<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Nota van Antwoord wijziging winningsplan Westerveld

 Kenmerk: 18252736
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Nota van Antwoord wijziging winningsplan Westerveld | kenmerk 18252736




Volg- Zienswijze-                       Onderdeel       Onderwerp
nr.   nr.



1                                                       Planmatig beheer
1a        14,   15,   19,   20,   35,   Zienswijze      In uw besluit baseert u zich nu voornamelijk op het advies van SodM omtrent het planmatig
          40,   42,   43,   53,   55,                   beheer van de winning aangevuld met de resultaten van de Seismische Risico Analyse (SRA). Dit
          56,   57,   58,   59,   66,                   advies is conform de wettelijke voorschriften opgesteld en gaat, volgens indieners, daarmee
          76,   78,   84,   85,   86,                   inhoudelijk nog voorbij aan de maatschappelijke effecten, die volgens de nieuwe Mijnbouwwet
          87,   88,   90,   91,   92                    ook nadrukkelijk meegewogen dienen te worden.

                                        Antwoord        De SRA geeft objectieve criteria zowel ten aanzien van de ondergrond als van de bovengrond de
                                                        risico’s die de gasproductie in het betreffende voorkomen met zich mee kan brengen. Relevante
                                                        factoren voor het bepalen van het risico zijn onder meer de ondergrond boven het gasvoorkomen
                                                        en bovengronds de bevolkingsdichtheid. De SRA leidt tot een indeling van de productie uit het
                                                        gasvoorkomen in een risicocategorie. Afhankelijk van de risiocategorie worden in het
                                                        instemmingsbesluit van de minister maatregelen voorgeschreven, bijvoorbeeld een seismisch
                                                        monitoringssysteem dat bevingen waarneemt. De SRA is sinds de wijziging van de Mijnbouwwet
                                                        per 1 januari 2017 verplicht bij de indiening van een winningsplan.
                                                        Ook hebben de operators op verzoek van de minister een gedragscode vastgesteld waarin onder
                                                        meer de wijze waarop de voorlichting aan de bevolking zal plaatsvinden is vastgelegd
                                                        (transparantie).
                                                        De SRA en de gedragscode zijn mede ingevoerd om op de maatschappelijke effecten die de
                                                        gaswinning met zich meebrengt in te kunnen spelen.
                                                        Om maatschappelijke effecten mee te kunnen wegen is in de Mbw adviesrecht aan de decentrale
                                                        overheden gegeven en kunnen zienswijzen worden ingediend op het ontwerp-
                                                        instemmingsbesluit.
                                                        De minister realiseert zich dat met deze maatregelen niet alle zorgen van de bewoners kunnen
                                                        worden weggenomen, maar stelt zich op het standpunt dat met deze maatregelen meer inzicht in
                                                        de risico’s wordt verkregen, hetgeen ook invloed kan hebben op de maatschappelijke beleving.
                                                        De weging van de maatschappelijke effecten vindt plaats op basis van objectieve criteria.
                                                        Bovenstaande zienswijze geeft geen aanleiding om het instemmingsbesluit Westerveld te
                                                        wijzigen.




                                                                                      2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>Nota van Antwoord wijziging winningsplan Westerveld |   kenmerk 18252736




 1b        35                            Zienswijze       Winning in het gehele gebied geschiedt door compressie (p. 15 aanvraagformulier), dit kost zo al
                                                          een paar miljoen Euro extra, exclusief vervolgkosten. Daarom vragen wij ons ernstig af of deze
                                                          winning wel rendabel zal zijn en doorgezet moet worden.

                                         Antwoord         Het toepassen van compressie is in de gasindustrie een zeer gangbare techniek om het
                                                          resterende gas uit een gasveld te produceren. Zoals u zelf al aangeeft, stelt de NAM dat productie
                                                          zal worden gestopt als de kosten de baten overtreffen. Hieruit blijkt dus dat de NAM
                                                          geconcludeerd heeft dat het toepassen van compressie een rendabele optie is. TNO en SodM
                                                          hebben het winningsplan getoetst op planmatig gebruik en beheer en hebben geconcludeerd dat
                                                          de winning doelmatig is en in overeenstemming is met de principes van planmatig beheer.

                                         Conclusie        Bovenstaande onderdelen van de zienswijzen betreffende planmatig beheer geven geen
                                                          aanleiding om het instemmingsbesluit Westerveld te wijzigen.




                                                          Zuur- en hydraulische stimulatie
 1c        11,   14,   15,   19,   20,   Zienswijze       Ten aanzien van fracken en zuurstimulatie is onduidelijk aan welke paragrafen en passages van
           35,   40,   42,   43,   53,                    het winningsplan nu exact instemming is onthouden. Indieners vinden dat u precies moet
           55,   56,   57,   58,   59,                    aangeven welke paragraaf uit het winningsplan niet van toepassing is verklaard.
           62,   66,   70,   76,   78,
           84,   85,   86,   87,   88,
           90,   91,   92
                                         Antwoord         De NAM schrijft in de laatste zin van subparagraaf B5.2 van het winningsplan dat “het
                                                          (mechanisch of chemisch) stimuleren van de productie in een klein gedeelte van de putten
                                                          behoort tot de mogelijkheden”. In Bijlage 2 van het winningsplan geeft NAM een algemene uitleg
                                                          van de risico’s voor bodembeweging als gevolg van reservoirstimulatie. De minister concludeert
                                                          dat de technische toelichting met betrekking tot zuur- en hydraulische stimulatie te summier is en
                                                          te algemeen van aard en kan daarom in het instemmingsbesluit geen instemming verlenen met
                                                          het toepassen van zuur- en hydraulische stimulatie in de gasvelden van het Westerveld systeem.

 1d        11, 14, 15, 19, 20,           Zienswijze       U geeft aan dat bij de toepassing van zuur- en hydraulische stimulatie door de NAM een nieuwe
           35, 40, 42, 43, 53,                            wijziging van het winningsplan ingediend dient te worden en afhankelijk van de aard van de




                                                                                         3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>Nota van Antwoord wijziging winningsplan Westerveld | kenmerk 18252736




          55,   56,   57, 58, 59,                       wijziging, besloten wordt welke procedure voor de besluitvorming hierover gevolgd zal worden.
          62,   66,   70, 76, 78,                       Indieners stellen dat bij een minimale wijziging u dan de bagatelclausule in werking kunt laten
          84,   85,   86, 87, 88,                       treden en wordt niet de uitgebreide procedure gevolgd. Omdat het burgerperspectief dan niet
          90,   91,   92                                voldoende wordt ingevuld, mag de bagatelprocedure niet worden gevolgd om zuur- of
                                                        hydraulische stimulatie alsnog mogelijk te maken.

                                      Antwoord          Wanneer de NAM voornemens is alsnog zuur- en hydraulische stimulatie toe te passen in één of
                                                        meerdere gasvelden van het Westerveld systeem, dan kan de gaswinning niet worden voortgezet
                                                        op basis van dit winningsplan, maar dient daarover opnieuw besluitvorming plaats te vinden.
                                                        Hiervoor zal dan dus wederom advies worden ingewonnen bij SodM, de Tcbb, de decentrale
                                                        overheden, waarbij het burgerperspectief nadrukkelijk zal worden meegenomen. De
                                                        bezwaarprocedure van afdeling 3:4 Awb, kan alleen gevolgd worden wanneer de wijziging niet
                                                        leidt tot een andere beoordeling van de effecten van de wijze van de winning, van de verwachte
                                                        bodembeweging en van de risico’s voor de omgeving. Die effecten dient de minister bij de
                                                        aanvraag tot instemming met wijziging van het winningplan opnieuw te beoordelen.

1e        80                          Zienswijze        Hoewel er op dit moment geen reservoirstimulatie-activiteiten zijn voorzien in het Westerveld
                                                        systeem, wil de NAM voorkomen dat in voorkomende gevallen een onnodig onwerkbare situatie
                                                        ontstaat voor velden waar kleine stimulaties wél regelmatig nodig zijn. Naar het oordeel van de
                                                        NAM dient artikel 1 van het ontwerp-instemmingsbesluit daarom te worden aangepast in die zin
                                                        dat ook wordt ingestemd met 'zuur- of hydraulische stimulatie' en dient aan het instemmings-
                                                        besluit een voorschrift te worden verbonden in lijn met het advies van SodM.

                                      Antwoord          De minister concludeert dat de technische toelichting met betrekking tot zuur- en hydraulische
                                                        stimulatie te summier is en te algemeen van aard en kan daarom in het instemmingsbesluit geen
                                                        instemming verlenen met het toepassen van zuur- en hydraulische stimulatie in de gasvelden van
                                                        het Westerveld systeem. Minimaal dient aangegeven te worden in het winningsplan in welke
                                                        gasvelden en putten zuur- en/of hydraulische stimulatie gepland zijn en wat de afstand tot de
                                                        aanwezige breuken in het gasveld is, zodat een eerste goede inschatting van het risico op
                                                        bodembeweging kan worden gemaakt. De minister begrijpt dat de NAM de intentie heeft om de
                                                        details uit te werken in het lokatie specifieke risicoplan voor zuur- en hydraulische stimulatie, dat
                                                        bij SodM moet worden ingediend voordat de werkzaamheden plaatsvinden, zoals SodM stelt in
                                                        haar advies, maar voor een goed beeld van de wijze van winning is een beschrijving van de met
                                                        de winning verbonden activiteiten nodig in het winningsplan (artikel 35 Mbw).




                                                                                        4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>Nota van Antwoord wijziging winningsplan Westerveld |   kenmerk 18252736




                                                          Volledigheidshalve merkt de minister op dat reguliere work-over behandelingen, zoals een
                                                          zuurbehandeling van de productieput om aankoeking (scaling) aan de binnenkant van de buizen
                                                          te verwijderen, waar geen grote boorinstallatie voor benodigd is en waar geen zuren onder druk
                                                          het reservoir ingepompt worden, wel zijn toegestaan onder dit winningsplan en
                                                          instemmingsbesluit.

                                         Conclusie        Wanneer de NAM voornemens is alsnog zuur- en hydraulische stimulatie toe te passen in één of
                                                          meerdere gasvelden van het Westerveld systeem, dan kan de gaswinning niet worden voortgezet
                                                          op basis van dit instemmingsbesluit. Daarover dient opnieuw besluitvorming plaats te vinden.
                                                          Bovenstaande onderdelen van de zienswijzen betreffende planmatig beheer geven geen
                                                          aanleiding om het instemmingsbesluit Westerveld te wijzigen.




 2                                                        Bodemdaling
 2a        14,   15,   19,   20,   35,   Zienswijze       Op 31 januari 2017 heeft de NAM een rapport uitgebracht (nr. EP201701217189) voor het gas-
           40,   42,   43,   53,   55,                    veld Ameland waarvoor u in 2012 opdracht hebt gegeven. Doel was te onderzoeken waarom de
           56,   57,   58,   59,   66,                    bodemdalingssnelheid langzamer afneemt dan de theorie voorspelt en na het einde van de gas-
           76,   78,   84,   85,   86,                    winning niet stopt. In het onderzoek is de aandacht vooral uitgegaan naar hypotheses en metho-
           87,   88,   90,   91,   92,                    dieken, die wetenschappelijk interessant waren, maar de na-ijlende bodemdalingssnelheid met
           94                                             geen mogelijkheid konden verklaren. Na 4 jaar gericht onderzoek is de na-ijling van bodemdaling
                                                          door gaswinning nog altijd niet onder fysisch voorspelbare controle gekomen. De onzekerheden
                                                          blijken veel groter dan tot dusverre erkend.

