<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Jaar          ver         sl    ag&
Jaar          r  ekeni               ng201                6
Di
 scl
   aime
      r:Inde
           zedeini
                 ti
                  evever
                       sieont
                            bree
                               ktnogdeacc
                                        ount
                                           antsv
                                               erkl
                                                  ari
                                                    ng.
        Zodr
           adezeaf
                 gegev
                     enisdoorPwCAccount
                                      ant
                                        swordtdezes
                                                  epara
                                                      att
                                                        oeg
                                                          ezonde
                                                               n.
                  m        i j   n
                    As        s   e    n
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>                Inhoud
                Hoofdlijnen
                1.    Aanbieding en opbouw verslag .................................................................... 4
                2.    Inleiding ........................................................................................................ 5
                3.    College van burgemeester en wethouders .................................................. 6
                4.    Hoofdlijnen beleidsuitvoering ...................................................................... 7
                5.    Financieel resultaat en resultaatbestemming 2016 ................................... 10
                Programma's
                1.    Wonen in Assen ......................................................................................... 19
                2.    Werken in Assen ........................................................................................ 28
                3.    Meedoen in Assen ..................................................................................... 41
                4.    Aantrekkelijk Assen ................................................................................... 57
                5.    Samen werken aan Assen .......................................................................... 64
                6.    Bedrijfsvoering .......................................................................................... 72
                7.    Vastgoed en grondbedrijf .......................................................................... 78
                8.    Algemeen financieel beleid ........................................................................ 83
                Paragrafen
                1.    Lokale heffingen ......................................................................................... 97
                2.    Weerstandsvermogen en risicobeheersing.............................................. 101
                3.    Onderhoud kapitaalgoederen .................................................................. 107
                4.    Financiering .............................................................................................. 112
                5.    Verbonden partijen .................................................................................. 118
                6.    Bedrijfsvoering ......................................................................................... 126
                7.    Grondbeleid.............................................................................................. 131
                Financieel
                1.    Overzicht lasten en baten per programma en beleidsthema .................. 138
                2.    Financiële analyse afwijkingen per programma ....................................... 142
                3.    Overzicht realisatie bezuinigingen ........................................................... 150
                4.    Stortingen in en onttrekkingen aan reserves ........................................... 153
                5.    Wet normering topinkomens ................................................................... 157
                6.    Balans met toelichting .............................................................................. 159
                7.    Financieel overzicht projecten/investeringen .......................................... 180
                Ondertekening ............................................................................................. 181
                Verklaringen ................................................................................................. 182
                Bijlagen
                1.    SiSa-tabel .................................................................................................. 184
                2.    Productrealisatie ...................................................................................... 187
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                                                            pagina 2 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>                         Hoofdlijnen
                         1.   Aanbieding en opbouw verslag
                         2.   Inleiding
                         3.   College van burgemeester en wethouders
                         4.   Hoofdlijnen beleidsuitvoering
                         5.   Financieel resultaat en resultaatbestemming 2016
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                pagina 3 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>Hoofdlijnen 1
Aanbieding en opbouw verslag
Aanbieding                                                Programma's
Hierbij bieden wij u het jaarverslag en de jaarrekening   De verantwoording per begrotingsprogramma is als
over 2016 aan. Behandeling staat geagendeerd voor de      volgt opgebouwd:
raadsvergadering van donderdag 13 juli 2017. De ac-       - wat willen we bereiken
countantscommissie bespreekt de jaarrekening aan de       - wat hebben we gedaan en wat is het resultaat
hand van het rapport van bevindingen van de accoun-       - wat heeft het gekost
tant en brengt hiervan verslag en advies uit aan de raad.
                                                          Paragrafen
Verslaglegging                                            Vanuit een andere invalshoek volgen de paragrafen,
                                                          met dwarsdoorsneden van het gevoerde beleid en be-
In het collegeprogramma ‘Mijn Assen’ hebben we aan-
                                                          heer. Het betreft hier: het fiscale beleid, het verloop
gegeven hoe wij ons beleid vorm en inhoud geven. Het
                                                          van de weerstandscapaciteit en de samenstelling van
motto van het collegeprogramma 'Niet zorgen voor,
                                                          het gemeentelijk risicoprofiel, het beheer en onder-
maar zorgen dat’ is in de programmabegroting 2016 be-
                                                          houd van de gemeentelijke kapitaalgoederen, het fi-
leidsmatig en financieel uitgewerkt. De opbouw van de
                                                          nancierings- en treasurybeleid, de relatie met de ver-
jaarstukken 2016 sluit hierop aan, zodat de samenhang
                                                          bonden partijen, de bedrijfsvoering en het grondbeleid.
tussen begroting en verantwoording transparant is.
                                                          Financieel
De jaarstukken 2016 bestaan uit een beleidsmatig jaar-
verslag en een financiële jaarrekening. Deze zijn gebun-  De exploitatie van lasten en baten per programma en
deld in één document, waarin zowel de beleidsuitvoe-      beleidsthema is opgenomen in de financiële verant-
ring als de financiële verantwoording zijn opgenomen.     woording. Op hoofdlijnen wordt een analyse gegeven
                                                          van de belangrijkste afwijkingen ten opzichte van de
Hoofdlijnen                                               begroting en wordt inzicht gegeven in de realisatie van
Na de inleiding wordt op hoofdlijnen per programma        de bezuinigingsmaatregelen. De balans ultimo 2016, en
inzicht gegeven in de beleidsuitvoering. Daarna volgt     de toelichting op de balans, zijn onderdeel van de finan-
inzicht in het financieel resultaat met een analyse van   ciële verantwoording. In het kader van nieuwe regelge-
de belangrijkste resultaatbepalende factoren. Het eer-    ving is als nieuw onderdeel een financieel overzicht van
ste hoofdstuk wordt afgesloten met het voorstel voor      projecten en investeringen toegevoegd.
resultaatbestemming.
                                                          Bijlagen
                                                          Na de verklaringen zijn als bijlagen toegevoegd de SiSa-
                                                          verantwoording en de productrealisatie (specificatie
                                                          van lasten en baten op beleidsproductniveau).
                                                          Webversie
                                                          De webversie van de jaarstukken is te vinden onder:
                                                          Jaarstukken2016.assenfinancieel.nl
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                   pagina 4 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>Hoofdlijnen 2
Inleiding
Wij zijn met vertrouwen begonnen aan de tweede helft     In het tweede jaar na de decentralisaties gaven we ver-
van onze bestuursperiode. In die tweede helft werken     der vorm aan het transformeren van zorg en ondersteu-
we met onverminderde energie aan het realiseren van      ning. Met het resultaatgericht inkopen van Wet maat-
de diverse FlorijnAs-projecten, blijven we investeren in schappelijke ondersteuning (Wmo) en Jeugdhulp,
duurzaamheid en zoeken we op diverse terreinen de        waartoe we in 2016 besloten, willen we deze ontwikke-
samenwerking met maatschappelijke partners. Daar-        ling verder versnellen. Deze nieuwe manier van inkoop
mee verwachten we in 2018 de stad op een goede ma-       gebeurde in nauwe samenwerking met zorgaanbieders.
nier te kunnen overdragen aan het volgende college.
                                                         Vaart Welzijn versterkte zijn positie. De vier Buurt-
Samenwerking is een belangrijk speerpunt voor dit col-   teams kennen de wijken en worden gekend in de wijk.
lege. We bereiken meer voor onze stad als we actief de   Daarmee zijn ze voor inwoners een laagdrempelig aan-
samenwerking zoeken met maatschappelijke partners        spreekpunt en toegang tot diverse vormen van hulp en
en waar mogelijk aansluiten bij initiatieven vanuit de   ondersteuning. Doordat Vaart Welzijn zich aansloot bij
samenleving. Op tal van terreinen zagen we diverse       Mijn Buurt Assen, is de verbinding tussen welzijn en
vormen van samenwerking ontstaan. Het ging daarbij       leefbaarheid verstevigd.
zowel om beleidsontwikkeling als de uitvoering van be-
leid. De gezamenlijke training ‘Werken in Netwerken’     Op verschillende onderdelen hebben we samengewerkt
ondersteunt onze medewerkers en maatschappelijke         met andere overheden. Zo deden we de inkoop van Wet
organisaties bij het maken van deze beweging.            maatschappelijke ondersteuning (Wmo) en Jeugdhulp
                                                         samen met de gemeenten uit Noord- en Midden-Dren-
De nieuwe manier van werken kreeg ook zijn beslag in     the. De gemeentelijke belastingen en personeelsadmi-
de binnenstad. Onder leiding van een externe proces-     nistratie doen we in samenwerking met Tynaarlo en Aa
begeleider spraken betrokkenen over een nieuwe visie.    en Hunze. Op economisch terrein was er sprake van di-
De gemeente was daarbij een van de deelnemers aan        verse samenwerkingsverbanden om een impuls te geven
de gesprekken. De visie moet meer focus geven in de      aan de regionale economie.
aanpak van vraagstukken waar de binnenstad voor
staat en bestaande ontwikkelingen versterken. Het        Mede als gevolg van de aantrekkende economie was er
nieuwe evenementenportaal moet leiden tot betere af-     sprake van een duidelijk herstel van de woningmarkt.
stemming en aansprekende evenementen in met name         Dit gaf een impuls aan de woningbouw in onder andere
de binnenstad.                                           Diepstroeten en Kloosterveen. De nieuwe woonvisie
                                                         vertaalden we in prestatieafspraken met de woningcor-
Het streven naar een energieneutraal Assen is voor het   poraties. In eerste instantie voor één jaar maar met de
gemeentebestuur een van de topprioriteiten. Vandaar      intentie om voor langere tijd afspraken te maken.
ook dat we hiervoor extra middelen hebben vrijge-
maakt. Onze inzet was gericht op energiebesparing,       Financieel gezien staat de gemeente Assen er goed voor.
duurzame energieopwekking en een zo duurzaam mo-         We sloten 2016 af met een positief resultaat (voor be-
gelijke wijze van afvalinzameling. Het is goed om te     stemming). Financiële risico’s zijn in beeld en beheers-
merken dat deze inzet op veel draagvlak kon rekenen      baar. De kritische signalen van de accountant namen we
bij inwoners en bedrijven. We zagen in 2016 diverse ini- ter harte. Met een verbeterplan zijn we begonnen de be-
tiatieven om zelf duurzame energie op te wekken. Door    langrijkste financiële processen beter op orde te krijgen.
het beschikbaar stellen van zonneleningen en het mo-
gelijk maken van zonneparken ondersteunden we dit.
Onze inwoners hebben zich de nieuwe manier van af-
valinzameling snel eigen gemaakt. Resultaat is dat de
hoeveelheid restafval sterk afnam. Ook dit droeg bij
aan het bereiken van onze doelstellingen op het gebied
van duurzaamheid.
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                  pagina 5 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>Hoofdlijnen 3
College van burgemeester en wethouders
                         Burgemeester Marco Out
                         Portefeuille: Bestuurlijke coördinatie, Algemeen bestuurlijke en juridische aangelegenhe-
                         den, Openbare orde en veiligheid, Brandweer, Veiligheidsregio, Politie, Wettelijke taken
                         en burgerzaken, Ambassadeursfunctie en representatie, Dagelijks bestuur SNN, Communi-
                         catie, Lobby, en Sinterklaas.
                         Wethouder Albert Smit - Partij van de Arbeid
                         Portefeuille: Financiën en belastingen, Gebiedsgericht werken, Wijkbeleid, Grondzaken en
                         Grondbedrijf, Internationale betrekkingen, Minimabeleid, Participatiewet en WSW, Werk
                         en inkomen, Ruimtelijke ordening en volkshuisvesting, Schuldhulpverlening, Sport, Werk-
                         gelegenheid, Wonen.
                         Wethouder Maurice Hoogeveen - D66
                         Portefeuille: Coördinerend wethouder bestuurlijke en ambtelijke vernieuwing, en Regio-
                         nale samenwerking, Cultuur, De Nieuwe Kolk, Deregulering, Economische zaken, Industrie,
                         MKB/innovatie ICT, Digitale overheid, Onderwijs, inclusief kinderopvang en peuterspeel-
                         zaalwerk, Personeel en organisatie ook ambtelijke huisvesting, Promotie algemeen/city-
                         marketing, Publieke dienstverlening, Stuurgroep Binnenstad (voorzitter).
                         Wethouder Harmke Vlieg-Kempe - ChristenUnie
                         Portefeuille: Coördinerend wethouder en voorzitter stuurgroep FlorijnAs, Jeugd en gezin,
                         Maatschappelijke opvang, Milieubeleid/afvalbeheer-duurzaamheid, Regiovisie, Verkeer en
                         vervoer, Verslavingszorg, Volksgezondheid.
                         Wethouder Ruud Wiersema - Stadspartij Plop
                         Portefeuille: Antidiscriminatie, Coördinatie Wet maatschappelijke ondersteuning
                         (Wmo)/individuele verstrekkingen, Evenementen, Groen en grijs/openbare werken, Mark-
                         ten/kermissen, Monumentenzorg, Recreatie en Toerisme, Stadsvernieuwing, Vastgoed,
                         Welzijn, Sociaal en maatschappelijk werk.
                         Gemeentesecretaris Theo Dijkstra
                         Gemeentesecretaris: eerste strategisch adviseur college van burgemeester en wethouders
                         en algemeen directeur gemeentelijke organisatie.
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                     pagina 6 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>Hoofdlijnen 4
Hoofdlijnen beleidsuitvoering
Wonen in Assen                                           geleverd. Verder is een aantal projecten in uitvoering ge-
                                                         nomen, waaronder het Stationsgebied. Het economisch
De Strategienota Ruimte is door de raad vastgesteld.
                                                         beleid stond onder andere in het teken van versterking
Het herstel op de woningmarkt zette door en er werden
                                                         van de verbinding tussen onderwijs en bedrijfsleven.
veel woningen verkocht. De druk op de sociale huursec-
                                                         Grootschalige projecten zoals het Factory outlet center
tor bleef onverminderd hoog. De aanzienlijke taakstel-
                                                         (FOC) en Sensor City werden getypeerd door dynamiek
ling van 183 te huisvesten statushouders werd met 203
                                                         en veel aandacht.
vestigingen ruimschoots gerealiseerd. De Woonvisie
Assen 2016 werd vastgesteld. Er is een start gemaakt
met de implementatie van de Omgevingswet.
                                                         Meedoen in Assen
                                                         Bij Jeugdhulp en Wet maatschappelijke ondersteuning
De beeldkwaliteit in de openbare ruimte was gemiddeld    (Wmo) stond 2016 voor een belangrijk deel in het teken
genomen in orde. Er is een aantal groot onderhoudspro-   van het verder inregelen van de decentralisatie en de
jecten voorbereid en uitgevoerd. De natuurontwikkeling   gezamenlijke resultaatgerichte inkoop met de gemeen-
in Amelte met onder andere beekherstel, bosaanplant,     ten in Noord- en Midden-Drenthe. Deze nieuwe manier
aanleg van paden en het familiepad is afgerond.          van inkoop is gebeurd in goed overleg met zorgaanbie-
                                                         ders. Tegelijkertijd kreeg de transformatie verder vorm
De Cityline is in januari 2016 als pilot Publiek Vervoer waarbij een eerste verschuiving plaatsvond naar pre-
echt van start gegaan. Na de zomer bedroeg het aantal    ventie en collectieve voorzieningen. Buurtteams ken-
reizigers 900 tot 1.000 per week. Het verkeersmanage-    nen de wijken en worden gekend in de wijk. Dit maakt
mentsysteem is opgeleverd.                               het mogelijk beter aan te sluiten bij de behoefte in de
                                                         wijk. Vaart Welzijn heeft zich aangesloten bij Mijn Buurt
We hebben woningeigenaren gestimuleerd om zonne-
                                                         Assen. Daarmee is de verbinding tussen welzijn en leef-
panelen te plaatsen en hun woning te isoleren. We heb-
                                                         baarheid versterkt.
ben de ondersteuning van initiatieven van bewoners en
instellingen gecontinueerd. Zorginstellingen hebben      Financiële problemen zijn een belangrijke belemmering
rijkssubsidie gekregen voor zonnepanelen. Door een       voor inwoners om maatschappelijk actief te zijn.
bestemmingsplanwijziging kunnen de bewoners uit Ub-      Daarom hebben we onze inzet op het bestrijden en
bena een zonnepark realiseren. Voor de renovatie van     voorkomen van deze problemen versterkt. Met succes,
de flat Ellen hebben we voor de vereniging van eigena-   want steeds meer inwoners weten de bestaande rege-
ren een financieel model ontwikkeld, waarvoor lande-     lingen te vinden en te benutten. Ook de nieuwe aanpak
lijk belangstelling is. En we hebben een subsidie van de van laaggeletterdheid is erop gericht maatschappelijke
Regio Groningen - Assen gekregen voor het project ‘Sa-   participatie te bevorderen.
men Besparen’ in de Lariks.
                                                         Met het in gebruik nemen van een aantal sportvoorzie-
Onze eigen gebouwen blijven we verduurzamen. Het         ningen, zoals de wielerbaan en de topsporthal bij het
beleid hebben we aangescherpt in ‘Naar een energie-      Dr. Nassaucollege, beschikt Assen over een nog breder
neutraal Assen - visie energietransitie‘.                aanbod. Daarmee bieden we volop mogelijkheden aan
                                                         breedtesporters en topsporters in Assen. Ook biedt dit
In mei 2016 is het omgekeerd inzamelen succesvol in-
                                                         kansen voor het organiseren van aansprekende sport-
gevoerd. De inwoners van Assen hebben de verande-
                                                         evenementen.
ring goed en serieus opgepakt. Dit resulteerde in de re-
ductie van het restafval.
                                                         Aantrekkelijk Assen
Werken in Assen                                          De procesmanager voor de binnenstad van Assen is ge-
                                                         start en heeft in overleg met alle betrokkenen een visie
In 2016 merkten we nog niet direct het effect van het
                                                         voor de binnenstad opgesteld.
herstel van de economische crisis. Wel is de nieuwe uit-
voeringsorganisatie voor de Participatiewet gestart,     De stichtingen Theater en Bioscoop De Nieuwe Kolk en
waardoor mensen via één toegang worden toegeleid         Bibliotheek Assen hebben in 2016 de voorbereidingen
naar regulier werk of vormen van participatie.           getroffen voor een inhoudelijke samenwerking en be-
                                                         stuurlijke fusie. Wij hebben in 2016 samen met de cul-
De FlorijnAs kreeg zichtbaar gestalte. Binnen de Blauwe
                                                         turele partners gewerkt aan een cultuuragenda.
As en de Stadsboulevard Noord zijn diverse projecten op-
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                  pagina 7 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>In 2016 zijn we gestart met de ontwikkeling van een eve- Bedrijfsvoering
nementenportaal. Ons vertrekpunt is dat evenementen
                                                         Op het gebied van overheidsparticipatie zijn er in 2016
niet op zichzelf staan. Ze zijn ingebed en ondersteunen
                                                         stappen gezet. Op verschillende manieren betrokken
cultuurbeleid, sportbeleid, toerisme en recreatie.
                                                         we inwoners en belanghebbenden bij plannen en ont-
In 2016 hebben we de in 2015 ingevoerde maatregelen      wikkelingen en wij sloten zo goed mogelijk aan bij ini-
om het parkeerbedrijf gezond te houden geëvalueerd.      tiatieven uit de samenleving. Met de training Werken
Op basis van de evaluatie is de maximale parkeerduur     met Netwerken ondersteunden we medewerkers en
op straat in de binnenstad geüniformeerd. Voor een       maatschappelijk organisaties om verder invulling te ge-
deel van het Veemarktterrein is - als pilot - een blauwe ven aan overheidsparticipatie.
zone ingevoerd.
                                                         Integriteit en informatiebeveiliging hebben veel aan-
Het fundament voor de aanpak voor personen met ver-      dacht gekregen. De introductie van zaakgericht werken
ward gedag is gelegd en vastgesteld. In de aanpak van    is voorbereid.
de overlastgroepen hebben we diverse maateregelen
                                                         In een snel veranderende samenleving is het belangrijk
genomen, zoals samenscholingsverboden. Bij de aan-
                                                         dat de kennis en vaardigheden van onze medewerkers
pak van criminaliteit hebben we de focus gelegd op de
                                                         mee ontwikkelen. Daarom hebben we extra ruimte ge-
verkoop van gestolen goederen door een digitaal op-
                                                         creëerd voor medewerkers om opleidingen te volgen.
koopregister in te voeren. Voor de veiligheid van onze
                                                         Uit onderzoek bleek dat er medewerkers zijn die een
politieagenten hebben we bodycamera’s aangeschaft.
                                                         behoorlijke psychosociale belasting ervaren. Hiervoor
                                                         hebben we een plan van aanpak opgesteld.
Samen werken aan Assen
Het thema overheidsparticipatie heeft op verschillende   Voor verschillende onderdelen van de organisatie heb-
manieren vorm gekregen. Zo organiseerde de raad dis-     ben we veranderingen doorgevoerd in de verhouding
cussieavonden over duurzaamheid, economisch beleid       tussen vast en flexibel personeel. Met het oog op con-
en de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) en        tinuïteit hebben we ervoor gekozen meer medewer-
jeugdhulp. De training ‘Werken met Netwerken’ biedt      kers in vaste dienst aan te nemen.
voor gemeente en maatschappelijke partners een geza-
menlijke basis om op basis van gelijkwaardigheid samen   Vastgoed en grondbedrijf
te werken. Ook de pilot ’Ruimte geven in maatschappe-    In 2016 is een aantal gebouwen opgeleverd, onder andere
lijk vastgoed’ speelt in op de veranderende verhoudin-   Sporthal Olympus, de Wielerbaan, Dr. Nassau College lo-
gen tussen gemeente en maatschappelijke partners.        catie Quintus en multifunctionele accommodatie (MFA)
                                                         Assen Oost. Ook is er een tweetal gebouwen verkocht.
De gemeentelijke samenwerking met Aa en Hunze en
Tynaarlo is op weg. De praktijk laat zien dat de samen-  Met het vaststellen van het document Vastgoed met
voeging van de personeelsadministratie eenvoudiger is    rendement is de wijze waarop de gemeente omgaat
dan van Belastingen. Het inrichten van processen en      met haar vastgoed transparanter geworden.
systemen is hier nog in gang. De NG4 heeft zich in 2016
gepositioneerd als serieuze partner in samenwerkings-    De gronduitgifte van woningbouwkavels sluit goed aan
verbanden.                                               bij onze aanname uit de begroting, onze uitgifte van be-
                                                         drijventerreinen loopt daarentegen daarop achter. De
Met het Rijk zijn afspraken gemaakt over het vestigen    uitgifteprognose voor het grondbedrijf is geactuali-
van rijksdiensten. Een vervoersunit van de Dienst Justi- seerd op basis van de Strategie Nota Ruimte 2016. In
tiële Inrichtingendienst is nu gevestigd in de kazerne.  2016 heeft het college het gemeentelijk grondbedrijf
Ook zijn afspraken gemaakt over de leegstand in de ge-   weer Besluit begroting en verantwoording provincies
bouwen van de rechtbank.                                 en gemeenten (BBV)-proof en Vennootschapsbelasting
                                                         (Vpb)-proof gemaakt.
Economische samenwerking kreeg verder vorm in de
regio Groningen Assen. Het Economisch Platform orga-
niseerde hiervoor twee grote bijeenkomsten. Verder       Algemeen financieel beleid
werd gewerkt aan de bereikbaarheid van de regio via      Er hebben zich in 2016 geen opvallende wijzigingen in
een aantal grote projecten. Binnen het SNN is een dis-   de financiële positie voorgedaan. Die blijft gezond. De
cussie over de toekomst gestart. De nadruk ligt op het   exploitatie over 2016 is met een positief resultaat afge-
toenemend belang van netwerken.                          sloten. Door de aantrekkende economie zijn de financi-
                                                         ele vooruitzichten verbeterd.
Op het gebied van dienstverlening werken we met ser-
vicewaarden om de kwaliteit beter te kunnen bewaken.     Er is in 2016 ook financieel gezien verder uitvoering ge-
Voor inwoners die moeite hebben mee te komen in de       geven aan de ambities uit het collegeprogramma ‘mijn
samenleving hebben we de telefonische bereikbaar-        Assen’ en er is ruimte gemaakt om een aantal belang-
heid verbeterd. Hierdoor krijgen ze sneller de zorg en   rijke knelpunten in het beleid en de bedrijfsvoering op
ondersteuning die ze nodig hebben.                       te lossen. De financiële kaders voor de realisatie van de
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                  pagina 8 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>ambities uit de mid term review zijn vastgesteld. On-   Eind 2016 is het ‘Verbeterplan Financieel Beheer’ vast-
dertussen is uitvoering gegeven aan de resterende be-   gesteld. Hiermee speelden we in op de opmerkingen
zuinigingen.                                            die de accountant heeft gemaakt over de jaarrekening
                                                        2015 en de wens om beter te kunnen sturen op finan-
Financiële risico’s zijn gemonitord en in control ge-   ciële processen. De ‘Nota reserves en voorzieningen’
bracht. Het weerstandsvermogen is, mede door de ver-    was daarvan het eerste tastbare bestuurlijke resultaat.
koop van de Enexis-aandelen, versterkt en voldoet aan   De nota ‘Waardering en afschrijvingsbeleid’ en de ‘Fi-
de veiligheidsnorm. De reservepositie was en blijft ro- nanciële verordening’ zijn geactualiseerd. Er is een be-
buust. Het eigen vermogen is verstrekt en de samen-     gin gemaakt met de uitvoering van noodzakelijke ver-
stelling van de gemeentelijke leningenportefeuille is   beteracties in het financieel en administratief beheer.
verder verbeterd.                                       De raad heeft het initiatief genomen om haar kaderstel-
                                                        lende en controlerende rol te verbeteren.
De intergemeentelijke samenwerking op het terrein
van de heffing en inning van belastingen heeft in 2016  De gevolgen van de stelselwijzigingen van het nieuwe
vervolg gekregen.                                       Besluit Begroting en Verantwoording en de invoering
                                                        van vennootschapsbelasting voor overheidsonderne-
                                                        mingen zijn in kaart gebracht en uitgewerkt.
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                               pagina 9 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>Hoofdlijnen 5
Financieel resultaat en
resultaatbestemming 2016
 Financieel resultaat 2016
Resultaat                                                    en Participatiewet. Het meerdere komt ten gunste van
                                                             het jaarrekeningresultaat. Uitgaande van de rijksmidde-
De uitvoering van de begroting 2016 is afgesloten met
                                                             len die Assen in 2016 heeft ontvangen mag het fonds met
een positief exploitatieresultaat van € 16,6 miljoen. Dit
                                                             dat uitgangspunt maximaal € 6,9 miljoen bedragen. Met
betreft het rekeningresultaat voor resultaatbestemming.
                                                             de donatie van € 10,9 miljoen zou het fonds ultimo 2016
Een aantal bijzondere incidentele factoren is sterk bepa-
                                                             uitkomen op een bedrag van € 12,7 miljoen, hetgeen
lend geweest voor dit financieel resultaat:
                                                             € 5,8 miljoen meer is dan het afgesproken plafond. Dit
- Verkoop Enexis-aandelen van € 9,2 miljoen.
                                                             bedrag wordt ten gunste van het resultaat 2016 ge-
-   Vrijval ruimte Gemeentelijk Sociaal Deelfonds boven      bracht.
    10%-plafond van € 5,8 miljoen.
-   Voorgenomen budgetoverheveling van € 3 miljoen.          Vooruitkijkend naar het meerjarenperspectief van het
                                                             sociaal domein zien we de rijksmiddelen de komende ja-
Indien we rekening houden met deze incidentele facto-        ren verder afnemen. Van ruim € 96 miljoen in 2015 naar
ren van totaal € 18 miljoen is het jaar 2016 afgesloten      ruim € 87 miljoen in 2021. Uitgaande van gelijkblijvende
met een negatief resultaat van € 1,4 miljoen. In de Na-      uitgaven zou er in totaliteit op deze middelen de ko-
jaarsnota was een voordelig resultaat van € 2,0 miljoen      mende jaren nog geen sprake zijn van een tekort. Echter
geprognosticeerd. Verderop in dit hoofdstuk wordt dit        kijkend naar de afzonderlijke onderdelen zien we bij de
resultaat nader geanalyseerd.                                Wmo en vooral de Jeugd wel tekorten ontstaan (€ 1,5 tot
                                                             € 2 miljoen per jaar). Bij de Participatiewet is de verwach-
Verkoop Enexis aandelen                                      ting dat dit budgettair neutraal verloopt en eventuele te-
In 2016 is besloten 34% van de aandelen van Enexis te        korten zullen door Alescon moeten worden opgevangen.
verkopen. Deze transactie is afgerond en heeft geresul-      Het compenserende voordeel zit op Beschermd Wonen,
teerd in een opbrengst van € 9,2 miljoen. Zoals in de Na-    circa € 2 miljoen. Er bestaat echter een reëel risico dat de
jaarsnota al aangegeven stellen we voor deze vrijko-         rijksmiddelen voor Beschermd Wonen voor Assen in de
mende middelen toe te voegen aan de algemene reserve         toekomst naar beneden worden bijgesteld. Zo werkt het
(zie voorstel resultaatbestemming).                          Rijk momenteel aan een ander objectief verdeelmodel
                                                             en bestaat het plan om de middelen te decentraliseren
Uitkomst sociaal domein en stand Gemeente-                   naar alle gemeenten, in plats van centrumgemeenten.
                                                             Deze beide maatregelen zouden in het nadeel van Assen
lijk Sociaal Deelfonds                                       kunnen werken. Mochten de middelen voor Beschermd
In 2016 zijn we binnen de beschikbare rijksmiddelen voor     Wonen afnemen, dan kunnen de tekorten in het sociaal
het sociaal domein gebleven. Per saldo was er sprake van     domein tot en met 2021 nog opgevangen worden vanuit
een onderbesteding van totaal € 4,7 miljoen in de bud-       het Gemeentelijk Sociaal Deelfonds. Het is in principe
getten voor de Wet maatschappelijke ondersteuning            niet nodig om het surplus boven de 10%, ad € 5,8 mil-
(Wmo), Jeugd en Participatiewet. Daarnaast hebben in         joen, beschikbaar te houden voor het sociaal domein.
het jaar 2016 ook afrekeningen over het jaar 2015 plaats-
gevonden, wat per saldo geresulteerd heeft in een voor-      Naast de reguliere bestedingen in het sociaal domein is
deel van € 6,2 miljoen. Conform de afspraken zijn deze       een lijst met maatregelen opgesteld, gericht op transfor-
voordelige saldi (totaal € 10,9 miljoen) in eerste instantie matie en preventie in het sociaal domein. Dit betreffen
volledig afgestort ten gunste van het Gemeentelijk Soci-     eenmalige uitgaven, soms over meerdere jaren. In totali-
aal Deelfonds.                                               teit gaat het hierbij om een bedrag van ongeveer € 2,9
                                                             miljoen. Op grond van het voorgaande lijkt het niet ver-
In de financiële spelregels rondom het Gemeentelijk So-      standig deze maatregelen uit het Gemeentelijk Sociaal
ciaal Deelfonds is echter afgesproken dat dit fonds maxi-    Deelfonds te financieren, maar zou voor dekking van
maal 10% mag bedragen van de toegekende rijksmidde-          deze maatregelen een beroep kunnen worden gedaan op
len voor de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo)         de algemene middelen, waar het surplus aan is toege-
(inclusief het Asser aandeel Beschermd Wonen), Jeugd         voegd.
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                        pagina 10 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>Budgetoverheveling naar 2017                               bleken dat sprake is van een aanzienlijk overschot op Be-
                                                           schermd Wonen heeft het bestuurlijk regio overleg Be-
Wij hebben de raad in februari per brief geïnformeerd
                                                           schermd Wonen – Maatschappelijke Opvang, van de
over de voorgenomen budgetoverheveling. Het totaal-
                                                           deelnemende gemeenten in november 2016 besloten
bedrag van het definitieve voorstel tot budgetoverheve-
                                                           deze onttrekking in 2016 terug te draaien. Om uitvoering
ling bedraagt € 3 miljoen. Deze in 2016 vrijgevallen acti-
                                                           te geven aan dit besluit in de resultaatbestemming stel-
viteitenbudgetten dienen, met het oog op verdere uit-
                                                           len we voor om dit bedrag weer toe te voegen aan de
voering en realisatie van het door de raad vastgestelde
                                                           reserve Maatschappelijke opvang.
beleid, in 2017 beschikbaar te blijven.
                                                           Realisatie bezuinigingen
Overige factoren
                                                           De in 2016 op de programma’s en bedrijfsvoering rus-
Naast bovengenoemde bijzondere factoren is rekening
                                                           tende bezuinigingsopgave bedroeg € 4,9 miljoen. Tus-
gehouden met de verkoop van een pand waarop een
                                                           sentijdse beoordeling heeft op onderdelen geresulteerd
boekwinst van € 0,2 miljoen is behaald. Conform eerdere
                                                           in het deels en/of geheel schrappen van de bezuinigingen
besluitvorming omtrent verkoop van vastgoed wordt de
                                                           op het beheer en onderhoud van de openbare ruimte, op
verkoopwinst toegevoegd aan de algemene reserve. Ver-
                                                           de gemeentelijke huisvesting en op de bedrijfsvoering.
der is met betrekking tot maatschappelijke opvang in
                                                           Verder is bij amendement door de raad besloten af te
2015 op basis van een besluit van het bestuurlijk overleg
                                                           zien van de oorspronkelijk voor deze bestuursperiode af-
van de deelnemende gemeenten € 0,5 miljoen onttrok-
                                                           gesproken boventrendmatige verhogingen van de onroe-
ken aan de voorziening Maatschappelijke Opvang ten
                                                           rende zaakbelastingen. Als gevolg van de tussentijdse bij-
gunste van Beschermd Wonen. Aangezien achteraf is ge-
                                                           stellingen is de oorspronkelijke bezuinigingsopgave in to-
                                                           taal met € 2,5 miljoen structureel verlaagd.
 Exploitatieresultaat 2016 (bedragen in € *1.000)                                                     16.617      V
 Budgetoverheveling naar 2017 met het oog op verdere beleids- en/of planuitvoering                      -2.976
 Verkoopopbrengst aandelen Enexis ten gunste van de algemene reserve                                    -9.156
 Verkoopopbrengst gemeentelijk pand ten gunste van de algemene reserve                                    -175
 Correctie 2015 inzake Beschermd Wonen, toevoegen aan reserve maatschappelijke opvang                     -450
 Verrekening saldo projecten onderhanden werk naar 2017                                                   -250
 Rekeningresultaat na voorstel resultaatbestemming                                                     3.610      V
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                    pagina 11 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre> Resultaten per programma
Zoals aangegeven is de uitvoering van de begroting 2016     zich dus als geheel nagenoeg volledig binnen de door de
afgesloten met een positief exploitatieresultaat van        raad vastgestelde financiële kaders voltrokken. De resul-
€ 16,6 miljoen. En indien rekening wordt gehouden met       taten van de programma’s in 2016 zien er, afgezet tegen
de bijzondere incidentele factoren is het jaar 2016 afge-   de begroting enerzijds en de prognoses in de Najaarsnota
sloten met een beperkt negatief resultaat van € 1,4 mil-    anderzijds, als volgt uit:
joen. De uitvoering van de programmabegroting heeft
 Resultaten programma’s                                                                          (bedragen * € 1.000)
                                                 Begroting    Prognose           Rekening         Saldo 2016
                                                     2016  najaarsnota               2016         totaal     V/N
 Programma's
   Wonen in Assen                                    -258          -191              -502           -244      N
   Werken in Assen                                -27.822       -27.644           -28.295           -474      N
   Meedoen in Assen                               -89.477       -88.657           -89.648           -171      N
   Aantrekkelijk Assen                            -10.051        -9.861            -9.589            463      V
   Samen werken aan Assen                          -4.365        -3.835            -4.024            341      V
   Bedrijfsvoering                                -43.624       -43.084           -43.356            268      V
   Vastgoed en Grondbedrijf                       -18.182       -18.095           -18.528           -346      N
 Resultaat Programma's                           -193.779      -191.367         -193.941            -162      N
 Algemeen financieel beleid
   Onvoorzien/incidenteel                            -296          -346                  0           296      V
   Belastingheffing                                16.260        16.260            16.069           -191      N
   Financiering/Belegging                           8.779         9.372            19.647        10.868       V
   Gemeentefonds                                  184.082       161.531          184.494             412      V
   Heffing vennootschapsbelasting                       0             0                -30           -30      N
   Overige algemene middelen                         -958            60            -1.980         -1.023      N
   Voorzieningen                                     -660          -660              -493            167      V
   Resultaat renteverdeling                         5.937         5.145             3.684         -2.253      N
 Saldo van baten en lasten alg.fin.beleid         212.969       191.361          221.390           8.422      V
   Mutaties in reserves                           -19.116         3.962           -10.832          8.108      V
 Resultaat algemeen financieel beleid             194.028       195.323          210.558         16.530       V
 Resultaat voor bestemming                            249         3.956            16.617        16.368       V
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                    pagina 12 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre> Resultaatbepalende factoren
Buiten de hiervoor reeds benoemde bijzondere inciden-        Leerlingenvervoer, € 0,5 miljoen V
tele voordelen (verkoop Enexis aandelen ad € 9,2 mil-        Zoals in de Najaarsnota al aangegeven is er in 2016, net als
joen, vrijval ruimte Gemeentelijk Sociaal Deelfonds bo-      over het jaar 2015, sprake van een forse onderbesteding
ven 10%-plafond ad € 5,8 miljoen en voorgenomen bud-         in het budget voor leerlingenvervoer. Oorzaken hiervan
getoverheveling ad € 3 miljoen) hebben onderstaande          zijn het uitblijven van de verwachte volume-effecten, de
ontwikkelingen het rekeningresultaat 2016 in belangrijke     versterking van het speciaal onderwijs in Assen (waardoor
mate beïnvloed.                                              er minder leerlingen vanuit Assen vervoerd hoeven te
                                                             worden) en het aanspreken van ouders op ‘eigen kracht’.
Positieve afwijkingen
ten opzichte van de begroting                                Negatieve afwijkingen
Vrijval kapitaallasten, € 3,1 miljoen V                      ten opzichte van de begroting
Er is sprake van incidentele vrijval van kapitaallasten.     Exploitatie vastgoed, € 2,5 miljoen N
Oorzaken hiervan zijn:
                                                             De totale kosten voor beheer en onderhoud van ge-
Latere oplevering van een aantal gebouwen (onderwijs-        meentelijk vastgoed zijn net als in 2015 hoger uitgeval-
huisvesting Dr. Nassau College, De Parel en De Atlas,        len. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door het op peil
sporthal Olympus en multifunctionele accommodatie            brengen van de onderhoudsvoorzieningen op basis van
(MFA) Assen Oost).                                           geactualiseerde onderhoudsplannen. Verder zijn de on-
                                                             derhoudskosten per vierkante meter vloeroppervlak
Diverse investeringen in vervoermiddelen, kantoorinven-      voor onder andere Multifunctionele accommodaties, be-
taris en ICT zijn uitgesteld, lopen nog, of zijn later opge- drijfsgebouwen en voor sport en ontspanning in de prak-
leverd dan gepland. Om invulling te kunnen geven aan de      tijk hoger dan begroot. Dit wordt voor een deel gecom-
bezuinigingsopgave is ook een aantal vervangingsinves-       penseerd door hogere huur- en exploitatieopbrengsten.
teringen geschrapt.
                                                             Uitkeringen Buig, € 1,5 miljoen N
Gemeentefonds, € 1,6 miljoen V                               De uitkeringslasten Wet bundeling van uitkeringen inko-
Assen ontving als nadeelgemeente in 2016 de eerste tran-     mensvoorziening aan gemeenten (Buig) zijn hoger van-
che van de ‘tijdelijke cumulatieregeling nadeelgemeen-       wege een lichte stijging van het aantal uitkeringen (inclu-
ten’. Deze regeling is ingesteld om gemeenten, die zowel     sief zak- en kleedgeld) en een loonkostensubsidie. Dit
door de herijking als door de nieuwe verdeelmodellen in      wordt voor een deel gecompenseerd doordat de defini-
het sociaal domein fors nadeel ondervinden, tijdelijk tege-  tieve toekenning rijksbijdrage Buig licht naar boven is bij-
moet te komen. Deze middelen zijn in 2016 tijdelijk als ri-  gesteld.
sicobuffer voor het opvangen van tegenvallers binnen de
begroting gereserveerd. Omdat ze niet voor dat doel be-      Projectdekking bedrijfsvoeringskosten
nodigd waren zijn ze, in lijn met de besluitvorming bij de   € 1,2 miljoen N
begrotingsbehandeling 2017, vrijgevallen ten gunste van      Zoals al vermeld in de Voor- en Najaarsnota zorgt een te-
het rekeningresultaat. Voor 2016 ging het om een bedrag      rugloop in projecten (inclusief grondexploitatie) voor min-
van € 1,2 miljoen. Daarnaast is de algemene uitkering        der projectmatige dekking voor de (vaste) bedrijfsvoe-
2016 door actualisatie van landelijke en lokale verdeelpa-   ringskosten. Naast een dalende projectenportefeuille be-
rameters € 0,24 miljoen hoger dan geraamd en is over         vindt zich een aantal projecten nog in een voorbereidings-
2015 een na-uitkering van € 0,12 miljoen ontvangen.          fase. Doordat een directe dekking uit projecten en/of het
                                                             grondbedrijf ontbreekt, zijn deze lasten verschoven naar
Bedrijfsvoering Werkplein Drentsche Aa (WPDA),               de exploitatie. Door minder inzet op projecten staan hier
0,5 miljoen V                                                ook lagere personeelskosten tegenover.
Op de bedrijfsvoeringskosten van het WPDA kon over het
boekjaar 2016 een niet begroot bedrag aan compensa-          Renteresultaat € 1,0 miljoen N
bele btw (BCF) worden verrekend.                             Factoren die het (interne) renteresultaat hebben be-
                                                             paald zijn de aanmerkelijke lagere financieringsbehoefte
Vrijval voorziening Vennootschap BV                          onder meer als gevolg van vertraging in de uitvoering van
€ 0,5 miljoen V                                              geplande investeringen, wijzigingen in omvang en sa-
In het kader van de overname van Essent door RWE is het      menstelling van de gemeentelijke leningenportefeuille
restantdeel van de in 2009 gevormde voorziening Vennoot-     en mutaties in de toerekening van rente aan de pro-
schap BV ad € 0,5 miljoen in 2016 vrijgevallen ten gunste    ducten, projecten en aan de gemeentelijke grondexploi-
van de exploitatie. Dit betreft een incidenteel voordeel.    tatie. De toerekening van rente aan de gemeentelijke
                                                             grondexploitatie is in 2016 afgestemd op de gewijzigde
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                      pagina 13 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>rekenregels van het nieuwe Besluit begroting en verant-   Op het complex Oostergoo/Schakelterrein heeft een tus-
woording (BBV). Aangezien hier sprake is van een interne  sentijdse winstneming plaatsgevonden van € 0,5 miljoen.
rentecalculatie en –verdeling staan hier voordelen op an- De voorziening correctie voorraadwaarde is verlaagd als
dere onderdelen van de jaarrekening tegenover.            gevolg van verlaging van de rente conform het Besluit be-
                                                          groting en verantwoording provincies en gemeenten
Beheer openbare ruimte, € 0,6 miljoen N                   (BBV), wat doorwerkt in de planjaren. Deze verlaging be-
Door financiële verplichtingen aan partijen binnen het    tekent een voordeel in het rekeningresultaat.
sociaal domein met betrekking tot de inzet van WSW-
medewerkers en MEEwerkers is er sprake van extra inzet    Er is een extra voorziening getroffen voor correctie voor-
in het beheer van de openbare ruimte. De op dit onder-    raadwaarde van de Havenkade. In afwijking van de finan-
deel voorgenomen bezuiniging is inmiddels deels verval-   ciële grondslagen is de voorraadwaarde € 1,7 miljoen la-
len en de begroting 2017 is hierop aangepast.             ger gewaardeerd dan de Woz-waarde, aangezien een
                                                          aantal panden minder courant is en er sprake is van tij-
Bijzondere bijstand, meedoenbeleid en kwijt-              delijke huurcontracten en leegstand.
scheldingen, 0,6 miljoen N
                                                          Verder is sprake van een nadeel als gevolg van de ver-
Net als in het jaar 2015 is er meer aanspraak gemaakt op  plichte beperking van de looptijd voor werklandschap As-
de bijzondere bijstand, met name vanwege de toename       sen-Zuid. Afsluiten van Het Palet geeft enerzijds een ne-
van de kosten van beschermingsbewind. De doelgroep        gatief resultaat, maar hier staat anderzijds vrijval van de
van het meedoenbeleid is uitgebreid door het hanteren     voorziening en weerstandsreserve tegenover, waardoor
van de 120% bijstandsnorm. Daarnaast zijn er ook meer     dit per saldo geen resultaateffect heeft.
kwijtscheldingen verleend.
                                                          Het jaarresultaat voor bestemming bedraagt € 1,2 mil-
Voorzieningen personeel, 0,6 miljoen N                    joen voordelig. Met de vaststelling van de jaarrekening
Zoals bekend is er in het kader van de overdracht van het wordt het resultaat overeenkomstig de financiële grond-
welzijnswerk aan Vaart Welzijn sprake van frictiekosten.  slagen verrekend met de betreffende bestemmingsre-
De dekking van deze kosten bestaat onder meer uit de,     serves binnen het grondbedrijf. Aangezien van de weer-
voor de jaren 2016 tot en met 2021, aanwezige financiële  standsreserve € 2,1 miljoen vrijvalt, bedraagt de toevoe-
ruimte binnen het programma Meedoen. Aangezien de         ging aan de algemene reserve van het grondbedrijf per
volledige toekomstige financiële verplichtingen in één    saldo € 3,3 miljoen.
keer moeten worden voorzien, was het noodzakelijk om
de voorziening ultimo 2016 met bijna € 0,3 miljoen te     De uitkomst van de bouwgrondexploitatie heeft geen ef-
versterken. De komende jaren zal deze last weer gecom-    fect op het rekeningresultaat van de Algemene Dienst.
penseerd worden vanuit de financiële ruimte binnen het    Voor een toelichting op het verloop van de grondexploi-
programma Meedoen. Daarnaast dient in het kader van       tatie verwijzen wij naar de paragraaf Grondbeleid.
de Werktijdenregeling voor medewerkers die vallen on-
der een bijzondere regeling nog een overwerkvergoeding    Afwijkingen ten opzichte van de Najaarsnota
te worden uitbetaald over de jaren 2012 tot en met 2016   In de loop van 2016 is in de uitvoering van het beleid en de
(totaal € 0,3 miljoen).                                   begroting een positief financieel resultaat ontstaan van
                                                          € 16,6 miljoen. Het geprognosticeerde resultaat in de Na-
Lasten raad en college inclusief voormalig be-
                                                          jaarsnota bedroeg € 3,7 miljoen voordelig (voor bestem-
stuur, € 0,5 miljoen N
                                                          ming) en de budgetoverheveling werd ingeschat op € 1,7
Op grond van lopende verplichtingen voor de pensioe-      miljoen. Indien naast de voorgestelde budgetoverheveling
nen van (oud-) bestuurders (algemene Pensioenwet po-      van € 3 miljoen ook de overige bijzondere incidentele fac-
litieke ambtsdragers (Appa)) was een aanvullende stor-    toren in ogenschouw worden genomen is sprake van een
ting in de voorziening noodzakelijk.                      positieve afwijking van € 1,3 miljoen ten opzichte van de
                                                          afgegeven eindejaarsprognose in de Najaarsnota.
Grondexploitatie
De opbrengsten uit grondverkoop bedragen € 2,5 mil-       In het hoofdstuk financiële verantwoording zijn de afwij-
joen. In de jaarrekening heeft dit echter geen direct ef- kingen per programma verder gespecificeerd.
fect op het resultaat aangezien de productiekosten
(bouw- en woonrijp maken en planontwikkeling) en ver-
koopopbrengsten per saldo worden geactiveerd.
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                    pagina 14 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre> Analyse rekeningresultaat t.o.v. de begroting en prognose Najaarsnota                            (bedragen € 1.000)
                                                                            Afwijking ten opzichte van de begroting
 Onderwerp                                                                   Prognose Resultaat Jaar-       Verschil
                                                                           Najaarsnota         rekening     JR - NJN
 Exploitatieresultaat                                                            3.707           16.368       12.661
 Voorstel resultaatbestemming:
 - budgetoverheveling                                                            1.680            2.976       -1.296
 - verkoopopbrengst aandelen Enexis ten gunste van de algemene reserve               0            9.156       -9.156
 - verkoopopbrengst gemeentelijke pand t.g.v. de algemene reserve                    0              175         -175
 - correctie 2015 inzake beschermd wonen, toevoegen aan res.maatsch.opvang           0              450         -450
 - verrekening saldo projecten onderhanden werk naar 2017                            0              250         -250
 Rekeningresultaat na resultaatbestemming                                        2.027            3.361        1.334
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                   pagina 15 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>    Inkomsten en uitgaven jaarrekening gemeente Assen 2016
Inkomsten € 367,7 miljoen
Uitgaven € 351,2 miljoen
Jaarstukken gemeente Assen 2016                     pagina 16 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre> Resultaatbestemming
Het resultaat van de jaarrekening 2016, rekening hou-
dend met de op grond van aanvaard beleid en besluitvor-
ming vastliggende stortingen en onttrekkingen aan re-
serves, bedraagt in totaal € 16,6 miljoen voordelig.
 Resultaatbestemming                                                                                    (bedragen * € 1.000)
 Saldo van baten en lasten 2016                                                                                      10.449
 Stortingen en onttrekkingen aan reserves conform besluitvorming en aanvaard beleid                                    6.406
 Gerealiseerde resultaat 2016                                                                                        16.617
 Storting in de reserve jaarovergang 2016-2017                                                                        -2.976
 Verkoopopbrengst aandelen Enexis ten gunste van de algemene reserve                                                  -9.156
 Verkoopopbrengst gemeentelijke pand ten gunste van de algemene reserve                                                 -175
 Correctie 2015 inzake beschermd wonen, toevoegen aan reserve maatschappelijke opvang                                   -450
 Verrekening saldo projecten onderhanden werk naar 2017                                                                 -250
 Resultaat 2016 na voorstel resultaatbestemming                                                                        3.610
Vorming reserve jaarovergang 2016-2017                            Correctie 2015 inzake Beschermd Wonen
Met de raad is afgesproken om de niet bestede budget-             In 2015 is op basis van een besluit van het bestuurlijk
ten eerst te laten vrijvallen ten gunste van het resultaat.       overleg € 450.000 onttrokken aan de voorziening Maat-
Vervolgens hebben wij geïnventariseerd welke van die              schappelijke opvang ten gunste van Beschermd Wonen.
budgetten in 2017 beschikbaar moeten blijven. Wij zijn            Aangezien achteraf is gebleken dat sprake is van een aan-
daarbij uitgekomen op een definitief nettobedrag van af-          zienlijk overschot op Beschermd Wonen heeft het be-
gerond € 3 miljoen. Over de uitkomsten van de inventa-            stuurlijk regio overleg Beschermd Wonen – Maatschap-
risatie en de aard en omvang van de daarin opgenomen              pelijke Opvang van de deelnemende gemeenten in no-
(restant)budgetten hebben wij de raad per brief op 9 fe-          vember besloten deze onttrekking in 2016 terug te
bruari 2017 geïnformeerd. Ten laste van het rekening-             draaien. Om uitvoering te geven aan dit besluit wordt
resultaat 2016 zal voor een bedrag van € 3 miljoen de ‘re-        voorgesteld dit bedrag weer ten gunste te brengen aan
serve jaarovergang 2016-2017’ worden gevormd. Dit is              de reserve Maatschappelijke opvang.
conform de afspraken in de financiële verordening ex ar-
tikel 212 van de Gemeentewet.                                     Verrekening saldo projecten onderhanden
                                                                  werk
Verkoopopbrengst aandelen Enexis
                                                                  Een aantal onderhanden projecten dient conform de re-
In 2016 is besloten 34% van de aandelen van Enexis te ver-        gelgeving tussentijds verrekend te worden. Het saldo van
kopen. Deze transactie is afgerond en heeft geresulteerd in       deze projecten (totaal € 250.000) is in 2016 ten gunste
een opbrengst van € 9,2 miljoen. Zoals in de Najaarsnota al       van de exploitatie gebracht. Via de resultaatbestemming
aangegeven willen we deze vrijkomende middelen toevoe-            stellen we voor dit saldo in 2017 weer ten gunste te bren-
gen aan de algemene reserve om zodoende onze vermo-               gen van de betreffende projecten.
genspositie verder te verbeteren.
                                                                  Resterend resultaat
Verkoopopbrengst gemeentelijke pand
                                                                  Het resterende overschot ad € 3,6 miljoen zal conform de
Conform eerdere besluitvorming omtrent verkoop van                afspraken ten gunste van de algemene reserve worden
vastgoed verlopen eventuele verloopwinsten/-verliezen             gebracht.
via de algemene reserve. De boekwinst op het betreffende
gemeentelijke pand van € 175.000 zal ten gunste worden
gebracht van de algemene reserve.
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                           pagina 17 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>                Programma's
                1.    Wonen in Assen
                2.    Werken in Assen
                3.    Meedoen in Assen
                4.    Aantrekkelijk Assen
                5.    Samen werken aan Assen
                6.    Bedrijfsvoering
                7.    Vastgoed en grondbedrijf
                8.    Algemeen financieel beleid
Jaarstukken gemeente Assen 2016                  pagina 18 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>  programma 1
  Wonen in Assen
  Programmasamenvatting
  De Strategienota Ruimte is door de raad vastgesteld.     We hebben woningeigenaren gestimuleerd om zonne-
  Het herstel op de woningmarkt zette door en er wer-      panelen te plaatsen en hun woning te isoleren. We
  den veel woningen verkocht. De druk op de sociale        hebben de ondersteuning van initiatieven van bewo-
  huursector bleef onverminderd hoog. De aanzien-          ners en instellingen gecontinueerd. Zorginstellingen
  lijke taakstelling van 183 te huisvesten statushou-      hebben rijkssubsidie gekregen voor zonnepanelen.
  ders werd met 203 vestigingen ruimschoots gereali-       Door een bestemmingsplanwijziging kunnen de bewo-
  seerd. De Woonvisie Assen 2016 werd vastgesteld. Er      ners uit Ubbena een zonnepark realiseren. Voor de re-
  is een start gemaakt met de implementatie van de         novatie van de flat Ellen hebben we voor de vereniging
  Omgevingswet.                                            van eigenaren een financieel model ontwikkeld, waar-
                                                           voor landelijk belangstelling is. En we hebben een sub-
  De beeldkwaliteit in de openbare ruimte was gemid-       sidie van de Regio Groningen - Assen gekregen voor het
  deld genomen in orde. Er is een aantal groot onder-      project ‘Samen Besparen’ in de Lariks.
  houdsprojecten voorbereid en uitgevoerd. De na-
  tuurontwikkeling in Amelte met onder andere beek-        Onze eigen gebouwen blijven we verduurzamen. Het
  herstel, bosaanplant, aanleg van paden en het fami-      beleid hebben we aangescherpt in ‘Naar een energie-
  liepad is afgerond.                                      neutraal Assen - visie energietransitie‘.
  De Cityline is in januari 2016 als pilot Publiek Vervoer In mei 2016 is het omgekeerd inzamelen succesvol in-
  echt van start gegaan. Na de zomer bedroeg het aan-      gevoerd. De inwoners van Assen hebben de verande-
  tal reizigers 900 tot 1.000 per week. Het verkeersma-    ring goed en serieus opgepakt. Dit resulteerde in de re-
  nagementsysteem is opgeleverd.                           ductie van het restafval.
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                    pagina 19 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>Verdeling van lasten en baten
                              Lasten € 22.204  (bedragen * € 1.000)
                              206                               Openbare ruimte
                    2.384
                                                                Duurzaamheid
                                                                Woningbouw/woonplan
                                                                Bereikbaarheid, verkeer en vervoer
       6.311
                                            13.304
                              Baten € 21.703  (bedragen * € 1.000)
                                                     2.074
     Belastingen
     Overige inkomsten
     Reserves en voorzieningen
                                        5.242
                                                                            14.378
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                  pagina 20 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>                                1) Woningbouw en woonplan
                                                                   Wat hebben we gedaan
 Wat willen we bereiken?
                                                                   en wat is het resultaat?
 We willen de groei van het woningaanbod faciliteren     Ruimtelijke Ordening
 en zetten in op stimuleren van de woonvraag.
                                                         De Strategienota Ruimte is door de raad vastgesteld.
 We bieden zoveel mogelijk ruimte aan nieuwe initia-     Hiermee spelen we in op de gewijzigde economische
 tieven.                                                 omstandigheden en bieden we een kader om snel en
                                                         flexibel te reageren op nieuwe ontwikkelingen.
 Waar nodig passen we regels aan of schaffen we ze af.
                                                         Het afgelopen jaar zijn vier bestemmingsplannen en
 We vinden het van belang dat onze huidige en toe-       één beheersverordening vastgesteld. Het betrof zowel
 komstige inwoners prettig wonen in Assen. Daarom        nieuwe ontwikkelingen als actualisaties. Daarnaast zijn
 willen we een evenwichtig programma van bouwplan-       ook via omgevingsvergunningen afwijkingen van be-
 nen op inbreidings- en uitbreidingslocaties en inzet op stemmingsplannen gefaciliteerd. Hiermee werd zoveel
 kwaliteitsverbeteringen in de bestaande woningvoor-     mogelijk ruimte gegeven aan nieuwe initiatieven.
 raad en woonomgeving.
                                                         Woningbouw en woningmarkt
 We willen ons woonbeleid en onze afspraken met wo-
                                                         Het herstel op de woningmarkt zette door dankzij een
 ningcorporaties actualiseren.
                                                         lage rentestand en een aanhoudend hoog consumen-
 Om onze groeiambitie en regionale afspraken te rea-     tenvertrouwen. Er werden veel woningen verkocht en
 liseren, gaan we 300 woningen bouwen, gevarieerd in     de belangstelling voor de in verkoop gebrachte particu-
 aanbod en passend bij de vraag.                         liere bouwkavels was groot. De druk op de sociale huur-
                                                         sector bleef vooralsnog onverminderd hoog.
                                                         Mede dankzij het herstel van de koopmarkt werd er
                                                         weer flink gebouwd in Assen. Er werden ruim 260
                                                         nieuwe woningen opgeleverd. Eind 2016 zaten nog
                                                         ruim 400 vergunde woningen in de ‘pijplijn’.
                                                         Het aantal inwoners groeide met bijna 500, waarvan
                                                         ruim 460 personen uit een vestigingsoverschot (door
                                                         migratie).
                                                         Huisvesting statushouders
                                                         De aanzienlijke taakstelling van 183 te huisvesten status-
                                                         houders werd met 203 vestigingen ruimschoots gereali-
                                                         seerd dankzij grote inzet van alle betrokken partijen: wo-
                                                         ningcorporatie Actium, Vluchtelingenwerk, Werkplein
                                                         Drentse Aa, GKB, et cetera. Daarmee was Assen één van
                                                         de best presterende gemeenten in Drenthe.
                                                         Naast reguliere huisvesting werden ook 36 Alleen-
                                                         staande Minderjarige Vluchtelingen (AMV-ers) meege-
                                                         teld die nog niet feitelijk zijn gehuisvest. Ze werden
                                                         vooralsnog op grond van het Bestuursakkoord van no-
                                                         vember 2015 al wel meegeteld voor de taakstelling.
                                                         Deze jongeren, die onder de hoede van voogdij-instel-
                                                         ling Nidos in Assen worden opgevangen, zullen alsnog
                                                         moeten worden gehuisvest zodra ze 18 jaar worden.
                                                         Woonvisie en prestatieafspraken
                                                         De Woonvisie Assen 2016 werd vastgesteld. Daarmee
                                                         werd ons woonbeleid geactualiseerd en kregen de wo-
                                                         ningcorporaties de verplichting nieuwe prestatieafspra-
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                   pagina 21 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>                                ken met de gemeente en de huurdersorganisaties te ma-
                                ken. Als eerste stap in dit proces hebben de zes woning-
                                corporaties met bezit in Assen een ‘bod’ op de nieuwe
                                woonvisie uitgebracht. Op basis hiervan zijn vervolgens
                                nieuwe prestatieafspraken voor 2017 gemaakt tussen
                                gemeente, woningcorporaties en hun huurdersorganisa-
                                ties. Deze afspraken worden jaarlijks herzien.
                                Omgevingswet
                                Er is een start gemaakt met de implementatie van de
                                Omgevingswet, waarbij het college en de raad geïnfor-
                                meerd zijn over de te nemen stappen en besluitvor-
                                ming over de aanpak is voorbereid. De raadswerkgroep
                                Omgevingswet speelt hierin een belangrijke rol.
                                Diepstroeten
                                De ontwikkeling Woonpark Diepstroeten profiteerde
                                van de verbeterde marktomstandigheden. De verkoop
                                van zowel projectwoningen als particuliere bouwkavels
                                liep goed. Er werden 45 nieuwe woningen opgeleverd
                                en er zaten eind 2016 nog eens 68 vergunde woningen
                                in de ‘pijplijn’. Er werd een wijzigingsplan vastgesteld
                                waarin de woningaantallen per deelgebied zijn aange-
                                past. Het totaal aantal woningen in het plangebied blijft
                                hierbij gelijk.
                                Kloosterveste
                                De ontwikkeling van de Buitenring Kloosterveste ver-
                                liep voorspoedig. In 2016 werden 85 nieuwe woningen
                                opgeleverd. Daarmee is 40% van de beschikbare capa-
                                citeit benut. Er kunnen nog 180 woningen worden op-
                                geleverd, waarvan er inmiddels 60 zijn vergund. In het
                                voorjaar werden 18 kavels voor particulier opdrachtge-
                                verschap in verkoop gebracht, waarvan er vlot drie wer-
                                den verkocht en tien in optie genomen.
                                Kloosterveen 2017 - 2035
                                Voor de doorontwikkeling van Kloosterveen is een
                                Structuurvisie/plan milieueffectrapportage (MER) voor
                                het gehele resterende gebied Kloosterveen nodig. Het
                                opstellen van de Structuurvisie Kloosterveen 2017 –
                                2035 is aanbesteed.
                                Havenkwartier
                                Het afgelopen jaar is ingezet op het ondersteunen van
                                diverse initiatieven vanuit de markt. Zo zijn er plannen
                                voor het realiseren van Broedplaatsen, zoals betaalbare
                                werkplekken (kantoorruimten, ateliers, oefenruimtes)
                                voor kunstenaars en (startende) ondernemers. Ook zijn
                                er plannen voor uitbreiding van de Ondernemersfabriek
                                en enkele recreatieve en horeca initiatieven. We zetten
                                onze gemeentelijke eigendommen zoveel mogelijk nut-
                                tig in voor tijdelijke voorzieningen. De voorbereidingen
                                voor de huisvesting van dak- en thuislozen aan de Haven-
                                kade is daar een goed voorbeeld van.
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                         pagina 22 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>                                                       Daarnaast is de kade in het kader van de uitvoering van
                                                       de BlauweAs aangepakt, met als sluitstuk de realisatie
                                                       van de sluis aan de oostkant van het Havenkwartier.
                                                       Veemarktterrein
                                                       De plannen voor de herontwikkeling van het Veemarkt-
                                                       terrein (plein en woningbouw) zijn eind juni gepresen-
                                                       teerd tijdens een informatieve raadsvergadering. Ver-
                                                       volgens is in samenwerking met de betrokken markt-
                                                       partij een verdere uitwerking gemaakt binnen de ruim-
                                                       telijke en financiële kaders. Het opstellen van een be-
                                                       stemmingsplan is aanbesteed.
                                          2) Openbare Ruimte
                                                                 Wat hebben we gedaan
 Wat willen we bereiken?
                                                                 en wat is het resultaat?
 We streven naar een doelmatig ingerichte en ver-      In 2016 is drie keer een beeldkwaliteitsschouw gehou-
 zorgde openbare ruimte. Dit levert een grote bijdrage den. Uit de schouwen is gebleken dat ondanks een uit-
 aan de aantrekkelijkheid van de stad.                 zonderlijk groeiseizoen de beeldkwaliteit in de wijken,
                                                       zoals afgesproken, voornamelijk op B-niveau (basis) ligt.
 We gaan de budgetten voor het beheer van de open-     Er waren uitschieters naar boven (A-niveau) en beneden
 bare ruimte slimmer inzetten met specifieke aandacht  (C- en D-niveau). Er is gestuurd op zo weinig mogelijk van
 voor de technische kwaliteit, de beeldkwaliteit en de deze uitschieters. Vooral in het najaar was extra inzet no-
 binnenstad.                                           dig om de beeldkwaliteit op het basisniveau te houden.
 We blijven werken aan natuurontwikkeling.             Zoals in de voor- en najaarsnota aangegeven, is er niet
                                                       voldoende budget om te voldoen aan de afgesproken
 Nieuwe ontwikkelingen mogen niet ten koste gaan       opgaven (BOR en sociaal) die gesteld zijn binnen het da-
 van groene gebieden en water.                         gelijks beheer van de openbare ruimte. Er is een structu-
                                                       reel tekort van circa € 520.000 dat ten laste zal komen
 De FlorijnAs-projecten worden aangelegd met oog voor
                                                       van het rekeningresultaat 2016. Dit bedrag is vanaf 2017
 het toekomstige beheer en onderhoud. De uitgangs-
                                                       structureel meegenomen in de meerjarenbegroting.
 punten daarbij zijn functionaliteit en doelmatigheid.
                                                       In 2016 is een aantal groot onderhoudsprojecten voor-
                                                       bereid en uitgevoerd. Zo is er groot onderhoud aan de
                                                       Beilerstraat en Rodeweg uitgevoerd. Daarnaast zijn op
                                                       een groot aantal locaties wegvakken herstraat of zijn
                                                       asfaltwegen hersteld. De voorbereiding van de ge-
                                                       plande projecten stemmen we af met gebiedsgericht
                                                       werken en de plannen van woningcorporatie Actium.
                                                       Door vertraging bij bouwprojecten van Actium is een
                                                       aantal geplande en begrote groot onderhoudspro-
                                                       jecten uitgesteld tot 2017.
                                                       De agenda BOR (beheer openbare ruimte) is in de raad
                                                       besproken en krijgt in 2017 een herstart in een andere
                                                       vorm.
                                                       Natuurontwikkeling
                                                       De ontwikkeling in Amelte met onder andere beekher-
                                                       stel, bosaanplant, aanleg van paden en het familiepad is
                                                       voor 98% afgerond. Er zijn grote stukken landbouwgrond
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                 pagina 23 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>                                                        uit productie gehaald zodat zich natuurlijke graslanden
                                                        kunnen ontwikkelen. Hiermee heeft de stadrand van As-
                                                        sen-Oost een kwaliteitsimpuls gekregen. Meewerkers
                                                        van WERKpunt! hebben een substantieel deel van de
                                                        werkzaamheden uitgevoerd, waaronder de aanleg van
                                                        zandpaden en de aanplant van bos in Amelte.
                       3) Bereikbaarheid, verkeer en vervoer
                                                                    Wat hebben we gedaan
 Wat willen we bereiken?
                                                                    en wat is het resultaat?
 We garanderen de bereikbaarheid van Assen.             De Cityline is in januari als pilot Publiek Vervoer (com-
                                                        binatie openbaar vervoer en doelgroepenvervoer) van
 Met de uitvoering van het programma FlorijnAs is de    start gegaan. Het doel met dit stadsvervoer was 1.000
 grootste (toekomstige) mobiliteitsopgave in de stad    reizigers per week te halen. Tot aan de zomer maakten
 opgelost.                                              circa 500 reizigers gebruik van de Cityline. Na de zomer
                                                        is dit aantal opgelopen naar 900 tot 1.000 reizigers per
 Bij het openbaar vervoer richten wij ons op instand-   week. Hiervan heeft circa 40% een Wet maatschappe-
 houding van een goede binnenstedelijke Openbaar        lijke ondersteuning (Wmo)-pas. Voor 2017 wordt de pi-
 Vervoer-voorziening, al dan niet in combinatie met     lot met de Cityline gecontinueerd.
 een efficiënt doelgroepenvervoer.
                                                        Het busknooppunt M.L. Kingweg zou met een provinci-
 Het fietsnetwerk in Assen is voor een groot deel op    ale subsidie in 2016 heringericht worden. De herin-
 orde. Onze inzet richt zich op het in stand houden er- richting houdt in: uitbreiding fietsenstallingen, aanleg
 van. Daarnaast willen we de fietsbereikbaarheid van    fietspad en een extra bushalte. Deze werkzaamheden
 Assen verbeteren.                                      zijn uitgesteld naar 2017. De entree naar het plan Hoek-
                                                        bree wordt hierin meegenomen.
 Met de inzet van sensortechnologie kunnen we be-
 staande infrastructuur beter benutten en hoeven we     Het verkeersmanagementsysteem is opgeleverd. De
 minder nieuwe infrastructuur aan te leggen.            verkeerslichten, parkeergarages en dynamische infor-
                                                        matiepanelen worden nu centraal aangestuurd.
                                            4) Duurzaamheid
                                                                    Wat hebben we gedaan
 Wat willen we bereiken?
                                                                    en wat is het resultaat?
 We willen een ambitieuze, groene gemeente zijn, die    Duurzaamheid
 duurzaam ontwikkelt en bouwt en actief de toepas-
                                                        We hebben woningeigenaren gestimuleerd om zonne-
 sing van onder andere zonne-energie stimuleert.
                                                        panelen te plaatsen en hun woning te isoleren door het
 Energiebesparing en decentrale opwekking van ener-     verstrekken van energie-adviezen in de campagnes
 gie is gericht op kwaliteitsverbetering van woningen   ‘warmtetour’ en ‘zon zoekt Drent’, en ook door de sti-
 en het betaalbaar houden van de totale woonlasten.     muleringsmaatregelen zonne-lening en isolatieveiling.
                                                        Uit eerdere evaluaties blijkt dat deze stimuleringsmaat-
 Bij afval gaan we niet langer uit van afval, maar van  regelen, naast energiebesparing en het lokaal opwek-
 grondstoffen die steeds beter hergebruikt kunnen       ken van hernieuwbare energie, een veelvoud aan lokale
 worden.                                                investeringen oplevert en tegelijk een versterking van
                                                        de kwaliteit van de woningen.
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                   pagina 24 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>                                We hebben de ondersteuning van initiatieven van bewo-
                                ners en instellingen gecontinueerd. Zo hebben we het
                                bestemmingsplan van de voormalige stortplaats Ubbena
                                gewijzigd, zodat de bewoners uit de omgeving hier een
                                zonnepark kunnen realiseren. We hebben een rijkssub-
                                sidie gekregen voor het begeleiden van de eigenaren van
                                het flatgebouw Ellen naar verdergaande renovatie. Het
                                financiële model dat we hiervoor samen met de provin-
                                cie hebben ontwikkeld, het Asser Servicekosten model,
                                staat landelijk in de belangstelling (zie filmpjes op Asser
                                Servicekosten-model en Interview bewoners Ellen (Ne-
                                derlands). We hebben een subsidie van de Regio Gronin-
                                gen Assen gekregen voor het project ‘Samen Besparen’,
                                dat binnenkort start in de Lariks. Hierin werken we sa-
                                men met kennisinstellingen en bedrijven.
                                Het warmtenet bij de zorginstellingen blijkt in zijn ge-
                                heel op dit moment niet rendabel te zijn. Wel is rijks-
                                subsidie aangevraagd en gekregen om vele daken te
                                voorzien van zonnepanelen. Ook worden kleinere sys-
                                temen door eigenaren verder onderzocht.
                                De kansen van circulair bouwen hebben we onder-
                                zocht. We richten ons nu op het bouwen van een con-
                                sortium en verkrijgen van innovatiesubsidie.
                                Onze eigen gebouwen blijven we verduurzamen door
                                isolatie, slimme installaties en zonnepanelen. Zo heb-
                                ben we in 2016 MFA Assen Oost, sporthal Assen en Bui-
                                tenzorg aangepakt. We zijn gestart met het onder-
                                zoeken van de mogelijkheden voor verduurzaming van
                                gebouwen die we verhuren aan onze maatschappelijke
                                partners (sportverenigingen en cultureel werk).
                                Het beleid hebben we aangescherpt in ‘Naar een ener-
                                gieneutraal Assen - visie energietransitie‘. Bijzondere
                                aandacht heeft daarin de omschakeling van het gebruik
                                van aardgas naar duurzame energie.
                                Het Duurzaamheidscentrum Assen kent veel levendig-
                                heid, een vol educatieprogramma en een groeiend aan-
                                tal bezoekers. Er is een goede samenwerking tussen de
                                partners en de groep vrijwilligers groeit. De activiteiten
                                worden verbreed. De tentoonstelling over wolven
                                kreeg landelijke aandacht en was een succes.
                                Er is besloten om geld beschikbaar te stellen voor het
                                dichten van het geluidslek in de geluidswal Baggelhui-
                                zen. De uitvoering gebeurt in 2017.
                                In mei 2016 is het omgekeerd inzamelen met een grote
                                operatie succesvol ingevoerd. De campagne 100-100-
                                100 was een succes (lukt het 100 huishoudens om 100
                                dagen 100% zonder afval te leven?). De inwoners van
                                Assen hebben de verandering goed en serieus opge-
                                pakt. Dit resulteerde in de reductie van het restafval en
                                een toename van waardevolle grondstoffen zoals pa-
                                pier en PMD (PMD: plastic flessen, metaalverpakkingen
                                en drankkartons). Er is er een positief resultaat.
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                           pagina 25 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>                                                In 2016 heeft een uitbetaling plaatsgevonden van het
                                                aandeel in de commanditaire vennootschap VAMIJ. Dit
                                                heeft geleid tot eenmalig extra inkomsten. Deze extra
                                                inkomsten zijn verwerkt in de heffing van 2017.
                                                De rechter heeft geoordeeld dat een aanbesteding van
                                                papier en karton vanuit het verleden niet rechtmatig is
                                                verlopen. De rechtbank heeft besloten dat er een ver-
                                                goeding aan de verwerker moest worden betaald. Deze
                                                vergoeding is ten laste gebracht van het resultaat.
                                       Financiële tabel
 Wonen in Assen                                                                      (bedragen * € 1.000)
 Beleidsthema                                       Primaire      Begroting     Realisatie          Saldo
                                                   begroting   na wijziging
 lasten
    Woningbouw/woonplan                                1.501          1.797         1.690             107
    Openbare ruimte                                   12.432        12.475         11.952             523
    Bereikbaarheid, verkeer en vervoer                   294            444           206             238
    Duurzaamheid                                       4.450          5.196         6.118            -923
 Totaal lasten                                        18.677        19.912         19.967             -55
 baten
    Woningbouw/woonplan                                1.424          1.426         2.271             845
    Openbare ruimte                                    8.400          9.900         8.934            -966
    Bereikbaarheid, verkeer en vervoer                     0              0              0              0
    Duurzaamheid                                       8.698          8.698         9.605             906
 Totaal baten                                         18.522        20.024         20.809             785
 Totaal saldo van baten en lasten                       -155            112           842             731
 mutaties in reserves
    storting reserves                                    113          1.615         2.238            -623
    beschikking reserves                                 715          1.245           893            -351
 totaal mutaties in reserves                             602           -370        -1.344            -974
 Resultaat                                               447           -258          -502            -244
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                        pagina 26 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre> Analyse van afwijkingen ten opzichte van de Begroting                             (bedragen € 1.000)
                                                                   Prognose          Resultaat
 Onderwerp                                                       Najaarsnota  V/N Jaarrekening V/N
 Leges omgevingsvergunning                                                  0              125    V
 Beheer openbare ruimte                                                   280  V           165    V
 Inzameling huishoudelijk afval *                                           0             -730    N
 Inzameling bedrijfsafval *                                              -208  N          -384    N
 Inkomsten uit reclame-uitingen                                           116  V           136    V
 Extra inzet BOR in verband met sociale afspraak                         -525  N          -570    N
 Zonneleningen (op grond van regelgeving geactiveerd)                       0              398    V
 Overige afwijkingen                                                      155  V           115    V
 Voorstel budgetoverheveling:
 - Herstraten openbare ruimte                                             100  V             0
 - Realisatie geluidswal Baggelhuizen                                     150  V           150    V
 - Invoering omgevingswet                                                   0              165    V
 - Grondwatermonitoring                                                     0               22    V
 - OV-knooppunt Marsdijk                                                    0              165    V
 Totaal afwijkingen ten opzichte van de begroting Wonen in Assen           68  V          -244    N
Ad *: Een aanzienlijk deel van de kosten van afvalinza-
meling bestaat uit eigen bedrijfsvoeringskosten. Deze
lasten komen niet tot uitdrukking in het programma
Wonen in Assen, maar in het programma Bedrijfsvoe-
ring. In totaliteit bezien is op de inzameling van huis-
houdelijk afval ten opzichte van de begroting een voor-
deel behaald van € 23.000. In de paragraaf Lokale Hef-
fingen is een totaaloverzicht opgenomen van de kosten
van inzameling huishoudelijk afval in relatie tot de
opbrengst afvalstoffenheffing. Verder lezen, zie tabel
paragraaf lokale heffingen; pagina 100>>
Het totaalresultaat op bedrijfsafval is nagenoeg uitge-
komen op het begrote voordelige resultaat van
€ 120.000.
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                    pagina 27 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>  programma 2
  Werken in Assen
  Programmasamenvatting
  In 2016 merkten we nog niet direct het effect van    De FlorijnAs kreeg zichtbaar gestalte. Binnen de
  het herstel van de economische crisis. Wel is de    Blauwe As en de Stadsboulevard Noord zijn diverse
  nieuwe uitvoeringsorganisatie voor de Participatie- projecten opgeleverd. Verder is een aantal projecten in
  wet gestart, waardoor mensen via één toegang wor-   uitvoering genomen, waaronder het Stationsgebied.
  den toegeleid naar regulier werk of vormen van par- Het economisch beleid stond onder andere in het teken
  ticipatie.                                          van versterking van de verbinding tussen onderwijs en
                                                      bedrijfsleven. Grootschalige projecten zoals het Factory
                                                      outlet center (FOC)en Sensor City werden getypeerd
                                                      door dynamiek en veel aandacht.
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                             pagina 28 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>Verdeling van lasten en baten
                            Lasten € 93.456   (bedragen * € 1.000)
                            1.844
                                                               Werkgelegenheid
                                                               FlorijnAs
                                                               Economische ontwikkeling en innovatie
        35.166
                                            56.446
                             Baten € 65.161 (bedragen * € 1.000)
                                                          1.501
           Reserves en voorzieningen
           Doeluitkering
           Overige inkomsten
                                        30.365                                 33.294
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                 pagina 29 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>                                        1)Werkgelegenheid
                                                                 Wat hebben we gedaan
 Wat willen we bereiken?
                                                                 en wat is het resultaat?
 In september 2014 heeft de raad de kadernota Parti-   Werkplein Drentsche Aa (WPDA)
 cipatiewet vastgesteld, waarmee de raad heeft be-
                                                       De nieuwe uitvoeringsorganisatie voor de Participatie-
 paald hoe de uitvoering de komende jaren gaat
                                                       wet, Werkplein Drentsche Aa, is op 1 juli 2016 gestart.
 plaatsvinden. Werkgevers hebben bij de komst van de
                                                       Dit betekent dat er conform de kadernota Participatie-
 Participatiewet toegezegd dat zij banen voor mensen
                                                       wet één uitvoeringsorganisatie voor de Participatiewet is
 met een arbeidsbeperking gaan creëren. Daarnaast is
                                                       gekomen voor de Drentsche Aa gemeenten: Aa en
 er het instrument beschut werk. In Assen richten we
                                                       Hunze, Assen, en Tynaarlo. De ISD is hierin opgegaan en
 ons op circa 50 banen in 2016, oplopend tot circa 700
                                                       ook de Werkwinkel van Alescon zal geleidelijk hierin op-
 in 2026.
                                                       gaan. Onze ambities voor de bestrijding van de werkloos-
                                                       heid in 2016 en verder zijn opgenomen in de prestatie-
                                                       overeenkomst die medio 2016 is afgesloten tussen de
                                                       drie gemeenten en Werkplein Drentsche Aa. Hierin zijn
                                                       onder andere afspraken opgenomen over de bestrijding
                                                       van werkloosheid, specifiek over de uitstroom van jon-
                                                       geren tot 27 jaar en de begeleiding van startende onder-
                                                       nemers met een bijstandsuitkering. Daarnaast zijn pres-
                                                       tatie-afspraken gemaakt over participatie, normen voor
                                                       klanttevredenheid en de begeleiding van mensen met
                                                       een arbeidsbeperking (dit zijn mensen met een verdien-
                                                       capaciteit < 100%). Hiertoe behoort ook de realisatie van
                                                       de zogenaamde afspraakbanen. Er is een begin gemaakt
                                                       om de uitvoerende taken van Werkplein Drentsche Aa
                                                       nog meer te verweven met de opdrachten in het sociale
                                                       domein, zoals schuldhulpverlening, maatschappelijk
                                                       werk en onderwijs. De raad is nauw betrokken geweest
                                                       bij het opzetten van deze nieuwe verbonden partij en
                                                       Werkplein Drentsche Aa heeft op verzoek van de raad
                                                       cliëntparticipatie vormgegeven.
                                                       De begroting 2016 is uitgegaan van 2.120 cliënten voor
                                                       de diverse begeleidingsvormen van Werkplein Drent-
                                                       sche Aa. Het aantal cliënten bedroeg 2146 op 31 de-
                                                       cember 2016. De effecten van de aantrekkende ar-
                                                       beidsmarkt zullen als na-ijlend effect waarschijnlijk pas
                                                       in de loop van 2017 merkbaar zijn. Wij blijven de ont-
                                                       wikkeling van het aantal bijstandsgerechtigden nauw-
                                                       lettend volgen.
                                                       WERKpunt!
                                                       Via WERKpunt! biedt de gemeente Assen de mogelijk-
                                                       heid aan cliënten van Werkplein Drentsche Aa om
                                                       werkervaring op te doen. In 2016 hebben 125 mensen
                                                       een detacheringscontract gekregen bij WERKpunt!, zij
                                                       zijn werkzaam geweest in het groenbeheer, beheer van
                                                       de infrastructuur en het schoonhouden van de open-
                                                       bare ruimte. Die werkervaring leidt tot een betere be-
                                                       middelbaarheid door Werkplein Drentsche Aa. In 2016
                                                       zijn 22 mensen vanuit WERKpunt! direct doorge-
                                                       stroomd naar een andere baan.
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                               pagina 30 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>                                Bijzondere Bijstand
                                De gemeente heeft in 2016 de bewegingen rondom het
                                basisinkomen in Nederland en de experimenten op
                                grond van de Participatiewet gevolgd, maar nog geen
                                initiatieven ontplooid. Vooralsnog volgt de gemeente
                                de lijn van ’slimme volger’.
                                Binden en verbinden op participatie
                                Het Werkplein Drentsche Aa (WPDA) begeleidt inwo-
                                ners naar school, werk of ondernemerschap. In 2016
                                zijn 59 jongeren een opleiding begonnen, zijn 312 inwo-
                                ners aan een baan geholpen, waarvan 67 jonger dan 27
                                jaar. Er zijn 24 inwoners volledig uitgestroomd als on-
                                dernemer. Voor inwoners met een grote afstand tot de
                                arbeidsmarkt is participatie het perspectief.
                                In Assen is het Werkplein Drentsche Aa (WPDA) regelma-
                                tig te vinden op de Buurt Informatie Centra en bij de
                                buurtteams. Hier spreken en ontmoeten de medewer-
                                kers van het WPDA inwoners en organisaties. Het WPDA
                                is ook in 2016 gestart met de Team Battle. De Team
                                Battle draait om teams bestaande uit ondernemers, pro-
                                fessionele zorgverleners en inwoners met afstand tot de
                                arbeidsmarkt in een bepaalde wijk. Ieder team heeft als
                                opdracht om zoveel mogelijk punten te verzamelen door
                                activiteiten te verrichten. Doel is om zoveel mogelijk ge-
                                zamenlijke activiteiten te ontwikkelen. De netwerkge-
                                richte benadering is gestart met de vorming van het
                                WPDA en krijgt in 2017 steeds meer vorm. De aanpak
                                concentreert zich op inwoners met een grote afstand tot
                                de arbeidsmarkt. Voor deze inwoners wordt in gezamen-
                                lijkheid de route georganiseerd naar vrijwilligers-
                                werk/mantelzorg dan wel dagbesteding of beschut werk.
                                Voor de doelgroep beschut werk is een samenwerkings-
                                overeenkomst met Alescon gesloten.
                                Stimuleren werkgelegenheid
                                Het ondernemersteam (bestaande uit medewerkers
                                van de gemeente en Werkplein Drentsche Aa) heeft be-
                                drijven en organisaties gestimuleerd om meer mensen
                                met een (geringe) afstand tot de arbeidsmarkt in dienst
                                te nemen. Het ondernemersteam heeft hierbij zowel
                                de medewerkers van Alescon, WERKpunt! als cliënten
                                van de Werkplein Drentsche Aa begeleid. Bij de pro-
                                jecten van de FlorijnAs is Social Return On Investment
                                (SROI) meegenomen als criterium in de Economisch
                                Meest Voordelige Inschrijving (EMVI). Lokale en regio-
                                nale bedrijven zijn, voor zover mogelijk binnen de gel-
                                dende wet- en regelgeving, bij de projecten betrokken.
                                Sinds eind december 2016 is Werkplein Drentsche Aa
                                gehuisvest in het gemeentehuis. Het resultaat mag er
                                zijn: behalve een transparante moderne uitstraling
                                aan de buitenkant, is het pand modern ingericht in
                                aansluiting op verschillende activiteiten van mede-
                                werkers en cliënten.
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                          pagina 31 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>                                Arbeidsmarkt
                                In 2016 is een herstel van de arbeidsmarkt ingezet. Het
                                aantal niet werkende werkzoekenden in Assen is in de-
                                cember 2016 ten opzichte van december 2015 met 483
                                personen gedaald en het aantal mensen in de WW
                                (Werkloosheidswet) daalde met 120 personen. (Zie
                                deze link >>. De uitleg Tabellen op maat links bovenin
                                maakt u wegwijs in hoe dit werkt).
                                Bij een aantrekkende economie neemt de werkgele-
                                genheid toe en daalt het aantal inwoners met een uit-
                                kering. Deze ontwikkeling is nog niet zichtbaar in een
                                verlaging van de cliëntaantallen van Werkplein Drent-
                                sche Aa. Landelijk gezien is er een aantal oorzaken aan
                                te wijzen. Een ervan is de wetswijziging waardoor inwo-
                                ners die gedeeltelijk functioneel beperkt zijn vanaf 1 ja-
                                nuari 2015 niet meer in aanmerking komen voor de
                                WAJONG of een WSW-uitkering (Wet Sociale Werk-
                                voorziening). Andere oorzaken zijn statushouders zon-
                                der werk, de verhoging van de AOW-leeftijd en de ver-
                                dergaande automatisering (waaronder robotisering).
                                Ten slotte duurt het In het noorden langer voordat de
                                groei op gang komt en het herstel van de crisis merk-
                                baar is.
                                Aansluiting onderwijs, arbeidsmarkt en zorg
                                De aansluiting tussen onderwijs, zorg en arbeidsmarkt is
                                een vast onderdeel van gemeentelijk beleid. Dit is nodig
                                om jongeren die kwetsbaar zijn op de arbeidsmarkt een
                                steun in de rug te bieden. De aanpak om jeugdwerkloos-
                                heid tegen te gaan betreft alle jongeren. Er zijn nieuwe
                                samenwerkingsafspraken gemaakt in het Convenant
                                Route Arbeid - Arbeidsmarktregio Groningen, voor een
                                goede samenwerking tussen bedrijfsleven, overheid en
                                onderwijs. Werkplein Drentsche Aa en de scholen zetten
                                de samenwerking voort om met methodieken als Navi-
                                gator en Werkschool, Gilde-leren en Werkcarroussel zo-
                                veel mogelijk jongeren te laten uitstromen.
                                Alescon
                                Alescon heeft in 2016 de reguliere uitvoering van de
                                WSW (Wet Sociale Werkvoorziening) gedaan. Omdat er
                                geen nieuwe instroom plaatsvindt krimpt deze groep
                                medewerkers jaarlijks met circa 5%. In 2016 ging het
                                om circa 603 plekken, in 2015 waren dat er nog 640.
                                Daarnaast biedt Alescon mogelijkheden voor inwoners
                                die onder de Participatiewet vallen, zoals werkleertra-
                                jecten en proeftuinen, werkervaringsplaatsen en werk-
                                plekken voor inwoners die zijn aangewezen op nieuw
                                beschut werk. Inwoners die recht hebben op dergelijke
                                plekken in het kader van de Participatiewet komen bin-
                                nen via de toegang van Werkplein Drentsche Aa.
                                Er is een verkenning uitgevoerd naar het mogelijk deta-
                                cheren van Alescon-medewerkers naar de zes gemeen-
                                ten in verband met de ontvlechting van Alescon en de
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                         pagina 32 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>                                                         situatie dat zij al werkzaamheden in de openbare ruimte
                                                         uitvoeren bij de gemeenten. Eind 2016 is in alle zes ge-
                                                         meenten besloten om een pilot van twee jaar uit te voe-
                                                         ren met als doel de Alescon-medewerkers in het groen
                                                         over te dragen aan de gemeenten. In de komende twee
                                                         jaar zullen de arbeidsmatige, aanbestedingsrechtelijke
                                                         en financiële consequenties in beeld worden gebracht
                                                         die uiteindelijk leiden tot een definitief besluit.
                                                         De gemeentelijke bijdrage loopt op doordat de rijks-
                                                         subsidie met € 500 per SW-plek is verlaagd. In de meer-
                                                         jarenbegroting van Alescon is vastgelegd dat onze bij-
                                                         drage maximaal € 4 miljoen mag worden. Om dit te
                                                         waarborgen is in 2016 een plan van aanpak vastgesteld.
                    2)Economische ontwikkeling en innovatie
                                                                   Wat hebben we gedaan
 Wat willen we bereiken?
                                                                   en wat is het resultaat?
 Het stimuleren van innovatie en het bewerkstelligen     Regionaal economisch Beleid
 van crossovers is een economisch speerpunt. Hierbij
                                                         De vier grootste noordelijke gemeenten werken als
 werken wij samen in noordelijk verband; de Noorde-
                                                         ‘NG4’ constructief samen en dragen bij aan een geza-
 lijke Innovatieagenda (NIA) speelt in dit kader een be-
                                                         menlijke standpuntbepaling en (stedelijke) agenda
 langrijke rol. Met betrekking tot sensortechnologie
                                                         voor Noord-Nederland. Deze agenda is gericht op het
 kiezen wij voor een brede aanpak, waarbij de exper-
                                                         verstevigen van de samenwerking, innovatie en strate-
 tise die Assen inmiddels heeft, wordt ingezet. Het be-
                                                         gische positionering richting Europa.
 drijfsleven neemt bij de aanpak de leiding, terwijl de
 overheid stimuleert en ondersteunt.
                                                         Ontwikkelingen rijksdiensten (Defensie)
 Verbetering van het ondernemingsklimaat bereiken        Begin 2016 is de verhuizing van de vervoersunit van de
 wij vooral door het leveren van maatwerk voor bedrij-   Dienst Vervoer & Ondersteuning (DV&O) naar de ka-
 ven op diverse terreinen. Dit geldt zowel voor de       zerne gerealiseerd. Hiermee is een volgende stap gezet
 reeds in Assen gevestigde bedrijven, als voor de be-    om de kazerne stevig in Assen te verankeren.
 drijven die wij nieuw proberen aan te trekken. De fo-
 cus verschuift naar het opbouwen van netwerken,         Factory outlet center (FOC)
 verbindingen leggen, makelen en schakelen.
                                                         Begin 2016 stemde de gemeenteraad in met het door-
                                                         lopen van de bestemmingsplanprocedure om het reali-
                                                         seren van een Factory outlet center (FOC) Assen moge-
                                                         lijk te maken. Dit raadsbesluit vormt voor ons samen
                                                         met twee moties het kader voor het vervolg.
                                                         We hebben het provinciebestuur verzocht om mede-
                                                         werking te verlenen aan het planologische proces: het
                                                         waar nodig aanpassen van de provinciale omgevingsvi-
                                                         sie en/of verordening.
                                                         Gaandeweg de behandeling van dat verzoek door pro-
                                                         vinciale staten (met een positieve insteek vanuit gede-
                                                         puteerde staten) bleek het volgende: voor een positief
                                                         besluit zou het goed zijn, als het initiatief in een breder
                                                         perspectief gezet zou worden, dit in relatie met andere
                                                         ontwikkelingen in het gebied.
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                    pagina 33 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>                                En dat leidde er weer toe dat het college – op verzoek
                                van de initiatiefnemer van het Factory outlet center
                                (FOC) - het verzoek om medewerking aan gedepu-
                                teerde staten vooralsnog heeft ingetrokken. Op deze
                                wijze heeft de initiatiefnemer de ruimte om samen met
                                de andere initiatiefnemers in het gebied, waaronder
                                IceWorld, tot een kansrijke totaalvisie en -plan voor de
                                Toeristisch Recreatieve Zone te komen.
                                Economie/Sensor/Practoraat sensortech-
                                niek en zorg
                                In september 2016 hebben Incas3 en Sensor City onaf-
                                hankelijk van elkaar de gemeente Assen en de provincie
                                Drenthe op de hoogte gesteld van hun financiële pro-
                                blemen. Incas3 heeft een subsidie ontvangen van zowel
                                gemeente als provincie. De financiële problemen bij In-
                                cas3 waren dusdanig omvangrijk dat de stichting eind
                                2016 faillissement moest aanvragen. De financiële pro-
                                blemen bij Sensor City werden veroorzaakt door een
                                negatieve eindafrekening van het SNN subsidieproject
                                en door tekorten in de exploitatie. Het SNN heeft in het
                                najaar 2016 tweemaal een herziening afgegeven waar-
                                door de mindering op subsidie voor een groot deel is
                                weggewerkt. Een derde herziening is nog in de maak.
                                Het project Sensor Circuit is in 2016 gestopt. In 2015
                                hadden Provincie Drenthe en gemeente Assen besloten
                                middelen beschikbaar te stellen voor de projectaan-
                                vraag van Stichting Sensor City en Stichting TT-circuit
                                Assen voor aanleg van een hoogwaardige digitale glas-
                                vezel infrastructuur op en rond het TT-circuit. Het doel
                                is dat hiermee een extra impuls aan de exploitatie van
                                Sensor City en het TT-circuit wordt gegeven op de lange
                                termijn. Echter, de uitvoerende partijen kwamen uit-
                                eindelijk niet tot een goede samenwerking om de uit-
                                voering van het project te starten. Hierdoor is het pro-
                                ject niet van de grond gekomen.
                                Aan de raad was in 2016 een review van het Sensor
                                Cluster toegezegd op basis waarvan een eventuele aan-
                                gepaste koers voor de toekomst gepresenteerd zou
                                worden. Door ontwikkelingen bij Incas3 en Sensor City
                                heeft de raad om een uitgebreide evaluatie gevraagd.
                                De uitkomsten van deze evaluatie en de bevindingen
                                zijn eind 2016 aan de raad gepresenteerd.
                                De Hanzehogeschool heeft bij de gemeente Assen en
                                de provincie Drenthe een alternatieve invulling van de
                                kenniscampus voor sensortechnologie voorgesteld. De
                                Hanzehogeschool wil naar voorbeeld van de Health
                                Hub in Roden en EnTranCe in Groningen, met bedrijven
                                en het TT-institute een innovatiewerkplaats gaan op-
                                richten met als thema smart of duurzame mobiliteit. In
                                2016 is hiervoor met bedrijven, Provincie Drenthe en
                                gemeente Assen een eerste verkenning gedaan.
                                De innovatiewerkplaats zorg en technologie heeft in
                                het najaar van 2016 een vervolg gekregen in de vorm
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                        pagina 34 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>                                                        van het Practoraat Zorg en Technologie van het Dren-
                                                        the College en de Hanzehogeschool. Door onder an-
                                                        dere de cofinanciering van de gemeente en de provin-
                                                        cie is hiervoor een bijdrage uit het Regionaal Investe-
                                                        ringsfonds mbo van € 675.000 verworven. Aan het
                                                        Practoraat zijn naast de genoemde overheden en on-
                                                        derwijsinstellingen een groot aantal bedrijven en zorg-
                                                        instellingen verbonden. Het Practoraat gaat de samen-
                                                        werking van onderwijs, zorginstellingen en bedrijven de
                                                        komende jaren verder uitbouwen.
                                                        Intensiveren relatiemanagement bedrijven
                                                        Ook in 2016 hebben we ons ingespannen om zoveel
                                                        mogelijk verbindingen te leggen tussen bedrijven on-
                                                        derling om samen te werken op inhoud en tussen be-
                                                        drijven en onderwijs. Onze accountmanagers intensi-
                                                        veerden het ondernemerscontact en begeleidden on-
                                                        dernemers naar partners met relevante kennis of net-
                                                        werken, waaronder de samenwerking Regio Gronin-
                                                        gen-Assen. Hierbij zijn nieuwe ondernemers verbonden
                                                        aan het economisch platform en werden ondernemers
                                                        in contact gebracht met de Hanzehogeschool, waarbij
                                                        afspraken zijn gemaakt om samen te werken. Op het
                                                        gebied van Onderwijs en Ondernemen zijn we actief ge-
                                                        weest in de organisatie van en participatie in een Leer-
                                                        lingendag (200 middelbare scholieren hebben kennis-
                                                        gemaakt met bedrijven en instellingen ter voorberei-
                                                        ding van hun vakkenpakket-keuze op school).
                                                        Verder brachten we ondernemers bij elkaar en in ver-
                                                        binding met innovatie door ondersteuning van evene-
                                                        menten. In 2016 werden talrijke evenementen voor en
                                                        door ondernemers mogelijk gemaakt.
                           3) FlorijnAs en bedrijventerreinen
                                                                  Wat hebben we gedaan
 Wat willen we bereiken?
                                                                  en wat is het resultaat?
 FlorijnAs
 De uitvoering van de FlorijnAs zetten we voort. We     Stationsgebied
 richten ons daarbij op de bereikbaarheidsonderdelen.
                                                        In het eerste kwartaal van 2016 is het tijdelijke station
 De betreffende projecten zullen binnen de financiële
                                                        opgeleverd en geopend. In april 2016 zijn de laatste in-
 kaders en de afgesproken planning worden afgerond,
                                                        stallaties overgezet vanuit het oude station naar het tij-
 met oog voor het toekomstige beheer en onderhoud.
                                                        delijke station en is de sloop van het oude station afge-
 Functionaliteit en doelmatigheid zijn voor ons de uit-
                                                        rond. Het ontwerp voor het nieuwe station is vastge-
 gangspunten.
                                                        steld en de aanbestedingsstukken zijn gereed gemaakt.
                                                        ProRail heeft de aanbesteding gestart in de tweede
                                                        helft van 2016.
                                                        De Vredeveldse tunnel is afgesloten per 1 maart 2016
                                                        in verband met de aanpassing van de westzijde voor de
                                                        bouw van de autotunnel. De herinrichting van de Stati-
                                                        onsstraat is binnen de planning afgerond op 31 maart
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                 pagina 35 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>                                2016. Meteen daarna is op 1 april 2016 de Overcingel-
                                laan aan de noordzijde van het station afgesloten en is
                                gestart met de bouw van de autotunnel.
                                Met groot materieel is gewerkt aan de bouw van diep-
                                wanden, die een droge bouwkuip voor de fietsenkelder
                                onder het station en de autotunnel creëren. Tijdens de
                                Dag van de Bouw op 4 juni 2016 is de bouwplaats door
                                400 belangstellenden bezocht.
                                De diepwanden voor het noordelijk deel van de auto-
                                tunnel zijn in het najaar opgeleverd. In het vierde kwar-
                                taal is het beton voor het dek van de autotunnel ge-
                                stort. Vervolgens is gestart met het ontgraven van de
                                tunnel waarna de tunnelvloer gemaakt kan worden.
                                De ruwbouw van de fietsenkelder is aanbesteed en
                                wordt uitgevoerd door de aannemer die ook de auto-
                                tunnel bouwt. Eind september 2016 is de droge bouw-
                                kuip ten behoeve van de onderbouw van het station
                                (fietsenkelder) opgeleverd. Conform planning is vervol-
                                gens gestart met de ruwbouw van de kelder. Eind de-
                                cember was het grootste deel van de vloer van de
                                nieuwe fietsenkelder gereed.
                                Het Stationsgebied wordt een belangrijke entree voor
                                de stad. Op het plein komt een kunstobject waarvoor
                                een aanbestedingsprocedure in gang is gezet. De ont-
                                werpen zijn in november 2016 gepresenteerd.
                                Sporen in Assen
                                De voorbereidende werkzaamheden voor Sporen in As-
                                sen zijn steeds meer zichtbaar. In week 38 zijn tijdens
                                een buitendienststelling overtollige sporen verwijderd,
                                kabelwerkzaamheden uitgevoerd en afschermingen
                                geplaatst.
                                De aannemer is begonnen met de voorbouw van de
                                perrontunnel en voert dit uit op een werkterrein aan de
                                oostkant van het station.
                                BlauweAs
                                De brugdelen van de Weiersbrug zijn in de laatste week
                                van april 2016 op spectaculaire wijze vervoerd en ver-
                                volgens met twee kranen op hun plek gehesen. Eind no-
                                vember 2016 heeft de aannemer succesvol een deel
                                van het technische systeem van de Weiersbrug getest.
                                Eind mei 2016 is gestart met de eerste werkzaamheden
                                voor de aanleg van de Groningerbrug. De funderingen
                                van de brug zijn bijna klaar.
                                Eveneens in mei is gestart met de uitvoering van het
                                werk Sluis 2 (Havenkwartier), inclusief de openbare
                                ruimte. Het noordelijk deel (Van Hobokenstraat en om-
                                geving) is gereed, de eerste delen zijn bestraat en er is
                                gebaggerd als voorbereiding op de aanleg van de sluis.
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                         pagina 36 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>                                Bij de aanleg van Sluis 2 was er een tegenvaller met be-
                                trekking tot de milieukundige kwaliteit van de onder-
                                grond. Het slib direct achter de damwand was sterk ver-
                                ontreinigd. Dit heeft er niet toe geleid dat het gestelde
                                budget is overschreden.
                                Ook werden in dit werk de riolering en openbare ruimte
                                aangepakt. Bij het vervangen van het riool is de kwali-
                                teit van het nieuwe materiaal onvoldoende gebleken.
                                De aannemer zoekt in overleg met de gemeente naar
                                een oplossing. De contouren van de sluis zijn inmiddels
                                goed zichtbaar. In de periode oktober en november
                                2016 kon in de aan te leggen sluis(kolk) op de bodem
                                van het Havenkanaal worden gelopen. De werkzaam-
                                heden vorderen goed.
                                Stadsboulevard
                                De reconstructie van het wegvak langs het Veemarkt-
                                terrein is in 2016 afgerond.
                                Ook de aanbesteding van de reconstructie van de krui-
                                sing Philipsweg en van het Rolderdek is afgerond. De
                                werkzaamheden zijn in april 2016 gestart, tegelijk met de
                                aanleg van de Overcingeltunnel Noord. Op 18 oktober
                                2016 zijn zeventien liggers voor de drie nieuwe dekken
                                van de Roldertunnel op hun plek gehesen. Met het aan-
                                brengen van de liggers is de doorrijdhoogte van de Rol-
                                dertunnel verlaagd van 3,90 m naar 3,60 m. Voor de
                                transportsector en hulpverlening levert dit geen proble-
                                men op. De aanleg van de kruising Dr. A.F. Philipsweg –
                                Abel Tasmanplein is grotendeels klaar en in gebruik.
                                De eerste voorbereidende werkzaamheden aan Stads-
                                boulevard Zuid zijn gestart. Er zijn ruim 120 bomen ge-
                                kapt. Te zijner tijd wordt hetzelfde aantal bomen her-
                                plant binnen het project Stadsboulevard. De nutswerk-
                                zaamheden zijn vanaf april 2016 gestart. Het bestek
                                voor de Overcingellaan en Europaweg Zuid was eind
                                2016 bijna klaar.
                                De bewoners en stakeholders in de omgeving Bei-
                                lerstraat en Port Natalweg zijn in 2016 per brief geïn-
                                formeerd over de komst van een omleidingsroute vanaf
                                april 2017. Er is intensief overleg met bedrijven en in-
                                stellingen langs de Europaweg Zuid om de verwachte
                                overlast tijdens de uitvoering van de werkzaamheden
                                zo gering mogelijk te laten zijn. De bereikbaarheid moet
                                tijdens de werkzaamheden gegarandeerd blijven. In
                                verband hiermee is met het Wilhelmina Ziekenhuis As-
                                sen (WZA) afgesproken dat de spoedritten van ambu-
                                lances gedurende de aanleg van Stadsboulevard Zuid
                                plaatsvinden vanaf de Beilerstraat.
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                          pagina 37 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>                                Tunnel de Maten
                                Het kantoorpand aan de Mandemaat 2-4 is overgedra-
                                gen aan de gemeente. Voor de bouw van tunnel De Ma-
                                ten is alleen het lage deel (Mandemaat 2) nodig. Beke-
                                ken wordt of het hoge deel (Mandemaat 4) kan worden
                                aangeheeld en verkocht.
                                Samenwerking met onderwijs
                                In 2016 brachten diverse groepen leerlingen een be-
                                zoek aan een of meerdere projecten in de FlorijnAs.
                                Met het Technasium is een meerjarige afspraak ge-
                                maakt. Dat betekent dat alle eerste klassen een op-
                                dracht maken die een relatie heeft met een van de pro-
                                jecten in de FlorijnAs. Daarbij wordt de opdracht ‘offi-
                                cieel’ aan de leerlingen uitgereikt door een projectlei-
                                der FlorijnAs, ter plekke op het werk. Dit najaar was dat
                                Sluis II. De eindwerkstukken worden in drie sessies aan
                                een van onze wethouders gepresenteerd. Voor de ver-
                                volgklassen is een aantal keuzemodules in ontwikke-
                                ling. Leerlingen uit de examenklas doen zelfstandig of
                                in groepen een opdracht in de FlorijnAs.
                                Naast deze duurzame samenwerking met het
                                Technasium blijven leerlingen van andere opleidingen
                                van het basisonderwijs, voortgezet onderwijs en mid-
                                delbaar onderwijs vanzelfsprekend van harte welkom
                                op de projecten.
                                Mobiliteitsmanagement
                                Assen Slim Bereikbaar heeft inmiddels 26 partners.
                                Daarmee brengen we slim reizen en slim werken bij
                                zo’n 9.000 werknemers in Assen (circa 30% van de
                                werkgelegenheid in Assen) onder de aandacht. Bij de
                                helft van de partners is al een reisonderzoek onder me-
                                dewerkers uitgezet, de rest volgt in oktober. Ook wordt
                                op basis van postcodes per organisatie geregistreerd
                                welke woon/werkafstanden medewerkers afleggen.
                                Met deze onderzoeken als basis bespreken we met de
                                aangesloten organisaties kansen en mogelijkheden op
                                het gebied van slimme mobiliteit.
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                         pagina 38 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre> Bedrijventerreinen
 We willen beter inspelen op de vraag naar bedrijven-   We zijn samen met Ondernemend Assen een traject ge-
 terreinen in Assen. Monitoren van de kwantitatieve     start. Het doel is om ons aanbod op het bedrijventer-
 en kwalitatieve vraag naar bedrijventerrein is daarbij rein Messchenveld flexibeler te laten aansluiten bij de
 van belang. Waar wenselijk willen we een flexibele in- actuele marktvraag.
 vulling van onze bouwrijpe kavels mogelijk maken. Te-
 vens brengen we gebieden gefaseerd in ontwikkeling     Verder lezen pagina 81 >>
 in afstemming op de marktvraag. Daarbij houden we
 vast aan onze kwaliteitsambitie.                       Revitalisering Stadsbedrijvenpark
                                                        Het laatste civieltechnisch project in het kader van be-
                                                        reikbaarheid, verkeersveiligheid en uitstraling (parallel-
                                                        wegen Industrieweg) is afgerond.
                                                        Het budget was per 1 januari 2016 niet uitgeput. De de-
                                                        finitieve vaststelling van de PHP-subsidie (Provinciaal
                                                        Herstructurerings Programma) op basis van de eindaf-
                                                        rekening en de accountantsverklaring moet nog plaats-
                                                        vinden. Voor de bijdrage in de REP-middelen is een de-
                                                        finitieve beschikking afgegeven.
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                 pagina 39 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>                                                  Financiële tabel
 Werken in Assen                                                                                            (bedragen * € 1.000)
 Beleidsthema                                                      Primaire         Begroting       Realisatie             Saldo
                                                                 begroting        na wijziging
 lasten
    Werkgelegenheid                                                  54.363            55.455          55.909               -454
    Economische ontwikkeling en innovatie                             1.401             1.651           1.787               -136
    FlorijnAs                                                        37.821            35.097          30.017              5.079
 Totaal lasten                                                       93.586            92.202          87.713              4.489
 baten
    Werkgelegenheid                                                  28.218            28.868          29.537                669
    Economische ontwikkeling en innovatie                               120               170              90                -80
    FlorijnAs                                                        37.821                  0          2.240              2.240
 Totaal baten                                                        66.159            29.038          31.867              2.829
 Totaal saldo van baten en lasten                                   -27.427           -63.165         -55.847              7.318
 mutaties in reserves
    storting reserves                                                   252               252           5.743             -5.491
    beschikking reserves                                                178            35.595          33.294             -2.301
 totaal mutaties in reserves                                            -74            35.343          27.552             -7.792
 Resultaat                                                          -27.501           -27.822         -28.295               -474
 Analyse van afwijkingen ten opzichte van de Begroting                                                       (bedragen € 1.000)
                                                                                         Prognose              Resultaat
 Onderwerp                                                                                          V/N                      V/N
                                                                                      Najaarsnota           Jaarrekening
 Bijstandsdebiteuren                                                                            128 V               -113     N
 Re-integratiemiddelen WPDA                                                                       0                  169     V
 Bedrijfsvoeringskosten WPDA (btw-voordeel)                                                       0                  536     V
 WSW Alescon                                                                                    695 V                444     V
 Uitkeringen Buig                                                                              -641 N             -1.461     N
 Bijdrage ondernemersfonds                                                                      130 V                 55     V
 Bijdr. div. proj./onderzoeken (o.a. binnenstad, Groningen Airport Eelde, sensor)                 0                 -205     N
 Overige afwijkingen                                                                            -13 N                -41     N
 Voorstel budgetoverheveling:
 - Uitvoering businessplan WPDA                                                                   0                  142     V
 Totaal afwijkingen ten opzichte van de begroting Werken in Assen                               299 V               -474     N
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                               pagina 40 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>  programma 3
  Meedoen in Assen
  Programmasamenvatting
  Bij Jeugdhulp en Wet maatschappelijke ondersteu-       Financiële problemen zijn een belangrijke belemme-
  ning (Wmo) stond 2016 voor een belangrijk deel in      ring voor inwoners om maatschappelijk actief te zijn.
  het teken van het verder inregelen van de decentra-    Daarom hebben we onze inzet op het bestrijden en
  lisatie en de gezamenlijke resultaatgerichte inkoop    voorkomen van deze problemen versterkt. Met succes,
  met de gemeenten in Noord- en Midden-Drenthe.          want steeds meer inwoners weten de bestaande rege-
  Deze nieuwe manier van inkoop is gebeurd in goed       lingen te vinden en te benutten. Ook de nieuwe aanpak
  overleg met zorgaanbieders. Tegelijkertijd kreeg de    van laaggeletterdheid is erop gericht maatschappelijke
  transformatie verder vorm waarbij een eerste ver-      participatie te bevorderen.
  schuiving plaatsvond naar preventie en collectieve
  voorzieningen. Buurtteams kennen de wijken en          Met het in gebruik nemen van een aantal sportvoorzie-
  worden gekend in de wijk. Dit maakt het mogelijk       ningen, zoals de wielerbaan en de topsporthal bij het
  beter aan te sluiten bij de behoefte in de wijk. Vaart Dr. Nassaucollege, beschikt Assen over een nog breder
  Welzijn heeft zich aangesloten bij Mijn Buurt Assen.   aanbod. Daarmee bieden we volop mogelijkheden aan
  Daarmee is de verbinding tussen welzijn en leef-       breedtesporters en topsporters in Assen. Ook biedt dit
  baarheid versterkt.                                    kansen voor het organiseren van aansprekende sport-
                                                         evenementen.
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                pagina 41 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre>   Verdeling van lasten en baten
                   799                  Lasten € 97.048  (bedragen * € 1.000)
                              378
          3.275
 4.556
                                                         Wmo, gezondheidszorg en vrijwilligerswerk
       5.663                                             Jeugdzorg
                                                         Onderwijs
                                                         Mijn Buurt Assen
21.914                                                   Meedoenbeleid
                                       60.464            Schuldhulpverlening
                                                         Sport
                               Baten € 7.307 (bedragen * € 1.000)
                                                         218
         Doeluitkering
         Eigen bijdragen burgers
         Overige inkomsten
                                                                              3.611
                                         3.478
   Jaarstukken gemeente Assen 2016                                              pagina 42 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 43 ======================================================================

