem weer
De impact van extreem weer varieert van een toenemend aantal sterfgevallen bij extreme
hitte of kou terwijl door langdurige mist of ijzel delen van het dagelijks leven stil kunnen
komen te liggen. Storm kan de gehele regio treffen, terwijl een windhoos vrij plaatselijk
kan zijn. Bij zowel extreme kou als bij storm zijn effecten op de infrastructuur te
verwachten die een verstoring van het dagelijks leven tot gevolg kunnen hebben. Een
hittegolf kan ook effect hebben op de watervoorziening en mogelijk ook voor de landbouw
(beperking sproeiwater).


2.3.1. Mogelijke incidenttypen
Mogelijke incidenten gerelateerd aan extreem weer zijn:
    • Een koudegolf, sneeuw en ijzel;
    • Een hittegolf;
    • Storm en windhozen;
    • Aanhoudende laaghangende mist.


2.3.2. Mate van relevantie in Fryslân
Om te bepalen of het crisistype voor Fryslân relevant is, zijn de onderstaande indicatoren
in beeld gebracht:
    • Aantal sneeuwdekdagen per jaar;
    • Aantal vorstdagen per jaar;
    • Aantal ijsdagen per jaar;
    • Aantal tropische dagen per jaar;
    • Aantal hittegolven per jaar.
Voor aanhoudende laaghangende mist is nog geen goede indicator beschikbaar.

Uit de indicatoren gerelateerd aan een koudegolf, sneeuw en ijzel blijkt dat het aantal
witte dagen flink afneemt. De laatste jaren ligt het aantal dagen onder de 10. Ook is de
trend dat het aantal vorstdagen en ijsdagen per jaar afneemt.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>Uit zowel een grafiek met daarin het aantal hittegolven per jaar (≥ 5 dagen met ≥ 25 graden) als
de grafiek met daarin het aantal tropische dagen valt af te lezen dat het aantal hittegolven
toeneemt.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>Kijkende naar het incidenttype storm en windhozen valt op dat in het verleden soms jaren
voorkwamen met op 4 dagen een officiële zware storm. Dit aantal dagen zien we
tegenwoordig niet meer, maar het aantal zware stormen neemt niet af.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>2.3.3. Toekomstverwachting
Klimaatverandering is een continu (langzaam) proces . De komende vier jaar worden er
echter geen grote veranderingen verwacht en is het aannemelijk dat de geschetste trend
aanhoudt.


2.3.4. Conclusie
Op basis van de indicatoren en de verwachtingen in de toekomst zijn de incidenttypen
‘koudegolf, sneeuw en ijzel’, ‘hittegolf’ en ‘storm en windhozen’ voor het risicoprofiel van
Fryslân relevant.



2.4    Aardbevingen
Tot een magnitude van 5 zal een aardbeving weinig schade tot gevolg hebben. Het kan
zijn dat je het gevoel hebt dat er een vrachtwagen langs rijdt en in sommige ge vallen
zullen lichte voorwerpen bewegen. Als de aardbeving krachtiger wordt dan magnitude 5,
dan zullen de gevolgen groter zijn in de vorm van schade en slachtoffers.

Door een aardbeving kunnen gebouwen behoorlijk beschadigd raken. Bij kleine
aardbevingen kunnen er scheurtjes in muren ontstaan, of kleine delen van het gebouw
afbreken. Als de aardbeving groter wordt, dan kunnen grote scheuren in muren ontstaan,
de schoorsteen kan afbreken en dakpannen kunnen wegglijden. Als de aardbeving erg
sterk is, dan kunnen constructieve onderdelen van daken en vloeren het begeven of het
gebouw kan helemaal instorten.

Buiten de directe schade aan gebouwen kan het ook zijn dat er brand ontstaat
(bijvoorbeeld door een gebroken gasleiding), of dat het gebouw onder water komt te staan
als een waterleiding breekt.


2.4.1. Mate van relevantie in Fryslân
Om te bepalen of het crisistype voor Fryslân relevant is, is het aantal aardbevingen uit het
verleden binnen Fryslân in beeld gebracht (bron: NAM).
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>                                Aantal aardbevingen tussen 1986 en 2021

                                   Aantal aanbevingen in friesland
              3



              2



              1



              0
                                                                   2000




                                                                                               2008
                  1986
                         1988
                                1990
                                       1992
                                              1994
                                                     1996
                                                            1998


                                                                          2002
                                                                                 2004
                                                                                        2006


                                                                                                      2010
                                                                                                             2012
                                                                                                                    2014
                                                                                                                           2016
                                                                                                                                  2018
                                                                                                                                         2020




Af te lezen valt dat het aantal bevingen is toegenomen, maar dat deze niet systematisch
voorkomen. Bijna alle bevingen hadden een kracht tussen de magnitude 1,0 en 2,0. Eén
aardbeving had een kracht van magnitude 2,8. Vanaf magnitude 1,5 is de aardbeving
voelbaar. Vanaf magnitude 2,0 zullen hoogstens enkele (zeer) lichte objecten kunnen
bewegen, maar vrijwel nooit is er enige vorm van schade. Om deze redenen is dit
crisistype voor Fryslân niet relevant.


2.4.2. Toekomstverwachting
Het crisistype aardbeving zou in de toekomst mogelijk relevant kunnen worden voor de
regio. Er worden al aardbevingen gemeten in Fryslân. Dit zou in de toekomst door kunnen
zetten. Aardbevingen kunnen namelijk veroorzaakt worden door gaswinningen. Dit is ook
de oorzaak van de vele aardbevingen in Groningen. Ook in Fryslân zijn er gasvelden en
gaswinlocaties aanwezig. Bij de gemeente Smallingerland ligt zelfs een groot veld. In de
onderstaande afbeeldingen zijn in lichtgroen de aardgasvelden aangegeven.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>2.4.3. Conclusie
Op basis van de indicatoren en de verwachtingen in de toekomst is dit crisistype voor het
risicoprofiel van Fryslân niet relevant.



2.5    Plaag en ongedierte
Gezien het landelijke en open karakter van de provincie waarbij een groot deel van het
grondgebied wordt gebruikt in de landbouw en veeteelt kan ongedierte voor behoorlijke
overlast zorgen. Binnen dit incidenttype worden overlast van onder andere ratten,
boktorren en eikenprocessierupsen gewogen. Van dier op mens overdraagbare
(dier)ziekten worden binnen het thema ‘gezondheid’ nader uitgewerkt.

De impact van ongedierte kan verschillen. Van (lokale) overlast van bijvoorbeeld de
eikenprocessierups tot wijdverspreide schade door toedoen van muizen of ratten aan
akkers en landerijen. Met name de processierups is de laatste jaren aan een gestage
opmars door Nederland bezig en leidt steeds vaker tot o ngemak. Contact met de
brandharen van de rups kan leiden tot irritatie van de huid, ogen, keel en luchtwegen.
Ook kunnen er ontstekingen van het slijmvlies van de neus, keel en luchtwegen ontstaan.


2.5.1. Mate van relevantie in Fryslân
Om te bepalen of het crisistype voor Fryslân relevant is, is gekeken naar het aantal
meldingen eikenprocessierups. Hierdoor krijg je een goed beeld van waar de problemen
met de processierups het grootst zijn (bron: zorgwijzer.nl).
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>Tot op heden zijn het aantal voorvallen in Friesland nog beperkt. Ook omdat de impact
van de processierups zich beperkt tot ongemak, is deze vorm van ‘plaag en ongedierte’
niet relevant.


2.5.2. Toekomstverwachting
Er is in 2019 sprake van een enorme toename van het aantal eikenprocessierupsen in
vergelijking tot voorgaande jaren. En in de opvolgende zal het aantal rupsen (en de
overlast) waarschijnlijk nog hoger zijn, verwachten biologen. Rupsen verpoppen zich
namelijk tot vlinder. Iedere vlinder die paart, zet in een nazomer 20 tot 50 stukken
eipakketten af op de boom. Deze overwinteren op de takken van de eiken. In het voorjaar
komen de eitjes met nieuwe rupsen uit. De populatie rupsen groeit op deze manier nog
sneller. Daarnaast zijn er nog veel oude nesten van processierupsen. De brandharen die
in de nesten liggen kunnen nog jarenlang voor overlast bl ijven zorgen.

Op lange termijn gaat de processierups niet meer weg. Er is veel tijd en geld nodig om de
rups te bestrijden. Er moet het hele jaar gewerkt worden aan preventieve bestrijding. Ook
de processievlinders moeten aangepakt worden, zodat deze geen nieuwe eitjes kunnen
leggen.


2.5.3. Conclusie
Op basis van de indicatoren en de verwachtingen in de toekomst is dit crisistype voor het
risicoprofiel van Fryslân niet relevant.



2.6    Ziektegolf in geval van dierziekte
Ook wanneer een dierziekte niet direct overdraagba ar is op de mens, kan de impact van
een wijdverspreide dierziekte in de regio impact hebben op de inwoners. Hierbij valt te
denken aan economische schade voor veebedrijven en leveranciers, maar ook aan het
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>afsluiten van wegen en gebieden voor (gemotoriseer d) verkeer. De impact is relatief
beperkt.