                                         Antwoord         Voorspellingen worden gedaan op basis van fysische wetmatigheden die in het algemeen de
                                                          werkelijkheid goed benaderen. Het verloop van de bodemdaling wordt op basis van een meetplan
                                                          gemonitord zodat afwijkend gedrag vroegtijdig kan worden gesignaleerd en zo nodig maatregelen
                                                          kunnen worden genomen. Naarmate de winning vordert wordt de onzekerheid van de
                                                          uiteindelijke bodemdaling steeds kleiner.
                                                          U verwijst in uw zienswijze naar de Long Term Subsidence (LTS) studie van de NAM, die is
                                                          uitgevoerd om de bodemdaling van de Waddenzee rond Ameland te meten. Bodemdaling rond
                                                          Ameland is niet 1 op 1 te vergelijken met bodemdaling rond Westerveld, omdat de diepe- en
                                                          ondiepe ondergrond niet hetzelfde is.




                                                                                         5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>Nota van Antwoord wijziging winningsplan Westerveld | kenmerk 18252736




                                                        De minister wijst erop dat de NAM de LTS II studie heeft gepubliceerd. SodM heeft de
                                                        vervolgstudie beoordeeld en geconcludeerd dat de studie voldoet aan de geformuleerde criteria
                                                        en ten genoegen van de Inspecteur-Generaal der Mijnen is.

2b        88, 94                      Zienswijze        Wij vinden - vanwege de grote onzekerheden die er momenteel heersen omtrent de aard van
                                                        onze toekomstige energievoorziening - dat de NAM de bodemdalingscomponent die het gevolg is
                                                        van het leeg produceren van het gasveld Norg na het beëindigen van de gasopslag aldaar, weer
                                                        op moet nemen in de bodemdalingsprognose voor in ieder geval het jaar 2050 en 2080.
                                                        De aanvrager gaat uit van gebruik van de gasopslag Norg tot 2080. Daarmee worden de cumula-
                                                        tieve effecten van bodemdaling op eerdere termijn in onze ogen onvoldoende in de afweging
                                                        betrokken. Wij vinden dat mogelijke eerdere beëindiging van deze gasopslag in de afweging een
                                                        plek moet krijgen. De uitspraak in het ontwerpbesluit dat lokale overheden/waterschappen aan
                                                        zet lijken te zijn voor het tijdig nemen van maatregelen m.b.t. de extra bodemdaling die het
                                                        gevolg is van beëindiging van de gasopslag, verbaast ons.

                                      Antwoord          De bodemdalingskaarten in de figuren C4 en C5 in het winningsplan Westerveld laten de te
                                                        verwachten bodemdalingskommen zien van de gasvelden, inclusief Norg.
                                                        Momenteel is de actualisatie van het opslagplan Norg eveneens in behandeling. Dit opslagplan
                                                        bevat een actualisatie van productie- en bodemdalingsvoorspellingen. De productie van het
                                                        zogenaamde kussengas is niet aangevraagd. De gevolgen voor bodemdaling die daaruit zouden
                                                        kunnen voortvloeien worden daarom nu niet bij dit instemmingsbesluit betrokken. Indien de
                                                        eventuele productie van het kussengas gevolgen zou hebben voor de regio waarin de gasvelden
                                                        Westerveld zijn gelegen, maken deze gevolgen onderdeel uit van de afweging van dat
                                                        winningsplan.
                                                        Uit het opslagplan Norg, zoals dat is ingediend, volgt dat nog een bodemdaling wordt verwacht
                                                        van maximaal 4 cm. De bodemdalingscontour strekt zich niet uit over de bodemdalingscontouren
                                                        van het Westerveld-systeem.
                                                        Gelet hierop ziet de minister geen aanleiding om de maximaal nog te verwachten bodemdaling
                                                        door nog niet vergunde winning van het kussengas uit het gasveld Norg, bij dit
                                                        instemmingsbesluit te betrekken.

                                                        De passage over mogelijk te nemen waterhuishoudkundige maatregelen ten gevolge van de
                                                        bodemdaling door het leegproduceren van Norg is verwijderd uit het instemmingsbesluit,
                                                        aangezien dit specifiek het winningsplan Norg betreft.




                                                                                       6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>Nota van Antwoord wijziging winningsplan Westerveld |   kenmerk 18252736




 2c        34, 35                       Zienswijze        Wij zijn erg bevreesd voor eventuele gevolgen van mogelijke bodemdaling. Onze woning dateert
                                                          uit 1885 en kan niet veel hebben. Deze woning staat namelijk direct op de zandlaag. Dat bete-
                                                          kent een beperkte fundering, die dalingen direct doorgeeft naar de rest van de constructie.
                                                          Nederland kent een zogenoemde traditionele stapelbouw. Stapelbouw kan veel druk hebben,
                                                          maar geen zettingsdruk door bodemdaling en verschuiving. Ook al zou het gaan om 2 cm bodem-
                                                          daling, gaswinning is vragen om problemen.

                                        Antwoord          Voor de gasvelden van het Westerveld systeem is een nog te verwachten bodemdaling van
                                                          minder dan 2 cm berekend. Volgens de NAM wordt er geen schade verwacht aan bouwwerken,
                                                          omdat de bodemdaling door gaswinning geleidelijk en gelijkmatig verloopt en de resulterende
                                                          scheefstand/zetting van de bovengrond zeer klein is.
                                                          De verwachting van de NAM dat bodemdaling door gaswinning geleidelijk verloopt is gebaseerd
                                                          op wetenschappelijke kennis over de eigenschappen van gesteente en op decennialange
                                                          bodemdalingsmetingen boven gasvelden. Het gaat hierbij om kennis en ervaring die niet
                                                          omstreden is.
                                                          De Tccb contateert dat de bodemdaling als gevolg van gaswinning uit het voorkomen Westerveld
                                                          naar verwachting geleidelijk en gelijkmatig optreedt. De Tccb verwacht geen directe schade aan
                                                          infrastructuur, bebouwing of natuur en milieu door de bodemdaling. Er is dan ook geen reden om
                                                          aan te nemen dat schade aan woningen als gevolg van bodemdaling door de gaswinning zal
                                                          optreden.

 2d        48                           Zienswijze        Ten oosten van de wijk Marsdijk loopt de spoorlijn Groningen-Assen, waar momenteel 8 keer per
                                                          uur een trein over dendert en dagelijks meerdere goederentreinen. Twee kunstwerken onder de
                                                          spoorlijn die tientallen jaren geleden zijn gebouwd, zijn niet meer van deze tijd en bij lange na
                                                          niet aardbevingsbestendig. Mijn advies is om deze 2 kunstwerken eerst te verstevigen en dan pas
                                                          beginnen met gaswinning.

                                        Antwoord          Tunnels onder het spoor vallen onder de verantwoordelijkheid van de netbeheerder Prorail. Prorail
                                                          kan een goede inschatting maken of de betreffende tunnels verstevigd dienen te worden.
                                                          Communicatie hierover dient plaats te vinden tussen Prorail en NAM. Artikel 2 is gewijzigd mede
                                                          naar aanleiding van deze zienswijze.

 2e        34, 35, 71                   Zienswijze        De NAM verwacht een totale bodemdaling van meer dan 12 cm door de winning in Vries-Noord,
                                                          9 cm voor Vries-Centraal en bijna 4 cm voor Vries-Zuid. Hiermee staat vast dat de natuur,
                                                          (on)roerend goed en infrastructuur schade zal oplopen. Het moeten herstellen hiervan leidt tot
                                                          onnodige kosten.




                                                                                         7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>Nota van Antwoord wijziging winningsplan Westerveld | kenmerk 18252736




                                        Antwoord        De minister constateert dat in de zienswijze genoemde bodemdaling inderdaad overeenkomt met
                                                        figuur C5 in het winningsplan, en stelt dat de meeste bodemdaling zich reeds heeft voorgedaan.
                                                        De NAM berekent een nog te verwachten bodemdaling van minder dan 2 cm voor de gaswinning
                                                        uit de gasvelden Vries-Noord, -Centraal en –Zuid. Volgens de NAM wordt er geen schade
                                                        verwacht aan bouwwerken en infrastructuur door bodemdaling veroorzaakt door de gaswinning,
                                                        omdat de bodemdaling geleidelijk en gelijkmatig verloopt.
                                                        De bodemdaling kan de waterhuishouding beïnvloeden. Door de bodemdaling wordt de hoogte
                                                        van het waterpeil in absolute zin niet beïnvloed, maar bodemdaling kan wel invloed hebben voor
                                                        het waterpeil in relatieve zin. Dat wil zeggen dat het water hoger komt te staan ten opzichte van
                                                        het maaiveld. Dit kan leiden tot vernatting en daarmee tot nadelige (en voordelige) gevolgen
                                                        voor natuur en milieu. Niet is gebleken dat de reeds opgetreden bodemdaling tot schade aan
                                                        natuur en milieu heeft geleid. Het is tevens niet de verwachting dat de additionele 2 cm wel tot
                                                        schade zal leiden. Het waterschap kan deze gevolgen tegengaan door het waterpeil aan te
                                                        passen. De minister concludeert dat wanneer zich schade voordoet, veroorzaakt door de
                                                        gaswinning Westerveld, de NAM op grond van artikel 6:177 van het Burgerlijk Wetboek
                                                        aansprakelijk is en verantwoordelijk is voor het herstellen hiervan.

                                        Conclusie       De passage over mogelijk te nemen waterhuishoudkundige maatregelen ten gevolge van het
                                                        bodemdaling door het leegproduceren van Norg zal verwijderd worden uit het
                                                        instemmingsbesluit.
                                                        Artikel 2 van het instemmingsbesluit is gewijzigd. De resultaten van het overleg tussen NAM en
                                                        Prorail moeten ter kennis van de minsiter worden gebracht.



3                                                       Bodemtrilling
3a        14,   15,   19,   20,   33,   Zienswijze      Indieners stellen dat gevreesd wordt dat omwonenden de dupe worden van aardbevingen en
          35,   40,   42,   43,   53,                   bodemdaling door de gaswinning en de daaruit voortvloeiende gevolgen voor waterpeilen,
          55,   56,   57,   58,   59,                   landerijen, woningen en gebouwen. Alhoewel de verwachte effecten niet groot zijn, is het de
          66,   72,   76,   78,   84,                   vraag of de theorie in de toekomst overeenkomt met de praktijk. Getwijfeld wordt aan de
          85,   86,   87,   88,   90,                   genoemde percentages en getallen door de NAM en de onderzoeken die aan het ontwerpbesluit
          91,   92                                      ten grondslag liggen.
                                                        Omdat volgens de indieners rond de effecten en gevolgen van gaswinning op de ondergrond en
                                                        bovengrondse bouwwerken nog altijd veel onduidelijk is, adviseerden wij u met uiterste




                                                                                       8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>Nota van Antwoord wijziging winningsplan Westerveld |   kenmerk 18252736




                                                          terughoudendheid conclusies te verbinden aan de berekeningsresultaten van de maximaal te
                                                          verwachten seismische activiteit. U bent daar in het ontwerpbesluit niet op ingegaan.