<pre>                                                Transformatie
                                                                     Wat hebben we gedaan
 Wat willen we bereiken?
                                                                     en wat is het resultaat?
                                                          Samenhang 3D’s
 In 2015 heeft de gemeente er een flink aantal taken      Voor 2015 en 2016 is het Uitvoeringsprogramma 3D:
 bijgekregen op het gebied van zorg en ondersteuning.     transformatie is co-creatie opgesteld. Nagenoeg alle
 Tegelijkertijd is sprake van een stevige bezuiniging. De daarin opgenomen onderwerpen zijn uitgevoerd of in
 gemeente garandeert de zorg voor de meest kwets-         uitvoering. Eén majeur onderwerp vraagt nog aan-
 bare groepen. Niemand mag buiten de boot vallen.         dacht: een integrale werkwijze en aanpak van dagbe-
 Om de zorg en ondersteuning voor kwetsbare groe-         steding. Hiermee is in 2016 een start gemaakt. Dagbe-
 pen beschikbaar te houden maken we een beweging          steding raakt de uitvoering van de Participatiewet, Wet
 van intensieve naar lichtere en goedkopere vormen        maatschappelijke ondersteuning (Wmo), Jeugdwet en
 van zorg en ondersteuning. Ook zetten we meer in op      de Wet op het passend onderwijs. Vanuit het inzicht
 preventie en op de eigen kracht en het sociaal net-      hoe er in Assen vanuit de verschillende wetten met
 werk van inwoners.                                       dagbesteding wordt omgegaan, voeren we een aantal
                                                          pilots uit om werkendeweg tot een integrale aanpak te
 Wij vinden het belangrijk dat inwoners zorg en onder-    komen voor de doelgroep met een verdiencapaciteit
 steuning eenvoudig kunnen vinden en dat deze aan-        tot 30%.
 sluit bij hun echte vraag. Onze inwoners mogen reke-
 nen op één toegang en één aanspreekpunt. Uitgangs-       Aanbesteding individueel maatwerk Jeugd-
 punt daarbij is een integrale toegang voor betaalde      wet en Wet maatschappelijke ondersteu-
 zorg en ondersteuning als onderdeel van de gemeen-       ning (Wmo)/Beschermd Wonen
 telijke dienstverlening.
                                                          De gezamenlijke aanbesteding van het resultaatge-
                                                          richte inkoopmodel voor de Jeugdwet en de Wmo (in-
                                                          clusief Beschermd Wonen) van de vijf gemeenten in
                                                          Noord- en Midden-Drenthe (NMD) is afgerond. Voor
                                                          zover de Aanbestedingswet hiervoor ruimte biedt, zijn
                                                          zorgaanbieders nauw bij de aanbesteding betrokken.
                                                          Over het aanbestedingsproces ontvangen we van hen
                                                          positieve signalen. Het resultaatgerichte inkoopmodel
                                                          zal nu verder ‘ingeregeld’ moeten worden.
                                                          Cliëntervaringsonderzoek (CEO)
                                                          Naast het al langer bestaande CEO Wet maatschappe-
                                                          lijke ondersteuning (Wmo) moeten gemeenten vanaf
                                                          2016 ook een CEO Jeugd uitvoeren. In verband met pri-
                                                          vacy en anonieme jeugdzorg is er in de Jeugdhulpregio
                                                          Drenthe voor gekozen hieraan in 2016 geen uitvoering
                                                          te geven.
                                                          Monitor sociaal domein
                                                          Er is een traject gestart om de inhoud van de monitor so-
                                                          ciaal domein te verbreden naar kwalitatieve informatie.
                                                          Herbeoordelingen
                                                          Bij de invoering van de Jeugdwet en Wet maatschappe-
                                                          lijke ondersteuning (Wmo) 2015 hadden bestaande cli-
                                                          enten een overgangsrecht voor één jaar. Gelet op het
                                                          aantal cliënten en vanwege zorgvuldigheid kozen we
                                                          ervoor meer tijd te nemen voor de noodzakelijke her-
                                                          beoordelingen. De herbeoordelingen PGB zijn voor 1
                                                          mei 2016 uitgevoerd. Per september zijn ook alle her-
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                   pagina 43 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 43 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 44 ======================================================================

<pre>                                                         beoordelingen Zorg In Natura (ZIN) afgerond. De her-
                                                         beoordelingen hebben vooral bij de Wet maatschappe-
                                                         lijke ondersteuning (Wmo) tot lichtere vormen van Be-
                                                         geleiding en Beschermd Wonen geleid. Er is sprake van
                                                         een beperkte verschuiving naar het eigen netwerk of
                                                         naar voorliggende voorzieningen. Wel is er een ver-
                                                         schuiving van Persoonsgebonden budget naar ZIN op-
                                                         getreden.
                                                         Budgetten sociaal domein
                                                         De totale rijksbaten Sociaal Domein zijn ten opzichte
                                                         van het jaar 2015 met ruim € 3,9 miljoen gedaald naar
                                                         € 96,7 miljoen. Deze daling zit met name bij de rijksba-
                                                         ten WSW ad € 1 miljoen, Wet maatschappelijke onder-
                                                         steuning (Wmo) ad € 1,1 miljoen en Jeugd ad € 2,5 mil-
                                                         joen. Beschermd Wonen is met € 0,7 miljoen gestegen.
                                                         De komende jaren gaan de totale rijksmiddelen verder
                                                         dalen naar bijna € 93 miljoen in 2021. Ondanks deze da-
                                                         ling zijn we in 2016 ruim binnen de beschikbare rijks-
                                                         middelen gebleven. Over het jaar 2016 wordt € 4,4 mil-
                                                         joen in het Gemeentelijk Sociaal Deelfonds gestort. Dit
                                                         betreft Beschermd Wonen € 1,5 miljoen, Wet maat-
                                                         schappelijke ondersteuning (Wmo) € 2,2 miljoen, Jeugd
                                                         € 0,6 miljoen, Participatiewet € 0,5 miljoen en bedrijfs-
                                                         voering € - 0,2 miljoen. In het jaar 2016 hebben ook af-
                                                         rekeningen over het jaar 2015 plaatsgevonden. Dit
                                                         heeft per saldo geresulteerd in een aanvullende stor-
                                                         ting in het Gemeentelijk Sociaal Deelfonds van € 6,2
                                                         miljoen. Dit betreft Beschermd Wonen € 1,8 miljoen,
                                                         Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) € 3,3 mil-
                                                         joen en Jeugd € 1,4 miljoen. De reserve bedroeg hier-
                                                         door eind 2016 € 12,6 miljoen, hetgeen € 5,8 miljoen
                                                         meer is dan de door de raad afgesproken 10% van de
                                                         totale transitiemiddelen.
                                                 1) Jeugdhulp
                                                                   Wat hebben we gedaan
 Wat willen we bereiken?
                                                                   en wat is het resultaat?
 Jeugdhulp                                               Verbinding en samenwerking
 Sinds 1 januari 2015 is de gemeente verantwoordelijk    Met de NMD-aanbesteding voor Jeugdwet en Wet
 voor een passend jeugdhulp aanbod. Voor Drenthe         maatschappelijke ondersteuning (Wmo) is er per 1 ja-
 geldt voor jeugdhulp een financiële taakstelling van    nuari 2017 een einde gekomen aan de inkoopsamen-
 20% per 2018. In de Jeugdzorg wordt daarom primair      werking Jeugdwet van de 12 Drentse gemeenten.
 ingezet op preventie en lichte ondersteuning. Daar-
 mee verminderen we de inzet van duurdere en/of          Pracht
 specialistische zorg. Zorgvragers krijgen de regie meer
                                                         In de samenwerking tussen de gemeenten en jeugd-
 in eigen hand en schakelen zoveel mogelijk een eigen
                                                         hulpaanbieders zijn we gestart met de werkgroep
 netwerk in.
                                                         Pracht. Doel is om gezamenlijk te kijken hoe zorg in de
                                                         hogere interventieniveaus meer passend is te maken
                                                         en wat effectieve manieren van op- en afschalen zijn.
                                                         Dit heeft geresulteerd in een overleg bij vastlopende
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                  pagina 44 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 44 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 45 ======================================================================

<pre>                                casussen en het Casusoverleg Drenthe, waar moeilijk
                                plaatsbare kinderen besproken worden en met zorg-
                                aanbieders naar een meer gezamenlijk aanbod gewerkt
                                kan worden. Daarnaast is er een werkgroep voor het
                                meer passend maken van het Drentse aanbod, het on-
                                derzoeken van hiaten en het bespreken van mogelijk-
                                heden tot uitbreiding van het Drentse aanbod.
                                Analyse cijfers jeugdhulp
                                Met de werkplaatsen jeugd hebben we een unieke
                                werkwijze in gang gezet om de jeugdhulpcijfers te dui-
                                den. Professionals uit het jeugddomein en onderzoe-
                                kers werken met ons samen. Toch blijkt het ook in deze
                                samenstelling lastig om een eenduidig antwoord te for-
                                muleren. Jeugdprofessionals geven aan dat de samen-
                                werking en afstemming in Assen goed op orde zijn.
                                Jeugd is goed in beeld. Sommige netwerken en bijbe-
                                horende korte lijnen en doorverwijzing bestaan al lang
                                (25 jaar). De risicofactoren hebben we goed in beeld.
                                Landelijk benoemde risicofactoren zijn onder andere
                                laag inkomen, armoede, laag opleidingsniveau van ou-
                                ders en kinderen en komend uit eenoudergezin.
                                In Assen zien we ook een relatie tussen WMO-gebruik
                                en jeugdzorg. Bij stapeling van genoemde factoren
                                stijgt het risico. In samenspraak met de grootste jeugd-
                                zorgaanbieders gaan we de verwijzingen naar jeugd-
                                zorg verder analyseren.
                                Inventarisatie opvoedondersteuning Vaart
                                Via de opdracht aan Vaart hebben we een compleet
                                beeld van preventieve activiteiten bij opvoedonder-
                                steuning. Stroomlijnen, vraag en aanbod afstemmen en
                                regelen instroom is de volgende stap.
                                Inspecties op bezoek geweest
                                Tussen medio 2015 en medio 2016 hebben de samen-
                                werkende inspecties een onderzoek gedaan naar de
                                kwaliteit van samenwerking van de diverse partijen bin-
                                nen de jeugdhulpketen en de toeleiding naar passende
                                hulp bij het signaleren van onveiligheid. Het rapport is
                                in juli 2016 verschenen. Uit het rapport blijkt dat de ge-
                                meente Assen en de partijen in het sociaal domein aan-
                                dacht hebben voor het signaleren van onveiligheid en
                                de inzet van passende hulp. De bevlogenheid en veran-
                                deringsbereidheid van de professionals en de samen-
                                werking binnen de keten zijn positief opgevallen.
                                Daarnaast zijn ook diverse verbeterpunten geconsta-
                                teerd. Op de door de inspectie geconstateerde knel-
                                punten zijn noodzakelijke acties in gang gezet.
                                Team Jeugd
                                Het team Jeugd bespreekt wekelijks aanmeldingen.
                                Daarbij komen ook de zorgmeldingen van de politie aan
                                de orde. Vaart, Veilig Thuis Drenthe (VTD), politie en
                                GGD nemen deel aan dit overleg.
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                        pagina 45 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 45 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 46 ======================================================================

<pre>                                                         Op- en afschaling van voorliggend veld en zorgaanbie-
                                                         ders vindt plaats in het Multi Disciplinair Overleg
                                                         (MDO), waar Vaart, GGD en gedragswetenschapper
                                                         van Accare aanschuiven.
                                                         Er is frequent contact met de buurtteams over af- en
                                                         opschalingen. Aan elk buurtteam is een contactper-
                                                         soon/casemanager verbonden.
                                                         Veilig Thuis Drenthe (VTD)
                                                         Door het grotere aantal meldingen bij Veilig Thuis, ex-
                                                         tra taken uit het landelijk Handelingsprotocol Veilig
                                                         Thuis en het verbeterplan naar aanleiding van het ver-
                                                         scherpt inspectietoezicht, was extra inzet op Veilig
                                                         Thuis nodig. In 2016 bedroeg dit € 1,1 miljoen. Met de
                                                         extra maatregelen heeft de inspectie het verscherpt
                                                         toezicht ingetrokken.
              2) Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo)
                                                                   Wat hebben we gedaan
 Wat willen we bereiken?
                                                                   en wat is het resultaat?
 De Wmo is bedoeld om inwoners in staat te stellen       Ambulante ondersteuning
 mee te doen aan de samenleving en gericht op het
                                                         Zoals verwacht is het gebruik van voorzieningen toege-
 versterken van de zelfredzaamheid en participatie.
                                                         nomen. Dit heeft te maken met het gegeven dat de toe-
 Wanneer een inwoner een vraag om ondersteuning
                                                         latingseisen voor andere voorzieningen buiten de ge-
 heeft, brengt de gemeente samen met hem of haar de
                                                         meente strenger zijn geworden. Voor bepaalde voor-
 vraag integraal in kaart. Daarbij komt nadrukkelijk aan
                                                         zieningen van de gemeente, zoals verblijf Beschermd
 de orde wat de inwoner en zijn sociaal netwerk zelf
                                                         Wonen, sturen we waar mogelijk op afname. Dit kan
 kunnen doen om de vraag op te lossen en wat er nodig
                                                         betekenen dat inwoners meer ondersteuning thuis no-
 is om de eigen kracht van inwoner en netwerk te ver-
                                                         dig hebben.
 sterken. De ondersteuning van de gemeente is daarbij
 aanvullend.
                                                         Beschermd wonen
                                                         In verband met het aflopende overgangsrecht is in
                                                         2016 met alle cliënten met een PGB Beschermd wonen
                                                         gesproken (her-indicaties). Indien aan de orde heeft dit
                                                         geresulteerd in vermindering van de ondersteuning en
                                                         in een aantal gevallen ook in beëindiging ervan.
                                                         We participeren in het project ernstige psychische aan-
                                                         doeningen (EPA) Optimaal Leven. In dit project werken
                                                         gemeenten, zorgaanbieders, zorgverzekeraars, huisart-
                                                         sen en cliëntorganisaties samen aan concepten om te
                                                         komen tot verbetering van zorg voor cliënten met een
                                                         ernstige psychiatrische aandoening. Dit door vanuit het
                                                         perspectief van de cliënt te kijken welke zorg nodig is.
                                                         Huishoudelijke hulp
                                                         Op 18 mei 2016 heeft de Centrale Raad van Beroep
                                                         (CRvB) uitspraak gedaan in een aantal zaken over de
                                                         huishoudelijke ondersteuning onder de Wet maat-
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                 pagina 46 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 46 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 47 ======================================================================

<pre>                                schappelijke ondersteuning (Wmo). De CRvB heeft ge-
                                oordeeld dat het mogelijk is de huishoudelijke onder-
                                steuning via een algemene voorziening aan te bieden.
                                Wel moet aan een aantal voorwaarden worden vol-
                                daan. Naar aanleiding van de uitspraken is een adden-
                                dum toegevoegd aan het Wet maatschappelijke onder-
                                steuning (Wmo)-contract voor huishoudelijke onder-
                                steuning (HH2). De kostprijs voor de algemene voorzie-
                                ning is opgenomen in de verordening die de raad in de-
                                cember 2016 heeft vastgesteld.
                                Verbeterplan Maatschappelijke opvang
                                De ketenpartners hebben gezamenlijk voorstellen ont-
                                wikkeld om de volgende verbeteracties uit te voeren:
                                Het instellen van een centraal coördinatiepunt waar
                                kwetsbare inwoners worden geregistreerd, het stimu-
                                leren en faciliteren van de samenwerking tussen vrijwil-
                                ligers en ketenpartners, de uitbreiding van het Nood-
                                fonds om doorstroom naar een woning te stimuleren
                                en het realiseren van een gecombineerde dag- en
                                nachtopvang
                                In oktober is een bijeenkomst georganiseerd door de
                                ketenpartners voor alle gemeenten in de regio Assen,
                                zodat de diensten en de betrokken kwetsbare doel-
                                groep meer in beeld zijn bij de gemeenten.
                                Werkpro en Promens Care hebben samen het initiatief
                                genomen om de functies van de jongerenopvang en de
                                Kommarin te combineren op een locatie aan de Haven-
                                kade 18. Voor dit initiatief dient het gewenste pand ver-
                                bouwd te worden. De bouwplannen zijn nu in voorbe-
                                reiding.
                                Mantelzorg
                                Vanaf 2016 is de mantelzorgwaardering beschikbaar
                                gesteld voor mantelzorgers. Daarvoor bieden lokale on-
                                dernemers producten aan. Er is een grote diversiteit
                                aan aanbod. Iedere mantelzorger kan jaarlijks voor
                                € 100 een waardering uitzoeken.
                                In 2016 is het Netwerk Informele Zorg in het leven geroe-
                                pen. Dit netwerk bestaat uit partijen op het gebied van
                                mantelzorg en vrijwillige zorg. Het eerste doel van het
                                netwerk is de vorming van een visie op informele zorg.
                                Tot slot is er in het kader van goed werkgeverschap ge-
                                werkt aan bewustwording van mantelzorg binnen de
                                gemeentelijke organisatie. Het doel is aandacht te vra-
                                gen voor de combinatie van werk en mantelzorg. Met
                                dit mantelzorgvriendelijke personeelsbeleid zijn we in-
                                middels erkend als ‘mantelzorgvriendelijke werkgever’.
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                          pagina 47 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 47 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 48 ======================================================================

<pre>                   3) Leefbaarheid en welzijn in wijk en stad
                                                                 Wat hebben we gedaan
 Wat willen we bereiken?
                                                                 en wat is het resultaat?
 Om alle Assenaren mee te laten doen is het belangrijk Mijn Buurt Assen
 dat inwoners zélf verantwoordelijkheid nemen en
                                                       In Assen Oost zijn de eerste fysieke resultaten van de
 werken aan een actieve, bereidwillige samenleving.
                                                       samenwerking tussen Actium en gemeente zichtbaar in
 De gemeente stimuleert en faciliteert met ruimte,
                                                       de nieuwbouw van woningen en de upgrade van de
 werkt aan het versterken van netwerken, het vernieu-
                                                       openbare ruimte. Dergelijke plannen zijn in 2016 ook in
 wen van de welzijnsaanpak en het ondersteunen van
                                                       gang gezet voor de Lariks en de Oude Molenbuurt. Be-
 de inwoners. Hierdoor moet de gezamenlijke initia-
                                                       woners wordt gevraagd mee te denken over de trans-
 tiefkracht van inwoners in de stad toenemen.
                                                       formatie in hun wijk. In de sociale ‘uitvoeringspoot’ van
                                                       Mijn Buurt Assen zijn door bewoners leefbaarheidspro-
                                                       jecten opgezet. Denk bijvoorbeeld aan: Valkesteijn,
                                                       buurtmoestuinen, hondenuitrenplek, buurtinformatie-
                                                       centra.
                                                       Stimuleringsregeling (STILA)
                                                       Stichting Stimulering Leefbaarheid Assen heeft vooral
                                                       ingezet op de optimalisering van het bewonerspanel,
                                                       het belangrijkste instrument van de stichting. Er staat
                                                       nu een enthousiast team. Er is gekozen voor de inzet
                                                       van wijkambassadeurs die STILA een eigen gezicht
                                                       moeten geven. Het doel is om vanuit die ambassadeurs
                                                       te kennen en gekend te worden in de verschillende wij-
                                                       ken zodat STILA weet wat er in de wijken leeft en wat
                                                       behoeften zijn. Daarnaast is de inspiratiedag in juni een
                                                       mooi middel gebleken om STILA bekendheid te geven
                                                       en de verbinding tussen de partijen in de verschillende
                                                       wijken te versterken.
                                                       Vaart Welzijn, Buurtteams
                                                       De vier Buurtteams hebben zich verder ontwikkeld in
                                                       capaciteit en kennis. Uit de eerste jaarrapportage blijkt
                                                       dat de inwoners de Buurtteams weten te vinden, zowel
                                                       voor individuele ondersteuningsvragen als voor advies
                                                       en informatie. Ook de inzet van collectieve acties door
                                                       buurtteammedewerkers is toegenomen. Er zijn samen-
                                                       werkingsafspraken gemaakt met ketenpartners in de
                                                       domeinen jeugd en veiligheid over af- en opschalen van
                                                       casuïstiek. Voor het ondersteunen van hulpvragen van
                                                       jongeren op scholen is een nieuwe methodiek gestart.
                                                       Een eerste pilot geeft positieve resultaten te zien. Van
                                                       de extra schoolmaatschappelijk werkers maakt het on-
                                                       derwijs goed gebruik. Met de aanpak van betalingsach-
                                                       terstanden is Vaart in het najaar gestart. De focus ligt
                                                       op huurachterstanden. JongAssen! heeft een eigen
                                                       budget gekregen voor scholing, onderzoek en PR. Sport
                                                       wordt nu meer als middel dan als doel ingezet om de
                                                       hulpvraag en behoefte van inwoners te achterhalen.
                                                       Sturing op de opdracht aan Vaart Welzijn heeft vorm
                                                       gekregen door in gezamenlijkheid een jaarplan vast te
                                                       stellen. Door de afspraken die zijn gemaakt over ver-
                                                       antwoording bestaat er voor het eerst inzicht in hoe
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                 pagina 48 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 48 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 49 ======================================================================

<pre>                                                        vaak en op welk leefdomein de buurtteams worden in-
                                                        gezet. Ook de ontwikkeling van de zelfredzaamheid van
                                                        inwoners met een hulpvraag wordt sinds 2016 geregi-
                                                        streerd.
                                                        Asielzoekers en nieuwkomers
                                                        Verder lezen pagina 54 onderwijs AZC >>
                                                        Verder lezen pagina 21 huisvesting statushouders >>
          4 en 6) Schuldhulpverlening en armoedebestrijding
                                                                   Wat hebben we gedaan
 Wat willen we bereiken?
                                                                   en wat is het resultaat?
 Meedoen in financiële zin betekent dat wij uitsluiting Gemeentelijke kredietbank (GKB)
 door onvoldoende inkomen willen voorkomen, vooral
                                                        De kanteling in de klantbenadering heeft twee zijden. In
 van kinderen. We sturen op het beheersbaar houden
                                                        de aanpak van schulden zien we meer effectiviteit door
 van de kosten.
                                                        bijvoorbeeld de intake aan huis en de meer gespeciali-
                                                        seerde inrichting van de teams. Daarnaast is de tijd tus-
                                                        sen de aanmelding en de intake in 2016 drastisch inge-
                                                        kort van vier weken naar zeven werkdagen. Tegelijkertijd
                                                        zien we ook dat het proces naar een veranderde klant-
                                                        benadering veel gevraagd heeft van medewerkers want
                                                        tijdens de verandering ging het werk gewoon door.
                                                        In 2016 zijn gesprekken gevoerd over een eerste aanzet
                                                        tot een prestatieovereenkomst voor 2017 waarin we
                                                        meer op outcome (resultaat) en output (productie) wil-
                                                        len gaan sturen. De dienstverlening van de GKB is een
                                                        zogenaamde ‘openeinde regeling’, dat betekent dat de
                                                        toegang niet op basis van het budget kan worden ge-
                                                        weigerd. Het sturen op kostenbeheersing moet veel
                                                        meer vanuit de werkprocessen en de inzet van perso-
                                                        neel komen.
                                                        De samenwerking met Vaart, Werkplein Drentsche Aa
                                                        (WPDA) en de vrijwilligersorganisaties loopt steeds be-
                                                        ter en is in ontwikkeling. Zoals bijvoorbeeld bij de aan-
                                                        pak vroegsignalering betalingsachterstanden (de Vaart
                                                        €rin) en het project Jong en Schulden.
                                                        Armoedebestrijding
                                                        De uitvoering van het nieuwe armoedebeleid leidt tot
                                                        een forse uitzetting. Er is veel meer gebruik gemaakt
                                                        van de voorzieningen van de gemeente. Enerzijds komt
                                                        dit door verruiming van de doelgroep (van 110% naar
                                                        120% van de bijstandsnorm), anderzijds door meer
                                                        communicatie. Effect is met name te zien bij de mee-
                                                        doenregelingen en de collectieve ziektekostenverzeke-
                                                        ring. Het beroep op bijzondere bijstand is stabiel geble-
                                                        ven waarbij wel een verschuiving heeft plaatsgevonden
                                                        naar kosten voor bewindvoering (toename).
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                 pagina 49 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 49 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 50 ======================================================================

<pre>                                Het preventieplan armoede en schulden 2016 is uitge-
                                voerd en door een extern bureau op bereik en effecti-
                                viteit onderzocht. Het heeft geleid tot een geheel an-
                                dere opzet en inzet van interventies. Het project Jong
                                en Schulden voorziet in een behoefte en is voortgezet.
                                Vroegsignalering heeft vorm gekregen met het project
                                De Vaart €rin (aanpak betalingsachterstanden).
                                De organisaties die zich hebben ingezet voor de bestrij-
                                ding van kinderarmoede, Stichting Leergeld, Jeugd-
                                sportfonds en Jeugdcultuurfonds hebben aanzienlijk
                                meer kinderen bereikt dan in 2015: Stichting Leergeld
                                371 gezinnen en kinderen (116 in 2015); Jeugdsport-
                                fonds 173 kinderen (95 in 2015); Jeugdcultuurfonds 22
                                (5 in 2015).
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                       pagina 50 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 50 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 51 ======================================================================