2.6.1. Mate van relevantie in Fryslân
Om te bepalen of het crisistype voor Fryslân relevant is, zijn ten eerste de CBS-gegevens
over het aantal veebedrijven en stuks (pluim)vee in de provincie inzichtelijk gemaakt. De
trend van de afgelopen jaren is dat de aantallen afnemen.




Kijkende naar de dierziekten die die in Nederland/ Fryslân een rol hebben gespeeld zijn
de varkenspest, de vogelgiep, Q-koorts, BSE en MKZ relevant. De vogelgriep is een
dierziekte dat op dit moment (2021) nog binnen Fryslân voorkomt. Dit blijkt uit de
onderstaande kaart met daarop de bedrijven waarbij in 2020 vogelgriep is geconstateerd.
Sinds 22 oktober 2020 zijn er op verschillende plaatsen met vogelgriep besmette vogels
gevonden. Sinds 23 oktober 2020 moeten bedrijven pluimvee binnenhouden
(ophokplicht).
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>Ook de Q-koorts, een infectieziekte voor mensen met als bron melkgeiten en
melkschapen, komt nog regelmatig in Nederland voor.


2.6.2. Toekomstverwachting
Momenteel dreigt de Afrikaanse varkenspest (AVP). Zowel gehouden varkens als wilde
zwijnen worden ziek en sterven. In verschillende Europese landen, waaronder Polen en
Roemenië is de ziekte aangetroffen en zijn duizenden varkens het slachtoffer. Ook
Nederland bereidt zich voor op de komst van AVP, die een grote impact zou kunnen
betekenen voor de Nederlandse varkens. Mensen zijn niet vatbaar voor de ziekte, maar
kunnen het virus wel verspreiden. Er is nog geen vaccin voor deze variant van het virus
(bron: Compassion in world farming).


2.6.3. Conclusie
Op basis van de indicatoren en de verwachtingen in de toekomst is dit crisistype voo r het
risicoprofiel van Fryslân niet relevant.



2.7    Conclusie
Op basis van de indicatoren en de verwachtingen in de toekomst zijn de onderstaande
crisis- en incidenttypen voor het risicoprofiel van Fryslân relevant . Een aantal
incidenttypen zal niet nader uitgewerkt worden door een beperkte aanwezigheid van
indicatoren of beperkte impact op de regio in verhouding ten opzichte van de andere
incidenttypen.

 Crisistype                     Incidenttype                  Scenario
                                                              Nee, geen rivieren van
                                Overstroming door hoge
                                                              voldoende omvang in de
                                rivierwaterstanden
 Overstromingen                                               regio
                                Overstroming vanuit zee       Ja, zeer relevant
                                Overstroming polder           Ja, zeer relevant
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>                                             Ja, natuurgebieden
                Bosbrand
                                             aanwezig
Natuurbranden
                                             Nee, relatief beperkte
                Heide, veen- en duinbrand
                                             aanwezigheid/ impact
                Koudegolf, sneeuw en ijzel   Ja, relevant
                Hittegolf                    Ja, relevant
                                             Nee, relatief beperkte
Extreem weer    Storm, windhozen
                                             impact
                Aanhoudend laaghangende      Nee, relatief beperkte
                mist                         impact
                                             Nee, relatief beperkte
Plagen          Ongedierte
                                             impact
                                             Nee, relatief beperkte
Dierziekten     Ziektegolf
                                             impact
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>3. Gebouwde omgeving

Bij de crisistypen die vallen onder de gebouwde omgeving, gaat het om grote incidenten
in gebouwen met daaraan gekoppeld het aantal aanwezigen (of de mate van
zelfredzaamheid van de aanwezigen).

Bij deze incidenttypen is het ook van belang om te kijken naar het grote oppervlakte/
uitgestrektheid van Fryslân en de aanwezigheid van de Waddeneilanden, omdat de aard
en omvang van de effecten van een incident ook een relatie kan hebben met de
uitgestrektheid en de bereikbaarheid (geïsoleerde ligging en moeilij ke bereikbaarheid).



3.1    Brand in kwetsbare objecten
Dit crisistype gaat over branden en incidenten met veel rookontwikkeling of giftige
dampen in gebouwen waarbinnen zich veel mensen kunnen bevinden. De impact van een
(grote) brand in een kwetsbaar object strekt zich verder uit dan alleen de (in)direct
getroffenen die bij dit object betrokken zijn, zoals bijvoorbeeld bewoners van
zorginstellingen en hun families. Een grote brand in bijvoorbeeld een zorginstelling kan
regionale of zelfs landelijke gevolgen hebben al naar gelang de oorzaak/ effecten van de
brand.

Landelijk is er een tendens te zien in het ontstaan van steeds meer branden in gebouwen
met verminderd- of niet-zelfredzame personen, welke volgens de definities uit het
Bouwbesluit 2012 niet vallen onder de ‘woonfunctie voor zorg’. Volgens deze definitie
vallen hieronder alleen de woonfuncties waarbij aan de bewoners professionele zorg
wordt verleend met een vanuit het zorgaanbod georganiseerde koppeling tussen wonen
en zorg en een daarvoor bestemde en uitgeruste woning.


3.1.1. Mogelijke incidenttypen
Mogelijke incidenten gerelateerd aan branden in kwetsbare objecten zijn:
    • Brand in gebouwen met niet of verminderd zelfredzame personen;
    • Brand in gebouwen met een grootschalige publieksfunctie;
    • Brand in dichte binnensteden;
    • Brand in bijzonder hoge gebouwen (>25 meter) of ondergrondse bebouwing.


3.1.2. Mate van relevantie in Fryslân
Om te bepalen of het crisistype voor Fryslân relevant is, zijn de onderstaande indicatoren
in beeld gebracht:
    • # gebouwen met niet of verminderd zelfredzame personen;
    • # gebouwen met een grootschalige publieksfunctie;
    • # binnensteden, bepaald volgens de methodiek dekkingsplan 2.0;
    • # bouwwerken > 25 meter.

Op het moment zijn er circa 1.000 gebouwen in Fryslân met niet of verminderd
zelfredzame personen. Het aantal gebouwen met een grootschalige publieksfunctie zit op
600, met circa 20 gebouwen waar meer dan 1.000 mensen in kunnen. Binnen Fryslân zijn
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>13 (oude) binnensteden. Er is maar slechts 1 bijzonder hoog gebouw in Fryslân aanwezig.
Het incidentrisicoprofiel van Brandweer Fryslân heeft een specifieke uitwerking van het
gebouwbrandrisico.


3.1.3. Toekomstverwachting
Op korte termijn (4 jaar) worden geen grote veranderingen verwacht op dit thema. Voor
de lange termijn is de toenemende vergrijzing een aandachtspunt.


3.1.4. Conclusie
Op basis van de indicatoren en de verwachtingen in de toekomst zijn de incidenttypen
‘brand in gebouwen met niet of verminderd zelfredzame per sonen’, ‘brand in gebouwen
met een grootschalige publieksfunctie’ en ‘brand in dichte binnensteden’ voor het
risicoprofiel van Fryslân relevant.



3.2    Instorting in grote gebouwen en kunstwerken
Bij dit incidenttype ligt de nadruk op het aanwezig zijn van mensen tijdens het instorten
van gebouwen. De oorzaak kan divers zijn (van aardschokken en gaslekkages tot
terroristische aanslagen). Daarnaast valt op dat er de laatste jaren een stijgende lijn
waarneembaar lijkt in moedwillige gaslekkages in woningen. Bij derg elijke incidenten
dreigen bewoners bijvoorbeeld met zelfmoord/ een explosie.

De impact van de instorting van een gebouw zijn groot. Afhankelijk van de omvang van
het gebouw en de functie ervan kan de impact een regionale of zelfs landelijke schaal
krijgen.


3.2.1. Mogelijke incidenttypen
Mogelijke incidenten gerelateerd aan instortingen z ijn:
    • Instorting door explosies;
    • Instorting door gebreken in de constructie of fundering.


3.2.2. Mate van relevantie in Fryslân
Om te bepalen of het crisistype voor Fryslân relevant is, zijn de onderstaande indicatoren
in beeld gebracht:
    • Brand in gebouwen met niet of verminderd zelfredzame personen;
    • Brand in gebouwen met een grootschalige publieksfunctie;
    • Brand in bijzonder hoge gebouwen (>25 meter) of ondergrondse bebouwing.

Op het moment zijn er circa 1.000 gebouwen in Fryslân met niet of verminderd
zelfredzame personen. Het aantal gebouwen met een grootschalige publieksfunctie zit op
600, met circa 20 gebouwen waar meer dan 1.000 mensen in kunnen. Er is maar slechts
1 bijzonder hoog gebouw in Fryslân aanwezig. Deze gebouwen hebben een extra
relevantie ten aanzien van dit crisistype (BAG gegevens 2020).

Omdat de voorbeelden zoals beschreven in de inleiding van dit crisistype ook in en rond
Fryslân plaatsgevonden hebben de laatste jaren, is ervoor gekozen instorting door
explosies specifiek te benoemen in het risicoprofiel.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>3.2.3. Toekomstverwachting
Er zijn geen aanwijzingen die duiden op grote veranderingen de komende jaren.