                                        Antwoord          De technische berekeningen door de NAM zijn geverifieerd door SodM, TNO en de Tcbb en SodM
                                                          concludeert dat het winningsplan Westerveld voldoet aan de wettelijke eisen. Voorspellingen
                                                          worden gedaan op basis van fysische wetmatigheden die in het algemeen de werkelijkheid goed
                                                          benaderen. Het verloop van de bodemdaling wordt op basis van een meetplan gemonitord zodat
                                                          afwijkend gedrag vroegtijdig kan worden gesignaleerd en zo nodig maatregelen kunnen worden
                                                          genomen. Naarmate de winning vordert wordt de onzekerheid omtrent de uiteindelijke
                                                          bodemdaling steeds kleiner.
                                                          De minister toetst een winningsplan op onder andere de veiligheid voor burgers en
                                                          infrastructurele werken door de gevolgen van bodemdaling en bodemtrillingen te onderzoeken.
                                                          Hiervoor wordt altijd naar het maximale effect getoetst (verwachting plus de onzekerheid). Er
                                                          worden in het winningsplan geen directe conclusies verbonden aan de theoretisch maximale
                                                          magnitude van een bodemtrilling in dit gebied. Wel is deze magnitude per veld uitgerekend. De
                                                          berekende magnitudes zijn lager dan zoals door de Tcbb aangegeven.

 3b        9, 14, 15, 16, 17,           Zienswijze        In het winningsplan en de technische adviezen wordt de kans op een zware beving als klein
           18, 19, 20, 21, 24,                            beoordeeld. Indieners stellen dat er tegelijkertijd nog altijd weinig bekend is over het gedrag van
           26, 27, 28, 29, 30,                            (kleine) aardgasvelden en het deels gissen is wat er precies gebeurt in de diepe ondergrond. In
           34, 35, 36, 38, 39,                            zijn advies van 13 april jl. schrijft de Inspecteur-generaal van SodM over de Groningersituatie dat
           40, 41, 42, 43, 44,                            de modellen te kort schieten. Wat we wel weten, is dat de velden in het plangebied hebben
           45, 46, 47, 49, 50,                            gebeefd en in het geval van Eleveld zelfs met een magnitude van groter dan 2,0 op de schaal van
           53, 54, 55, 56, 57,                            Richter. U kunt geen garantie geven dat zich een dergelijke of veel zwaardere beving niet voor zal
           58, 59, 60, 63, 65,                            doen onder het stedelijk gebied en de kernen van Assen. Gelet hierop en de onrust, zijn wij van
           66, 67, 68, 69, 71,                            mening dat u niet kunt instemmen met het winningsplan.
           73, 74, 75, 76, 77,                            De berekening van de dreiging bevat nog erg grote onzekerheden en het kan ook, volgens de
           78, 84, 85, 86, 87,                            Scientific Advisory Commitee (SAC) niet uitgesloten worden dat er nog andere fouten in de NAM-
           88, 90, 91, 92, 94                             modellen aanwezig zijn. Deze berekeningen en de inherente grote onzekerheden werken door in
                                                          de risicoberekeningen. Deze risicoberekeningen zijn vervolgens ook weer omgeven door grote
                                                          onzekerheden. Dit beeld is onlangs (advies aan u van 13 april jl.) bevestigd door de inspecteur
                                                          generaal van SodM. Hij gaf daarbij aan dat er momenteel geen rekenmodel beschikbaar is dat de
                                                          seismiciteit betrouwbaar kan voorspellen.

                                        Antwoord          U vergelijkt in uw advies de kleine gasvelden van het Westerveld systeem met het Groningen
                                                          gasveld. De minister deelt uw mening dat niemand dezelfde problematiek in het gebied boven de




                                                                                          9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>Nota van Antwoord wijziging winningsplan Westerveld | kenmerk 18252736




                                                        Westerveld gasvelden wil als de problematiek die zich voordoet rond het Groningen gasveld,
                                                        maar stelt tevens dat de problemen rond Groningen van een geheel andere orde zijn. Het
                                                        Groningen gasveld is een van de grootste onshore gasvelden ter wereld, waardoor de
                                                        vraagstukken over bodemtrillingen ook zeer complex en van een andere orde zijn.
                                                        SodM en TNO hebben de berekeningen in het winningsplan Westerveld van de NAM geverifeerd
                                                        en komen tot de conclusie dat de gasvelden van het Westerveld systeem in seismische
                                                        riscicocategorie I (laagste categorie) kunnen worden ingedeeld. SodM en de Tcbb kunnen niet
                                                        uitsluiten dat er een kleine kans op schade is, veroorzaakt door bodemtrillingen vanwege de
                                                        gaswinning, maar hebben geen bezwaar om onder voorwaarden in te stemmen met het
                                                        winningsplan Westerveld. De modellen zijn opgesteld naar de huidige stand van techniek en
                                                        voldoen in de praktijk grotendeel aan de verwachtingen, in geval voor de kleine gasvelden
                                                        waartoe de gasvelden uit het Westerveldsysteem behoren. De minister heeft het advies van zijn
                                                        adviseurs overgenomen en ziet geen reden tot wijziging van het instemmingsbesluit.

3c        11,   14,   15,   19,   20,   Zienswijze      U stelt dat: "Gegeven de eindfase van de gasproductie uit het Westerveldsysteem zal sprake zijn
          35,   40,   42,   43,   53,                   van een relatief lage drukdalingssnelheid." Indieners stellen dat deze stelling niet met feiten
          55,   56,   57,   58,   59,                   onderbouwd wordt. Wij vinden dat u wél aandacht moet schenken aan de effecten van de
          66,   76,   78,   84,   85,                   productiesnelheid en SodM en de NAM op moet dragen eerst onderzoek te doen naar de risico's
          86,   87,   88,   90,   91,                   van de productiesnelheid en fluctuaties en op basis hiervan een productiesnelheid in de
          92                                            vergunning op te leggen die niet tot extra risico's leidt op bodemtrilling.
                                                        De snelheid van winning lijkt ons van evident belang en van invloed op de beheersing dan wel het
                                                        voorkomen van nadelige effecten. Wij vinden dat dit aspect onvoldoende naar voren komt in de
                                                        aanvraag en de afweging. Nagegaan zou moeten worden in hoeverre temporiseren c.q. toepassen
                                                        van een hand aan de kraan principe bij deze winningen kan leiden tot een betere beheersing van
                                                        risico's en een gunstigere maatschappelijke kosten-batenafweging.
                                                        Het instemmingsbesluit dient het productietempo en productiefluctuaties te beperken.

                                        Antwoord        De minister stelt dat productieverlaging, ofwel het hand aan de kraan principe, inderdaad in
                                                        sommige gevallen kan leiden tot een betere beheersing van risico’s, zoals de resultaten in het
                                                        Groningen gasveld de laatste jaren hebben laten zien, maar er dient nog wel meer onderzoek
                                                        gedaan te worden hoe de magnitude en/of de hoeveelheid bodemtrillingen werkelijk worden
                                                        geminimaliseerd door productieverlaging in Groningen. Voor de gasvelden van het Westerveld
                                                        systeem zijn de totale productiesnelheden al ver terug gelopen van ongeveer 562.000 Nm3 per
                                                        jaar in 2003 naar 183.000 Nm3 per jaar in 2015, omdat de gasvelden zich in de eindfase van
                                                        productie bevinden. De minister zal om die reden niet het productie-tempo en fluctuaties extra
                                                        beperken in het winningsbesluit.




                                                                                      10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>Nota van Antwoord wijziging winningsplan Westerveld |   kenmerk 18252736




 3d        14,   15,   19,   20,   35,   Zienswijze       Wij vinden dat u een nieuwe SRA moet laten uitvoeren waarin de toekomstige ontwikkeling van
           40,   42,   43,   53,   55,                    het Werklandschap Assen-Zuid (en andere recente bestemmingsplannen) en andere voorkomen-
           56,   57,   58,   59,   66,                    de bebouwing en functies worden meegenomen en dat u deze SRA opnieuw voor advies moet
           76,   78,   84,   85,   86,                    voorleggen aan alle wettelijke adviseurs. Ook moet de SRA berekening opnieuw gedaan worden
           87,   88,   90,   91,   92                     met de juiste bevolkingsdichtheid voor het gasveld Eleveld. Het gasveld Eleveld ligt voor een
                                                          groot deel in Assen met een bevolkingsdichtheid van 500-1000 inw/km2 in plaats van de 250-500
                                                          inw/km2 die nu in tabel 3.3 in de bijlage van het winningsplan is opgenomen.

                                         Antwoord         Voor het berekenen van de SRA wordt voor de aanwezigheid van industriele inrichtingen, speciale
                                                          gebouwen en vitale infrastructuur en dijken gebruik gemaakt van de risicokaart
                                                          (http://www.risicokaart.nl), welke een up-to-date en betrouwbaar beeld geeft van de
                                                          bovengrondse factoren. De NAM heeft de SRA opgesteld volgens de daarvoor geldende SRA-
                                                          leidraad (Leidraad voor risicoanalyse omtrent geïnduceerde bevingen door gaswinning). De SRA-
                                                          leidraad houdt, mede vanwege het feit dat beelden van toekomstige ontwikkelingen vaak nog aan
                                                          verandering onderhevig kunnen zijn, geen rekening met toekomstige ruimtelijke ontwikkelingen,
                                                          zoals bestemmingsplannen. Het invullen van de juiste bevolkingsdichtheid maakt onderdeel uit
                                                          van de SRA. Bijlage 3 van de Leidraad bepaalt dat de bevolkingsdichtheid, oftewel het aantal
                                                          inwoners per km², wordt bepaald door het oppervlakte van het veld binnen de verschillende
                                                          gemeenten waaronder het veld is gelegen in kaart te brengen. Op de bevolkingsdichtheidskaart
                                                          (CBS Statline) kan per gemeente de gemiddelde bevolkingsdichtheid worden afgelezen. Op basis
                                                          van het oppervlakte binnen de verschillende gemeenten kan vervolgens een gewogen gemiddelde
                                                          voor de bevolkingsdichtheid boven het gasveld worden bepaald, welke geclassificeerd kan
                                                          worden. Daarnaast wordt in deze categorie ook rekening gehouden met de aanwezige bebouwing.
                                                          Het type bebouwing speelt een belangrijke rol, maar is moeilijk te specificeren. Het is wel vast te
                                                          stellen of er wijken met flats/appartementencomplexen aanwezig zijn. De aanwezige
                                                          flats/appartementen zijn is in deze categorie verwerkt. Deze SRA is getoetst en goed bevonden
                                                          door SodM en TNO. De minister ziet geen reden om een aanpassing van de SRA te vragen.
                                                          Overigens hebben SodM, Tcbb en de Mijnraad, terwijl het winningsplan Westerveld is ingedeeld in
                                                          risicoklasse I, enkele maatregelen voorgeschreven die normaal gesproken uitsluitend gelden voor
                                                          een gaswinning uit risicoklasse II (die bij een hogere bevolkingsdichtheid aan de orde zou zijn).
                                                          Aanleiding daartoe is het aantal bevingen dat zich in dit gebied in het verleden heeft voorgedaan.