<pre>                                                      5) Sport
                                                                      Wat hebben we gedaan
 Wat willen we bereiken?
                                                                      en wat is het resultaat?
                                                           Regeling Buurtsportcoaches
 Gezonde leefstijl en sport                                De landelijke regeling voor Buurtsportcoaches, onder-
 Voor het bewust maken van inwoners van mogelijk-          deel van de regeling Brede Impuls Combinatiefuncties,
 heden om hun gezondheid te bevorderen en sociaal          bood Assen de gelegenheid nog vier fte in te vullen. Die
 en sportief te participeren kiezen we een rol op af-      zijn in 2016 gerealiseerd, met cofinanciering vanuit het
 stand. Uitvoering is aan externe organisaties. Wij zor-   veld. De nieuwe Buurstsportcoaches zijn over verschil-
 gen dat verenigingen en de vele vrijwilligers hun         lende organisaties verdeeld: Wielercentrum Noord, Pro-
 ‘werk’ kunnen doen.                                       mens Care en Van Boeijen (mensen met een licht ver-
                                                           standelijke beperking), GGZ (oGGZ) en Vaart (ouderen).
 We zetten extra in op het verkleinen van gezondheids-
 achterstanden bij inwoners met een lage sociaal eco-      Accommodaties
 nomische status.
                                                           In 2016 zijn twee bijzondere accommodaties in de ge-
 De tarieven voor het huren van sportaccommodaties         meente Assen gerealiseerd.
 worden meer kostendekkend.
                                                           Op 15 april is Wielercentrum Noord geopend. Het wie-
 De ijsbaan van De Bonte Wever sluit in maart 2016.        lercentrum biedt plek aan diverse onderdelen van de
 We faciliteren het particulier initiatief om een nieuwe   fietssport en daarmee goede mogelijkheden voor zo-
 ijsbaan in Assen te bouwen. Zodra er een plan ligt, kij-  wel topsport als breedtesport.
 ken we of en in hoeverre we de realisatie kunnen on-
 dersteunen.                                               Bij het Nassau College, afdeling Quintus is een nieuwe
                                                           sporthal (Olympus) geopend, die ruimte biedt aan de
                                                           Topsportfaciliteiten die het Nassau College biedt aan
                                                           zijn topsportende leerlingen. Maar ook Asser verenigin-
                                                           gen, met als hoofdgebruiker SUDOSA (volleybal), profi-
                                                           teren van deze hal.
                                                           Toeristisch Recreatieve Zone (TRZ)
                                                           De initiatiefnemer Volker Wessel/Koenen Bouw heeft
                                                           de afgelopen maanden hard gewerkt aan het initiatief
                                                           IceWorld, in combinatie met Terra Experience. Dit
                                                           heeft geleid tot een subsidieaanvraag bij de provincie.
                                                           Als gemeente hebben wij deze aanvraag ondersteund
                                                           met een brief waarin het belang voor Drenthe en de
                                                           ontwikkeling van de TRZ is weergegeven.
                                                           Evenementen
                                                           Olympia’s Tour heeft voor het tweede jaar achtereen
                                                           een etappe in Assen afgewerkt. Ondanks een financiële
                                                           tegenslag is de draad goed opgepakt door start en fi-
                                                           nish in samenwerking met het Nassau College vorm te
                                                           geven. De Loopevenementen onder de vlag van Assen-
                                                           Runs groeien gestaag. Het totaal aantal deelnemers na-
                                                           dert de 4000, 7% meer dan het voorgaande jaar. De
                                                           deelname aan de scholencompetitie is gestegen van
                                                           350 in 2015 naar 595 in 2016.
                                                           Stichting WK Wielrennen Noord Nederland
                                                           Vijf lokale overheden uit Drenthe en Groningen, waaron-
                                                           der de gemeente Assen, hebben medewerking verleend
                                                           aan de vraag van Stichting Wielrennen Noord Nederland
                                                           om te onderzoeken in hoeverre het mogelijk is binnen
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                   pagina 51 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 51 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 52 ======================================================================

<pre>                                afzienbare tijd (scope vijf jaar) het WK wielrennen naar
                                Noord Nederland te halen.
                                Gezond in de stad (GIDS)
                                De volgende resultaten zijn behaald.
                                In kaart brengen van de bestaande preventieve
                                activiteiten en leefstijlinterventies
                                Een uitgebreide inventarisatie heeft verduidelijking ge-
                                bracht in de bestaande structuur. Er wordt nu binnen
                                GIDS gewerkt aan een overzicht in de vorm van een so-
                                ciale kaart op het gebied van Gezonde leefstijl.
                                Beoordeling of activiteiten en interventies in
                                aanmerking komen voor GIDS
                                Binnen de uitvoeringsagenda GIDS zijn criteria opge-
                                steld om van activiteiten en interventies te kunnen
                                boordelen of ze kunnen participeren in het GIDS-pro-
                                gramma. Aan enkele projecten, die in de lijn liggen van
                                de uitvoeringsagenda, is geld beschikbaar gesteld.
                                Samenwerkingspartners
                                De uitvoeringsagenda Gezond in Assen zien we als een
                                beweging: samen werken aan gezondheid van inwoners.
                                We merken dat steeds meer organisaties GIDS kennen
                                en willen aansluiten. De bijeenkomsten worden druk be-
                                zocht en we willen toewerken naar een platform om ten-
                                slotte een preventiecoalitie te kunnen vormen met zorg-
                                aanbieders, zorgverzekeraar en gemeente.
                                Verbindingen tussen nulde, eerste en tweede
                                lijn
                                In de uitvoeringsagenda zijn we nadrukkelijk bezig op
                                het terrein van jeugd met onder- of overgewicht en op
                                het terrein van de integrale ouderenzorg om de verbin-
                                dingen te leggen tussen nulde, eerste en tweede lijn. In
                                bijeenkomsten zijn zorgprofessionals betrokken.
                                Daarnaast is zoals geschreven in 2016 de uitvoerings-
                                agenda in gang gezet. Aan de onderstaande punten is
                                gewerkt:
                                 - Ketenaanpak overgewicht/ondergewicht en versla-
                                   ving
                                 - Gezondheidsactiviteiten door en voor jongeren
                                 - Positief Opgroeien
                                 - Participatie (meedoen)
                                 - Ketenaanpak kwetsbare ouderen.
                                Het belangrijkste resultaat is dat bij al deze initiatieven
                                enthousiaste inwoners en zorgaanbieders elkaar heb-
                                ben getroffen en aan de slag zijn gegaan om concrete
                                activiteiten te verbinden aan deze onderwerpen.
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                          pagina 52 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 52 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 53 ======================================================================

<pre>                                7) Onderwijs
                                                 Wat hebben we gedaan
 Wat willen we bereiken?
                                                 en wat is het resultaat?
                                       Verzelfstandiging Plateau
                                       De verzelfstandiging van Plateau is per 1 januari 2016
                                       ingegaan. De overgang is soepel verlopen. Plateau sluit
                                       naar verwachting het eerste jaar af met een lichte plus
                                       ten opzichte van een sluitende begroting.
                                       Alles in 1-scholen
                                       In 2015 heeft de gemeenteraad een principebesluit
                                       genomen over het ‘Beleidskader alles in 1-scholen’
                                       waaronder de harmonisatie van de voorschoolse
                                       voorzieningen en de daarin opgenomen actiepunten.
                                       Samen met de partners uit het onderwijs en de voor-
                                       schoolse voorzieningen geven we de harmonisatie
                                       vorm. Wij krijgen daarbij ondersteuning van een ex-
                                       terne procesbegeleider.
                                       Internationale schakelklassen primair on-
                                       derwijs (ISK PO)
                                       De ISK PO is een voorziening in Assen waar 40 leerlingen
                                       les krijgen met veel aandacht voor de Nederlandse taal.
                                       De voorziening is ontstaan doordat interne begeleiders
                                       van individuele scholen zagen dat er op verschillende
                                       scholen leerlingen instroomden die het onderwijs in het
                                       Nederlands nog niet konden volgen. Christelijke onder-
                                       wijsgroep (COG) Drenthe en Plateau hebben in samen-
                                       werking de ISK PO opgezet waar kinderen een jaar naar-
                                       toe gaan om onderwijs te krijgen en het Nederlands te
                                       leren, zodat zij een goede start kunnen maken in het on-
                                       derwijs. Na een jaar stromen zij uit naar regulier onder-
                                       wijs of naar de internationale schakelklas van het voort-
                                       gezet onderwijs. Deze voorziening is bijzonder in Neder-
                                       land, omdat kinderen uit heel Assen eerst naar deze
                                       voorziening worden gestuurd door de scholen alvorens
                                       zij instromen in het regulier onderwijs.
                                       Internationale schakelklassen voortgezet
                                       onderwijs
                                       Het Dr. Nassau College verzorgt in Assen al vele jaren
                                       het onderwijs voor de internationale schakelklassen.
                                       Door de komst van veel nieuwkomers in 2015 en 2016,
                                       bleek de huisvesting te krap en is in mei 2016 een voor-
                                       malige basisschool aan de Merwedestraat betrokken.
                                       De gemeente Assen heeft samen met de school fors ge-
                                       investeerd in de huisvesting zodat die prima voldoet.
                                       Aan ruim honderd jongeren tussen de 12 en 18 jaar
                                       wordt onderwijs op niveau geleverd. De inspectie van
                                       het onderwijs heeft de school eind 2016 bezocht en liet
                                       zich zeer lovend uit over de kwaliteit van het onderwijs.
                                       Een resultaat om trots op te zijn.
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                 pagina 53 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 53 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 54 ======================================================================

<pre>                                Onderwijs asielzoekerscentrum (AZC)
                                Door de ingebruikname van het asielzoekerscentrum
                                (AZC) Schepersmaat is Plateau een onderwijsvoorzie-
                                ning gestart voor basisschoolkinderen, De Feniks. Pla-
                                teau is eindverantwoordelijk voor de kwaliteit van het
                                onderwijs, maar heeft de Jade Zorggroep gekozen om
                                het onderwijs voor deze specifieke doelgroep te verzor-
                                gen. De huisvesting is in eerste instantie gerealiseerd in
                                het voormalige NAM-gebouw en op 1 juni 2016 is de
                                school gestart met bijna 60 leerlingen.
                                Accommodaties
                                De multifunctionele accommodatie Assen-Oost is eind
                                2016 opgeleverd. De basisscholen Vredeveld en Regen-
                                boog en een groep van de Valkenhorst zijn er direct na
                                de jaarwisseling met hun onderwijs gestart.
                                De herschikking van de scholen in Kloosterveen begon
                                in 2016 vorm te krijgen. De nieuwbouw voor de Parel is
                                na de herfstvakantie 2016 in gebruik genomen. Chris-
                                telijke onderwijsgroep (COG) Drenthe heeft de plannen
                                voor de vervangende nieuwbouw uitgewerkt en wil in
                                2017 starten met de bouw. Als de bouw wordt opgele-
                                verd wordt de Boomgaard aangepast voor de huisves-
                                ting van de openbare basisschool Kloosterveen, waarna
                                de noodlokalen voor het onderwijs worden verwijderd.
                                Huisvesting voortgezet onderwijs: de tweede fase van
                                de nieuwbouw van Dr. Nassau College, locatie Quintus
                                is in de zomer van 2016 opgeleverd. Daarmee is het
                                proces van de herhuisvesting van het voortgezet onder-
                                wijs afgerond.
                                Renn 4 – Versterking Speciaal Onderwijs
                                Nadat de Atlas enige jaren terug gestart is in de tijde-
                                lijke locatie aan de Vivaldilaan 46 is eind 2016 de nieuw-
                                bouw aan de Treubstraat 2 opgeleverd. Een prachtig
                                gebouw dat aansluit op de onderwijsbehoefte van de
                                leerlingen.
                                Aanpak laaggeletterdheid
                                In december 2016 is, in samenwerking met een zestal
                                maatschappelijke organisaties, een plan van aanpak
                                ontwikkeld om het aantal laaggeletterden in Assen te-
                                rug te dringen.
                                Het aantal mensen dat moeite heeft met lezen en
                                schrijven groeit in Nederland. Dit heeft grote gevolgen
                                voor het dagelijks leven. Laaggeletterden zijn minder
                                zelfredzaam, minder sociaal actief en ze zijn vaker ziek
                                dan geletterden. Uit onderzoek blijkt dat taalscholing
                                niet alleen taalvaardiger maakt, maar ook gelukkiger.
                                De Asser ambitie is om in 2020 in totaal 600 laaggelet-
                                terden bereikt te hebben, dat is 10% van het huidige
                                aantal. Het plan van aanpak beschrijft activiteiten om
                                tot een betere signalering en doorverwijzing te komen
                                en daarmee tot een groter bereik.
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                           pagina 54 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 54 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 55 ======================================================================

<pre>                                              Financiële tabel
 Meedoen in Assen                                                              (bedragen * € 1.000)
 Beleidsthema                                         Primaire   Begroting  Realisatie        Saldo
                                                     begroting na wijziging
 lasten
    Jeugdzorg                                           21.028      21.501     20.141         1.360
    Wmo, gezondheidszorg en vrijwilligerswerk           58.277      60.882     51.172         9.709
    Mijn Buurt Assen                                     3.373       4.152      4.556          -404
    Meedoenbeleid                                        2.659       3.035      3.275          -240
    Sport                                                  251         436        378            58
    Schuldhulpverlening                                    770         770        799           -29
    Onderwijs                                           27.657      48.771      5.663       43.108
 Totaal lasten                                        114.015     139.547      85.983       53.564
 baten
    Jeugdzorg                                                0            0       261           261
    Wmo, gezondheidszorg en vrijwilligerswerk            3.426       3.495      2.913          -582
    Mijn Buurt Assen                                         0           50       355           305
    Meedoenbeleid                                            0            0          0            0
    Sport                                                    0            0         10           10
    Schuldhulpverlening                                      0            0        -47          -47
    Onderwijs                                           25.452      46.525      3.908      -42.618
 Totaal baten                                           28.878      50.071      7.401      -42.670
 Totaal saldo van baten en lasten                      -85.138     -89.477    -78.583       10.894
 mutaties in reserves
    storting reserves                                        0            0    11.065      -11.065
    beschikking reserves                                     0            0          0            0
 totaal mutaties in reserves                                 0            0   -11.065      -11.065
 Resultaat                                             -85.138     -89.477    -89.648          -171
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                  pagina 55 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 55 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 56 ======================================================================

<pre> Analyse van afwijkingenten opzichte van de Begroting                           Mutatie (bedragen € 1.000)
                                                                     Prognose             Resultaat
 Onderwerp                                                                      V/N                    V/N
                                                                   Najaarsnota         Jaarrekening
 Centrum Jeugd en Gezin                                                       0                -187    N
 Zorgvernieuwingsprojecten (met name pilot publiek vervoer)                   0                -150    N
 Opvang asielzoekerscentrum (AZC)
                                                                              0                -254    N
 (voormalige NAM-locatie, middelen bij algemeen financieel beleid)
 Bijzondere bijstand, meedoenbeleid en kwijtscheldingen                    -345 N              -567    N
 Schuldhulpverlening                                                       -330 N               -76    N
 Leerlingenvervoer                                                          400 V               511    V
 Overige afwijkingen                                                        -84 N              -114    N
 Voorstel budgetoverheveling:
 - Jeugdhulp Homestart                                                      150 V               150    V
 - Proloog Mijn Buurt Assen                                                   0                  78    V
 - Evaluatie wijkcentra                                                       0                  25    V
 - Sport en gezonde leefstijl, GIDS                                          70 V                69    V
 - Meedoenbeleid, Klijnsma middelen armoedebeleid                           250 V               250    V
 - Jeugdzorg en Onderwijs, alles-in één-scholen                             100 V                94    V
 Totaal afwijkingen ten opzichte van de begroting Meedoen in Assen          211 V              -171    N
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                         pagina 56 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 56 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 57 ======================================================================

<pre>  programma 4
  Aantrekkelijk Assen
  Programmasamenvatting
  De procesmanager voor de binnenstad van Assen is      In 2016 hebben we de in 2015 ingevoerde maatregelen
  gestart en heeft in overleg met alle betrokkenen een  om het parkeerbedrijf gezond te houden geëvalueerd.
  visie voor de binnenstad. opgesteld                   Op basis van de evaluatie is de maximale parkeerduur
                                                        op straat in de binnenstad geüniformeerd. Voor een
  De stichtingen Theater en Bioscoop De Nieuwe Kolk     deel van het Veemarktterrein is - als pilot - een blauwe
  en Bibliotheek Assen hebben in 2016 de voorbereidin-  zone ingevoerd.
  gen getroffen voor een inhoudelijke samenwerking en
  bestuurlijke fusie. Wij hebben in 2016 samen met de   Het fundament voor de aanpak voor personen met ver-
  culturele partners gewerkt aan een cultuuragenda.     ward gedag is gelegd en vastgesteld. In de aanpak van
                                                        de overlastgroepen hebben we diverse maateregelen
  In 2016 zijn we gestart met de ontwikkeling van een   genomen, zoals samenscholingsverboden. Bij de aan-
  evenementenportaal. Ons vertrekpunt is dat evene-     pak van criminaliteit hebben we de focus gelegd op de
  menten niet op zichzelf staan. Ze zijn ingebed en on- verkoop van gestolen goederen door een digitaal op-
  dersteunen cultuurbeleid, sportbeleid, toerisme en    koopregister in te voeren. Voor de veiligheid van onze
  recreatie.                                            politieagenten hebben we bodycamera’s aangeschaft.
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                pagina 57 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 57 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 58 ======================================================================

<pre>Verdeling van lasten en baten
                           Lasten € 15.637  (bedragen * € 1.000)
                             550 434                             Cultureel Hart
                    1.235
                                                                 Veiligheid
                                                                 Evenementen
                                                                 Parkeren
                                                                 Aantrekkelijke binnenstad
            3.404
                                                10.014
                            Baten € 6.048 (bedragen * € 1.000)
                                                     533
    Reserves en voorzieningen
    Belastingen
    Overige inkomsten
                                           628
    Doeluitkering
                                                                              2.872
                                          2.015
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                 pagina 58 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 58 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 59 ======================================================================

<pre>                                1) Aantrekkelijke binnenstad
                                                                  Wat hebben we gedaan
 Wat willen we bereiken?
                                                                  en wat is het resultaat?
 De kwaliteit van onze binnenstad is goed en dat moet   Op 1 juli 2016 is de externe procesmanager voor de bin-
 zo blijven. Het voorzieningenpakket met museum, De     nenstad van Assen gestart. Hij heeft van ons en MKB
 Nieuwe Kolk, parkeerfaciliteiten en goede bereikbaar-  Assen een gezamenlijke opdracht gekregen. In overleg
 heid is een goede basis voor verdere ontwikkeling van  met alle betrokkenen, waaronder onze ondernemers
 een aantrekkelijke binnenstad. Samen met eigenaren,    en vastgoedeigenaren, maakt hij een visie voor de bin-
 ondernemers, (culturele) instellingen en andere orga-  nenstad. Daarin neemt hij ook een uitvoeringsorganisa-
 nisaties zetten we ons in voor behoud van kwaliteit.   tie en investeringsopgave van de binnenstad mee.
 We werken samen met partners aan een nog aantrek-
 kelijkere binnenstad.                                  Wij hebben met een externe stuurgroep bestaande uit
                                                        vertegenwoordigers vanuit retail, vastgoed, horeca en
 We hebben aandacht voor leegstand. We faciliteren      culturele instellingen, gewerkt aan een breed gedragen
 een kwalitatief goede en creatieve invulling van lege  visie die moet leiden tot een nog prettiger leefbare en
 plekken. Alleen een attractieve en verzorgde binnen-   levendigere binnenstad. De inspanningen in 2016 ma-
 stad met voldoende aanbod in funshoppen, cultuur en    ken dat de gezamenlijk opgestelde visie kan worden op-
 uitstraling kan de concurrentie aan met de omlig-      geleverd in 2017.
 gende gemeenten.
                                                        In 2016 is de heringerichte Brink opgeleverd en is de
                                                        kentekenherkenning op de Brink en in de Brinkstraat
                                                        ingevoerd.
                                            2) Cultureel Hart
                                                                  Wat hebben we gedaan
 Wat willen we bereiken?
                                                                  en wat is het resultaat?
 Belangrijk voor de aantrekkelijke binnenstad is het    De stichtingen Theater en Bioscoop De Nieuwe Kolk en
 Cultureel Hart. Door een intensieve samenwerking in    Bibliotheek Assen hebben in 2016 de voorbereidingen
 hun programmering zorgen culturele instellingen en     getroffen voor een inhoudelijke samenwerking en be-
 organisaties in Assen voor een verrassend aanbod       stuurlijke fusie. Het Drents Museum is op 1 juli 2016 in
 voor inwoners en gasten. Met deze programmering        de tentoonstellingsruimte van De Nieuwe Kolk (voor-
 willen we (cultureel) Assen nog beter op de kaart zet- heen CBK) gestart met KINK, Kunst in De Nieuwe Kolk,
 ten en de belevingskwaliteit voor bezoekers en inwo-   waarbij de focus op de hedendaagse kunst ligt.
 ners verhogen. Daarnaast willen we hiermee meer be-
 zoekers trekken en hun verblijf in de stad verlengen.  Voor Podium Zuidhaege was 2016 het eerste volledige
                                                        jaar als beheerorganisatie van het culturele gebouw
 De instellingen in De Nieuwe Kolk krijgen tijd en      aan de Zuidhaege 2. Podium Zuidhaege heeft deze ac-
 ruimte om hun inhoudelijke samenwerking te laten       tiviteiten overgenomen van het ICO, zodat het ICO zich
 groeien. Wij sturen op een solide financiële basis en  volledig kan richten op zijn kerntaken als advies- en
 een gezond maatschappelijk rendement. Halverwege       projectorganisatie op het gebied van cultuureducatie
 deze bestuursperiode volgt hiervoor een ijkmoment.     (scholen) en kunstbeoefening in de vrije tijd. Door groei
                                                        van het aantal verhuringen wordt er meer personele in-
                                                        zet geëist. Hierdoor is er druk op de financiën van Po-
                                                        dium Zuidhaege komen te staan.
                                                        Ten slotte hebben wij in 2016 samen met de culturele
                                                        partners gewerkt aan een cultuuragenda. Met de cul-
                                                        tuuragenda wordt het experiment aangegaan om op
                                                        een andere manier en in elk geval veel meer samen met
                                                        de culturele partners sturing te geven aan gewenste
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                pagina 59 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 59 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 60 ======================================================================

<pre>                                                         ontwikkelingen. De activiteiten die in de cultuuragenda
                                                         komen te staan zijn geen opdrachten van ons aan het
                                                         veld, maar kansrijke initiatieven die het waard zijn om
                                                         gezamenlijk uit te werken en zo mogelijk uit te voeren.
                                              3) Evenementen
                                                                   Wat hebben we gedaan
 Wat willen we bereiken?
                                                                   en wat is het resultaat?
 Assen is een ‘sterk merk’. De ambitie is om op termijn  Ons vertrekpunt is dat evenementen niet op zichzelf
 toe te groeien naar een professionele citymarketing-    staan. Ze zijn ingebed en ondersteunen cultuurbeleid,
 organisatie in samenwerking met het bedrijfsleven en    sportbeleid, toerisme en recreatie. Daarom hangt de
 andere stakeholders. Hiervoor pakken wij samen met      nieuwe visie van evenementen nauw samen met de
 de stakeholders de kansen op waarbij wij vooral een     binnenstad visie en de nieuwe cultuuragenda. Deze
 faciliterende taak hebben. We vragen hiervoor een       verschillende ontwikkelingen vinden daarom in samen-
 bijdrage van de stakeholders.                           hang plaats.
 Evenementen maken de binnenstad extra aantrekke-        Vooruitlopend op nieuwe ontwikkelingen hebben we
 lijk. Wij blijven inzetten op een sterk evenementenbe-  besloten om een aantal knelpunten in de uitvoering op
 leid. De MKB Binnenstadvereniging krijgt een belang-    te heffen. Dat hebben wij gedaan door de inrichting van
 rijke rol bij de planning en aansturing daarvan. Het    een evenementenportaal. Daarin zorgen we voor af-
 evenementenbudget kan ook ingezet worden voor           stemming en coördinatie van evenementen. We onder-
 het ondersteunen van bijvoorbeeld exposities die een    steunen initiatiefnemers bij de verschillende aspecten
 groot publiek trekken.                                  van het organiseren van een evenement, zoals vergun-
                                                         ningverlening, fondsenwerving, pr en marketing.
                                                         Verder lezen pagina 51 >>
                                                 4) Parkeren
                                                                   Wat hebben we gedaan
 Wat willen we bereiken?
                                                                   en wat is het resultaat?
 Onze parkeervoorzieningen zijn op orde, zodat bezoe-    In 2016 hebben we de in 2015 ingevoerde maatregelen
 kers van de binnenstad goed gefaciliteerd worden.       om het parkeerbedrijf gezond te houden geëvalueerd.
                                                         Op basis van de evaluatie is de maximale parkeerduur
 Het afgelopen jaar zijn maatregelen ingezet die moe-    op straat in de binnenstad geüniformeerd. De overige
 ten leiden tot een financieel gezond parkeerbedrijf.    maatregelen handhaven we.
 We willen een betere bezetting van onze parkeerga-      Het aantal parkeerders in de binnenstad is licht afgeno-
 rages en minder auto’s op straat.                       men. Met name het parkeren op straat is teruggelopen.
                                                         De bezoekers van de binnenstad hebben gemiddeld
 Aantrekkelijkheid van de binnenstad blijft in dit kader wel langer geparkeerd. De afname van het aantal par-
 een belangrijk speerpunt, het parkeerbeleid ontwik-     keerders heeft geen gevolgen voor het financiële resul-
 kelt zich verder binnen die context.                    taat gehad.
                                                         Voor een deel van het Veemarktterrein hebben we een
                                                         blauwe zone ingevoerd. Dat is een pilot. Daar kan nu
                                                         één uur gratis geparkeerd worden, met een parkeer-
                                                         schijf. De Jumbo vergoedt de misgelopen opbrengsten.
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                  pagina 60 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 60 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 61 ======================================================================

<pre> Betaald parkeren                                                                                        (bedragen * € 1.000)
                                                              begroting 2016        rekening 2016                saldo
 totaal betaald parkeren                lasten                          4.992                5.125                -133     N
                                        baten                          -5.293               -5.329                  36      V
                                        saldo                            -301                 -204                 -97     N
 Programma-onderdeel
 bedrijfsvoering                        lasten                            447                  433                  14      V
 garages                                lasten                          4.224                4.142                  81      V
                                        baten                          -3.590               -3.334                -250     N
                                        saldo                             634                  802                -169     N
 straat                                 lasten                            321                  550                -229     N
                                        baten                          -1.702               -1.989                 286      V
                                        saldo                          -1.381               -1.439                  57     V
                                                    5) Veiligheid
                                                                              Wat hebben we gedaan
  Wat willen we bereiken?
                                                                              en wat is het resultaat?
  Wij willen dat Assen een veilige stad is en blijft. Veilig-       Verwarde personen
  heid is kerntaak van de lokale overheid. Het algemene
                                                                    In 2016 was het van belang dat we het fundament voor
  beeld is dat criminaliteit in de stad daalt, maar dat
                                                                    de aanpak voor verwarde personen zouden leggen. Dat
  overlast stijgt, in het bijzonder de overlast van bijzon-
                                                                    is gelukt. We hebben een plan van aanpak gemaakt en
  dere doelgroepen zoals mensen in psychische nood.
                                                                    vastgesteld voor Drenthe en voor de zomer is dat ook
  We willen dat de stijgende trend van overlast daalt.
                                                                    aan de gemeenteraad aangeboden. In 2016 zijn we be-
  Daarnaast werken we structureel aan de verbetering
                                                                    gonnen met het onderdeel triage. Dat betekent dat bij
  van de veiligheid in Assen. Wij willen dat inwoners, in-
                                                                    het aantreffen van een persoon die verward gedrag
  stellingen en bedrijven hun verantwoordelijkheid blij-
                                                                    vertoont, inwoners en professionals snel ondersteu-
  ven nemen en wij zijn hierbij voor hen een samenwer-
                                                                    ning kunnen vragen van het triagepunt. Dat kan snel
  kingspartner.
                                                                    duidelijkheid verschaffen of iemand al begeleiding
                                                                    krijgt en deze erbij roepen, dan wel passende begelei-
                                                                    ding zoeken.
                                                                    Aanpak criminaliteit en overlast
                                                                    De overlast gevende/criminele jeugdgroep in Assen
                                                                    was voor een deel betrokken bij de overlast in de Rol-
                                                                    derstraat en de Stadhouderslaan. Wij hebben daarop
                                                                    diverse maatregelen getroffen, zoals extra inzet van
                                                                    toezicht en politie en het aanwijzen van samenscho-
                                                                    lingsgebieden. Toen Assen het afgelopen jaar een toe-
                                                                    name kreeg van overlast gevende bedelaars, is naast
                                                                    extra toezicht, ook samengewerkt met zorginstellin-
                                                                    gen. Die hebben hun begeleiding aangepast, waardoor
                                                                    zowel repressief als curatief gewerkt werd.
                                                                    Wij hebben in 2016 op Noord-Nederlandse schaal een
                                                                    nieuw hennepconvenant tot stand gebracht. Er be-
                                                                    stond namelijk al langere tijd de wens om voor de aan-
                                                                    pak van hennepteelt basisafspraken met betrekking tot
                                                                    informatie-uitwisseling te maken voor de hele (politie)
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                            pagina 61 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 61 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 62 ======================================================================

<pre>                                regio. Daardoor zijn we in 2016 ook begonnen met het
                                actualiseren van het drugsbeleid van Assen.
                                We hebben een digitaal opkoopregister (DOR) voor
                                handelaren in tweedehands goederen ingevoerd. Hier-
                                toe is de APV (algemene plaatselijke verordening) aan-
                                gepast. Alle aangesloten ondernemers kunnen direct
                                controleren of de bij hun aangeboden producten gesto-
                                len goederen zijn. Daarmee wordt het een stuk lastiger
                                om gestolen goederen, zoals telefoons, laptops en sier-
                                raden te verhandelen.
                                Veiligheid en innovatie
                                Op verzoek van de raad is het thema veiligheid & inno-
                                vatie opgenomen in de kadernota Integraal Veiligheids-
                                beleid 2016-2020. Op basis hiervan gaan wij op zoek
                                naar nieuwe manieren om de veiligheid te verbeteren
                                of om onveiligheid aan te pakken. Inmiddels hebben we
                                een project vuurwerkdetectie gedaan en zijn na een be-
                                zoek aan Nottinghamshire Police, bodycams aange-
                                schaft voor de politie. Doel is minder geweld tegen po-
                                litieambtenaren. De camera’s zijn op oudejaarsdag
                                voor het eerst gebruikt. Om nog een impuls te geven
                                aan het veilig uitgaan, hebben wij de Brinkstraat toege-
                                voegd aan de pilot voor het elektronisch afsluiten van
                                de Brink. Dat komt de overzichtelijkheid en de ver-
                                keersveiligheid ten goede.
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                         pagina 62 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 62 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 63 ======================================================================

<pre>                                                 Financiële tabel
 Aantrekkelijk Assen                                                                              (bedragen * € 1.000)
 Beleidsthema                                                   Primaire   Begroting      Realisatie             Saldo
                                                               begroting na wijziging
 lasten
    Aantrekkelijke binnenstad                                        155         630            426                204
    Cultureel Hart                                                 9.706       9.723          9.828               -105
    Evenementen                                                      940         940          1.235               -295
    Parkeren                                                         321         321            550               -229
    Veiligheid                                                     3.316       3.216          3.404               -188
 Totaal lasten                                                    14.438      14.830         15.442               -613
 baten
    Aantrekkelijke binnenstad                                         25           25            22                  -3
    Cultureel Hart                                                     0            0           250                250
    Evenementen                                                      194         194            432                238
    Parkeren                                                       1.702       1.702          1.989                286
    Veiligheid                                                        16           16           483                467
 Totaal baten                                                      1.937       1.937          3.176              1.239
 Totaal saldo van baten en lasten                                -12.501     -12.892        -12.267                626
 mutaties in reserves
    storting reserves                                                  0            0           194               -194
    beschikking reserves                                           2.296       2.841          2.872                 32
 totaal mutaties in reserves                                       2.296       2.841          2.678               -163
 Resultaat                                                       -10.204     -10.051         -9.589                463
 Analyse van afwijkingen ten opzichte van de Begroting                                              (bedragen € 1.000)
                                                                                Prognose             Resultaat
 Onderwerp                                                                                V/N                      V/N
                                                                             Najaarsnota        Jaarrekening
 TT-festival (incl. afrekening voorgaande jaren)                                      182 V                  -73   N
 Afrekening VRD 2015                                                                  168 V                  171   V
 Onderhoud parkeergarages                                                               0                   -229   N
 Afkoop parkeerplaatsen Veemarktterrein (incidentele bate)                              0                    200   V
 Overige afwijkingen                                                                  -20 N                  137   V
 Voorstel budgetoverheveling:
 - Uitvoeringsprogramma binnenstad                                                     25 V                  140   V
 - Subsidies Levendig Assen                                                             0                     28   V
 - Geoormerkte gelden Veiligheidshuis                                                   0                     89   V
 Totaal afwijkingen ten opzichte van de begroting Aantrekkelijk Assen                 355 V                  463   V
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                     pagina 63 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 63 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 64 ======================================================================

<pre>  programma 5
  Samen werken aan Assen
  Programmasamenvatting
  Het thema overheidsparticipatie heeft op verschil-    Met het Rijk zijn afspraken gemaakt over het vestigen
  lende manieren vorm gekregen. Zo organiseerde de      van rijksdiensten. Een vervoersunit van de Dienst Justi-
  raad discussieavonden over duurzaamheid, econo-       tiële Inrichtingendienst is nu gevestigd in de kazerne.
  misch beleid en de Wet maatschappelijke ondersteu-    Ook zijn afspraken gemaakt over de leegstand in de ge-
  ning (Wmo) en jeugdhulp. De training ‘Werken met      bouwen van de rechtbank.
  Netwerken’ biedt voor gemeente en maatschappe-
  lijke partners een gezamenlijke basis om op basis van Economische samenwerking kreeg verder vorm in de
  gelijkwaardigheid samen te werken. Ook de pi-         regio Groningen Assen. Het Economisch Platform orga-
  lot ’Ruimte geven in maatschappelijk vastgoed’        niseerde hiervoor twee grote bijeenkomsten. Verder
  speelt in op de veranderende verhoudingen tussen      werd gewerkt aan de bereikbaarheid van de regio via
  gemeente en maatschappelijke partners.                een aantal grote projecten. Binnen het SNN is een dis-
                                                        cussie over de toekomst gestart. De nadruk ligt op het
  De gemeentelijke samenwerking met Aa en Hunze en      toenemend belang van netwerken.
  Tynaarlo is op weg. De praktijk laat zien dat de sa-
  menvoeging van de personeelsadministratie een-        Op het gebied van dienstverlening werken we met ser-
  voudiger is dan van Belastingen. Het inrichten van    vicewaarden om de kwaliteit beter te kunnen bewa-
  processen en systemen is hier nog in gang. De NG4     ken. Voor inwoners die moeite hebben mee te komen
  heeft zich in 2016 gepositioneerd als serieuze part-  in de samenleving hebben we de telefonische bereik-
  ner in samenwerkingsverbanden.                        baarheid verbeterd. Hierdoor krijgen ze sneller de zorg
                                                        en ondersteuning die ze nodig hebben.
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                pagina 64 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 64 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 65 ======================================================================

<pre>Verdeling van lasten en baten
                            Lasten € 5.501 (bedragen * € 1.000)
                                 177
                                                                Bestuur
                                                                Dienstverlening
                                                                Regionale samenwerking
               1.758
                                                 3.566
                            Baten € 1.477 (bedragen * € 1.000)
                                                                3
                   Belastingen
                                                    248
                   Overige inkomsten
                   Doeluitkering
                                                                     1.226
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                             pagina 65 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 65 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 66 ======================================================================

<pre>                                                  1) Bestuur
                                                                   Wat hebben we gedaan
 Wat willen we bereiken?
                                                                   en wat is het resultaat?
 Bestuur
 De actuele ontwikkelingen vragen om een nieuwe stijl    De raad heeft in 2016 een aantal discussieavonden geor-
 van besturen. Als college dragen wij een gezamenlijke   ganiseerd met belanghebbenden en belangstellende in-
 verantwoordelijkheid om te besturen en taken uit te     woners en organisaties uit Assen over onder andere
 voeren. Centraal hierbij staat het uitgangspunt dat we  duurzaamheid, economisch beleid en de Wet maat-
 niet zorgen voor, maar zorgen dat. We betrekken in-     schappelijke ondersteuning (Wmo) en jeugdzorg. Ook de
 woners, ondernemers, organisaties en adviesraden        start van het raadsseizoen stond in het teken van ‘Over-
 actief bij nieuwe ontwikkelingen én bij de uitvoering   heidsparticipatie en de veranderende rol van de raad’. Er
 van bestaand beleid. Hiermee geven we concreet in-      is een werkgroep bestuurlijke vernieuwing gestart
 vulling aan de actieve, bereidwillige samenleving.      waarin raad en ambtelijke organisatie actief zijn. Hierin
                                                         wordt gewerkt aan het vernieuwen van de rol van de
 De raad heeft aangegeven regelmatig de inwoners         raad en worden thema’s gekozen om mee te kunnen ex-
 van Assen te betrekken bij de besluiten die de raad     perimenteren, zoals de Omgevingswet.
 moet nemen.
 Organisatie
 De ambtelijke organisatie moet in staat zijn onze stijl Het onderdeel Organisatie is uitgewerkt in het pro-
 van besturen te faciliteren en te ondersteunen. De or-  gramma Bedrijfsvoering.
 ganisatie zal steeds meer onderdeel worden van een      Verder lezen pagina 73 >>
 netwerk of keten van partners om de gemeentelijke
 taken uit te voeren. Vanuit het uitgangspunt ‘inhoud
 bepaalt vorm’ kunnen wijzigingen in de bestaande or-
 ganisatiestructuur aan de orde zijn.
                                  2) Regionale samenwerking
                                                                   Wat hebben we gedaan
 Wat willen we bereiken?
                                                                   en wat is het resultaat?
 Samenwerking Drentsche Aa
 De bedrijfsvoeringsamenwerking met Aa en Hunze en       De evaluatie van de twee samenvoegingen Personeels-
 Tynaarlo groeit wat ons betreft verder uit tot een      en Salarisadministratie met PSA, in Tynaarlo, en Belas-
 vorm van shared service.                                tingen met Aa en Hunze toonde aan dat de samenwer-
                                                         king PSA op de goede weg is. De eerste financiële voor-
 De samenwerking op het terrein van de drie decentra-    delen zijn behaald, vooral in de ICT-kosten. Dat geldt
 lisaties is nu nog versnipperd. Vooralsnog aanvaarden   ook voor de ICT-kosten van Belastingen. Over de kwali-
 we dit als een gegeven. We gaan onderzoeken hoe we      teit van de Belastingsamenwerking zijn nog geen een-
 deze samenwerking beter kunnen stroomlijnen en          duidige conclusies te trekken. Het inrichten van de
 hoe Assen zich het beste in deze samenwerking kan       nieuwe processen en systemen is nog in volle gang.
 positioneren.                                           Vooralsnog blijft Belastingen een kwetsbare samen-
                                                         werking. De netwerk-samenwerking inkoop groeit vol-
                                                         gens plan door naar een samenvoeging in Assen. Een
                                                         nieuw project dit jaar was de samenwerking tussen de
                                                         projectleiders Omgevingswet. Doel is voorkomen dat
                                                         we drie keer hetzelfde wiel uitvinden.
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                 pagina 66 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 66 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 67 ======================================================================

<pre> Ontwikkeling rijksdiensten
                                                      Begin 2016 is de verhuizing van de vervoersunit van de
                                                      Dienst Vervoer & Ondersteuning van de Dienst Justiti-
                                                      ele Inrichtingendienst naar de kazerne gerealiseerd.
                                                      Er zijn op rijksniveau afspraken gemaakt over de voor-
                                                      waarden voor huisvesting van andere gebruikers in de
                                                      gebouwen van de (voormalige) rechtbanken, teneinde
                                                      de leegstand hier op te lossen. In 2015 heeft dit geresul-
                                                      teerd in het voorgenomen besluit van het Rijksvastgoed-
                                                      bedrijf om zijn noordelijke vestiging hier te huisvesten.
                                                      Hiermee zijn circa 170 arbeidsplaatsen gemoeid.
                                                      In verband met de modernisering van het rijkskantoor-
                                                      pand Mandemaat 3, ten behoeve van het ministerie
                                                      van Economische Zaken, is overeenstemming bereikt
                                                      met de NAM over huisvesting van de medewerkers van
                                                      Economische Zaken gedurende de verbouw.
 Regiovisie Groningen – Assen (RGA)
 De samenwerking binnen het verband van de Regiovi-   Het Basispakket Bereikbaarheid is in uitvoering. De
 sie Groningen-Assen wordt voortgezet. We onder-      start van de uitvoering dan wel de voorbereiding van
 schrijven de nieuwe koers naar een netwerkorganisa-  aantal majeure projecten is in volle gang. Het betreft de
 tie en een klein programmabureau. Daarbij zetten wij Zuidelijke Ringweg Groningen, het Stationsgebied As-
 het Economisch Platform met ondernemers en ken-      sen, de Spoorzone Groningen, en de HOV-as. Daarnaast
 nisinstellingen voort. Wij stellen samen met de stad wordt met het programma Vervolg Beter Benutten in-
 Groningen de economische agenda op voor de regio     gezet op realiseren van structurele gedragsverandering
 en zoeken aansluiting bij de Noordelijke Innovatie   van reizigers, met als doel tien procent reistijdverbete-
 Agenda (NIA).                                        ring van deur tot deur. Minder Hinder Assen maakt hier
                                                      onderdeel van uit. De Aanpak voor de fiets in Regio
 Verkeer                                              Groningen - Assen is vastgesteld.
 In de Regio Groningen - Assen wordt het programma
 Bereikbaarheid onveranderd voortgezet. In het kader  Er zijn in 2016 twee bijeenkomsten van het Economisch
 van het (rijks)programma Beter Benutten-vervolg      Platform georganiseerd, met als thema's Vestigingskli-
 wordt intensief gewerkt aan ITS (intelligente trans- maat van de regio, werken aan ons businessmodel en
 portsystemen).                                       Waardevermeerdering in de regio. Bij de agendering en
                                                      concretisering van de resultaten en acties hebben de
 In het Beter Benutten 2 heeft Assen het project Min- ondernemers het voortouw. Doelstelling van het plat-
 der Hinder Assen/Assen Slim Bereikbaar lopen.        form is het vergroten van het economisch verdienver-
                                                      mogen en het bevorderen van de werkgelegenheid in
                                                      de regio.
                                                      Sinds 2015 is de regeling Regionale Innovatieve Pro-
                                                      jecten geïntroduceerd. Belangrijk onderdeel van de
                                                      beoordeling van de aanvragen is een korte en krach-
                                                      tige pitch van de indiener aan de adviescommissie.
                                                      Deze commissie bestaat uit vijf leden uit verschillende
                                                      sectoren: onderwijs, ondernemerschap, overheid en
                                                      ruimtelijke kwaliteit. In 2016 zijn twee pitchronden
                                                      gehouden, aan 13 projecten is totaal € 1,25 miljoen
                                                      beschikbaar gesteld.
                                                      Begin 2016 is de bedrijventerreinenmonitor gepresen-
                                                      teerd die een beeld geeft van de vraag naar en uitgifte
                                                      van bedrijfskavels in de regio.
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                               pagina 67 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 67 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 68 ======================================================================

<pre> NG4
 De steden Assen, Groningen, Leeuwarden en Emmen        De resultaten van het werk van de EU-projectverwerver
 zijn als NG4 onderdeel van het Samenwerkingsver-       lopen vóór op de planning. De NG4 heeft zich in 2016
 band Noord-Nederland (SNN). De samenwerking bin-       gepositioneerd als serieuze partner in samenwerkings-
 nen de NG4 draagt constructief bij aan gezamenlijke    verbanden. De inzet bestond vooral uit het opzetten
 standpuntbepaling. Onze agenda binnen de NG4 is ge-    van strategische netwerken in Europa. Daarnaast is ac-
 richt op het verstevigen van de samenwerking, inno-    tief deelgenomen aan enkele subsidieaanvragen. Deze
 vatie en strategische positionering richting Europa.   aanvragen zijn nog in behandeling.
 Samenwerkingsverband Noord-Nederland (SNN)
 Binnen de NG4 geven wij er de voorkeur aan om op       In de loop van 2016 is binnen het SNN een discussie
 de huidige voet binnen het SNN door te gaan; de grote  over de toekomst gestart onder de noemer SNN 3.0. De
 stedelijke kernen zijn de economische trekkers van     veranderende rol van de overheid in de samenwerking
 Noord-Nederland en moeten op grond daarvan ook in      met het bedrijfsleven, de kennisinstellingen en maat-
 de toekomst een aparte positie binnen het SNN hou-     schappelijke organisaties vragen ook om een hierop
 den. Dit betekent ook dat de NG4 in de toekomst een    toegerust SNN. Hierbij staat het toenemend belang van
 grotere rol wil gaan spelen als het gaat om het agen-  netwerken centraal. De grote stedelijke kernen (NG4)
 deren van onderwerpen. Als belangrijk onderdeel        trekken gezamenlijk op in deze toekomstdiscussie: zo
 hiervan willen wij vanuit de NG4 de Noordelijke Inno-  zijn ze in de toekomst optimaal gepositioneerd om hun
 vatieagenda verder concretiseren.                      rol inhoud te geven.
 Eems Dollard Regio (EDR)
 We sluiten actiever aan op de Eems Dollard Regio van-  Wij zijn bestuurlijk actief aangesloten bij de Eems Dol-
 wege de kansen in dit gebied met 2,8 miljoen inwo-     lard Regio. Via het INTERREG-project Smart Regions
 ners. Vanuit het Europese INTERREG-project Smart       North zijn contacten gelegd met Bremen en Oldenburg.
 Regio’s North ontwikkelen wij de samenwerking met
 Bremen en Oldenburg verder. Deze samenwerking
 heeft tot doel om voor het bedrijfsleven en kennisin-
 stellingen projecten te ontwikkelen die tot nieuwe be-
 drijvigheid gaan leiden.
 Internationale samenwerking
 Wij werken samen met Poznan binnen de kaders van       Hoewel we met Poznan en Oldenburg geen Europees
 de Samenwerkingsovereenkomst Assen - Poznan            Project hebben kunnen opzetten in 2016, hebben wij
 2015 - 2019. Die heeft als doel om concrete activitei- onze beide partners wel met elkaar in contact gebracht.
 ten te ondersteunen, zodat wordt bijgedragen aan de    De burgemeester van Oldenburg heeft Assen bezocht
 ontwikkeling van de steden en de verbetering van le-   om ideeën uit te wisselen over mobiliteit, veiligheid,
 venskwaliteit.                                         evenementen en gezondheidszorg.
                                                        In 2016 was het 60 jaar geleden dat in Poznan Poolse
                                                        arbeiders in opstand kwamen tegen het communisti-
                                                        sche regime. De aanwezigheid van een vertegenwoor-
                                                        diging van ons gemeentebestuur bij deze herdenking
                                                        werd bijzonder op prijs gesteld. Er zijn twee inhoude-
                                                        lijke bezoeken geweest in Poznan en Assen. In Poznan
                                                        is gesproken over healthy aging en huisvestigingsbe-
                                                        leid. In Assen is gesproken over veiligheid en evene-
                                                        menten. Dit is in 2016 verder uitgewerkt tot nieuwe uit-
                                                        wisselingsprogramma’s.
                                                        In 2016 hebben wij in januari een werkbezoek gebracht
                                                        aan Nottingham. Bij de politie hebben wij uitleg gekre-
                                                        gen over de positieve effecten van het gebruik van bo-
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                pagina 68 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 68 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 69 ======================================================================

<pre>                                                       dycamera’s door politieagenten. Wij hebben de stu-
                                                       dent van Nottingham Trent University gevraagd om
                                                       hier verder onderzoek naar te doen. In 2016 hebben wij
                                                       samen met de politie een project opgesteld, waarbij wij
                                                       de politie van Assen uitgerust hebben met tien bodyca-
                                                       mera’s.
 Groningen Airport Eelde (GAE)
 We bouwen onze positie af als aandeelhouder van       In 2016 is de strategische verkenning naar de toekomst
 Groningen Airport Eelde. We investeren niet extra in  van GAE afgerond en hebben alle aandeelhouders een
 de luchthaven, maar bieden wel ondersteuning via de   besluit genomen over het toekomstperspectief van de
 regio Groningen – Assen.                              luchthaven. De gemeente Assen heeft als aandeelhou-
                                                       der, onder de voorwaarde van bijdragen van derden,
                                                       besloten dat er geïnvesteerd moet worden in de lucht-
                                                       haven om deze te ontwikkelen als toegangspoort van
                                                       het Noorden. Tevens is besloten dat het streven om de
                                                       positie als aandeelhouder af te bouwen concreet moet
                                                       worden omgezet in een voorstel om de aandelen over
                                                       te dragen.
                                         3) Dienstverlening
                                                                 Wat hebben we gedaan
 Wat willen we bereiken?
                                                                 en wat is het resultaat?
 Dienstverlening
 We blijven inzetten op de verdere verbetering van di- Wij zijn druk bezig om onze digitale dienstverlening
 gitale dienstverlening. Inwoners, ondernemers en      steeds verder te ontwikkelen. In 2016 zijn hiervoor be-
 maatschappelijke organisaties mogen rekenen op één    langrijke stappen gezet: de zelfbediening is gegroeid en
 toegang en één aanspreekpunt. Waar mogelijk schaf-    de basis is gelegd om uit te breiden.
 fen we bestaande regels af of vereenvoudigen we ze.
 Door de drie decentralisaties moeten we ook nieuwe    De primaire telefonische dienstverlening voor de Wet
 regels maken. Uitgangspunt is dat ‘niet zorgen voor,  maatschappelijke ondersteuning (Wmo) en Jeugdzorg
 maar zorgen dat’ in deze regels doorklinkt.           is geïntegreerd in het KCC van de gemeente Assen. Dit
                                                       levert een belangrijke bijdrage aan het uitgangspunt in
                                                       maximaal twee stappen op de juiste plaats. Het preven-
                                                       tiegedeelte voor de Jeugdzorg is grotendeels geïnte-
                                                       greerd in de buurtteams.
                                                       De eerste stappen zijn gezet om de buurteams een re-
                                                       gisserende rol te geven bij casussen met multi proble-
                                                       matiek.
                                                       Er zijn voorbereidingen getroffen om een gedeelte van
                                                       de meldingen Wet maatschappelijke ondersteuning
                                                       (Wmo) in 2017 in samenwerking met de buurtteams uit
                                                       te voeren.
                                                       Voor alle dienstverlening aan de balies is het sinds 15
                                                       september 2016 alleen nog mogelijk te betalen per pin.
                                                       Uitzondering daarop geldt voor klanten die om wat voor
                                                       reden dan ook geen pinpas hebben. Zij kunnen op dins-
                                                       dagmiddag nog cash betalen.
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                               pagina 69 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 69 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 70 ======================================================================

<pre>                                                        De servicewaarden voor de gemeentelijke dienstverle-
                                                        ning zijn geïmplementeerd in onze organisatie en we zijn
                                                        gestart met een meting. Onze telefonische dienstverle-
                                                        ning wordt gemiddeld met ruim een acht gewaardeerd.
                                                        De website wordt gemiddeld met ruim een vijf gewaar-
                                                        deerd. Er wordt gewerkt aan het verbeteren van de vind-
                                                        baarheid van informatie op de website. Daarvoor is on-
                                                        der andere het aantal pagina’s op de website drastisch
                                                        verminderd. Overigens wordt duidelijk uit de toelichting
                                                        op de cijfers dat de waardering van de website niet altijd
                                                        te maken heeft met de website zelf, maar met de be-
                                                        leidskeuzes waar de klant het niet mee eens is.
 Informatiebeheer/Basisregistraties
 We maken een laatste kwaliteitsslag waardoor onze      De basis van de wettelijke, geografische basisregistra-
 basis op orde is en geven uitvoering aan het Nationaal ties is op orde en wordt inmiddels ontsloten via de web-
 Uitvoeringen Programma om de elektronische over-       site met een groeiend aantal kaartlagen, zoals kadas-
 heid mogelijk te maken (dit betreft de volgende geo-   trale objecten, gemeentelijke eigendommen, wandel-
 grafische informatievoorziening en basisregistraties:  routes, en rioleringsinformatie. De Geografische infor-
 Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG), Wet       matie systemen (GIS) hebben een definitieve plek ge-
 waardering Onroerende Zaken (WOZ), Wet Informa-        kregen in de gemeentelijke informatie architectuur. Na
 tie-uitwisseling Ondergrondse Netwerken (WION) en      vier jaar opbouwen is de Basisregistratie Grootschalige
 de Basisregistratie Grootschalige Topografie (BGT).    Topografie (BGT) ‘kaart’ klaar en zijn we aangesloten op
                                                        de landelijke voorziening.
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                 pagina 70 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 70 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 71 ======================================================================

<pre>                                                  Financiële tabel
 Samen werken aan Assen                                                                          (bedragen * € 1.000)
 Beleidsthema                                                 Primaire     Begroting      Realisatie            Saldo
                                                             begroting   na wijziging
 lasten
    Bestuur                                                      2.799         2.799          3.566              -767
    Regionale samenwerking                                         129           129            177               -48
    Dienstverlening                                              2.065         2.478          1.758               721
 Totaal lasten                                                   4.994         5.407          5.501               -94
 baten
    Bestuur                                                          0              0           240               240
    Regionale samenwerking                                           0              0              0                0
    Dienstverlening                                              1.042         1.042          1.237               196
 Totaal baten                                                    1.042         1.042          1.477               436
 Totaal saldo van baten en lasten                               -3.952        -4.365         -4.024               341
 mutaties in reserves
    storting reserves                                                0              0              0                0
    beschikking reserves                                             0              0              0                0
 totaal mutaties in reserves                                         0              0              0                0
 Resultaat                                                      -3.952        -4.365         -4.024               341
 Analyse van afwijkingen ten opzichte van de Begroting                                             (bedragen € 1.000)
                                                                                Prognose             Resultaat
 Onderwerp                                                                                V/N                     V/N
                                                                             Najaarsnota          Jaarrekening
 Lasten raad en college (incl. APPA-voorziening)                                       70 V               -455    N
 Kosten en leges burgerzaken                                                          200 V                438    V
 Investeringen basisregistraties                                                      100 V                162    V
 Accountantskosten jaarrekening 2015                                                  -75 N                -85    N
 Overige afwijkingen                                                                   95 V                127    V
 Voorstel budgetoverheveling:
 - Rijksmiddelen landelijke agenda digitale overheid 2020                             140 V                154    V
 Totaal afwijkingen ten opzichte van de begroting Samen werken aan Assen              530 V                341    V
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                     pagina 71 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 71 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 72 ======================================================================

<pre>  programma 6
  Bedrijfsvoering
  Programmasamenvatting
  Op het gebied van overheidsparticipatie zijn er in     In een snel veranderende samenleving is het belangrijk
  2016 stappen gezet. Op verschillende manieren be-      dat de kennis en vaardigheden van onze medewerkers
  trokken we inwoners en belanghebbenden bij plan-       mee ontwikkelen. Daarom hebben we extra ruimte ge-
  nen en ontwikkelingen en wij sloten zo goed mogelijk   creëerd voor medewerkers om opleidingen te volgen.
  aan bij initiatieven uit de samenleving. Met de trai-  Medewerkers hebben aangegeven een behoorlijke
  ning Werken met Netwerken ondersteunden we me-         psychosociale belasting te ervaren. Hiervoor hebben
  dewerkers en maatschappelijk organisaties om ver-      we een plan van aanpak opgesteld.
  der invulling te geven aan overheidsparticipatie.
                                                         Voor verschillende onderdelen van de organisatie heb-
  Integriteit en informatiebeveiliging hebben veel aan-  ben we veranderingen doorgevoerd in de verhouding
  dacht gekregen. De introductie van zaakgericht wer-    tussen vast en flexibel personeel. Met het oog op con-
  ken is voorbereid. Verder zijn we gestart met het ver- tinuïteit hebben we ervoor gekozen meer medewer-
  beterplan financieel beheer. Hiermee speelden we in    kers in vaste dienst aan te nemen.
  op de opmerkingen die de accountant heeft gemaakt
  over de jaarrekening 2015 en de wens om beter te
  kunnen sturen op financiële processen.
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                pagina 72 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 72 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 73 ======================================================================

<pre>                                                                    Wat hebben we gedaan
 Wat willen we bereiken?
                                                                    en wat is het resultaat?
 Samenwerking
 Niet 'zorgen voor' maar 'zorgen dat'. Dat is wat ons be- In het kader van overheidsparticipatie is er in 2016 ge-
 treft de nieuwe rol van de gemeente. Het gaat om ruimte  start met de training ’Werken met Netwerken’. In ge-
 geven, meedoen en waar nodig ondersteunen. Deze col-     mengde groepen werd aan nieuwe vormen van samen-
 legeperiode gaan we vorm geven aan dit nieuwe samen-     werken en veranderende rollen gewerkt. Ook werd aan
 spel tussen gemeente en Asser samenleving.               de hand van casussen invulling gegeven aan de veran-
                                                          derende rol van de lokale overheid.
 Dit vraagt om een andere houding van inwoners en
 het lokale bestuur. Er is ruimte om te experimenteren    De pilots Overheidsparticipatie zijn eind 2016 geëvalu-
 en te leren. We gaan op zoek naar nieuwe financiële      eerd en gaven input voor vervolgstappen. Met name de
 arrangementen met publiek en privaat geld. We ge-        pilot ’Ruimte geven in maatschappelijk vastgoed’ is een
 ven ruimte aan de dynamiek van de Asser samenle-         goed voorbeeld van veranderende verhoudingen en tot
 ving en sluiten hierop aan door heldere kaders te stel-  welk resultaat dat kan leiden. In het voormalig provin-
 len en waar nodig knopen door te hakken. We zetten       ciaal bibliotheekpand aan de Brunelstraat zijn inmid-
 in op de maatschappelijke opgaven die kunnen reke-       dels 22 maatschappelijke ondernemingen gehuisvest
 nen op een stevig draagvlak in de Asser samenleving.     die door hun samenwerking meer betekenen voor de
                                                          stad en haar inwoners dan separaat.
 We werken op meerdere gebieden samen met onze
 buurgemeenten om kennis te delen, kwetsbaarheid te       Andere voorbeelden van overheidsparticipatie en in-
 verminderen, kosten te besparen en/of de kwaliteit       tensieve samenwerking met anderen zijn het traject
 van de dienstverlening te verbeteren.                    voor de verdere ontwikkeling van de binnenstad, ‘mijn
                                                          buurt Assen’, de toeristische recreatieve zone (TRZ) en
                                                          het duurzaamheidscentrum.
                                                          Met onze buurgemeenten is in Samenwerking Drent-
                                                          sche Aa (SDA)-verband op meerdere gebieden samen-
                                                          gewerkt, zie ook het programma Samen werken aan As-
                                                          sen >>.
 Ambtelijke organisatie
 De ambtelijke organisatie bestaat uit professionals die  De ambtelijke organisatie heeft zich doorontwikkeld.
 met veel inzet en loyaliteit uitvoering geven aan onze   Pilots overheidsparticipatie maakten duidelijk wat het
 beleidsvoornemens. Wij hebben er dan ook vertrou-        werken in netwerken betekent. Bij het organiseren van
 wen in, dat zij in staat zijn onze stijl van besturen te het werk stond de opgave centraal. Er is op diverse ma-
 faciliteren en te ondersteunen. Dit vraagt om het an-    nieren aandacht besteed aan de flexibilisering van de
 ders organiseren van het ambtelijke werk en een an-      organisatie. Enerzijds door een start te maken om me-
 dere opstelling van de ambtelijke organisatie ten op-    dewerkers breder inzetbaar te maken. Anderzijds is ge-
 zichte van de buitenwereld. De organisatie zal steeds    keken naar de omvang van de flexibele schil in de orga-
 meer onderdeel worden van een netwerk of keten           nisatie. De verhouding tussen vast en flexibel personeel
 van partners om de gemeentelijke taken uit te kunnen     bleek niet overal in de organisatie in balans. De oorzaak
 voeren. Hierbij staan de klant, de klantvraag en het     hiervan is dat er de afgelopen jaren geen nieuwe me-
 toevoegen van waarde voor de klant centraal.             dewerkers meer vast in dienst gekomen zijn, in verband
                                                          met de bezuinigingsopgaven. Er is een start gemaakt
 De toenemende digitalisering, de extra gemeentelijke     om hier per team, met meer nuance naar te kijken. Op
 taken (decentralisaties), de strakker wordende wet-      sommige plekken (denk hierbij aan seizoenswerk en
 en regelgeving met bijpassend sanctiebeleid maken        projectwerk) is een flexibele schil met medewerkers
 het noodzakelijk om de informatieveiligheid verder te    nodig. Indien het werk echter structureel van aard is,
 verbeteren en te borgen (zie ook Rekenkamercom-          de continuïteit van de dienstverlening belangrijk is en
 missie (RKC)-rapport informatiebeveiliging). Informa-    er daarnaast nog de nodige flexibiliteit binnen het team
 tiebeveiliging is een kwestie van balans blijven zoe-    bestaat, worden medewerkers weer vast aangenomen.
 ken, telkens risico’s afwegen en daarbij bewust keuzes
 maken. Wetende dat 100% veiligheid niet haalbaar is.
 We willen ervoor zorgen dat onze ‘boekhouding’ zo
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                   pagina 73 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 73 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 74 ======================================================================

<pre> ingericht wordt dat deze goed aansluit op de wette-    Integriteit en Informatiebeveiliging
 lijke richtlijnen van het Besluit begroting en verant- Integriteit is, evenals Informatiebeveiliging, een onder-
 woording provincies en gemeenten (BBV). We willen      werp dat levend gehouden moet worden en structureel
 hiermee tevens de sturing verbeteren.                  onder de aandacht moet blijven van medewerkers én
                                                        management. Daarom is er eens per maand op intranet
 We gaan zaakgericht werken in 2017 breed imple-
                                                        en de dOOrkijk (informatiebijeenkomst voor alle mede-
 menteren. Dit zorgt voor een transparante werkwijze
                                                        werkers) aandacht besteed aan een onderwerp dat
 waar zowel de organisatie in brede zin van profiteert
                                                        raakvlakken heeft met het begrip integriteit en/of in-
 als de klant voordeel uit kan halen.
                                                        formatiebeveiliging.
                                                        Medewerkers werden opgeroepen niet gemelde ne-
                                                        venfuncties alsnog te melden. In totaal hebben 84 me-
                                                        dewerkers nevenfuncties gemeld.
                                                        In iedere organisatie doen zich integriteitsrisico’s voor,
                                                        die kunnen leiden tot integriteitsinbreuken. Wanneer
                                                        een functie één of meerdere van dein de onderstaande
                                                        afbeelding genoemde factoren bezit, kan deze functie
                                                        gezien worden als kwetsbaar. We hebben geïnventari-
                                                        seerd welke functies als ‘kwetsbaar’ worden be-
                                                        schouwd.
                                                                                   Innen
                                                                                                  Uit-
                                                                     Infor-
                                                                                                 beste
                                                                     matie
                                                                                                  den
                                                               Vast-                                     Uit-
                                                               goed              Kwetsbare              keren
                                                                                  factoren
                                                                 Goe-                                  Ver-
                                                                 deren                                lenen
                                                                                           Hand-
                                                                            Geld
                                                                                           haven
                                                        Er is een onderzoeksprotocol ontwikkeld, dat toeziet op
                                                        een eenduidige en zorgvuldige werkwijze bij inko-
                                                        mende interne meldingen van een integriteitsschen-
                                                        ding en het doen van onderzoek daarnaar.
                                                        In 2016 hebben geen (meldingen van) integriteit-
                                                        schendingen plaatsgevonden. Er zijn wel vier discipli-
                                                        naire maatregelen opgelegd. (Een disciplinaire maatre-
                                                        gel kan ook om andere redenen dan een integriteits-
                                                        schending worden opgelegd.)
                                                        Mede naar aanleiding van het Rekenkamercommissie
                                                        (RKC)-rapport Informatiebeveiliging heeft een groot
                                                        deel van de medewerkers (middels e-learning) de trai-
                                                        ning informatieveiligheid gevolgd. Ook is, in Samenwer-
                                                        king Drentsche Aa (SDA)-verband, een functionaris ge-
                                                        gevensbescherming aangesteld en is er een procedure
                                                        meldplicht datalekken opgesteld.
                                                        De technische aanpassingen die voortvloeiden uit het
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                        pagina 74 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 74 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 75 ======================================================================

<pre>                                Rekenkamercommissie(RKC)-rapport Informatiebevei-
                                liging zijn grotendeels uitgevoerd. Er is extra software
                                aangeschaft om de beveiliging van de werkplekken te
                                verbeteren en er is extra personele capaciteit aange-
                                trokken om de Informatiebeveiliging op orde te hou-
                                den. In september is een vervolgmeting uitgevoerd.
                                Hieruit bleek dat de informatiebeveiliging verbeterd
                                was. Het is ook duidelijk dat dit onderwerp structureel
                                aandacht blijft vragen.
                                Verbeterplan financieel beheer
                                We hebben een aanpak opgesteld om het financieel be-
                                heer door de gehele organisatie op duurzame wijze te
                                verbeteren. Werkgroepen, met direct bij de processen
                                betrokken medewerkers, analyseren wat er nodig is om
                                het financieel beheer op orde te krijgen, en gaan daar
                                in 2017 mee aan de slag. Verder is er externe expertise
                                ingeschakeld om de benodigde interne controles uit te
                                voeren en te verbeteren. We hebben meer expliciet
                                controles uitgevoerd op het voldoen aan de richtlijnen
                                in het Besluit begroting en verantwoording provincies
                                en gemeenten (BBV). Tot slot zijn de nota reserves en
                                voorzieningen en de nota activabeleid geactualiseerd.
                                Onderzoek Psychosociale arbeidsbelasting (PSA)
                                Begin 2016 zijn de uitkomsten van een onderzoek naar
                                werkomstandigheden bekend geworden. Daaruit bleek
                                dat in organisatie sprake is van een mate van werkdruk
                                die aanleiding gaf om een verdiepingsonderzoek te
                                starten. Er is een onderzoek uitgevoerd naar de psycho-
                                sociale arbeidsbelasting.
                                Het doel van het onderzoek was de ervaren werkdruk,
                                ongewenste omgangsvormen en spanningsklachten in
                                kaart te brengen. Eind september zijn de resultaten van
                                het onderzoek opgeleverd. De resultaten van het on-
                                derzoek lieten zien dat de werkbeleving en de psycho-
                                sociale arbeidsbelasting punten van aandacht zijn bij de
                                gemeente Assen.
                                Medewerkers ervaren onder andere werkdruk en emo-
                                tionele belasting van het werk. De werkzaamheden
                                worden steeds complexer en veranderingen volgen el-
                                kaar steeds sneller op. De werkomgeving heeft geen
                                positieve invloed op de concentratie van een deel van
                                de medewerkers. Ook de samenwerking vraagt de no-
                                dige aandacht. Zo’n kwart van de medewerkers heeft
                                wel eens te maken gehad met (verbale) agressie.
                                Om deze punten het hoofd te bieden is er een plan voor
                                een vervolgaanpak opgesteld. Er wordt ingezet op het
                                verbeteren van de werkomgeving (de ‘bricks, bytes and
                                behaviour’), het samenwerken en het omgaan met
                                agressie.
                                Opleidingsplannen
                                We hebben opleidingsplannen gemaakt en uitgevoerd,
                                die uitgaan van de centrale (gemeentebrede) oplei-
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                        pagina 75 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 75 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 76 ======================================================================

<pre>                                                        dingsbehoefte, de vakinhoudelijke (soms wettelijk ver-
                                                        plichte) opleidingsbehoefte en de persoonlijke oplei-
                                                        dingsbehoefte van de medewerkers.
                                                        Elke afdeling heeft een opleidingsplan gemaakt met
                                                        een diversiteit aan opleidingsverzoeken. Naast het in-
                                                        vesteren in vakkennis en wettelijke bijscholing, lieten
                                                        de plannen zien dat er steeds meer wordt ingezet op
                                                        houding- en gedragsaspecten van medewerkers. De
                                                        opleidingsverzoeken variëren van korte trainingen en
                                                        cursussen tot volledige opleidingen. De medewerkers
                                                        geven bij diverse verzoeken aan meer van collega’s te
                                                        willen leren of via netwerken de benodigde kennis te
                                                        vinden. De teams hebben ook geïnvesteerd in teamont-
                                                        wikkeling.
                                                        We hebben de lijn gehanteerd van het zoveel mogelijk
                                                        toekennen van de opleidingsverzoeken en kunnen te-
                                                        rugkijken op een realisatie van het grootste deel van
                                                        alle opleidingsplannen. Dit was fors meer dan in 2015
                                                        en daar zijn we tevreden over.
                                                        Zaakgericht werken
                                                        We hebben voorbereidingen getroffen om in 2017
                                                        zaakgericht werken te implementeren. De projectorga-
                                                        nisatie en de communicatie richting medewerkers zijn
                                                        gestart. Het opleidingsplan zaakgericht werken voor
                                                        medewerkers is in de steigers gezet en daarmee lag al-
                                                        les op schema om in april 2017 ‘live’ te gaan met zaak-
                                                        gericht werken.
 Bezuinigingen
 De oorspronkelijke bezuiniging op de bedrijfsvoering   De geplande bezuiniging voor 2016 op de bedrijfsvoe-
 ad € 3 miljoen is bijgesteld. Tussentijdse beoordeling ring ad € 0,4 miljoen is gerealiseerd. Deze is ingevuld
 heeft op onderdelen geresulteerd in het schrappen      door onder andere het efficiënter organiseren van on-
 van bezuinigingen. Nu geldt een bezuiniging die op-    dersteunende taken (management en personeelsza-
 loopt tot 2,6 miljoen in 2018.                         ken), minder print- en drukwerk, het schrappen van ge-
                                                        plande vervangingsinvesteringen en een besparing op
                                                        abonnementen en advertentiekosten.
                                                        Van Werk naar Werk trajecten
                                                        Het is wederom gelukt twaalf boventallige medewer-
                                                        kers naar ander werk te begeleiden of afspraken te ma-
                                                        ken over vertrek in verband met de start van een eigen
                                                        bedrijf of vroegpensioen. Wij zijn er tot nu toe in ge-
                                                        slaagd medewerkers ruim binnen de termijn van twee
                                                        jaar uit Van Werk naar Werk te krijgen en ontslag te
                                                        vermijden. Bovendien lukt het om gedurende de bo-
                                                        ventalligheid een groot aantal medewerkers extern te
                                                        detacheren of intern werkzaamheden te laten verrich-
                                                        ten met tijdelijke klussen. Een en ander vertaalde zich
                                                        in een financieel gunstig perspectief. Volgens de laatste
                                                        prognose is het frictiebudget toereikend om de financi-
                                                        ele consequenties op te vangen. Eind 2016 waren er
                                                        nog twaalf boventallige medewerkers.
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                 pagina 76 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 76 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 77 ======================================================================