3.2.4. Conclusie
Op basis van de indicatoren en de verwachtingen in de toekomst is het incidenttype
‘instorting door explosie’ voor het risicoprofiel van Fryslân relevant.



3.3    Conclusie
Op basis van de indicatoren en de verwachtingen in de toekomst zijn de onderstaande
crisis- en incidenttypen voor het risicoprofiel van Fryslân relevant. Een aantal
incidenttypen zal niet nader uitgewerkt worden door een beperkte aanwezigheid van
indicatoren of beperkte impact op de regio.

 Crisistype         Incidenttype                                   Scenario
                    Brand in gebouw met niet of verminderd         Ja, meer dan 1.000
                    zelfredzame personen                           relevante objecten
                                                                   Ja, veel
                    Brand in gebouw met een grootschalige
                                                                   publieksgebouwen/
 Branden in         publieksfunctie
                                                                   evenementen
 kwetsbare
                                                                   Nee, met 1 gebouw
 objecten           Brand in bijzonder hoge gebouwen of
                                                                   slechts zeer beperkt
                    ondergrondse bebouwing
                                                                   relevant
                                                                   Ja, aantal dichte
                    Brand in dichte binnensteden
                                                                   binnensteden
                                                                   Nee, minder
 Instorting in      Instorting door explosie
                                                                   relevant
 grote gebouwen
                    Instorting door gebreken constructie of        Nee, minder
 en kunstwerken
                    fundering                                      relevant
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>4. Technologische omgeving

Onder de technologische omgeving vallen risico’s die horen bij inrichtingen met
gevaarlijke stoffen en transport van gevaarlijke stoffen (bijvoorbeeld explosiegevaar of
ontsnappen toxische stoffen) van. Voor het risicobeeld zijn alle inrichtingen en
transportroutes geïnventariseerd die op de (professionele) risicokaart zijn opgenomen.
Niet Bevi-inrichtingen zijn dus ook meegenomen bij deze risico-inventarisatie. De
ondergrens van de inventarisatie is dan ook het Registratiebesluit.

Het Friese risicoprofiel met betrekking tot de technologische omgeving is weergegeven in
de onderstaande tabel. Op de (professionele) risicokaart is de ligging van deze
risicobronnen weergegeven. In de Bijlage ‘Uitwerking risicobeelden per gemeente en
gebieden’ is een nadere specificatie opgenomen per gemeente.

                                                     Er zijn stationaire inrichtingen met
 Stationaire inrichtingen:                           een plaatsgebonden risicocontour
                                                     10 -6 in Fryslân aanwezig.
      # BRZO-inrichtingen:                           Aanwezig
      # LPG-tankstations:                            Aanwezig
      # opslagen van verpakte gevaarlijke
                                                     Aanwezig
 stoffen:
      # overige risicovolle objecten
 (brandbaar/                                         Aanwezig
        explosief):
      # defensie-inrichtingen (munitie etc.):        Aanwezig
      # vuurwerkinrichtingen:                        Aanwezig
                                                     Er is een basisnet weg in Fryslân
                                                     aanwezig. Er is geen
 Transport van gevaarlijke stoffen over de
                                                     plaatsgebonden risicocontour 10 -6
 weg:
                                                     aanwezig rondom de weg. De kans
                                                     is daarmee laag.
                                                     Er is een basisnet water in Fryslân
 Transport van gevaarlijke stoffen over het          aanwezig op het Prinses
 water:                                              Margrietkanaal en langs de
                                                     Noordzeekust (de TEN-T route).
                                                     Er is geen basisnet spoor in
                                                     Fryslân aanwezig. Vervoer kan
                                                     echter incidenteel voorkomen op
                                                     het traject Meppel-Leeuwarden-
 Transport van gevaarlijke stoffen over het          Groningen als het traject Meppel-
 spoor:                                              Groningen niet gebruikt kan
                                                     worden.

                                                     Er is geen plaatsgebonden
                                                     risicocontour 10 -6 aanwezig
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>                                                      rondom het spoor. De kans is
                                                      daarmee laag.
                                                      Er zijn hogedruk transportleidingen
                                                      voor aardgas in Fryslân aanwezig.
 Transport van gevaarlijke stoffen in
 buisleidingen:
                                                      Er zijn plaatsgebonden
                                                      risicocontouren 10 -6 aanwezig.



4.1    Incidenten met brandbare-/ explosieve stof in open lucht
Dit crisistype omvat incidenten met explosieve en brandbare stoffen voor zover daarbij
buiten de directe plaats incident slachtoffers kunnen vallen. Het gaat hierbij om incidenten
in de open lucht. Een dergelijk incident met brandbare en/of explosieve stoffen kan leiden
tot een aanzienlijk aantal slachtoffers. Dit is afhankelijk van de locatie en het tijdstip van
het incident. Ook wordt schade aan milieu en gebouwen in deze niet uitgeslote n.


4.1.1. Mogelijke incidenttypen
Mogelijke incidenten gerelateerd aan brandbare-/ explosieve stof zijn:
    • Incident vervoer weg;
    • Incident vervoer water;
    • Incident spoorvervoer;
    • Incident transport buisleidingen;
    • Incident stationaire inrichting.


4.1.2. Mate van relevantie in Fryslân
Om te bepalen of het crisistype voor Fryslân relevant is, is gekeken naar het risicoprofiel
dat is opgenomen in de inleiding van dit hoofdstuk. Hieruit blijkt dat er in Fryslân
stationaire inrichtingen aanwezig zijn en er transport in buisleidingen plaatsvindt met
brandbare/ explosieve stoffen. Beiden hebben een plaatsgebonden risico, hetgeen
betekend dat er een kans aanwezig is.


4.1.3. Toekomstverwachting
In de nabije toekomst worden kleine verschuivingen in het aantal risicobronnen verwacht .
Mogelijk zal het gebruik van alternatieve brandstoffen een verandering met zich mee
kunnen brengen. Door de energietransitie komen er steeds meer bedrijven die
alternatieve brandstoffen maken en opslaan. Hierbij valt te denken bijvoorbeeld waterstof
en LNG. Daarnaast wordt waterstof meer en meer als energiebron gebruikt. Zowel voor
particulieren (voertuigen) als private partijen (industrie) wordt een toename in het gebruik
verwacht. De productie, transport en opslag brengt risico’s met zich mee. Daarnaast is er
sprake van een trend dat energie gebufferd moet worden. Opgewekte energie door wind
en zon die niet direct gebruikt wordt, kan worden opgeslagen in (buurt)batterijen of in
andere energiedragers. Voorbeeld hierbij is dat door elektrolyse waterstof wordt
geproduceerd met zon of windenergie en opgeslagen voor gebruikt op een ander
(piek)moment.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>4.1.4. Conclusie
Op basis van de indicatoren en de verwachtingen in de toekomst zijn de incidenttype n
‘incident transport over het water’ en ‘incident stationaire inrichting’ voor het risicoprofiel
van Fryslân relevant.



4.2     Incidenten met giftige stof in open lucht
Bij dit crisistype gaat het om incidenten met giftige stoffen die zich (snel) via de lucht
kunnen verspreiden. Het gaat hierbij expliciet niet om incidenten in besloten ruimten,
omdat de effecten daarvan anders zijn. Een dergelijk incident met toxische stoffen in de
open lucht kan leiden tot een aanzienlijk aantal slachtoffers. Dit is afhankelijk van d e
locatie en het tijdstip van het incident. Ook wordt schade aan milieu in deze niet
uitgesloten.


4.2.1. Mogelijke incidenttypen
Mogelijke incidenten gerelateerd aan een giftige stof zijn:
    • Incident vervoer weg;
    • Incident vervoer water;
    • Incident spoorvervoer;
    • Incident transport buisleidingen;
    • Incident stationaire inrichting.


4.2.2. Mate van relevantie in Fryslân
Om te bepalen of het crisistype voor Fryslân relevant is, is gekeken naar het risicoprofiel
dat is opgenomen in de inleiding van dit hoofdstuk. Hieruit blijkt dat er in Fryslân
stationaire inrichtingen met giftige stoffen aanwezig zijn en die een plaatsgebonden
risicocontour hebben.


4.2.3. Toekomstverwachting
In de nabije toekomst worden kleine verschuivingen in het aantal risicobronnen verwacht.
Grote veranderingen zijn echter niet waarschijnlijk.
Mogelijk zal het gebruik van alternatieve brandstoffen een verandering met zich mee
kunnen brengen. Ook het gebruik van (Lithium-ion) accu’s zal groter worden in de
toekomst doormiddel van buurtbatterijen, bij het instabiel raken hiervan zullen er veel
giftige stoffen vrijkomen.


4.2.4. Conclusie
Op basis van de indicatoren en de verwachtingen in de toekomst is het incidenttype
‘incident stationaire inrichting’ voor het risicoprofiel van Fryslân relevant.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>4.3    K ernincidenten
Een kernincident is een ongeval waarbij radioactieve stoffen en/of ioniserende straling
vrijkomen. Bij een bijzonder ernstig ongeval, waarbij de gezondheid van grote aantallen
mensen in een aanzienlijk gebied rond de installatie in gevaar komt, spreekt men van een
kernramp.