 3e        11, 14, 15, 19, 20,           Zienswijze       Indieners vinden dat de toezegging van NAM in het winningsplan ten aanzien van de plaatsing
           34, 35, 36, 38, 39,                            van enkele versnellingsmeters te vrijblijvend is en weinig concreet is geformuleerd. U stelt dan
           40, 42, 43, 53, 54,                            ook ten onrechte dat door de NAM in voldoende mate aan de wettelijke vereisten wordt voldaan.




                                                                                         11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>Nota van Antwoord wijziging winningsplan Westerveld | kenmerk 18252736




          55,   56,   57, 58, 59,                       Indieners zijn van mening dat in het ontwerp-instemmingsbesluit de plaatsing en aantallen
          61,   66,   72, 76, 78,                       versnellingsmeters onvoldoende zijn gespecificeerd. Dit geeft onvoldoende rechtszekerheid voor
          84,   85,   86, 87, 88,                       de inwoners.
          90,   91,   92
                                        Antwoord        De minister stelt vast op basis van het advies van TNO dat de NAM voor het winningsplan
                                                        Westerveld de SRA heeft uitgevoerd volgens de SRA-leidraad en dat TNO zich kan vinden in de
                                                        toedeling tot de seismische risicocategorie I (laagste categorie). Voor gasvelden ingedeeld in de
                                                        laagste risicocategorie is de maatregel “monitoring door het bestaande KNMI-meetnet”
                                                        voldoende. Hiermee wordt door de NAM aan de wettelijke vereisten voldaan.
                                                        Desalnietemin overweegt de NAM in het winningsplan extra versnellingsmeters te plaatsen en
                                                        heeft de minister het plaatsen van versnellingsmeters als een voorschrift opgenomen in het
                                                        ontwerp-instemmingsbesluit in artikel 3. Inderdaad zijn de plaatsing en aantallen
                                                        versnellingsmeters niet opgenomen in het voorschrift, maar met enkele versnellingsmeters wordt
                                                        in ieder geval een minimum van 2 versnellingmeters bedoeld.
                                                        De uitbreiding van het KNMI-meetnet zal in overleg met het KNMI als onafhankelijke en
                                                        deskundige instantie worden uitgebreid. De minister heeft bewust niet het aantal en de plaatsing
                                                        gespecificeerd, omdat dit afhankelijk is van verschillende factoren (zoals minimale dekkingsgraad,
                                                        beschikbare locaties en technisch geschikte locaties) en van de inpassing in het bestaande KNMI
                                                        meetnet.

3f        14,   15,   19,   20,   35,   Zienswijze      Indieners vinden het bijplaatsen van enkele versnellingsopnemers niet voldoende om een goede
          40,   42,   43,   53,   55,                   relatie te kunnen leggen tussen trilling en schade. De versnellingsmeters moeten ook
          56,   57,   58,   59,   61,                   nauwkeuriger meten dan in het winningsplan is aangegeven (0,5 Mg i.p.v. 1,5 Mg) vergelijkbaar
          66,   76,   78,   84,   85,                   met de meters die worden toegepast in het Groningenveld.
          86,   87,   88,   90,   91,
          92
                                        Antwoord        SodM stelt in haar advies van 13 oktober 2016 dat het KNMI meetnet bodemtrillingen met een
                                                        magnitude van 1,5 en groter kan lokaliseren rond Westerveld. In kamerstuk 2016-2017 32849
                                                        nr. 98 van 4 januari 2017 staan meer recentere kaarten waaruit blijkt dat het huidige KNMI
                                                        meetnet in het gebied Westerveld bodemtrillingen reeds kan detecteren en lokaliseren vanaf
                                                        magnitudes 0,5-1.

                                                        Het plaatsten van extra versnellingmeters voor de gaswinning Westerveld is er met name op
                                                        gericht om nog beter de grondbewegingen in het gebied aan het aardoppervlak te registreren
                                                        zodat de relatie tussen een door de gaswinning geïnduceerde aardbeving en gebouwschade beter
                                                        kan worden aangetoond. De minister zal het verzoek tot nauwkeuriger meten niet overnemen,




                                                                                       12
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>Nota van Antwoord wijziging winningsplan Westerveld |   kenmerk 18252736




                                                          omdat het huidige KNMI meetnet al nauwkeuriger is geworden sinds het schrijven van het SodM
                                                          advies.
                                                          De minister voegt hieraan toe dat uit een daartoe strekkend gevraagd advies van de Tcbb volgt
                                                          dat een uitgebreidere monitoring van bodemtrillingen de kans op een nauwkeurige geografische
                                                          duiding van de bodemversnellingscontouren in het gebied aanzienlijk wordt versterkt. Een
                                                          uitgebreide monitoring kan worden uitgevoerd indien voldoende versnellingsmeters worden
                                                          geplaatst.
                                                          Omdat hiermee het oorzakelijk verband tussen gebouwschade en een aardbeving eerder kan
                                                          worden vastgesteld acht de minister het plaatsen van voldoende versnellingsmeters van
                                                          essentieel belang.
                                                          De minister concludeert dan ook dat het oorzakelijk verband tussen schade en een aardbeving
                                                          veroorzaakt door gaswinning, niet wordt aangetoond door een bouwkundige vooropname, maar
                                                          door het plaatsen van voldoende versnellingsgegevens, De minister heeft dan ook besloten om
                                                          voortaan, wanneer de verwachte effecten van de gaswinning daartoe aanleiding geven, vooral het
                                                          (bij)plaatsen van versnellingsmeters in of rondom het effectgebied voor te schrijven.
                                                          Daarmee is een bouwkundige vooropname niet in alle gevallen overbodig geworden. Een
                                                          bouwkundige vooropname kan zinvol zijn als er een reëel risico bestaat op schade. Daarom houdt
                                                          de minister de mogelijkheid open om in specifieke gevallen een bouwkundige vooropname voor te
                                                          schrijven.
                                                          In de omgeving van de velden Eleveld en Vries-Zuid zijn in het verleden meerdere bevingen
                                                          geweest.
                                                          Om die reden schrijft de minister in dit instemmingsbesluit een opname van de bouwkundige
                                                          staat voor van een, na overleg met de gemeente(n), vast te stellen representatieve selectie van
                                                          voor bodembeweging (bodemdaling èn bodemtrilling) gevoelige bouwwerken binnen het gebied
                                                          waar bodembeweging als gevolg van gaswinning uit de gasvelden Eleveld en Vries-Zuid zich kan
                                                          voordoen, uit te voeren door een deskundige partij.

 3g        14,   15,   19,   20,   35,   Zienswijze       Indieners vinden dat, vanwege de risicocategorie van de velden Vries en Eleveld, er een totaal
           40,   42,   43,   53,   55,                    meetplan met versnellingsmeters, tilt en glasvezelmeters moet komen, zodanig dat bij registratie
           56,   57,   58,   59,   66,                    van een beving een causaal verband tussen beving en gemelde schade kan worden gelegd. Dit
           76,   78,   84,   85,   86,                    meetplan moet betrekking hebben op het gehele gebied waar zich bevingen en effecten kunnen
           87,   88,   90,   91,   92                     voordoen.
                                                          Indieners stellen dat het meetplan van versnellingsmeters onderdeel moet zijn van een
                                                          transparant risicobeheerssysteem voor alle producerende gasvelden van onderhavig
                                                          winningsplan.




                                                                                        13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>Nota van Antwoord wijziging winningsplan Westerveld | kenmerk 18252736




                                      Antwoord          Het instemmingsbesluit voorziet reeds in het plaatsen van enkele versnellingsmeters aan het
                                                        aardoppervlak door het KNMI. Deze zullen worden geplaatst, zoals voorgeschreven in artikel 3
                                                        van het instemmingsbesluit binnen 3 maanden na vaststelling van het instemmingsbesluit.
                                                        Vooralsnog wordt geen toegevoegde waarde van tiltmeters of glasvezelmeters voorzien. Echter,
                                                        op dit moment wordt binnen het Groningen gasveld een proef met tiltmeters uitgerold. Mocht op
                                                        basis van deze proef er aanleiding bestaan om alsnog tiltmeters te plaatsen, dan kan SodM de
                                                        NAM verzoeken deze alsnog te plaatsen en in het meetplan op te nemen. Overigens is in het
                                                        instemmingsbesluit opgenomen dat de NAM de bouwkundige staat voor van een, na overleg met
                                                        de gemeente(n), vast te stellen representatieve selectie van voor bodembeweging (bodemdaling
                                                        èn bodemtrilling) gevoelige bouwwerken binnen het gebied waar bodembeweging als gevolg van
                                                        gaswinning uit de gasvelden Eleveld en Vries-Zuid zich kan voordoen, uit te voeren door een
                                                        deskundige partij.Op basis van een heropname van de staat van de gebouwen na een aardbeving
                                                        samen met de te plaatsen versnellingsmeters kan de relatie tussen een beving en schade met
                                                        beter worden bepaald. De minister verwijst tevens naar zijn antwoord bij 3f.

3h        9, 14, 15, 16, 17,          Zienswijze        Het risicobeheerssysteem zou er moeten zijn om tijdig te kunnen reageren zodat (grotere) schade
          18, 19, 20, 21, 24,                           en veiligheidsrisico's niet zullen optreden. Indieners verwachten dat u duidelijke criteria definieert
          25, 26, 27, 28, 29,                           waar zo'n systeem aan moet voldoen. Wij vinden dat, t.b.v. de rechtszekerheid, in de besluit-
          30, 34, 35, 36, 38,                           vormingsfase van het winningsplan een door SodM goedgekeurd risicobeheersysteem inclusief
          39, 40, 41, 42, 43,                           een meet- en monitoringsprotocol moet zijn opgenomen waarmee de inwoners en andere
          44, 45, 46, 47, 49,                           belanghebbenden inzicht krijgen in de verplichtingen van de NAM.
          50, 53, 55, 56, 57,
          58, 59, 60, 61, 63,
          65, 66, 67, 68, 69,
          71, 73, 74, 75, 76,
          77, 78, 79, 84, 85,
          86, 87, 88, 90, 91,
          92
                                      Antwoord          De minister merkt op dat de NAM in het ‘risicobeheersplan’ de procedure beschrijft die zij in acht
                                                        zal gaan nemen als er zich een beving in het gebied voordoet. Te denken valt aan bijvoorbeeld
                                                        een bellijst van overheidsinstanties, het bijeenroepen van een crisisteam en dergelijke. Daarmee
                                                        wordt uitvoering gegeven aan het escalatieproces zoals dit is beschreven in de Leidraad SRA. Het
                                                        risicobeheersplan moet ter controle op aanwezigheid, volledigheid en acuratesse aan de minister
                                                        worden gezonden die dat op zijn beurt ook met SodM deelt.
                                                        Het risicobeheersysteem is een extra voorzorgsmaatregel, omdat deze reeds bevende velden een
                                                        risicoprofiel in seismische risicocategorie I (laagste categorie) hebben welke dicht bij de grens




                                                                                        14
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>Nota van Antwoord wijziging winningsplan Westerveld |   kenmerk 18252736




                                                          tussen risicocategorie I en risicocategorie II ligt. De velden hebben echter geen verhoogd
                                                          risicoprofiel. De handelingen die in het risicobeheersplan moeten worden opgenomen, zijn
                                                          uitvoerende handelingen die niet voor afzonderlijke besluitvorming aan de minister hoeven
                                                          worden voorgelegd . Artikel 4 is verduidelijkt, mede naar aanleiding van deze zienswijze.