<pre>                                                   Financiële tabel
 Bedrijfsvoering                                                                                       (bedragen * € 1.000)
 Beleidsthema                                                       Primaire   Begroting        Realisatie              Saldo
                                                                   begroting na wijziging
 lasten
    Bedrijfsvoering                                                   49.681      52.872           50.817               2.055
 Totaal lasten                                                        49.681      52.872           50.817               2.055
 baten
    Bedrijfsvoering                                                    9.346       9.248            7.237              -2.011
 Totaal baten                                                          9.346       9.248            7.237              -2.011
 Totaal saldo van baten en lasten                                    -40.335     -43.624          -43.580                  44
 mutaties in reserves
    storting reserves                                                      0            0                0                  0
    beschikking reserves                                                   0            0             223                 223
 totaal mutaties in reserves                                               0            0             223                 223
 Resultaat                                                           -40.335     -43.624          -43.356                 268
 Analyse van afwijkingen ten opzichte van de Begroting                                                    (bedragen € 1.000)
                                                                                      Prognose               Resultaat
 Onderwerp                                                                                      V/N                       V/N
                                                                                   Najaarsnota           Jaarrekening
 Personeelskosten                                                                           412  V                106     V
 Kapitaallasten (ICT, materieel en kantoorinventaris)                                       770  V                741     V
 Diverse beheerskosten en inkomsten                                                         580  V                338     V
 Onderhoudskosten materieel                                                                -220  N               -224     N
 Projectdekking                                                                          -1.165  N             -1.227     N
 ICT-kosten                                                                                -260  N                 -45    N
 Voorziening IKB (geen resultaateffect, zie alg.financieel beleid)                            0                   560     V
 Voorziening werktijdenregeling                                                               0                  -325     N
 Frictievoorziening boventallig personeel                                                     0                  -339     N
 Voorstel budgetoverheveling:
 - Invoering Zaakgericht Werken                                                             380  V                391     V
 - Overbrenging milieu- en bouwarchief                                                      140  V                140     V
 - Opleidingsbudget                                                                         175  V                152     V
 Totaal afwijkingen ten opzichte van de begroting Bedrijfsvoering                           812  V                268     V
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                           pagina 77 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 77 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 78 ======================================================================

<pre>  programma 7
  Vastgoed en grondbedrijf
  Programmasamenvatting
  In 2016 is een aantal gebouwen opgeleverd, onder    De gronduitgifte van woningbouwkavels sluit goed aan
  andere Sporthal Olympus, de Wielerbaan, Dr. Nassau  bij onze aanname uit de begroting, onze uitgifte van be-
  College locatie Quintus en multifunctionele accom-  drijventerreinen loopt daarentegen daarop achter. De
  modatie (MFA) Assen Oost. Ook is er een tweetal ge- uitgifteprognose voor het grondbedrijf is geactuali-
  bouwen verkocht.                                    seerd op basis van de Strategie Nota Ruimte 2016. In
                                                      2016 heeft het college het gemeentelijk grondbedrijf
  Met het vaststellen van het document Vastgoed met   weer Besluit begroting en verantwoording provincies
  rendement is de wijze waarop de gemeente omgaat     en gemeenten (BBV)-proof en Vennootschapsbelas-
  met haar vastgoed transparanter geworden.           ting-proof gemaakt.
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                             pagina 78 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 78 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 79 ======================================================================

<pre>Verdeling van lasten en baten
                              Lasten € 40.133  (bedragen * € 1.000)
                         5.171                                    Vastgoed
                                                                  Grondbedrijf
                                        34.962
                            Baten € 21.605 (bedragen * € 1.000)
                                                          700
    Huren en pachten                           3.060
    Reserves en voorzieningen
    Grondexploitatie en projecten
    Overige inkomsten                    3.549
                                                                            14.296
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                 pagina 79 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 79 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 80 ======================================================================

<pre>                                                 1) Vastgoed
                                                                  Wat hebben we gedaan
 Wat willen we bereiken?
                                                                  en wat is het resultaat?
 De gemeente Assen bezit relatief veel vastgoed: circa  In 2016 zijn twee panden verkocht: namelijk Brink 40
 180 panden met een verzekerde waarde van € 398         en Wethouder Bergerweg 26. De verzekerde waarde is
 miljoen. Wij zetten in op het verkleinen van de vast-  hiermee met ongeveer € 1,2 miljoen afgenomen. Naast
 goedportefeuille.                                      bovengenoemde geëffectueerde verkopen is er een
                                                        overeenkomst gesloten voor herontwikkeling van het
 In de nota Minderen met maat is een bezuiniging van    gebied Mercuriustheater.
 € 630.000 opgenomen die we willen realiseren in het
 maatschappelijk vastgoed.                              De bezuiniging van € 630.000 in de nota Minderen met
                                                        maat, die al verwerkt was in de begroting, is voor 2016
 We werken aan een efficiënter, multifunctioneler ge-   gerealiseerd.
 bruik en een rendabeler exploitatie van het vastgoed.
                                                        In 2016 is ook een aantal nieuwe complexen opgele-
 De Kadernota vastgoed vervangen we door Spelregels     verd: multifunctionele accommodatie (MFA) Assen
 maatschappelijk vastgoed. Dit moet bijdragen aan       Oost, De Wielerbaan, De Parel, Dr. Nassau College loca-
 een professioneel transparant vastgoedbeheer.          tie Quintus en de daarbij gelegen Sporthal Olympus.
                                                        Naast nieuwe complexen is eind 2016 de verbouw van
                                                        het stadhuis voor het Werkplein Drentsche Aa (WPDA)
                                                        vrijwel geheel afgerond. Bij het onderdeel Sport en
                                                        Ontspanning zijn de verbouwingen voor korfbalvereni-
                                                        ging AVO, voetbalvereniging LEO en voetbalvereniging
                                                        LTC bijna afgerond.
                                                        De verzekerde waarde van het gemeentelijk vastgoed
                                                        bedraagt op dit moment € 390 miljoen. Hierin zijn ook
                                                        de correcties meegenomen die bij het opstellen van de
                                                        programmabegroting 2016 nog niet bekend waren.
                                                        De notitie Vastgoed met rendement is door het college
                                                        vastgesteld en ter kennisgeving aan de raad verzonden,
                                                        hierin zijn spelregels opgenomen over hoe wij met ons
                                                        vastgoed omgaan.
                                             2) Grondbedrijf
                                                                  Wat hebben we gedaan
 Wat willen we bereiken?
                                                                  en wat is het resultaat?
 Met het grondbedrijf worden gebiedsontwikkelingen      In 2016 hebben we 20 bouwkavels verkocht in
 voor woningbouw en bedrijventerreinen gefinancierd     Roegoorn, 7 stuks in Kloosterbos en 27 in de buitenring
 en daarmee mogelijk gemaakt. In het grondbedrijf zijn  van Kloosterveste. Daarnaast zijn alle kavels aan de
 de strategische aankopen ondergebracht die zijn aan-   Witterstraat en Hoekbree in reservering of in optie.
 gekocht voor (aanstaande) gebiedsontwikkelingen.       Ook de lopende bouwplannen in de Buitenring Kloos-
 Het gemeentelijk grondbeleid is niet leidend, maar     terveste verlopen voorspoedig. Kortom de realisatie
 een middel om ruimtelijke opgaven te realiseren. Dit   van onze kavelverkopen sluit goed aan bij de aangehou-
 programma heeft een directe relatie met de pro-        den prognose van 66 stuks in de begroting 2016.
 gramma’s Wonen in Assen en Werken in Assen.
                                                        In 2016 hebben we een bedrijfskavel in Scheepersmaat en
 Door de huidige economische omstandigheden en          één in Messchenveld verkocht. De gezamenlijke opper-
 veranderende groeiprognoses zijn met het aantreden     vlakte bedroeg 0,4 hectare. In de begroting 2016 werd nog
                                                        uitgegaan van een kaveluitgifte van 2,2 hectare.
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                  pagina 80 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 80 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 81 ======================================================================

<pre> van ons college (begroting 2015) een aantal versobe- We hebben extern onderzoek laten uitvoeren naar de
 ringen, optimaliseringen en verschuivingen doorge-   toekomstige vraag naar wonen en werken in Assen. De
 voerd binnen de grondexploitaties uit het grondbe-   vraag naar nieuwe woningen komt goed overeen met
 drijf.                                               de door ons aangehouden programmering. Uit het on-
                                                      derzoek bleek echter wel een structureel lagere vraag
 ‘Niet zorgen voor, maar zorgen dat’ betekent ruimte  naar bedrijventerreinen. In plaats van gemiddeld drie
 geven en zo nodig ondersteunen. Wanneer inwoners     hectare dienen we rekening te houden met slechts
 en ondernemers het initiatief nemen tot gebiedsont-  twee hectare uitgifte per jaar. In de Strategie Nota
 wikkeling, kan de gemeente faciliteren en hoeven we  Ruimte 2016 zijn hiervan de effecten op onze gebieds-
 niet zelf te ontwikkelen en realiseren.              ontwikkelingen in beeld gebracht en waar nodig keuzes
                                                      gemaakt. De begroting van het gemeentelijk grondbe-
                                                      drijf is op deze strategie nota aangepast.
                                                      We zijn terughoudend geweest bij het verhogen van
                                                      grondprijzen en voorzichtig met het inboeken van de
                                                      opbrengsten ervan. De uitgifteprijzen in onze grond-
                                                      prijzenbrief hebben we in 2016 niet verhoogd. We
                                                      hebben tevens besloten om de pionierskorting bij uit-
                                                      gifte van woonwerkkavels van het gebied Groene Dijk
                                                      te verlengen.
                                                      In maart 2016 heeft de commissie Besluit begroting en
                                                      verantwoording provincies en gemeenten (BBV)
                                                      nieuwe richtlijnen voor grondexploitaties openbaar ge-
                                                      maakt. Belangrijke is de richtlijn voor een maximale
                                                      looptijd van tien jaar, een verplichte objectief vast te
                                                      stellen rekenrente en het afschaffen van de catego-
                                                      rie ’Niet in exploitatie gebrachte gebieden’. Naast de
                                                      wijziging van het BBV heeft het grondbedrijf afgelopen
                                                      jaar ook te maken gehad met de invoering van de ven-
                                                      nootschapsbelasting. Uit onderzoek blijkt dat het
                                                      grondbedrijf voorlopig niet door de ondernemerspoort
                                                      gaat en daarmee geen vennootschapsbelasting is ver-
                                                      schuldigd. Onze opstelling wordt bevestigd door een
                                                      second opinion. Op de nieuwe wetgeving hebben wij
                                                      reeds geanticipeerd in de begroting 2017. Het gemeen-
                                                      telijke grondbedrijf is daarmee Besluit begroting en
                                                      verantwoording provincies en gemeenten (BBV)-proof
                                                      en Vennootschapsbelasting (Vpb)-proof!
                                                      Op advies van de accountant worden de parameters
                                                      (bijvoorbeeld het percentage onvoorzien) in alle grond-
                                                      exploitaties gelijkwaardig gehanteerd. Daarnaast heb-
                                                      ben we op advies van de accountant drie binnenstede-
                                                      lijke locaties extern laten taxeren, aangezien hier een
                                                      objectieve Woz-taxatie ontbreekt. De afwijkingen als
                                                      gevolg van deze hertaxatie zijn niet noemenswaardig
                                                      en reeds verwerkt in de voorliggende jaarrekening.
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                              pagina 81 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 81 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 82 ======================================================================

<pre>                                                Financiële tabel
 Vastgoed en Grondbedrijf                                                                           (bedragen * € 1.000)
 Beleidsthema                                                      Primaire   Begroting      Realisatie            Saldo
                                                                  begroting na wijziging
 lasten
    Vastgoed                                                         32.851      33.836         34.040              -205
    Grondbedrijf                                                      3.971       3.971          1.859             2.112
 Totaal lasten                                                       36.822      37.807         35.899             1.908
 baten
    Vastgoed                                                         13.956      14.637         15.117               480
    Grondbedrijf                                                      4.098       4.098          3.060            -1.038
 Totaal baten                                                        18.054      18.735         18.177              -558
 Totaal saldo van baten en lasten                                   -18.768     -19.072        -17.723             1.349
 mutaties in reserves
    storting reserves                                                   126         801          4.234            -3.432
    beschikking reserves                                                591       1.691          3.428             1.737
 totaal mutaties in reserves                                            465         890           -805            -1.695
 Resultaat                                                          -18.303     -18.182        -18.528              -346
Mobiliteit; Parkeergarages inclusief De Nieuwe Kolk € 170.000 negatief. Verder lezen (pagina 61) >>
 Analyse van afwijkingen ten opzichte van de Begroting                                                (bedragen € 1.000)
                                                                                 Prognose               Resultaat
 Onderwerp                                                                                  V/N                      V/N
                                                                               Najaarsnota           Jaarrekening
 Kapitaallasten (onderwijshuisvesting, MFA Assen Oost en sporthal Olympus)                                  2.150    V
                                                                                         87 V
 Exploitatie vastgoed (met name door het op peil brengen onderhoudsvoorz.)                                 -2.496    N
 Totaal afwijkingen ten opzichte van de begroting Vastgoed en grondbedrijf               87 V               - 346    N
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                        pagina 82 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 82 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 83 ======================================================================

<pre>  programma 8
  Algemeen financieel beleid
  Programmasamenvatting
  Er hebben zich in 2016 geen opvallende wijzigingen      De intergemeentelijke samenwerking op het terrein
  in de financiële positie voorgedaan. Die blijft gezond. van de heffing en inning van belastingen heeft in 2016
  De exploitatie over 2016 is met een positief resultaat  vervolg gekregen.
  afgesloten. Door de aantrekkende economie zijn de
  financiële vooruitzichten verbeterd.                    Eind 2016 is het ‘Verbeterplan Financieel Beheer’ vast-
                                                          gesteld. De ‘Nota reserves en voorzieningen’ was daar-
  Er is in 2016 ook financieel gezien verder uitvoering   van het eerste tastbare bestuurlijke resultaat. De nota
  gegeven aan de ambities uit het collegeprogramma        ‘Waardering en afschrijvingsbeleid’ en de ‘Financiële
  ‘mijn Assen’ en er is ruimte gemaakt om een aantal      verordening’ zijn geactualiseerd. Er is een begin ge-
  belangrijke knelpunten in het beleid en de bedrijfs-    maakt met de uitvoering van noodzakelijke verbeterac-
  voering op te lossen. De financiële kaders voor de      ties in het financieel en administratief beheer. De raad
  realisatie van de ambities uit de mid term review zijn  heeft het initiatief genomen om haar kaderstellende en
  vastgesteld. Ondertussen is uitvoering gegeven aan      controlerende rol te verbeteren.
  de resterende bezuinigingen.
                                                          De gevolgen van de stelselwijzigingen van het nieuwe
  Financiële risico’s zijn gemonitord en in control ge-   Besluit Begroting en Verantwoording en de invoering
  bracht. Het weerstandsvermogen is, mede door de         van vennootschapsbelasting voor overheidsonderne-
  verkoop van de Enexis-aandelen, versterkt en vol-       mingen zijn in kaart gebracht en uitgewerkt.
  doet aan de veiligheidsnorm. De reservepositie was
  en blijft robuust. Het eigen vermogen is verstrekt en
  de samenstelling van de gemeentelijke leningenpor-
  tefeuille is verder verbeterd.
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                   pagina 83 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 83 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 84 ======================================================================

<pre>                                   Algemeen financieel beleid
                                                                   Wat hebben we gedaan
 Wat willen we bereiken?
                                                                   en wat is het resultaat?
 Financieel gezond en in evenwicht                       Financieel gezond en in evenwicht
 We zorgen dat onze financiële positie gezond blijft, de Overallbeeld
 gemeentelijke begroting duurzaam in evenwicht is en     Er hebben zich geen opvallende wijzigingen voorge-
 het gemeentelijk weerstandsvermogen op voldoende        daan in de financiële positie. Die blijft gezond. De ex-
 niveau is om met de beleidsuitvoering samenhan-         ploitatie over 2016 is mede dankzij de verkoop van een
 gende financiële risico’s op te kunnen vangen.          deel van het aandelenbezit afgesloten met een positief
                                                         resultaat van € 16,4 miljoen voor bestemming.
 We besteden de beschikbare middelen zorgvuldig, ef-
 ficiënt, transparant en resultaatgericht. De besteding  De eindtotalen van de inkomsten en uitgaven bedroe-
 van de gemeentelijke middelen is rechtmatig.            gen respectievelijk € 367,7 en € 351,2 miljoen. Er dient
                                                         in totaal € 3 miljoen aan niet bestede budgetruimte via
 We zetten in op haalbare en betaalbare ambities.
                                                         de ‘reserve jaarovergang’ voor verdere beleidsuitvoe-
                                                         ring naar 2017 te worden overgeheveld. Besluitvor-
                                                         ming hierover is onderdeel van de resultaatbestem-
                                                         ming 2016.
                                                         Uitvoering collegeprogramma ‘mijn Assen’
                                                         Voor uitvoering van het collegeprogramma was € 1,5
                                                         miljoen aan ruimte beschikbaar. Aanvullend daarop zijn
                                                         bij de vaststelling van de begroting 2016 extra midde-
                                                         len vrijgemaakt voor het verbeteren van kleedaccom-
                                                         modaties van sportverenigingen, de exploitatie van
                                                         sporthal Quintus en de organisatie van de Maya ten-
                                                         toonstelling. Het ging hierbij in totaal om € 0,5 miljoen.
                                                         Oplossen beleidsknelpunten
                                                         Verder bleek het, mede dankzij van de aantrekkende
                                                         economie, mogelijk om € 1,6 miljoen ruimte vrij te ma-
                                                         ken voor het oplossen van knelpunten in het beleid en
                                                         de bedrijfsvoering. Daartoe is bij de Voorjaarsnota beslo-
                                                         ten. Het betrof onder meer de invoering van zaakgericht
                                                         werken, de aanleg van de geluidswal Baggelhuizen, de
                                                         proloog Mijn Buurt Assen, de tweede tranche zonne-
                                                         leningen en de organisatiekosten van het TT-festival.
                                                         Kaderstelling mid term review
                                                         De raad heeft in 2016 de financiële kaders vastgesteld
                                                         voor de realisatie van de ambities uit de mid term re-
                                                         view (MTR). De omvang van de daarvoor in te zetten
                                                         middelen is bepaald op € 15,6 miljoen. Dekkingsbron-
                                                         nen zijn Rep-gelden (€ 6,0 miljoen), inzet van eigen re-
                                                         serves ( € 5,6 miljoen) en cofinanciering door derden
                                                         (€ 1,9 miljoen). Afgesproken is dat beschikbaarstelling
                                                         van uitvoeringsbudgetten plaats vindt op basis van se-
                                                         parate raadsvoorstellen.
                                                         Uitvoering bezuinigingen
                                                         De in 2016 op de producten en de bedrijfsvoering rus-
                                                         tende bezuinigingsopgave bedroeg € 4,9 miljoen. Tus-
                                                         sentijdse beoordeling heeft op onderdelen geresul-
                                                         teerd in het deels en/of geheel schrappen van de bezui-
                                                         nigingen op het beheer en onderhoud van de openbare
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                   pagina 84 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 84 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 85 ======================================================================

<pre>                                ruimte, op de gemeentelijke huisvesting en op de be-
                                drijfsvoering. Verder heeft de raad bij amendement be-
                                sloten af te zien van de oorspronkelijk voor deze be-
                                stuursperiode afgesproken boventrendmatige verho-
                                gingen van de onroerende zaakbelastingen.
                                Als gevolg van de tussentijdse bijstellingen is de oor-
                                spronkelijke bezuinigingsopgave in totaal met € 2,5 mil-
                                joen structureel verlaagd.
                                Verder lezen pagina 150 >>
                                Kaders sociaal domein
                                De uitvoering van het beleid in het sociaal domein is in
                                2016 binnen de afgesproken financiële kaders, dus
                                budgettair neutraal, verlopen.
                                In totaal was in 2016 voor de uitvoering van de taken in
                                het sociaal domein € 86,6 miljoen vanuit het gemeen-
                                tefonds beschikbaar. De niet voor beleidsuitvoering en
                                verstrekking van voorzieningen benodigde middelen
                                zijn bij het opmaken van de eindbalans over 2016 aan
                                de reserve sociaal domein toegevoegd. Die toevoeging
                                bedroeg in totaal € 10,9 miljoen. Hiervan had € 6,2 mil-
                                joen betrekking op de afwikkeling van het jaar 2015.
                                Mede daardoor overschreed de reserve de vastge-
                                stelde limiet eind 2016 met € 5,8 miljoen. De limiet is
                                door de raad bepaald op 10% van de toegekende rijks-
                                middelen. Deze bedroeg in 2016 € 6,9 miljoen.
                                Grondexploitatie en FlorijnAs
                                De gemeentelijke grondexploitatie en de lopende pro-
                                jecten, waaronder de FlorijnAs-projecten, bleven in
                                2016 financieel in control.
                                De gemeentelijke grondexploitatie is afgesloten met
                                een positief resultaat van € 1,2 miljoen. Bij het actuali-
                                seren van de grondexploitaties en het opmaken van de
                                financiële eindbalans over 2016 diende rekening te
                                worden gehouden met: Stelselwijzigingen ten gevolge
                                van in 2016 van kracht geworden aanpassingen van het
                                Besluit begroting en verantwoording provincies en ge-
                                meenten (BBV), en de gevolgen van de invoering van
                                vennootschapsbelasting.
                                In de paragraaf Grondbeleid zijn de met de grondex-
                                ploitatie behaalde resultaten toegelicht.
                                De raad is in 2016 via periodieke rapportages over voort-
                                gang, financiële stand en risico’s van de FlorijnAs geïnfor-
                                meerd. De laatste rapportage over 2016 was begin 2017
                                aan de orde. In 2016 is van het Rijk in totaal € 22,8 mil-
                                joen aan Regiospecifiek pakket Zuiderzeelijn (RSP)-gel-
                                den voor kostendekking van de projecten ontvangen.
                                Besluit Begroting en Verantwoording (BBV)
                                In 2016 zijn nieuwe begrotings-en verantwoordings-
                                voorschriften gepresenteerd. Die hebben stelselwijzi-
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                          pagina 85 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 85 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 86 ======================================================================

<pre>                                                       gingen tot gevolg. Het gaat om aanpassingen in het ren-
                                                       testelsel, invoering van verplichte taakvelden en be-
                                                       leidsindicatoren, standaardisatie van de overhead en
                                                       het verplicht activeren van investeringen met maat-
                                                       schappelijk nut.
                                                       De stelselwijzigingen krijgen direct in de begroting 2017
                                                       hun beslag. Hierdoor diende in 2016 veel tijd en inzet
                                                       te worden besteed aan uitwerking, implementatie en
                                                       inventarisatie van de financiële gevolgen.
 Reservepositie                                        Reservepositie
 De omvang van onze reserves is afgestemd op het       Stand en inzet
 doel waarvoor ze zijn ingesteld. De gemeentelijke be- De gemeentelijk reservepositie was en is solide. Er is in
 stemmingsreserves en het gemeentelijk weerstands-     2016 binnen de doelstelling van de betrokken reserves,
 vermogen blijven op peil.                             gericht gebruik gemaakt van de daarin belegde midde-
                                                       len om de uitvoering van het beleid te faciliteren.
                                                       Naar aanleiding van de controlebevindingen van de ac-
                                                       countant bij de jaarrekening 2015 diende binnen het
                                                       totaal van de bestemmingsreserves en voorzieningen
                                                       een aantal omzettingen te worden doorgevoerd. Deze
                                                       zijn met de vaststelling van de jaarrekening 2015 in sep-
                                                       tember 2016 door de raad bekrachtigd.
                                                       Met de verkoop van een deel (34%) van de Enexis aan-
                                                       delen is een deel van de stille reserves dat in de ge-
                                                       meentelijke financiële huishouding ligt opgesloten te
                                                       gelde gemaakt. Hierdoor zijn algemene reserve en het
                                                       eigen vermogen versterkt.
                                                       Rechtmatigheid
                                                       In de uitvoering van het beleid en de daarbij aan de
                                                       orde zijnde inzet van reserves, is in 2016 rekening ge-
                                                       houden met de aangescherpte rechtmatigheidseisen.
                                                       Ook is rekening gehouden met de opvattingen van de
                                                       accountant over de kaderstellende en controlerende
                                                       rol van de raad in relatie daarmee.
                                                       Vaststelling van de Nota reserves en voorzieningen en
                                                       aankondiging van een integrale doorlichting van de re-
                                                       servepositie zijn daar de tastbare resultaten van. Beslo-
                                                       ten is de doorlichting in 2017 te laten plaatsvinden.
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                 pagina 86 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 86 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 87 ======================================================================

<pre> Betere sturing en verantwoording                       Betere sturing en verantwoording
 Een compactere en begrijpelijker presentatie van de
 Programmabegroting, Voor- en Najaarsnota en het        Kaderstellen en controleren
 Jaarverslag vergroot de sturingsmogelijkheden van de   De raad heeft in 2016 op advies van de accountants-
 raad. Het gaat daarbij om het beleid, de besteding van commissie het initiatief genomen en voorstellen ge-
 de middelen en de daarmee te bereiken maatschap-       daan om haar kader stellende en controlerende rol te
 pelijke effecten.                                      verbeteren. Herinrichting van de planning- en control-
                                                        cyclus en vaststelling van een aantal op de inrichting en
                                                        werking van de financiële huishouding betrekking heb-
                                                        bende kader stellende beleidsnota’s zijn daarin de
                                                        hoofdpunten. De besluitvorming hierover is in maart
                                                        2017 door de raad afgerond.
                                                        Verbeterplan Financieel Beheer
                                                        Het in 2016 doorlopen jaarrekenings-en verantwoor-
                                                        dingsproces 2015 en de controlebevindingen van de ac-
                                                        countant hebben duidelijk gemaakt dat verbeteringen
                                                        noodzakelijk zijn in de kwaliteit en de toepassing van fi-
                                                        nancieel administratieve spelregels en administratieve
                                                        systemen. Dit om aan de aangescherpte wet- en regel-
                                                        geving en de rechtsmatigheidseisen te kunnen voldoen.
                                                        In verband daarmee heeft de raad eind 2016 het ‘Ver-
                                                        beterplan Financieel Beheer’ vastgesteld. Die geeft aan
                                                        waar zich de belangrijkste knelpunten bevinden en hoe
                                                        die de komende jaren worden aangepakt. De raad
                                                        heeft in november 2016 extra middelen voor de uitvoe-
                                                        ring en de extra inzet daarvoor beschikbaar gesteld.
                                     Onvoorzien/incidenteel
                                                                  Wat hebben we gedaan
 Wat willen we bereiken?
                                                                  en wat is het resultaat?
 Onvoorzien                                             Onvoorzien
 Om ervoor te zorgen dat er financiële ruimte beschik-  Het budget voor onvoorziene en incidentele uitgaven
 baar is voor dekking van lasten van niet in de begro-  bedroeg in 2016 € 1,7 miljoen. Hiervan was eind 2016
 ting voorziene ontwikkelingen, bevat de programma-     nog € 296.000 over.
 begroting een budget voor ‘onvoorziene uitgaven’.
                                                        Het budget is onder andere ingezet voor dekking van
                                                        het verlies aan inkomsten als gevolg van het niet door-
                                                        gaan van de boventrendmatige verhoging van de On-
                                                        roerendezaakbelasting.
                                                        Daarnaast is bij de Voorjaarsnota € 1,1 miljoen uitge-
                                                        trokken voor dekking van de kosten van verbetermaat-
                                                        regelen in het beleid en de bedrijfsvoering.
                                                        Verder is € 25.000 ingezet voor invoering van kenteken-
                                                        registratie aan de Brink en eveneens € 25.000 voor de
                                                        evaluatie van het accommodatiebeheer wijkcentra.
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                  pagina 87 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 87 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 88 ======================================================================

<pre>                                            Belastingheffing
                                                                    Wat hebben we gedaan
 Wat willen we bereiken?
                                                                    en wat is het resultaat?
 Belastingheffing                                         Belastingheffing
 We heffen gemeentelijke belastingen als algemeen         De heffing en invordering van de algemene belastingen
 dekkingsmiddel. Voor de heffingen en rechten (leges)     is volgens plan verlopen. De tarieven van de onroe-
 geldt het uitgangspunt van kostendekkendheid. We         rende zaak- en de toeristenbelasting zijn overeenkom-
 beperken de gemeentelijke heffingen en rechten (le-      stig de besluiten van de raad aangepast.
 ges) tot diensten die wij uitvoeren op grond van onze
 wettelijke taak.                                         De raad heeft in 2016 besloten definitief af te zien van
                                                          het doorvoeren van de voor deze bestuursperiode
                                                          voorziene boventrendmatige verhoging van de onroe-
                                                          rende zaakbelastingen, hetgeen een gemis van extra in-
                                                          komsten van € 240.000 betekende.
                                                          De paragraaf lokale heffingen van het jaarverslag bevat
                                                          nadere informatie over de in 2016 met het beleid gere-
                                                          aliseerde opbrengsten.
                                                          In de uitvoering van het beleid is in 2016 al rekening
                                                          gehouden met bevindingen en aanbevelingen van de
                                                          accountant naar aanleiding van de controle van de jaar-
                                                          rekening 2015. Die aanbevelingen zijn tevens input
                                                          voor het ´Verbeterplan Financieel beheer´ en het daar-
                                                          van af te leiden uitvoeringsplan.
                                                          In verband met de invoering van het nieuwe Besluit be-
                                                          groting en verantwoording provincies en gemeenten
                                                          (BBV) zijn de juistheid en volledigheid van de opbouw
                                                          en samenstelling van de grondslagen van de gemeen-
                                                          telijke heffingen onderzocht. De in 2016 beschikbare
                                                          resultaten zijn vanaf 2017 in de tarieven verwerkt.
                                                          De samenwerking met de gemeenten Tynaarlo en Aa
                                                          en Hunze op het terrein van de belastingheffing en in-
                                                          ning is voortgezet. De regie op dit proces en op het af-
                                                          stemmen en stroomlijnen van de onderliggende pro-
                                                          cessen is in 2016 verstrekt.
                                     Vennootschapsbelasting
                                                                    Wat hebben we gedaan
 Wat willen we bereiken?
                                                                    en wat is het resultaat?
 Vennootschapsbelasting                                   Vennootschapsbelasting
 Activiteiten die de gemeente als ondernemer verricht     De wet- en regelgeving voor de vennootschapsbelas-
 vallen vanaf 2016 in principe onder de heffing van de    ting is vanaf 2016 ook voor gemeenten van toepassing.
 vennootschapsbelasting. Indien met de uitvoering van     Assen heeft zich in 2016 zo goed mogelijk op deze
 die activiteiten (fiscale) winst wordt behaald, is daar- nieuwe fiscale verplichtingen voorbereid.
 over vennootschapsbelasting verschuldigd.
                                                          Primair doel in het kader van het jaarrekeningproces
 Het maken van winst is in Assen geen op zichzelf staand  2016 en de accountantscontrole was beantwoording
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                  pagina 88 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 88 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 89 ======================================================================

<pre> beleidsdoel. Het maakt geen onderdeel uit van de       van de vraag of Assen in 2016 al dan niet vennoot-
 maatschappelijke effecten die we met ons beleid willen schapsbelasting aan het Rijk diende af te dragen en zo
 bereiken. Het is, als daar onverhoopt wel sprake van   ja, wat in dat geval bij benadering de omvang zou zijn.
 zou zijn, slechts een bijkomend effect van het beleid.
                                                        Daartoe is een plan van aanpak opgesteld, zijn moge-
 Om die reden is er in principe dan ook niet of slechts lijke ondernemersactiviteiten en de daaraan verbon-
 marginaal sprake van belastingdruk uit hoofde van de   den (fiscale) kosten en opbrengsten geïnventariseerd.
 vennootschapsbelasting.                                Evenals bij andere gemeenten waren de grondexploita-
                                                        tie, het parkeren en het inzamelen van bedrijfsafval in
                                                        dat verband de belangrijkste richtpunten.
                                                        In de jaarrekening 2016 is als resultaat een eerste voor-
                                                        lopige inschatting van mogelijk over 2016 af te dragen
                                                        vennootschapsbelasting opgenomen.
                                                        Verder is gestart met het inventariseren van de aanpas-
                                                        singen die in de gemeentelijke administratie en de on-
                                                        derliggende processen noodzakelijk zijn om aan de aan-
                                                        gifteplicht voor de vennootschapsbelasting te kunnen
                                                        voldoen.
                                     Financiering/Belegging
                                                                   Wat hebben we gedaan
 Wat willen we bereiken?
                                                                   en wat is het resultaat?
 Financiering                                           Financiering
 We financieren de gemeentelijke uitgaven efficiënt en  De financierings- en liquiditeitspositie hebben zich in
 risicomijdend. Wij doen dat binnen de wettelijke ka-   2016 positief ontwikkeld. De rente op de geld- en kapi-
 ders en met inachtneming van het eigen ‘treasurysta-   taalmarkt was in 2016 onverminderd laag.
 tuut´
                                                        De doorlichting van de schuldpositie en de herstructu-
                                                        rering van de gemeentelijke leningenportefeuille zijn
                                                        voortgezet. Dat heeft onder meer geresulteerd in het
                                                        aangaan van twee laagrentende en langlopende vaste
                                                        leningen met een totale waarde van € 45,0 miljoen.
                                                        Beide leningen zijn ingezet voor consolidatie van vlot-
                                                        tende schuld en voor her- en bij-financiering. De om-
                                                        vang van de vaste schuld nam in 2016 als gevolg van het
                                                        gevoerde treasurybeleid toe tot € 200,0 miljoen.
                                                        De liquiditeitspositie heeft zich in 2016 eveneens posi-
                                                        tief ontwikkeld Dit werd grotendeels veroorzaakt door
                                                        de versnelde uitbetaling van nog van het Rijk voor de
                                                        FlorijnAs te ontvangen Regiospecifiek pakket Zuider-
                                                        zeelijn (RSP)-gelden. Mede daardoor viel Assen in 2016
                                                        tijdelijk onder de termen van het zogenoemde schat-
                                                        kistbankieren.
                                                        Het eigen rentebeleid en het interne omslagmethodiek
                                                        zijn in de 2016 herijkt. De stelselwijziging heeft in de
                                                        begroting 2017 zijn beslag gekregen.
                                                        Beleggingen
                                                        In 2016 is besloten 34% van de aandelen van Enexis en
                                                        van de Verkoop Vennootschap BV te verkopen. De
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                 pagina 89 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 89 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 90 ======================================================================

<pre>                                                     transactie is afgerond en heeft geresulteerd in een op-
                                                     brengst van € 9,2 miljoen.
                                                     Gelijktijdig is ook een deel van nog bij Enexis uit-
                                                     staande aandeelhoudersleningen afgelost. Ook de
                                                     nog uitstaande achtergestelde EDON-lening werd in
                                                     2016 afgelost.
                                                     Er is onderzoek gedaan naar de achtergronden en de
                                                     financiële gevolgen van de correctie van de jaarcijfers
                                                     2013 van de Waterleiding Maatschappij Drenthe. Dit
                                                     mede naar aanleiding van de door de raad van Assen
                                                     aangenomen motie.
                                                     Verder heeft in 2016 in de raad besluitvorming plaats-
                                                     gevonden over de toekomst en de financiële toekomst-
                                                     bestendigheid van Groningen Airport Eelde en de rol en
                                                     betrokkenheid van Assen daarbij.
                                           Gemeentefonds
                                                               Wat hebben we gedaan
 Wat willen we bereiken?
                                                               en wat is het resultaat?
 Financiële verhouding/Gemeentefonds                 Financiële verhouding/Gemeentefonds
 De uitkering uit het Gemeentefonds is algemeen dek- Bestuurlijke ontwikkelingen
 kingsmiddel en bestemd voor gemeentebrede kosten-   Mede door toedoen van een grote groep verontruste
 dekking.                                            gemeenten was er volop discussie over en kritiek op de
                                                     werking van de financiële verhouding tussen Rijk en ge-
                                                     meenten.
                                                     Daarop inspelend heeft het kabinet in 2016 met de Ver-
                                                     eniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) en een
                                                     aantal andere partijen afspraken gemaakt over het uit-
                                                     voeren van onderzoek naar de toekomstbestendigheid
                                                     van de bestaande financiële verhouding en de werking
                                                     van verdeelsystematiek van het gemeentefonds daar-
                                                     binnen. De samenhang tussen gemeentefonds en de
                                                     omvang van gemeentelijk belastinggebied wordt
                                                     daarin ook nader worden verkend.
                                                     Lopende herijking gemeentefonds
                                                     De meeste recente herijking van het gemeenfonds is in
                                                     2016 nog niet afgerond. Knelpunt was de verdeling van
                                                     het cluster Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en
                                                     Stedelijke Vernieuwing (VHROSV).
                                                     Assen ontving in 2016 als nadeelgemeente in 2016 al
                                                     wel de eerste tranche van de ‘tijdelijke cumulatierege-
                                                     ling nadeelgemeenten’. Deze bedroeg € 1,2 miljoen.
                                                     Deze regeling is ingesteld om gemeenten, die zowel
                                                     door de herijking als door de nieuwe verdeelmodellen
                                                     in het sociaal domein forse schade ondervinden, tijde-
                                                     lijk tegemoet te komen. Voor Assen bedraagt die
                                                     schade in de structurele situatie € 70 per inwoner.
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                             pagina 90 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 90 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 91 ======================================================================

<pre>                                Deze middelen zijn in 2016 tijdelijk als risicobuffer voor
                                het opvangen van tegenvallers binnen de begroting ge-
                                reserveerd. Omdat ze niet voor dat doel benodigd wa-
                                ren, zijn ze in lijn met de besluitvorming bij de begro-
                                tingsbehandeling 2017, vrijgevallen ten gunste van het
                                rekeningresultaat.
                                Algemene Uitkering 2016
                                De algemene uitkering is in 2016 met inbegrip van de
                                integratie-uitkering sociaal domein uitgekomen op
                                € 161,7 miljoen. Daarnaast heeft het Rijk in 2016 via de
                                algemene uitkering € 22,8 miljoen aan RSP-gelden aan
                                Assen uitgekeerd. Die gelden zijn specifiek bestemd
                                voor de FlorijnAs. Daarmee is in 2016 in totaal € 184,5
                                miljoen uit het gemeentefonds ontvangen.
                                De in de exploitatie 2016 verantwoorde algemene uit-
                                kering is gebaseerd op de maatregelen die in de peri-
                                ode mei 2015 - december 2016 door het Rijk zijn gepre-
                                senteerd.
                                Voor 2016 relevante thema’s, naast het sociaal domein,
                                waren onder meer: de ontwikkeling van accressen
                                (2016; 3,96%), de verdeling van het cluster VHROSV,
                                het bestuursakkoord en de financiering van de kosten
                                in verband met de verhoogde instroom van asielzoe-
                                kers en statushouders, de financiële impuls voor voor-
                                schoolse voorziening voor peuters en voor armoedebe-
                                strijding onder kinderen en ouderen en de continuering
                                van de zogenaamde schaalkorting.
                                De raad heeft bij de vaststelling van de begroting voor
                                2017 besloten de middelen die Assen in de periode
                                2016-2020 op grond van de ‘cumulatieregeling nadeel-
                                gemeenten’ ontvangt als algemeen dekkingsmiddel te
                                bestemmen.
                                Integratie-uitkering sociaal domein
                                De integratie-uitkering sociaal domein, bestemd voor
                                de bekostiging van de Wet maatschappelijke onder-
                                steuning (Wmo), de jeugdzorg en de participatie, be-
                                droeg in 2016 in totaal € 86,6 miljoen. In 2015 bedroeg
                                de uitkering € 90,1 miljoen. De teruggang is gevolg van
                                de invoering van de objectieve verdeelmodellen en het
                                daarvoor afgesproken tijdpad. Assen was en blijft na-
                                deelgemeente.
                                Verdeelmodellen
                                Het kabinet heeft in 2016 gehoor gegeven aan de op-
                                roep van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten
                                (VNG)om rust en stabiliteit op terrein van de bekosti-
                                ging van het sociaal domein en de verdeelmodellen. Er
                                zijn als resultaat daarvan dan ook geen ingrijpende aan-
                                passingen meer in de modellen doorgevoerd. Onder-
                                zoek naar invoering van een objectief verdeelmodel
                                voor het Beschermd Wonen is in 2016 gestart. In 2016
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                         pagina 91 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 91 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 92 ======================================================================

<pre>                                vond de toedeling ervan nog grotendeels plaats op ba-
                                sis van historische gegevens.
                                In 2016 zijn nog geen afspraken gemaakt over de wijze
                                waarop de integratie-uitkering sociaal domein vanaf
                                2018 in de reguliere verdeelmaatstaven van het fonds
                                opgenomen gaat worden.
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                     pagina 92 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 92 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 93 ======================================================================

<pre>                                  Overige algemene middelen
                                                                 Wat hebben we gedaan
 Wat willen we bereiken?
                                                                 en wat is het resultaat?
 We besteden de beschikbare (overige) algemene mid-     Algemene lijn
 delen zorgvuldig, efficiënt, transparant en resultaat-
 gericht. De middelen zijn beschikbaar voor het dekken  De in de begroting 2016 geraamde stel- en correctie-
 van kosten van de gemeente voor brede beleidsuit-      posten zijn in de uitvoering vrij gevallen. De werkelijk
 voering.                                               opgetreden financiële effecten en/of verkregen reve-
                                                        nuen zijn elders in de gemeentelijke exploitatie verant-
                                                        woord. Bijzonder in dat verband zijn:
                                                        Verhoogde instroom asielzoekers
                                                        De in 2016 eveneens tijdelijke gereserveerde rijksmid-
                                                        delen ter compensatie van de kosten van de verhoogde
                                                        instroom van asielzoekers en statushouders zijn in 2016
                                                        slechts deels besteed. Het nog resterende deel is on-
                                                        derdeel van de budgetoverheveling 2016/2017.
                                                        Overige punten
                                                        De overige stelposten zijn in de realisatie vervallen. Het
                                                        betreft posten voor het sluitend maken van de begro-
                                                        ting 2016 en een aantal met het gemeentefonds sa-
                                                        menhangende taakmutaties.
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                 pagina 93 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 93 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 94 ======================================================================

<pre>                                      Financiële tabel
 Algemeen financieel beleid                                                 (bedragen * € 1.000)
 Beleidsthema                                  Primaire   Begroting  Realisatie            Saldo
                                              begroting na wijziging
 lasten
    Onvoorzien/incidenteel                        1.736         296           0              296
    Belastingheffing                                145         145        125                20
    Financiering/Belegging                          263         263        316               -53
    Gemeentefonds                                   200         200        150                50
    Heffing vennootschapsbelasting                    0            0        30               -30
    Overige algemene dekkingsmiddelen             1.033       1.644      2.997            -1.353
    Reserves en voorzieningen                         0         660        777              -117
    Resultaat renteverdeling                     -5.737      -5.937     -3.684            -2.253
 Totaal lasten                                   -2.359      -2.728        710            -3.439
 baten
    Belastingheffing                             16.645      16.405     16.194              -211
    Financiering/Belegging                        8.803       9.042     19.963           10.921
    Gemeentefonds                              156.245     184.282    184.644                362
    Overige algemene dekkingsmiddelen               512         512      1.017               505
    Reserves en voorzieningen                         0            0       283               283
 Totaal baten                                  182.204     210.240    222.101            11.861
 Totaal saldo van baten en lasten              184.564     212.969    221.390              8.422
 mutaties in reserves
    storting reserves                             2.088      25.616     25.696               -80
    beschikking reserves                          2.588       6.676     14.864             8.188
 totaal mutaties in reserves                        499     -18.941    -10.832             8.108
 Resultaat                                     185.063     194.028    210.558            16.530
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                               pagina 94 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 94 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 95 ======================================================================

<pre> Analyse van afwijkingen ten opzichte van prognose Najaarsnota                           Mutatie (bedragen € 1.000)
                                                                               Prognose             Resultaat
 Onderwerp                                                                               V/N                    V/N
                                                                             Najaarsnota        Jaarrekening
 Vrijval restantbudget voor onvoorziene en incidentele uitgaven                        0                  296   V
 Correctie OZB-opbrengst 2015                                                          0                 -191   N
 Verkoop Enexis aandelen                                                               0                9.156   V
 Vrijval voorziening Vennootschap BV                                                   0                  516   V
 Gemeentefonds                                                                       238 V                412   V
 Vrijval stel- en correctieposten:
 - Cumulatieregeling verdeeleffecten gemeentefonds                                 1.221 V              1.221   V
 - Rijksmiddelen asielzoekers/statushouders                                            0                  128   V
 - Vrijval kapitaallasten vervangingsinvesteringen                                  -300 N               -300   N
 Verkoopopbrengst pand                                                                 0                  175   V
 Correcties voorgaande jaren                                                          73 V                334   V
 Vrijval ruimte Gemeentelijk Sociaal Deelfonds boven 10%-plafond                       0                5.753   V
 Inzet algemene reserve voor vorming voorziening IKB
                                                                                       0                 -560   N
 (geen resultaateffect, zie bedrijfsvoering)
 Bijstelling voorziening dubieuze debiteuren                                           0                  167   V
 Resultaat rente-omslag                                                              156 V             -1.014   N
 Overige afwijkingen                                                                 -43 N               -135   N
 Voorstel budgetoverheveling:
 - Nog niet ingezette rijksmiddelen asielzoekers/statushouders                         0                  572   V
 Totaal afwijkingen ten opzichte van de begroting Algemeen financieel beleid       1.345 V            16.530    V
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                  pagina 95 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 95 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 96 ======================================================================

<pre>                Paragrafen
                1.    Lokale heffingen
                2.    Weerstandsvermogen en risicobeheersing
                3.    Onderhoud kapitaalgoederen
                4.    Financiering
                5.    Verbonden partijen
                6.    Bedrijfsvoering
                7.    Grondbeleid
Jaarstukken gemeente Assen 2016                              pagina 96 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 96 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 97 ======================================================================

<pre>Paragraaf 1
Lokale heffingen
 Algemeen
Gemeentelijke heffingen                                    Als gevolg van de economische crisis is er veel leegstand
                                                           ontstaan in de categorie ‘niet woningen’. Er is gekeken
De gemeente Assen kende in 2016 de volgende fiscale
                                                           naar de mogelijkheden van compensatie van deze in-
heffingen.
                                                           komstenderving. Wettelijke mogelijkheden voor com-
                                                           pensatie zijn aanwezig. Het prijsverhogend effect op
Algemene heffingen
                                                           het bestaande tarief voor niet woningen is dusdanig dat
-    onroerendezaakbelastingen                             dit uit fiscaal technisch oogpunt als niet wenselijk is ge-
-    toeristenbelasting                                    classificeerd.
-    precarioheffing
                                                           Het tarief voor de toeristenbelasting is in 2016 conform
Bestemmingsheffingen                                       de besluitvorming met € 0,05 per overnachting ver-
-    rioolheffing                                          hoogd; de tarieven voor de precariobelasting zijn trend-
-    afvalstoffenheffing                                   matig aangepast.
-    liggelden en marktgelden
-    parkeerbelastingen                                    Voor heffingen op aangifte hebben wij de controles ge-
-    bouwleges                                             intensiveerd. Het zwaartepunt van deze controles lag
-    overige leges                                         bij de Toeristenbelasting. Dit betekent dat rondom de
                                                           grote evenementen in Assen er extra controles op het
Bestemmingsheffingen worden geheven voor het bekos-        aantal overnachtingen zijn gehouden.
tigen van specifieke gemeentelijke taken en de levering
van diensten. Bij algemene heffingen ontbreekt die di-     Bestemmingsheffingen
recte relatie. De opbrengsten van deze heffingen worden    De bestemmingsheffingen zijn kostendekkend. Dit be-
ingezet als algemeen dekkingsmiddel en zijn daarmee in-    tekent dat de vast te stellen tarieven leiden tot ge-
zetbaar voor gemeente brede beleidsuitvoering.             raamde opbrengsten, die gelijk zijn aan de geraamde
                                                           kosten. De tarieven van deze heffingen mogen maxi-
Beleidsuitvoering 2016                                     maal kostendekkend zijn.
De beleidsuitvoering voor de gemeentelijke heffingen       Met ingang van 1 juli 2016 is het nieuwe contract ver-
was in 2016 gestoeld op de volgende algemene uit-          werkingskosten huishoudelijk restafval ingegaan. Het
gangspunten en besluiten:                                  daardoor ontstane voordeel was conform de gedrags-
                                                           lijn al betrokken bij de bepaling van de afvalstoffenhef-
Algemene heffingen                                         fing 2016.
De totale opbrengst uit de onroerende zaakbelasting
blijft - reëel - gelijk. Dit betekent, naast de aanpassing Nieuwe regelgeving BBV
aan de inflatie (1,0%), compensatie van generieke          In 2016 is het Besluit begroting en verantwoording pro-
waardedaling door tariefstijging en compensatie van
                                                           vincies en gemeenten (BBV)aangepast. Deze aanpassin-
generieke waardestijging door tariefdaling. Generiek is
                                                           gen gelden ook voor de paragraaf lokale heffingen. Met
in dit verband de totale waardestijging c.q. -daling van
                                                           ingang van het begrotingsjaar 2017 moet in de para-
alle onroerende zaken, die belastbaar zijn.
                                                           graaf lokale heffingen een overzicht van baten en lasten
Daarnaast was in het kader van de bezuinigingsopgave       worden opgenomen voor de heffingen, waarbij sprake
‘Minderen met maat’ rekening gehouden met een bo-          is van het verhalen van kosten. In 2016 zijn wij gestart
ventrendmatige verhoging van de tarieven met 1,5%.         met de voorbereidingen om deze aanpassingen door te
Bij de begrotingsbehandeling 2016 in november 2015         voeren.
heeft de raad bij amendement besloten om deze bo-
ventrendmatige verhoging niet door te voeren en door
te schuiven naar de begroting 2017. Bij de behandeling
van de begroting 2017 is definitief besloten om de bo-
ventrendmatige verhoging te schrappen.
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                   pagina 97 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 97 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 98 ======================================================================

<pre>Kwijtscheldingsbeleid                                    Verbeteren heffen en innen belastingen
De beleidsvrijheid van gemeenten bij de uitvoering van   Bij de jaarrekening 2015 heeft de accountant opmer-
de landelijk vastgestelde kwijtscheldingsregeling(en) is kingen gemaakt over de wijze waarop de gemeente
beperkt. Op grond van deze regelingen kan Assen alleen   Assen de taak van heffen en innen van belastingen uit-
kwijtschelding verlenen voor de afvalstoffenheffing, ri- voert. Binnen de Samenwerking Drentsche Aa (SDA),
oolheffingen en onroerende zaakbelasting. Binnen deze    onderdeel belastingen, is gestart met het verbeteren
regelingen heeft Assen gekozen voor toepassing van de    van de processen en procedures. Daarnaast is onder-
100 % bijstandsnorm. Dit betekent dat, afgezien van ver- zoek gedaan naar de volledigheid van de heffingen
mogen, aanvragers met een inkomen op bijstandsniveau     over de jaren 2011 tot en met 2015.
in principe voor kwijtschelding in aanmerking komen.
Het is ook toegestaan normpercentages van 90 of 95 te
hanteren. De 100%-norm is de bovengrens.
Verder heeft Assen gebruik gemaakt van de mogelijk-
heid om kwijtschelding te verlenen voor belastingschul-
den van ondernemers die op bijstandsniveau leven.
 Opbrengst lokale heffingen
 Opbrengst gemeentelijke heffingen 2016 in cijfers                                           (bedragen *€ 1.000)
 Omschrijving                                             raming        realisatie        saldo       V/N
 Onroerendezaakbelastingen                                15.925          15.910             15        N
 Toeristenbelasting                                          355              418            63        V
 Precario                                                     73               65             8        N
 Parkeergelden (straatparkeren)                            1.702           1.974            272        V
 Afvalstoffenheffing                                       6.104           6.090             14        N
 Rioolheffing                                              6.445           6.272            173        N
 Bouwleges                                                 1.250           1.316             66        V
 Overige legesopbrengsten                                  1.032           1.147            115        V
 Bruto totaal                                             32.885          33.192            307        V
 Af: kwijtschelding                                          705              763            58        N
 Opbrengst gemeentelijke heffingen                        32.180          32.429            249        V
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                               pagina 98 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 98 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 99 ======================================================================

<pre>Verdeling opbrengst gemeentelijke heffingen 2016
 Gerealiseerde opbrengsten onroerendezaakbelasting 2016
 Heffing                             Grondslag      Tarief 2015         Tarief 2016   Opbrengst 2015     Opbrengst 2016
                                                                                         (in € *1.000)       (in € *1.000)
 ozb eigenaren woningen              woning              0,1843              0,1816                                  8.902
                                                                                              12.906*
 ozb eigenaren niet woningen         niet woning         0,3586              0,3533                                  4.045
 ozb gebruikers niet-woningen        niet-woning         0,2896              0,2853              2.865               2.962
Opmerking: Het bedrag vermeld bij eigenaren niet woningen van 12.906 is het totaal van eigenaren woningen en niet
woningen.
De totale opbrengst van de Onroerendezaakbelasting              naderd. Op basis van de opmerkingen van de accoun-
(OZB) in 2016 bedraagt € 15,9 miljoen. Dit betekent dat         tant is een administratieve correctie doorgevoerd van
de realisatie nagenoeg de begrote opbrengst heeft be-           € 188.000. Dit heeft betrekking op het jaar 2015 maar
                                                                is in 2016 als éénmalige last verantwoord.
Gerealiseerde opbrengsten afvalstoffenheffing en rioolheffing 2016
Heffing                    Grondslag                Tarief 2015         Tarief 2016   Opbrengst 2015      Opbrengst 2016
                                                                                         (in € *1.000)        (in € *1.000)
Afvalstoffenheffing       Éénpersoons                   159,70               159,85
                                                                                                 6.099                6.090
                          Meerpersoons                  230,27               230,42
Rioolheffing              Aansluiting                   186,96               189,48              6.175                6.272
Zoals hierboven aangegeven mogen bestemmingshef-
fingen maximaal kostendekkend zijn. Voor zowel de af-
valstoffenheffing als de rioolheffing is in de volgende
tabel het resultaat weergegeven.
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                        pagina 99 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 99 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 100 ======================================================================

<pre> Heffing & kosten                                                                         (bedragen *€ 1.000)
                                                                    Afvalstoffenheffing          Rioolheffing
 Kosten taakveld                                                                   4.207                3.751
 Kosten taakveld Bedrijfsvoering                                                   2.445                1.141
 Kosten taakveld Overhead                                                            214                    86
 Inkomsten taakveld                                                              - 2.389                    -3
 Netto kosten taakvelden                                                           4.476                4.976
 Toe te rekenen kosten
 Kosten taakveld Inkomensregelingen                                                  398                   370
 Kosten taakveld Bedrijfsvoering                                                     -30                   -57
 Btw                                                                                 625                   527
 Totale kosten                                                                     5.469                5.816
 Opbrengst afvalstoffenheffingen                                                   6.090                6.272
 Dekkingspercentage                                                                111%                  108%
 Bedrag                                                                              621                   456
Conform de uitgangspunten wordt het meerdere ge-
stort in de voorzieningen verkregen middelen van der-
den voor afval en rioolbeheer.
 Belastingdruk 2016 voor woningeigenaren per huishouden in €                                    (bedragen *€ )
 Waarde woning                      100.000         200.000 250.000  300.000          500.000       1.000.000
 Afvalstoffenheffing                 230,42         230,42  230,42    230,42          230,42           230,42
 Rioolrecht                          189,48         189,48  189,48    189,48          189,48           189,48
 Onroerendezaakbelasting             181,60         363,20  454,00    544,80          908,00        1.816,00
Kwijtschelding
Kwijtschelding is alleen mogelijk voor onroerendezaak-
belasting, afvalstoffenheffing en rioolheffing. De kwijt-
schelding was over deze belasting en heffingen als volgt
verdeeld:
 Kwijtschelding 2016                                                                      (bedragen *€ 1.000)
 Heffing                                                            begroting                        realisatie
 Onroerendezaakbelasting                                                    0                                -5
 Afvalstoffenheffing                                                      375                              398
 Rioolheffing                                                             328                              370
 Totaal                                                                   703                              763
In 2016 zijn 2.223 kwijtscheldingen toegekend. Van dit
aantal zijn 1.976 volledige en 247 gedeeltelijke kwijt-
scheldingen.
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                           pagina 100 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 100 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 101 ======================================================================

<pre>Paragraaf 2
Weerstandsvermogen en risicobeheersing
 Inleiding
Het weerstandsvermogen geeft aan in hoeverre ge-          Het weerstandsvermogen is voldoende als financiële
meentelijke risico’s kunnen worden afgedekt door          tegenvallers goed opgevangen kunnen worden. Daar-
weerstandscapaciteit. Voldoende weerstandsver-            voor zetten we weerstandscapaciteit en risico’s tegen
mogen voorkomt dat een financiële tegenvaller ons di-     elkaar af.
rect dwingt tot bezuinigen.
 Risicobeheersing
Uitgangspunten                                            Activiteiten
In 2011 is de kadernota ‘Weerstandsvermogen en risi-      Met de kadernota hebben we een goed fundament ge-
comanagement’ vastgesteld.                                legd voor risicomanagement. We blijven continu wer-
                                                          ken aan verbeteringen als het gaat om benoemen van
Met het principe van integraal management is het sturen   en sturen op risico’s. Met het houden van risico-sessies
op risico’s een vast onderdeel van de bedrijfsvoering en  werken we aan een verdere bewustwording in de orga-
het toezicht en de sturing op verbonden partijen.         nisatie als het gaat om risicomanagement en een aan-
                                                          scherping van de verschillende rollen.
We hanteren een buffer van € 100 per inwoner in de
Algemene Reserve voor het opvangen van risico’s.          Voor het houden van risicosessies is een basisset be-
                                                          schikbaar om vanuit een standaardwerkwijze aan de
De verhouding tussen de beschikbare weerstandscapaci-     slag te kunnen gaan. Uiteraard zijn er mogelijkheden
teit en benodigde weerstandscapaciteit is ten minste 0,8. voor maatwerk. Aan de hand van de Rismanbrillen wor-
                                                          den risico's geïnventariseerd, met vermelding van oor-
Risico’s met structurele gevolgen tellen twee jaar mee
                                                          zaken en gevolgen. Vervolgens worden actiehouders en
omdat wordt aangenomen dat het beleid in twee jaar
                                                          beheersmaatregelen benoemd. Periodiek vindt een up-
omgevormd kan worden.
                                                          date van de risico’s plaats en indien zich nieuwe om-
Voor het Grondbedrijf wordt de iflo-norm (inspectie fi-   standigheden voordoen worden eventuele nieuwe be-
nanciën lagere overheden) van het ministerie gehan-       heersmaatregelen benoemd.
teerd, gecombineerd met een risicoanalyse.
                                                          Wij rapporteren aan de raad in ieder geval over risico’s
Weerstandscapaciteit zijn alle middelen en mogelijkhe-    boven € 200.000. Daarnaast worden politiek bestuur-
den waarover de gemeente Assen beschikt om niet be-       lijke risico’s gemeld. Deze risico’s zijn meestal niet fi-
grote kosten, die onverwachts en substantieel zijn, te    nancieel te vertalen, maar wel belangrijk voor het ge-
dekken, zonder dat de begroting en het beleid aange-      meentelijk risicoprofiel. Het melden van risico’s aan de
past hoeven te worden.                                    raad gebeurt via de planning- en controlcyclus en even-
                                                          tueel als onderdeel van afzonderlijke raadsvoorstellen.
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                 pagina 101 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 101 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 102 ======================================================================

<pre> Risico-inventarisatie
Programma 1 Wonen in Assen                               Voor 2016 is de verdeling nog voor 50% gebaseerd op
                                                         het historisch aandeel van de gemeente in de bijstands-
Officierswoningen                                        uitgaven in 2014. Met ingang van 2017 zal gebruik wor-
Het complex aan de Oranjestraat verkeert volgens de wo-  den gemaakt van het aangepaste verdeelmodel.
ningbouwcorporatie in een slechte bouwkundige staat en
heeft vochtproblemen. Er is gezocht naar mogelijkheden   Het resultaat van de eerste aanpassingen is met de de-
om het complex te slopen en over te gaan tot vervan-     finitieve toekenning 2016 zichtbaar geworden. Deze
gende nieuwbouw. Door het toekennen van de monu-         bedraagt namelijk € 27,3 miljoen, ten opzichte van be-
mentenstatus aan de officierswoningen aan de Oranje-     groot € 27 miljoen. Voor het jaar 2017 is de voorlopige
straat zijn deze plannen niet meer voor de hand liggend. beschikking Wet bundeling van uitkeringen inkomens-
Er wordt gezamenlijk naar een oplossing gezocht.         voorziening aan gemeenten (Buig) ruim € 30 miljoen.
                                                         De beheersmaatregel ‘bezwaar aantekenen’ heeft
Programma 2 Werken in Assen                              goed gewerkt.
Decentralisatie Participatie                             Verder is het financiële resultaat van de uitvoeringsor-
De van het Rijk ontvangen middelen decentralisatie       ganisatie sterk afhankelijk van de conjuncturele ontwik-
Participatie zijn in principe taakstellend.              kelingen.
In de sociale werkvoorziening wordt door het Rijk min-   FlorijnAs
der subsidie gegeven per arbeidsplaats. Dit heeft te ma- Samen met de actualisatie van de investeringsraming
ken met de verwachte afname in de Sociale werkvoor-      voor 2017 is eind 2016 het risicoprofiel geactualiseerd.
ziening. Nieuwe mensen stromen niet meer in het aan-
tal mensen in de Sociale werkvoorziening neemt jaar-     De belangrijkste risico’s die uit de actualisatie naar vo-
lijks met ongeveer 5% af. Nu gaat de afname van de
                                                         ren zijn gekomen zijn:
rijksbijdrage harder dan de terugloop van Sociale werk-
voorziening medewerkers. In 2016 is er een plan van
                                                         -   Meerkosten ProRail: planning, raakvlakken, extra ri-
aanpak vastgesteld om het oplopend tekort bij Alescon,
vanwege de afname van de rijkssubsidie met € 500 per         sico opslag in calculaties.
Sociale werkvoorzienings-plek, deels op te vangen. De    -   Prijsstijgingen door uitlopen planning.
uitvoering van dit plan moet ertoe leiden de oplopende   -   Niet alle btw kan worden gecompenseerd.
gemeentelijke bijdragen niet hoger te laten zijn dan € 4 -   Externe partijen dienen schadeclaims in.
miljoen, zoals is vastgelegd in de meerjarenbegroting    -   Risicodrager samen met ministerie van Infrastruc-
van Alescon.                                                 tuur en Milieu in project Sporen in Assen.
Wet Bundeling uitkeringen inkomensvoorzie-               De actuele risico’s zijn gekwantificeerd. De omvang van
ningen gemeenten (Buig)
                                                         het risicoprofiel wordt nu geschat op € 4,2 miljoen.
Voor het verstrekken van bijstandsuitkeringen ontvan-
gen wij volgens artikel 69 van de Participatiewet rijks- Het saldo van de Reserve Regio specifiek pakket (RSP)
middelen, het Buig-budget. Vanaf 1 januari 2015 wordt    FlorijnAs, na aftrek van het tekort als gevolg van de ac-
het Buig-budget landelijk verdeeld volgens een nieuw     tualisatie van de investeringsraming voor 2017, komt
verdeelmodel. Hiermee kunnen volgens het Rijk de         ook uit op € 4,2 miljoen.
noodzakelijke kosten beter worden ingeschat. Mede
naar aanleiding van de bezwaren die door een aanzien-    Daarnaast is binnen de afzonderlijke projecten van de
lijk aantal gemeenten, waaronder de gemeente Assen,      FlorijnAs een bedrag opgenomen voor onvoorziene uit-
zijn ingediend tegen de voorlopige toekenning Buig-      gaven.
budget 2015 en de lobby, die Assen met andere ge-
meenten heeft gevoerd, is het ministerie in 2016 be-     Programma 3 Meedoen in Assen
gonnen met het aanpassen van het verdeelmodel. Dit
betreft een aantal punten: toevoegen van extra ar-       Decentralisatie Sociaal Domein
beidsmarktindicatoren op gemeenteniveau, het maken       De drie decentralisaties zorgen voor een taakverzwa-
van een nadere uitsplitsing van de woonsituatie op       ring van de gemeente. Bovendien zijn ze alle drie een
huishoudenniveau en het weglaten van de factoren wo-     open-einde-regeling. Een deel van de nieuwe taken is
nen in een matig leefbare wijk, en netto participatie op overgekomen met een bezuiniging. Uitgangspunt is dat
regionaal niveau.                                        de nieuwe taken binnen het daarvoor door het Rijk ver-
                                                         strekte budget worden uitgevoerd. Door het open-
                                                         einde-karakter en de kortingen is sprake van een risico
                                                         dat wij goed monitoren. Daarbij laten zowel het eerste
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                pagina 102 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 102 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 103 ======================================================================

<pre>als het tweede jaar van de decentralisaties voor Assen   Programma 4 Aantrekkelijk Assen
een overschot zien. Door de strengere toelating op ba-
                                                         De uitgevoerde investeringen in parkeervoorzieningen
sis van andere wetten dan de Wet maatschappelijke
                                                         zijn gedaan op basis van de in het verleden verwachte
ondersteuning (Wmo) zullen de gemeentelijke uitga-
                                                         groei van het aantal inwoners. De veronderstelde groei
ven voor ondersteuning van inwoners die thuis (blijven)
                                                         van het aantal parkeerders blijft uit. Er blijft sprake van
wonen naar verwachting de komende jaren toenemen.
                                                         een dalend aantal parkeerders in de binnenstad, waar-
Tegelijkertijd neemt de rijksbijdrage af. Hierdoor kan
                                                         bij wel de verblijfsduur hoger is dan verwacht. Het
het overschot in een tekort omslaan.
                                                         maatregelenpakket dat in 2015 is ingevoerd heeft een
Decentralisatie Jeugd                                    deel van de teruggang opgevangen, maar het is nog on-
                                                         zeker of dit structureel is.
Inzicht in het interventieniveau van de verleende jeugd-
hulp - variërend van lichte vormen tot zwaardere vor-
men van ondersteuning - is van groot belang. De moni-
                                                         Programma 7 Vastgoed en Grondbedrijf
tor van de Jeugdhulpregio Drenthe biedt dit inzicht.     Exploitatie vastgoed
Verschuiving naar lagere interventieniveaus is het stre- Er wordt bij het onderhoud nauwkeurig gekeken of de
ven, maar kent wel grenzen. Dit geldt met name voor      te maken kosten noodzakelijk zijn. Op de korte termijn
de extramurale vormen van jeugdhulp. De her-beoor-       worden hiermee de lasten beperkt. Het risico bestaat
delingen in 2015 en 2016 laten een lichte daling van het echter dat dit achteraf leidt tot extra kosten voor on-
beroep op ondersteuning zien.                            derhoud. Voor 2017 is een nieuwe gebouwinspectie
                                                         opgenomen. Aan de hand hiervan zullen de onder-
Decentralisatie Wet maatschappelijke onder-              houdsplanningen en de daarbij behorende kosten op-
steuning (Wmo)/Beschermd wonen                           nieuw in beeld worden gebracht.
De rijksuitkering voor Beschermd wonen is op basis van
de historische verdeelsleutel aangepast. Als gevolg      De uitwerking van de alles-in-1 scholen is in volle gang.
hiervan is de uitkering voor de centrumgemeente As-      In 2017 zal duidelijk worden welke invloed dit heeft op
sen naar boven bijgesteld. De herbeoordelingen in        het vastgoed van de gemeente Assen.
2015 en 2016 laten een lichte daling van het beroep op
ondersteuning zien.                                      De huurprijzen bij de multifunctionele accommodaties
                                                         staan onder druk. Het hanteren van kostprijsdekkende
Schuldhulpverlening                                      huur heeft, met de huidige marktrente, tot gevolg dat
Al een aantal jaren zijn de kosten van schuldhulpverle-  deze boven de markthuur ligt. Hierdoor ontstaat het ri-
ning, via de gemeenschappelijke regeling gemeen-         sico dat partijen elders gaan huren of dat de huurprij-
schappelijke kredietbank Drenthe (GKB), hoger dan het    zen aangepast dienen te worden.
bedrag dat daarvoor in de gemeentelijke begroting be-
                                                         Beheer en Schoonmaak
schikbaar is. Inmiddels is met ingang van de begroting
2016 het budget schuldhulpverlening met € 250.000        In het kader van bezuinigingen is onze huidige contract-
verhoogd. In 2016 is door hoog ziekteverzuim en de re-   partner aan het overwegen of deze voor de komende
organisaties van voorgaande jaren tijdelijk extra perso- jaren nog wel het beheer en onderhoud van de Multi-
neel aangetrokken. In de toekomstverkenning van de       functionele accommodaties en sporthallen zal voort-
GKB wordt de kostenbeheersing ook betrokken. Het         zetten. Als andere partijen dit moeten gaan oppakken
weerstandsvermogen van de GKB heeft als gevolg van       zou dit extra kosten met zich mee kunnen brengen.
de exploitatietekorten, die in de afgelopen jaren zijn
ontstaan, een minimum niveau bereikt. Onverwachte        Herstelonderhoud
toekomstige tegenvallers kunnen binnen het eigen ver-    Met betrekking tot het herstelonderhoud zien we de af-
mogen niet meer worden opgevangen. Er is te weinig       gelopen jaren telkens een overschrijding van de ge-
kostenflexibiliteit om de dalende opbrengsten op te      raamde kosten. Voor 2016 is de overschrijding
kunnen vangen. Dit heeft met name te maken met het       € 470.000. De kosten van Herstelonderhoud zijn geba-
feit dat de grootste kostenpost het personeel is en er   seerd op een kengetal per vierkante meter vloeropper-
inmiddels geen flexibele schil meer is om fluctuaties in vlak. De extra kosten worden met name gerealiseerd bij
het werkvolume op te vangen.                             de Multifunctionele accommodaties, de gebouwen van
                                                         bedrijfsvoering en sport en ontspanning. Naar aanleiding
                                                         van deze constatering zal worden gekeken of het kenge-
                                                         tal per vierkante meter dient te worden verhoogd.
                                                         Parkeergarage Triade
                                                         Met betrekking tot de Triade parkeergarage vindt over-
                                                         leg plaats met de betrokken partijen om de lekkage op
                                                         te lossen. In de loop van 2017 zal hiervoor een voorstel
                                                         worden voorgelegd aan de raad.
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                               pagina 103 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 103 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 104 ======================================================================