Een kernongeval kan verschillende vormen aannemen, onder meer:
   • een kernsmelting;
   • onbedoeld vrijkomen van radioactieve stoffen bij transport daarvan;
   • onbedoeld kritisch worden van een (reactor)opstelling of materiaal in een
       opwerkingsfabriek;
   • onbedoelde blootstelling aan een radioactieve bron.

Bij blootstelling aan ioniserende straling bestaan er gezondheidsrisico's. Dit komt doordat
de ioniserende werking van straling in lichaamscellen DNA-schade kan veroorzaken.


4.3.1. Mogelijke incidenttypen
Mogelijke kernincidenten zijn:
    • Incident A-objecten: met of nabij centrales | ongeval scheepvaart met kernenergie
       en nucleair defensiemateriaal;
    • Incident B-objecten: vervoer grote eenheden radioactief materiaal | overige
       nucleaire faciliteiten brandklasse i | nucleaire faciliteiten brandklasse ii | overig
       vervoer en gebruik nucleaire materialen;
    • Incident militair terrein en transporten nucleaire materiaal.


4.3.2. Mate van relevantie in Fryslân
Om te bepalen of het crisistype voor Fryslân relevant is, is allereerst gekeken naar het
aantal A-objecten (= kernreactoren) en de daarbij horende evacuatie- en schuilzone.
Deze zijn in Fryslân niet aanwezig. Wel ligt het in een voorbereidingszone van de
kerncentrale in Emsland. Binnen dergelijke zones voorziet de overheid in bijvoorbeeld in
een jodiumdistributieplan, waardoor er altijd voldoende jodiumpillen van tevoren
uitgedeeld kunnen worden als er iets met deze kernenergiecentrale aan de hand is.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>Ook is gekeken naar het aantal B-objecten in de regio. B-objecten zijn bedrijven en
inrichtingen die gebruik maken van radioactieve bronnen voor industriële processen of
toepassingen, die radioactieve bronnen opslaan of die radioactieve bronnen gebruiken
voor onderzoeksdoeleinden. Ook ziekenhuizen behoren tot de categorie B -objecten,
vanwege het radioactief materiaal dat daar gebruikt wordt voor de behandeling van
patiënten en het stellen van diagnoses.

In Fryslân zijn er ziekenhuizen aanwezig waar met dergelijke materiaal wordt gewerkt. De
scenario’s bij de ziekenhuizen zijn echter dermate klein dat deze niet relevant zijn voor
het regionaal risicoprofiel. Er is een kleine hoeveelheid vergunde B-objecten in de regio
aanwezig. Er zijn geen (grote) inrichtingen aanwezig waar gewerkt wordt met radioactief
materiaal.


4.3.3. Toekomstverwachting
Naar verwachting vinden er de komende jaren geen grote veranderingen plaats in het
kader van gebruik van radioactief materiaal in de regio.


4.3.4. Conclusie
Op basis van de indicatoren en de verwachtingen in de toekomst zijn de incidenttypen
voor het risicoprofiel van Fryslân niet relevant.



4.4    Conclusie
Op basis van de indicatoren en de verwachtingen in de toekomst zijn de onderstaande
crisis- en incidenttypen voor het risicoprofiel van Fryslân relevant . Een aantal
incidenttypen zal niet nader uitgewerkt worden door een beperkte aanwezigheid van
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>indicatoren of beperkte impact/ relevantie op de regio in verhouding tot andere
incidenttypen.

 Crisistype                    Incidenttype                  Scenario
                               Incident transport over de
                                                             Nee, kleine kans
                               weg
                               Incident transport over het
                                                             Ja, relevant.
                               water
 Incidenten met                                              Nee, kleine kans (alleen
                               Incident transport over het
 brandbare/explosieve                                        incidenteel vervoer
                               spoor
 stoffen in de open lucht                                    mogelijk)
                               Incident transport
                                                             Nee, kleine kans
                               buisleidingen
                               Incident stationaire
                                                             Ja, relevant.
                               inrichtingen
                               Incident transport over de
                                                             Nee, kleine kans
                               weg
                               Incident transport over het
                                                             Nee, kleine kans
                               water
                                                             Nee, kleine kans (alleen
 Incidenten met giftige        Incident transport over het
                                                             incidenteel vervoer
 stoffen in de open lucht      spoor
                                                             mogelijk)
                               Incident transport
                                                             Nee, kleine kans
                               buisleidingen
                               Incident stationaire
                                                             Ja, relevant.
                               inrichtingen
                               Incident A-objecten:
                                                             Nee
                               centrales
                               Incident A-objecten: nabije
                               centrales                     Nee (wel preparatiezone)
                               grensoverschrijdend
                               Incident A-objecten:
                               scheepvaart met
                                                             Nee
                               kernenergie en nucleair
                               defensiemateriaal
                               Incident B-objecten:
 Kernincidenten                vervoer grote eenheden        Nee
                               radioactief materiaal
                               Incident B-objecten:
                               overige nucleaire             Nee
                               faciliteiten brandklasse i
                               Incident B-objecten:          Nee (hoewel wel kleine
                               nucleaire faciliteiten        hoeveelheden vergund bij
                               brandklasse ii                o.a. ziekenhuizen)
                               Incident B-objecten: overig
                                                             Nee (slechts kleine
                               vervoer en gebruik
                                                             hoeveelheden vergund)
                               nucleaire materialen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>Incident militair terrein en
transporten nucleaire          Nee onbekend
materiaal
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>5. Vitale infrastructuur

Bij vitale infrastructuur gaat het om producten, diensten en de onderliggende processen
die, als zij uitvallen, maatschappelijke ontwrichting kunnen veroorzaken. Dat kan zijn,
omdat er sprake is van veel slachtoffers en grote economische schade, dan wel wa nneer
het herstel zeer lang gaat duren en er geen reële alternatieven voorhanden zijn, terwijl
deze producten en diensten onmisbaar zijn.

In dit hoofdstuk komen de zes crisistypen aan bod die te maken hebben met de vitale
infrastructuur binnen Fryslân.



   5.1.        V erstoring energievoorziening
Uitval van elektriciteitsvoorzieningen kan gevolgen hebben, variërend van
maatschappelijke ontwrichting tot fysieke gevolgen voor kwetsbare groepen binnen de
samenleving. Vaak blijft de uitval van elektriciteit beperkt tot wijk en, dorpen en soms
enkele gemeenten. Zelden worden er grote landsdelen getroffen, daarnaast is de uitval
van elektriciteit vaak van korte duur. De uitval van olie - en gasvoorzieningen komt maar
zelden voor.

De impact van uitval van energievoorzieningen hebben te maken met de duur van de
uitval. Korte uitval van energievoorzieningen (minder dan 4 uren) komen relatief veel voor
en hebben een relatief kleine impact. Wanneer er sprake is van een langere uitval, is de
impact groter. Hierin speelt ook de tijd van het jaar een grote rol.


5.1.1. Mogelijke incidenttypen
Mogelijke incidenten gerelateerd aan verstoring in de energievoorziening zijn:
    • Uitval olievoorziening;
    • Uitval gasvoorziening;
    • Uitval elektriciteitsvoorziening.


5.1.2. Mate van relevantie in Fryslân
Voor dit crisistype zijn geen goede indicatoren beschikbaar om te bepalen of het
crisistype voor Fryslân relevant is. Fryslân wordt daartegen wel van de genoemde
energievormen voorzien en de incidenttypen zijn daarom wel een mogelijkheid.

De uitval van de olievoorziening is een incidenttype dat een nationaal probleem zal zijn
en waarvan geen ernstige incidenten vanuit het verleden bekend over zijn.


5.1.3. Toekomstverwachting
Er zijn de komende beleidsperiode geen grote veranderingen te verwachten op dit thema.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>5.1.4. Conclusie
Op basis van de indicatoren en de verwachtingen in de toekomst zijn de incidenttypen
‘uitval gasvoorziening’ en ‘uitval elektriciteitsvoorziening’ voor het risicoprofiel van Fryslân
relevant.



    5.2.        Verstoring drinkwatervoorziening
Binnen dit crisistype gaat het om een verstoring van de levering of kwaliteit van het
drinkwater binnen Fryslân. Het bedrijf Vitens is verantwoordelijk voor de
drinkwatervoorziening en zorgt voor de zuivering. Drinkwater is een primaire
levensbehoefte voor de mens. Daarnaast wordt drinkwater gebruikt voor andere
huishoudelijke doeleinden, bluswater, proceswater en consumptiewater voor dieren.

Uitval van de drinkwatervoorziening kan een behoorlijke impact hebben op de
samenleving wanneer het van langere duur betreft. In het meest extreme geval kunnen
mensen erdoor komen te overlijden als gevolg van uitdroging. Uitval van de
drinkwatervoorziening wanneer het van korte duur betreft, kan problemen opleveren in de
continuïteit van bedrijven als ziekenhuizen en scholen.


5.2.1. Mogelijke incidenttypen
Mogelijke incidenten gerelateerd aan verstoring van de drinkwatervoorziening zijn:
    • Uitval drinkwatervoorziening;
    • Problemen waterinname;
    • Verontreiniging in drinkwaternet.


5.2.2. Mate van relevantie in Fryslân
Om te bepalen of het crisistype voor Fryslân relevant is, zijn de onderstaande indicatoren
in beeld gebracht:
    • # productielocaties met bijbehorende waterwingebieden .