 3i        14,   15,   19,   20,   35,   Zienswijze       Indieners pleiten ervoor uw instemmingsbesluit pas van kracht te laten worden, nadat het
           40,   42,   43,   53,   55,                    meetsysteem operationeel is en de nulmetingen zijn uitgevoerd.
           56,   57,   58,   59,   66,
           76,   78,   84,   85,   86,
           87,   88,   90,   91,   92
                                         Antwoord         De minister begrijpt dat u het liefst zo snel mogelijk een meetsysteem en opname van de
                                                          bouwkundige staat (nulmeting) uitgevoerd wil hebben. De minister stelt dat de NAM een
                                                          realistische periode krijgt om de versnellingsmeters te installeren en een plan van aanpak voor de
                                                          opname van de bouwkundige staat in te dienen. Deze maatregelen zijn een voorschrift in het
                                                          voorliggende instemmingsbesluit, waardoor ze pas verplicht worden wanneer het voorliggende
                                                          instemmingsbesluit van kracht is geworden. In het vigerende instemmingsbesluit zijn deze
                                                          voorschriften niet opgenomen.

 3j        14,   15,   19,   20,   35,   Zienswijze       Indieners vinden dat de voorgeschreven maatregelen niet beperkt moeten blijven tot de velden
           40,   53,   55,   56,   57,                    Eleveld en Vries-Zuid maar moeten gelden voor alle producerende velden uit het winningsplan.
           58,   59,   66,   76,   78,
           84,   85,   86,   87,   88,
           90,   91,   92
                                         Antwoord         De minister stelt vast op basis van het advies van TNO dat de NAM voor het winningsplan
                                                          Westerveld de SRA heeft uitgevoerd volgens de SRA-leidraad en dat TNO zich kan vinden in de
                                                          toedeling tot de seismische risicocategorie I (laagste categorie). Voor gasvelden ingedeeld in de
                                                          laagste risicocategorie is de maatregel “monitoring door het bestaande KNMI-meetnet”
                                                          voldoende. Hiermee wordt door de NAM aan de wettelijke vereisten voldaan.
                                                          Desalnietemin overweegt de NAM in het winningsplan extra versnellingsmeters te plaatsen en
                                                          heeft de minister het plaatsen van versnellingsmeters als een voorschrift opgenomen in het
                                                          ontwerp-instemmingsbesluit in artikel 3 voor de velden Vries-Zuid en Eleveld. Dit is eigenlijk een
                                                          maatregel die geldt voor gasvelden ingedeeld in risicocategorie II, maar de minister acht dit
                                                          noodzakelijk, op basis van het advies van SodM, de Tcbb en de Mijnraad, omdat deze velden in
                                                          het verleden bodemtrillingen hebben voortgebracht, onder en nabij dichtbevolkt gebied bevinden
                                                          en nog enige tijd blijven produceren. De minister zal deze maatregel niet voorschrijven voor de
                                                          overige velden, omdat deze uiteenzettingen daar niet voor gelden.




                                                                                         15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>Nota van Antwoord wijziging winningsplan Westerveld | kenmerk 18252736




                                                        Indieners vinden ook dat de maatregel “opname van de bouwkundige staat” voor alle gasvelden
                                                        moet worden toegepast.
                                                        De minister stelt voorop dat hij een adequate schadeafhandeling voor het draagvlak onder
                                                        omwonenden van groot belang acht. Het vaststellen van het oorzakelijk verband tussen ontstane
                                                        schade en de mijnbouwactiviteit is hierbij essentieel, maar vaak ook lastig aan te tonen.
                                                        Een bouwkundige vooropname, die vanaf 2016 in het merendeel van de instemmingsbesluiten
                                                        wordt voorgeschreven, behoort daarbij nadrukkelijk tot de mogelijkheden, maar een
                                                        bouwkundige vooropname geeft niet het oorzakelijk verband aan tussen de schade en een door
                                                        mijnbouwactiviteit veroorzaakte bodembeweging.
                                                        De minister beraadt zich momenteel over een verbeterde aanpak waarbij het oorzakelijk verband
                                                        tussen een geconstateerde gebouwschade en een aardbeving ten gevolge van mijnbouwactiviteit
                                                        eenvoudiger zal zijn vast te stellen.
                                                        Uitgebreidere monitoring van bodemtrillingen verhoogt de kans op een nauwkeurige geografische
                                                        duiding van de bodemversnellingscontouren in het gebied . Een uitgebreide monitoring kan
                                                        worden uitgevoerd indien voldoende versnellingsmeters worden geplaatst.
                                                        Omdat hiermee het oorzakelijk verband tussen gebouwschade en een aardbeving eerder kan
                                                        worden vastgesteld acht de minister het plaatsen van voldoende versnellingsmeters van
                                                        essentieel belang.


                                                        In de omgeving van de velden Eleveld en Vries-Zuid zijn in het verleden meerdere bevingen
                                                        geweest. Om die reden schrijft de minister in dit instemmingsbesluit een opname van de
                                                        bouwkundige staat voor van een, na overleg met de gemeente(n), vast te stellen representatieve
                                                        selectie van voor bodembeweging gevoelige bouwwerken binnen het gebied waar
                                                        bodembeweging als gevolg van gaswinning uit de gasvelden Eleveld en Vries-Zuid zich kan
                                                        voordoen, uit te voeren door een deskundige partij.

                                                        De zienswijze is overgenomen en artikel 6 van het instemmingsbesluit is aangepast.

3k        58                          Zienswijze        Indiener stelt dat noch uit artikel 4 van het ontwerp-instemmingsbesluit noch uit de reactie op de
                                                        algemene en specifieke adviezen daarin blijkt wat de gevolgen zijn voor het instemmingsbesluit
                                                        en/of voor de NAM als, na de maximale termijn van zes maanden, het risicobeheersysteem
                                                        onvoldoende wordt geacht of geheel ontbreekt. Wilt u toelichten wat daarvan het effect is?




                                                                                       16
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>Nota van Antwoord wijziging winningsplan Westerveld |   kenmerk 18252736




                                        Antwoord          Wanneer een voorschrift van een instemmingsbesluit door de operator niet of slechts gedeeltelijk
                                                          wordt opgevolgd dan kan de toezichthouder SodM handhavend optreden. SodM kan
                                                          dwangsommen opleggen of de gaswinning zelfs stilleggen als de veiligheid van de gaswinning in
                                                          het geding is.
                                                          Wanneer het risicobeheersplan niet operationeel is binnen 12 weken na vaststelling van dit
                                                          besluit, dan kan SodM ook handhavend optreden. Handhaven betekent niet altijd dat de
                                                          gasproductie moet worden stilgelegd, handhaven kan ook inhouden om de NAM een uiterste
                                                          termijn te stellen en vervolgens zo nodig een boete op te leggen.
 3l        9, 14, 15, 16, 17,           Zienswijze        U legt boven en nabij de gasvoorkomens Eleveld en Vries-Zuid aan NAM de verplichting op tot het
           18, 19, 20, 21, 24,                            uitvoeren van een representatieve nulmeting aan gebouwen en werken. Indiener stelt dat daarbij
           25, 26, 27, 28, 29,                            echter niet wordt aangegeven wat onder representatief wordt verstaan (welke criteria gelden
           30, 31, 34, 35, 36,                            daarbij?). En waar ligt de grens van ‘nabij’? Houdt de verplichting in dat de uitvoering binnen de
           38, 39, 40, 41, 42,                            genoemde termijn moet zijn gestart of moet deze daarbinnen zijn afgerond?
           43, 44, 45, 46, 47,                            Indieners vinden dat u vanuit rechtszekerheid vooraf nauwkeurig aan moet geven hoe de
           49, 50, 53, 55, 56,                            representatieve opname (nulmeting) aan gebouwen en werken moet worden uitgevoerd. T.a.v.
           57, 58, 59, 60, 61,                            de gebiedsbegrenzing vinden wij dat de opnames moeten worden uitgevoerd in het gehele gebied
           63, 65, 66, 67, 68,                            waar zich bevingen en effecten kunnen voordoen.
           69, 71, 72, 73, 74,                            De opname aan gebouwen moet zodanig vormgegeven worden dat alle betrokken partijen
           75, 76, 77, 78, 84,                            schriftelijk akkoord gaan met de informatie die uit deze opname komt en daarmee onomstotelijk
           85, 86, 87, 88, 90,                            kan worden vastgesteld dat eventuele schade veroorzaakt is door de gaswinning. Dit gaat dus
           91, 92                                         verder dan het maken van een paar foto's.

                                        Antwoord          Bij de representatieve selectie spelen onder andere de leeftijd, de bouwkundige constructie van
                                                          een bouwwerk evenals de status van gemeentelijk of Rijksmonument een rol. Het overleg met de
                                                          gemeente dient er toe dat de NAM aan de hand van bouwkundige informatie die bij de gemeente
                                                          aanwezig is, inzicht verkrijgt in de aanwezigheid van bouwwerken die gevoelig zijn voor
                                                          bodembeweging in relatie tot de conclusies en bevindingen van de seismische risicoanalyse. De
                                                          opname zal in opdracht van de NAM steeds worden uitgevoerd door een deskundige partij, die
                                                          daarbij de voor bouwkundige opnamen vastgestelde Beoordelingsrichtlijn BRL 5024 volgt.
                                                          Eendachtig de Leidraad Seismisch Risicoanalyse (SRA), worden daarbij trillingsgevoelige
                                                          bouwwerken geselecteerd die zijn gesitueerd binnen een straal van 5 kilometer rondom het
                                                          gasveld.

                                                          De zienswijze dat alle betrokken partijen schriftelijk akkoord gaan met de informatie die uit de
                                                          opname komt zal niet worden overgenomen in het instemmingsbesluit. Wel staat het de
                                                          betrokken partijen vrij om hun opmerkingen bij de schriftelijke opname te voegen.




                                                                                         17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>Nota van Antwoord wijziging winningsplan Westerveld | kenmerk 18252736




3m        73, 89                      Zienswijze        Indieners verzoeken u in uw definitieve besluit in artikel 6 op te nemen dat de invulling (o.a.
                                                        representativiteit voor het betreffende gebied) en de uitvoering van de opname (nulmeting) door
                                                        (een nader door u te benoemen) onafhankelijke partij dienen te worden getoetst.

                                      Antwoord          De minister stelt dat, zoals in het antwoord op zienswijze 3j beschreven is, artikel 6 van het
                                                        instemmingsbesluit aangepast is. Voor het vaststellen van de representatieve selectie voor de
                                                        opname van de bouwkundige staat zal de NAM na overleg met de betreffende gemeente bepalen
                                                        welke gebouwen geselecteerd worden. De opname van de bouwkundige staat zal uitgevoerd
                                                        worden door een deskundige partij. Aangezien de NAM verantwoordelijk is voor de opname van
                                                        de bouwkundige staat zal de NAM een partij inschakelen om dit werk uit te voeren. Het plan van
                                                        aanpak voor de opname van de bouwkundige staat zal ter controle worden ingediend bij de
                                                        minister.