<pre>Jan Fabriciusstraat                                       Grondexploitaties
Voor de locatie Jan Fabriciusstraat is een ontwikkelings- Risico's op grondexploitaties moeten binnen het
overeenkomst afgesloten. In 2016 zou het gebouw in-       Grondbedrijf worden opgevangen. Jaarlijks wordt bij
clusief de gronden worden overgedragen aan de ont-        het opstellen van de begroting per exploitatiegebied
wikkelaar. Deze overdracht heeft niet plaatsgevonden.     een analyse gemaakt van kosten, opbrengsten en risi-
                                                          co's. Risico's die cijfermatig niet zijn meegenomen in
Huurachterstanden                                         een calculatie onder onvoorzien, moeten worden afge-
Binnen de gemeentelijke panden wordt huur geïnd, in       dekt door de weerstandsreserve binnen het Grondbe-
een aantal gevallen loopt de betaling van de huur ach-    drijf. De weerstandsreserve is rekenkundig bepaald op
ter op de geprognosticeerde inkomsten.                    basis van de Iflo-norm en wordt onderbouwd door ri-
                                                          sico-analyses.
 Kengetallen weerstandsvermogen
 Weerstandsvermogen                                                                             (bedragen * € 1.000)
                                                                                                      Rekening 2016
 Weerstandscapaciteit in reserves (A)                                                                        44.528
 Risico’s (B)                                                                                                24.233
 Weerstandsvermogen absoluut (A-B)                                                                           20.295
 Weerstandsvermogen ratio (A/B)                                                                                 1,84
De ratio voor het weerstandsvermogen bedraagt 1,84.       Er wordt dus voldaan aan de afgesproken norm. Voor
Bij de vaststelling van de Kadernota Weerstandsver-       het bepalen van de weerstandscapaciteit is een aantal
mogen en Risicomanagement is afgesproken dat een          componenten als pro memorie meegenomen waar-
ratio van 0,8 voldoende is en 1,0 ruim voldoende.         door de feitelijke weerstandscapaciteit hoger is.
 Weerstandscapaciteit                                                                             (bedragen * 1.000)
                                                                                                      Rekening 2016
 Algemene reserve                                                                                            11.826
 Algemene reserve Grondbedrijf                                                                               17.398
 Weerstandsreserve Grondbedrijf                                                                              11.113
 Risicoreserve FlorijnAs                                                                                       4.191
 Bestemmingsreserves exclusief verplichtingen                                                                   p.m.
 Stille reserves                                                                                                p.m.
 Onbenutte belastingcapaciteit                                                                                  p.m.
 Nieuwe beleidsruimte                                                                                           p.m.
 Totaal                                                                                                      44.528
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                 pagina 104 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 104 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 105 ======================================================================

<pre>Stille reserves
Wij hebben thans vier niet bedrijfsgebonden gemeen-          Volgens de statuten zijn deze aandelen beperkt verhan-
telijke eigendommen in bezit, waarvan de boekwaarde          delbaar tussen overheidsinstanties. Er is derhalve geen
nihil is en vijf waarvan de boekwaarde thans, na ge-         koerswaarde te geven.
pleegde investeringen, € 658.707 bedraagt.
                                                             Gelet op de dividenduitkering over het jaar 2015 van
Het betreft de volgende eigendommen: Amelte 1, Ka-           € 1.02 per aandeel kan worden gesteld dat de koers ver
naal 45, Loneresweg 1, Rodeweg 23-25, Lottingstraat          boven pari ligt.
17, Noordersingel 29/31, Beilerstraat 32, Fokkerstraat
24 en Wenkebachstraat 6.                                     De aandelen Essent (voorheen EDON/EGD) zijn gewaar-
                                                             deerd op basis van historische verkrijgingsprijs. Dit be-
De huidige totale Woz-waarde van deze eigendommen            treft na een statutenwijziging in het jaar 1999 862.169
bedraagt € 1.814.000.                                        aandelen, nominaal groot € 0,45.
De aandelen BNG zijn gewaardeerd op basis van de his-        In het jaar 2009 zijn de betreffende aandelen overge-
torische verkrijgingsprijs ad € 193.525 (totaal gestort)     nomen door Enexis Holding nv. De ‘oude’ historische
plus een aanvullende volstorting ten laste van de BNG-       verkrijgingsprijs blijft als waardering gehandhaafd. In
reserves ad € 19.725 op totaal € 213.250.                    2016 zijn 293.879 aandelen verkocht.
Na de re-denominatie in het jaar 2001 van de aandelen        Op basis van de historische waarde zijn de aandelen Es-
in euro’s en de verkoop van twee aandelen aan de ge-         sent per 31 december 2016 gewaardeerd op € 108.873.
meente Tynaarlo, bezit onze gemeente 85.301 aande-           Gelet op het feit dat deze aandelen een aanzienlijke ac-
len à € 2,50.                                                tuele waarde hebben kan worden gesteld dat de koers
                                                             ver boven pari ligt.
 Risico’s                                                                                              (bedragen * 1.000)
                                                                                                           Rekening 2016
 Decentralisatie Sociaal Domein                                                                                     1.850
 Exploitatie vastgoed                                                                                               3.076
 Overige beleidsterreinen                                                                                           4.003
 Grondexploitaties en projecten                                                                                    15.304
 Totaal                                                                                                            24.233
Kengetallen financiële positie
Kengetallen financiële positie                                                                      (bedragen x € 1.000)
                                                               Rekening 2015         Begroting 2017        Rekening 2016
Netto schuldquote                                                       67 %                   90 %                  67 %
Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen            64 %                   87 %                  65 %
Solvabiliteitsratio                                                     39 %                   28 %                  40 %
Structurele exploitatieruimte                                            2%                     -1 %                   3%
Grondexploitatie                                                        14 %                   16 %                  15 %
Belastingcapaciteit                                                     97 %                   96 %                     *)
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                      pagina 105 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 105 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 106 ======================================================================

<pre>Met ingang van begroting 2016 / rekening 2015 worden    Structurele exploitatieruimte geeft de structurele
bovenstaande kengetallen opgenomen om inzicht te        ruimte aan om de lasten te dragen. Ten opzichte van
geven in de ontwikkeling van de financiële vermogens-   vorig jaar is de verhouding tussen lasten en baten iets
positie. Het gaat om nieuwe, op grond van het Besluit   verbetert.
begroting en verantwoording provincies en gemeenten
(BBV) voorgeschreven financiële indicatoren.            De ratio grondexploitatie geeft weer hoe de waarde
                                                        van de grond zich verhoudt tot de jaarlijkse baten van
De netto schuldquote geeft inzicht in de omvang van de  de gemeente. Ten opzichte van vorig jaar is de ratio
netto schuldenlast ten opzichte van jaarlijkse baten.   toegenomen als gevolg van iets lagere baten.
Ten opzichte van vorig jaar is de verhouding gelijk ge-
bleven.                                                 De belastingcapaciteit laat zien hoe de belastingdruk
                                                        zich verhoudt ten opzichte van het landelijk gemid-
De solvabiliteitsratio geeft inzicht in de mate waarin  delde.
aan de financiële verplichtingen kan worden voldaan en
wordt bepaald als verhouding tussen eigen vermogen      *) Het actuele percentage is niet opgenomen aangezien
en totaal vermogen. Ten opzichte van vorig jaar is de   het bedrag voor het landelijk gemiddelde bij het opstel-
verhouding iets verbetert als gevolg van een toegeno-   len van dit document nog niet beschikbaar is.
men eigenvermogen.
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                             pagina 106 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 106 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 107 ======================================================================

<pre>Paragraaf 3
Onderhoud kapitaalgoederen
 Algemeen
Inleiding                                                            Groot onderhoud is uitgevoerd. Er was in 2016 geen
                                                                     sprake van een wettelijke verplichting, bestuurlijke na-
De belangrijkste kapitaalgoederen van de gemeente
                                                                     latigheid, of onveiligheid. Er was geen exploitatietekort
bestaan uit wegen, riolering, water, groen en gebou-
                                                                     en/of kapitaalverlies. Bij de uitvoering is samengewerkt
wen. Al deze kapitaalgoederen vergen onderhoud en
                                                                     met andere partijen en projecten.
worden geëxploiteerd. Deze paragraaf biedt inzicht in
de beleidskaders voor de instandhouding van de kapi-                 Wij hebben in de notitie Ibor Assen 2010 (Integraal be-
taalgoederen.                                                        heer openbare ruimte) de beeldkwaliteitsniveaus vast-
                                                                     gesteld voor de verzorging van de openbare ruimte. In
Algemene beleidskaders                                               2016 is het niveau verlaagd vanwege de bezuinigingen.
Het beheer van de openbare ruimte is gericht geweest
                                                                     In onderstaande tabel is de gemiddelde beeldkwaliteit
op een minimaal acceptabele verzorging van gemeen-
                                                                     voor 2016 aangegeven.
telijke eigendommen en risico gestuurd beheer.
  Beeldkwaliteit per gebied
  Beeldkwaliteit 2017       Centrum,      Wijken          Bedrijven-     Buitenge-     Recreatief      Representa-   Verbinding-
                            Kloppend                      terreinen      bied          Groot groen     tieve ont-    en hoofd
                            hart, oude                                                                 moeting       routes
                            centrum,                                                                   plekken, en-
                            centra                                                                     tree
  Groen                     B             B               C              C             C               B             B
  Meubilair                 B             B               C              C             C               B             B
  Reiniging                 A             B               B              B             B               B             B
  Verharding                B             B               C              C             C               B             B
  Civiele Kunstwerken       B             B               C              C             C               B             B
(hierin is A het hoogste onderhoudsniveau en D het laagste)
Financiële Kaders
De kosten van de instandhouding bestaan onder an-                    Er is, met uitzondering van groot onderhoud aan groen,
dere uit kosten voor onderhoud, kapitaallasten, beheer               geen sprake van achterstallig onderhoud. In het vervolg
en exploitatielasten. De flexibiliteit in de onderhouds-             van dit hoofdstuk is per soort kapitaalgoed op hoofdlij-
budgetten is gebruikt om onderhoud uit te voeren en                  nen een relatie met de relevante beleidskaders gelegd.
om kapitaalverlies te voorkomen.
 Wegbeheer
Beleid                                                               was gebaseerd op risico gestuurd beheer, op het be-
                                                                     houd van de verkeersveiligheid en op duurzaamheid
Uitvoering van het planmatig dagelijks onderhoud heeft
                                                                     (voorkomen kapitaalsvernietiging).
plaatsgevonden op basis van technische kwaliteit en
beeld-kwaliteitsniveaus en is met name gericht op het                Wij hebben een integrale afweging van de prioritering
behoud van de verkeersveiligheid en duurzaamheid.                    van de projecten gemaakt die voortkwam uit einde le-
                                                                     vensduur en slijtage van de inrichting, maatschappe-
Het groot en constructief onderhoud heeft plaats ge-
                                                                     lijke vragen en bijvoorbeeld functiewijzigingen. De
vonden aan de hand van structureel uitgevoerde tech-
nische inspecties, metingen, visuele weginspecties en
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                             pagina 107 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 107 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 108 ======================================================================

<pre>plannen zijn afgestemd op de FlorijnAs en Gebiedsge-      het meerjarenperspectief voor vervanging van riolerin-
richt Werken (GGW).                                       gen en de algemene middelen. Er zijn geen subsidies
                                                          verkregen. De reserve voor straten en wegen was eind
Financiën                                                 2016 € 6,5 miljoen.
De financiering van herinrichtingsprojecten door einde
levensduur kwam uit de reserve voor straten en wegen,
                                                          Afwijkingen en risico’s
                                                          Er zijn geen risico’s voor de weggebruikers opgetreden.
 Overige Infrastructuur
Beleid                                                    schappelijke vragen en functiewijzigingen. De plannin-
                                                          gen worden afgestemd op de FlorijnAs en wenspro-
Onderhoud is met name gericht op het behoud van de
                                                          gramma’s van Gebiedsgericht Werken (GGW).
verkeersveiligheid, duurzaamheid, comfort en aanzien.
Het groot en technisch onderhoud vindt plaats aan de
hand van technische metingen, visuele weginspecties
                                                          Financiën
en is gebaseerd op risico gestuurd beheer, op het be-     De beheerplannen geven inzicht in de werkwijze en fi-
houd van de verkeersveiligheid en duurzaamheid            nanciering van het dagelijks onderhoud van de overige
(voorkomen kapitaalsvernietiging).                        infrastructuur. In de productbegroting van overige in-
                                                          frastructuur zijn de vervangingsinvesteringen vanwege
Om een goed inzicht, afstemming met andere belangen       einde levensduur opgenomen.
en prioritering te krijgen is een voortschrijdende plan-
ning nodig. Daarbij kijken wij steeds vier jaar vooruit   De stand van de voorziening voor kunstwerken is eind
met een doorkijk naar de werkvoorraad daarna (vijf tot    2016 € 2,5 miljoen.
zes jaar). Wij maken een integrale afweging voor de pri-
oritering van de projecten die voortkomen uit einde       Afwijkingen en risico’s
van de levensduur en slijtage van de inrichting, maat-
                                                          Er zijn op dit domein geen bijzondere afwijkingen en ri-
                                                          sico’s.
 Rioolbeheer en waterzuivering
Beleid                                                    De planning is afgestemd op de FlorijnAs en wenspro-
                                                          gramma’s van Gebiedsgericht Werken (GGW)
In het Gemeentelijk Water- en Rioleringsplan Assen
(GWRP 2013-2018) hebben wij de gezamenlijke visie en      Financiën
ambities van de gemeente en de waterschappen vast-
gelegd op het gebied van water in relatie tot ruimtelijke De uitgaven met betrekking tot de riolering worden ge-
ordening.                                                 dekt door inkomsten uit rioolrechten. Voor overige za-
                                                          ken is een onderhoudsvoorziening. De stand van de
Om een goed inzicht, afstemming met andere belangen       voorziening is eind 2016 € 8,6 miljoen.
en prioritering te krijgen is een voortschrijdende plan-
ning nodig. Daarbij kijken wij steeds vier jaar vooruit   Afwijkingen en risico’s
met een doorkijk naar de werkvoorraad daarna (vijf tot
                                                          In het rioolbeheer waren geen afwijkingen in kwaliteits-
zes jaar). Wij maken een integrale afweging voor de pri-
                                                          niveau, financiën en/of risico’s door achterstallig on-
oritering van de projecten die voortkomen uit einde
                                                          derhoud en dergelijke. De rioolheffing zal zich dan ook
van de levensduur en slijtage van de inrichting, maat-
                                                          volgens het Gemeentelijk Water- en Rioleringsplan
schappelijke vragen en bijvoorbeeld functiewijzigingen.
                                                          (GWRP) 2013-2018 ontwikkelen.
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                               pagina 108 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 108 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 109 ======================================================================

<pre> Groenbeheer
Beleid                                                     Financiën
De Groenstructuurvisie en Het Groene Frame zijn toet-      Het huidig budget was niet toereikend voor regulier be-
singskaders voor de ontwikkeling van ruimtelijke plan-     heer op basis van de afgesproken kwaliteitsniveaus. Dit
nen en de basis voor het ontwikkelen van groenplan-        is in de voor- en najaarsnota uitgelegd.
nen. Ook is de Groenstructuurvisie onze kapstok voor
het opstellen van de Groenbeheervisie. Deze geeft al-      Binnen de beheerbudgetten is geen ruimte voor het re-
gemene kaders voor het beheer van het openbaar             noveren of vervangen van verouderd groen en uitbrei-
groen en richtlijnen voor het dagelijks onderhoud. Ver-    ding van areaal.
der staan hierin de uitgangspunten voor het opstellen
van gebiedsgerichte beheerplannen. De kwaliteitsni-        Afwijkingen en risico’s
veaus voor het beheer zijn door de raad vastgesteld.       Zoals in de voor- en najaarsnota is aangegeven is er niet
                                                           voldoende budget om te voldoen aan de afgesproken
Ons Stedelijk Speelbeleidskader geeft de kaders en am-
                                                           opgaven die gesteld zijn binnen het dagelijks-beheer van
bities weer voor het buitenspelen in Assen voor de
                                                           de openbare ruimte. In de begroting 2017 is dit hersteld.
lange termijn. Wij hebben in 2015 in het kader van de
bezuinigingen het beleid rond de vervanging van speel-
toestellen gewijzigd. Bij einde levensduur wordt het
speeltoestel weggehaald en niet vervangen.
Samen met inwoners en instellingen hebben we het on-
derhoudsniveau van ons buurtgroen op peil gehouden.
De uitgangspunten voor de verzorging en de verzor-
gingsniveaus van de openbare ruimte zijn in de nota In-
tegraal Beheer Openbare Ruimte vastgelegd.
 Begraven
Beleid                                                     Financiën
Onze doelen zijn het zorgen voor kwalitatief goed be-      De uitgaven met betrekking tot begraven worden ge-
graven op korte en lange termijn, het waarborgen van       dekt door inkomsten van begraafrechten.
de begraafcapaciteit, het bieden van kwalitatief goede
begraafplaatsen waar kostendekkend wordt begraven          Afwijkingen en risico’s
en het op peil houden van de bijdrage die de begraaf-
plaatsen leveren aan de groene kwaliteit van Assen.        Er zijn op dit domein geen bijzondere afwijkingen en ri-
                                                           sico’s.
Het begraven moet voldoen aan de Wet op de Lijkbe-
zorging. Het groenbeheer en het padenonderhoud op
de begraafplaatsen voldoet aan de afgesproken IBOR-
kwaliteitsniveaus.
 Maatschappelijk vastgoed
Beleid                                                     kan als gevolg hiervan leiden tot een kleinere vastgoed-
                                                           portefeuille.
Bij de inzet van gemeentelijke gebouwen voor beleids-
doelen kijkt de gemeentelijke organisatie kritisch naar
effectiviteit en efficiëntie. Een betere bezetting van ge-
bouwen door bijvoorbeeld multifunctioneel gebruik
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                 pagina 109 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 109 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 110 ======================================================================

<pre>Financiën
In 2014 vond een inspectie van het vastgoed plaats. Op
basis van deze inspectie en door de noodzaak om de
lasten te verlagen is de afgelopen jaren ingezet op een
gedifferentieerd onderhoud van de gebouwen. Sober-
heid en doelmatigheid zijn daarbij de uitgangspunten.
Het beheer is meer gericht zijn op risicogestuurd onder-
houd. In bepaalde gevallen wordt groot onderhoud uit-
gevoerd op het moment dat er kapitaalverlies dreigt of
de veiligheid niet meer is gewaarborgd. Dat kan bete-
kenen dat het vastgoed er niet altijd optimaal uitziet
maar dat onderhoud nog niet strikt noodzakelijk is.
  Lasten voor gebouwen per thema                (bedragen x € 1.000)
  omschrijving                                      Realisatie 2015              Begroting 2016                Realisatie 2016
  Wonen                                                         217                         962                            587
  Meedoen                                                    15.998                      19.317                         18.761
  Aantrekkelijk                                              10.493                       9.896                          9.973
  Bedrijfsvoering                                             3.292                       3.180                          3.932
  Maatschappelijk vastgoed                                      144                         480                            776
  Totaal                                                     30.144                      33.836                         34.029
Afwijkingen en risico’s
Onderhoudsvoorzieningen
Op basis van meerjarige onderhoudsprogramma’s be-                    Voor 2016 is de onderhoudsvoorziening middels een
groten wij per gebouw de onderhoudswerkzaamheden.                    eenmalige storting opgehoogd. Deze ophoging komt
Deze onderhoudsprogramma’s worden regelmatig ge-                     mede voort uit het feit dat het doorgeschoven onder-
actualiseerd. Om fluctuaties in de uitgaven te kunnen                houd van voorgaande jaren niet goed was opgenomen
opvangen werken wij met onderhoudsvoorzieningen                      in de meerjaren-onderhoudsplanning. Daarnaast is er
per thema. In 2017 vindt er een nieuwe inspectie van                 voor het onderhoud van de komende jaren een prijsstij-
het gemeentelijk vastgoed plaats.                                    ging doorgevoerd. Met deze eenmalige storting is de
                                                                     onderhoudsvoorziening op orde.
 Budgetten onderhoud kapitaalgoederen
  Tabel Budgetten onderhoud kapitaalgoederen                                                              (bedragen * € 1.000)
                                                                           Realisatie           Begroting            Realisatie
  categorie                 product                                             2015                2016                  2016
  Rioolbeheer               Riolering beheer en onderhoud                      3.063               3.616                 3.771
                            Watergangen                                          318                 818                   509
                            Waterwegen                                           300                 253                   246
                            Totaal                                             3.681               4.687                 4.526
  Groenbeheer               Plantsoenen                                        1.697                 896                 1.707
                            Bossen en natuurterreinen                            106                   24                   50
                            Kinderboerderijen                                     28                   11                   35
                            Groenonderhoud recreatieterreinen                    217                 113                   235
                            Speelterreinen                                       261                 348                   268
                            Totaal                                             2.295               1.431                 2.295
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                           pagina 110 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 110 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 111 ======================================================================

<pre> Tabel Budgetten onderhoud kapitaalgoederen                                                                                         (bedragen * € 1.000)
                                                                                  Realisatie                    Begroting                            Realisatie
 categorie                     product                                                2015                                  2016                         2016
 Begraven                      Begraven                                                 124                                  229                             136
 Maatschappelijk vastgoed                                                                                                  30.144
 Wegen                                                                                3.248                                 2.979                        2.031
 Overige infrastructuur        Bermen                                                   239                                  110                             198
                               Schoonhouden open- bare ruimte                           580                                  745                             709
                               Verkeersregelingen                                       420                                  337                             288
                               Kunstwerken                                              686                                  662                             658
                               Klein Straatmeubilair                                      14                                  21                                    3
                               Openbare verlichting                                     935                                  658                             688
                               Totaal                                                 2.874                                 2.532                        2.544
Beleidsdocumenten
 Tabel beleidsdocumenten
 documentnaam
                                                                    vastgesteld                overige infra   riolering                  begraven       gebouwen
                                                                                      wegen                                    groen
 Uitvoeringsplan verhardingen                                       2014              
 Beleidsplan openbare verlichting                                   2008                       
 Beheersplan kunstwerken                                            2011                       
 Beleidsplan graffiti en wildplakken                                2011                       
 Beleids- en beheersplan verkeersregelinstallaties                  2013                       
 Gemeentelijke Rioleringsplan Assen (GWRP 2013 2018)                2013                                       
 Beheer van het openbaar vaarwater in Assen 2008 2013               2008                                       
 Groenstructuurvisie                                                2006                                                       
 Groenbeheervisie                                                   2008                                                       
 Beleidsnota Natuur- en Milieueducatie                              2009                                                       
 Stedelijk Speelbeleidskader                                        2009                                                       
 Het Groene Frame                                                                                                              
 Beleidsnotitie begraafplaatsen                                     2006                                                                  
 Beheersverordening gemeentelijke begraafplaatsen                   2011                                                                  
 Inrichtings- en beheerplan De Boskamp                              2011                                                                  
 Beleidsnota historie en toekomst Noorder- en Zuiderbegraafplaats   2010                                                                  
 inclusief lijst cultuurhistorisch waardevolle monumenten
 Contourennota vastgoed 2009-2013                                   2009                                                                                 
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                                                     pagina 111 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 111 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 112 ======================================================================

<pre>Paragraaf 4
Financiering
 Algemeen
Algemene ontwikkelingen                                    Het eigen rentebeleid en het interne omslagmethodiek
                                                           zijn in de 2016 herijkt. De gevolgen zijn ingrijpend. De
De financierings-en liquiditeitspositie hebben zich in
                                                           stelselwijzigingen hadden in 2016 echter nog geen in-
2016 positief ontwikkeld. De rente op de geld- en kapi-
                                                           vloed op de beleidsuitvoering en de exploitatie. Ze krij-
taalmarkt was in 2016 onverminderd laag.
                                                           gen voor het eerst in de begroting 2017 hun beslag.
De doorlichting van de schuldpositie en de herstructu-
rering van de gemeentelijke leningenportefeuille zijn      Ontwikkeling schuldpositie
voortgezet.                                                De omvang van de vaste schuld nam in 2016 per saldo
                                                           met € 25 miljoen toe van € 176 miljoen naar € 201 mil-
Dat heeft onder meer geresulteerd in het afsluiten van
                                                           joen. Achtergronden hiervan zijn:
twee laagrentende en langlopende vaste leningen met
een totale waarde van € 45,0 miljoen. De nieuwe lenin-     -     Vaste geldlening € 30 miljoen, looptijd 40 jaar
gen zijn ingezet voor consolidatie van vlottende schuld          rente 1,49%.
en voor her- en bij-financiering.                          -     Vaste geldlening € 15 miljoen, looptijd 60 jaar,
                                                                 rente 1,86%.
Daarnaast kon in voorkomend geval gebruik worden
gemaakt van de kredietfaciliteiten van de Bank voor        -     Reguliere jaarlijkse aflossing op vaste geldleningen
Nederlandse Gemeenten.                                           € 20 miljoen.
                                                           Met de nieuw afgesloten leningen is de lange termijn
De liquiditeitspositie heeft zich in 2016 positief ontwik- financiering van de gemeentelijke uitgaven tegen gun-
keld. Dit werd met name veroorzaakt door de versnelde      stige condities verbeterd en veilig gesteld.
uitbetaling door het Rijk van voor de financiering van
de FlorijnAs bestemde Regiospecifiek pakket Zuider-        Mede hierdoor behoefde in 2016 geen beroep op kort-
zeelijn (RSP)-gelden.                                      lopende financieringsmiddelen te worden gedaan. Die
                                                           trend zal zich de komende jaren naar alle waarschijn-
In totaal ging het om een bedrag van € 22,8 miljoen.       lijkheid voortzetten.
Mede daardoor viel Assen in 2016 in het vierde kwar-
taal van 2016 tijdelijk onder de termen van het zoge-      De ontwikkeling van de vaste schuld op de middellange
noemde schatkistbankieren.                                 termijn ziet er als resultaat van de beleidsuitvoering in
                                                           2016 als volgt uit:
  Ontwikkeling schuldpositie                                                                  (bedragen x € 1 miljoen)
  Omschrijving/ultimo jaar                                     2011      2012       2013      2014      2015      2016
  vaste schuld                                                  136       166        156        133      176       201
  vlottende schuld                                                88        74        56         52         0        0
Renteontwikkeling                                          Met het afsluiten van twee nieuwe langlopende lenin-
                                                           gen is ook in het eigen financiële bestel van deze gun-
De Europese Centrale Bank heeft haar monetaire beleid
                                                           stige situatie op de geld- en kapitaalmarkt geprofiteerd.
gericht op verruiming van de geldhoeveelheid in 2016
onverminderd voortgezet. De rente op de geld- en de        De eigen gemeentelijke rentelasten zijn daarmee blij-
kapitaalmarkt bleven mede als gevolg daarvan in 2016       vend voor langere tijd verlaagd.
onveranderd laag.
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                    pagina 112 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 112 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 113 ======================================================================

<pre>Omdat bij het bepalen van de financieringsbehoefte en      De calculatierente over de eigen financieringsmiddelen
het ramen van de daarmee verband houdende rentelas-        (reserves en voorzieningen) bleef in 2016 ongewijzigd
ten voorzichtigheidshalve is gerekend met een hoger ren-   en bedroeg 4,5 %.
tepeil resulteren deze beide transacties in een budgettair
voordeel voor de totale gemeentelijke exploitatie.         De grondslag waarover deze interne rente is berekend
                                                           (stand van de reserves op 1 januari 2016) lag aanmer-
De gemiddelde rente op de totale leningenportefeuille      kelijk hoger dan vooraf in de begroting geraamd.
daalde mede als gevolg hiervan van circa 3,2 % in 2015
naar 2,4 % in 2016.
  Renteontwikkeling 2016
  omschrijving/begrotingsjaar                                                      Begroting 2016    Realisatie 2016
  calculatierente interne financiering                                                      4,5 %               4,5 %
  calculatierente externe financiering tot kasgeldlimiet                                    2,0 %            -0,28 %
  calculatierente externe financiering boven kasgeldlimiet                                  4,5 %             -0,28%
  rentebijschrijving reserves Algemene Dienst                                               0,0 %               0,0 %
  renteverrekening met Grondbedrijf                                                         4,5 %               1,5 %
  calculatierente interne doorbelasting                                                     5,0 %               5,0 %
Renteverdeling                                             Intern is er voor gekozen om deze en de andere wijzi-
                                                           gingen van het nieuwe BBV in een keer met ingang van
Het kabinet heeft In 2016 nieuwe gemeentelijke begro-      het begrotingsjaar 2017 door te voeren.
tings- en verantwoordings- voorschriften gepresen-
teerd. Deze treden, op een enkele uitzondering na,         Om die reden is het percentage voor de interne rente-
vanaf 2017 in werking.                                     verdeling en -toerekening in de exploitatie 2016 uit
                                                           praktische overweging vooralsnog gehandhaafd op 5%.
Dit nieuwe besluit Begroting en Verantwoording (BBV)
bevat onder meer nieuwe spelregels en voorschriften        De nieuwe voorschriften hebben eveneens gevolgen
op het punt van de interne rentecalculatie en -verdeling   voor de bepaling van de hoogte en de wijze van toere-
en de wijze waarop de hoogte van het interne rente         kening van de op de grondexploitatie betrekking heb-
omslagpercentage moet worden vastgesteld.                  ben financierings- en rentelasten. Deze aanpassingen
                                                           zijn direct vanaf 2016 in werking getreden.
Belangrijkste redenen voor de aanpassingen zijn het
uniformeren en het meer transparant, vergelijkbaar en      De aan de grondexploitatie toe te rekenen rente was
marktconform maken van de bij de gemeenten in ge-          tot en met 2015 gefixeerd op 4,5%. Als gevolg van de
bruik zijnde rentespelregels en verdelingsprincipes.       nieuwe spelregels moest deze in 2016 worden verlaagd
                                                           tot 1,5%.
Een van de directe gevolgen die de systeemaanpassing
voor Assen heeft is een substantiële verlaging van het
rente-omslagpercentage van 5% naar 2,2%.
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                 pagina 113 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 113 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 114 ======================================================================

<pre> Renteresultaat
Hier onder het samenvattend overzicht van het totaal
van de in 2016 betaalde rente over de beschikbare ex-
terne financieringsmiddelen, de gecalculeerde rente
over het beschikbare reserves en voorzieningen en de
interne toerekening daarvan aan producten, projecten
en de grondexploitatie.
 Rente 2016                                                                         (bedragen x € 1.000)
                                                      rekening 2015 begroting 2016       rekening 2016
 Lasten
 Rente vaste geldleningen                                     4.960          4.502                4.517
 Rente reserves en voorzieningen                              9.872          7.614                8.827
 Rente kort geld financiering (financieringstekort)              38          2.658                   -14
 Rente rekening-courant Grondbedrijf                          2.251         -1.343                 - 291
 Diverse rentekosten                                            128            161                    26
 Vergoedingsrente gemeentelijke heffingen                         3              0                     0
 Voordeel renteomslag                                             0          5.937                3.691
 Totaal lasten                                               17.252         19.530               16.756
 Baten
 Rente geldleningen uitgezette gelden instellingen                0             36                     0
 Rente belegging overtollige financieringsmiddelen                0              0                     0
 Invorderingsrente gemeentelijke heffingen                        0              0                     0
 Rente investeringen                                         16.694         19.494               16.510
 Bouwrente                                                      353           p.m.                   246
 Nadeel renteomslag                                             205              0                     0
 Totaal baten                                                17.252         19.530               16.756
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                    pagina 114 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 114 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 115 ======================================================================

<pre> Risicobeheer
Kasgeldlimiet en renterisiconorm                                       Kasgeldlimiet
De kasgeldlimiet en de renterisiconorm zijn financiële                 De kasgeldlimiet beperkt het renterisico van financiering
parameters bedoeld om de risico’s van rentefluctuaties                 met kort geld (geldleningen met een looptijd van één
te monitoren en te beperken. Gemeenten moeten zich                     jaar of minder). De limiet is een vast percentage (8,5) van
in de uitvoering van hun financieringsbeleid aan beide                 de totale lasten van de begroting. In 2016 kwam de kas-
normen houden. Ze zijn vastgelegd in de Wet Financie-                  geldlimiet uit op € 33 miljoen. Dit betekent dat de ge-
ring lagere overheden (Wet Filo). De renterisiconorm is                meente maximaal voor dit bedrag met kort geld mag fi-
het bedrag dat de gemeente maximaal in een jaar mag                    nancieren. De onderstaande tabel geeft de kwartaalge-
(her)financieren.                                                      middelden over het gehele jaar weer.
De kasgeldlimiet is het bedrag dat de gemeente maxi-
maal mag lenen in de vorm van geldleningen met een
looptijd korter dan 1 jaar. Beide normen zijn uitgedrukt
in een percentage van het begrotingstotaal. Deze zijn in
2016 niet gewijzigd.
  Tabel Kasgeldlimiet 2016; gemiddelde van de kwartaaloverzichten
  Omschrijving                                                                                                (bedragen * € 1.000)
  Omvang begroting (=grondslag)                                                                                           388.678
  Toegestane kasgeldlimiet in procenten van de grondslag                                                                        8,5
  Toegestane kasgeldlimiet in bedrag                                                                                       33.038
  Omvang vlottende schuld (opgenomen gelden < 1 jaar, schuld in rekening-courant, gestorte gelden                            3.642
  door derden < 1 jaar, overige geldleningen niet zijnde vaste schuld)
  Vlottende middelen                                                                                                           -84
  (contante gelden in kas, tegoeden in rekening-courant, overige uitstaande gelden < 1 jaar)
  Toets kasgeldlimiet:
  a. totaal netto vlottende schuld (2-3)                                                                                     3.726
  totaal overschot vlottende middelen (3-2)
  b. toegestane kasgeldlimiet (1)                                                                                          33.038
  c. ruimte (+) / overschrijding (-) (b-a)                                                                                 29.311
Renterisiconorm
De renterisiconorm beperkt het risico van een te sterke
groei van de rentelasten. De norm is 20% van het be-
grotingstotaal. Voor Assen bedraagt de norm € 77,7
miljoen. Het totaal aan herfinancieringen en renteher-
zieningen van vaste geldleningen moet beneden dit be-
drag blijven. In 2016 voldeed Assen aan deze norm.
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                                pagina 115 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 115 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 116 ======================================================================

<pre> Tabel Renterisiconorm 2016
 Renterisiconorm 2016                                                                                      (bedragen x 1.000)
 Renteherziening vaste schuld o/g                                                                                          0
 Renteherziening vaste schuld u/g                                                                                          0
 Netto renteherziening vaste schuld (1a-1b)                                                                                0
 Betaalde aflossingen                                                                                                 19.781
 Renterisico op vaste schuld (1+2)                                                                                    19.781
 Renterisiconorm                                                                                                      77.736
 Ruimte                                                                                                               57.955
 Berekening renterisiconorm:
 Begrotingstotaal                                                                                                    388.678
 Percentageregeling                                                                                                      20%
 Renterisiconorm                                                                                                      77.736
Kredietrisicobeheer                                                het aangaan van participaties. Wij vinden het financie-
                                                                   ren van activiteiten van derden geen taak van de ge-
Assen voert een zeer terughoudend beleid voor het ver-
                                                                   meente Assen.
strekken van leningen en garanties. Dit geldt ook voor
 Leningen u/g.Overzicht aan derden verstrekte geldleningen ultimo 2016 (bedragen x € 1.000)
                                                                                                             Schuld-
 Kredietnemer                                                Risico/zekerheid                                           % totaal
                                                                                                             restant
 Enexis
 Aandeelhoudersleningen; verstrekt ter financiering van net- Nauwelijks risico, solvabel bedrijf.              1.329          27
 werkbedrijf; aflossing gebeurt in vier termijnen tot en met
 2019
 Enexis (was Edon/Essent)
                                                             Geen risico; in 2016 in zijn geheel afgelost.         0           0
 Achtergestelde lening
 RWE
 Vloeit voort uit overeenkomst Essent/RWE; aandeel in ge-    Het beheer van de fondsen is onderge-                 0           0
 schatte terugontvangst van reserveringen voor garanties en  bracht bij één of meerdere kredietwaar-
 zekerheden.                                                 dige financiële instellingen.
 Stimuleringsfonds Volkshuisvesting
                                                             De ingelegde gelden komen terug via het           2.647          54
 Startersleningen                                            revolvingsysteem.
 Stimuleringsfonds Volkshuisvesting
 Zonneleningen                                               De ingelegde gelden komen door tijdsver-
                                                             loop in de vorm van aflossing terug.                698          14
 Gemeentelijk personeel
 Hypothecaire leningen ten behoeve van aankoop van een wo-   Recht van hypotheek.                                222           5
 ning
 Alescon
 Geldleningen ten behoeve van hypothecaire geldleningen      Gering risico; mede omdat Alescon een                 5           0
 personeel                                                   gemeenschappelijke regeling is.
 Totaal                                                                                                        4.901        100
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                            pagina 116 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 116 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 117 ======================================================================

<pre>Schatkistbankieren                                          De wettelijke limiet is een vast percentage (0,75 % ) van
                                                            de totale lasten van de begroting. In 2016 kwam de limiet
De limiet voor het schatkistbankieren, beperkt de eigen
                                                            uit op € 2,9 miljoen. Assen mocht in 2016 maximaal voor
beleggingsmogelijkheden van de gemeente. Niet direct
                                                            dit bedrag zelf overtollige middelen aanhouden.
voor de eigen financiering benodigde middelen worden,
als ze uitgaan boven de in de wet vastgelegde limiet, af-
geroomd ten gunste van de ‘schatkist’ bij het Ministerie
van Financiën.
  Limiet schatkistbankieren 2016; gemiddelde van de kwartaaloverzichten
  Omschrijving                                                                                      (bedragen * € 1.000)
  Omvang begroting (=grondslag)                                                                                 388.678
  Toegestane limiet in procenten van de grondslag                                                                   0,75
  Toegestane limiet in bedrag                                                                                      2.915
De gemeentelijke liquiditeitspositie heeft zich in de       Belangrijkste oorzaak hiervan was het besluit van het
loop van 2016 dusdanig positief ontwikkeld dat Assen        Rijk om naast het reguliere gemeentelijke aandeel in de
in het vierde kwartaal van het jaar tijdelijk onder de ter- voor de FlorijnAs bestemde Regiospecifiek pakket Zui-
men van het verplichte schatkistbankieren viel. Eind        derzeelijn (RSP)-gelden in 2016 tussentijds ook al een
2016 bedroeg de omvang van het bij het Ministerie van       deel van de nog resterende RSP-gelden versneld aan
Financiën uitstaande tegoed € 15,4 miljoen.                 Assen uit te keren. De omvang van deze uitkering be-
                                                            droeg € 16,4 miljoen. In totaal is hiermee in 2016 € 22,8
                                                            miljoen aan RSP-gelden ontvangen. Dit heeft de liquidi-
                                                            teitspositie positief beïnvloed.
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                    pagina 117 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 117 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 118 ======================================================================

<pre>Paragraaf 5
Verbonden Partijen
 Algemeen
Volgens het Besluit begroting en verantwoording pro-      Inzicht hierin is relevant omdat betrokken partijen direct
vincies en gemeenten (BBV) moeten gemeenten een           of indirect belast (kunnen) zijn met uitvoering van beleid
paragraaf 'verbonden partijen' opstellen. Het doel van    dat door de gemeente aan de betreffende partij is over-
deze paragraaf is op een centrale plaats inzicht ver-     gedragen en daarmee gemeentelijke middelen gemoeid
schaffen in, en informatie verstrekken over, alle par-    kunnen zijn en financiële risico's worden gelopen.
tijen waarmee de gemeente bestuurlijke en financiële
banden onderhoudt.
 Beleidsuitgangspunten
Definitie verbonden partijen                              Beleidsuitvoering aansturing
Een verbonden partij is een privaat- of publiekrechte-    Met de notitie 'aansturing verbonden partijen' sturen
lijke organisatie waarin de gemeente zowel een be-        we meer op activiteiten, doelen en risico’s van proces-
stuurlijk, als een financieel belang heeft. Organisaties  sen die onze gemeente bij andere organisaties heeft
waarmee een subsidierelatie is aangegaan, vallen vol-     belegd en waarvoor de raad een financiële bijdrage be-
gens de toelichting in het Besluit begroting en verant-   schikbaar stelt. Wij krijgen een betere informatievoor-
woording provincies en gemeenten (BBV) buiten deze        ziening over verbonden partijen via de planning-en-
indeling. Beide belangen houden het volgende in.          control cyclus. Dat geeft een beter zicht op de risico’s
                                                          van processen die deze partijen voor ons uitvoeren.
Bestuurlijk
Gemeentelijke zeggenschap door vertegenwoordiging         Vooraf bepalen we welke prestaties we van de verbon-
in het bestuur dan wel door stemrecht.                    den partijen vragen, welke effecten we ermee beogen
                                                          en wat de kosten hiervan zijn. Achteraf kunnen we be-
Financieel                                                palen in hoeverre de beoogde effecten bereikt zijn en
                                                          wat dit gekost heeft. Het accent ligt op het vooraf stu-
Gemeentelijke aansprakelijkheid ten aanzien van aan
                                                          ren en het daarvoor aanscherpen van de beleidskaders.
betrokken partij beschikbaar gestelde financiële mid-
                                                          Het sturen en beheersen van prestaties, effecten, doel-
delen die niet verhaalbaar zijn bij faillissement, of ten
                                                          matigheid en doeltreffendheid vergt aanpassingen in
aanzien van het bedrag waarvoor de gemeente aan-
                                                          de relaties tussen gemeente en verbonden partijen,
sprakelijk gesteld kan worden indien de partij haar ver-
                                                          maar ook in de eigen werkprocessen.
plichtingen niet nakomt.
                                                          Een organisatie is volgens de regeling voor verbonden
Algemene beleidslijn                                      partijen een verbonden partij als de jaarlijkse bijdrage
De gemeente Assen verbindt zich in principe alleen be-    aan, of deelname in, het kapitaal van de organisatie
stuurlijk en financieel jegens een derde als deze verbin- meer dan € 50.000 is, of als de gemeente deze organi-
tenis een duidelijk aantoonbare meerwaarde oplevert       satie heeft aangewezen als verbonden partij. Dit laatste
ten opzichte van alternatieven zoals zelf doen.           gebeurt vanwege het maatschappelijk en/of publiek
                                                          belang van de taken en daarmee verbonden risico’s. In
Hiervoor wordt gekozen met het oog op het realiseren      de regeling staan de voorwaarden waaraan verbonden
van een of meer specifieke beleidsdoelstellingen:         partijen moeten voldoen bij het indienen van hun
                                                          meerjarenbegroting en (tussentijdse) verantwoording.
-    Hetzij vanuit bestuurlijke overwegingen;             Uitgangspunt is dat de verbonden partij haar activitei-
-    dan wel vanuit een oogpunt van doelmatigheid en      ten en daarmee te bereiken doelstellingen SMART be-
     doeltreffendheid;                                    groot en verantwoordt, zo veel mogelijk met behulp
-    dan wel vanuit financieel-economische overwegingen.
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                 pagina 118 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 118 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 119 ======================================================================

<pre>van objectief meetbare kengetallen. We bereiken daar-   In de loop van 2017 zal aan de raad de kadernota Go-
mee dat wij vooraf scherper de prestaties, de beoogde   vernance verbonden partijen ter besluitvorming wor-
effecten en de benodigde subsidies kunnen bepalen.      den voorgelegd. De gemeenteraad vervult hiermee de
                                                        kaderstellende en controlerende rol; het college ver-
De verantwoording moet voorzien zijn van een accoun-    vult de eigenaars- en opdrachtgeversrol, die in 2017 na-
tantsverklaring. In bepaalde gevallen moeten de juiste  der zal worden toegelicht en uitgewerkt in de Uitvoe-
gegevens worden geleverd waarop de Single informa-      ringsnota Verbonden Partijen. Verdere stappen wor-
tion Single audit (SiSa) van toepassing is.             den gezet inzake het risicobeheer door middel van het
                                                        implementeren van het risicokompas voor verbonden
Ambtelijk toezicht                                      partijen. Het risicokompas is een risicoanalyse die jaar-
Het ambtelijk toezicht op verbonden partijen gebeurt    lijks wordt uitgevoerd op de verbonden partijen. Het is
met name door de eenheden Beleid en Bestuurs- en        een instrument om per verbonden partij te bepalen
Managementadvisering. De eenheid Beleid adviseert       wat de risico's zijn en hoe de verbonden partijen zich
over de beleidsvorming en beleidscoördinatie vooraf     op dat gebied tot elkaar verhouden. Hierdoor kunnen
en de beleidstoetsing achteraf. Het gaat dan om de      prioriteiten gesteld worden en kan een beheersstrate-
doeltreffendheid. Zij adviseert over de inhoud van de   gie geformuleerd worden. Hoe risicovoller een verbon-
processen die de gemeente bij verbonden partijen be-    den partijen, hoe meer onzekerheid, hoe strakker het
legt oftewel het bepalen van de effecten en resultaten. beheersregime. Met dit risicokompas krijgt ook de ge-
De eenheid Bestuurs- en Managementadvisering advi-      meenteraad een duidelijk beeld van recente ontwikke-
seert over de kaders voor de rechtmatigheid en doel-    len en risico’s met betrekking tot verbonden partijen.
matigheid van de processen en toetst die achteraf.      Ook het verder implementeren van het zaakgerichte
                                                        systeem moet ervoor zorgen dat dossiervorming een-
Ontwikkelingen                                          voudiger en doeltreffender wordt. In 2016 is ten aan-
                                                        zien van de jaarstukken en begrotingen van de gemeen-
In 2016 heeft de Eenheid Beleid op basis van de uitkom- schappelijke regelingen voor het eerst een informatie-
sten van een Peer Review de verdere doorontwikkeling    markt voor de raad georganiseerd. Deze informatie-
van de aansturing op verbonden partijen opgepakt. Er    markt moet een structureel karakter krijgen.
is onder andere onderzoek gedaan bij andere vergelijk-
bare gemeenten in het land.
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                              pagina 119 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 119 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 120 ======================================================================

<pre>Overzicht Verbonden partijen (bedragen * € 1.000, behalve in de toelichtende tekst)
Alescon, GR, Assen
         ontvangst +                 eigen vermogen                               vreemd vermogen                      resultaat 2016
           bijdrage -                    1-jan               31-dec                   1-jan              31-dec
              - 1.196                   2.653                 2.270                 14.077               15.144                    755
Doel                  Participatie en re-integratie van werkzoekenden (WSW) voor zes Drentse gemeenten.
Bestuurlijk belang    Lid AB en DB, besluit bij meerderheid van stemmen.
Financieel belang     Jaarlijkse exploitatiebijdrage.
Ontwikkelingen        Door dalende rijksmiddelen lopen de exploitatietekorten op. De gemeenten ontvangen een rijksbudget dat
                      gerelateerd is aan het aantal arbeidsjaren. Alescon kan de Wet sociale werkvoorziening (Wsw) niet kosten-
                      dekkend uitvoeren. Dit leidt tot een extra gemeentelijke bijdrage, die wij dekken uit de Participatiewet re-
                      integratie. De financiële risico’s worden verdeeld op basis van het aantal arbeidsjaren per gemeente, die
                      werkzaam zijn bij Alescon. De totale Asser-bijdrage aan Alescon bedraagt € 17 miljoen, waarvan € 15,8 mil-
                      joen aan rijksmiddelen.
Bank Nederlandse Gemeenten nv, Den Haag
         ontvangst +                 eigen vermogen                               vreemd vermogen                      resultaat 2016
           bijdrage -                    1-jan               31-dec                   1-jan              31-dec
                   87              4.163.000              4.486.000           145.348.000          149.514.000                369.000
Doel                  Bank, bijdragen aan maatschappelijke voorzieningen tegen zo laag mogelijke kosten.
Bestuurlijk belang    Aandeelhouder; samen met de Nederlandse staat, provincies en gemeenten stemrecht in de algemene verga-
                      dering van aandeelhouders.
Financieel belang     Dividend uit deelneming in kapitaal 85.301 aandelen (0,15%) a € 2,50.
Ontwikkelingen        De BNG heeft een triple-A rating. Dit is een kwalificatie van de kredietwaardigheid die afgegeven wordt door
                      De Nederlandse Bank. Er hebben zich in 2016 geen grote veranderingen voorgedaan in de belangen van de
                      aandeelhouders.
CBL (Cross Border Lease) Vennootschap bv , Den Bosch
         ontvangst +                 eigen vermogen                               vreemd vermogen                      resultaat 2016
           bijdrage -                    1-jan               31-dec                   1-jan              31-dec
                 37,6                   9.500                   830                    445                  155                  -270
Doel                  Deelneming in CBL-fonds ter afdekking van eventuele verliezen voortvloeiende uit in het verleden afgesloten
                      CBL-overeenkomsten met Amerikaanse investeerders.
Bestuurlijk belang    Aandeelhouder samen met 6 provincies en circa 115 gemeenten.
Financieel belang     Dividend uit deelneming in kapitaal 11.520 aandelen (0,57%) a €0,01.
Ontwikkelingen        Het Escrow-fonds is in juni 2016 geliquideerd en grotendeels uitbetaald. Hierbij heeft Assen € 37.600 aan uit-
                      kering ontvangen. Het restant zal medio 2017 grotendeels vrijvallen en daarna worden uitgekeerd. De ven-
                      nootschap blijft bestaan tot mei 2019, omdat ze partij is in een aantal juridische overeenkomsten die bij de
                      verkoop van Essent aan RWE zijn afgesloten. Het risico en daarmee de aansprakelijkheid voor de aandeelhou-
                      ders is relatief gering en beperkt tot de hoogte van het nominale aandelenkapitaal van deze vennootschap
                      van totaal € 20.000.
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                                 pagina 120 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 120 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 121 ======================================================================

<pre>C.S.V. Amsterdam bv , Den Bosch
         ontvangst +                   eigen vermogen                             vreemd vermogen                         resultaat 2016
           bijdrage -                     1-jan              31-dec                    1-jan              31-dec
                    0                       -42               3.200                       50                 162                   3.300
Doel                   Bundeling belang in verband met potentiële schadevordering op de Staat met betrekking tot indirect geleden
                       schade als gevolg van de splitsingswetgeving.
Bestuurlijk belang     Aandeelhouder.
Financieel belang      Dividend uit deelneming in kapitaal 11.520 aandelen (0,57%) a €0,01.
Ontwikkelingen         De looptijd is afhankelijk van de periode dat claims die tot 5 jaar na completion (mei 2019) kunnen worden
                       ingediend, worden afgewikkeld. Het risico, en daarmee de aansprakelijkheid voor de aandeelhouders, is rela-
                       tief gering en beperkt tot de hoogte van het nominale aandelenkapitaal van deze vennootschap van totaal
                       € 20.000.
Drents Archief, Regionaal Historisch Centrum, GR, Assen
          ontvangst +                  eigen vermogen                             vreemd vermogen                         resultaat 2016
            bijdrage -                    1-jan              31-dec                    1-jan              31-dec
                   -87                     484                  602                     447                  528                    -12,8
Doel                   Behartigen van gezamenlijke belangen van Rijk en gemeente voor archivering. Het Drents archief is de ar-
                       chiefwaarplaats van gemeente Assen. Ook archiefbescheiden, collecties, en documenten in het rijksarchief-
                       uit provincie Drenthe worden hier bewaard.
Bestuurlijk belang     Lid AB en DB, besluit bij meerderheid van stemmen.
Financieel belang      Jaarlijkse exploitatiebijdrage.
Ontwikkelingen         Geen.
Eems Dollard Regio (EDR), GR, Nieuweschans
          ontvangst +                  eigen vermogen                             vreemd vermogen                       resultaat 2014*
            bijdrage -                    1-jan              31-dec                    1-jan              31-dec
                    -7                     473                  527                   1.410                1.307                      54
Doel                   Economische en culturele stimulering.
Bestuurlijk belang     Lid openbaar lichaam.
Financieel belang      Jaarlijkse bijdrage.
Ontwikkelingen         Ad *: Cijfers over 2016 waren ten tijde van het opstellen van de jaarrekening 2016 niet beschikbaar. Opgeno-
                       men zijn de cijfers van 2014.
Enexis Holding nv , Den Bosch
          ontvangst +                  eigen vermogen                             vreemd vermogen                         resultaat 2016
            bijdrage -                    1-jan              31-dec                    1-jan              31-dec
                  546                3.607.000            3.704.000              2.591.000             2.608.000                 223.000
Doel                   Nutsbedrijf, distributie en transporteren van energie, netwerkbeheer.
Bestuurlijk belang     Aandeelhouder, de Drentse gemeenten bezitten 2,41%. Assen bezit 862.169 aandelen ad € 1 per aandeel.
Financieel belang      Dividend uit deelneming in kapitaal 568.290 aandelen (0,38 % na gedeeltelijke aandelenverkoop ).
Ontwikkelingen         In 2016 is een deel i.c. 293.879 exemplaren van het aandelenbezit in Enexis Holding verkocht voor de koop-
                       som van € 9,2 miljoen. Tevens is € 680.000 afgelost op tranche D van de uitstaande aandeelhoudersleningen.
                       Het risico voor de aandeelhouders is zeer gering omdat Enexis opereert in een gereguleerde (energie)markt,
                       onder toezicht van de Energiekamer. Daarnaast is het risico gering in relatie tot de (intrinsieke) waarde van
                       Enexis Holding N.V. Wettelijk is minimaal 40% eigen vermogen vereist, Enexis heeft op dit moment meer dan
                       50% eigen vermogen.
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                                    pagina 121 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 121 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 122 ======================================================================

<pre>Gemeenschappelijke gezondheidsdienst Drenthe (GGD), GR, Assen
          ontvangst +                 eigen vermogen                               vreemd vermogen                     resultaat 2016
            bijdrage -                   1-jan                31-dec                   1-jan            31-dec
             - 2.225,8                   2.451                 2.255                  2.220              3.139                    275
Doel                   Uitvoering van wettelijke taken van de gemeente op het gebied van de publieke gezondheidszorg, een bij-
                       drage leveren aan de publieke gezondheidszorg met afstemming op de curatieve gezondheidszorg en de ge-
                       neeskundige hulpverlening voor 12 Drentse gemeenten.
Bestuurlijk belang     Lid AB en DB, besluit bij meerderheid van stemmen.
Financieel belang      Jaarlijkse exploitatiebijdrage.
Ontwikkelingen         Door toename van het aantal meldingen bij Veilig Thuis, extra taken uit het landelijk Handelingsprotocol Vei-
                       lig Thuis en het verbeterplan naar aanleiding van het verscherpt inspectietoezicht, was een extra inzet op Vei-
                       lig Thuis nodig. Voor 2016 en 2017 bedraagt deze extra inzet € 1,1 miljoen voor Drenthe. Voor 2016 is dek-
                       king gevonden binnen de reserves van de GGD en de totale Drentse begroting voor inkoop Jeugdhulp 2016.
                       Voor het jaar 2017 draagt de gemeente Assen bijna € 174.000 bij uit de reguliere budgetten voor het sociaal
                       domein. Bij de gemeentelijke begroting 2018 verwachten we meer te kunnen zeggen over de structurele fi-
                       nanciering en dekking van Veilig Thuis Drenthe.
Gemeenschappelijke Kredietbank Drenthe (GKB), GR, Assen
          ontvangst +                 eigen vermogen                               vreemd vermogen                     resultaat 2016
            bijdrage -                   1-jan                31-dec                   1-jan            31-dec
                -1.072                     626                     55                17.576             18.894                   -365
Doel                   Op maatschappelijk en zakelijk verantwoorde wijze voorzien in de behoefte aan onder andere geldkrediet,
                       schuldhulpverlening, budgetbeheer, bewindvoering, en wettelijke schuldsanering van natuurlijke personen.
Bestuurlijk belang     GR van 3 Drentse gemeenten, lid AB en DB, besluit bij meerderheid van stemmen.
Financieel belang      Handhaving kostendekkende exploitatie.
Ontwikkelingen         Het aantal mensen dat onder beschermingsbewind wordt geplaatst stijgt en er is meer concurrentie door
                       marktwerking in de schuldhulpverlening. Naast drie deelnemende GR-gemeenten zijn er ook 19 dienstverle-
                       ningsovereenkomsten met niet-deelnemende gemeenten in Drenthe, Groningen en Overijssel. Net als over
                       2015 heeft de GR een tekort waarbij de 3 GR-gemeenten moeten bijdragen aan de dekking van het tekort. Er
                       vindt onderzoek plaats hoe de risico’s van de 3 GR-gemeenten in de toekomst kunnen worden beperkt. In
                       2016 is door hoog ziekteverzuim en de reorganisaties van voorgaande jaren tijdelijk extra personeel aange-
                       trokken. In de toekomstverkenning van de GKB wordt de kostenbeheersing ook betrokken. Het weerstands-
                       vermogen van de GKB heeft als gevolg van de exploitatietekorten afgelopen jaren een minimum niveau be-
                       reikt. Onverwachte (toekomstige) tegenvallers kunnen binnen het eigen vermogen niet meer worden opge-
                       vangen. Er is te weinig kostenflexibiliteit om de dalende opbrengsten op te kunnen vangen. Dit heeft met
                       name te maken met het feit dat de grootste kostenpost het personeel is, en er inmiddels geen flexibele schil
                       meer is om fluctuaties in het werkvolume op te vangen.
Groningen Airport Eelde nv, Eelde
          ontvangst +                 eigen vermogen                               vreemd vermogen                    resultaat 2015*
            bijdrage -                   1-jan                31-dec                   1-jan            31-dec
                     0                 14.161                 13.186                  3.736              3.451                   -976
Doel                   Uitoefening van het luchthavenbedrijf. Voornamelijk de aanleg, het onderhoud, de ontwikkeling, en de ex-
                       ploitatie van het luchtvaartterrein, inclusief het verrichten van daaraan verbonden handelingen van commer-
                       ciële of financiële aard.
Bestuurlijk belang     Aandeelhouder (10%) en lid raad van toezicht met Provincies Groningen en Drenthe en de gemeenten Ty-
                       naarlo en Groningen.
Financieel belang      Deelneming in kapitaal.
Ontwikkelingen         Door de daling van het aantal passagiers en vliegbewegingen, lopen de exploitatietekorten op.
                       Ad *: Cijfers over 2016 waren ten tijde van het opstellen van de jaarrekening 2016 niet beschikbaar. Opgeno-
                       men zijn de cijfers van 2015.
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                                 pagina 122 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 122 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 123 ======================================================================

<pre>PBE (Publiek Belang Elektriciteitsproductie) bv *), Den Bosch
          ontvangst +                 eigen vermogen                              vreemd vermogen                      resultaat 2016
            bijdrage -                   1-jan               31-dec                   1-jan              31-dec
                     0                   1.600                 1.600                   118                   45                    65
Doel                   Schuldsanering van natuurlijke personen.
Bestuurlijk belang     Aandeelhouder.
Financieel belang      Dividend uit deelneming in kapitaal 11.520 aandelen (0,57%) a €0,01.
Ontwikkelingen         Het escrow-fonds is in juli geliquideerd en uitbetaald aan de aandeelhouders (zie Verkoop Vennootschap bv).
                       Desondanks dient deze vennootschap nog in stand gehouden te worden tot en met 2019. De reden hiervoor
                       is dat de vennootschap partij is in een aantal juridische overeenkomsten die bij de overdracht van EPZ aan
                       RWE dan wel Delta zijn afgesloten. Het financiële risico en de aansprakelijkheid voor de aandeelhouders zijn
                       beperkt tot de hoogte van het nominale aandelenkapitaal van deze vennootschap van totaal € 1,5 miljoen.
Recreatieschap Drenthe, GR, Diever
          ontvangst +                 eigen vermogen                              vreemd vermogen                      resultaat 2016
            bijdrage -                   1-jan               31-dec                   1-jan              31-dec
                   -82                     595                   675                   501                  681                    80
Doel                   Bevordering recreatie in de breedste zin van het woord voor 12 Drentse gemeenten en 1 Friese gemeente.
Bestuurlijk belang     Lid AB en DB, besluit bij meerderheid van stemmen.
Financieel belang      Jaarlijkse exploitatiebijdrage, aandeel Assen 7,5% van de apparaatskosten.
Ontwikkelingen         Geen.
Regio Groningen-Assen 2030, GR zonder meer, Groningen
          ontvangst +                 eigen vermogen                              vreemd vermogen                      resultaat 2016
            bijdrage -                   1-jan               31-dec                   1-jan              31-dec
                 -931                  16.916                11.703                  7.744                3.218                -5.213
Doel                   Samenwerking ten behoeve van regio-ontwikkeling.
Bestuurlijk belang     Deelname in convenant; lid van stuurgroep en DB.
Financieel belang      Bijdrage in fonds/investering subsidie(s).
Ontwikkelingen         Geen.
Regionaal Uitvoeringsorgaan Drenthe (RUD), GR, Assen
          ontvangst +                 eigen vermogen                              vreemd vermogen                      resultaat 2016
            bijdrage -                   1-jan               31-dec                   1-jan              31-dec
                 -628                    1.202                   699                 4.846                3.929                  -503
Doel                   Uitvoeren van milieutaken ten aanzien van bedrijven. Specialistisch advies op het gebied van bodem, lucht,
                       geluid, asbest en externe veiligheid, voor 12 Drentse gemeenten en de Provincie Drenthe.
Bestuurlijk belang     Lid van AB en DB, besluiten worden genomen bij meerderheid van stemmen.
Financieel belang      Jaarlijkse exploitatiebijdrage.
Ontwikkelingen         Vanaf 2016 werkt de RUD-Drenthe op basis van de 'Drentse Maat' als minimaal uitvoeringsniveau. Deze maat
                       staat voor één uniform uitvoeringsniveau in Drenthe. Het bereik van de 'Drentse Maat' is in eerste instantie
                       beperkt tot de kerntaken en bijbehorende producten binnen de milieuvergunningverlening, milieutoezicht en
                       -handhaving en betreft circa 60% van de totale omvang van het werkpakket van de RUD-Drenthe. Na 2018
                       vindt er een evaluatie plaats van de ‘Drentse Maat’.
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                                  pagina 123 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 123 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 124 ======================================================================

<pre>Samenwerkingsverband Noord-Nederland (SNN), GR, Groningen
          ontvangst +                  eigen vermogen                              vreemd vermogen                         resultaat 2016
            bijdrage -                    1-jan              31-dec                    1-jan              31-dec
                   -77                   8.328                8.722                 336.466              251.633                     -161
Doel                   Versterken van de economische positie van Noord-Nederland, voor 12 gemeenten en 2 provincies.
Bestuurlijk belang     Adviesrol.
Financieel belang      Jaarlijkse bijdrage.
Ontwikkelingen         Geen.
Veiligheidsregio Drenthe (VRD), GR, Assen
          ontvangst +                  eigen vermogen                              vreemd vermogen                         resultaat 2016
            bijdrage -                    1-jan              31-dec                    1-jan              31-dec
               - 2.852                   3.697                2.598                   17.640              19.878                      461
Doel                   Brandweerzorg en hulpverlening bij brand en rampen en geneeskundige hulpverlening bij calamiteiten voor
                       12 Drentse gemeenten.
Bestuurlijk belang      Lid van het AB en DB, besluiten worden genomen bij meerderheid van stemmen.
Financieel belang       Jaarlijkse exploitatiebijdrage.
Ontwikkelingen         Geen.
Verkoop Vennootschap bv, Den Bosch
          ontvangst +                  eigen vermogen                              vreemd vermogen                         resultaat 2016
            bijdrage -                    1-jan              31-dec                    1-jan              31-dec
                 478,6                  84.800                1.400                   30.100                     2                   -430
Doel                   Maximalisatie van de uiteindelijke verkoopopbrengst; en optimalisering met betrekking tot de risicoafdek-
                       king.
Bestuurlijk belang     Aandeelhouder.
Financieel belang      Dividend uit deelneming in kapitaal. Gemeente Assen bezit 11.520 aandelen (0,57%) a €0,01.
Ontwikkelingen         Eind juni 2016 is het Escrow Fonds geliquideerd, waarbij Assen € 478.600 aan uitkering heeft ontvangen. Des-
                       ondanks dient de vennootschap nog in stand gehouden te worden tot en met 2019. De reden hiervoor is dat
                       de vennootschap partij is in een aantal juridische overeenkomsten die bij de verkoop van Essent aan RWE zijn
                       afgesloten. In 2016 is de nog bij de Vennootschap uitstaande lening afgelost. De hiervoor getroffen voorzie-
                       ning is vrijgevallen. De aandeelhouders lopen zeer beheerst geachte risico’s, die beperkt zijn tot de hoogte
                       van het nominale aandelenkapitaal van totaal € 20.000.
Vordering op Enexis bv, Den Bosch
          ontvangst +                  eigen vermogen                              vreemd vermogen                         resultaat 2016
            bijdrage -                    1-jan              31-dec                    1-jan              31-dec
                     0                850.000               350.000                   12.200                6.300                     -17
Doel                   Bundeling van belangen in de bruglening aan Enexis.
Bestuurlijk belang     Aandeelhouder.
Financieel belang      Dividend uit deelneming in het aandelenkapitaal 11.520 aandelen (0,57%) a €0,01.
Ontwikkelingen         De totale lening bedroeg € 1,8 miljard, af te lossen in vier tranches. Eind 2016 resteert alleen nog de vierde
                       tranche ad € 350 miljoen. Deze vierde tranche mag niet vervoegd worden afgelost en loopt tot 30 september
                       2019. Afhankelijk van het resultaat van een aantal financiële ratio's zou de vierde tranche eventueel gecon-
                       verteerd kunnen worden in eigen vermogen. De aandeelhouders lopen zeer beheerst geachte risico’s op
                       Enexis voor de niet-tijdige betaling van rente en/of aflossing en, in het ergste geval, faillissement van Enexis.
                       Het risico is beperkt tot de hoogte van het nominale aandelenkapitaal van totaal € 20.000.
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                                       pagina 124 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 124 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 125 ======================================================================

<pre>Waterleiding Maatschappij Drenthe nv, Assen
          ontvangst +                 eigen vermogen                            vreemd vermogen                      resultaat 2015*
            bijdrage -                   1-jan              31-dec                  1-jan              31-dec
                    0                  31.391               37.274               130.931              130.067                   6.178
Doel                   Nutsvoorziening, gewaarborgde levering van water
Bestuurlijk belang     Aandeelhouder, samen met Provincie een 11 gemeenten, stemrecht in de algemene vergadering van aan-
                       deelhouders. Gemeente Assen bezit 147 van de 1.946 geplaatste aandelen.
Financieel belang      Deelneming in kapitaal
Ontwikkelingen         Negatieve gevolgen inzake de activiteiten (drinkwaternet) in het buitenland (Indonesië) en mogelijke risico's
                       van derivaten.
                       Ad *: De jaarcijfers van de WMD over 2016 waren ten tijde van het opstellen van het jaarverslag 2016 nog
                       niet door de RvC vastgesteld.
Werkplein Drentsche Aa, GR, Assen
          ontvangst +                 eigen vermogen                            vreemd vermogen                       resultaat 2016
            bijdrage -                   1-jan              31-dec                  1-jan              31-dec
              -10.226                     189                    0                   104                2.919                        0
Doel                   Uitvoering Participatiewet voor drie Drentse gemeenten
Bestuurlijk belang     Lid AB en DB, besluit bij meerderheid van stemmen.
Financieel belang      Jaarlijkse exploitatiebijdrage.
Ontwikkelingen         Het eigen vermogen is in 2016 vrijgevallen ten gunste van de exploitatie.
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                                 pagina 125 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 125 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 126 ======================================================================

<pre>Paragraaf 6
Bedrijfsvoering
 Algemeen
De bedrijfsvoeringsparagraaf geeft aanvullende informa-   Verder is in de begroting rekening gehouden met de ge-
tie op het programma bedrijfsvoering.                     volgen van jaarlijkse periodieke verhogingen. Naast de
                                                          loonsom zijn voor beheerskosten binnen de bedrijfsvoe-
Uitgangspunten                                            ring een aantal normbedragen van toepassing. Zo be-
                                                          draagt het budget voor vorming en opleiding 1,38% van
De loonsomraming voor 2016 is gebaseerd op de forma-
                                                          de loonsom. Voor vergoedingen aan het personeel is een
tie die de directie voor het jaar 2016 per eenheid heeft
                                                          (gemiddeld) bedrag van € 115 per fte beschikbaar. Voor
vastgesteld. Vertrekpunt voor de loonsom was het sala-
                                                          de overige personeelskosten is gerekend met een be-
rispeil eind 2016. De salarisverhoging als gevolg van de
                                                          drag van € 241 per fte. De toegepaste prijsindex op de
nieuwe cao-gemeenten (+ 3,4%) heeft gezorgd voor ex-
                                                          prijsgevoelige bedrijfsvoeringsbudgetten bedroeg 1%.
tra personeelslasten in de bedrijfsvoering. Totaal ging
het daarbij om een netto-effect van € 450.000. Via de
Voorjaarsnota zijn deze extra lasten opgenomen in de
bedrijfsvoeringsbegroting.
 Middeleninzet bedrijfsvoering
  Middelen bedrijfsvoering 2016                                                               (bedragen * € 1.000)
  omschrijving                                  begroting    realisatie                  verschil
                                                     2016         2016           in €          in %       V/N
  Bedrijfsvoering algemeen
  Personeelskosten                                 37.918       37.673            246         0,6%         V
  Beheerkosten                                      6.538        6.007            531         8,1%         V
  Kapitaallasten                                    3.175        2.434            741        23,3%         V
  Mutaties voorzieningen                            1.640        1.744           -104        -6,3%         N
  Totaal lasten                                    49.271       47.858          1.413         3,1%         V
  Inkomsten bedrijfsvoering                         1.113        1.194             81         7,3%         V
  Totaal bedrijfsvoering algemeen                  48.158       46.664          1.494         3,1%         V
  Bedrijfsvoering DOEN
  Personeelskosten                                  2.101        1.838            263        12,5%         V
  Beheerkosten                                          0          486           -486      -100,0%         N
  Mutatie Gem. Sociaal Deelfonds                        0         -223            223       100,0%         V
  Totaal bedrijfsvoering DOEN                       2.101        2.101              0         0,0%         -
  Totaal middelen bedrijfsvoering                  50.259       48.765          1.494         3,0%         V
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                               pagina 126 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 126 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 127 ======================================================================