Bij dit crisistype wordt geen gebruik gemaakt van de waterwingebieden binnen Fryslân,
omdat deze niet te verenigen zijn met de grenzen van Fryslân. In Fryslân wordt
grondwater verwerkt tot drinkwater. Er is dus geen directe relatie tussen de kwaliteit en
kwantiteit van het oppervlaktewater en die van het drinkwater

In Fryslân zijn 9 productielocaties met bijbehorende waterwingebieden (Vitens, 2020).


5.2.3. Toekomstverwachting
Er zijn geen verwachtingen dat er grote veranderingen gaan plaats vinden in de toekomst
op dit gebied.


5.2.4. Conclusie
Op basis van de indicatoren en de verwachtingen in de toekomst is het incidenttype
‘verontreiniging in het drinkwaternet’ voor het risicoprofiel van Fryslân relevant.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>   5.3.        Verstoring rioolwaterafvoer en afvalwaterzuivering
De uitval van rioolwater‐ en afvalwaterzuivering bestaat uit een stelsel van
zuiveringsinstallaties, gemalen en leidingen. Verstoring van rioolwaterafvoeren en
afvalwaterzuivering heeft vooral impact op het verslechteren van het oppervlaktewater.
Ook zaken als verslechtering van het (water)milieu en gezondheidsrisico’s voor mens en
dier zijn risico’s van een verstoring in de rioolwaterafvoer en afvalwaterzuivering.


5.3.1. Mogelijke incidenttypen
Mogelijke incidenten gerelateerd aan verstoring van rioolwaterafvoer en
afvalwaterzuivering zijn:
    • Uitval rioleringssysteem;
    • Uitval afvalwaterzuivering.


5.3.2. Mate van relevantie in Fryslân
Om te bepalen of het crisistype voor Fryslân relevant is, zijn de onderstaande indicatoren
in beeld gebracht:
    • # persgemalen;
    • # kilometers persleidingen;
    • # rioolzuiveringsinstallaties;
    • # slibontwateringsinstallaties.

Fryslân heeft 275 persgemalen en 826 kilometer aan persleidingen. In Fryslân zijn 27
rioolwaterzuiveringsinstallaties en er is een centrale slibontwateringsinstallatie in
Heerenveen (Wetterskip Fryslân, 2020). De uitval van het gehele systeem van zuivering
wordt daarmee zeer onwaarschijnlijk.


5.3.3. Toekomstverwachting
Op het moment van schrijven worden geen grote veranderingen verwacht op dit thema.


5.3.4. Conclusie
Op basis van de indicatoren en de verwachtingen in de toekomst is het incidenttypen
‘uitval afvalwaterzuivering’ voor het risicoprofiel van Fryslân relevant.



   5.4.    Verstoring telecommunicatie en ICT: uitval spraak - en
      datacommunicatie
Totale uitval van telecommunicatie heeft een groot effect op het openbare leven en het
bedrijfsleven. Vele processen zullen bij een uitval tot stilstand komen. Storingen en uitval
van het telefoonnetwerk kan (gedeeltelijk) worden verholpen door het plaatsen van
hulpzenders. Dergelijke zenders worden ook bij grote evenementen gebruikt waar de
waarschijnlijkheid van overbelasting groot is. ICT is een andere kwetsbare dienst die uit
kan vallen. Dataverkeer en veel bedrijfsprocessen zijn gekoppeld aan ICT, waardoor het
voor velen een groot probleem zal opleveren. Uitval van ICT kan worden opgevangen
door gebruik te maken van fall-back procedures, back-up programma’s en door
bijvoorbeeld gebruik te maken van meerdere gelijkwaardige servers. Daarnaast behoren
ook piketregelingen, gegarandeerde opkomsttijden, juiste contracten in DVO/SLA
(dienstverleningsovereenkomst/ service-level-agreement) tot mogelijke oplossingen.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>Cybercrime kan een aanleiding zijn tot uitval ICT. Iedereen kan ook te maken krijgen met
cybercrime, omdat het digitale domein sterk is verweven binnen de samenleving.
Cyberaanvallen kunnen hierdoor ook snel worden verspreid en de aard en omvang
hiervan is moeilijk in te schatten. Zogenaamde DDoS aanvallen komen steeds vaker en in
grotere mate voor.

Totale uitval van telecommunicatie heeft een groot effect op het openbare leven en het
bedrijfsleven. Vele processen zullen bij een uitval tot stilstand komen. Middels cybercrime
kan er vertrouwelijke informatie worden gelekt en fysieke systemen worden platgelegd, dit
kan een behoorlijke impact op de samenleving hebben al naar gelang het soo rt systeem
dat wordt geraakt.


5.4.1. Mate van relevantie in Fryslân
Om te bepalen of het crisistype voor Fryslân relevant is, zijn de onderstaande indicatoren
in beeld gebracht:
    • # aanwezigheid ervan;
    • # verstoringen in het verleden.

Telecommunicatie en ICT zijn in het dagelijkse leven niet meer weg te denken. V anwege
de aanwezigheid ervan zijn verstoringen daarom mogelijk. Dit is eerder ook al gebleken;
op 24 juni 2019 was er van 15.34 tot 18.52 uur een storing op het telefonienetwerk van
KPN, waardoor het alarmnummer 1-1-2 niet meer bereikbaar was. Ook hebben zich
meerdere hackeraanvallen voorgedaan, o.a. gericht op Nederlandse gemeenten en het
Medisch Centrum Leeuwarden.


5.4.2. Toekomstverwachting
De ontwikkelingen op dit terrein gaan snel. De continuïteit van de samenleving is een
aspect dat daarbij een belangrijke rol speelt.


5.4.3. Conclusie
Op basis van de indicatoren en de verwachtingen in de toekomst is dit crisistype voor het
risicoprofiel van Fryslân relevant.



   5.5.        V erstoring/ uitval afvalverwerking
Bij uitval van afvalverwerking kan leiden tot een gevaar voor de volksgezondheid, omdat
er een opeenhoping en verspreiding van afval zal ontstaan. Dit zal met name in stedelijk
gebied zijn.

De effecten van dit crisistype zal in de eerste periode vooral overlast inhouden.
Langdurige uitval kan leiden tot een grotere kans op infectieziekten, al wordt een
dergelijke uitval niet snel verwacht.


5.5.1. Mate van relevantie in Fryslân
Om te bepalen of het crisistype voor Fryslân relevant is, is de onderstaande indicator in
beeld gebracht:
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>   •   # afvalverwerkers;
   •   # afvalverbrandingsinstallaties;
   •   Het niveau waarop de crisis zich voordoet.

In Fryslân zijn diverse afvalverwerkers gevestigd. Ook is er een
afvalverbrandingsinstallatie aanwezig. Indien een bedrijf uitvalt, zijn er diverse
opvangmogelijkheden in het land aanwezig en is de kans nihil dat een verstoring in
Fryslân zal resulteren tot een crisis.


5.5.2. Toekomstverwachting
Het ligt niet in de lijn der verwachting dat in de komende vier jaar grote veranderi ngen
zullen plaatsvinden.


5.5.3. Conclusie
Op basis van de indicatoren en de verwachtingen in de toekomst is dit crisistype niet
relevant voor het risicoprofiel van Fryslân.



   5.6.        V erstoring voedselvoorziening: uitval distributie
Het verstoren van de vitale infrastructuur door het uitvallen van de voedselproductie/
uitgifte in grote delen van het land, zou kunnen gebeuren door natuurrampen (extreem
nat of extreem droog, extreem koud, extreem warm, overstroming, verzilting van het
grondwater), door beregening van veldgewassen met besmet water, muizenplaag in
graan of bijvoorbeeld door besmetting met vraatdieren zoals sprinkhanen en
coloradokevers.


5.6.1. Mate van relevantie in Fryslân
Om te bepalen of het crisistype voor Fryslân relevant is, is de onderstaande indicat or in
beeld gebracht:
    • Het niveau waarop de crisis zich voordoet.

Indien deze crisis zich voordoet, zal dit zich niet alleen afspelen binnen onze
Veiligheidsregio Fryslân. Dergelijke crises zullen daarom al snel op nationaal of Europees
niveau opgepakt worden. Hierdoor wordt de relevantie voor alleen de Veiligheidsregio
Fryslân zeer klein.


5.6.2. Toekomstverwachting
Het ligt niet in de lijn der verwachting dat in de komende vier jaar grote veranderingen
zullen plaatsvinden.


5.6.3. Conclusie
Op basis van de indicatoren en de verwachtingen in de toekomst is dit crisistype niet voor
het risicoprofiel van Fryslân relevant.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>   5.7.       Conclusie
Op basis van de indicatoren en de verwachtingen in de toekomst zijn de onderstaande
crisis- en incidenttypen voor het risicoprofiel van Fryslân relevant . Een aantal
incidenttypen zal niet nader uitgewerkt worden door een beperkte aanwezigheid van
indicatoren of beperkte impact op de regio in verhouding tot andere incidenttypen.