3n        9, 10, 11, 14, 16,          Zienswijze        Indieners willen, ter voorkoming van discussies over de risico-aansprakelijkheid achteraf, dat
          17, 18, 21, 24, 25,                           voorafgaand aan de gaswinning een opname (nulmeting) aan hun woning wordt uitgevoerd.
          26, 27, 28, 29, 30,                           Indieners vragen zich af hoe een opname gedaan in 2017 of 2018 nog kan fungeren als referentie
          32, 34, 36, 38, 39,                           als een beving plaatsvindt over 5 of 10 jaar na deze opname. Er is al scheurvorming
          40, 44, 45, 46, 47,                           geconstateerd in huizen. Een opname nu heeft daardoor nauwelijks waarde. Er zijn al scheuren
          49, 50, 55, 58, 59,                           door het gaswinnen.
          60, 63, 65, 66, 67,                           Er mogen voor de bewoners geen kosten aan deze opname verbonden zijn en, zoals vastgesteld
          68, 69, 70, 71, 73,                           door het adviescollege toetsing regeldruk, zo weinig mogelijk administratieve lasten.
          74, 75, 77, 78, 81
                                      Antwoord          De minister vindt het vervelend om te horen dat u reeds scheuren in uw huizen heeft. Gaswinning
                                                        is helaas niet de enige oorzaak die scheuren in huizen kan veroorzaken, ook bijvoorbeeld
                                                        grondwaterstands-veranderingen en zetting na het bouwen kunnen hieraan bijdragen.
                                                        De minister kan zich voorstellen dat, boven de velden die reeds hebben gebeefd, het nodig kan
                                                        zijn om een opname (nulmeting) van de bouwkundige staat voorhanden te hebben. Ondanks dat
                                                        het hier gaat om het vervolg van een bestaande gaswinning en het dus gaat om een tussentijdse
                                                        opname (meting).

                                                        In het winningsplan Westerveld heeft de NAM de gasvelden van het Westerveld systeem
                                                        ingedeeld in de seismische risicocategorie I. TNO en SodM kunnen zich vinden in de door de NAM
                                                        uitgevoerde seismische risicoschatting. Deze bevindingen geven dan ook geen inhoudelijke
                                                        aanleiding tot zorgen over schade. Daarentegen hebben een aantal gasvelden van het Westerveld
                                                        systeem in het verleden reeds bodemtrillingen veroorzaakt en zijn er schademeldingen gemeld.




                                                                                      18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>Nota van Antwoord wijziging winningsplan Westerveld |   kenmerk 18252736




                                                          Om die reden schrijft de minister een opname voor, van de bouwkundige staat van een, na
                                                          overleg met de gemeente(n), vast te stellen representatieve selectie van voor bodembeweging
                                                          (bodemdaling èn bodemtrilling) gevoelige bouwwerken binnen het gebied waar bodembeweging
                                                          als gevolg van gaswinning uit de gasvelden Eleveld en Vries-Zuid zich kan voordoen, uitgevoerd
                                                          door een deskundige partij.
                                                          Bij de selectie kan onder andere de leeftijd, de bouwkundige constructie van een bouwwerk
                                                          evenals de status van gemeentelijk of Rijksmonument een rol spelen. Het overleg met de
                                                          gemeente(n) dient er toe dat de NAM en de gemeente(n) inzicht verkrijgen in de aanwezigheid
                                                          van bouwwerken die gevoelig zijn voor bodembeweging als gevolg van gaswinning in relatie tot
                                                          de conclusies en bevindingen van de seismische risicoanalyse.
                                                          De NAM is verantwoordelijk voor de kosten van de opname van de bouwkundige staat. In het
                                                          geval uw huis niet tot de representatieve selectie wordt bevonden, kan u ook zelf een opname
                                                          van de bouwkundige staat laten uitvoeren, maar dan zijn de kosten ook voor u zelf.

 3o        48, 70                       Zienswijze        Kun je voor de opname (nulmeting) ook zelf foto’s maken van je huis en die aanmerken als
                                                          opname van de bouwkundige staat? Welke eisen gelden er voor een op eigen initiatief
                                                          geinitieerde – rechtsgeldige - nulmeting? Kan een zelf geinitieerde en/of uitgevoerde nulmeting
                                                          vervolgens worden opgeslagen bij een onafhankelijke partij?
                                                          Wij willen graag in contact komen met experts om de mogelijkheid te onderzoeken of het zinvol is
                                                          om zelf als buurt voor eigen kosten een trillingsmeter te plaatsen en tevens vernemen wat de
                                                          eventuele kosten daarvan zijn.

                                        Antwoord          Voor de opname (nulmeting) van de bouwkundige staat kunt u ook zelf een deskundige partij
                                                          inschakelen om de opname aan uw huis uit te voeren. De deskundige zal daarbij de voor
                                                          bouwkundige opnamen vastgestelde Beoordelingsrichtlijn BRL 5024 moeten volgen. U krijgt dan
                                                          een rapport met de opname bouwkundige staat. De kosten zijn in dit geval voor uw rekening.
                                                          Ook kunt u zelf foto’s van uw huis maken. Houdt u er wel rekening mee dat bij de bouwkundige
                                                          opname deskundigheid is vereist van een bouwkundige en dat de opname schriftelijk is
                                                          uitgewerkt. De foto’s kunnen hooguit dienen voor ondersteuning. Dit geldt ook voor het opslaan
                                                          van deze foto’s bij een onafhankelijke partij.

                                                          De NAM is verplicht tot het plaatsen van enkele versnellingsmeters boven de gasvelden Vries-
                                                          Zuid en Eleveld. Het gaat hier om geavanceerde apparatuur die door het KNMI geinstalleerd zal
                                                          worden. Het KNMI is de onafhankelijke organisatie die het meetnet voor de registratie van
                                                          bodemtrillingen in Nederland beheert en analyseert. Het KNMI kan u ook antwoord geven op
                                                          specifieke vragen over versnellingmeters om grondversnellingen te meten.




                                                                                        19
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>Nota van Antwoord wijziging winningsplan Westerveld | kenmerk 18252736




3p        37, 51, 52, 53, 62          Zienswijze        De indieners stellen dat zowel de mogelijke bevingen (tot kracht 3.9) als de te verwachten
                                                        bodemdaling (2 tot 4 cm) kunnen leiden tot grote schade aan het gebouwde en het
                                                        landschappelijke erfgoed. Met name door veranderingen in het grondwaterpeil als gevolg van de
                                                        bodemdaling en de te verwachten constructieve schade als gevolg van de bevingen. Vanwege de
                                                        grote onzekerheden is een goede opname (nulmeting) van de bouwkundige staat bij al het
                                                        cultureel erfgoed in alle gebieden van groot belang bij de eventuele schadeafwikkeling. Ook van
                                                        belang is voldoende nauwkeurige meetapparatuur aan de betreffende gebouwen en een goede en
                                                        transparante communicatie met belanghebbenden in de gebieden.

                                      Antwoord          Voor de gasvelden van het Westerveldsysteem zijn maximale magnitudes van de bodemtrillingen
                                                        berekend tussen de 3,1 (voor Assen en Eén) en 3,7 (voor Vries-Noord). Zowel de NAM als SodM
                                                        en TNO hebben de gasvelden van het Westerveld ingedeeld in de laagste seismische
                                                        risicocategorie (categorie I). SodM en de Tcbb kunnen niet uitsluiten dat er een kleine kans op
                                                        schade is, veroorzaakt door bodemtrillingen vanwege de gaswinning, maar hebben geen bezwaar
                                                        om onder voorwaarden in te stemmen met het winningsplan Westerveld.
                                                        De NAM zal, volgens artikel 6 in het instemmingsbesluit, een opname (nulmeting) van de
                                                        bouwkundige staat uit laten voeren. Naar aanleiding van uw zienswijze en zienswijze 3j is het
                                                        gebied dat in aanmerking komt voor de opname uitgebreid. De minister schrijft een opname voor,
                                                        van de bouwkundige staat van een, na overleg met de gemeente(n), vast te stellen
                                                        representatieve selectie van voor bodembeweging gevoelige bouwwerken gelegen binnen het
                                                        gebied waar bodembeweging als gevolg van gaswinning uit de gasvelden Eleveld en Vries-Zuid
                                                        zich kan voordoen. Bij de selectie spelen onder andere de leeftijd, de bouwkundige constructie
                                                        van een bouwwerk evenals de status van gemeentelijk of Rijksmonument een rol. Het overleg
                                                        met de gemeente dient er toe dat de NAM en de gemeente inzicht verkrijgen in de aanwezigheid
                                                        van bouwwerken die gevoelig zijn voor bodembeweging in relatie tot de conclusies en
                                                        bevindingen van de seismische risicoanalyse.
                                                        Ook is de NAM verplicht, volgens artikel 5 van het instemmingsbesluit, om te zorgen voor een
                                                        transparant proces van schademelding, adequaat onderzoek naar en afhandeling van
                                                        schadeverzoeken.
                                                        Met het plaatsen van versnellingsmeters boven de gasvelden Eleveld en Vries-Zuid, aldus het
                                                        artikel 3 in het instemmingsbesluit, wordt er reeds aan uw zienswijze voldaan om nauwkeurige
                                                        meetapparatuur te installeren, zodat het causale verband tussen bodemtrillingen en schade aan
                                                        gebouwen beter kan worden aangetoond.




                                                                                      20
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>Nota van Antwoord wijziging winningsplan Westerveld |   kenmerk 18252736




 3q        61                            Zienswijze       De resultaten van de SRA zijn beschreven in onderdeel D van het winningsplan (fig. D2). De
                                                          resultaten per veld worden gepresenteerd als een punt in deze grafiek. Indiener stelt dat er een
                                                          aantal onzekerheden voor zowel de bovengrond- als de ondergrondparameters zijn, die resulteren
                                                          in onzekerheidsmarges in de SRA. Om de juiste maatregelen te kunnen nemen lijkt het voor de
                                                          handliggend om deze onzekerheidsmarges in deze grafiek en in het ontwerpbesluit aan te geven.
                                                          Kunt u dit toelichten? Verder wordt er gesproken over een kleine kans op schade door geïndu-
                                                          ceerde bevingen. Graag uw toelichting op de betekenis van "klein".

                                         Antwoord         Voor het bepalen van de DHAIS, de kans op een bodemtrilling, wordt reeds uitgegaan van de
                                                          high case en is de maximale onzekerheid al meegenomen. Ook voor het berekenen van de
                                                          maximale magnitude van een bodemtrilling wordt al uitgegaan van het maximum. In figuur D2
                                                          van het winningsplan wordt het resultaat van de seismische risicoanalyse (SRA) weergegeven.
                                                          Voor het bepalen van deze waarden wordt de risicomatrix ingevuld, zoals weergegeven in tabel
                                                          3.3A en 3.3B in Bijlage 3 van het winningsplan. De waardes in deze risicomatrix kennen geen
                                                          onzekerheid, omdat de in te vullen waardes gradaties van grootte zijn. Voor het bepalen van de
                                                          seismische risicocagorie I voor de gasvelden van het Westerveld systeem, zoals weergeven in
                                                          figuur D2, is dus al uitgegaan van de verwachting inclusief onzekerheid.

 3r        12,   14,   15,   19,   20,   Zienswijze       Indieners vinden dat u alsnog inzicht moet geven op welke manier zaken als vallende objecten,
           35,   40,   42,   43,   53,                    zoals schoorstenen, instortende muren en gevels in uw afweging zijn meegenomen.
           55,   56,   57,   58,   59,
           66,   76,   78,   84,   85,
           86,   87,   88,   90,   91,
           92
                                         Antwoord         Zaken als vallende objecten zijn niet specifiek meegenomen. Een dergelijke schade ligt ook niet in
                                                          het verwachtingspatroon nu de productie binnen risicocategorie I valt van de SRA. Incidentele
                                                          schade kan daarbij niet worden uitgesloten. Wanneer door een bodemtrilling vanwege de
                                                          gaswinning objecten vallen en er schade ontstaat dan is de NAM aansprakelijk en zal op grond
                                                          van artikel 6:177 van het Burgerlijk Wetboek, zorgdragen voor schadevergoeding.