<pre>Personeelskosten € 246.000 V                            Beheerskosten € 531.000 V
Het saldo op de personeelskosten wordt veroorzaakt      Belangrijkste oorzaak voor deze positieve afwijking be-
door de volgende factoren:                              treft het resterende budget voor de invoering van Zaak-
                                                        gericht Werken (€ 391.000). Via de Voorjaarsnota is
Flexibele schil versus vast personeel                   een incidenteel budget van € 500.000 beschikbaar ge-
Na een periode van bezuinigingen, gedeeltelijke vaca-   steld voor de implementatie van Zaakgericht Werken.
turestop en niet meer personeel in vaste dienst nemen,  Het voorbereiden van de invoering is gestart in 2016,
is er op enkele plekken in de organisatie een disbalans waarna de invoering in 2017 zal worden gerealiseerd.
ontstaan tussen de omvang van de flexibele schil en het
aantal vaste personeelsleden. Ondanks dat er in de be-  Ook is van het totaal beschikbare opleidingsbudget een
zetting ruim binnen de toegestane formatie wordt ge-    bedrag van € 152.000 niet besteed in 2016. Aangezien een
bleven zorgt het aanzienlijk grotere deel extern perso- deel van de opleidingsplannen doorloopt in 2017 is voor-
neel voor fors hogere loonkosten.                       gesteld het restantbudget over te hevelen naar 2017.
Inmiddels zijn er maatregelen getroffen om de disba-    Verder moesten onderwerpen als besparingen op abon-
lans terug te brengen, door een deel van het tijdelijk  nementen en contracten en het versoberen van diverse
personeel in dienst te nemen en waar nodig nieuw per-   vergoedingen een bijdrage leveren aan de bezuinigings-
soneel te werven.                                       opgave. Zoals in de Najaarsnota als was aangegeven is
                                                        hierop in 2016 al deels geanticipeerd. Op de betreffende
Ziektevervanging                                        budgetten is ruim € 100.000 minder uitgegeven.
Binnen de bedrijfsvoering is geen ziektevervangings-    Overige budgetten waarop in 2016 minder is uitgege-
budget meer beschikbaar. Indien ziektevervanging        ven betreffen het OR-budget, het budget voor kantoor-
noodzakelijk is konden deze extra kosten voorheen       inventaris en -artikelen en de beheerskosten vastgoed
worden opgevangen binnen het totaal beschikbare per-    (totaal € 204.000).
soneelsbudget (in 2016 bedroeg het gemiddelde ziek-
teverzuimpercentage 5,9 met daarbinnen veel langdu-     Op de kosten van het materieel is een nadeel ontstaan
rig verzuim). In 2016 was, ten gevolge van eerdere be-  van € 224.000 als gevolg van hogere onderhoudskosten
zuinigingen, geen ruimte meer aanwezig om de ziekte-    van oudere voertuigen die nog moesten worden ver-
vervangingskosten op te kunnen vangen, waardoor         vangen. Hier staat vrijval van kapitaallasten tegenover.
ziektevervanging zorgde voor extra personeelskosten.    Eind 2016/begin 2017 zijn deze voertuigen vervangen.
Voormalig personeel                                     Op de ICT-kosten is sprake van een nadeel van € 45.000
Van het budget voor voormalig personeel behoefde        als gevolg van de aanschaf van extra software en ver-
een groot deel niet ingezet te worden in 2016. Vanaf    volgmetingen in het kader van de informatieveiligheid.
2017 maakt deze onderbesteding deel uit van de invul-   Een naheffing van de Belastingdienst op de uitvoering
ling van de bezuinigingsopgave van de bedrijfsvoering.  van de werkkostenregeling gaf een extra last van
                                                        € 54.000 in 2016.
Archivering bouw- en milieuarchief
Ons bouw- en milieuarchief dient wettelijk gezien na 20 Kapitaallasten € 741.000 V
jaar overgebracht te worden naar het Drents Archief,    De vrijval van kapitaallasten (afschrijving en rente)
zodat deze archieven daarmee op papier openbaar en      wordt veroorzaakt doordat investeringen in vervoer-
toegankelijk worden. Voor de kosten van deze over-      middelen, kantoorinventaris en ICT nog lopen, uitge-
brenging is een eenmalig budget beschikbaar gesteld     steld of later dan gepland zijn opgeleverd. Ook zullen
van € 200.000. Eind 2016 is gestart met het overbren-   een aantal vervangingsinvesteringen worden geschrapt
gen van de betreffende archieven. Een bedrag van        om zodoende bij te dragen aan de bezuinigingen.
€ 140.000 is in 2016 nog niet tot besteding gekomen en
maakt daarom onderdeel uit van het voorstel tot bud-    Overigens betreft het grootste deel van de vrijval wel een
getoverheveling.                                        incidenteel voordeel. En tegenover het voordeel op het
                                                        vertragen van investeringen staan de eerder genoemde
                                                        nadelen onder de beheerskosten (materieel en ICT).
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                              pagina 127 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 127 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 128 ======================================================================

<pre>Mutaties voorzieningen € 104.000 N                              Voor medewerkers die volgens een éénzijdig vastgesteld
                                                                rooster worden ingezet geldt de bijzondere regeling. Het
Voorziening IKB € 560.000 V                                     is gebleken dat voor een deel van de organisatie al jaren
                                                                de standaard regeling is toegepast, waardoor de mede-
Als gevolg van de invoering van het Individuele Keuze-
                                                                werkers de uren die buiten het rooster zijn gemaakt niet
budget (IKB) per 1 januari 2017 moest in 2016 een voor-
                                                                financieel gecompenseerd hebben gekregen. Op basis
ziening voor opgebouwde vakantiegeldrechten getrof-
                                                                van de verjaringstermijn zoals die staat beschreven in
fen worden. Bij de Voorjaarsnota was de benodigde
                                                                het burgerlijk wetboek dient de overwerkvergoeding als-
voorziening ingeschat op € 1,7 miljoen. Achteraf bleek
                                                                nog te worden betaald, met terugwerkende kracht van 5
een voorziening van ruim € 1,1 miljoen voldoende. De
                                                                jaar. Voor de periode 2012 tot en met 2016 bedraagt
voorziening is gevoed vanuit de algemene reserve. De
                                                                deze nabetaling totaal € 325.000.
onttrekking uit de algemene reserve kon dus met het-
zelfde bedrag naar beneden worden bijgesteld (zie pro-
gramma algemeen financieel beleid).                             Inkomsten € 81.000 V
                                                                Er is sprake geweest van extra inkomsten in verband
Frictievoorziening € 339.000 N                                  met doorberekende kosten voor dienstverlening aan
Zoals wij in een brief aan de raad hebben laten weten           de gemeenten Aa en Hunze en Tynaarlo (€ 91.000). Aan
is er in het kader van de overdracht van het welzijns-          het Werkplein Drentsche Aa (WPDA) kon € 10.000 min-
werk aan Vaart Welzijn sprake van frictiekosten. Deze           der worden doorberekend dan vooraf begroot.
kosten (btw-nadeel en frictiekosten die gemoeid zijn bij
de overgang van gemeentelijk welzijnspersoneel) zijn            Personeelskosten decentralisaties
geraamd op totaal € 1,2 miljoen, verspreid over een pe-         Vanuit de rijksmiddelen die we ontvangen voor de uit-
riode van 6 jaar. De dekking van deze kosten bestaat uit        voering van de Wet maatschappelijke ondersteuning
een dotatie uit de algemene reserve van € 0,7 miljoen           (Wmo), de Jeugdwet en de Participatiewet betalen wij
en, voor de jaren 2016 tot en met 2021, aanwezige fi-           ook de kosten van deze (nieuwe) taken in de eigen be-
nanciële ruimte binnen het programma Meedoen (pro-              drijfsvoering. De voor de bedrijfsvoering beschikbare
duct nieuwe welzijnsorganisatie) ad € 0,5 miljoen. Aan-         ruimte is voor dit doel afgezonderd en toegevoegd aan
gezien we de volledige toekomstige financiële verplich-         het programmabudget Bedrijfsvoering. Daarbij is vanaf
tingen in één keer moeten voorzien, was het noodzake-           2015 voor de Wmo uitgegaan van de landelijke richtlijn
lijk om de voorziening ultimo 2016 met bijna € 0,3 mil-         van 3% en voor de uitvoering van de Jeugdwet is de
joen te versterken, wat tot een extra last heeft geleid in      Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG)-richt-
de jaarrekening 2016. De komende jaren zal deze last            lijn van 4,3% aangehouden. Voor 2016 bedraagt dit
weer gecompenseerd worden vanuit de aangegeven fi-              budget totaal € 2,1 miljoen. De realisatie lag € 223.000
nanciële ruimte binnen het programma Meedoen.                   hoger      (bij   de     Najaarsnota     ingeschat       op
                                                                € 300.000). Dit is met name veroorzaakt door noodza-
Voorziening werktijdenregeling € 325.000 N                      kelijke extra inzet in de backoffice, voor onder andere
Binnen de huidige cao is afgesproken dat medewerkers            indicatiestelling, administratie en facturatie en afhan-
ingedeeld kunnen worden volgens twee regelingen:                deling toename telefoonverkeer. Conform de afspra-
De standaard regeling en de bijzondere regeling.                ken is dit bedrag verrekend met het Gemeentelijk Soci-
                                                                aal Deelfonds.
  Investeringen in bedrijfsmiddelen 2016                                                              (bedragen * € 1.000)
  Onderdeel                                                begroting t/m 2016        realisatie 2016                 saldo
  Automatisering hardware                                               1.122                    138                   984
  Automatisering software                                               1.320                     74                1.246
  Vervoermiddelen                                                       1.892                    485                1.407
  Overig (onder andere kantoorinventaris)                                 882                      4                   878
  Totaal investeringen bedrijfsvoering                                  5.216                    701                4.515
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                      pagina 128 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 128 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 129 ======================================================================

<pre>  Toerekening kosten bedrijfsvoering 2016                                                          (bedragen * € 1.000)
  Omschrijving                                                                                verschil
                                                begroting        realisatie
                                                     2016             2016          in €            in %            V/N
  Programma bedrijfsvoering                        43.624           43.356          -268          -0,6%         N
  Overige begrotingsprogramma’s                         0                72           72         100,0%         V
  Projecten en investeringen                        5.468             4.437       -1.030         -18,8%         N
  Grondexploitatie                                  1.167               794         -374         -32,0%         N
  Vastgoed                                              0               105          105         100,0%         V
  Totaal toerekening                               50.259           48.765        -1.494          -3,0%         N
Dekking projecten en grondexploitatie                         Effect op programma Bedrijfsvoering
€ 1.404.000 N                                                 Alle hiervoor genoemde ontwikkelingen leiden per
Zoals al vermeld in de Najaarsnota zorgt een terugloop        saldo op het programma Bedrijfsvoering tot een voor-
in projecten (inclusief grondexploitatie) voor minder         deel van € 268.000.
projectmatige dekking voor de (vaste) bedrijfsvoerings-
kosten. Naast een dalende projectenportefeuille be-
vindt zich een aantal projecten nog in een voorberei-
dingsfase. Doordat een directe dekking uit projecten
en/of het grondbedrijf (nog) ontbreekt, zijn deze lasten
verschoven naar de exploitatie. Door minder inzet op
projecten staan hier ook lagere personeelskosten te-
genover.
 Ontwikkeling personeelsformatie
  Personeelsformatie 2016 in fte’s
  Periode                        jaarrekening 2015        begroting 2016       jaarrekening 2016           bezettings%
  Bedrijfsvoering algemeen
  Ultimo jaar                                  561                    560                      532                 95%
  Gemiddeld per jaar                           573                    556                      536                 96%
  Bedrijfsvoering DOEN
  Ultimo jaar                                                           14                      19                136%
  Gemiddeld per jaar                                                    10                      20                200%
  In-, door- en uitstroom in 2016
                                                             instroom                  doorstroom            uitstroom
  Aantallen personeelsleden                                          17                         11                   31
  Percentage personeelsleden                                      3,6%                        2,3%                 6,5%
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                     pagina 129 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 129 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 130 ======================================================================

<pre> Bezuinigingen bedrijfsvoering
  Bezuinigingen bedrijfsvoering                                                                (bedragen * € 1.000)
                                                                     realisatie       realisatie          realisatie
  bezuinigingen bedrijfsvoering
                                                                     t/m 2015              2016           t/m 2016
  Uitvoeringsprogramma 2011-2014                                        5.793                   -             5.793
  Aanvullende bezuinigingen 2012 - 2015                                 3.200                   -             3.200
  Nota Verder Bouwen, ambities en bezuinigingen 2014-2017               1.230               250               1.480
  Begroting 2014; dekking achterblijvende overhead                         150              150                 300
  Minderen met Maat                                                           -                 -                  -
  Totale bezuinigingen bedrijfsvoering                                 10.373               400             10.773
Relatie programma’s en bedrijfsvoering                    In 2016 zijn bezuinigingen gerealiseerd door onder an-
                                                          dere het efficiënter organiseren van ondersteunende
De bezuinigingen op de programma’s hebben een rela-
                                                          taken (management en personeelszaken), het versobe-
tie met de bedrijfsvoering en met de wijze van uitvoe-
                                                          ren van diverse vergoedingen, minder print- en druk-
ring van het takenpakket van de gemeente. In die zin
                                                          werk, het schrappen van geplande vervangingsinveste-
zijn bezuinigingen op de programma’s en de bedrijfs-
                                                          ringen en een besparing op abonnementen en adver-
voering onlosmakelijk met elkaar verbonden.
                                                          tentiekosten. Met deze bezuinigingen is ook al deels ge-
                                                          anticipeerd op de nog te realiseren bezuinigingsopgave
Realisatie bezuinigingen bedrijfsvoering                  in de bedrijfsvoering vanaf 2017.
De sinds 2011 tot en met 2016 vastgestelde bedrijfs-
voeringsbezuinigingen zijn in de afgelopen jaren volle-   Aan de veranderende rol van de gemeente en daarmee
dig structureel ingevuld en daarmee gerealiseerd.         tevens de gemeentelijke organisatie is een nog te reali-
                                                          seren bezuinigingsopgave gekoppeld van totaal € 1,8
                                                          miljoen vanaf 2019 (Minderen met Maat).
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                 pagina 130 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 130 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 131 ======================================================================

<pre>Paragraaf 7
Grondbeleid
Inleiding                                                       andere het gemeentelijk grondbeleid, de programme-
                                                                ring voor wonen en werken, de vastgestelde uitgifte-
Het gemeentelijke grondbeleid is ondersteunend aan              prijzen en de parameters voor rente, inflatie en onvoor-
de beleidsdoelstellingen die de gemeente Assen heeft            zien. Bij de jaarafsluiting worden, op basis van de door
voor onder meer woningbouw, werken, infrastructuur              de raad vastgestelde uitgangspunten, alle grondexploi-
en het realiseren van maatschappelijke voorzieningen.           taties administratief herzien om aansluiting te krijgen
Hoofddoelstelling van het grondbeleid is het realiseren         met de feitelijke realisatie van het afgelopen jaar.
van de ruimtelijke opgaven die Assen zichzelf stelt. De
Regiovisie Groningen-Assen, de Structuurvisie+, de              Grondbeleid
Masterstudie FlorijnAs, de visie op de binnenstad, het
structuurplan Stadsrandzone, Strategienota Ruimte               De huidige tijd vraagt om een meer gefaseerde en
2016 en de duurzaamheidsvisie geven een beeld van de            marktgerichte gebiedsontwikkeling. Naast actief grond-
ambities voor toekomstige ontwikkeling van Assen. De            beleid wordt ook faciliterend grondbeleid nadrukkelijk
invulling van deze ambities staat nader beschreven bij          overwogen. In het collegeprogramma zijn bijvoorbeeld
de programma’s Wonen in Assen, Werken in Assen en               voor Kloosterveen, werklandschap Assen-Zuid en het
Aantrekkelijk Assen.                                            Havenkwartier gewijzigde ontwikkelstrategieën voor-
                                                                gesteld. Recentelijk is ons grondbeleid herijkt met de
Jaarrekening                                                    Strategienota Ruimte 2016. Een juiste keuze voor ons
                                                                grondbeleid verschilt per situatie en is mede afhankelijk
Alle grondexploitaties worden jaarlijks herzien en bij de       van de financiële armslag van het grondbedrijf. Onder-
begroting aan de gemeenteraad voorgelegd. Deze her-             staande tabel geeft een overzicht van het gehanteerde
ziening vindt plaats op basis van actuele (beleidsma-           grondbeleid per exploitatie.
tige) uitgangspunten. Deze uitgangspunten zijn onder
Overzicht van het gehanteerde grondbeleid per exploitatie
Exploitatie                      Gemeentelijk grondbeleid
Veemarktterrein                  Actieve grondverwerving, uitvoering en gronduitgifte op basis van een ontwikkelover-
                                 eenkomst met derden.
                                 In de begroting is dit complex opgenomen met het vastgestelde bestemmingsplan uit
                                 2006 als uitgangspunt. In het collegeprogramma is gekozen voor een alternatieve ont-
                                 wikkeling met behoud van een evenementenplein. Dit alternatief is opgenomen in het
                                 meerjarenperspectief. Ontwikkeling van het Veemarktterrein conform het collegepro-
                                 gramma vergt nog besluitvorming door de gemeenteraad.
Gasfabriek Witterstraat          Actief grondbeleid.
De Haar / TRZ                    Actieve grondverwerving, faciliterend grondbeleid bij concrete plannen van derden.
                                 Dit betreft geen bouwgrond in exploitatie (BIE), maar hier spelen wel initiatieven door
                                 derden. Planuitvoering vergt nog besluitvorming door de gemeenteraad.
Prinses Irenestraat / Wander-    Actief grondbeleid.
locatie
Citadel / Rolderstraat           Actieve grondverwerving, uitvoering en gronduitgifte op basis van een ontwikkelover-
                                 eenkomst met derden.
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                       pagina 131 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 131 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 132 ======================================================================

<pre>Havenkade                           Actief grondbeleid met betrekking tot gemeentelijke eigendommen, faciliterend
                                    grondbeleid bij eigendommen van ontwikkelende partijen.
                                    Dit betreft geen bouwgrond in exploitatie (BIE). Een ontwikkelvariant is wel opgeno-
                                    men in het meerjarenperspectief. Planuitvoering vergt nog besluitvorming door ge-
                                    meenteraad.
Oostergoo / Schakelterrein          Actief grondbeleid.
Hoekbree                            Actief grondbeleid.
Peelerpark                          Actief grondbeleid.
Groene Dijk                         Actief grondbeleid.
Messchenveld 1A                     Actief grondbeleid.
Werklandschap Assen-Zuid            Actief grondbeleid.
                                    De ontwikkelstrategie legt focus op gronden gelegen ten westen van Graswijk (zie
                                    raadsbrief van 17 juli 2013).
Kloosterveen 2012                   Actief grondbeleid.
                                    Dit complex bevat de buitenring Kloosterveste (voorheen Kloosterveen 1) en Klooster-
                                    bos (voorheen Kloosterveen 2).
Kloosterveen 2                      Actief grondbeleid met betrekking tot gemeentelijke eigendommen, faciliterend
                                    grondbeleid bij eigendommen van ontwikkelende derden.
                                    Voor dit gebied zal een structuurvisie worden opgesteld in combinatie met Klooster-
                                    veen 3 (zie raadsbrief 1 oktober 2015).
Kloosterveen 3                      Actief grondbeleid met betrekking tot gemeentelijke eigendommen, faciliterend
                                    grondbeleid bij eigendommen van ontwikkelende derden.
                                    Betreft geen bouwgrond in exploitatie (BIE), complex is opgenomen in het meerjaren-
                                    perspectief. Planuitvoering vergt nog besluitvorming door gemeenteraad.
In deze collegeperiode is afscheid genomen van het au-             de vier lange termijn scenario’s van het centraal plan-
tomatisme van actief grondbeleid. Minder actief grond-             bureau en een drietal bevolkingsscenario’s. Het Trans-
beleid zorgt voor een beperkter investeringsniveau en              atlantic Market (TM) of Strong Europe (SE) scenario
een kleiner risicoprofiel, maar ook voor een beperktere            wordt als het meest waarschijnlijk beschouwd. De
regie en zeggenschap bij de realisatie van gebiedsontwik-          ruimtevraag is onderbouwd met een woningmarkton-
kelingen. Bij faciliterend grondbeleid wordt de gemeen-            derzoek door KAW en een economische behoeftera-
telijke sturing op de kaveluitgifte en de woningtypologie          ming door Louter en Grontmij. Voor de periode 2015-
minder direct. Tevens vergt het kostenverhaal op derden            2025 komt de strategienota tot een woningbouw be-
en verevening tussen financieel voordelige en nadelige             hoeft van 340 woningen per jaar, die daarna daalt naar
ontwikkelingen extra aandacht en expertise.                        230 woningen per jaar voor de periode 2025-2035.
                                                                   Voor de gemengde bedrijventerreinen komt in het
Programmering                                                      meest realistische scenario de behoefte uit op 2,25 hec-
                                                                   tare voor de periode 2015-2035.
Op 24 november 2016 heeft de gemeenteraad de Stra-
tegienota Ruimte 2016 vastgesteld. De nota hanteert
bewust een korte horizon (10 jaar), omdat recente on-
                                                                   Looptijden
derzoeken laten zien dat behoeften vaak sterk fluctue-             Het besluit begroting en verantwoording (BBV) han-
ren. We zijn wettelijk verplicht onze ruimtelijke keuzes           teert een richttermijn van 10 jaar voor de maximale
te baseren op de actuele regionale behoefte. Daartoe               looptijd, die voortschrijdend moet worden bezien en
is voor de toekomstige vraag naar ruimte een aantal                waar alleen gemotiveerd van kan worden afgeweken.
scenario’s doorgerekend. Basis voor de scenario’s zijn             Voor de complexen werklandschap Assen-Zuid, Mes-
                                                                   schenveld 1a en Kloosterveen 2 is dit van toepassing. In
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                        pagina 132 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 132 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 133 ======================================================================

<pre>de projectmatige verantwoording zijn de risico-beper-            de Eurozone, momenteel (maximaal) 2%. Dit is conform
kende beheersmaatregelen benoemd. De raad heeft op               het voorschrift van het Besluit begroting en verant-
10-11-2016 hiermee ingestemd conform de paragraaf                woording provincies en gemeenten (BBV).
grondbeleid uit de begroting 2017.
                                                                 Het is voor de hand liggend om bij de indexatie (prijs-
Grondprijzen                                                     stijging) van kosten en opbrengsten eveneens aan te
                                                                 sluiten bij het meerjarig streefpercentage voor de infla-
Bij de bepaling van uitgifteprijzen wordt in beginsel uit-       tie binnen de Eurozone. De Europese Centrale Bank
gegaan van de marktwaarde van bouwrijpe grond. Om                streeft immers naar een stijging van het algemene prijs-
beleidsmatige redenen wordt bij sociale woningbouw en            peil dicht tegen de 2%. Deze stijging beïnvloed onze uit-
maatschappelijke voorzieningen afgeweken van dit be-             gifteprijzen maar ook de kosten voor nieuwe infrastruc-
ginsel. Voor de wenselijke transparantie worden jaarlijks        tuur. Vanuit het voorzichtigheidprincipe wordt binnen
bij de begroting de uitgifteprijzen van de gemeente As-          het grondbedrijf een indexeringspercentage van 0%
sen openbaar gemaakt in de grondprijzenbrief.                    aangehouden.
Vastgoedwaarden, bouwkosten en daarmee ook                       In een grondexploitatie wordt over de nog te maken
grondwaarden veranderen als gevolg van de gewijzigde             kosten gerekend met een percentage onvoorzien van
marktomstandigheden. Het is niet meer vanzelfspre-               10%. Over de nog te realiseren grondopbrengsten
kend om grondprijzen jaarlijks te indexeren. We zijn te-         wordt 5% onvoorzien aangehouden indien de kavels
rughoudend bij het verhogen van grondprijzen en voor-            daadwerkelijk zijn gerealiseerd. Bij onzekerheid over de
zichtig met het ‘inboeken’ van de opbrengsten ervan. In          definitieve verkaveling en/of het bouwprogramma
de grondexploitatie wordt niet uitgegaan van een stij-           wordt dit laatste genoemde percentage verhoogd naar
ging van kosten en opbrengsten (zie parameters). De              10%. Als gevolg van projectspecifieke risico’s kan in een
uitgifteprijzen in de grondprijzenbrief 2017 hebben we           grondexploitatie een ander percentage onvoorzien
niet verhoogd.                                                   worden gehanteerd. In dergelijke gevallen zal dit expli-
                                                                 ciet kenbaar worden gemaakt.
Parameters rente, inflatie en onvoorzien
Het gemeentelijk grondbedrijf wordt gefinancierd van-            Vennootschapsbelasting
uit de algemene dienst en er wordt geen gebruik ge-              Gemeenten en dus ook het gemeentelijk grondbedrijf
maakt van projectfinanciering. Aan de bedrijfsgrond in           hebben per 1 januari 2016 ook te maken met de ven-
exploitatie (BIE) wordt daarom de daadwerkelijk be-              nootschapsbelasting. In 2016 is door EY onderzoek ge-
taalde rente over het vreemd vermogen toegerekend                daan naar de fiscale positie van het grondbedrijf. De
en er wordt geen rente toegerekend aan het eigen ver-            conclusie van EY is dat het gemeentelijk grondbedrijf
mogen. De rekenrente komt daarmee op 1,5%. Dit is                niet door de ondernemerspoort komt en daarmee niet
conform het voorschrift van het Besluit begroting en             vennootschapsbelastingplichtig is.
verantwoording provincies en gemeenten (BBV).
De disconteringsvoet binnen het grondbedrijf is gelijk
                                                                 Projectmatige verantwoording
gesteld aan het maximale meerjarig streefpercentage              Onderstaande tabel geeft een overzicht van de voort-
van de Europese Centrale Bank voor de inflatie binnen            gang per vastgestelde grondexploitatie.
Overzicht van de voortgang per vastgestelde grondexploitatie
Exploitatie                   Realisatie 2016
Veemarktterrein               In 2016 is gewerkt aan de planuitwerking conform het collegeprogramma. Dit betreft een
                              nieuw Veemarktplein en een beperkte grondexploitatie met alleen woningbouw op het
                              noordelijke deel. De hoofdlijn van de plannen is afgelopen zomer informeel aan de ge-
                              meenteraad gepresenteerd.
Gasfabriek Witterstraat       Door middel van een loting zijn alle kavels in reservering gekomen bij gegadigden. In de-
                              cember zijn de eerste kavels in optie uitgegeven.
Prinses Irenestraat/Wan-      De laatste woningen in dit gebied zijn het afgelopen jaar in ontwikkeling gebracht.
derlocatie
Citadel/Rolderstraat          Dit complex is nagenoeg gereed.
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                        pagina 133 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 133 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 134 ======================================================================

<pre>Overzicht van de voortgang per vastgestelde grondexploitatie
Exploitatie               Realisatie 2016
Oostergoo/Schakelter-     Dit complex is nagenoeg gereed. De kavels langs De Wouden dienen nog tot ontwikkeling
rein                      te worden gebracht.
Hoekbree                  In 2016 zijn alle kavels gelegen in de tweede fase in reservering gekomen bij gegadigden.
Peelerpark                Dit bedrijventerrein is woonrijp. In 2016 hebben geen verkopen plaatsgevonden
Groene Dijk               Dit bedrijventerrein is bouwrijp. De pionierskorting van € 10.000 exclusief btw voor de
                          woon-werk kavels is ook in 2016 aangeboden. Desondanks heeft dit nog niet geleid tot
                          verkopen van woon-werk kavels op Groene Dijk.
Messchenveld 1A           In 2016 is een bedrijfskavel aan Spanjelaan verkocht.
                          Beheersmaatregel conform BBV
                          Door de aanpassing van uitgifteprognose aan de Strategienota Ruimte 2016 is de looptijd van
                          deze grondexploitatie opgelopen tot 25 jaar. Dit bedrijventerrein is nagenoeg volledig woon-
                          rijp gemaakt. Het verkooprisico bestaat derhalve uit het verkooptempo van de beschikbare
                          bouwkavels. De post onvoorzien kan worden aangemerkt als een beheersmaatregel voor het
                          uitblijven van de opbrengsten na 10 jaar. Uiteraard zijn dan (beperkte) investeringen in de
                          eventuele aanpassing van uitritten, nutsvoorzieningen (maatwerk) ook niet nodig.
Werklandschap Assen-      In 2016 hebben onderhandelingen plaatsgevonden met een mogelijke eerste kandidaat
Zuid                      voor dit bedrijventerrein. Dit heeft nog niet geleid tot verkoop.
                          Beheersmaatregel conform BBV
                          Met de aanpassing van uitgifteprognose aan de Strategienota Ruimte 2016 dreigde de
                          looptijd van deze grondexploitatie de richtlijn van tien jaar volgens het BBV aanzienlijk te
                          overschrijden. In de raadsbrief van 17 juli 2013 is de focus gelegd op de gronden gelegen
                          ten westen van Graswijk. Er is gekozen voor een exploitatiegebied van 17 hectare, passend
                          bij de geprognosticeerde marktvraag voor 10 jaar. Voor de daarbuiten gelegen gronden
                          worden voorlopig geen grondopbrengsten, maar ook geen investeringen in het bouw- en
                          woonrijp maken voorzien. De voorgestelde beheersmaatregel is een beperking van het ex-
                          ploitatiegebied en daarmee van de looptijd. De reeds aangekochte gronden kunnen na tien
                          jaar worden verkocht tegen de agrarische waarde, indien er dan geen marktvraag meer
                          bestaat naar bedrijfskavels. Het daadwerkelijk te exploiteren gebied wordt jaarlijks op ba-
                          sis van de gerealiseerde uitgifte voortschrijdend bezien.
Kloosterveen 2012         Deze grondexploitatie bestaat uit Kloosterbos (voorheen deelgebied van Kloosterveen 2)
                          en de buitenring Kloosterveste (voorheen deelgebied Kloosterveen 1). De buitering is in
                          2016 volledig bouwrijp gemaakt. In de buitenring Kloosterveste zijn 27 kavels uitgegeven
                          en in Kloosterbos betreft het zeven stuks.
Kloosterveen 2            Na het afsluiten van Kloosterhout en het opnemen van Kloosterbos in het bestemmings-
                          plan Kloosterveen 2012, bestaat dit complex volledig uit gronden die nog tot ontwikkeling
                          worden gebracht. Met de raadsbrief van 1 oktober 2015 hebben we een aanpassing van
                          de ontwikkelwijze aangekondigd. Om daarbij het publieke kostenverhaal te borgen zijn een
                          structuurvisie en een exploitatieplan wenselijk.
                          Beheersmaatregel conform BBV
                          De grondexploitatie heeft een looptijd van 12 jaar en wijkt, in beperkte mate, af van de
                          richttermijn uit het BBV (= 10 jaar). Als beheersmaatregel is vastgesteld dat indien blijkt
                          dat er na 10 jaar geen markt meer is voor nieuwe woningen ook wordt afgezien van inves-
                          teringen in het bouw- en woonrijp maken van de betreffende kavels. Daarnaast kan de
                          post onvoorzien worden aangemerkt als een beheersmaatregel voor de geprognotiseerde
                          opbrengsten na 10 jaar.
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                    pagina 134 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 134 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 135 ======================================================================

<pre>Programma FlorijnAs                                        Verder is sprake van een nadeel als gevolg van de ver-
                                                           plichte beperking van de looptijd voor het werkland-
In het programma FlorijnAs vormt infrastructuur de pri-
                                                           schap Assen-Zuid. Afsluiten van Het Palet geeft ener-
maire doelstelling. De infrastructuur vormt echter wel
                                                           zijds een negatief resultaat, maar hier staat anderzijds
een drager voor de duurzame (her)ontwikkeling van
                                                           vrijval van de voorziening en weerstandsreserve tegen-
aanpalende gebieden. Dit betreft bijvoorbeeld de
                                                           over, waardoor dit per saldo geen resultaateffect heeft.
hoofdontsluiting in Assen-Zuid en de aanleg van de
Stadsboulevard, autobrug Industrieweg en aanpassing        Het jaarresultaat voor bestemming bedraagt € 1,2 mil-
het Kanaal (Blauwe As).                                    joen voordelig. Met de vaststelling van de jaarrekening
                                                           wordt het resultaat overeenkomstig de financiële
Financieel beleid                                          grondslagen verrekend met de betreffende bestem-
Het uitgangspunt van het financiële beleid is dat de       mingsreserves binnen het grondbedrijf. Aangezien van
grondbedrijf activiteiten financieel zelfstandig zijn. Dit de weerstandsreserve € 2,1 miljoen vrijvalt (zie hierna),
betekent dat het proces van stedelijke ontwikkeling dat    bedraagt de toevoeging aan de algemene reserve van
hier voor nodig is, niet leidt tot een beslag op de alge-  het grondbedrijf per saldo € 3,3 miljoen.
mene middelen van de gemeente. Dat vraagt om een
                                                           Bovenstaande wordt geconsolideerd op het beleidspro-
financieel gezond bedrijf (samenspel van grondexploi-
                                                           duct bouwgrondexploitatie, conform de voorschriften
taties en reserves) waarbinnen grote schommelingen in
                                                           in de BBV. Als gevolg van de verrekening met de grond-
het eigen vermogen kunnen worden opgevangen. De fi-
                                                           bedrijf reserves is geen sprake van effect op het reke-
nanciële grondslagen van het grondbedrijf zijn door de
                                                           ningresultaat van de algemene dienst.
raad vastgesteld en gebaseerd op het Besluit begroting
en verantwoording provincies en gemeenten (BBV). In
de financiële grondslagen zijn onder meer de waarde-       Balanspositie
ringsgrondslagen van de activa (bezittingen) vastge-       De totale boekwaarde van de grondexploitaties en stra-
legd. Tevens is in het BBV bepaald dat verliezen worden    tegische gronden bedraagt € 149 miljoen, waarvoor
genomen zodra die bekend zijn en winsten worden ver-       overeenkomstig de BBV voorschriften een voorziening
werkt op het moment van realisatie.                        (correctie voorraadwaarde) is getroffen van € 103 mil-
                                                           joen. Na correctie bedraagt de voorraadwaarde (= de
De wijzigingen van de BBV met ingang van 2016 zijn ver-    huidige marktwaarde van de gronden en het vastgoed
werkt in deze jaarrekening.                                binnen het grondbedrijf) € 46 miljoen. De voorraad-
                                                           waarde is in 2016 per saldo gelijk gebleven.
Afsluiten grondexploitatie
                                                           De rekening-courant schuld aan de algemene dienst is
De exploitatie Het Palet is afgesloten aangezien volgens
                                                           gedaald met € 0,7 miljoen en bedraagt € 18,8 miljoen.
de gewijzigde BBV geen sprake meer is van bouwgrond
in exploitatie.                                            De weerstandsreserve is afgenomen met € 2,1 miljoen
                                                           naar € 11,1 miljoen. Deze afname is met name het ge-
Financieel resultaat                                       volg van het beperken van de looptijd van bedrijventer-
De opbrengsten uit grondverkoop bedragen € 2,5 mil-        rein Assen-Zuid. De omvang van de weerstandsreserve
joen. In de jaarrekening heeft dit echter geen direct ef-  is bepaald volgens de Iflo-methode (Inspectie financiën
fect op het resultaat aangezien de productiekosten         lagere overheden) zoals vastgelegd in de Kadernota
(bouw- en woonrijp maken en planontwikkeling) en           weerstandsvermogen en risicomanagement.
verkoopopbrengsten per saldo worden geactiveerd.
                                                           De algemene reserve grondbedrijf bedraagt € 17 mil-
Op het complex Oostergoo / Schakelterrein heeft een        joen en is met € 3 miljoen toegenomen ten opzichte
tussentijdse winstneming plaats gevonden van € 0,5         van vorig jaar (€ 1,2 miljoen resultaat voor bestemming
miljoen. De voorziening correctie voorraadwaarde is        en € 2,1 miljoen vrijval weerstandsreserve).
verlaagd als gevolg van verlaging van de rente conform
de BBV. Dit werkt door in de planjaren. Deze verlaging     Meerjarenprognose
betekent een voordeel in het rekeningresultaat.            Op basis van de actuele grondexploitaties bedraagt het
                                                           verwachte nog te realiseren resultaat nominaal € 47
Er is een extra voorziening getroffen voor correctie       miljoen nadelig en € 40 miljoen nadelig op basis van
voorraadwaarde van de Havenkade. In afwijking van de       contante waarde. Voor de exploitaties met een nega-
financiële grondslagen is de voorraadwaarde € 1,7 mil-     tief resultaat is een voorziening getroffen op basis van
joen lager gewaardeerd dan de Woz-waarde aangezien         contante waarde.
een aantal panden minder courant zijn en er sprake is
van tijdelijke huurcontracten en leegstand.                De nog te realiseren kosten bedragen nominaal € 41
                                                           miljoen, de nog te realiseren opbrengsten € 74 miljoen
                                                           nominaal.
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                  pagina 135 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 135 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 136 ======================================================================

<pre>Bij het opstellen van de begroting 2018 zal de Meerja-
renprognose worden geactualiseerd. Daarin worden
naast de uitkomsten van de jaarrekening ook de effec-
ten van nieuwe prognoses en herziene grondexploita-
ties verwerkt. Ook zullen verschillende scenario’s voor
verdere gebiedsontwikkelingen worden opgenomen.
Het geactualiseerde Meerjaren Perspectief Grondex-
ploitaties (MPG) zal betrokken worden bij de volgende
begroting zoals bij de Strategische Afwegingsnotitie
Grondbedrijf 2011 werd afgesproken met de gemeen-
teraad.
Jaarstukken gemeente Assen 2016                         pagina 136 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 136 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 137 ======================================================================

<pre>                   Financieel
                   1.    Overzicht lasten en baten per programma en beleidsthema
                   2.    Financiële analyse afwijkingen per programma
                   3.    Realisatie bezuinigingen
                   4.    Stortingen in en onttrekkingen aan reserves
                   5.    Wet normering topinkomens
                   6.    Balans met toelichting
                   7.    Financieel overzicht projecten/investeringen
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                  pagina 137 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 137 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 138 ======================================================================

<pre>1            Overzicht lasten en baten
             per programma en beleidsthema
 Programma's en producten                                          LASTEN                                            BATEN                                                SALDO
 (bedragen x € 1.000)                        Primaire    Begroting    Realisatie   Saldo       Primaire    Begroting     Realisatie    Saldo       Primaire     Begroting    Realisatie   Saldo      V/N
                                             begroting   na wijziging                          begroting   na wijziging                            begroting    na wijziging
 Wonen in Assen
   Woningbouw/woonplan                             1.501       1.797        1.690          107       1.424       1.426         2.271           845          -77         -371          580         951 V
   Openbare ruimte                               12.432      12.475        11.952          523       8.400       9.900         8.934          -966      -4.033       -2.576        -3.018        -443 N
   Bereikbaarheid, verkeer en vervoer                294          444          206         238           0             0             0           0        -294          -444         -206         238 V
   Duurzaamheid                                    4.450       5.196        6.118         -923       8.698       8.698         9.605           906       4.249        3.503         3.486         -16 N
   Programmaresultaat vóór bestemming            18.677      19.912        19.967          -55     18.522      20.024         20.809           785        -155           112          842         731 V
   Storting in c.q. onttrekking aan reserves         113       1.615        2.238         -623         715       1.245            893         -351         602          -370       -1.344        -974 N
 Programmaresultaat ná bestemming                18.790      21.527        22.204         -678     19.236      21.268         21.703           434         447          -258         -502        -244 N
 Werken in Assen
   Werkgelegenheid                               54.363      55.455        55.909         -454     28.218      28.868         29.537           669     -26.146      -26.588      -26.372          215 V
   Econ. ontwikkeling en innovatie                 1.401       1.651        1.787         -136         120          170             90         -80      -1.281       -1.481        -1.697        -216 N
   FlorijnAs                                     37.821      35.097        30.017        5.079     37.821              0       2.240         2.240            0     -35.097      -27.777        7.319 V
   Programmaresultaat vóór bestemming            93.586      92.202        87.713        4.489     66.159      29.038         31.867         2.829     -27.427      -63.165      -55.847        7.318 V
   Storting in c.q. onttrekking aan reserves         252          252       5.743       -5.491         178     35.595         33.294        -2.301          -74      35.343       27.552       -7.792 N
 Programmaresultaat ná bestemming                93.837      92.454        93.456       -1.002     66.336      64.633         65.161           528     -27.501      -27.822     -28.295          -474 N
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                                                                                                     pagina 138 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 138 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 139 ======================================================================

<pre> Programma's en producten                                          LASTEN                                              BATEN                                               SALDO
 (bedragen x € 1.000)                        Primaire    Begroting     Realisatie   Saldo       Primaire     Begroting     Realisatie    Saldo       Primaire    Begroting     Realisatie   Saldo       V/N
                                             begroting   na wijziging                           begroting    na wijziging                            begroting   na wijziging
 Meedoen in Assen
   Jeugdzorg                                     21.028      21.501         20.141        1.360            0             0          261          261     -21.028     -21.501       -19.880        1.622 V
   Wmo, gez.heidszorg en vrijw.werk              58.277      60.882         51.172        9.709       3.426        3.495         2.913          -582     -54.851     -57.387       -48.259        9.127 V
   Mijn Buurt Assen                                3.373       4.152         4.556         -404            0           50           355          305      -3.373      -4.102         -4.201         -98 N
   Meedoenbeleid                                   2.659       3.035         3.275         -240            0             0             0           0      -2.659      -3.035         -3.275        -240 N
   Sport                                             251          436           378          58            0             0            10          10        -251         -436          -367          68 V
   Schuldhulpverlening                               770          770           799         -29            0             0          -47          -47        -770         -770          -846         -76 N
   Onderwijs                                     27.657      48.771          5.663       43.108     25.452       46.525          3.908       -42.618      -2.205      -2.246         -1.755         490 V
   Programmaresultaat vóór bestemming           114.015     139.547         85.983       53.564     28.878       50.071          7.401       -42.670     -85.138     -89.477       -78.583       10.894 V
   Storting in c.q. onttrekking aan reserves           0             0      11.065      -11.065            0             0             0           0           0             0     -11.065      -11.065 N
 Programmaresultaat ná bestemming               114.015     139.547         97.048       42.499     28.878       50.071          7.401       -42.670     -85.138     -89.477      -89.648          -171 N
 Aantrekkelijk Assen
   Aantrekkelijke binnenstad                         155          630           426         204           25           25             22          -3        -130         -605          -404         201 V
   Cultureel Hart                                  9.706       9.723         9.828         -105            0             0          250          250      -9.706      -9.723         -9.578         145 V
   Evenementen                                       940          940        1.235         -295         194           194           432          238        -746         -746          -803         -57 N
   Parkeren                                          321          321           550        -229       1.702        1.702         1.989           286       1.382       1.382          1.439          57 V
   Veiligheid                                      3.316       3.216         3.404         -188           16           16           483          467      -3.300      -3.200         -2.921         279 V
   Programmaresultaat vóór bestemming            14.438      14.830         15.442         -613       1.937        1.937         3.176         1.239     -12.501     -12.892       -12.267          626 V
   Storting in c.q. onttrekking aan reserves           0             0          194        -194       2.296        2.841         2.872            32       2.296       2.841          2.678        -163 N
 Programmaresultaat ná bestemming                14.438      14.830         15.637         -807       4.234        4.778         6.048         1.270     -10.204     -10.051         -9.589         463 V
 Samen werken aan Assen
   Bestuur                                         2.799       2.799         3.566         -767            0             0          240          240      -2.799      -2.799         -3.326        -527 N
   Regionale samenwerking                            129          129           177         -48            0             0             0           0        -129         -129          -177         -48 N
   Dienstverlening                                 2.065       2.478         1.758          721       1.042        1.042         1.237           196      -1.023      -1.436           -520         916 V
   Programmaresultaat vóór bestemming              4.994       5.407         5.501          -94       1.042        1.042         1.477           436      -3.952      -4.365         -4.024         341 V
   Storting in c.q. onttrekking aan reserves           0             0            0           0            0             0             0           0           0             0            0           0
 Programmaresultaat ná bestemming                  4.994       5.407         5.501          -94       1.042        1.042         1.477           436      -3.952      -4.365         -4.024         341 V
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                                                                                                        pagina 139 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 139 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 140 ======================================================================

<pre> Programma's en producten                                          LASTEN                                              BATEN                                              SALDO
 (bedragen x € 1.000)                        Primaire    Begroting     Realisatie    Saldo       Primaire    Begroting     Realisatie   Saldo       Primaire    Begroting     Realisatie   Saldo      V/N
                                             begroting   na wijziging                            begroting   na wijziging                           begroting   na wijziging
 Bedrijfsvoering
   Bedrijfsvoering                               49.681      52.872         50.817         2.055       9.346       9.248         7.237       -2.011     -40.335     -43.624       -43.580           44 V
   Programmaresultaat vóór bestemming            49.681      52.872         50.817         2.055       9.346       9.248         7.237       -2.011     -40.335     -43.624       -43.580           44 V
   Storting in c.q. onttrekking aan reserves           0             0             0           0           0             0          223         223           0             0          223         223 V
 Programmaresultaat ná bestemming                49.681      52.872         50.817         2.055       9.346       9.248         7.460       -1.788     -40.335     -43.624      -43.356           268 V
 Vastgoed en Grondbedrijf
   Vastgoed                                      32.851      33.836         34.040          -205     13.956      14.637         15.117          480     -18.894     -19.198       -18.923          275 V
   Grondbedrijf                                    3.971       3.971          1.859        2.112       4.098       4.098         3.060       -1.038         126          126         1.201       1.074 V
   Programmaresultaat vóór bestemming            36.822      37.807         35.899         1.908     18.054      18.735         18.177         -558     -18.768     -19.072       -17.723        1.349 V
   Storting in c.q. onttrekking aan reserves         126          801         4.234       -3.432         591       1.691         3.428        1.737         465          890          -805      -1.695 N
 Programmaresultaat ná bestemming                36.948      38.608         40.133        -1.524     18.645      20.426         21.605        1.179     -18.303     -18.182      -18.528          -346 N
 Algemeen financieel beleid
   Onvoorzien/incidenteel                          1.736          296              0         296           0             0            0           0      -1.736         -296             0         296 V
   Belastingheffing                                  145          145           125           20     16.645      16.405         16.194         -211      16.500      16.260        16.069         -191 N
   Financiering/Belegging                            263          263           316          -53       8.803       9.042        19.963       10.921       8.540       8.779        19.647       10.868 V
   Gemeentefonds                                     200          200           150           50    156.245     184.282       184.644           362    156.045     184.082       184.494           412 V
   Heffing vennootschapsbelasting                      0             0            30         -30           0             0            0           0           0             0          -30         -30 N
   Overige algemene dekkingsmiddelen               1.033       1.644          2.997       -1.353         512          512        1.017          505        -522      -1.133         -1.980        -848 N
   Reserves en voorzieningen                           0          660           777         -117           0             0          283         283           0         -660          -493         167 V
   Resultaat renteverdeling                       -5.737      -5.937         -3.684       -2.253           0             0            0           0       5.737       5.937          3.684      -2.253 N
   Programmaresultaat vóór bestemming             -2.359      -2.728            710       -3.439    182.204     210.240       222.101        11.861    184.564     212.969       221.390         8.422 V
   Storting in c.q. onttrekking aan reserves       2.088     25.616         25.696           -80       2.588       6.676        14.864        8.188         499     -18.941       -10.832        8.108 V
 Programmaresultaat ná bestemming                   -271     22.888         26.406        -3.518    184.792     216.916       236.964        20.049    185.063     194.028       210.558        16.530 V
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                                                                                                      pagina 140 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 140 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 141 ======================================================================

<pre> Programma's en producten                               LASTEN                                           BATEN                                             SALDO
 (bedragen x € 1.000)             Primaire    Begroting    Realisatie  Saldo       Primaire    Begroting    Realisatie  Saldo       Primaire     Begroting    Realisatie  Saldo      V/N
                                  begroting   na wijziging                         begroting   na wijziging                         begroting    na wijziging
 RESULTAAT VÓÓR BESTEMMING           329.854     359.849      302.033       57.815    326.142     340.334      312.244      -28.090      -3.712      -19.514       10.211      29.725 V
   Saldo onttrekkingen/stortingen       2.579     28.284        49.169     -20.885       6.367     48.047        55.575       7.528       3.788       19.763        6.406     -13.357 N
 RESULTAAT NÁ BESTEMMING             332.433     388.133      351.202       36.930    332.509     388.381      367.819      -20.562           76          249      16.617      16.368 V
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                                                                                      pagina 141 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 141 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 142 ======================================================================

<pre>2. Financiële analyse afwijkingen per programma
Analyse afwijkingen t.o.v. de begroting
Programma / onderwerp                                                            Voorstel    Afwijking (bedragen x € 1.000)
                                                                        budget-overheveling Voordeel       Nadeel         Saldo
Wonen in Assen
Woningbouw/woonplan
  Leges omgevingsvergunningen                                                                    125                        125
  Invoering omgevingswet                                                            P            165                        165
  Grondwatermonitoring                                                              P             22                         22
Totaal Woningbouw/woonplan                                                                       312             0          312
Openbare ruimte
  Schoonhouden door derden (verschuiving naar bedrijfsvoering)                                   165                        165
  Gladheidsbestrijding                                                                            50                         50
  Niet realiseren bezuinigingen groen ivm afspraken sociaal domein                                             570         -570
  Boomverzorging i.v.m. veiligheid burgers                                                                      60          -60
  Reclame-inkomsten uit billboards                                                               136                        136
Totaal Openbare ruimte                                                                           351           630         -279
Bereikbaarheid, verkeer en vervoer
  OV-knooppunt Marsdijk                                                             P            165                        165
Totaal Bereikbaarheid, verkeer en vervoer                                                        165             0          165
Duurzaamheid
  Geluidswal Baggelhuizen                                                           P            150                        150
  Zonneleningen geactiveerd                                                                      398                        398
  Saldo project Grondbank (onderdeel resultaatbestemming)                                        128                        128
  Inzameling huishoudelijk afval (verschuiving met bedrijfsvoering)                                            730         -730
  Resultaat bedrijfsvafval (verschuiving met bedrijfsvoering)                                                  384         -384
Totaal Duurzaamheid                                                                              676        1.114          -438
Saldo overige afwijkingen programma Wonen                                                         44            48           -4
Totaal programma Wonen in Assen                                                                1.548        1.792          -244
Werken in Assen
Programma / onderwerp                                                            Voorstel    Afwijking (bedragen x € 1.000)
                                                                        budget-overheveling Voordeel       Nadeel         Saldo
Werkgelegenheid
  Uitvoering businessplan WPDA                                                      P            142                        142
  Uitkeringen BUIG (saldo lasten en baten)                                                                   1.461       -1.461
  Debiteurenontvangsten WPDA                                                                                   113         -113
  Bedrijfsvoeringskosten WPDA (btw-voordeel)                                                     536                        536
  Re-integratiemiddelen WPDA                                                                     169                        169
  WSW Alescon                                                                                    444                        444
  Uitvoering besluit bijstandsverlening zelfstandigen (BBZ)                                                     51          -51
Totaal Werkgelegenheid                                                                         1.291        1.625          -334
Economische ontwikkeling en innovatie
  Bijdragen aan diverse projecten/onderzoeken zoals binnenstad, Groningen
                                                                                                               205         -205
  Airport Eelde en toekomst sensortechnologie
  Lagere bijdrage ondernemersfonds a.g.v. lagere OZB-opbrengst                                    55                         55
Totaal Economische ontwikkeling en innovatie                                                      55           205         -150
Saldo overige afwijkingen programma Werken                                                        12             2           10
Totaal programma Werken in Assen                                                               1.358        1.832          -474
  Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                        pagina 142 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 142 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 143 ======================================================================

<pre>Meedoen in Assen
Programma / onderwerp                                                                Voorstel    Afwijking (bedragen x € 1.000)
                                                                            budget-overheveling Voordeel       Nadeel        Saldo
Jeugdzorg
  Uitvoering Homestart                                                                  P            150                        150
  Taakstelling jeugdzorg (verschoven naar onderwijs, alles-in-één-scholen)                                        150         -150
  Centrum Jeugd en Gezin                                                                                          187         -187
Totaal Jeugdzorg                                                                                     150          337         -187
Wmo, gezondheidszorg en vrijwilligerswerk
  Gezondheidszorg (bijdrage GGD en lokaal gezondheidsbeleid)                                          31                         31
  Zorgvernieuwingsprojecten (met name pilot publiek vervoer)                                                      150         -150
Totaal Wmo, gezondheidszorg en vrijwilligerswerk                                                      31          150         -119
Mijn Buurt Assen
  Proloog Mijn Buurt Assen                                                              P             78                         78
  Evaluatie wijkcentra                                                                  P             25                         25
  VNN, opvang 18+ jongeren, etc.                                                                      49                         49
  Opvang asielzoekers AZC (beschikbare middelen bij alg.financieel beleid)                                        254         -254
Totaal Mijn Buurt Assen                                                                              152          254         -102
Meedoenbeleid
  Klijnsma middelen armoedebestrijding                                                  P            250                        250
  Restant Klijnsma middelen armoedebestrijding                                                        77                         77
  Bijz.bijstand (ivm beschermingbewind) en meedoenbeleid (ivm 120% bijstandsnorm)                                 505         -505
  Kwijtscheldingen                                                                                                 62           -62
Totaal Meedoenbeleid                                                                                 327          567         -240
Sport
  Rijksmiddelen Gezond in de Stad (GIDS)                                                P             69                         69
Totaal Sport                                                                                          69             0           69
Schuldhulpverlening
  Schuldhulpverlening                                                                                              33           -33
  Onderzoek toekomstvisie GKB                                                                                      43           -43
Totaal Schuldhulpverlening                                                                              0          76           -76
Onderwijs
  Alles-in-één-scholen                                                                  P             94                         94
  Restant Alles-in-één-scholen (verschuiving vanuit Jeugd ivm taakstelling)                          118                        118
  Onderwijshuisvesting (incl. gebruik sportaccommodaties)                                             33                         33
  PrO Assen                                                                                                        66           -66
  Leerlingenvervoer                                                                                  511                        511
  Lokaal onderwijsbeleid                                                                                           57           -57
  Logopedie                                                                                                        32           -32
  RMC (verschuiving vanuit Bedrijfsvoering)                                                                       118         -118
Totaal Onderwijs                                                                                     756          273           483
Saldo overige afwijkingen programma Meedoen in Assen                                                  47           46             1
Totaal programma Meedoen in Assen                                                                  1.532        1.703         -171
  Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                            pagina 143 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 143 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 144 ======================================================================

<pre>Aantrekkelijk Assen
Programma / onderwerp                                                               Voorstel    Afwijking (bedragen x € 1.000)
                                                                           budget-overheveling Voordeel       Nadeel        Saldo
Aantrekkelijke binnenstad
  Uitvoeringsprogramma binnenstad en structuurvisie                                    P            140                        140
  Restant binnenstad en structuurvisie                                                               86                         86
  Saldo diverse projectbudgetten (Pelikaanstraat, elekronische handhaving en
                                                                                                                  31           -31
  uitvoering Brinkvisie) (onderdeel resultaatbestemming)
Totaal Aantrekkelijke binnenstad                                                                    226           31           195
Cultureel Hart
  Theater De Nieuwe Kolk                                                                                          24           -24
  Podiumkunst en stimulering Cultuur                                                                 21                         21
Totaal Cultureel Hart                                                                                21           24            -3
Evenementen
  Subsidies Levendig Assen                                                             P             28                         28
  TT-festival (inclusief afwikkeling 2014)                                                                        73           -73
Totaal Evenementen                                                                                   28           73           -45
Parkeren
  Op peil brengen onderhoudsvoorziening parkeergarages                                                           263         -263
  Exploitatielasten                                                                                  34                         34
  Opbrengsten straatparkeren                                                                         86                         86
  Afkoop parkeerplaatsen Veemarktterrein (incidentele bate)                                         200                        200
Totaal Parkeren                                                                                     320          263            57
Veiligheid
  Geoormerkte gelden Veiligheidshuis                                                   P             89                         89
  Afrekening Veiligheidsregio Drenthe 2015                                                          171                        171
Totaal Veiligheid                                                                                   260             0          260
Saldo overige afwijkingen programma Aantrekkelijk Assen                                              33           34            -1
Totaal programma Aantrekkelijk Assen                                                                888          425           463
Samen werken aan Assen
Programma / onderwerp                                                               Voorstel    Afwijking (bedragen x € 1.000)
                                                                           budget-overheveling Voordeel       Nadeel        Saldo
Bestuur
  Bijstorting APPA-voorziening (pensioenvoorziening (oud-)bestuurders)                                           455         -455
  Meerkosten accountantscontrole jaarrekening 2015                                                                85           -85
  Onderzoeksbudget Rekenkamercommissie                                                               37                         37
Totaal Bestuur                                                                                       37          540         -503
Regionale samenwerking
  Kosten samenwerking belastingen, pers.- en sal.adm. SDA                                                         38           -38
  Internationale contacten                                                                                        10           -10
Totaal Regionale samenwerking                                                                          0          48           -48
Dienstverlening                                                                                                                  0
  Rijksmiddelen landelijke agenda digitale overheid 2020                               P            154                        154
  Vrijval restant rijksmiddelen i-Nup                                                               114                        114
  ICT-kosten frontoffice                                                                            144                        144
  Diverse contracten (o.a. Dimpact)                                                                 106                        106
  Legesinkomsten burgerzaken                                                                        188                        188
  Vrijval kapitaallasten basisregistraties i.v.m. samenwerking SDA                                  162                        162
  Extra rijksmiddelen organisatie Oekraïne referendum (niet volledig ingezet)                        48                         48
Totaal Dienstverlening                                                                              916             0          916
Saldo overige afwijkingen programma Samen werken aan Assen                                                        24           -24
Totaal programma Samen werken aan Assen                                                             953          612           341
  Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                           pagina 144 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 144 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 145 ======================================================================

<pre>Bedrijfsvoering
Programma / onderwerp                                         Voorstel    Afwijking (bedragen x € 1.000)
                                                     budget-overheveling Voordeel       Nadeel         Saldo
Personeelskosten
  Loonkosten personeel (ambtelijk en inhuur)                                                289         -289
  Lasten voormalig personeel                                                  395                        395
  Archivering bouw- en milieuarchief                             P            140                        140
Totaal Personeelskosten                                                       535           289          246
Beheerskosten
  Implementatie Zaakgericht Werken                               P            391                        391
  Restant opleidingsbudget                                       P            152                        152
  Ondernemingsraad en overige vergoedingen personeel                          103                        103
  Kantoorinventaris/-artikelen                                                 98                         98
  Abonnementen en contracten                                                   75                         75
  Beheerskosten vastgoed                                                       35                         35
  Onderhoudskosten materieel                                                                224         -224
  ICT-kosten                                                                                 45          -45
  Werkkostenregeling                                                                         54          -54
Totaal Beheerskosten                                                          854           323          531
Kapitaallasten
  Uitstel/vertraging diverse investeringen:
     - ICT                                                                    356                        356
     - Kantoorinventaris                                                      267                        267
     - Materieel                                                              110                        110
     - Overig                                                                    8                         8
Totaal Kapitaallasten                                                         741             0          741
Mutaties voorzieningen
  Voorziening IKB                                                             560                        560
  Frictievoorziening boventallig personeel                                                  339         -339
  Voorziening werktijdenregeling                                                            325         -325
Totaal Voorzieningen                                                          560           664         -104
Inkomsten
  Dienstverlening Aa en Hunze en Tynaarlo                                      91                         91
  Dienstverlening WPDA                                                                       10          -10
Totaal Inkomsten                                                               91            10           81
Toerekening bedrijfsvoeringskosten
  Projecten en investeringen                                                              1.030       -1.030
  Grondexploitatie                                                                          374         -374
  Overige toerekening                                                         177                        177
Totaal Toerekening bedrijfsvoeringskosten                                     177        1.404        -1.227
Totaal programma Bedrijfsvoering                                            2.958        2.690           268
  Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                     pagina 145 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 145 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 146 ======================================================================

<pre>Vastgoed en Grondbedrijf
Programma / onderwerp                                                               Voorstel    Afwijking (bedragen x € 1.000)
                                                                           budget-overheveling Voordeel       Nadeel         Saldo
Vastgoed
  Vrijval kapitaallasten; a.g.v. latere oplevering van een aantal gebouwen
  (onderwijshuisvesting Dr. Nassau College, De Parel en De Atlas, sporthal                        2.150                      2.150
  Olympus en MFA Assen Oost)
  Exploitatie vastgoed; hogere kosten voor beheer en onderhoud (voornamelijk
  a.g.v. het op peil brengen van de onderhouds-voorzieningen op basis van
                                                                                                                2.496       -2.496
  geactualiseerde onderhoudsplannen), gunstiger huur- en
  exploitatieopbrengsten
Totaal Vastgoed                                                                                   2.150        2.496          -346
Grondbedrijf
  Resultaat bouwgrondexploitatie                                                                  2.873                      2.873
  Mutatie weerstandsreserve Grondbedrijf                                                          2.111                      2.111
  Mutatie algemene reserve Grondbedrijf                                                                         4.984       -4.984
Totaal Grondbedrijf                                                                               4.984        4.984             0
Totaal programma Vastgoed en Grondbedrijf                                                         7.134        7.480          -346
  Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                           pagina 146 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 146 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 147 ======================================================================

<pre>Algemeen financieel beleid
Programma / onderwerp                                                               Voorstel    Afwijking (bedragen x € 1.000)
                                                                           budget-overheveling Voordeel       Nadeel         Saldo
Onvoorzien/incidenteel
  Vrijval restantbudget voor onvoorziene en incidentele uitgaven                                    296                        296
Totaal Onvoorzien/incidenteel                                                                       296             0          296
Belastingheffing
  Correctie OZB-opbrengst 2015                                                                                    191         -191
Totaal Belastingheffing                                                                                0          191         -191
Financiering/belegging
  Verkoop Enexis aandelen                                                                         9.156                      9.156
  Vrijval voorziening Vennootschap BV                                                               516                        516
  Dividend aandelen BNG en Enexis                                                                                  51          -51
  Bespaarde rente (budgettair neutraal, zie reserves en voorzieningen)                            1.239                      1.239
Totaal Financiering/belegging                                                                    10.911            51      10.860
Gemeentefonds
  Uitkering 2016                                                                                    239                        239
  Na-uitkering 2015                                                                                 123                        123
  Afrekening gemengde btw bedrijfsvoering                                                            50                         50
Totaal Gemeentefonds                                                                                412             0          412
Vennootschapsbelasting
  Vennootschapsbelasting 2016                                                                                      30          -30
Totaal Vennootschapsbelasting                                                                          0           30          -30
Overige algemene middelen
  Afw. onderhanden werk 2015 (budgettair neutraal, zie reserves en voorzieningen)                               3.145       -3.145
  Vrijval stel- en correctieposten:
  - nog niet ingezette rijksmiddelen asielzoekers/statushouders                        P            572                        572
  - ingezette rijksmiddelen asielzoekers/statushouders 2016                                         128                        128
  - cumulatieregeling verdeeleffecten gemeentefonds                                               1.221                      1.221
  - vrijval kapitaallasten vervangingsinvesteringen                                                               300         -300
  - overige stel- en correctieposten                                                                 23                         23
  Verkoopopbrengst pand                                                                             175                        175
  Afwikkeling oude brandweerkazerne                                                                 208                        208
  Bijdrage Grondbedrijf (budgettair neutraal, zie reserves en voorzieningen)                        150                        150
  Resultaat verstrekte starters- en zonneleningen                                                   126                        126
Totaal Overige algemene middelen                                                                  2.603        3.445          -842
Reserves en voorzieningen
  Afw. onderhanden werk 2015 (budgettair neutraal, zie overige alg. middelen)                     3.145                      3.145
  Vrijval ruimte Gemeentelijks Sociaal Deelfonds boven 10%-plafond                                5.753                      5.753
  Inzet algemene reserve t.b.v. vorming voorziening IKB                                                           560         -560
  Indexatie bestemmingsreserves                                                                                    80          -80
  Bijdrage Grondbedrijf (budgettair neutraal, zie overige algemene middelen)                                      150         -150
  Bijstelling voorziening dubieuze debiteuren                                                       167                        167
Totaal Reserves en voorzieningen                                                                  9.065           790        8.275
Renteresultaat
  Bespaarde rente (budgettair neutraal, zie financiering/belegging)                                             1.239       -1.239
  Rente-effecten agv financieringsbehoefte, wijzigingen leningen-portefeuille en
                                                                                                                1.014       -1.014
  rentetoerekening (onder meer agv wijziging BBV-regels)
Totaal Renteresultaat                                                                                  0       2.253        -2.253
Saldo overige afwijkingen programma Algemeen financieel beleid                                       47            44            3
Totaal programma Algemeen financieel beleid                                                      23.334        6.804       16.530
  Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                           pagina 147 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 147 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 148 ======================================================================

<pre>Exploitatieresultaat 2016                                                                     39.704       23.338        16.367
Programma / onderwerp                                                            Voorstel    Afwijking (bedragen x € 1.000)
                                                                        budget-overheveling Voordeel       Nadeel          Saldo
Voorstel resultaatbestemming
- totaal voorstel budgetoverheveling                                                           2.976             0        2.976
- verkoopopbrengst aandelen Enexis t.g.v. algemene reserve                                     9.156             0        9.156
- verkoopopbrengst gemeentelijke pand t.g.v. algemene reserve                                    175             0           175
- corr.jaarrekening 2015 inz beschermd wonen, toevoegen aan res.Maatsch.Opvang                   450             0           450
- verrekening saldo projecten onderhanden werk naar 2017                                         250             0           250
Totaal voorstel resultaatbestemming                                                           13.007             0       13.007
Rekeningsresultaat 2016 na resultaatbestemming                                                26.697       23.338         3.360
Totaaloverzicht financieel resultaat transities
Onderdeel                                                                                     Lasten        Baten         Saldo
Participatie (programma Werken, thema werkgelegenheid)
   Integratieuitkering Reintegratie                                                                          3.613       -3.613
   Integratieuitkering WSW                                                                                 15.809       -15.809
   Totale kosten voorzieningen Reintegratie en WSW                                            18.885                     18.885
   Totaal participatie 2016                                                                   18.885       19.422           -537
   Verrekening saldo Participatie met Gemeentelijk Sociaal Deelfonds                             537                        537
Jeugdzorg (programma Meedoen, thema jeugdzorg)
   Integratieuitkering Jeugd                                                                               21.293       -21.293
   Invulling taakstelling Jeugd                                                                               -173           173
   Afgezonderd deel voor uitvoering taken Jeugdwet (bedrijfsvoering)                                          -916           916
   Totale kosten voorzieningen Jeugd                                                          19.559                     19.559
   Totaal Jeugdzorg 2016                                                                      19.559       20.204           -645
   Afrekening 2015                                                                            -1.128                     -1.128
   Verrekening saldo Jeugdzorg met Gemeentelijk Sociaal Deelfonds                              1.773                      1.773
Wmo (programma Meedoen, thema Wmo, gezondheidszorg en vrijwilligerswerk)
   Integratieuitkering nieuwe taken Wmo                                                                    11.540       -11.540
   Integratieuitkering oude taken Wmo                                                                        5.222       -5.222
   Diverse overige budgetten Wmo                                                                               556          -556
   Invulling taakstelling Wmo                                                                                 -173           173
   Afgezonderd deel voor uitvoering nieuwe taken Wmo (bedrijfsvoering)                                        -367           367
   Totale kosten voorzieningen Wmo                                                            14.550                     14.550
   Totaal Wmo 2016                                                                            14.550       16.777        -2.226
   Afrekening 2015                                                                            -3.300                     -3.300
   Verrekening saldo Wmo met Gemeentelijk Sociaal Deelfonds                                    5.526                      5.526
Beschermd Wonen (progr. Meedoen, thema Wmo, gezondh.zorg en vrijw.werk)
   Integratieuitkering Beschermd Wonen                                                                     34.392       -34.392
   Afgezonderd deel voor uitvoering taken Beschermd Wonen (bedrijfsvoering)                                   -756           756
   Totale kosten voorzieningen Beschermd Wonen                                                28.857                     28.857
   Verrekening met overige gemeenten                                                           3.253                      3.253
   Totaal Beschermd Wonen 2016                                                                32.109       33.635        -1.526
   Afrekening 2015                                                                            -1.758                     -1.758
   Verrekening saldo Beschermd Wonen met Gemeentelijk Sociaal Deelfonds                        3.284                      3.284
   Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                       pagina 148 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 148 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 149 ======================================================================

<pre>Onderdeel                                                                         Lasten    Baten       Saldo
Uitvoering transitietaken (programma Bedrijfsvoering)
   Afgezonderd deel integratieuitkering voor uitvoering transitietaken                       2.039     -2.039
   Maatschappelijke opvang                                                                     239        -239
   Bedrijfsvoeringskosten transities                                               2.502                2.502
   Totaal uitvoering transitietaken 2016                                           2.502    2.279          223
   Verrekening saldo uitvoering transitietaken met Gemeentelijk Sociaal Deelfonds             223        -223
Totaal saldo gestort in Gemeentelijk Sociaal Deelfonds                                                 10.897
Totaaloverzicht beloop Gemeentelijk Sociaal Deelfonds
Onderdeel                                                                         Lasten    Baten       Saldo
Stand per 1-1-2016                                                                                      1.754
- storting voordelig saldo afrekening 2015                                                   6.186
- storting voordelig saldo 2016                                                              4.711
Totaal gestort in 2016                                                                                 10.897
Stand per 31-12-2016                                                                                   12.651
Plafond 10% van beschikbare rijksmiddelen (totaal € 68.971.807)                                         6.897
Onttrokken aan Gemeentelijk Sociaal Deelfonds t.g.v. jaarrekeningsresultaat                             5.753
   Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                       pagina 149 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 149 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 150 ======================================================================