 Crisistype                    Incidenttype                  Scenario
                               Uitval olievoorzieningen      Nee
 Verstoring                    Uitval gasvoorzieningen       Ja, relevant
 energievoorziening            Uitval
                                                             Ja, relevant
                               elektriciteitsvoorzieningen
                               Uitval
                                                             Nee
                               drinkwatervoorzieningen
 Verstoring
                               Problemen waterinname         Nee
 drinkwatervoorziening
                               Verontreiniging in het
                                                             Ja, relevant
                               drinkwaternet
 Verstoring rioolwaterafvoer   Uitval rioleringssysteem      Nee
 en afvalwaterzuivering        Uitval afvalwaterzuivering    Ja, relevant
                               Uitval voorzieningen voor
 Verstoring
                               spraak- en                    Ja, relevant
 telecommunicatie en ICT
                               datacommunicatie
 Verstoring afvalverwerking    Uitval afvalverwerking        Nee
 Verstoring
                               Uitval distributie            Nee
 voedselvoorziening
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>6. Verkeer en vervoer

Verkeer over land, water en door de lucht zijn in de hedendaagse maatschappij een veel
voorkomend en vanzelfsprekend fenomeen geworden. Een groot deel van de bevolking
beschikt over eigen vervoer of maakt (in-)direct gebruik van tal van
transportmogelijkheden als vrachtauto, schip of vliegtuig.

In dit hoofdstuk wordt alleen ingezoomd op incidenten zonder aanwezigheid van
gevaarlijke stoffen. Deze incidenttypen zijn reeds uitgewerkt. Daarmee blijven er vier
crisistypen over die in dit hoofdstuk aan de orde komen.



   6.1.        Luchtvaartincidenten
Dit crisistype omvat grote luchtvaartongevallen, zowel door civiele als militaire toestellen,
zowel passagiers- als cargotoestellen. De impact van een (groot) luchtvaartincident of
crash is altijd groot. Een incident zal dan ook vrijwel altijd een effect hebben op de inzet
en betrokkenheid van hulpdiensten uit Friesland. De effecten lopen uiteen van persoonlijk
letsel of overlijden tot schade aan gebouwen en omgeving.


6.1.1. Mogelijke incidenttypen
Mogelijke luchtvaartincidenten zijn:
    • Incident bij start of landing op of om een luchtvaartt errein;
    • Incident vliegtoestel bij vliegshow.


6.1.2. Mate van relevantie in Fryslân
Om te bepalen of het crisistype voor Fryslân relevant is, zijn de onderstaande indicatoren
in beeld gebracht:
    • # vliegvelden;
    • # vliegbewegingen;
    • # vliegshows.

In de regio liggen geen burgerluchthavens. Friesland grenst echter wel aan Drenthe waar
de luchthaven Groningen Airport Eelde gelegen is met ongeveer 40.000 vliegbewegingen
per jaar. Daarnaast zijn er een aantal kleine vliegvelden in de regio aanwezig zoals
Ameland en Drachten. Daarnaast wordt periodiek een luchtshow gehouden op de
vliegbasis Leeuwarden, tijdens de Opendagen Luchtmacht.


6.1.3. Toekomstverwachting
Voor de toekomst ten aanzien van luchtvaartincidenten wordt verwacht dat er mogelijk
veranderingen in het soort luchtvaartuigen kan plaatsvinden. Er worden steeds meer
gebruik gemaakt van onbemande vliegtuigen als drones door zowel defensie, bedrijven
en particulieren.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>6.1.4. Conclusie
Op basis van de indicatoren en de verwachtingen in de toekomst is het incidenttype
‘Incident bij start of landing op of om een luchtvaartterrein’ voor het risicoprofiel van
Fryslân relevant.



    6.2.       Incidenten op of onder water
De impact van een incident op het water wordt mede bepaald door de bereikbaarheid en
tijd die hulpdiensten nodig hebben om de plaats van het incident te bereiken. De
samenwerking met andere organisaties als Rijkswaterstaat, KNRM en Kustwacht maakt
dat incidenten vaak ook complex zijn wat betreft de inzet van de hulpdiensten. De
Veiligheidsregio Fryslân en andere publieke hulpverleners w erken sinds 2017 ook samen
met Professionele Watersport Organisaties bij incidenten op de Friese meren en
vaarwegen.


6.2.1. Mogelijke incidenttypen
Mogelijke incidenten gerelateerd aan het water zijn:
    • Incident waterrecreatie en pleziervaart;
    • Incident beroepsvaart, anders dan met gevaarlijke stoffen;
    • Incidenten op ruim water;
    • Grootschalig duikincident;
    • Incident op natuurijs.


6.2.2. Mate van relevantie in Fryslân
Om te bepalen of het crisistype voor Fryslân relevant is, zijn de onderstaande indicatoren
in beeld gebracht:
    • # scheepsvaartverkeer;
    • # jacht- en passantenhavens in de regio;
    • # scheepsvaartincidenten.

Relevant binnen dit crisistype voor Fryslân is de waterrecreatie en pleziervaart: Fryslân
heeft een groot aantal ligplaatsen voor de pleziervaart. In Fryslân zijn meer dan 60
jachthavens waar, voornamelijk in de zomerperiode, meer dan 250 personen aanwezig
kunnen zijn per jachthaven (Provincie Fryslân, 2020). Op de Friese wateren wordt veel
gevaren, waardoor er ook geregeld incidenten plaatsvinden op het water. Daarnaast
wordt (en kan) er in het winterseizoen op veel plekken geschaatst op natuurijs. In dat
kader is meegenomen dat de provincie een aantal lange schaatstochten rijk is waarbij de
Elfstedentocht de meest in het oog springt.

Er is veel scheepvaartverkeer op de Waddenzee en op het IJsselmeer . De incidenten op
de Waddenzee zijn opgenomen in de Risico-inventarisatie Waddenzee en de incidenten
op het IJsselmeer zijn opgenomen in de Nautische Risico-inventarisatie
IJsselmeergebied. Beide risicoprofielen zijn gebruikt voor de mate van relevantie.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>6.2.3. Toekomstverwachting
Er worden geen grote veranderingen verwacht op het vlak van incidenten op of onder
water de komende jaren. Wel ontstaan er veranderingen in het gebruik van brandstof bij
schepen n.a.v. de energietransitie.


6.2.4. Conclusie
Op basis van de indicatoren en de verwachtingen in de toekomst zijn de incidenttypen
‘incident waterrecreatie en pleziervaart’, ‘incident beroepsvaart, anders dan met
gevaarlijke stoffen’ en ‘incident op ruim water’ voor het risicoprofiel van Fryslân relevant.



    6.3.        V erkeersincidenten op land
Jaarlijks zijn er geregeld verkeersincidenten op de weg en/of bij treinverkeer.
Verkeersincidenten kunnen fysiek slachtoffers opleveren, maar ook kent een
verkeersongeval neveneffecten als mobiliteitsproblemen.


6.3.1.   Mogelijke incidenttypen
    •    Mogelijke verkeersincidenten op het land zijn:
    •    Incident wegverkeer;
    •    Incident treinverkeer.


6.3.2. Mate van relevantie in Fryslân
Om te bepalen of het crisistype voor Fryslân relevant is, zijn de onderstaande indicatoren
in beeld gebracht:
    • Aanwezigheid van verkeerswegen;
    • Aanwezigheid van spoorwegen;
    • # (GRIP-) ongevallen.

Friesland telt zo’n 966 kilometer wegen. Daarnaast is de provincie zo’n 993 Rijks - en
Provinciale wegen rijk. Deze wegen zijn onderverdeeld in een viertal Rijkswegen en zo’n
28 Provinciale wegen. Daarnaast ligt er in de provincie 150 kilometer spoor (Pdok, 2020).



6.3.3. Toekomstverwachting
In de komende jaren worden er geen grote veranderingen verwacht omtrent
verkeersincidenten op het land.


6.3.4. Conclusie
Op basis van de indicatoren en de verwachtingen in de toekomst is dit crisistype voor het
risicoprofiel van Fryslân relevant.



    6.4.        Incidenten in tunnels
Tunnels zijn gesloten constructies waar een spoor of weg doorheen voert. Dat is meteen
het grootste probleem van tunnels. Mocht er in de tunnel een ongeval gebeuren, waarbij
brand kan ontstaan of gevaarlijke stoffen kunnen vrijkomen, dan zijn de conseq uenties
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>potentieel groter dan wanneer een ongeval buiten de tunnel zou plaatsvinden. Ook de
bereikbaarheid en ontvluchting in tunnels kan ook problematischer zijn dan buiten de
tunnel.


6.4.1. Mogelijke incidenttypen
Mogelijke incidenten gerelateerd aan tunnels zijn:
    • Incident in treintunnels en ondergrondse stations;
    • Incident in wegtunnels;
    • Incident in tram- en metrotunnels en ondergrondse station.


6.4.2. Mate van relevantie in Fryslân
Om te bepalen of het crisistype voor Fryslân relevant is, zijn de onderstaande indicatoren
in beeld gebracht:
    • # > 250 meter overdekte wegvakken.

In Fryslân zijn geen overdekte wegvakken aanwezig die vallen onder de definitie van
tunnel (Nationaal wegenbestand, 2020).


6.4.3. Toekomstverwachting
Er zijn voor de komende jaren geen (nieuwe) tunnels gepland in de regio.


6.4.4. Conclusie
Op basis van de indicatoren en de verwachtingen in de toekomst is dit crisistype niet voor
het risicoprofiel van Fryslân relevant.