 3s        70                            Zienswijze       Ten noorden en ten zuiden van het gasveld Assen-Zuid is volgens de kaart "beoordeling seismisch
                                                          risico" sprake van een seismisch risico. Het is vreemd dat het seismisch risico op de vierkante
                                                          kilometer daartussen "verwaarloosbaar" is. Indieners gaan er vanuit dat ook in het gebied
                                                          daartussen eveneens sprake is van een seismisch risico.




                                                                                         21
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>Nota van Antwoord wijziging winningsplan Westerveld | kenmerk 18252736




                                        Antwoord        Voor het gasveld Assen-Zuid volgt uit de DHAIS berekening dat er een verwaarloosbare kans op
                                                        bodemtrillingen is, waardoor de risicomatrix in stap 2 van de seismische risicoanalyse (SRA) niet
                                                        hoeft te worden uitgevoerd. Voor het gasveld ten noorden, Assen, en het gasveld ten zuiden,
                                                        Eleveld, van het gasveld Assen-Zuid is, volgens de DHAIS berekening, een kans op
                                                        bodemtrillingen van 42% berekend en is de risicomatrix wel gebruikt. De kans op bodemtrillingen
                                                        voor het gasveld Assen-Zuid is, in tegenstelling tot de gasvelden ten noorden en ten zuiden
                                                        ervan, als verwaarloosbaar ingeschat, omdat er zelfs in de high case een geringe drukdaling door
                                                        gaswinning zal plaatsvinden.

                                        Conclusie       Artikel 6 en de bijbehorende toelichting met betrekking tot de opname van de bouwkundige staat
                                                        zijn verduidelijkt en vervangen. Het gebied dat in aanmerking komt van een opname van de
                                                        bouwkundige staat wordt voorgeschreven voor de gasvelden van het Westerveld-systeem die
                                                        hebben getrild.




4                                                       Schade door bodembeweging
4a        11,   14,   15,   19,   20,   Zienswijze      Indieners vinden dat u het begrip schade ten onrechte beperkt wordt tot enkel schade in de zin
          35,   40,   42,   43,   53,                   van het Burgerlijk wetboek (BW). Het schadebegrip in de Mijnbouwwet is veel breder. Dat heeft
          55,   56,   57,   58,   59,                   dus gevolgen voor uw toetsingskader.
          66,   76,   78,   84,   85,                   Uw opvatting over het begrip schade is naar onze mening te beperkt. Het begrip schade is in
          86,   87,   88,   90,   91,                   art. 1 sub b Mbb ruim gedefinieerd: iedere aantasting van één van de in art. 49 lid 2 en 3
          92                                            Mijnbouwwet genoemde belangen, waaronder veiligheid van omwonenden en de bescherming
                                                        van het milieu. Het winningsplan moet daarover informatie bevatten (zie art. 35 lid 1 sub f
                                                        Mijnbouwwet en art. 24 lid 1 sub q en s en art. 24 lid 2 Mbb) en u dient het winningsplan daarop
                                                        te beoordelen. Dat is een aanmerkelijk ruimere toets dan alleen de aanwezigheid of het
                                                        voorkomen van schade in de zin van het Burgerlijk Wetboek.

                                        Antwoord        De gezamenlijke decentrale overheden verzoeken de minister zo spoedig mogelijk een kader op
                                                        te stellen waarin duidelijk beschreven staat wat precies onder “schade” wordt verstaan. Op grond
                                                        van artikel 6:177 van het Burgerlijk Wetboek is de exploitant van een mijnbouwwerk, in dit geval
                                                        de NAM, aansprakelijk voor schade die door de gaswinning ontstaat. Hierbij gaat het om schade
                                                        ten gevolge van uitstroming van delfstoffen als gevolg van het niet beheersen van de
                                                        ondergrondse natuurkrachten die door de aanleg of bij de exploitatie van het werk zijn ontketend
                                                        en schade, veroorzaakt door beweging van de bodem als gevolg van de aanleg of exploitatie van




                                                                                      22
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>Nota van Antwoord wijziging winningsplan Westerveld |   kenmerk 18252736




                                                          dat werk. De reikwijdte van “schade” is in het Burgerlijk Wetboek niet beperkt tot bepaalde
                                                          soorten schade. Het is dan ook niet nodig en niet mogelijk dat de minister inkadert wat onder
                                                          schade moet worden verstaan.

                                                          Het Burgerlijk Wetboek komt in beeld als er schade is ontstaan. Schade door de gaswinning dient
                                                          uiteraard zoveel mogelijk worden voorkomen. Op grond van de Mijnbouwwet rust op de NAM de
                                                          plicht om alle maatregelen te nemen die redelijkerwijs gevergd kunnen worden om schade door
                                                          bodembeweging te voorkomen. Voor de beoordeling van het winningsplan volgt de minister het
                                                          toetsingskader van de Mbw en het Mbb. De minister betrekt bij zijn instemming met het
                                                          winningsplan het belang van de veiligheid voor omwonenden, het voorkomen van schade aan
                                                          gebouwen of infrastructurele werken of de functionaliteit daarvan en het voorkomen van nadelige
                                                          gevolgen voor natuur en milieu. De instemming die de minister verleent op basis van dit
                                                          toetsingskader, eventueel onder beperkingen of voorschriften, laat onverlet dat eventuele schade
                                                          die optreedt als gevolg van de gaswinning naar de maatstaven van het Burgerlijk Wetboek moet
                                                          worden vergoed.

 4b        14,   15,   19,   20,   35,   Zienswijze       In uw ontwerpbesluit geeft u aan met indieners van mening te zijn dat er behoefte is aan een
           40,   42,   43,   53,   55,                    adequate regeling voor de afdoening en vergoeding van schades en compensatie. Indieners zijn
           56,   57,   58,   59,   64,                    echter van mening dat u de verantwoordelijkheid hiervoor ten onrechte primair neerlegt bij de
           66,   76,   78,   84,   85,                    NAM en de decentrale overheden. Op het punt van transparantie en onafhankelijkheid van het
           86,   87,   88,   89,   90,                    schademeldings- en afhandelingsproces dienen primair afspraken gemaakt te worden tussen de
           91,   92                                       NAM en EZK.

                                         Antwoord         Om zorg te dragen voor een transparant proces van schademelding, adequaat onderzoek naar en
                                                          afhandeling van schadeverzoeken binnen een redelijke termijn heeft de minister dit als een
                                                          voorschrift, artikel 5, in het ontwerp-instemmingsbesluit opgenomen. De decentrale overheden
                                                          kunnen helpen in de informatievoorziening naar de omwonenden en de transparantie van het
                                                          proces, maar zijn inderdaad niet primair verantwoordelijk voor dit proces.

                                                          Op 21 september 2017 heeft de minister de Tcbb verzocht de mogelijkheden te verkennen voor
                                                          een uniforme en onafhankelijke wijze van beoordeling en afhandeling van mijnbouwschades in
                                                          Nederland. Ook is gevraagd de inhoud van het nieuwe schadeprotocol voor Groningen daarbij te
                                                          betrekken. Op 28 februari 2018 heeft de minister het desbetreffende Tcbb-advies ontvangen.
                                                          Mede naar aanleiding van het advies van de Tcbb heeft de minister bij brief van 9 oktober 2018,
                                                          gericht aan de Voorzitter van de Tweede Kamer (vergaderjaar 2018-2019, 32849 nr. 137), de
                                                          Kamer geïnformeerd over de nadere uitwerking van zijn voornemen om naar aanleiding van het




                                                                                         23
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>Nota van Antwoord wijziging winningsplan Westerveld | kenmerk 18252736




                                                        advies van de Tcbb te komen tot een uniforme landelijke en onafhankelijke beoordeling en
                                                        afhandeling van mogelijke mijnbouwschade.
                                                        In hoofdlijnen komt deze uitwerking op het volgende neer.
                                                        De minister is voornemens een onafhankelijke en deskundige commissie (Commissie
                                                        mijnbouwschade) in het leven te roepen waar gedupeerden met mogelijke mijnbouwschade die
                                                        niet het gevolg is van de gaswinning uit het Groningenveld of de gasopslag Norg, hun verzoek tot
                                                        vergoeding daarvan kunnen indienen. Die commissie zal moeten zorgen voor een onafhankelijke
                                                        beoordeling van meldingen van mijnbouwschades en van verzoeken om vergoeding daarvan.
                                                        Daarbij zal de minister een objectief en transparant schadeprotocol vaststellen dat de commissie
                                                        een leidraad geeft bij de procedure voor het vormen van een oordeel over de ingediende
                                                        schadeclaim, over de aanspraak op vergoeding van de schade en over de omvang van het bedrag
                                                        van de schadevergoeding dat door de mijnbouwonderneming zou moeten worden uitgekeerd. De
                                                        minister zal zich ervoor inzetten dat schadeclaims van relatief beperkte omvang ruimhartig zullen
                                                        worden beoordeeld en snel en efficiënt zullen worden afgehandeld.
                                                        De minister zal met de mijnbouwondernemingen afspraken maken dat zij aan het oordeel van de
                                                        Commissie mijnbouwschade committeren en dienovereenkomstig tot betaling zullen overgaan.
                                                        Dit nog vast te stellen schadeprotocol wordt ook van toepassing op de gaswinning Westerveld.

                                                        De minister wijst er verder op dat er op 7 september 2017 vanuit de koepelorganisatie van Nederlandse
                                                        gasproducenten (NOGEPA), waar ook de NAM bij is aangesloten, een ‘Gedragscode gaswinning kleine velden’
                                                        is uitgebracht waarin hoofdstuk 5 afspraken bevat over goede, open en transparante communicatie en contact
                                                        met de belanghebbenden en de omgeving.

                                                        In paragraaf 7.4.3 is een passage toegevoegd over het Tcbb-advies en het Landelijk Instituut
                                                        Mijnbouwschade.

4c        11,   14,   15,   19,   20,   Zienswijze      Indieners zijn van mening dat in de Mijnbouwwet primair de nadruk ligt op het voorkomen van
          35,   40,   42,   43,   53,                   schade door mijnbouwactiviteiten (preventief handelen), en niet op het geoorloofd zijn van
          55,   56,   57,   58,   59,                   mijnbouwactiviteiten, mits de nadelige gevolgen daarvan door de exploitant / operator worden
          66,   72,   76,   78,   84,                   weggenomen of verzacht (curatief handelen). Ten onrechte suggereert u dat bij een reeds
          85,   86,   87,   88,   90,                   werkend gasproductiesysteem de vereisten uit de Mijnbouwwet minder van belang zijn. De
          91,   92                                      Mijnbouwwet stelt dat het winningsplan een beschrijving dient te bevatten van de maatregelen
                                                        ter voorkoming van schade door bodembeweging (artikel 35, eerste lid, onderdeel f).
                                                        In het advies hebben indieners u geadviseerd om vanwege het ontbreken van een beschrijving
                                                        van preventieve maatregelen in het winningsplan de NAM te verplichten om preventieve
                                                        maatregelen voor schade op te nemen in het winningsplan (ex art. 35 lid 1 sub f en art. 24 lid 1




                                                                                       24
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>Nota van Antwoord wijziging winningsplan Westerveld |   kenmerk 18252736




                                                          sub r, s en q Mbb) alvorens hierover een besluit te nemen. Deze beschrijving moet er alsnog
                                                          komen en worden gezien als een aanvulling op het voorliggende winningsplan. Deze dient voor
                                                          advies voorgelegd te worden aan Sodm, Tcbb, decentrale overheden en de Mijnraad.