<pre>   3 Overzicht realisatie bezuinigingen
    Overzicht realisatie bezuinigingen 2016                                                         (bedragen in € * 1.000)
                                                                                     taakstelling       realisatie
    Programma/beleids-
                            bezuinigingsmaatregel                                                              inci- open-
    thema                                                                                          stru c-
                                                                                   bedrag    S/I               den- staand
                                                                                                   ture el     teel
    Programma Wonen in Assen
    Bezuinigingen bestuursperiode 2015-2018 (Minderen met Maat)
    Woningbouw/woon-
                            Afschaffen subsidieregeling monumentenzorg                    37    S        37         0      0
    plan
    Openbare ruimte         Beheer openbare ruimte                                     1.255    S     1.050         0   205
                            Meewerkers 3 maanden op uitkeringsbasis (groenbeheer)        150    S       150         0      0
    Totaal Wonen in Assen                                                              1.442          1.237         0   205
    Programma Werken in Assen
    Openstaande bezuinigingen bestuursperiode 2011-2014 (1e, 2e en 3e tranche)
    Werkgelegenheid         SROI FlorijnAs projecten en overige projecten                250     I         0     260     -10
    Totaal Werken in Assen                                                               250               0     260     -10
    Programma Meedoen in Assen
    Openstaande bezuinigingen bestuursperiode 2011-2014 (1e, 2e en 3e tranche)
                            Taakstelling op maatschappelijk werk, ouderenwerk, op-
    Mijn Buurt Assen                                                                     345    S       345         0      0
                            bouwwerk en jongerenwerk (welzijnsorganisatie 2.0)
    Onderwijs               Gemeentelijke bijdrage Plateau (verzelfstandiging)           260    S       260         0      0
    Bezuinigingen bestuursperiode 2015-2018 (Minderen met Maat)
    Jeugdzorg               Aanpassen rolverdeling lokaal jeugdbeleid                    150    S       150         0      0
    Mijn Buurt Assen        Afromen jaarlijkse onderbesteding stedelijke projecten        50    S        50         0      0
                            Doorberekenen dienstverlening schoolbestuurlijke taken
    Onderwijs                                                                             30    S        30         0      0
                            Pro Assen
    Sport                   Reduceren beleidsmiddelen sport                              114    S       114         0      0
    Totaal Meedoen in Assen                                                              949            949         0      0
    Programma Samen werken aan Assen
    Openstaande bezuinigingen bestuursperiode 2011-2014 (1e, 2e en 3e tranche)
    Bestuur                 Hospitalityroom TT (op termijn) afstoten                      25     I         0       25      0
    Totaal Samen werken aan Assen                                                         25               0       25      0
    Programma Bedrijfsvoering
    Openstaande bezuinigingen bestuursperiode 2011-2014 (1e, 2e en 3e tranche)
    Bedrijfsvoering         Efficiency bedrijfsvoering                                   250    S       250         0      0
                            Achterblijvende overhead brandweer/RUD                       150    S       150         0      0
    Totaal Bedrijfsvoering                                                               400            400         0      0
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                              pagina 150 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 150 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 151 ======================================================================

<pre>                                                                                          taakstel-
                                                                                                         realisatie
                                                                                             ling
    Programma/beleids-                                                                                                  Open-
                             bezuinigingsmaatregel                                                              inci-
    thema                                                                                be-          struc-           staand
                                                                                                  S/I           den-
                                                                                         drag         tureel
                                                                                                                teel
    Programma Vastgoed en Grondbedrijf
    Openstaande bezuinigingen bestuursperiode 2011-2014 (1e, 2e en 3e tranche)
    Vastgoed / Openbare      Exploitatie centrum voor duurzaamheidseducatie en –                   S
                                                                                           100
    ruimte                   communicatie
    Vastgoed / Sport         Investeringen sportaccommodaties budgettair neutraal:
                             - inkomsten wielerbaan                                          25    S
    Vastgoed / Onderwijs     Versobering derde cluster Kloosterveen                        597     S
                             Versobering MFA Assen-Oost                                      74    S     793      480      28
    Vastgoed / Bedrijfsvoe-  Aanpassing gemeentelijke huisvesting budgettair neu-
    ring                     traal:
                             - beheerskosten panden Buitenzorg en De Werf                  225     S
                             - extra inkomsten voor inhuizing WPDA                         250     S
                             - verhuur werkplekken aan derden                                30    S
    Bezuinigingen bestuursperiode 2015-2018 (Minderen met Maat)
    Vastgoed                 Aanpassen verzekeringen                                         50    S      50         0      0
                             Aanpassen beheer wijkgebouwen                                   79    S      79         0      0
                             Beperken schoonhouden                                         100     S     100         0      0
                             Onderhoudsniveaus differentiëren per gebouw                   300     S     300         0      0
                             Verhoging huuropbrengsten (sportaccommodaties)                100     S      46         0     54
    Totaal Bedrijfsvoering                                                               1.930         1.368      480      82
    Programma Algemeen financieel beleid
    Bezuinigingen bestuursperiode 2015-2018 (Minderen met Maat)
    Onvoorzien/Incidenteel Afvoeren deel van het budget incidentele ruimte                 500     I       0      500       0
    Overige algemene mid-
                             Afzien toekenning prijscompensatie                            450     S     450         0      0
    delen
                             Afvoeren stelpost bijzondere bijstand                         450     I       0      450       0
                             Afzien van indexatie reserves                                 550     I       0      550       0
                             Inzet vrijval kapitaallasten (ivm vertraging in uitvoering)   300     I       0      300       0
    Totaal Algemeen financieel beleid                                                    2.250           450    1.800       0
    Totaal openstaande bezuinigingen bestuursperiode 2011-2014 (1e, 2e en 3e tran-
                                                                                         2.581         1.798      765      18
    che)
    Totaal bezuinigingen bestuursperiode 2015-2018 (Minderen met Maat)                   4.665         2.606    1.800     259
    Totaal bezuiningen                                                                   7.246         4.404    2.565     277
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                              pagina 151 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 151 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 152 ======================================================================

<pre>   Wonen, beheer openbare ruimte                          Vastgoed, diverse projecten budgettair
   Door financiële verplichtingen aan partijen binnen     neutraal realiseren
   het sociaal domein met betrekking tot de inzet van     Voor zover bezuinigingen op vastgoed al in 2016 aan
   WSW-medewerkers en MEEwerkers is er sprake van         de orde waren zijn deze binnen de totale vastgoed-
   extra inzet in het beheer van de openbare ruimte.      portefeuille structureel of incidenteel gerealiseerd.
   De op dit onderdeel voorgenomen bezuiniging is in-
   middels deels vervallen en de begroting 2017 is        Van de onderwijsgebouwen in Kloosterveen is ba-
   hierop aangepast.                                      sisschool De Parel na de herfstvakantie 2016 in ge-
                                                          bruik genomen. De nieuwbouw van de overige
   Bedrijfsvoering, bezuinigingen en frictie-             scholen staat voor later in de planning. De Multi-
   kosten                                                 functionele accommodatie Assen-Oost is eind 2016
                                                          opgeleverd.
   Voor een toelichting op de realisatie van de bedrijfs-
   voeringsbezuinigingen en de daarmee gepaard            De wielerbaan is in het voorjaar van 2016 in gebruik
   gaande frictiekosten verwijzen wij naar de para-       genomen en in de laatste week van 2016 is Werk-
   graaf Bedrijfsvoering.                                 plein Drentsche Aa verhuisd naar het stadhuis.
                                                          Met betrekking tot de verhoging van de huurop-
                                                          brengsten voor sportaccommodaties is in overleg
                                                          met de sportverenigingen afgesproken om de huur-
                                                          verhoging over een periode van drie jaar te realise-
                                                          ren. In 2016 is de verhoging voor het tweede jaar
                                                          doorgevoerd.
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                pagina 152 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 152 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 153 ======================================================================

<pre>   4 Stortingen en onttrekkingen reserves
    Toelichting
   De reserves zijn ingedeeld in categorieën volgens de
   vastgestelde nota reserves en voorzieningen 2016.
   Voor de categorieën Amortisatie, Egalisatie, Grond-
   exploitatie en Projecten is een afwijking tussen bud-
   get en realisatie toegestaan, de uitvoering ligt bij
   het college.
   Voor de categorieën Algemeen en Overig geldt dat
   mutaties plaatsvinden op basis van raadsbesluiten.
   In een twee gevallen zijn er toch afwijkingen. Deze
   zijn hierna toegelicht.
   Reserve maatschappelijke opvang
   Betreft de regiotaak van maatschappelijke opvang.
   Deze reserve had in de nota reserves en voorzie-
   ningen 2016 opgenomen moeten worden onder
   egalisatiereserves. Hier was echter sprake van een
   voorziening, die omgezet moest worden naar een
   reserve.
   Zie in tabel ‘Stortingen in reserves’ onder pro-
   gramma Meedoen in Assen, beleidsthema Wet
   maatschappelijke ondersteuning (Wmo).
   Reserve beeldende kunst
   De afwijking betreft een mutatie in verband met
   FlorijnAs-projecten. De reserve had in de nota reser-
   ves en voorzieningen 2016 ingedeeld moeten wor-
   den onder projecten.
   Zie in tabel ‘Onttrekkingen aan reserves’ onder Pro-
   gramma Aantrekkelijk Assen, beleidsthema Cultu-
   reel hart.
Jaarstukken gemeente Assen 2016                          pagina 153 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 153 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 154 ======================================================================

<pre>  4 Stortingen en onttrekkingen reserves
 Stortingen in reserves                                                                         (bedragen in €*1.000)
 Programma /                                                                      Primair Actueel     Reali-
                                  Reserve                                                                        Saldo
 Beleidsthema                                                                     budget  budget       satie
 Wonen in Assen
 Woningbouw/woonplan              Reserve groenontwikkeling           projecten        -       2          2          -
                                  Res. woningbouw / sted.vernieuwing  projecten        -       -         19       -19
                                  Res. RSP gelden - FlorijnAs         projecten        -       -       673       -673
 Openbare ruimte                  Reserve Straten- en wegenbeheer     egalisatie       -   1.500     1.352        148
 Duurzaamheid                     Reserve duurzaamheid                projecten      113     113       193        -80
                                  totaal Wonen in Assen                              113   1.615     2.238       -623
 Werken in Assen
 Werkgelegenheid                  Res. Gemeentelijk Sociaal Deelfonds egalisatie       -       -       537       -537
 Econ. ontwikkeling en innovatie  Res. co-fin. regionaal econ.beleid  overige        252     252         56       195
 FlorijnAs                        Res. RSP gelden - FlorijnAs         projecten        -       -     5.149     -5.149
                                  totaal Werken in Assen                             252     252     5.743     -5.491
 Meedoen in Assen
 Jeugdzorg                        Res. Gemeentelijk Sociaal Deelfonds egalisatie       -       -     1.773     -1.773
 Wmo, gez.heidszorg en vrijw.werk Res. Gemeentelijk Sociaal Deelfonds egalisatie       -       -     8.810     -8.810
                                  Res. dec.-uitk. maatsch.opvang      -                -       -       482       -482
                                  totaal Meedoen in Assen                              -       -    11.065    -11.065
 Aantrekkelijk Assen
 Aantrekkelijke binnenstad        Res. woningbouw / sted.vernieuwing  projecten        -       -          9         -9
 Cultureel Hart                   Reserve De Nieuwe Kolk              amortisatie      -       -       186       -186
                                  totaal Aantrekkelijk Assen                           -       -       194       -194
 Vastgoed en Grondbedrijf
 Vastgoed                         Reserves MFA Assen-Oost             amortisatie      -     675       675           -
                                  Reserve De Nieuwe Kolk              amortisatie      -       -       247       -247
 Grondbedrijf                     Algemene reserve grondbedrijf       grondexpl.     126     126     3.312     -3.185
                                  totaal Vastgoed en Grondbedrijf                    126     801     4.234     -3.432
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                            pagina 154 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 154 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 155 ======================================================================

<pre> Stortingen in reserves                                                                          (bedragen in €*1.000)
 Programma /                                                                      Primair  Actueel     Reali-
                                  Reserve                                                                         Saldo
 Beleidsthema                                                                     budget   budget       satie
 Algemeen financieel beleid
 Gemeentefonds                    Res. RSP gelden - FlorijnAs         projecten        -   22.839    22.839           -
 Reserves en voorzieningen        Algemene reserve                    algemeen         -      689       689           0
                                  Reserve nieuwbouwprojecten          amortisatie    239      239       239          -0
                                  Bestemmingsreserve BCF              amortisatie     10       10         10          0
                                  Reserve tbv maatsch. rend. invest.  amortisatie    395      395       395           0
                                  Reserve Essent-gelden tbv expl. DNK amortisatie    267      267       267           0
                                  Reserve openluchtzwembad            amortisatie     63       63         65         -2
                                  Reserves Voortgezet Onderwijs       amortisatie      -        -         20       -20
                                  Reserves MFA Assen-Oost             amortisatie     84       84         80          4
                                  Reserve De Nieuwe Kolk              amortisatie  1.031    1.031     1.093        -62
                                  totaal Algemeen financieel beleid                2.088   25.616    25.696        -80
 Totalen Stortingen in reserves                                                    2.579   28.284    49.169    -20.885
 Onttrekkingen aan reserves                                                                      (bedragen in €*1.000)
 Programma /                                                                      Primair  Actueel     Reali-
                                  Reserve                             Type                                        Saldo
 Beleidsthema                                                                     budget   budget       satie
 Wonen in Assen
 Woningbouw/woonplan              Reserve groenontwikkeling           projecten        -     -276      -229        -47
                                  Res. RSP gelden - FlorijnAs         projecten        -        -      -100        100
 Openbare ruimte                  Reserve sport-/spelvoorz. jongeren  overige       -102     -102      -102           -
 Bereikbaarh., verkeer en vervoer Reserve Verkeersmaatregelen         projecten        -      -70           -      -70
 Duurzaamheid                     Algemene reserve                    algemeen         -     -113      -113           -
                                  Reserve rioolbeheer                 -             -500     -500           -     -500
                                  Reserve duurzaamheid                projecten     -113     -184        -83      -101
                                  Reserve groenontwikkeling           projecten        -        -      -267        267
                                  totaal Wonen in Assen                             -715   -1.245      -893       -351
 Werken in Assen
 Econ. ontwikkeling en innovatie  Algemene reserve                    algemeen         -     -113      -113           -
                                  Reserve duurzaamheid                projecten     -178      -65           -      -65
                                  Res. co-fin. regionaal econ.beleid  overige          -     -321      -257        -64
 FlorijnAs                        Res. RSP gelden - FlorijnAs         projecten        -  -35.097   -32.925     -2.172
                                  totaal Werken in Assen                            -178  -35.595   -33.294     -2.301
 Aantrekkelijk Assen
 Aantrekkelijke binnenstad        Res. woningbouw / sted.vernieuwing  projecten        -     -450      -450           -
 Cultureel Hart                   Reserve De Nieuwe Kolk              amortisatie -2.296   -2.296    -2.319         23
                                  Reserve beeldende kunst             overige          -      -17        -25          9
 Veiligheid                       Amortisatieres. Mien Ruysweg 1      amortisatie      -      -78        -78          -
                                  totaal Aantrekkelijk Assen                      -2.296   -2.841    -2.872         32
 Bedrijfsvoering
 Bedrijfsvoering                  Res. Gemeentelijk Sociaal Deelfonds egalisatie       -        -      -223        223
                                  totaal Bedrijfsvoering                               -        -      -223        223
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                             pagina 155 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 155 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 156 ======================================================================

<pre> Onttrekkingen aan reserves                                                                        (bedragen in €*1.000)
 Programma /                                                                        Primair  Actueel     Reali-
                                    Reserve                                                                        Saldo
 Beleidsthema                                                                       budget   budget       satie
 Vastgoed en Grondbedrijf
 Vastgoed                           Reserves openbaar basisonderwijs    overige       -148     -148           -    -148
                                    Reserve openluchtzwembad            amortisatie   -275     -275      -197        -78
                                    Reserves MFA Assen-Oost             amortisatie   -148   -1.248    -1.100      -148
                                    Reserve duurzaamheid                projecten      -20      -20        -20         -
 Grondbedrijf                       Weerstandsreserve grondbedrijf      grondexpl.       -        -    -2.111     2.111
                                    totaal Vastgoed en Grondbedrijf                   -591   -1.691    -3.428     1.737
 Algemeen financieel beleid
 Gemeentefonds                      Bestemmingsreserve BCF              amortisatie   -125     -125      -125          -
 Reserves en voorzieningen          Algemene reserve                    algemeen      -135   -2.495    -1.935      -560
                                    Reserve nieuwbouwprojecten          amortisatie   -759     -759      -759          0
                                    Reserve jaarovergang                overige          -   -1.728    -1.728          -
                                    Reserve tbv maatsch. rend. invest.  amortisatie   -891     -891      -891          -
                                    Reserve Essent-gelden tbv expl. DNK amortisatie   -528     -528      -528          -
                                    Res. Gemeentelijk Sociaal Deelfonds egalisatie       -        -    -5.753     5.753
                                    Algemene reserve grondbedrijf       grondexpl.    -150     -150           -    -150
                                    totaal Algemeen financieel beleid               -2.588   -6.676   -11.719     5.043
 Totalen onttrekkingen aan reserves                                                 -6.367  -48.047   -52.430     4.383
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                               pagina 156 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 156 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 157 ======================================================================

<pre>   5 Wet normering topinkomens
     Jaarverslag 2016 - Wet Normering bezoldiging Topfunctionarissen
   Per 1 januari 2013 is de Wet Normering bezoldiging   Het plafond is voor 2015 gesteld op € 179.000 bruto
   Topfunctionarissen publieke en semipublieke sector   en geldt voor gemeentes voor gemeentesecretaris-
   (WNT) in werking getreden. De wet is bedoeld om      sen en griffiers. Binnen de gemeente Assen is geen
   een plafond in te stellen op de bezoldiging van top- sprake van een overschrijding.
   functionarissen.
     Jaarrekening 2016 - Wet normering topinkomens (WNT)
   De WNT is per 1 januari 2013 in werking getreden.    Het weergegeven individuele WNT-maximum is be-
   Beloningen van bestuurders en overige topfunctio-    rekend naar rato van de omvang (en voor topfunc-
   narissen in de (semi)publieke sector dienen wette-   tionarissen tevens de duur) van het dienstverband,
   lijk genormeerd, respectievelijk gemaximeerd te      waarbij voor de berekening de omvang van het
   worden. Dit heeft geresulteerd in de Wet normering   dienstverband nooit groter kan zijn dan 1,0 fte.
   bezoldiging topfunctionarissen publieke en semipu-
   blieke sector (WNT). Hiermee wordt WOPT inge-        In 2016 hebben geen bezoldigingen boven deze be-
   trokken. De WNT voorziet in een democratisch ge-     zoldigingsnorm plaatsgevonden. Zowel bij vast als
   legitimeerd instrument waarmee normen en ver-        bij tijdelijk personeel.
   plichtingen kunnen worden opgelegd voor de bezol-
   diging van bestuurders en andere topfunctionaris-    Aandachtspunt
   sen in de publieke en semipublieke sector. De ge-    De WNT geeft aan dat gemeente Assen verplicht is
   meente is verplicht om jaarlijks in het financieel   om jaarlijks in het financieel jaarverslag de bezoldi-
   jaarverslag de bezoldiging van iedere topfunctiona-  ging van iedere topfunctionaris en gewezen topfunc-
   ris en gewezen topfunctionaris op persoonsnaam       tionaris op persoonsnaam op te nemen, ongeacht
   op te nemen, ongeacht een eventuele overschrij-      een eventuele overschrijding van het bezoldigings-
   ding van het bezoldigingsmaximum. Voor gemeen-       maximum. Dit houdt in dat de gemeentesecretaris en
   tes gaat het om de functies van gemeentesecretaris   griffier van de gemeente Assen opgenomen moeten
   en griffier.                                         worden in het financieel jaarverslag.
   Op grond van de WNT mag in 2016 het inkomen van
   topfunctionarissen in de (semi) publieke sector
   maximaal 100% van het ministersalaris zijn. Dat
   komt in 2015 neer op € 179.000, inclusief belaste
   kostenvergoeding en pensioenbijdrage werkgever.
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                               pagina 157 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 157 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 158 ======================================================================

<pre> Bezoldiging topfunctionarissen                                                                               (bedragen * € 1)
 Leidinggevende topfunctionarissen en gewezen topfunctionarissen met dienstbetrekking. Tevens leidinggevende topfunctionaris-
 sen zonder dienstbetrekking vanaf de dertiende maand van de functievervulling.
 Naam                                                        Dijkstra, T                 Rozema, I     Oostmeijer-Oosting, IAA
 Functiegegevens                                   Gemeentesecretaris                      Griffier    Vm Gemeentesecretaris
 Gegevens 2016
 Aanvang en einde functievervulling in 2016                 1/1 - 31/12                1/1 - 31/12                        n.v.t
 Omvang dienstverband (in fte)                                       1,0                        1,0
 Gewezen topfunctionaris?                                           nee                        nee
 (Fictieve) dienstbetrekking?                                         ja                         ja
 Individueel WNT-maximum                                       179.000                    179.000
 Beloning                                                      114.196                      80.646
 Belastbare onkostenvergoedingen                                       0                        19
 Beloningen betaalbaar op termijn                                14.560                     10.820
 Subtotaal                                                     128.756                      91.485
 -/- Onverschuldigd betaald bedrag                                     0                          0
 Totaal bezoldiging 2016                                       128.756                      91.485
 Verplichte motivering indien overschrijding                       n.v.t                      n.v.t
 Gegevens 2015
 Aanvang en einde functievervulling in 2015                 1/6 - 31/12                1/1 - 31/12                  1/1 - 15/3
 Omvang dienstverband 2015 (in fte)                                  1,0                        1,0                         1,0
 Beloning                                                        59.093                     80.951                     28.046
 Belastbare onkostenvergoedingen                                       0                                                   114
 Beloningen betaalbaar op termijn                                 8.650                     11.100                       3.186
 Subtotaal                                                       67.743                     92.051                     31.346
 -/- Onverschuldigd betaald bedrag                                     0                          0                           0
 Totaal bezoldiging 2015                                        67.743                     92.051                      31.346
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                          pagina 158 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 158 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 159 ======================================================================

<pre>  6. Balans met toelichting
 Balans A. Vaste Activa                                                                   Balans C. Vaste Passiva
 Activa (bedragen x € 1.000)                               31-12-2015 1-1-2016 31-12-2016 Passiva (bedragen x € 1.000)                                  31-12-2015  1-1-2016 31-12-2016
 0.    Immateriële vaste activa                                                           1.    Eigen vermogen/reserves
 0.1   bijdrage aan activa in eigendom van derden                   0       20         10 1.1   algemene reserve                                            44.053    16.743     11.826
  totaal 0. Immateriële vaste activa                                0       20         10 1.2   bestemmingsreserves                                        139.355   166.665    160.241
                                                                                          1.3   resultaat na bestemming (nog te bestemmen resultaat)        -4.942    -4.942     16.617
 1.    Materiële vaste activa                                                             totaal 1. Eigen vermogen/reserves                                178.466   178.466    188.684
 1.1   gronden uitgegeven in erfpacht                             434      434      1.135
 1.2   investeringen econ.nut & verbandhoudend met heffing     21.558   21.737     22.232 2.    Voorzieningen
 1.3   overige investeringen met economisch nut               332.868  357.184    361.340 2.1   diverse voorzieningen                                       23.758    23.758     28.095
 1.4   investeringen met maatschappelijk nut                   13.023   13.023     12.564 totaal 2. Voorzieningen                                           23.758    23.758     28.095
 totaal 1. Materiële vaste activa                             367.883  392.378    397.271
                                                                                          3.    Vaste schulden rentetypische looptijd 1 jaar of langer
 2.    Financiële vaste activa                                                            3.1   onderh.leningen: binnenl banken en ov fin. instellingen    180.207   148.575    160.219
 2.1   kapitaalverstrekkingen - deelnemingen                    1.138    1.138        330       onderh.leningen: binnenl pensioenfondsen/verzekeraars                 10.000      9.000
 2.2   leningen - deelnemingen                                  5.779    5.779      1.329       onderh.leningen: buitenlandse instellingen                            17.000     31.575
 2.3   overige langlopende leningen u/g                         3.578    3.558      3.572 3.2   door derden belegde gelden                                     172       172         77
  totaal 2. Financiële vaste activa                            10.495   10.475      5.231 3.3   waarborgsommen                                                  33        33          7
                                                                                          totaal 3. Vaste schulden rentetypische looptijd 1 jaar of >      180.412   175.780    200.878
 totaal A. Vaste activa                                       378.378  402.873    402.512 totaal C. Vaste passiva                                          382.636   378.004    417.657
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                                                                                    pagina 159 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 159 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 160 ======================================================================

<pre> Balans B. Vlottende Activa                                                                        Balans D. Vlottende Passiva
 Activa (bedragen x € 1.000)                                        31-12-2015 1-1-2016 31-12-2016 Passiva (bedragen x € 1.000)                                   31-12-2015  1-1-2016 31-12-2016
 1.    Voorraden                                                                                   1.    Netto-vlottende schulden rentetypische looptijd < 1 jaar
 1.1   overige grond- en hulpstoffen                                    24.495        0          0 1.1   overige kasgeldleningen                                           0         0          0
 1.2   onderhanden werk (bouwgrond in- & afgesl exploitatie)            22.114   22.114     24.321 1.2   banksaldi                                                    15.133    15.133          0
 totaal 1. Voorraden                                                    46.609   22.114     24.321 1.3   overige schulden                                             19.829    19.829     17.530
                                                                                                   totaal 1. Vlottende schulden rentetypische looptijd < 1 jaar       34.962    34.962     17.530
 2.    Uitzettingen rentetypische looptijd < 1 jaar
 2.1   vorderingen op openbare lichamen                                  2.594    2.594      2.639 2.    Overlopende passiva
 2.2   overige vorderingen                                               5.732    5.732      4.189 2.1   nog te betalen bedragen                                      21.762    21.762     19.062
 2.3   uitzettingen in 's Rijks schatkist met een looptijd < 1 jaar          0        0     15.376 2.2   van overheden ontvangen, nog te besteden uitkeringen         15.350    19.982     13.977
  totaal 2. Uitzettingen rentetypische looptijd < 1 jaar                 8.326    8.326     22.204 2.3   vooruit ontvangen bedragen                                       67        67        241
                                                                                                   totaal 2. Overlopende passiva                                      37.179    41.811     33.280
 3.    Liquide middelen
 3.1   kassaldi                                                             16       16         16
 3.2   banksaldi                                                           620      620      2.854
 totaal 3. Liquide middelen                                                636      636      2.870
 4.    Overlopende activa
 4.1   nog te ontvangen bedragen overheden                              14.746   14.746     14.534
 4.2   overige nog te ontvangen bedragen                                 4.907    4.907      1.906
 4.3   vooruitbetaalde bedragen                                            175      175        120
 4.4   overige overlopende activa                                        1.000    1.000          0
  totaal 4. Overlopende activa                                          20.828   20.828     16.560
 totaal B. Vlottende activa                                             76.399   51.904     65.955 totaal D. Vlottende passiva                                        72.141    76.773     50.810
 totaal Activa                                                         454.777  454.777    468.467 totaal Passiva                                                    454.777   454.777    468.467
 E. Niet uit balans blijkende rechten                                                              F. Niet uit balans blijkende verplichtingen
 1.    aanwijzingsrechten                                                    0        0          0 1.    gewaarborgde geldleningen                                     4.918     4.918      4.732
                                                                                                   2.    garantstellingen                                             32.721    32.721     33.316
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                                                                                              pagina 160 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 160 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 161 ======================================================================

<pre> Waarderingsgrondslagen
Materiële vaste activa                                     Activa met een verkrijgingsprijs van minder dan
                                                           € 10.000 worden niet geactiveerd, uitgezonderd gron-
Conform het Besluit Begroting en Verantwoording pro-
                                                           den en terreinen. Deze worden altijd geactiveerd.
vincies en gemeenten (BBV) hebben we de op de balans
opgenomen activa gewaardeerd op de historische ver-        Er kan rente worden geactiveerd.
krijgingsprijs, verminderd met eventueel ontvangen bij-
dragen en gecumuleerde afschrijvingen. De afschrijvin-     De afschrijvingen berekenen we per investering op ba-
gen zijn gebaseerd op de verwachte nuttigheidsduur. In     sis van:
geval van duurzame waardeverminderingen worden             - de looptijd
activa afgewaardeerd.                                      - het rentepercentage
                                                           - de afschrijvingsmethode die we voor die investering
De activa bestaan zowel uit investeringen met een eco-         toepassen
nomisch nut, als uit investeringen in de openbare
ruimte met een maatschappelijk nut. Onder activa met       Conform artikel 10 van de financiële verordening (Ge-
een meerjarig maatschappelijk nut worden verstaan in-      meentewet, artikel 212), gelden binnen de gemeente As-
vesteringen in aanleg en onderhoud van: (inrichting)       sen voor de afschrijvingsduur (levensduurverwachting),
wegen, waterwegen; civiele kunstwerken, groen en           voor materiële vaste activa, vastgestelde termijnen.
kunstwerken.
                                                           Per activagroep is een bandbreedte bepaald:
 Levensduur activa
  Activasoort                                                                                         Levensduur (jaar)
  Gronden                                                                                                        n.v.t.
  Inrichting terreinen                                                                                          25-40
  Openbaar groen; maatschappelijk nut                                                                               25
  Gebouwen; economisch en maatschappelijk nut                                                                   10-50
  Grond-weg-waterbouwwerken: economisch nut                                                                     10-70
  Grond-weg-waterbouwwerken: maatschappelijk nut                                                                15-50
  Vervoermiddelen; economisch nut                                                                                 5-10
  Machines, apparaten en installaties: economisch nut                                                             5-20
  Machines, apparaten en installaties: maatschappelijk nut                                                      10-20
  Overige materiële activa                                                                                        3-25
De gehanteerde afschrijvingstermijnen van investe-         waardering van de vaste activa is gebaseerd op de ver-
ringen in 2016 zijn conform de vastgestelde band-          krijgingsprijs (art. 61, lid 1 Besluit begroting en verant-
breedte per activagroep verwerkt.                          woording provincies en gemeenten (BBV)), verminderd
                                                           met bijdragen van derden en de afschrijvingen.
Bij looptijden tot 8 jaar wordt lineair afgeschreven, bij
looptijden vanaf 8 jaar wordt annuïtair afgeschreven.      Verkrijgingsprijs
Op gronden en terreinen wordt niet afgeschreven.
                                                           De verkrijgingsprijs omvat de inkoopprijs en de bijko-
Aankoop en vervaardiging van activa met een meerjarig      mende kosten
maatschappelijk nut worden veelal onder aftrek van bij-
dragen van derden en bestemmingsreserves geacti-           Bij investeringen met een meerjarig economisch nut
veerd. Uitzonderingen hierop worden met redenen be-        geldt dat verminderingen over gehele looptijd (lineair)
argumenteerd ten laste van de exploitatie gebracht.        gecorrigeerd worden met de berekende afschrijvings-
                                                           lasten.
Wegens duurzame waardevermindering, sloop en ver-
koop is € 151.000 op de vaste activa afgewaardeerd. De
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                    pagina 161 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 161 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 162 ======================================================================

<pre>Restwaarden                                              wat betreft de geldleningen - de aflossingen op geldle-
                                                         ningen. Indien de marktwaarde duurzaam lager is dan
Er wordt rekening gehouden met een restwaarde voor
                                                         de verkrijgingsprijs, wordt ze afgewaardeerd tegen de
alle gemeentelijke vastgoedobjecten. De restwaarden
                                                         marktwaarde.
worden op het moment van activeren bepaald. Dit is
van toepassing op de waardering van de balansposten
gronden en terreinen, woonruimten en bedrijfsruim-
                                                         Voorraden
ten. Voor het bepalen van de restwaarde wordt een be-    De gronden worden gewaardeerd tegen verkrijgings- of
rekeningsmethodiek toegepast. De gehele vastgoed-        vervaardigingsprijs (art. 63 BBV), vermeerderd met de
portefeuille is onderverdeeld in een vijftal hoofdcate-  toegerekende beheerskosten en verminderd met gere-
gorieën t.w. woningen, kantoren met een bruto vloer-     aliseerde verkopen en eventuele voorzieningen.
oppervlakte < 1.000 m², scholen, wijk- en buurtcentra
met een bruto vloeroppervlakte < 1.000 m², sportcom-     De voorraden (grond- en hulpstoffen en onderhanden-
plexen en overige vastgoedobjecten. Per categorie is     werk) bij het Grondbedrijf zijn gewaardeerd tegen ver-
een specifieke berekeningsmethodiek van toepassing       krijgings- of vervaardigingsprijs of, indien deze lager is,
om de restwaarde te bepalen. De toegepaste metho-        de marktwaarde. De boekwaarden van de afgesloten
dieken zijn de volgende:                                 exploitaties zijn overeenkomstig de te verwachten op-
                                                         brengsten bij de destijds afgesloten complexen.
Woningen
                                                         De ramingen zijn gebaseerd op calculaties per exploita-
75% van de WOZ-waarde
                                                         tie exclusief indexatie en rente, het resultaat is op basis
Kantoren (bvo < 1.000 m²)                                van netto contante waarde. Voor het nog te realiseren
                                                         negatieve resultaat is een voorziening getroffen.
bruto vloeroppervlakte * € 80 * 7 jaar
Scholen/wijk- en buurtcentra (bvo < 1.000 m²)            Uitzettingen
25% van de stichtingskosten                              De vorderingen worden gewaardeerd tegen nominale
                                                         waarde. Waar sprake is van een risico op oninbaarheid,
Sportcomplexen                                           is een voorziening getroffen en afgetrokken van de no-
Grondoppervlakte * € 10* verhoging (1,5% per jaar bij    minale waarde.
investeringen van voor 2003; 0,5% per jaar bij investe-
ringen vanaf 2003. Beide over een periode van 40 jaar)   Liquide middelen
                                                         De liquide middelen worden tegen nominale waarde
Overige vastgoedobjecten                                 gewaardeerd.
Aanschafwaarde grond * verhoging over een looptijd
van 40 jaar (1,5% per jaar voor investeringen van voor   Eigen vermogen/reserves
2003; 0,5% per jaar voor investeringen vanaf 2003). Op
De Nieuwe Kolk is een percentage van 1,5% van toepas-    De reserves zijn onderverdeeld in een algemene re-
sing. Indien er geen of geringe aanschafwaarde grond     serve en bestemmingsreserves.
in de administratie staat, wordt uitgegaan van € 40,-
                                                         Algemene reserves zijn reserves waaraan geen speci-
per m².Op de restwaarde is wel rentecalculatie van toe-
                                                         fieke bestemming is gegeven, terwijl dit bij bestem-
passing. Restwaarden worden niet toegepast op nood-
                                                         mingsreserves wel het geval is.
lokalen, inventaris en installaties.
Op basis van historische gegevens kan worden gesteld     Resultaat
dat gemeentelijke voertuigen altijd een restwaarde heb-  De baten en lasten worden toegerekend aan het jaar
ben. Deze wordt gesteld op 5% van de verkrijgingsprijs.  waarop ze betrekking hebben. Baten worden slechts
                                                         genomen voor zover ze op de balansdatum gereali-
De erfpachtgronden bij het Grondbedrijf zijn gewaar-     seerd zijn. Verliezen en risico’s die hun oorsprong vin-
deerd op de verkoopwaarde waarop de canon of de af-      den voor het einde van het boekjaar worden in acht ge-
koop van de canon zijn gebaseerd.                        nomen als zij voor het opmaken van de jaarrekening be-
                                                         kend zijn. Personeelslasten worden toegerekend aan
De strategische gronden zijn in principe gewaardeerd
tegen (agrarische) marktwaarde.                          het jaar waarop ze betrekking hebben. Vakantiegelden
                                                         en verlofaanspraken worden toegerekend aan het jaar
                                                         waarop de uitbetaling plaats vindt. In boekjaar 2016
Financiële vaste activa                                  zijn de vakantiegelden gereserveerd in verband met de
De financiële vast activa zijn gewaardeerd tegen nomi-   invoering van het Individueel Keuze Budget (IKB)
nale waarde. De waardering is gebaseerd op de histori-
sche kostprijs c.q. aanschafprijs, verminderd met - voor Het resultaat wordt bepaald op basis van het stelsel van
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                 pagina 162 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 162 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 163 ======================================================================

<pre>baten en lasten. Het programmaresultaat vóór bestem-     Voorzieningen worden gevormd tegen nominale
ming komt voort uit het saldo van lasten en baten uit    waarde, behalve de APPA-voorziening welke is gewaar-
de programma’s vóór bestemming en de doorgevoerde        deerd tegen actuariële waarde.
correcties. Het resultaat na bestemming ontstaat door
toevoeging aan en onttrekking uit de betreffende be-     Vaste schulden
stemmingsreserves.
                                                         De leningen zijn gewaardeerd tegen nominale waarde.
                                                         Het bedrag van de aflossingen die binnen een jaar ver-
Voorzieningen                                            vallen, is niet afzonderlijk onder kortlopende schulden
Volgens het Besluit begroting en verantwoording pro-     opgenomen. Vaste schulden zijn schulden waarvan de
vincies en gemeenten (BBV) mogen voorzieningen ge-       rente één jaar of langer vast staat.
maakt in de volgende drie gevallen:
                                                         Kortlopende schulden
­   Er zijn verplichtingen en verliezen waarvan we de
    hoogte op de balansdatum niet zeker weten, maar      De kortlopende schulden zijn gewaardeerd tegen nomi-
    wel redelijk kunnen inschatten.                      nale waarde.
­   Er zijn op de balansdatum risico’s die kunnen leiden
    tot verplichtingen of verliezen, waarvan we de       Garant en borgstelling
    hoogte al redelijk kunnen inschatten.                De garant- en borgstellingen worden in de bijlage niet
­   We moeten in de toekomst kosten maken. Maar we       uit de balans blijkende verplichtingen tegen de nomi-
    mogen dan alleen een voorziening maken, als de       nale waarde opgenomen.
    kosten voor de balansdatum ontstonden en de
    voorziening bedoeld is om de lasten gelijk te verde-
    len over een aantal begrotingsjaren.
 Balansaanpassingen per 1 januari 2016
In de beginbalans per 1 januari 2016 zijn aanpassingen   Verschuivingen
doorgevoerd ten opzichte van de balanscijfers per 31
december 2015.                                           Verschuivingen in de balans als gevolg van BBV- en ei-
                                                         gen richtlijnen:
Bovendien hebben als gevolg van het in formele zin
moeten volgen van het Besluit begroting en verant-       Materiële vaste activa/Voorraden
woording provincies en gemeenten (BBV) en eigen          De boekwaarde van € 24.495 van de strategisch gron-
richtlijnen, een aantal verschuivingen plaatsgevonden.   den moeten met ingang van de jaarrekening 2016 wor-
                                                         den gepresenteerd onder de Materiële vaste activa,
Eindbalans - beginbalans                                 overige investeringen met economisch nut, onderdeel
                                                         gronden en terreinen. Derhalve een verschuiving in de
Gepresenteerde cijfers eindbalans 31 december 2015
                                                         beginbalans 2016 van Voorraden naar Materiële vaste
ten opzichte van beginbalans 1 januari 2016: (bedragen
                                                         activa.
* € 1.000)
                                                         Financiële vaste activa/
Materiële vaste activa
                                                         Immateriële vaste activa
De boekwaarde van een aantal investeringen verband
                                                         De boekwaarde van een tweetal bijdragen in eigendom
houdend met heffing waren nog geclassificeerd als ove-
                                                         van derden worden met ingang van 2016 gepresen-
rige investeringen met economisch nut, verschuiving
                                                         teerd onder Immateriële vaste activa. Eind 2017 zijn
binnen de materiële vaste activa van € 179.
                                                         beide bijdragen volledig afgeschreven.
Vaste schulden rentetypische looptijd 1 jaar
                                                         Eigen vermogen/reserves
of langer/Overlopende passiva
                                                         De reserves voor de grondexploitaties worden met in-
In de presentatie is een bedrag van € 4.632 onder Vaste
                                                         gang van 2016 als bestemmingsreserves gepresen-
schulden rentetypische looptijd 1 jaar of langer opge-
                                                         teerd. De totale boekwaarde van deze reserves is
nomen. Dit betreft verkregen middelen in onderhan-
                                                         € 27.310. Derhalve een verschuiving van Algemene re-
den werken met een terugbetalingsverplichting die on-
                                                         serve naar Bestemmingsreserves.
der het onderdeel Overlopende passiva moeten wor-
den gepresenteerd.
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                               pagina 163 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 163 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 164 ======================================================================

<pre> A. Vaste activa (Voor de gehele toelichtingentabel bedragen x € 1.000)
  Balanspost                                                             boekwaarde investering des-investering afschrijving      boekwaarde
 0.        Immateriële vaste activa
 0.1       bijdrage aan activa in eigendom van derden                            20                         -10                            10
 totaal 0. Immateriële vaste activa                                              20                         -10                            10
 1.        Materiële vaste activa
 1.1       gronden uitgegeven in erfpacht                                       434        701                                          1.135
 1.2       investeringen met econ.nut die verband hebben met een heffing
            a. gronden en terreinen                                           1.215                                       39            1.176
            d. grond-, weg-, en waterbouwkundige werken                      16.218        968                          140            17.046
            e. vervoermiddelen                                                2.179          32                         326             1.885
            f. machines, apparaten en installaties                               81                                        7               74
            g. overige materiële vaste activa                                 2.044        361                          354             2.051
 1.2       totaal invest.econ.nut verband hebben met een heffing             21.737      1.361                0         866            22.232
 1.3       overige investeringen met economisch nut
            a. gronden en terreinen                                          13.633        940             111          206            14.256
            a. gronden en terreinen: strategische gronden                    24.495     -2.551                                         21.944
            b. woonruimten                                                    4.592                                       95            4.497
           waarvan afwaardering duurzame waardevermindering                                                               33
            c. bedrijfsgebouwen                                             270.903     42.565           1.060        4.914           307.494
           waarvan afwaardering duurzame waardevermindering                                                             118
            d. grond-, weg-, en waterbouwkundige werken                          90                                       14               76
            e. vervoermiddelen                                                1.441        453                          379             1.515
            f. machines, apparaten en installaties                            4.614        794                        1.176             4.232
            g. overige materiële vaste activa                                 6.551        164               51         810             5.854
            g. overige materiële vaste activa: activa in aanbouw             30.865    -29.393                                          1.472
 1.3       totaal overige invest. met economisch nut                        357.184     12.972           1.222        7.594           361.340
 1.4       invest. maatsch. nut grond, weg-, en waterbouwkundige werken      13.023        122                          581            12.564
           waarvan bijdragen derden direct gerelateerd aan actief                            10
 totaal 1. Materiële vaste activa                                           392.378     15.156           1.222        9.041           397.271
                                                                         boekwaarde                    mutatie                    boekwaarde
 2.        Financiële vaste activa
 2.1       kapitaalverstrekkingen: deelnemingen                               1.138                       -808                            330
 2.2       leningen: deelnemingen                                             5.779                     -4.450                          1.329
 2.3       overige langlopende leningen u/g                                   3.558                          14                         3.572
 totaal 2. Financiële vaste activa                                           10.475                     -5.244                          5.231
 totaal A. Vaste activa                                                     402.873     15.156           6.476        9.041           402.512
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                                              pagina 164 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 164 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 165 ======================================================================

<pre> B. Vlottende activa (Voor de gehele toelichtingentabel bedragen x € 1.000)
  Balanspost                                                                  boekwaarde investering des-investering afschrijving      boekwaarde
 1.        Voorraden
 1.1       grond en hulpstoffen: overige                                               0                                                         0
 1.2       onderhanden werk (bouwgronden in exploitatie)
            a. lopende bouwgrond exploitaties                                     20.087      2.043                                         22.130
            b. afgesloten exploitaties                                             2.027        164                                          2.191
 1.2       totaal onderhanden werk (gronden in exploitatie)                       22.114      2.207                0            0           24.321
 totaal 1. Voorraden                                                              22.114      2.207                0            0           24.321
  Balanspost                                                                  boekwaarde                    mutatie                    boekwaarde
 2.        Uitzettingen met een rentetypische looptijd korter dan een jaar
 2.1       vorderingen op openbare lichamen                                        2.594                          45                         2.639
 2.2       overige vorderingen                                                     5.732                     -1.543                          4.189
 2.3       uitzettingen in 's Rijks schatkist met een looptijd < 1 jaar                0                     15.376                         15.376
 totaal 2. Uitzettingen met rentetypische looptijd < jaar                          8.326                     13.878                         22.204
 3.         Liquide middelen
 3.1       kassaldi                                                                   16                           0                            16
 3.2       banksaldi                                                                 620                      2.234                          2.854
 totaal 3. Liquide middelen                                                          636                      2.234                          2.870
 4.        Overlopende activa
 4.1       de van Eur. en Ned. Overh. lichamen nto voorschotbedragen
           ontstaan door voorfin. op uitkeringen met een spec. bestedingsdoel     14.746                       -212                         14.534
 4.2       overige nog te ontvangen bedragen                                       4.907                     -3.001                          1.906
 4.3       vooruitbetaalde bedragen                                                  175                         -55                           120
 4.4       overige overlopende activa: kruisposten                                 1.000                     -1.000                              0
 totaal 4. Overlopende activa                                                     20.828                     -4.268                         16.560
 totaal B. Vlottende activa                                                       51.904      2.207         -11.844             0           65.955
 totaal Activa                                                                   454.777     17.363          -5.368        9.041           468.467
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                                                   pagina 165 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 165 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 166 ======================================================================

<pre> C. Vaste passiva
 Balanspost (bedragen x € 1.000)                                                                   boekwaarde                 rente          toevoeging onttrekking      boekwaarde
                                                                                                      1-1-2016         bijschrijving                                      31-12-2016
 1.        Eigen vermogen/reserves
 1.1        algemene reserve                                                                            16.743                                    2.349       7.266           11.826
           algemene reserve                                                                             16.743                     0              2.349       7.266           11.826
 1.2       bestemmingsreserves                                                                         166.665                2.168              44.502     53.095           160.241
 1.3       resultaat na bestemming (nog te bestemmen resultaat)                                          -4.942                                  21.559                       16.617
 totaal 1. Eigen vermogen/reserves                                                                     178.466                2.168              68.410     60.361           188.684
 2.        Voorzieningen
 2.1       diverse voorzieningen                                                                        23.758                                    8.408       4.071           28.095
 totaal 2. Voorzieningen                                                                                23.758                     0              8.408       4.071           28.095
  Balanspost (bedragen x € 1.000)                                                                  boekwaarde       vermeerdering          vermindering   aflossing      boekwaarde
                                                                                                      1-1-2016                                                            31-12-2016
 3.        Vaste schulden met een rentetypische looptijd van een jaar of langer
 3.1.1     onderhandse leningen: binnenlandse banken en overige fin. instellingen                      148.575               30.000                         18.356           160.219
 3.1.2     onderhandse leningen: binnenlandse pensioenfondsen en verzekeraars                           10.000                                                1.000            9.000
 3.1.3     onderhandse leningen: buitenlandse instellingen                                              17.000               15.000                             425           31.575
           totaal onderhandse leningen                                                                 175.575               45.000                   0     19.781           200.794
 3.2        door derden belegde gelden: spaarpremies hypotheken                                             172                                     -95                           77
 3.3       waarborgsommen                                                                                    33                    1                -27                            7
 totaal 3. Vaste schulden met rente typische looptijd > jaar                                           175.780              45.001                 -122     19.781           200.878
 totaal C. Vaste passiva                                                                               378.004             123.988                 -122     84.213           417.657
 D. Vlottende passiva
 Balanspost( bedragen x € 1.000)                                                                   boekwaarde                                   mutatie                  boekwaarde
                                                                                                      1-1-2016                                                            31-12-2016
 1.        Netto-vlottende schulden met een rentetypische looptijd korter dan een jaar
 1.1       overige kasgeldleningen                                                                            0                                       0                            0
 1.2       banksaldi: betreft totaal saldo BNG.                                                         15.133                                  -15.133                            0
 1.3       overige schulden                                                                             19.829                                   -2.299                       17.530
 totaal 1. Vlottende schulden rente typische looptijd > 1 jaar                                          34.962                                  -17.432                       17.530
           De volgende kredietfaciliteiten waren in 2016 van toepassing:
           Rekening Courant BNG € 29.000 en ABN AMRO Bank € 0
 2.        Overlopende passiva
 2.1       nog te betalen bedragen                                                                      21.762                                   -2.700                       19.062
 2.2       van overheden ontvangen, nog te besteden uitkeringen                                         19.982                                   -6.005                       13.977
 2.3       vooruitontvangen bedragen                                                                         67                                     174                          241
 totaal 2. Overlopende passiva                                                                          41.811                                   -8.531                       33.280
 Het betreft o.a. nog niet bestede bijdragen van derden met een specifiek bestemmingsdoel en nog te betalen (maar nog niet gefactureerde) kosten
 totaal D. Vlottende passiva                                                                            76.773                                  -25.963                       50.810
 totaal Passiva                                                                                        454.777             123.988              -26.085     84.213           468.467
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                                                                                     pagina 166 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 166 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 167 ======================================================================

<pre> F. Niet uit de balans blijkende verplichtingen.
 Balanspost( bedragen x € 1.000)                                                boekwaarde        aflossing /      boekwaarde
                                                                                   1-1-2016          mutatie        31-12-2016
 1.        gewaarborgde leningen                                                      4.918              186             4.732
 2.        garantstellingen                                                          32.721             -595            33.316
 totaal F. niet uit de balans blijkende verplichtingen                               37.639 0 0         -409            38.048
 A0        Immateriële vaste activa (bedragen * € 1.000)
 Balanspost                                                                                     boekwaarde         boekwaarde
                                                                                                   1-1-2016         31-12-2016
      0.1 Bijdrage aan activa in eigendom van derden
           diverse geldleningen u/g aan sportverenigingen                                                 20                 10
  totaal 0.1 bijdrage aan activa in eigendom van derden                                                   20                 10
 A1        Materiële vaste activa (bedragen * € 1.000)
           Balanspost                                                                            investering    des-investering
                                                                                                        2016              2016
           Belangrijkste (des-)investeringen
      1.2 invest.econ.nut die verband hebben met een heffing
       d. grond-, weg-, en waterbouwkundige werken
           riool buitengebied                                                                             96
           rioolvervanging Talmastraat                                                                    60
           rioolvervanging Rodeweg                                                                        47
           vervangen riool industrieterrein ZO                                                           700
           relinen riool Veenkamp                                                                         42
           pompgemaal Zeilmakerstraat                                                                     23
 totaal a. grond-, weg-, en waterbouwkundige werken                                                      968                  0
       e. vervoermiddelen
           aanschaf Schaffer mini-shovel                                                                  32
  totaal b. vervoermiddelen                                                                               32                  0
        g. overige materiële vaste activa
           minicontainers 2016 algemeen                                                                  197
           ondergrondse containers 2016                                                                  164
 totaal c. overige materiële vaste activa                                                                361                  0
 totaal 1.2 investeringen met economisch nut die verband hebben met een heffing                        1.361                  0
      1.3 Overige investeringen met economisch nut
       a. gronden en terreinen
           renovatie velden Dijkveld 2016                                                                250
           kunstgras toplaag AVO 2016                                                                    190
           brandweerkazerne grond: herclass.                                                             500
           correctie restwaarde Groene Dijk: ondergrond velden                                                             111
  totaal a gronden en terreinen                                                                          940               111
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                               pagina 167 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 167 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 168 ======================================================================

<pre>           Balanspost                                                                                                                                                  investering     des-investering
                                                                                                                                                                             2016                2016
       a. gronden en terreinen: strategische gronden
           Betreft de waardering van een 12-tal complexen. Eind 2016 bedraagt de totale boekwaarde van deze complexen € 77.794
           Hiervoor is een voorziening getroffen van € 54.178. De balanswaarde per 31-12-2016 bedraagt € 23.616.
           als gevolg van een BBV-wijziging zijn de strategische gronden per 1 januari 2016 verplaatst van voorraden, balanspost 1.1 naar Materiële vaste activa: gronden en terreinen.
           Materiële vaste activa: gronden en terreinen
           mutatie balanswaarde strategische gronden                                                                                                                       -2.551
  totaal a gronden en terreinen                                                                                                                                            -2.551                    0
       c. bedrijfsgebouwen
           Nieuwe Werken Omgevingen: diverse investeringen                                                                                                                      26
           aanpassing pand ISK-AZC                                                                                                                                            356
           nieuwbouw GBS de Parel 2016 (waarvan bouwrente € 7)                                                                                                              1.861
           energiebesparende maatregelen Peelohal/Marsdijkhal                                                                                                                   60
           spothallen DNC bouw 2016                                                                                                                                         9.241
           aanpassingen milieupark                                                                                                                                              75
           berging vv LTC                                                                                                                                                       50
           aanpassing accommodatie Dijkveld 2016                                                                                                                              175
           Wielercentrum Assen                                                                                                                                              2.455
           uitbreiding kleedkamers LEO                                                                                                                                        205
           MFA Pittelo                                                                                                                                                          47
           MFA Assen-Oost gebouw (waarvan bouwrente € 49)                                                                                                                   7.252
           theehuis Boskamp                                                                                                                                                     48
           bouw DNC-Penta                                                                                                                                                     724
           DNC Quintus 2016                                                                                                                                                17.067
           bouw VvG Lariks                                                                                                                                                    164
           nieuwbouw Renn4/Atlas (waarvan bouwrente € 40)                                                                                                                   2.648
           Groene Dijk: gebouw                                                                                                                                                111
           DNK casco CBK                                                                                                                                                                          330
           brandweerkazerne grond: herclass                                                                                                                                                       500
           kwaliteitsverbetering parkeergarage Doevenkamp                                                                                                                                         230
 totaal c bedrijfsgebouwen                                                                                                                                                 42.565               1.060
       e. vervoermiddelen
           Azura flex veegmachine                                                                                                                                             122
           Trilo zuigwagen SG400                                                                                                                                                45
           mobiele kraan Fendt 208                                                                                                                                            101
           vervanging pick-up's, handveegauto's e.d.                                                                                                                          185
  totaal b. vervoermiddelen                                                                                                                                                   453                    0
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                                                                                                     pagina 168 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 168 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 169 ======================================================================

<pre>           Balanspost                                         investering   des-investering
                                                                    2016              2016
        f. machines, apparaten en installaties
           Nieuwe Werken Omgevingen: diverse investeringen             13
           werkplek en randapparatuur (pc's)                            5
           Coda Corsa invoice                                          39
           software Pieter Bas                                         20
           investeringen PraktijkOnderwijs Assen                     170
           ICT-investeringen: o.a. servers, storage en Backup        133
           Civision                                                  103
           installaties gebouw Wielercentrum                           88
           lichtinstallaties BMX/MTB                                   43
           geluid en verlichting Kombaan                             180
 totaal d machines, apparaten en installaties                        794                  0
       g. overige materiële vaste activa
           Nieuwe Werk Omgevingen: diverse investeringen                5
           correctie boekwaarde DNK inrichting                                           51
           inrichting/leerpakketten scholen                          159
 totaal e overige materiële vaste activa                             164                 51
 totaal 1.3 overige investeringen met economisch nut              44.916             1.222
 1.4       Investeringen met maatschappelijk nut
       a. grond, weg-, en waterbouwkundige werken
           brug Steegeveenspad                                         15
           voorzieningen tbv restaurantschap                           19
           openbare verlichting: kabels, masten en armaturen           88
 totaal 1.4 investeringen met maatschappelijk nut                    122                  0
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                           pagina 169 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 169 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 170 ======================================================================

<pre> A2       Financiële vaste activa (bedragen * € 1.000)
 Balanspost                                                                   boekwaarde       boekwaarde
                                                                                 1-1-2016       31-12-2016
     2.1 Kapitaalverstrekkingen
       a. deelnemingen
           aandelen Enexis                                                            166              110
           aandelen Bank Nederlandse Gemeenten nv                                     213              213
           aandelen NV Waterleidingmaatschappij Drenthe                                 7                7
           kapitaalverstrekking Verkoop Vennootschap B.V.                             663                0
           af: voorziening kapitaalverstrekking Verkoop Vennootschap B.V.            -663                0
           kapitaalverstrekking CBL Vennootschap B.V.                                 127                0
           af: voorziening kapitaalverstrekking CBL Vennootschap B.V.                -127                0
           kapitaalverstrekking VAMIJ C.V.                                            752                0
 totaal 2.1 kapitaalverstrekkingen                                                  1.138              330
     2.2 Leningen
       a. deelnemingen
          achtergestelde lening Enexis                                                883                0
          lening u/g Enexis                                                         4.896            1.329
 totaal 2.2 leningen                                                                5.779            1.329
     2.3 Overige langlopende leningen u/g
          lening aan Alescon t.b.v. personeelshypotheken                                9                5
          geldlening u/g Stichting SVn Revolving Fund t.b.v. startersleningen       2.836            2.647
          leningen aan ambtenaren i.v.m. secundaire arbeidsvoorwaarden                426              222
          zonneleningen                                                               287              698
 totaal 2.3 overige langlopende leningen u/g                                        3.558            3.572
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                           pagina 170 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 170 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 171 ======================================================================

<pre> B1.      Voorraden, balanspost
 Specificatie voorraden
     1.1 Gronden hulpstoffen
       b. overige grond- en hulpstoffen
          Als gevolg van een BBV-wijziging zijn de strategische gronden per 1 januari 2016 verplaatst van voorraden, balanspost 1.1 naar Materiële vaste activa: onderdeel gronden en terreinen
     1.2 Onderhanden werk, waaronder bouwgronden in exploitatie
       a. lopende exploitaties/bouwgrond in exploitatie;
          Betreft 12 lopende exploitaties m.b.t. saneringen reconstructie gebieden, complexen voor woningbouw - en voor kantoren en bedrijven et cetera.
          Eind 2016 bedraagt de totale boekwaarde van deze complexen € 69.357. Hiervoor is een voorziening getroffen van € 47.227. De balanswaarde bedraagt € 22.130.
       b. afgesloten exploitaties
          Betreft nog 10 complexen met restgronden, waarbij zeven complexen op 31-12-2016 een boekwaarde hebben die gelijk is aan de balanswaarde van € 2.191.
             (bedragen x € 1.000)                                                                                BIE             afgesloten         totaal ohw
             Mutatie onderhandenwerk
             saldo begin jaar
             - boekwaarde                                                                                    70.881                  2.027              72.908
             - voorziening                                                                                  -50.795                     -              -50.795
             - balanswaarde                                                                                  20.086                  2.027              22.113
             mutatie boekwaarde
             - opbrengsten                                                                                    -1.446                  -516              -1.962
             - kosten                                                                                          2.148                   353               2.501
             - resultaatverrekening                                                                           -2.226                   326              -1.900
             - mutatie voorziening                                                                             3.569                                     3.569
             - totaal mutatie                                                                                  2.044                   164               2.208
             saldo ultimo jaar
             - boekwaarde                                                                                    69.357                  2.191              71.548
             - voorziening                                                                                  -47.227                     -              -47.227
             - balanswaarde                                                                                  22.130                  2.191              24.321
             Raming bouwgrond in exploitatie
             nog te maken kosten*                                                                                                                       40.897
             nog te realiseren opbrengsten*                                                                                                            -74.389
             * exclusief rente
             nog te realiseren resultaat (contante waarde)                                                                                             -39.661
             nog te realiseren resultaat (nominaal)                                                                                                    -47.213
             De ramingen zijn gebaseerd op calculaties per exploitatie exclusief indexatie en rente, het resultaat is op basis van netto contante waarde.
             Voor het nog te realiseren negatieve resultaat is een voorziening getroffen.
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                                                                                                  pagina 171 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 171 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 172 ======================================================================

<pre> B2.      Uitzettingen rentetypische looptijd < 1 jaar (bedragen x € 1.000)
          Afloop Balanspost                                                                                                          boekwaarde       boekwaarde
                                                                                                                                      31-12-2016         8-3-2017
 Afloop uitzettingen met een rentetypische looptijd korter dan een jaar en de afloop openstaande vorderingen
 2.1      Vorderingen op openbare lichamen                                                                                                 2.639               22
 2.2      Overige vorderingen
          diverse gemeentebelastingen                                                                                                      1.807            1.226
          vorderingen m.b.t. parkeren                                                                                                        177               54
          vorderingen m.b.t. afval aangelegenheden                                                                                           201               21
          vorderingen m.b.t. sportaangelegenheden                                                                                            127                4
          FlorijnAs: ProRail                                                                                                                  82               82
          vorderingen onderwijsaangelegenheden                                                                                               186               30
          huren en pacht                                                                                                                   1.411              399
          Grondbedrijf (verhuur, grondverkopen en dergelijke)                                                                                160               74
          overig                                                                                                                             338              118
          voorziening dubieuze debiteuren                                                                                                   -300
 totaal 2.2 overige vorderingen                                                                                                            4.189            2.008
 2.3      uitzettingen in 's Rijks schatkist met een looptijd < 1 jaar                                                                    15.376           15.376
          Op basis van de Regeling schatkistbankieren decentrale overheden heeft de gemeente Assen in totaal een bedrag van € 17.506
          aan publieke gelden aangehouden bij het ministerie van Financiën. Hiervan is in 2016 weer € 2.130 naar onze werkrekening.
          bij de BNG overgeboekt. Per saldo heeft de gemeente Assen op 31-12-2016 nog een bedrag van € 15.376 aan publieke middelen
          aangehouden bij het ministerie van Financiën.
 totaal B2uitzettingen met een rentetypische looptijd korter dan een jaar en de afloop openstaande vorderingen                            22.204           17.406
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                                                                  pagina 172 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 172 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 173 ======================================================================

<pre> B4        Overlopende activa (bedragen * € 1.000)
           Balanspost                                                           boekwaarde       boekwaarde
                                                                                   1-1-2016       31-12-2016
 Specificatie overlopende activa
 4.1       Nog te ontvangen bedragen openbare lichamen                               14.746           14.534
           nog te ontvangen bijdragen van het Rijk                                                    13.213
           nog te ontvangen bijdragen van overige overheid                                               782
 4.2       Overige nog te ontvangen bedragen
           VAM/bedrijfsafval                                                            994              412
           eigen bijdrage WMO-, beschermd wonen en verrekening overigen               2.103              848
           raming opbrengst toeristenbelasting 2016                                       0              385
           onderwijs aangelegenheden                                                  1.436               42
           bijdrage Parkeergarages                                                      141                0
           detachering personeel                                                         66                0
           overig                                                                       167              219
  totaal 4.2 overige nog te ontvangen bedragen                                        4.907            1.906
 4.3       Vooruitbetaalde bedragen
           VVV Assen dienstverlening                                                     79               79
           automatiseringskosten                                                         69               33
           contributies en subsidies                                                     26                0
           overig                                                                         1                8
 totaal 4.3 vooruitbetaalde bedragen                                                    175              120
 4.4       Overige overlopende activa
           kruisposten: betreft opheffen 22-12-2015 bankrekening m.b.t. Plateau       1.000                0
 totaal B4 overlopende activa                                                        20.828           16.560
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                             pagina 173 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 173 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 174 ======================================================================

<pre> C1        Eigen vermogen/reserves (*€ 1.000)
           Balanspost                                                             boekwaarde  resultaatbest. toevoeging onttrekking      boekwaarde
                                                                                     1-1-2016     vorig jaar                              31-12-2016
 Specificaties reserves
 1.1       algemene reserve
  totaal 1.1 algemene reserves                                                         16.743         1.660         689       7.266           11.826
 totaal 1.1 algemene reserves                                                          16.743         1.660         689       7.266           11.826
 1.2       Bestemmingsreserves
            algemene reserve grondexploitaties                                         14.086                     3.312           0           17.398
            weerstandsvermogen grondexploitaties                                       13.224                         0       2.111           11.113
           reserve nieuwbouwprojecten                                                   4.339                       239         759            3.819
           bestemmingsreserve BCF                                                         174                        10         125               59
           bestemmingsreserve jaarovergang                                                  0         1.728           0       1.728                0
           reserve opbrengst Essent-aandelen                                           29.989                         0           0           29.989
           reserve maatschappelijke renderende investeringen (MRI)                      7.893                       394         891            7.396
           reserve opbrengst Essent-aandeel DNK                                         5.931                       267         528            5.670
           reserve WVG (Wmo)                                                              217          -217           0           0                0
           reserve gemeentelijk sociaal deelfonds                                       1.754                    10.811       5.667            6.897
           reserve straten- en wegenbeheer                                              4.694           511       1.352           0            6.557
           reserves openbaar basisonderwijs                                                29                         0           0               29
           reserve speelvoorzieningen (voorheen: sport-/spelvoorz. jongeren)              452                         0         102              350
           reserve wielerbaan (voorheen: openluchtzwembad)                              3.273                        65         197            3.142
           reserve voortgezet onderwijs                                                   983                        20           0            1.003
           reserve MFA Assen-Oost                                                       1.788                       755       1.100            1.443
           reserve woninggebonden subsidies (BWS)                                         128                         0           0              128
           reserve grote projecten                                                     15.345                         0           0           15.345
           reserve verkeersmaatregelen                                                     86            -10          0         -10               86
           reserve herziening bestemmingsplannen                                          596             26          1           0              623
           reserve Besluit Locatiegebonden Subsidies (BLS)                                560                         0           0              560
           reserve duurzaamheid                                                           800                       138         103              835
           reserve De Nieuwe Kolk (voorheen: Weierstraat eo)                           19.873                     1.524       2.319           19.078
           reserve groenontwikkeling                                                    1.067                         2         496              573
           reserve woningbouw / stedelijke vernieuwing                                  1.120                        30         450              701
           reserve beeldende kunst                                                      1.042                         0          25            1.017
           reserve stimulering economisch beleid (voorheen: co.financ.reg.ec.bel)         314                        56         256              114
           reserve RSP gelden FlorijnAs                                                34.177        -6.719      28.661     33.025            23.094
           reserve wet inburgering                                                        532                         0           0              532
           reserve onderhanden werk (correctie projecten OHW naar irt Reserves)         2.199           734         212       3.145                0
           reserve amortisatie brandweerkazerne                                             0           877           0          78              799
           reserve maatschappelijke opvang                                                  0         1.410         482           0            1.892
  totaal 1.2 bestemmingsreserves                                                      166.665        -1.660      48.331     53.095           160.241
 totaal 1.2 bestemmingsreserves                                                       166.665        -1.660      48.331     53.095           160.241
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                                                     pagina 174 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 174 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 175 ======================================================================

<pre> Nadere toelichting reserves
 Categorie                                                                          Toelichting                                          boekwaarde       boekwaarde
                                                                                                                                            1-1-2016       31-12-2016
 Algemene reserves:
 algemene reserve Algemene Dienst                                                   buffer minimaal € 6,7 mln. € 100 per inwoner)             16.743           11.826
 totaal algemene reserves                                                                                                                     16.743           11.826
 Amortisatiereserves:
 reserve nieuwbouwprojecten                                                        kostendekking nieuwbouwprojecten                            4.339            3.819
 bestemmingsreserve BCF                                                            dekking kap.lasten historisch aanw. btw vaste activa          174               59
 reserve maatschappelijke renderende investeringenen (MRI)                         dekking grootschalige en maatsch renderende inv.            7.893            7.396
 reserve opbrengst Essent-aandeel DNK                                              t.b.v. exploitatie De Nieuwe Kolk                           5.931            5.670
 reserve wielerbaan (voorheen: openluchtzwembad)                                   realisatie van een wielerbaan                               3.273            3.142
 reserve voortgezet onderwijs                                                      diverse onderwijsdoeleinden                                   983            1.003
 reserve MFA Assen-Oost                                                            bestemd voor nieuwe accommodatie                            1.788            1.443
 reserve De Nieuwe Kolk (voorheen: Weierstraat eo)                                 bestemd voor kapitaallasten en exploitatietekorten         19.873           19.078
 reserve amortisatie brandweerkazerne                                              compensatie nadelige exploitatieresultaten                      0              799
                                                                                                                                              44.254           42.408
 Egalisatiereserves:
 reserve gemeentelijk sociaal deelfonds                                            fluctuaties decentr. WMO, Jeugd- en Participatiewet         1.754            6.897
 reserve straten- en wegenbeheer                                                   onderhoudskosten wegen, wandel- en fietspaden               4.694            6.557
                                                                                                                                               6.448           13.454
 Reserves grondexploitaties:
 algemene reserve + weerstandsvermogen grondexploitaties                           opvangen risico's/schommelingen grondexploitaties          27.310           28.511
                                                                                                                                              27.310           28.511
 Reserves meerjarige projecten:
 reserve woninggebonden subsidies (BWS)                                            realisatie volkshuisvesting                                   128              128
 reserve grote projecten                                                           medebekostiging grootschalige investeringsprojecten        15.345           15.345
 reserve verkeersmaatregelen                                                       projecten verkeersmaatregelen                                  86               86
 reserve herziening bestemmingsplannen                                             dekking exploitatielasten                                     596              623
 reserve Besluit Locatiegebonden Subsidies (BLS)                                   dekking projecten ihkv locatie gebonden subsidies             560              560
 reserve duurzaamheid                                                              uitwerking duurzaamheidsbeleid                                800              835
 reserve groenontwikkeling                                                         financiering onderhoud en aanleg groenvoorzieningen         1.067              573
 reserve woningbouw /stedelijke vernieuwing                                        stimulering projecten woningbouw/stedelijke vern.           1.120              701
 reserve RSP gelden FlorijnAs                                                      bestemd voor projecten FlorijnAs                           34.177           23.094
 reserve onderhanden werk                                                          correctie projecten OHW naar irt Reserves                   2.199                0
                                                                                                                                              56.078           41.944
 Reserves overige specifieke beleidstaken:
 bestemmingsreserve jaarovergang                                                   restantbudgetten, overheveling naar jaar t+1                    0                0
 reserve opbrengst Essent-aandelen                                                 nog nader in te vullen bestemming door de raad             29.989           29.989
 reserves openbaar basisonderwijs                                                  diverse onderwijsdoeleinden                                    29               29
 reserve speelvoorzieningen (voorheen: sport-/spelvoorz. jongeren)                 aanleg sport- en spelvoorzieningen oudere jeugd               452              350
 reserve beeldende kunst                                                           uitvoering percentage regeling beeldende kunst              1.042            1.017
 reserve stimulering economisch beleid (voorheen: co.financiering reg.econ.beleid) cofinanciering projecten lokale en regionale economie         314              114
 reserve WVG (Wmo)                                                                 risicoafdekking openeindregeling                              217                0
 reserve wet inburgering                                                           opvangen effecten exploitatie                                 532              532
 reserve maatschappelijke opvang                                                   opvangen effecten exploitatie                                   0            1.892
                                                                                                                                              32.575           33.923
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                                                                      pagina 175 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 175 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 176 ======================================================================