   6.5.        Conclusie
Op basis van de indicatoren en de verwachtingen in de toekomst zijn de onderstaande
crisis- en incidenttypen voor het risicoprofiel van Fryslân relevant . Een aantal
incidenttypen zal niet nader uitgewerkt worden door een beperkte aanwezigheid van
indicatoren of beperkte impact op de regio in verhouding tot andere incidenttypen.

 Crisistype                    Incidenttype                    Scenario
                               Incident bij start of landing
                               op of om een                    Ja, relevant.
 Luchtvaartincidenten          luchtvaartterrein
                               Incident vliegtoestel bij
                                                               Nee
                               vliegshows
                               Incident waterrecreatie en      Ja, zeer relevant in
                               pleziervaart                    zomermaanden.
                               Incident beroepsvaart
 Incidenten op of onder                                        Ja, relevant veel afvaarten
                               (anders dan met
 water                                                         naar Waddeneilanden.
                               gevaarlijke stoffen)
                               Incident op ruim water          Ja, relevant.
                               Grootschalig duikincident       Nee
 Verkeersincidenten op land    Incident wegverkeer             Ja, relevant.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre>                        Incident treinverkeer      Nee
                        Incident treintunnels en
                                                   Nee
                        ondergrondse stations
                        Incident in wegtunnels     Nee
Incidenten in tunnels
                        Incident in tram- en
                        metrotunnels en            Nee
                        ondergrondse stations
</pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 43 ======================================================================

<pre>7. Gezondheid

De gezondheid van de samenleving is een belangrijk goed. Echter kan dit op
verschillende manieren gevaar lopen. Factoren als bevolkingsdichtheid en de grootte van
de veestapel zijn van toepassing op dit thema.



   7.1.        Bedreiging volksgezondheid
Binnen dit crisistype gaat het om plotselinge gebeurtenissen, inzichten in of vermoedens
over een directe bedreiging van de gezondheid van een grote groep personen, echter
(nog) zonder (veel) ziektegevallen. Problemen van deze aard kunnen ontstaan door een
concreet ongeval of gebeurtenis, waardoor een blootstelling plaatsvindt, die schadelijk is
voor de gezondheid (op lange termijn).

Omvang van deze incidenttypen hebben gemiddeld genomen een relati e tot de regionale
bevolking. Ook belangrijk bij deze incidenttypen is de maatschappelijke onrust die kan
ontstaan bij berichtgeving over dergelijke incidenten (voorbeeld hiervan is de EHEC -
bacterie). Dierziekten kunnen in Fryslân gevolgen hebben voor het dagelijks leven, ook
wanneer er geen sprake is van dier op mens of mens op mens besmetting. Verspreiding
of verplaatsing van de dierziekten kunnen leiden tot een verstoring van het dagelijks
leven. Dit kan zich uiten in het afsluiten van wegen of gebieden voor (gemotoriseerd)
vervoer, vervoersverboden of bijvoorbeeld lege schappen in de supermarkten.
Naast dierziekten kunnen ziektegolven (zoals bij griep/corona) in het algemeen
verstrekkende gevolgen hebben voor de continuïteit van diensten en overheden.


7.1.1. Mogelijke incidenttypen
Mogelijke volksgezondheid bedreigende incidenten zijn:
    • Besmetting via contactmedia;
    • Feitelijke grootschalige besmetting (nog) zonder ziekteverschijnselen;
    • Besmettelijkheidgevaar vanuit buitenland;
    • Besmettelijkheidgevaar in eigen regio;
    • Dierziekte overdraagbaar op mens.


7.1.2. Mate van relevantie in Fryslân
Om te bepalen of het crisistype voor Fryslân relevant is, zijn de onderstaande indicatoren
in beeld gebracht:
    • Aanwezigheid van inwoners;
    • Aanwezigheid van vee (# vee, ingedeeld naar diersoort);
    • Besmettelijke ziektevarianten (vanuit het buitenland en/ of heersend binnen de
        eigen regio).

In Fryslân is er aanwezigheid van inwoners en vee. Daarnaast heeft de regio te maken
met de directe gevolgen van de corona pandemie, waardoor er besmettelijkheidsgevaar
binnen de eigen regio heerst. Doordat er (snelle) verspreiding is, ontstaan er (in het
buitenland) ook nieuwe varianten van het Corona-virus. Deze kunnen nadeliger zijn dan
de heersende vorm.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 43 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 44 ======================================================================

<pre>7.1.3. Toekomstverwachting
Het ligt niet in de lijn van verwachting dat er grote veranderingen plaatsvinden op het
gebied van bedreiging van de volksgezondheid. Wel valt er te zien dat sommige
dierziekten inmiddels onder de dieren zelf heerst en niet meer afhankelijk is van
trekvogels die uit andere landen terugkomen.


7.1.4. Conclusie
Op basis van de indicatoren en de verwachtingen in de toekomst zijn de incidenttypes
‘besmettingsgevaar via contactmedia’ en ‘feitelijke grootschalige besmetting (nog) zonder
ziekteverschijnselen’ voor het risicoprofiel van Fryslân relevant.



   7.2.        Ziektegolf
Dit crisistype betreft een feitelijke golf van gezondheidsklachten met initieel soms een
onbekende oorzaak, bijvoorbeeld een ziekteverwekker die een grootschalige epidemie
teweeg brengt, zoals bij een grieppandemie.

Een (griep)pandemie kan de samenleving behoorlijk schaden en ontwrichten. In
combinatie met een schaarste aan vaccins en antivirale middelen kan dit leiden tot grote
sociale onrust. De sociale onrust en maatschappelijke ontwrichting zijn afhankelijk van de
virulentie van het virus, het percentage zieken, de mortaliteit, vaccinatie en
behandelmogelijkheden. In het landelijk draaiboek zijn scenarioberekeningen gemaakt
over het verloop van een epidemie gedurende een pandemische periode.


7.2.1. Mogelijke incidenttypen
Mogelijke ziektegolven zijn:
    • Ziektegolf van een besmettelijke ziekte;
    • Ziektegolf van een niet besmettelijke ziekte.


7.2.2. Mate van relevantie in Fryslân
Om te bepalen of het crisistype voor Fryslân relevant is, is de onderstaande indicator in
beeld gebracht:
    • # inwoners (ingedeeld naar leeftijdsklassen);

Bij deze incidenttypen kan het gaan om tal van verschillende oorzaken van een
uiteenlopend karakter binnen Fryslân en is daarom moeilijk nader te specificeren. Het
gaat hierbij om laat ontdekte oorzaken van het crisistype ‘Bedreiging Volksgezondheid’.

Voor Fryslân zijn enkele getalsmatige bewerkingen uitgevoerd van deze berekeningen om
een indruk te geven van de regionale belasting van de gezondheidszorg. In het worst -
case scenario gaat het om circa 320.000 geïnfecteerden in Fryslân en bij het realistische
scenario gaat het om circa 160.000 geïnfecteerden in Fryslân (GGD Fryslân).


7.2.3. Toekomstverwachting
De Corona pandemie heeft laten zien dat een mogelijke ziektegolf van regionale/
nationale of zelfs internationale omvang denkbaar is. Vooralsnog wordt niet ingezet/
voorbereid op nieuwe pandemieën of ziektegolven, de komende beleidsperiode zal vooral
</pre>

====================================================================== Einde pagina 44 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 45 ======================================================================

<pre>in het teken staan van het bestrijden van de (naweeën van de) corona pandemie en lering
trekken uit evaluaties.


7.2.4. Conclusie
Op basis van de indicatoren en de verwachtingen in de toekomst is het incidenttype
‘ziektegolf van een besmettelijke ziekte’ voor het risicoprofiel van Fryslân relevant.



   7.3.        Conclusie
Op basis van de indicatoren en de verwachtingen in de toekomst zijn de onderstaande
crisis- en incidenttypen voor het risicoprofiel van Fryslân relevant . Een aantal
incidenttypen zal niet nader uitgewerkt worden door een beperkte aanwezigheid van
indicatoren of beperkte impact op de regio in verhouding tot de andere incidenttypen.

 Crisistype                     Incidenttype                    Scenario
                                Besmettingsgevaar via
                                                                Ja, relevant.
                                contactmedia
                                Feitelijke grootschalige
                                besmetting (nog) zonder         Nee
                                ziekteverschijnselen
 Bedreiging
                                Besmettelijkheidgevaar
 volksgezondheid                                                Nee
                                vanuit het buitenland
                                Besmettelijkheidgevaar in
                                                                Nee
                                de eigen regio
                                Dierziekten overdraagbaar
                                                                Ja, relevant.
                                op mens
                                Ziektegolf besmettelijke
                                                                Ja, relevant.
                                ziekte
 Ziektegolf
                                Ziektegolf niet besmettelijke
                                                                Nee
                                ziekte
</pre>

====================================================================== Einde pagina 45 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 46 ======================================================================

<pre>8. Sociaal maatschappelijke omgeving

Nederland heeft een hoge bevolkingsdichtheid. Veel mensen op een klein oppervlakte of
een relatief kleine ruimte kan leiden tot ernstige incidenten. Fryslân zelf is niet heel dicht
bevolkt, maar kent zeker evenementen en festiviteiten en dergelijke waar veel mensen
samenkomen. In dit hoofdstuk komen de drie crisistypen aan bod die van toepassing zijn
in Fryslân.