<pre> C2       Voorzieningen Balanspost (bedragen * € 1.000)
          Balanspost                                               boekwaarde            toevoeging  vrijval  onttrekking      boekwaarde
                                                                       1-1-2016                                                 31-12-2016
 2.1      Diverse voorzieningen
 2.1.1    diverse onderhoudsvz gebouwen e.d.                              6.744                3.206                1.163            8.786
 2.1.2    voorziening onderhoud parkeergarages                              296                  535                  259              572
 2.1.3    voorziening onderh. Sociale Huurwoningen                           55                   26                    0               81
 2.1.4    voorziening rioolbeheer vervangingsinvesteringen                6.104                  605                    0            6.709
 2.1.5    voorziening rioolbeheer groot onderhoud                         1.273                  691                    0            1.964
 2.1.6    voorziening rioolbeheer derden                                  2.322                  582                  564            2.339
 2.1.7    voorziening afvalstoffenheffing                                   671                  602                  416              856
 2.1.8    voorziening pensioenverpl. (oud-)bestuurders                    3.304                  968                  256            4.016
 2.1.9    voorziening frictiekosten personeel                             2.989                1.194                1.412            2.771
 totaal 2.1 diverse voorzieningen                                        23.758                8.408      0         4.071           28.095
 nadere toelichting voorzieningen
 categorie                                                 toelichting                                       boekwaarde        boekwaarde
                                                                                                                1-1-2016        31-12-2016
          Algemeen
 2.1.1    diverse onderhoudsvz gebouwen e.d.               instandhouding gem. panden/scholen e.d.                  6.744            8.786
 2.1.2    vz onderhoud parkeergarages                      instandhouding diverse parkeergarages                      296              572
 2.1.3    vz onderhoud Sociale Huurwoningen                instandhouding sociale huurwoningen                         55               81
 2.1.4    vz rioolbeheer vervangingsinvesteringen          bestemd voor toekomstige investeringen                   6.104            6.709
 2.1.5    vz rioolbeheer groot onderhoud                   bestemd voor groot onderhoud                             1.273            1.964
 2.1.6    vz rioolbeheer m.b.t. derden                     gelden bestemd voor derden                               2.322            2.339
 2.1.7    vz afvalstoffenheffing                           gelden bestemd voor derden                                 671              856
 2.1.8    vz pensioenverpl. (oud-)bestuurders               afwikkeling verplichtingen                              3.304            4.016
 2.1.9    vz frictiekosten personeel                       verplichtingen n.a.v. reorganisatie                      2.989            2.771
          totaal toelichting voorzieningen algemeen                                                               23.758            28.095
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                                           pagina 176 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 176 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 177 ======================================================================

<pre> C 3.      Vaste schulden rentetypische looptijd 1 jaar of langer (bedragen * € 1.000)
           Balanspost                                                                  hoofdsom   boekwaarde  rente    aflossing      boekwaarde
                                                                                           lening    1-1-2016                          31-12-2016
 Specificatie vaste schulden met een rentetypische looptijd van een jaar of langer
  3.1.1 onderhandse leningen: binnenlandse banken en ov. fin. instellingen
           Bank Nederlandse Gemeenten                                                    204.381      133.655 3.768      15.816           147.839
           Nederlandse Waterschaps Bank                                                   22.000       14.920   294       2.540            12.380
 totaal onderhandse leningen binnenlandse banken en ov. fin. instellingen                226.381      148.575 4.061      18.356           160.219
  3.1.2    onderhandse leningen: binnenlandse pensioenfondsen en verzekeraars
           Aegon (154318)                                                                 10.000       10.000    80       1.000             9.000
 totaal onderhandse leningen binnenlandse pensioenfondsen en verkeraars                   10.000       10.000    80       1.000             9.000
  3.1.3    onderhandse leningen: buitenlandse instellingen
           Süddeutsche Krankenversicherung a.G.                                           17.000       17.000   272         425            16.575
           AG Insurance SA                                                                15.000            0     0            0           15.000
 totaal onderhandse leningen buitenlandse instellingen                                    32.000       17.000   272         425            31.575
 totaal 3.2 vaste schulden met rente typische looptijd > 1 jaar                          268.381      175.575 4.413      19.781           200.794
 D1.       Vlottende schulden rentetypische looptijd < 1 jaar (bedragen * € 1.000)
           Balanspost                                                                                               boekwaarde        boekwaarde
                                                                                                                       1-1-2016        31-12-2016
 Specificatie vlottende schulden met een rentetypische looptijd korter dan een jaar
 1.3       Overige kortlopende schulden
           a. schulden aan openbare lichamen                                                                              6.683             1.338
           b. overige kort lopende schulden:
           Belastingdienst                                                                                                     8                2
           bedrijfsverenigingen                                                                                             555               519
           aanneemsommen/grondverwerving e.d.                                                                             4.234             7.559
           nutsbedrijven                                                                                                      97               49
           onderwijs aangelegenheden (Plateau en Pro Assen)                                                                 506               169
           Wmo aangelegenheden                                                                                            4.899             3.912
           DNK/vve: bijdrage aan fonds                                                                                    1.026                 0
           subsidies en bijdragen welzijns-/onderwijsaangelegenheden (Plateau)                                              316                55
           uitzendkrachten/inhuur                                                                                           735             1.503
           huurbijdrage Q4 2016 Mien Ruysweg                                                                                   0              173
           reservering vakantiegeld                                                                                            0            1.140
           reservering werktijdenregeling                                                                                      0              325
           overig                                                                                                           770               786
  totaal overige kortlopende schulden (niet openbare lichamen)                                                           13.146            16.192
  totaal 1.3 overige kortlopende schulden                                                                                19.829            17.530
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                                                  pagina 177 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 177 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 178 ======================================================================

<pre> D 2.     Overlopende passiva (bedragen * € 1.000)
          Balanspost                                                                                 boekwaarde       boekwaarde
                                                                                                        1-1-2016       31-12-2016
 Specificatie overlopende passiva
 2.1      Nog te betalen bedragen
          a. schulden aan openbare lichamen                                                               15.806           10.552
          nog te betalen bijdragen aan het Rijk                                                                             4.204
          nog te betalen bijdragen aan overige overheid                                                                     6.348
          b. overige schulden:
          lopende rente vaste geldleningen/kasgelden                                                       2.824            2.948
          subsidies en bijdragen welzijns-/onderwijsaangelegenheden (Plateau)                              1.679            1.226
          BWS-gelden regio en Assen                                                                           48               48
          Vaart Welzijn                                                                                        0              293
          kosten uitzendkrachten/advisering                                                                   89              127
          kosten nascheiding Alterro                                                                          49               49
          kosten SDA                                                                                         675                0
          belastingdebiteuren                                                                                 70                0
          frictiekosten                                                                                      132                0
          aflossing hypotheek Delta Lloyd                                                                     40               40
          ondernemersfonds                                                                                     0               65
          zorginstellingen/cliënten WMO                                                                                     3.610
          overig                                                                                             350              104
          totaal overige schulden exclusief openbare lichamen                                              5.956            8.510
 totaal 2.1 nog te betalen bedragen                                                                       21.762           19.062
 Balans                                                                       boekwaarde  toevoeging onttrekking      boekwaarde
                                                                                 1-1-2016                              31-12-2016
 2.2      Van overheden ontvangen, nog te besteden uitkeringen
          uitkering RMC                                                               479         69           0              548
          uitkering gem. onderwijsachterstandsbeleid                                   28          9           0               37
          uitkering OSO PraktijkOnderwijs Assen (PrO Assen)                         3.057      3.307       2.835            3.529
          uitkering stimulering Woningbouw                                             10          0          10                0
          uitkering culturele Alliantie                                               126          0         126                0
          voorziening REP                                                           7.000          0           0            7.000
          rijksuitkering onderwijs aangelegenheden Plateau                          4.103     15.705      19.808                0
          diverse bijdragen inzake onderhanden werk                                   547      2.863         547            2.863
          correctie beginbalans projecten OHW ogv BBV                               4.632          0       4.632                0
 totaal van overheden ontvangen, nog te besteden uitkeringen                       19.982     21.953      27.958           13.977
 Balans                                                                                              boekwaarde       boekwaarde
                                                                                                        1-1-2016       31-12-2016
 2.3      Vooruitontvangen bedragen
          a. vooruitontvangen bedragen van openbare lichamen                                                  66              237
          vooruitontvangen bijdragen van het Rijk                                                                             237
          b. overige vooruitontvangen bedragen                                                                 1                4
 totaal vooruitontvangen bedragen exclusief openbare lichamen                                                  1                4
 totaal 2.3 vooruitontvangen bedragen                                                                         67              241
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                                  pagina 178 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 178 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 179 ======================================================================

<pre> F.        Niet uit de balans blijkende verplichtingen (bedragen* € 1.000)
                                                                                                           hoofdsom                 rente %        boekwaarde             afl./mutatie        boekwaarde
                                                                                                               lening            dekking %             1-1-2016                                31-12-2016
 1. Specificatie gewaarborgde leningen
 Accolade Zorggroep (locatie Arendshorst)
 De Vijverhof renovatie de Vijverhof                                                                            8.500                 4,370               2.385                     83               2.302
 Humanistische St.tot Expl. v. Bejaardentehuizen
           conversie 3 leningen 'De Vijverhof' + 8 won.                                                         2.509                 4,930                 376                     68                 308
 St.Interzorg Nned. Slingeborgh
           renovatie de Slingeborgh                                                                             6.900                 4,300               2.157                     35               2.122
 totaal 1. gewaarborgde geldleningen                                                                          17.909                                      4.918                    186               4.732
 2. Garantstellingen
 Stichting Actium                                                                                             58.200                 50,000              28.400                  -700               29.100
 Stichting Mooiland                                                                                             2.900                50,000               1.450                      0               1.450
 Stichting Woonzorg Nederland                                                                                   5.532                50,000               2.871                    105               2.766
 totaal 2. garantstellingen                                                                                   66.632                                     32.721                  -595               33.316
  totaal Niet uit de balans blijkende verplichtingen                                                          84.541                                     37.639                  -409               38.048
 Toelichting
 Gebeurtenissen na balansdatum
 Tussen het einde van het boekjaar en de vaststelling van de jaarrekening hebben zich geen gebeurtenissen voorgedaan, die van belang zijn voor het inzicht van de financiële
 positie van de gemeente Assen en die niet zijn verwerkt in deze jaarrekening.
 Arbeidsgerelateerde verplichtingen
 Twee medewerkers hebben schade geleden tijdens de uitvoering van werkzaamheden. In een geval is een formele aansprakelijkheidsstelling ontvangen. In het tweede geval is nog geen sprake van
 een formele aansprakelijkheidsstelling. In beide gevallen is ten tijde van het afsluiten van de jaarrekening niet bekend of dit in de toekomst tot financiële verplichtingen zal leiden. Daarom is het
 treffen van een voorziening niet aan de orde, maar wordt volstaan met het melden van dit risico als niet uit de balans blijkende verplichting.
 Schatkistbankieren
 a. Het drempelbedrag voor schatkistbankieren in 2016 is € 2,9 miljoen.
 b. Het bedrag dat conform artikel 2, lid 4, van de Wet financiering decentrale overheden door de gemeente Assen in ieder kwartaal van 2016 buiten 's Rijks schatkist is
 aangehouden, is nihil.
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                                                                                                          pagina 179 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 179 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 180 ======================================================================

<pre>7 Financieel overzicht investeringsprojecten
 Financieel overzicht projecten/investeringen                                              (bedragen in € * 1.000)
 Project                                               Investerings- Realisatie per      Ruimte            Datum
                                                             raming  31 december    31 december      raadskrediet
                                                                              2016          2016
 Huisvesting voortgezet onderwijs
 Nieuwbouw Vincent van Gogh                                  13.909         14.066          -157      28-10-2009
 Dr. Nassau College locaties Quintus en Penta                26.012         26.314          -302      28-10-2009
 Overige kosten Vincent van Gogh en Dr. Nassau College        2.383               3        2.380      28-10-2009
 Sporthal Olympus                                             8.697          9.241          -545      28-10-2009
 Totaal huisvesting voortgezet onderwijs                     51.000         49.623         1.377
 FlorijnAs
 Programmakosten                                              9.554          7.360         2.193      08-12-2016
 Minder hinder                                                3.527          1.898         1.629      08-12-2016
 Blauwe As                                                   44.015         36.087         7.928      08-12-2016
 Stadsboulevard                                              24.576         14.888         9.687      08-12-2016
 Stationsgebied                                              59.983         25.791        34.192      08-12-2016
 Sporen in Assen                                             12.618          1.169        11.449      08-12-2016
 Tunnel de Maten                                             12.712          2.410        10.303      08-12-2016
 Assen zuid                                                  21.843         16.774         5.069      08-12-2016
 Totaal FlorijnAs                                          188.827         106.377        82.450
 Overige projecten
 Verbouw Werkplein Drentsche AA                                 967            855           112      30-06-2016
 Nieuwbouw Duurzaamheidscentrum                               4.658          4.696           -38      19-05-2011
 MFA De Orchidee in Assen Oost                                8.985          8.852           133      12-01-2012
 Gereformeerde basisschool de Parel                           1.759          1.861          -102      28-08-2014
 Christelijke jenaplanbasisschool De Kloostertuin             3.295            272         3.023      28-08-2014
 Scholen Kloosterveen                                         1.658            655         1.004      28-08-2014
 RENN4 De Atlas                                               3.090          3.111           -21      08-05-2014
 Wielerbaan                                                   2.766          2.766             0      19-05-2011
 Bijdrage grondbedrijf aan Stadsbroek                           500            478            22      19-05-2011
 Openbaar vervoer knooppunt Marsdijk                            600               1          599      22-12-2016
 Sanering Talmastraat 66-74                                     500            385           115      09-02-2012
 Dynamisch Reizigers Informatie Systeem                         202              82          120      07-09-2011
 Grondwatermonitoring 2013-2017                                 125            116             9      11-04-2012
 VerkeersManagmentSysteem Assen                               1.300          1.142           158      27-03-2014
 Uitvoering visie Brink                                       1.326          1.326             0      03-10-2013
 Actualisatie woonplan                                           80              54           26      28-08-2014
 Zonnepark Assen-Zuid                                            30               0           30      16-06-2016
 Basisonderwijs AZC-terrein Schepersmaat                        968            476           492      17-05-2016
 MFA Assen-Oost energie maateregelen                            150               0          150      22-09-2016
 Buitenzorg energie maatregelen                                 125               0          125      22-09-2016
 Verbouwing Kleuvenstee 1a verbouwen                            500               0          500      27-10-2016
 Totaal overige projecten                                    33.584         27.128         6.457
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                               pagina 180 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 180 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 181 ======================================================================

<pre>         Jaarstukken Assen 2016
         Ondertekening
              Aldus vastgesteld door de raad van gemeente Assen,
              in de openbare vergadering van donderdag 13 juli 2017.
                                                 , voorzi�er
                                                 , griﬃer
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                      pagina 181 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 181 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 182 ======================================================================

<pre>Verklaringen
Jaarstukken gemeente Assen 2016 pagina 182 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 182 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 183 ======================================================================

<pre>Bijlagen
1.     SiSa-tabel
2.     Productrealisatie
Jaarstukken gemeente Assen 2016 pagina 183 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 183 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 184 ======================================================================

<pre>Bijlage 1
SiSa-tabel
                                      SiSa bijlage verantwoordingsinformatie 2016 op grond van artikel 3 van de Regeling informatieverstrekking sisa - d.d. 10 januari 2017
 OCW   D1 Regionale meld- en           Besteding (jaar T)                  Opgebouwde reserve ultimo
          coördinatiecentra                                                (jaar T-1)
          voortijdig schoolverlaten                      Aard controle R                      Aard controle R
                                               Indicatornummer: D1 / 01             Indicatornummer: D1 / 02
          Besluit regionale meld-      € 525.745                           € 546.430
 OCW  D1A Regionale maatregelen        Besteding (jaar T)                  Besteding aan contactschool          Opgebouwde reserve ultimo
          voortijdig schoolverlaten                                        (jaar T)                             (jaar T-1)
          2016 - 2021
          Besluit regionale meld- en
          coördinatiefunctie
          voortijdig schoolverlaten
          Contact gemeenten
                                                         Aard controle R                      Aard controle R                     Aard controle R
                                             Indicatornummer: D1A / 01            Indicatornummer: D1A / 02           Indicatornummer: D1A / 03
                                       €0                                  €0                                   €0
 OCW   D9 Onderwijsachterstanden Besteding (jaar T) aan                    Besteding (jaar T) aan overige       Besteding (jaar T) aan               Opgebouwde reserve ultimo
          beleid 2011-2017 (OAB) voorzieningen voor                        activiteiten (naast VVE) voor        afspraken over voor- en              (jaar T-1)
                                       voorschoolse educatie die           leerlingen met een grote             vroegschoolse educatie met
                                       voldoen aan de wettelijke           achterstand in de Nederlandse        bevoegde gezagsorganen van           Deze indicator is bedoeld voor
                                       kwaliteitseisen (conform artikel    taal (conform artikel 165 WPO)       scholen, houders van                 de tussentijdse afstemming
                 Besluit specifieke    166, eerste lid WPO)                                                     kindcentra en                        van de juistheid en volledigheid
          uitkeringen                                                                                           peuterspeelzalen (conform            van de
          gemeentelijke                                                                                         artikel 167 WPO)                     verantwoordingsinformatie
          onderwijsachterstanden
          beleid 2011-2017
                                                         Aard controle R                      Aard controle R                     Aard controle R                      Aard controle R
                                               Indicatornummer: D9 / 01             Indicatornummer: D9 / 02            Indicatornummer: D9 / 03             Indicatornummer: D9 / 04
                                       € 389.860                           € 14.479                             €0                                   € 26.765
                                       Hieronder per regel één             Aan andere gemeenten (in jaar        Hieronder per regel één              Van andere gemeenten in (jaar
                                       gemeente(code) selecteren en        T) overgeboekte middelen             gemeente(code) selecteren en         T) overgeboekte middelen
                                       in de kolommen ernaast de           (lasten) uit de specifieke           in de kolommen ernaast de            (baten) uit de specifieke
                                       verantwoordingsinformatie voor      uitkering                            verantwoordingsinformatie voor       uitkering
                                       die gemeente invullen               onderwijsachterstandenbeleid         die gemeente invullen                onderwijsachterstandenbeleid
                                                                           Bedrag                                                                    Bedrag
                                                       Aard controle n.v.t                    Aard controle R                   Aard controle n.v.t                    Aard controle R
                                               Indicatornummer: D9 / 05             Indicatornummer: D9 / 06            Indicatornummer: D9 / 07             Indicatornummer: D9 / 08
                                     1 060106 Gemeente Assen               €0                                   060106 Gemeente Assen                €0
 I&M  E6B Bodemsanering (excl.         Hieronder per regel één             Besteding (jaar T) ten laste         Besteding (jaar T) aan               Besteding (jaar T) exclusief         Aandeel provincie in de               Cumulatieve besteding ten
          Bedrijvenregeling) 2005- beschikkingsnummer en in de             van provinciale middelen of          samenloop                            samenloop                            besteding (jaar T) na aftrek van      laste van provinciale middelen
          2009 (SiSa tussen            kolommen ernaast de                 Wgr+ middelen                                                                                                  de lasten van samenloop               of Wgr+ middelen tot en met
          medeoverheden)               verantwoordingsinformatie                                                                                                                                                                (jaar T)
          Tussen provincie en                                                                                                                                                                                                   Deze indicator is bedoeld voor
          gemeenten afgesloten                                                                                                                                                                                                  de tussentijdse afstemming
          convenanten/overeenko                                                                                                                                                                                                 van de juistheid en
          msten voor onderzoek                                                                                                                                                                                                  volledigheid van de
          en sanering van ernstig                                                                                                                                                                                               verantwoordingsinformatie
          verontreinigde locaties
          Gemeenten (SiSa
          tussen medeoverheden)
                                                      Aard controle n.v.t.                    Aard controle R                     Aard controle R                      Aard controle R                        Aard controle R                  Aard controle n.v.t.
                                             Indicatornummer: E6B / 01            Indicatornummer: E6B / 02            Indicatornummer: E6B / 03            Indicatornummer: E6B / 04             Indicatornummer: E6B / 05           Indicatornummer: E6B / 06
                                     1 DR 010600007 artikel 6              € 6.521                              €0                                   € 13.042                             € 6.521                               € 1.040.323
                                       Kopie beschikkingsnummer            Cumulatieve besteding aan            Cumulatieve besteding                Cumulatief aandeel provincie in      Eindverantwoording Ja/Nee             Toelichting
                                                                           samenloop tot en met (jaar T)        exclusief samenloop tot en           de besteding na aftrek van de
                                                                                                                met (jaar T)                         lasten van samenloop tot en          Als u kiest voor ‘ja’, betekent dit
                                                                                                                                                     met (jaar T)                         dat het project is afgerond en u
                                                                                                                                                                                          voor het komende jaren geen
                                                                           Deze indicator is bedoeld voor       Deze indicator is bedoeld voor       Deze indicator is bedoeld voor       bestedingen meer wilt
                                                                           de tussentijdse afstemming           de tussentijdse afstemming           de tussentijdse afstemming           verantwoorden
                                                                           van de juistheid en volledigheid     van de juistheid en volledigheid     van de juistheid en volledigheid
                                                                           van de                               van de                               van de
                                                                           verantwoordingsinformatie            verantwoordingsinformatie            verantwoordingsinformatie
                                                      Aard controle n.v.t.                 Aard controle n.v.t.                 Aard controle n.v.t.                 Aard controle n.v.t.                  Aard controle n.v.t.                Aard controle n.v.t.
                                             Indicatornummer: E6B / 07            Indicatornummer: E6B / 08            Indicatornummer: E6B / 09            Indicatornummer: E6B / 10             Indicatornummer: E6B / 11           Indicatornummer: E6B / 12
                                     1 DR 010600007 artikel 6              €0                                   € 6.981.827                          € 1.040.323                          Ja                                    inclusief aanvulling
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                                                                                                                                       pagina 184 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 184 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 185 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                                                                                                  g
 SZW   G2 Gebundelde uitkering       Besteding (jaar T) algemene          Baten (jaar T) algemene              Besteding (jaar T) IOAW              Baten (jaar T) IOAW (exclusief Besteding (jaar T) IOAZ                     Baten (jaar T) IOAZ (exclusief
          op grond van artikel 69 bijstand                                bijstand (exclusief Rijk)                                                 Rijk)                                                                      Rijk)
          Participatiewet_gemeen
          tedeel 2016                Gemeente                             Gemeente                             Gemeente                             Gemeente                             Gemeente                              Gemeente
          Alle gemeenten             I.1 Participatiewet (PW)             I.1 Participatiewet (PW)             I.2 Wet inkomensvoorziening          I.2 Wet inkomensvoorziening          I.3 Wet inkomensvoorziening           I.3 Wet inkomensvoorziening
          verantwoorden hier het                                                                               oudere en gedeeltelijk               oudere en gedeeltelijk               oudere en gedeeltelijk                oudere en gedeeltelijk
          gemeentedeel over                                                                                    arbeidsongeschikte werkloze          arbeidsongeschikte werkloze          arbeidsongeschikte gewezen            arbeidsongeschikte gewezen
          (jaar T), ongeacht of de                                                                             werknemers (IOAW)                    werknemers (IOAW)                    zelfstandigen (IOAZ)                  zelfstandigen (IOAZ)
          gemeente in (jaar T)
          geen, enkele of alle                         Aard controle R                      Aard controle R                      Aard controle R                      Aard controle R                        Aard controle R                     Aard controle R
          taken heeft uitbesteed             Indicatornummer: G2 / 01             Indicatornummer: G2 / 02             Indicatornummer: G2 / 03             Indicatornummer: G2 / 04               Indicatornummer: G2 / 05            Indicatornummer: G2 / 06
          aan een Openbaar           €0                                   €0                                   €0                                   €0                                   €0                                    €0
          lichaam opgericht op       Besteding (jaar T) Bbz 2004          Baten (jaar T) Bbz 2004              Baten (jaar T) WWIK                  Besteding (jaar T)                   Baten (jaar T)                        Volledig zelfstandige
          grond van de Wgr.          levensonderhoud beginnende           levensonderhoud beginnende           (exclusief Rijk)                     Loonkostensubsidie o.g.v. art.       Loonkostensubsidie o.g.v. art.        uitvoering Ja/Nee
                                     zelfstandigen                        zelfstandigen                                                             10d Participatiewet                  10d Participatiewet (excl. Rijk)
                                     Gemeente                             Gemeente                             Gemeente                             Gemeente                             Gemeente
                                     I.4 Besluit bijstandverlening        I.4 Besluit bijstandverlening        I.6 Wet werk en inkomen              I.7 Participatiewet (PW)             I.7 Participatiewet (PW)
                                     zelfstandigen 2004                   zelfstandigen 2004                   kunstenaars (WWIK)
                                     (levensonderhoud beginnende          (levensonderhoud beginnende
                                     zelfstandigen) (Bbz 2004)            zelfstandigen) (Bbz 2004)
                                                       Aard controle R                      Aard controle R                      Aard controle R                      Aard controle R                        Aard controle R                  Aard controle n.v.t.
                                             Indicatornummer: G2 / 07             Indicatornummer: G2 / 08             Indicatornummer: G2 / 09             Indicatornummer: G2 / 10               Indicatornummer: G2 / 11            Indicatornummer: G2 / 12
                                     €0                                   €0                                   €0                                   €0                                   €0                                    Nee
 SZW  G2A Gebundelde uitkering       Hieronder per regel één              Besteding (jaar T-1) algemene        Baten (jaar T-1) algemene            Besteding (jaar T-1) IOAW            Baten (jaar T-1) IOAW (exclusief Besteding (jaar T-1) IOAZ
          op grond van artikel 69    gemeente(code) uit (jaar T-1)        bijstand                             bijstand (exclusief Rijk)                                                 Rijk)
          Participatiewet_totaal     selecteren en in de kolommen
          2015                       ernaast de                           inclusief geldstroom naar            inclusief geldstroom naar            inclusief geldstroom naar            inclusief geldstroom naar             inclusief geldstroom naar
                                     verantwoordingsinformatie voor       openbaar lichaam                     openbaar lichaam                     openbaar lichaam                     openbaar lichaam                      openbaar lichaam
          Gemeenten die              die gemeente invullen
          uitvoering in (jaar T-1)                                        I.1 Participatiewet (PW)             I.1 Participatiewet (PW)             I.2 Wet inkomensvoorziening          I.2 Wet inkomensvoorziening           I.3 Wet inkomensvoorziening
          geheel of gedeeltelijk                                                                                                                    oudere en gedeeltelijk               oudere en gedeeltelijk                oudere en gedeeltelijk
          hebben uitbesteed aan                                                                                                                     arbeidsongeschikte werkloze          arbeidsongeschikte werkloze           arbeidsongeschikte gewezen
          een Openbaar lichaam                                                                                                                      werknemers (IOAW)                    werknemers (IOAW)                     zelfstandigen (IOAZ)
          o.g.v. Wgr
          verantwoorden hier het
          totaal (jaar T-1).
          (Dus: deel Openbaar
          lichaam uit SiSa (jaar T-
          1) regeling G2B + deel
          gemeente uit (jaar T-1)
          regeling G2A)
                                                     Aard controle n.v.t.                 Aard controle n.v.t.                 Aard controle n.v.t.                 Aard controle n.v.t.                  Aard controle n.v.t.                Aard controle n.v.t.
                                           Indicatornummer: G2A / 01            Indicatornummer: G2A / 02            Indicatornummer: G2A / 03            Indicatornummer: G2A / 04              Indicatornummer: G2A / 05           Indicatornummer: G2A / 06
                                   1 060106 Gemeente Assen                € 26.099.923                         € 888.002                            € 841.801                            € 2.689                               € 144.450
                                     Hieronder verschijnt de              Baten (jaar T-1) IOAZ                Besteding (jaar T-1) Bbz 2004        Baten (jaar T-1) Bbz 2004            Baten (jaar T-1) WWIK                 Besteding (jaar T-1)
                                     gemeente(code) conform de            (exclusief Rijk)                     levensonderhoud beginnende           levensonderhoud beginnende           (exclusief Rijk)                      Loonkostensubsidie o.g.v. art.
                                     keuzes gemaakt bij indicator                                              zelfstandigen                        zelfstandigen                                                              10d Participatiewet
                                     G2A / 01                             inclusief geldstroom naar                                                                                      inclusief geldstroom naar
                                                                          openbaar lichaam                     inclusief geldstroom naar            inclusief geldstroom naar            openbaar lichaam                      inclusief geldstroom naar
                                     In de kolommen hiernaast de                                               openbaar lichaam                     openbaar lichaam                                                           openbaar lichaam
                                     verantwoordingsinformatie voor I.3 Wet inkomensvoorziening                                                                                          I.6 Wet werk en inkomen
                                     die gemeente invullen                oudere en gedeeltelijk               I.4 Besluit bijstandverlening        I.4 Besluit bijstandverlening        kunstenaars (WWIK)                    Participatiewet (PW)
                                                                          arbeidsongeschikte gewezen           zelfstandigen 2004                   zelfstandigen 2004
                                                                          zelfstandigen (IOAZ)                 (levensonderhoud beginnende          (levensonderhoud beginnende
                                                                                                               zelfstandigen) (Bbz 2004)            zelfstandigen) (Bbz 2004)
                                                     Aard controle n.v.t.                 Aard controle n.v.t.                 Aard controle n.v.t.                 Aard controle n.v.t.                  Aard controle n.v.t.                Aard controle n.v.t.
                                           Indicatornummer: G2A / 07            Indicatornummer: G2A / 08            Indicatornummer: G2A / 09            Indicatornummer: G2A / 10              Indicatornummer: G2A / 11           Indicatornummer: G2A / 12
                                   1 060106 Gemeente Assen                € 313                                € 227.346                            € 81.142                             €0                                    €0
                                     Hieronder verschijnt de              Baten (jaar T-1)
                                     gemeente(code) conform de            Loonkostensubsidie o.g.v. art.
                                     keuzes gemaakt bij indicator         10d Participatiewet (excl. Rijk)
                                     G2A / 01
                                                                          inclusief geldstroom naar
                                     In de kolommen hiernaast de          openbaar lichaam
                                     verantwoordingsinformatie voor
                                     die gemeente invullen                Participatiewet (PW)
                                                     Aard controle n.v.t.                 Aard controle n.v.t.
                                           Indicatornummer: G2A / 13            Indicatornummer: G2A / 14
                                   1 060106 Gemeente Assen                €0
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                                                                                                                                     pagina 185 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 185 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 186 ======================================================================

<pre>                                     060 06 Ge ee te sse                 €0
 SZW   G3   Besluit                  Besteding (jaar T)                  Besteding (jaar T)                  Baten (jaar T) levensonderhoud Baten (jaar T)                            Besteding (jaar T) aan                Besteding (jaar T) Bob
            bijstandverlening        levensonderhoud gevestigde          kapitaalverstrekking (exclusief     gevestigde zelfstandigen            kapitaalverstrekking (exclusief      onderzoek als bedoeld in artikel
            zelfstandigen 2004       zelfstandigen (exclusief Bob)       Bob)                                (exclusief Bob) (exclusief Rijk) Bob) (exclusief Rijk)                   56 Bbz 2004 (exclusief Bob)
            (exclusief
            levensonderhoud                            Aard controle R                     Aard controle R                      Aard controle R                     Aard controle R                        Aard controle R                    Aard controle R
            beginnende                       Indicatornummer: G3 / 01            Indicatornummer: G3 / 02            Indicatornummer: G3 / 03             Indicatornummer: G3 / 04              Indicatornummer: G3 / 05            Indicatornummer: G3 / 06
            zelfstandigen)_gemeent   €0                                  €0                                  €0                                  €0                                   €0                                    €0
            edeel 2016               Baten (jaar T) Bob (exclusief       Besteding (jaar T) aan              Volledig zelfstandige uitvoering
                                     Rijk)                               uitvoeringskosten Bob als           Ja/Nee
            Besluit                                                      bedoeld in artikel 56 Bbz 2004
                                                       Aard controle R                     Aard controle R                  Aard controle n.v.t.
                                             Indicatornummer: G3 / 07            Indicatornummer: G3 / 08            Indicatornummer: G3 / 09
                                     €0                                  €0                                  Nee
 SZW   G3A  Besluit                  Hieronder per regel één             Besteding (jaar T-1)                Besteding (jaar T-1)                Baten (jaar T-1)                     Baten (jaar T-1)                      Besteding (jaar T-1) aan
            bijstandsverlening       gemeente(code) uit (jaar T-1)       levensonderhoud gevestigde          kapitaalverstrekking (exclusief     levensonderhoud gevestigde           kapitaalverstrekking (exclusief       onderzoek als bedoeld in
            zelfstandigen 2004       selecteren en in de kolommen        zelfstandigen (exclusief Bob)       Bob)                                zelfstandigen (exclusief Bob)        Bob) (exclusief Rijk)                 artikel 56 Bbz 2004 (exclusief
            (exclusief               ernaast de                                                                                                  (exclusief Rijk)                                                           Bob)
            levensonderhoud          verantwoordingsinformatie voor                                                                                                                   inclusief geldstroom naar
            beginnende               die gemeente invullen               inclusief geldstroom naar           inclusief geldstroom naar           inclusief geldstroom naar            openbaar lichaam                      inclusief geldstroom naar
            zelfstandigen)_totaal                                        openbaar lichaam                    openbaar lichaam                    openbaar lichaam                                                           openbaar lichaam
            2015
                                                    Aard controle n.v.t.                   Aard controle R                      Aard controle R                     Aard controle R                        Aard controle R                    Aard controle R
            Besluit                        Indicatornummer: G3A / 01           Indicatornummer: G3A / 02           Indicatornummer: G3A / 03            Indicatornummer: G3A / 04             Indicatornummer: G3A / 05           Indicatornummer: G3A / 06
                                   1 060106 Gemeente Assen               € 280.597                           € 111.284                           € 104.652                            € 207.558                             € 122.562
                                     Hieronder verschijnt de             Besteding (jaar T-1) Bob            Baten (jaar T-1) Bob (exclusief Besteding (jaar T-1) aan
                                     gemeente(code) conform de                                               Rijk)                               uitvoeringskosten Bob als
                                     keuzes gemaakt bij G3A / 01                                                                                 bedoeld in artikel 56 Bbz 2004
                                     In de kolommen hiernaast de         inclusief geldstroom naar           inclusief geldstroom naar           inclusief geldstroom naar
                                     verantwoordingsinformatie voor openbaar lichaam                         openbaar lichaam                    openbaar lichaam
                                     die gemeente invullen
                                                    Aard controle n.v.t.                   Aard controle R                      Aard controle R                     Aard controle R
                                           Indicatornummer: G3A / 07           Indicatornummer: G3A / 08           Indicatornummer: G3A / 09            Indicatornummer: G3A / 10
                                   1 060106 Gemeente Assen               €0                                  €0                                  €0
 DRE  DRE2C Verkeer en vervoer       Hieronder per regel één             Welke regeling betreft het          Totale besteding in jaar T          Correctie t.o.v. jaar T-1 van        Cumulatieve totale besteding tot Toelichting
                                     beschikkingsnummer en in de                                                                                 verantwoorde totale besteding        en met jaar T
                                     kolommen ernaast de
                                     verantwoordingsinformatie
            SiSa tussen                                                                                      De besteding in jaar T ten          Tussentijds afstemmen van            Tussentijds afstemmen van             Hier eventueel opmerkingen of
            medeoverheden -                                                                                  laste van zowel provinciale         juistheid en volledigheid van de     juistheid en volledigheid van de      toelichtingen
            provinciale middelen                                                                             middelen als overige middelen       verantwoordings-informatie ten       verantwoordings-informatie ten
            Drenthe                                                                                                                              laste van zowel provinciale als      laste van zowel provinciale als
                                                                                                                                                 overige middelen                     overige middelen
            Uitvoeringsregling BDU                  Aard controle n.v.t.                Aard controle n.v.t.                    Aard controle R                     Aard controle R                    Aard controle n.v.t.                Aard controle n.v.t.
            verkeer en vervoer
                                        Indicatornummer: DRE2C / 01         Indicatornummer: DRE2C / 02         Indicatornummer: DRE2C / 03         Indicatornummer: DRE2C / 04            Indicatornummer: DRE2C / 05        Indicatornummer: DRE2C / 06
                                   1 201502898-00607637                  2.5 Openbaar vervoer                €0                                                                       €0
                                   2 201502898-00608538                  2.5 Openbaar vervoer                € 554.924                                                                € 554.924
                                   3 VVBD/2016021                        2.1 Verkeer, wegen en water         € 299.444                                                                € 299.444
                                     Kopie beschikkingsnummer            De besteding in jaar T ten          Correctie t.o.v. jaar T-1 van       Cumulatieve besteding tot en         Eindverantwoording Ja/Nee
                                                                         laste van alleen provinciale        besteding ten laste van alleen      met jaar T ten laste van alleen
                                                                         middelen                            provinciale middelen                provinciale middelen
                                                                         Alleen de besteding in jaar T       Als de correctie een                Tussentijds afstemmen van            Als u kiest voor ‘ja’, betekent
                                                                         ten laste van alleen provinciale vermeerdering is, gaat het om          juistheid en volledigheid van de     dit, dat hiervoor alle besteding is
                                                                         middelen                            nog niet verantwoorde               verantwoordings-informatie ten       afgerond en u er de komende
                                                                                                             besteding ten laste van alleen      laste van alleen provinciale         jaren geen besteding meer voor
                                                                                                             provinciale middelen                middelen                             wilt verantwoorden
                                                    Aard controle n.v.t.                   Aard controle R                      Aard controle R                  Aard controle n.v.t.                  Aard controle n.v.t.
                                        Indicatornummer: DRE2C / 07         Indicatornummer: DRE2C / 08         Indicatornummer: DRE2C / 09          Indicatornummer: DRE2C /10            Indicatornummer: DRE2C / 11
                                   1 201502898-00607637                  €0                                                                      €0                                   Nee
                                   2 201502898-00608538                  € 50.000                                                                € 50.000                             Ja
                                   3 VVBD/2016021                        € 149.722                                                               € 149.722                            Ja
Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                                                                                                                                                   pagina 186 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 186 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 187 ======================================================================

<pre> Bijlage 2 Productrealisatie
Wonen in Assen                                                  (bedragen * € 1.000)
Beleidsthema : Woningbouw/woonplan
Lasten en baten                      Primaire Begroting na  Realisatie          Saldo
per beleidssproduct                 begroting     wijziging
lasten
  Ruimtelijke ordening                  1.359        1.635     1.605              31
  Monumentenzorg                           12           12          5               8
  Wonen                                     6            6        -14             20
  Bouwzaken                               124          144         95             48
Subtotaal lasten                       1.501         1.797     1.690             107
baten
  Ruimtelijke ordening                    174          176        952            776
  Monumentenzorg                            0            0          0               0
  Wonen                                     0            0          0               0
  Bouwzaken                             1.250        1.250     1.319              69
Subtotaal baten                        1.424         1.426     2.271             845
Totaal saldo van baten en lasten          -77         -371        580            951
mutaties in reserves
  storting reserves                         0            2        693           -691
  beschikking reserves                      0          276        329             53
totaal mutaties in reserves                 0          274       -364           -638
Resultaat                                 -77          -97        216            313
Wonen in Assen                                                  (bedragen * € 1.000)
Beleidsthema : Openbare ruimte
Lasten en baten                      Primaire Begroting na  Realisatie          Saldo
per beleidssproduct                 begroting     wijziging
lasten
  Wegbeheer                             2.980        3.100     2.031           1.069
  Verzorging overige infrastructuur     2.815        2.825     2.745              80
  Groenbeheer                           1.540        1.540     2.409            -869
  Rioolbeheer en waterzuivering         4.774        4.687     4.587             100
  Begraven                                229          229        136             92
  Beheer & exploitatie buitenruimte        94           94         43             51
Subtotaal lasten                      12.432        12.475    11.952             523
baten
  Wegbeheer                                82        1.582        366         -1.215
  Verzorging overige infrastructuur       604          604        738            134
  Groenbeheer                             174          174        389            215
  Rioolbeheer en waterzuivering         6.501        6.501     6.430             -70
  Begraven                                679          679        565           -114
  Beheer & exploitatie buitenruimte       360          360        445             85
Subtotaal baten                        8.400         9.900     8.934            -966
Totaal saldo van baten en lasten      -4.033        -2.576    -3.018            -443
mutaties in reserves
  storting reserves                         0        1.500     1.352             148
  beschikking reserves                    102          102        102               0
totaal mutaties in reserves               102       -1.398    -1.250             148
Resultaat                             -3.931        -3.974    -4.268            -295
 Jaarstukken gemeente Assen 2016                                    pagina 187 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 187 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 188 ======================================================================

<pre>Wonen in Assen                                                                (bedragen * € 1.000)
Beleidsthema : Bereikbaarheid, verkeer en vervoer
Lasten en baten                                    Primaire Begroting na  Realisatie          Saldo
per beleidssproduct                               begroting     wijziging
lasten
  Verkeer                                               180          250         55            195
  Openbaar vervoer                                      114          194        151             43
Subtotaal lasten                                        294          444        206            238
baten
  Verkeer                                                 0            0          0               0
  Openbaar vervoer                                        0            0          0               0
Subtotaal baten                                           0            0          0               0
Totaal saldo van baten en lasten                       -294         -444       -206            238
mutaties in reserves
  storting reserves                                       0            0          0               0
  beschikking reserves                                    0           70          0            -70
totaal mutaties in reserves                               0           70          0            -70
Resultaat                                              -294         -374       -206            168
Wonen in Assen                                                                (bedragen * € 1.000)
Beleidsthema : Duurzaamheid
Lasten en baten                                    Primaire Begroting na  Realisatie          Saldo
per beleidssproduct                               begroting     wijziging
lasten
  Milieubeleid                                          868        1.614     1.016             598
  Huishoudelijk afval en openb.hygiene                2.972        2.972     4.579          -1.607
  Bedrijfsafval                                         609          609        523             86
Subtotaal lasten                                     4.450         5.196     6.118            -923
baten
  Milieubeleid                                            0            0          0               0
  Huishoudelijk afval en openb.hygiene                6.855        6.855     8.231           1.376
  Bedrijfsafval                                       1.843        1.843     1.373            -470
Subtotaal baten                                      8.698         8.698     9.605             906
Totaal saldo van baten en lasten                     4.249         3.503     3.486             -16
mutaties in reserves
  storting reserves                                     113          113        193            -80
  beschikking reserves                                  613          797        462           -334
totaal mutaties in reserves                             500          684        270           -414
Resultaat                                            4.749         4.187     3.756            -431
Werken in Assen                                                               (bedragen * € 1.000)
Beleidsthema : Werkgelegenheid
Lasten en baten                                    Primaire Begroting na  Realisatie          Saldo
per beleidssproduct                               begroting     wijziging
lasten
  Inkomenswaarborg                                  33.717        34.509    36.519          -2.010
  Activering en uitstroom                           20.646        20.946    19.390           1.556
Subtotaal lasten                                    54.363        55.455    55.909            -454
baten
  Inkomenswaarborg                                  27.375        28.025    29.140           1.115
  Activering en uitstroom                               843          843        396           -446
Subtotaal baten                                     28.218        28.868    29.537             669
Totaal saldo van baten en lasten                   -26.146       -26.588   -26.372             215
mutaties in reserves
  storting reserves                                       0            0        537           -537
  beschikking reserves                                    0            0          0               0
totaal mutaties in reserves                               0            0       -537           -537
Resultaat                                          -26.146       -26.588   -26.910            -322
 Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                  pagina 188 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 188 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 189 ======================================================================

<pre>Werken in Assen                                                            (bedragen * € 1.000)
Beleidsthema : Econ. ontwikkeling en innovatie
Lasten en baten                                 Primaire Begroting na  Realisatie          Saldo
per beleidssproduct                            begroting     wijziging
lasten
  Economische ontwikkeling                         1.401        1.651     1.787            -136
Subtotaal lasten                                  1.401         1.651     1.787            -136
baten
  Economische ontwikkeling                           120          170         90            -80
Subtotaal baten                                      120          170         90            -80
Totaal saldo van baten en lasten                 -1.281        -1.481    -1.697            -216
mutaties in reserves
  storting reserves                                  252          252         56            195
  beschikking reserves                               178          499        370           -129
totaal mutaties in reserves                          -74          247        313             67
Resultaat                                        -1.356        -1.234    -1.384            -150
Werken in Assen                                                            (bedragen * € 1.000)
Beleidsthema : FlorijnAs
Lasten en baten                                 Primaire Begroting na  Realisatie          Saldo
per beleidssproduct                            begroting     wijziging
lasten
  FlorijnAs                                      37.821        35.097    30.017           5.079
Subtotaal lasten                                 37.821        35.097    30.017           5.079
baten
  FlorijnAs                                      37.821             0     2.240           2.240
Subtotaal baten                                  37.821             0     2.240           2.240
Totaal saldo van baten en lasten                       0      -35.097   -27.777           7.319
mutaties in reserves
  storting reserves                                    0            0     5.149          -5.149
  beschikking reserves                                 0       35.097    32.925          -2.172
totaal mutaties in reserves                            0       35.097    27.776          -7.321
Resultaat                                              0            0         -1              -1
Meedoen in Assen                                                           (bedragen * € 1.000)
Beleidsthema : Jeugdzorg
Lasten en baten                                 Primaire Begroting na  Realisatie          Saldo
per beleidssproduct                            begroting     wijziging
lasten
  Lokaal jeugdbeleid                               1.010        1.266     1.474            -208
  Transitie jeugdzorg                            20.018        20.235    18.667           1.568
Subtotaal lasten                                 21.028        21.501    20.141           1.360
baten
  Lokaal jeugdbeleid                                   0            0         25             25
  Transitie jeugdzorg                                  0            0        236            236
Subtotaal baten                                        0            0        261            261
Totaal saldo van baten en lasten                -21.028       -21.501   -19.880           1.622
mutaties in reserves
  storting reserves                                    0            0     1.773          -1.773
  beschikking reserves                                 0            0          0               0
totaal mutaties in reserves                            0            0    -1.773          -1.773
Resultaat                                       -21.028       -21.501   -21.653            -151
 Jaarstukken gemeente Assen 2016                                               pagina 189 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 189 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 190 ======================================================================

<pre>Meedoen in Assen                                                   (bedragen * € 1.000)
Beleidsthema : Wmo en gezondheidszorg
Lasten en baten                         Primaire Begroting na  Realisatie          Saldo
per beleidssproduct                    begroting     wijziging
lasten
  Gezondheidszorg                          2.255        2.255     2.225              31
  Beleid maatschappelijke onderst.           120          120        273           -152
  Uitvoering maatschappelijke onderst.   17.874        17.925    12.471           5.454
  Maatschappelijke opvang                  4.741        4.713     4.177             536
  Beschermd wonen                        33.286        35.867    32.027           3.841
Subtotaal lasten                         58.277        60.882    51.172           9.709
baten
  Gezondheidszorg                              0            0          0               0
  Beleid maatschappelijke onderst.             0            0          2               2
  Uitvoering maatschappelijke onderst.     1.213        1.213     1.221                8
  Maatschappelijke opvang                      0           70         15            -55
  Beschermd wonen                          2.213        2.213     1.675            -537
Subtotaal baten                           3.426         3.495     2.913            -582
Totaal saldo van baten en lasten        -54.851       -57.387   -48.259           9.127
mutaties in reserves
  storting reserves                            0            0     9.292          -9.292
  beschikking reserves                         0            0                          0
totaal mutaties in reserves                    0            0    -9.292          -9.292
Resultaat                               -54.851       -57.387   -57.551            -164
Meedoen in Assen                                                   (bedragen * € 1.000)
Beleidsthema : Mijn Buurt Assen
Lasten en baten                         Primaire Begroting na  Realisatie          Saldo
per beleidssproduct                    begroting     wijziging
lasten
  Wijkzaken                                  362          455        365             90
  Maatschappelijke dienstverlening         2.312        2.945     2.945                0
  Asielzoekers / nieuwkomers                  19           19        519           -500
  Minderhedenbeleid                           17           45         45               0
  Ouderenbeleid                                0            0          0               0
  Welzijnswerk                               574          599        606              -7
  Vrijwilligerswerk                           89           89         76            -13
Subtotaal lasten                          3.373         4.152     4.556            -430
baten
  Wijkzaken                                    0           50         32            -18
  Maatschappelijke dienstverlening             0            0          0               0
  Asielzoekers / nieuwkomers                   0            0        295            295
  Minderhedenbeleid                            0            0          0               0
  Ouderenbeleid                                0            0          0               0
  Welzijnswerk                                 0            0         27             27
  Vrijwilligerswerk                            0            0          0               0
Subtotaal baten                                0           50        355            305
Totaal saldo van baten en lasten         -3.373        -4.102    -4.201            -125
mutaties in reserves
  storting reserves                            0            0          0               0
  beschikking reserves                         0            0          0               0
totaal mutaties in reserves                    0            0          0               0
Resultaat                                -3.373        -4.102    -4.201            -125
 Jaarstukken gemeente Assen 2016                                       pagina 190 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 190 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 191 ======================================================================

<pre>Meedoen in Assen                                               (bedragen * € 1.000)
Beleidsthema : Meedoenbeleid
Lasten en baten                     Primaire Begroting na  Realisatie         Saldo
per beleidssproduct                begroting     wijziging
lasten
  Meedoenbeleid                        2.659        3.035     3.275            -240
Subtotaal lasten                      2.659         3.035     3.275            -240
baten
  Meedoenbeleid                            0            0          0              0
Subtotaal baten                            0            0          0              0
Totaal saldo van baten en lasten     -2.659        -3.035    -3.275            -240
mutaties in reserves
  storting reserves                        0            0          0              0
  beschikking reserves                     0            0          0              0
totaal mutaties in reserves                0            0          0              0
Resultaat                            -2.659        -3.035    -3.275            -240
Meedoen in Assen                                               (bedragen * € 1.000)
Beleidsthema : Sport
Lasten en baten                     Primaire Begroting na  Realisatie         Saldo
per beleidssproduct                begroting     wijziging
lasten
  Sport                                  251          436        378             58
Subtotaal lasten                         251          436        378             58
baten
  Sport                                    0            0         10             10
Subtotaal baten                            0            0         10             10
Totaal saldo van baten en lasten        -251         -436       -367             68
mutaties in reserves
  storting reserves                        0            0          0              0
  beschikking reserves                     0            0          0              0
totaal mutaties in reserves                0            0          0              0
Resultaat                               -251         -436       -367             68
Meedoen in Assen                                               (bedragen * € 1.000)
Beleidsthema : Schuldhulpverlening
Lasten en baten                     Primaire Begroting na  Realisatie         Saldo
per beleidssproduct                begroting     wijziging
lasten
  Schuldhulpverlening                    770          770        799            -29
Subtotaal lasten                         770          770        799            -29
baten
  Schuldhulpverlening                      0            0        -47            -47
Subtotaal baten                            0            0        -47            -47
Totaal saldo van baten en lasten        -770         -770       -846            -76
mutaties in reserves
  storting reserves                        0            0          0              0
  beschikking reserves                     0            0          0              0
totaal mutaties in reserves                0            0          0              0
Resultaat                               -770         -770       -846            -76
 Jaarstukken gemeente Assen 2016                                   pagina 191 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 191 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 192 ======================================================================

<pre>Meedoen in Assen                                                     (bedragen * € 1.000)
Beleidsthema : Onderwijs
Lasten en baten                           Primaire Begroting na  Realisatie          Saldo
per beleidssproduct                      begroting     wijziging
lasten
  Huisvesting onderwijs                      1.245        1.265     1.232              33
  Schoolbestuurlijke taken                 24.367        45.538     3.072          42.466
  Lokaal onderwijsbeleid                     1.321        1.393        950            443
  Uitvoering lokaal onderwijs                  575          575        409            166
  Volwasseneducatie                            149            0          0               0
Subtotaal lasten                           27.657        48.771     5.663          43.108
baten
  Huisvesting onderwijs                          0            0          0               0
  Schoolbestuurlijke taken                 24.399        45.569     3.045         -42.525
  Lokaal onderwijsbeleid                       366          417        427             11
  Uitvoering lokaal onderwijs                  539          539        436           -104
  Volwasseneducatie                            148            0          0               0
Subtotaal baten                            25.452        46.525     3.908         -42.618
Totaal saldo van baten en lasten           -2.205        -2.246    -1.755             490
mutaties in reserves
  storting reserves                              0            0          0               0
  beschikking reserves                           0            0          0               0
totaal mutaties in reserves                      0            0          0               0
Resultaat                                  -2.205        -2.246    -1.755             490
Aantrekkelijk Assen                                                  (bedragen * € 1.000)
Beleidsthema : Aantrekkelijke binnenstad
Lasten en baten                           Primaire Begroting na  Realisatie          Saldo
per beleidssproduct                      begroting     wijziging
lasten
  Stedelijke vernieuwing                       155          630        426            204
Subtotaal lasten                               155          630        426            204
baten
  Stedelijke vernieuwing                        25           25         22              -3
Subtotaal baten                                 25           25         22              -3
Totaal saldo van baten en lasten              -130         -605       -404            201
mutaties in reserves
  storting reserves                              0            0          9              -9
  beschikking reserves                           0          450        450               0
totaal mutaties in reserves                      0          450        441              -9
Resultaat                                     -130         -155         38            192
 Jaarstukken gemeente Assen 2016                                         pagina 192 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 192 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 193 ======================================================================

<pre>Aantrekkelijk Assen                                                                   (bedragen * € 1.000)
Beleidsthema : Cultureel Hart
Lasten en baten                                            Primaire Begroting na  Realisatie         Saldo
per beleidssproduct                                       begroting     wijziging
lasten
  Bibliotheekvoorziening                                      2.701        2.701     2.665              36
  Schouwburg                                                  4.284        4.284     4.331             -47
  Kunstbeoefening en -bevordering                               122          122        100             21
  Creatieve en culturele vorming                              2.599        2.616     2.731            -115
Subtotaal lasten                                             9.706         9.723     9.828            -105
baten
  Bibliotheekvoorziening                                          0            0          0              0
  Schouwburg                                                      0            0          0              0
  Kunstbeoefening en -bevordering                                 0            0          0              0
  Creatieve en culturele vorming                                  0            0        250            250
Subtotaal baten                                                   0            0        250            250
Totaal saldo van baten en lasten                            -9.706        -9.723    -9.578             145
mutaties in reserves
  storting reserves                                               0            0        186           -186
  beschikking reserves                                        2.296        2.313     2.344              32
totaal mutaties in reserves                                  2.296         2.313     2.159            -154
Resultaat                                                   -7.410        -7.410    -7.419              -9
Aantrekkelijk Assen                                                                   (bedragen * € 1.000)
Beleidsthema : Evenementen
Lasten en baten                                            Primaire Begroting na  Realisatie         Saldo
per beleidssproduct                                       begroting     wijziging
lasten
  Evenementen                                                   940          940     1.235            -295
Subtotaal lasten                                                940          940     1.235            -295
baten
  Evenementen                                                   194          194        432            238
Subtotaal baten                                                 194          194        432            238
Totaal saldo van baten en lasten                               -746         -746       -803            -57
mutaties in reserves
  storting reserves                                               0            0          0              0
  beschikking reserves                                            0            0          0              0
totaal mutaties in reserves                                       0            0          0              0
Resultaat                                                      -746         -746       -803            -57
Aantrekkelijk Assen                                                                   (bedragen * € 1.000)
Beleidsthema : Parkeren
Lasten en baten                                            Primaire Begroting na  Realisatie         Saldo
per beleidssproduct                                       begroting     wijziging
lasten
  Betaald straatparkeren, verder lezen tabel pagina 61>>        321          321        550           -229
Subtotaal lasten                                                321          321        550           -229
baten
  Betaald straatparkeren, verder lezen tabel pagina 61 >>     1.702        1.702     1.989             286
Subtotaal baten                                              1.702         1.702     1.989             286
Totaal saldo van baten en lasten                             1.382         1.382     1.439              57
mutaties in reserves
  storting reserves                                               0            0          0              0
  beschikking reserves                                            0            0          0              0
totaal mutaties in reserves                                       0            0          0              0
Resultaat                                                    1.382         1.382     1.439              57
 Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                          pagina 193 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 193 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 194 ======================================================================

<pre>Aantrekkelijk Assen                                               (bedragen * € 1.000)
Beleidsthema : Veiligheid
Lasten en baten                        Primaire Begroting na  Realisatie         Saldo
per beleidssproduct                   begroting     wijziging
lasten
  Openbare orde                             391          291        500           -209
  Openbare veiligheid                     2.925        2.925     2.904              21
Subtotaal lasten                         3.316         3.216     3.404            -188
baten
  Openbare orde                               1            1        291            290
  Openbare veiligheid                        15           15        191            176
Subtotaal baten                              16           16        483            467
Totaal saldo van baten en lasten        -3.300        -3.200    -2.921             279
mutaties in reserves
  storting reserves                           0            0          0              0
  beschikking reserves                        0           78         78              0
totaal mutaties in reserves                   0           78         78              0
Resultaat                               -3.300        -3.122    -2.843             279
Samen werken aan Assen                                            (bedragen * € 1.000)
Beleidsthema : Bestuur
Lasten en baten                        Primaire Begroting na  Realisatie         Saldo
per beleidssproduct                   begroting     wijziging
lasten
  Bestuursorganen                         1.839        1.839     2.537            -699
  Bestuursondersteuning gemeenteraad        584          584        634            -49
  Bestuursondersteuning B&W                 376          376        395            -19
Subtotaal lasten                         2.799         2.799     3.566            -767
baten
  Bestuursorganen                             0            0        239            239
  Bestuursondersteuning gemeenteraad          0            0         -3             -3
  Bestuursondersteuning B&W                   0            0          4              4
Subtotaal baten                               0            0        240            240
Totaal saldo van baten en lasten        -2.799        -2.799    -3.326            -527
mutaties in reserves
  storting reserves                           0            0          0              0
  beschikking reserves                        0            0          0              0
totaal mutaties in reserves                   0            0          0              0
Resultaat                               -2.799        -2.799    -3.326            -527
Samen werken aan Assen                                            (bedragen * € 1.000)
Beleidsthema : Regionale samenwerking
Lasten en baten                        Primaire Begroting na  Realisatie         Saldo
per beleidssproduct                   begroting     wijziging
lasten
  Bestuurlijke samenwerking                 129          129        177            -48
Subtotaal lasten                            129          129        177            -48
baten
  Bestuurlijke samenwerking                   0            0          0              0
Subtotaal baten                               0            0          0              0
Totaal saldo van baten en lasten           -129         -129       -177            -48
mutaties in reserves
  storting reserves                           0            0          0              0
  beschikking reserves                        0            0          0              0
totaal mutaties in reserves                   0            0          0              0
Resultaat                                  -129         -129       -177            -48
 Jaarstukken gemeente Assen 2016                                      pagina 194 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 194 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 195 ======================================================================

<pre>Samen werken aan Assen                                             (bedragen * € 1.000)
Beleidsthema : Dienstverlening
Lasten en baten                         Primaire Begroting na  Realisatie          Saldo
per beleidssproduct                    begroting     wijziging
lasten
  Publiekszaken                            1.529        1.942     1.376             566
  Informatiebeheer / basisregistraties       536          536        382            155
Subtotaal lasten                          2.065         2.478     1.758             721
baten
  Publiekszaken                            1.042        1.042     1.229             188
  Informatiebeheer / basisregistraties         0            0          8               8
Subtotaal baten                           1.042         1.042     1.237             196
Totaal saldo van baten en lasten         -1.023        -1.436       -520            916
mutaties in reserves
  storting reserves                            0            0          0               0
  beschikking reserves                         0            0          0               0
totaal mutaties in reserves                    0            0          0               0
Resultaat                                -1.023        -1.436       -520            916
Bedrijfsvoering                                                    (bedragen * € 1.000)
Beleidsthema : Regionale samenwerking
Lasten en baten                         Primaire Begroting na  Realisatie          Saldo
per beleidssproduct                    begroting     wijziging
lasten
  Bedrijfsvoering                        49.681        52.872    50.817           2.055
Subtotaal lasten                         49.681        52.872    50.817           2.055
baten
  Bedrijfsvoering                          9.346        9.248     7.237          -2.011
Subtotaal baten                           9.346         9.248     7.237          -2.011
Totaal saldo van baten en lasten        -40.335       -43.624   -43.580              44
mutaties in reserves
  storting reserves                            0            0          0               0
  beschikking reserves                         0            0        223            223
totaal mutaties in reserves                    0            0        223            223
Resultaat                               -40.335       -43.624   -43.356             268
Vastgoed en Grondbedrijf                                           (bedragen * € 1.000)
Beleidsthema : Vastgoed
Lasten en baten                         Primaire Begroting na  Realisatie          Saldo
per beleidssproduct                    begroting     wijziging
lasten
  Strategische eigendommen                     0            0        -32             32
  Vastgoed                               32.851        33.836    34.072            -236
Subtotaal lasten                         32.851        33.836    34.040            -205
baten
  Strategische eigendommen                     0            0        312            312
  Vastgoed                               13.956        14.637    14.805             168
Subtotaal baten                          13.956        14.637    15.117             480
Totaal saldo van baten en lasten        -18.894       -19.198   -18.923             275
mutaties in reserves
  storting reserves                            0          675        922           -247
  beschikking reserves                       591        1.691     1.317            -374
totaal mutaties in reserves                  591        1.016        395           -621
Resultaat                               -18.303       -18.182   -18.528            -346
 Jaarstukken gemeente Assen 2016                                       pagina 195 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 195 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 196 ======================================================================

<pre>Vastgoed en Grondbedrijf                                          (bedragen * € 1.000)
Beleidsthema : Grondbedrijf
Lasten en baten                        Primaire Begroting na  Realisatie          Saldo
per beleidssproduct                   begroting     wijziging
lasten
  Bouwgrondexploitatie                    3.971        3.971     1.859           2.112
Subtotaal lasten                         3.971         3.971     1.859           2.112
baten
  Bouwgrondexploitatie                    4.098        4.098     3.060          -1.038
Subtotaal baten                          4.098         4.098     3.060          -1.038
Totaal saldo van baten en lasten            126          126     1.201           1.074
mutaties in reserves
  storting reserves                         126          126     3.312          -3.185
  beschikking reserves                        0            0     2.111           2.111
totaal mutaties in reserves                -126         -126    -1.201          -1.074
Resultaat                                     0            0          0               0
Algemeen financieel beleid                                        (bedragen * € 1.000)
Beleidsthema : Onvoorzien/incidenteel
Lasten en baten                        Primaire Begroting na  Realisatie          Saldo
per beleidssproduct                   begroting     wijziging
lasten
  Onvoorzien                              1.736          296          0            296
Subtotaal lasten                         1.736           296          0            296
baten
  Onvoorzien                                  0            0          0               0
Subtotaal baten                               0            0          0               0
Totaal saldo van baten en lasten        -1.736          -296          0            296
mutaties in reserves
  storting reserves                           0            0          0               0
  beschikking reserves                        0            0          0               0
totaal mutaties in reserves                   0            0          0               0
Resultaat                               -1.736          -296          0            296
Algemeen financieel beleid                                        (bedragen * € 1.000)
Beleidsthema : Belastingheffing
Lasten en baten                        Primaire Begroting na  Realisatie          Saldo
per beleidssproduct                   begroting     wijziging
lasten
  Belastingenheffing en invordering         145          145        125             20
Subtotaal lasten                            145          145        125             20
baten
  Belastingenheffing en invordering     16.645        16.405    16.194            -211
Subtotaal baten                         16.645        16.405    16.194            -211
Totaal saldo van baten en lasten        16.500        16.260    16.069            -191
mutaties in reserves
  storting reserves                           0            0          0               0
  beschikking reserves                        0            0          0               0
totaal mutaties in reserves                   0            0          0               0
Resultaat                               16.500        16.260    16.069            -191
 Jaarstukken gemeente Assen 2016                                      pagina 196 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 196 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 197 ======================================================================

<pre>Algemeen financieel beleid                                                (bedragen * € 1.000)
Beleidsthema : Financiering/Belegging
Lasten en baten                                Primaire Begroting na  Realisatie          Saldo
per beleidssproduct                           begroting     wijziging
lasten
  Beleggingen                                        19           19         11               8
  Financiering en liquiditeit                       244          244        305            -61
Subtotaal lasten                                    263          263        316            -53
baten
  Beleggingen                                       860        1.099    10.720           9.621
  Financiering en liquiditeit                     7.943        7.943     9.243           1.300
Subtotaal baten                                  8.803         9.042    19.963         10.921
Totaal saldo van baten en lasten                 8.540         8.779    19.647         10.868
mutaties in reserves
  storting reserves                                   0            0          0               0
  beschikking reserves                                0            0          0               0
totaal mutaties in reserves                           0            0          0               0
Resultaat                                        8.540         8.779    19.647         10.868
Algemeen financieel beleid                                                (bedragen * € 1.000)
Beleidsthema : Gemeentefonds
Lasten en baten                                Primaire Begroting na  Realisatie          Saldo
per beleidssproduct                           begroting     wijziging
lasten
  Algemene uitkering                                  0            0          0               0
  BTW-compensatiefonds                              200          200        150             50
Subtotaal lasten                                    200          200        150             50
baten
  Algemene uitkering                           156.245       184.282   184.644             362
  BTW-compensatiefonds                                0            0          0               0
Subtotaal baten                                156.245       184.282   184.644             362
Totaal saldo van baten en lasten               156.045       184.082   184.494             412
mutaties in reserves
  storting reserves                                   0       22.839    22.839                0
  beschikking reserves                              125          125        125               0
totaal mutaties in reserves                         125      -22.714   -22.714                0
Resultaat                                      156.170       161.368   161.780             412
Algemeen financieel beleid                                                (bedragen * € 1.000)
Beleidsthema : Heffing vennootschapsbelasting
Lasten en baten                                Primaire Begroting na  Realisatie          Saldo
per beleidssproduct                           begroting     wijziging
lasten
  Heffing vennootschapsbelasting                      0            0         30            -30
Subtotaal lasten                                      0            0         30            -30
baten
  Heffing vennootschapsbelasting                      0            0          0               0
Subtotaal baten                                       0            0          0               0
Totaal saldo van baten en lasten                      0            0        -30            -30
mutaties in reserves
  storting reserves                                   0            0          0               0
  beschikking reserves                                0            0          0               0
totaal mutaties in reserves                           0            0          0               0
Resultaat                                             0            0        -30            -30
 Jaarstukken gemeente Assen 2016                                              pagina 197 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 197 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 198 ======================================================================

<pre>Algemeen financieel beleid                                                   (bedragen * € 1.000)
Beleidsthema : Overige algemene dekkingsmiddelen
Lasten en baten                                   Primaire Begroting na  Realisatie          Saldo
per beleidssproduct                              begroting     wijziging
lasten
  Overige algemene dekkingsmiddelen                  1.033         1.644    2.997          -1.353
Subtotaal lasten                                    1.033          1.644    2.997          -1.353
baten
  Overige algemene dekkingsmiddelen                    512           512    1.017             505
Subtotaal baten                                        512           512    1.017             505
Totaal saldo van baten en lasten                      -522       -1.133    -1.980            -848
mutaties in reserves
  storting reserves                                      0             0         0               0
  beschikking reserves                                   0             0         0               0
totaal mutaties in reserves                              0             0         0               0
Resultaat                                             -522       -1.133    -1.980            -848
Algemeen financieel beleid                                                   (bedragen * € 1.000)
Beleidsthema : Reserves en voorzieningen
Lasten en baten                                   Primaire Begroting na  Realisatie          Saldo
per beleidssproduct                              begroting     wijziging
lasten
  Algemene reserves                                      0             0         0               0
  Indexatie bestemmingsreserves                          0             0         0               0
  Bouw- en egalisatiefonds nieuwbouw                     0             0         0               0
  Voorzieningen                                          0           660       777           -117
Subtotaal lasten                                         0           660       777           -117
baten
  Algemene reserves                                      0             0         0               0
  Indexatie bestemmingsreserves                          0             0         0               0
  Bouw- en egalisatiefonds nieuwbouw                     0             0         0               0
  Voorzieningen                                          0             0       283            283
Subtotaal baten                                          0             0       283            283
Totaal saldo van baten en lasten                         0          -660      -493            167
mutaties in reserves
  storting reserves                                  2.088         2.777    2.857             -80
  beschikking reserves                               2.463         6.551   14.739           8.188
totaal mutaties in reserves                            374         3.773   11.882           8.108
Resultaat                                              374         3.113   11.389           8.275
Algemeen financieel beleid                                                   (bedragen * € 1.000)
Beleidsthema : Resultaat renteverdeling
Lasten en baten                                   Primaire Begroting na  Realisatie          Saldo
per beleidssproduct                              begroting     wijziging
lasten
  Resultaat renteverdeling                         -5.737         -5.937   -3.684          -2.253
Subtotaal lasten                                   -5.737        -5.937    -3.684          -2.253
baten
  Resultaat renteverdeling                               0             0         0               0
Subtotaal baten                                          0             0         0               0
Totaal saldo van baten en lasten                    5.737          5.937    3.684          -2.253
mutaties in reserves
  storting reserves                                      0             0         0               0
  beschikking reserves                                   0             0         0               0
totaal mutaties in reserves                              0             0         0               0
Resultaat                                           5.737          5.937    3.684          -2.253
 Jaarstukken gemeente Assen 2016                                                 pagina 198 van 198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 198 =================================================================

<br><br>