    8.1.    Paniek in menigten, tijdens grote festiviteiten, concerten
       en demonstraties
Dit crisistype heeft te maken met de verdrukkingen in menigten als gevolg van blind
enthousiasme, massale paniek en vluchtgedrag ten tijde van festiviteiten, concerten en
demonstraties.

Impact bij dit incidenttype zal voornamelijk bestaan uit mensen d ie letsel oplopen door
verdrukkingen.


8.1.1. Mate van relevantie in Fryslân
Voor dit crisistype zijn geen goede indicatoren beschikbaar om te bepalen of het
crisistype voor Fryslân relevant is. Daarom hebben wij gekeken in hoeverre zich grote
festiviteiten voordoen binnen Fryslân.

Door de politie wordt in de crowd-management gebruik gemaakt van 2 personen per
vierkante meter. Ook kan er worden gekeken naar het aantal evenementen die in Fryslân
jaarlijks zijn. Ongeveer zijn er 1.700 evenementen in Fryslân per jaar, waarvan het
grootste deel valt in de A-en B-klasse evenementen. C-klasse evenementen zijn
bijvoorbeeld Koningsdag en de Sneekweek.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 46 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 47 ======================================================================

<pre>8.1.2. Toekomstverwachting
Concrete aanwijzingen voor veranderingen op dit gebied zijn er niet.


8.1.3. Conclusie
Op basis van de indicatoren en de verwachtingen in de toekomst is dit crisistype voor het
risicoprofiel van Fryslân relevant.



   8.2.        V erstoring openbare orde
De openbare orde kan worden verstoord tijdens uitgaan, voetbal, evenementen, kermis,
markt of braderieën.


8.2.1. Mogelijke incidenttypen
Mogelijke incidenten die gerelateerd aan verstoring van de openbare orde zijn:
    • Rel rondom demonstraties en andere manifestaties;
    • Gewelddadigheden rondom voetbalwedstrijden;
    • Maatschappelijke onrust en buurtrellen.


8.2.2. Mate van relevantie in Fryslân
Het hebben van een eigen mening is een groot goed. Dit is ook met reden geborgd in
onze Grondwet als het gaat om de vrijheid van meningsuiting (art. 7) en het recht op
betogen en demonstreren (art. 9). De afgelopen jaren valt te zien dat mens en, mede door
de komst van sociale media, steeds sneller een eigen mening vormen en het niet altijd
eens zijn met beslissingen vanuit de overheid of andere instanties. Verschillen tussen
opvattingen worden vaker versterkt en uitvergroot in het politiek deb at maar zeker ook in
de vorm van (anti) corona demonstraties en discussies over het mogelijk onderscheid
</pre>

====================================================================== Einde pagina 47 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 48 ======================================================================

<pre>tussen wel- en niet gevaccineerde personen. Kortom: de maatschappij verandert
continue.

Het uiten van en mening zien we ook steeds vaker in Fryslân vo orkomen. Voorbeelden
hiervan zijn anti-corona demonstraties, boerenprotesten en anti zwarte piet
demonstraties. Er kan dus geconcludeerd worden dat ‘rel rondom demonstraties en
anderemanifestaties’ relevant is voor de veiligheidsregio Fryslân.


8.2.3. Toekomstverwachting
Er zijn geen aanwijzingen dat er grote veranderingen worden verwacht ten opzichte van
verstoringen van de openbare orde. Wel is de verwachtingen dat demonstraties om
meningen te uiten steeds vaker zullen voorkomen.


8.2.4. Conclusie
Op basis van de indicatoren en de verwachtingen in de toekomst is het incidenttype ‘ rel
rondom demonstraties en andere manifestaties’ voor het risicoprofiel van Fryslân
relevant.



   8.3.        Terrorisme/ ernstige criminaliteit
Ter aanvulling van het landelijke model is gekozen om in Fryslân het crisistype terrorisme
extra mee te nemen in het risicoprofiel. Dit wordt ten eerste gedaan om dit crisistype
onder de aandacht te brengen/ te houden in Fryslân. Ten tweede speelt mee dat, door dit
soort incidenten te (be)noemen, een gedegen afw eging gemaakt kan worden of het wel/
niet/ minder relevant is voor de veiligheidsregio.

Door toedoen van een aanslag vallen in Fryslân doden of gewonden, ontstaat schade aan
gebouwen of andere vitale objecten en ontstaat een ontwrichting van de dagelijks e gang
van zaken. Incidenten als gijzeling/kaping zullen een dergelijke impact hebben. Er wordt
altijd een doel (target) gekozen waarmee zoveel mogelijk aandacht wordt gegenereerd
voor de zaak, welke de plegers nastreven (tegen regering; specifieke maatsch appelijke
toestanden; gevestigde maatschappelijke orde ontwrichten; internationale motieven;
dierenwelzijn; religie etc.).


8.3.1. Mogelijke incidenttypen
Mogelijke incidenten die gerelateerd aan verstoring van de openbare orde zijn:
    • Aanslag op vitale infrastructuur;
    • Aanslag op plaatsen waar veel mensen bijeenkomen;
    • Gijzeling/ kaping.


8.3.2. Mate van relevantie in Fryslân
Er zijn momenteel geen goede indicatoren en toekomstverwachtingen te geven op
regionale schaal. Landelijk wordt door de NCTb (Nationaal Coördinator
Terrorismebestrijding) een Dreigingsbeeld Terrorisme Nederland (DTN) opgesteld. Dit
beeld is onderverdeeld in een aantal niveaus:
    • Terroristische dreiging is minimaal
    • Terroristische dreiging is beperkt
</pre>

====================================================================== Einde pagina 48 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 49 ======================================================================

<pre>   •   Terroristische dreiging is aanzienlijk
   •   Terroristische dreiging is substantieel
   •   Terroristische dreiging is kritiek


8.3.3. Toekomstverwachting
Concrete aanwijzingen voor veranderingen op dit gebied zijn er niet.


8.3.4. Conclusie
Op basis van de indicatoren en de verwachtingen in de toekomst i s het incidenttype
‘aanslag op plaatsen waar veel mensen bijeenkomen’ voor het risicoprofiel van Fryslân
relevant.



   8.4.        Persoon verward gedrag
Eveneens in aanvulling op het landelijk model is gekozen om in Fryslân het crisistype
persoon verward gedrag op te nemen in het risicoprofiel. Dit wordt gedaan omdat dit
thema de laatste jaren steeds meer aandacht krijgt binnen onze regio.

De ervaring leert dat dergelijke incidenten grote impact hebben op zowel de directe als de
indirecte omgeving. Incidenten die in het (recente) verleden gezorgd hebben voor de
meeste impact zijn incidenten waarbij mensen moedwillig de gaskraan open zetten in huis
en daarmee (bijna) een explosie veroorzaken. Daarnaast raakt het thema verschillende
andere incidenttypen en scenario’s zoals brand of explosie in een kwetsbaar object.
Tevens leidt een dergelijk incident mogelijk tot maatschappelijke onrust in (delen van) de
regio.


8.4.1. Mate van relevantie in Fryslân
In de laatste jaren hebben zich binnen Fryslân maar ook landelijk een aantal (grote )
incidenten voorgedaan waar personen zichzelf wat aan wilden doen en daarmee een
direct gevaar vormden voor hun omgeving.


8.4.2. Toekomstverwachting
De impact van de Corona-pandemie kan nadelige impact hebben op de psychische
toestand van mensen. Bijvoorbeeld als gevolg van inkomstenverlies, baanverlies e.d.


8.4.3. Conclusie
Op basis van de indicatoren en de verwachtingen in de toekomst is dit crisistype voor het
risicoprofiel van Fryslân relevant.



   8.5.        Conclusie
Op basis van de indicatoren en de verwachtingen in de toekomst zijn de onderstaande
crisis- en incidenttypen voor het risicoprofiel van Fryslân relevant . Een aantal
incidenttypen zal niet nader uitgewerkt worden door een beperkte aanwezigheid van
indicatoren of beperkte impact op de regio in verhouding tot de andere incidenttypen.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 49 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 50 ======================================================================

<pre>Crisistype                 Incidenttype                  Scenario
                           Paniek tijdens grote          Ja, relevant, veel
Paniek in menigten         festiviteiten, concerten en   evenementen door het jaar
                           demonstraties                 heen in de provincie.
                           Rel rondom demonstraties
                                                         Ja, relevant
                           en andere manifestaties
                           Gewelddadigheden rondom
Verstoring openbare orde                                 Nee
                           voetbalwedstrijden
                           Maatschappelijke onrust en
                                                         Nee
                           buurtrellen
                           Aanslag op vitale
                                                         Nee
                           infrastructuur
Terrorisme/ ernstige
                           Aanslag op plaatsen waar
criminaliteit                                            Ja, relevant.
                           veel mensen bijeenkomen
                           Gijzeling/ kaping             Nee
Persoon verward gedrag     Maatschappelijke onrust       Ja, relevant
</pre>

====================================================================== Einde pagina 50 =================================================================

<br><br>