                                        Antwoord          Ter beoordeling of met een wijziging van het winningsplan kan worden ingestemd, wordt het
                                                          winningsplan getoetst aan artikel 36, eerste lid, van de Mijnbouwwet. De minister kan slechts
                                                          geheel of gedeeltelijk instemming weigeren of daaraan voorschriften of beperkingen verbinden:
                                                          a. indien het in het winningsplan aangeduide gebied door de minister niet
                                                          geschikt wordt geacht voor de in het winningsplan vermelde activiteit om
                                                          reden van het belang van de veiligheid voor omwonenden of het
                                                          voorkomen van schade aan gebouwen of infrastructurele werken of de
                                                          functionaliteit daarvan,
                                                          b. in het belang van het planmatig beheer van voorkomens van delfstoffen,
                                                          c. indien nadelige gevolgen voor het milieu ontstaan, of
                                                          d. indien nadelige gevolgen voor de natuur worden veroorzaakt.

                                                          In het winningsplan is in de paragrafen C4, C5 en D4, D5 ingegaan op maatregelen die de
                                                          gevolgen van schade door bodemdaling of bodemtrilling beperken of voorkomen. Een zekere
                                                          mate van bodemdaling en een bepaalde kans op een lichte geïnduceerde aardbeving is echter
                                                          inherent aan gaswinning. Naast het zo nodig beperken van snelheid of omvang van de
                                                          gasproductie, wordt ingezet op het beperken van de eventuele gevolgen van de gaswinning voor
                                                          de omgeving. De minister acht de in het winningsplan beschreven preventieve maatregelen als
                                                          passend bij de in het winningsplan opgenomen en geverifieerde risico op schade en neemt de
                                                          zienswijze niet over.
                                                          Uw opmerking dat voor een reeds in bedrijf zijnde gaswinningssysteem de Mijnbouwwet minder
                                                          van belang is, is niet correct. Ook een bestaand gaswinningssysteem moet voldoen aan de
                                                          Mijbouwwet. Met het in werking treden van de nieuwe Mijnbouwwet op 1 januari 2017 worden
                                                          wijzigingen van winningsplannen getoetst aan de nieuwe strengere Mijnbouwwet.

 4d        9, 14, 15, 16, 17,           Zienswijze        U draagt in artikel 5 van uw ontwerpbesluit de NAM op te zorgen voor een transparant proces van
           18, 19, 20, 21, 24,                            schademelding, adequaat onderzoek naar en afhandeling van schadeverzoeken binnen een
           26, 27, 28, 29, 30,                            redelijke termijn. Deze informatie moet de NAM binnen drie maanden na het onherroepelijk
           34, 35, 36, 38, 39,                            worden van dit besluit openbaar maken. Onduidelijk is echter welke informatie u bedoelt.
           40, 42, 43, 44, 45,
           46, 49, 50, 53, 55,
           56, 57, 58, 59, 60,




                                                                                        25
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>Nota van Antwoord wijziging winningsplan Westerveld | kenmerk 18252736




          63,   64,   65,   66,   67,
          68,   69,   71,   73,   74,
          75,   76,   77,   78,   84,
          85,   86,   87,   88,   90,
          91,   92
                                        Antwoord        Met artikel 5 van het instemmingsbesluit wordt bedoeld dat de NAM binnen 3 maanden na het
                                                        onherroepelijk worden van het besluit de procedures publiceert hoe de NAM omgaat met
                                                        schademeldingen en het adequaat onderzoek en afhandeling van de schadeverzoeken. Om tot
                                                        een transparant proces te komen is het nodig dat een ieder vooraf op de hoogte is van de door de
                                                        NAM gevolgde procedures en termijnen.

4e        9, 11, 14, 15, 16,            Zienswijze      Indieners vinden dat u als verantwoordelijk minister erop toe moet zien dat - evenals in het aard-
          17, 18, 19, 20, 21,                           bevingsgebied Groningen - een volledig onafhankelijk orgaan wordt ingesteld voor de afwikkeling
          24, 26, 27, 28, 29,                           van schade als gevolg van alle mijnbouwactiviteiten (en beheersmaatregelen voor het grond-
          30, 33, 34, 35, 36,                           waterpeil). Voor indieners is van groot belang dat de onafhankelijkheid en objectiviteit van de
          38, 39, 40, 41, 42,                           schadeafwikkeling in voldoende mate gegarandeerd zijn.
          43, 44, 45, 46, 49,                           Indieners vinden dat u uw instemmingsbesluit pas van kracht kan laten worden, nadat er een
          50, 53, 54, 55, 56,                           onafhankelijke schadeafhandeling operationeel is.
          57, 58, 59, 60, 61,
          63, 64, 65, 66, 67,
          68, 69, 71, 72, 73,
          74, 75, 76, 77, 78,
          84, 85, 86, 87, 88,
          90, 91, 92, 94
                                        Antwoord        De minister begrijpt de zorgen omtrent de gaswinning die u als indiener heeft en heeft
                                                        aangegeven tot een uniforme onafhankelijke schadeafhandeling (protocol) te willen komen, de
                                                        minister verwijst naar zijn antwoord bij 4b. Met betrekking tot schade door gaswinning
                                                        gerelateerde bodembeweging is de minister van mening dat voldoende is aangetoond dat de kans
                                                        op schade door bodemtrillingen of bodemdaling beperkt is. Omwonenden die door
                                                        bodembeweging als gevolg van de gaswinning van de NAM toch denken schade te hebben,
                                                        kunnen hun schadeclaim te zijner tijd bij de Commissie Mijnbouwschade indienen. Voor een
                                                        toelichting op de procedures omtrent schadeafhandeling wordt verwezen naar het antwoord op
                                                        zienswijze 4b waar een uitgebreide uitleg over de schadeafhandelingen en de ontwikkelingen
                                                        daaromtrent is gegeven.




                                                                                       26
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>Nota van Antwoord wijziging winningsplan Westerveld |   kenmerk 18252736




 4f        3, 9, 14, 16, 17,            Zienswijze        Omgekeerde bewijslast zoals die van toepassing is voor het Groningenveld (Wet bewijsvermoe-
           18, 21, 24, 26, 27,                            den gaswinning Groningen) moet ook voor het gebied Westerveld gelden.
           28, 29, 30, 34, 35,                            Wij wijzen u op de door de Tcbb benoemde mogelijkheid dat zich bevingen kunnen voordoen die
           36, 38, 39, 40, 41,                            de grens van een magnitude 3,9 op de schaal van Richter overschrijden. Doet zich een dergelijke
           44, 45, 46, 47, 49,                            beving voor onder Assen, dan zal er sprake zijn van een groot aantal schadegevallen. Wij verzoe-
           50, 54, 59, 60, 63,                            ken u dan ook om omgekeerde bewijslast toe te passen zodat er geen rechtsongelijkheid is.
           65, 66, 67, 68, 69,
           71, 73, 74, 75, 76,
           77, 78, 85
                                        Antwoord          Voor omwonenden van het Groningengasveld geldt de omgekeerde bewijslast. Voor zover het de
                                                          Groningse situatie betreft, zijn de omvang van het aantal schadegevallen en de gelijksoortigheid
                                                          ervan een argument om een bewijsvermoeden in te voeren (Kamerstuk II 2015/2016, 34348, nr
                                                          6).

                                                          De Tcbb geeft inderdaad in zijn advies een theoretische magnitude aan, maar de minister stelt
                                                          dat dit een verouderde beoordeling is voor het Groningenveld is. In de recentere winningsplannen
                                                          worden specifiek per gasveld de theoretische maximale magnitudes uitgerekend. Voor de
                                                          gasvelden binnen het Westerveld systeem liggen deze theoretische maxima (tabel 3.2 in het
                                                          winningpslan) allemaal onder de verouderde waarde zoals door de Tcbb genoemd.

 4g        9, 11, 14, 15, 16,           Zienswijze        Indieners vinden dat u zorg moet dragen dat indien de NAM vanwege onvoorziene
           17, 18, 19, 20, 21,                            omstandigheden in de toekomst niet meer of onvoldoende aan zijn financiële verplichtingen kan
           24, 26, 27, 28, 29,                            voldoen, de vergoeding van schades en compensatie te allen tijde is gegarandeerd door de Staat.
           30, 34, 35, 36, 38,                            Indieners vinden dat u in de huidige Mijnbouwwet de schadevergoeding vanuit het Waarborgfonds
           39, 40, 41, 42, 43,                            mijnbouwschade niet moet beperken tot natuurlijke personen maar moet verbreden naar alle
           44, 45, 46, 47, 49,                            rechtspersonen (dus ook voor ondernemers met bijv. een B.V. of N.V.).
           50, 53, 54, 55, 56,
           57, 58, 59, 60, 63,
           65, 66, 67, 68, 69,
           71, 73, 74, 75, 76,
           77, 78, 84, 85, 86,
           87, 88, 90, 91, 92,
           94
                                        Antwoord          De NAM heeft op basis van de Mijnbouwwet een zorgplicht ten aanzien van de uitvoering van
                                                          mijnbouwactiviteiten en dient maatregelen te nemen om mijnbouwschade en onveilige situaties
                                                          te voorkomen. Dit omvat tevens vergoeding van de kosten die noodzakelijk zijn vanwege de door




                                                                                        27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>Nota van Antwoord wijziging winningsplan Westerveld | kenmerk 18252736




                                                        de gaswinning veroorzaakte bodemtrillingen. Als er desondanks toch schade ontstaat door de
                                                        gaswinning, dan dient de NAM - op basis van de aansprakelijkheid zoals geregeld in artikel 6:177
                                                        van het Burgerlijk Wetboek - deze te vergoeden. De verplichting om op grond van artikel 6:177
                                                        van het Burgerlijk Wetboek schade te vergoeden is algemeen gesteld en beperkt zich niet tot
                                                        schadevergoeding aan natuurlijke personen. Zou de NAM hier niet (meer) toe in staat zijn, dan
                                                        vindt vergoeding plaats uit het Waarborgfonds mijnbouwschade. In de Mijnbouwwet is bepaald
                                                        dat alleen natuurlijke personen hiertoe een verzoek kunnen indienen.
                                                        Voor de instemming met het gewijzigd winningsplan Westerveld is de Mijnbouwwet zoals die
                                                        thans luidt het geldende kader.
4h        33                          Zienswijze        Verzoek is om, in lijn met artikel 5, in het besluit aan te geven op welke wijze voor de gaswinning
                                                        Westerveld wordt gewaarborgd dat problemen t.a.v. de bewijslast en de lange tijd die in
                                                        Groningen gemoeid gaat met het afwikkelen van schadeprocedures, worden voorkomen.

                                      Antwoord          Artikel 5 in het instemmingsbesluit dient er toe dat de NAM binnen 3 maanden na het
                                                        onherroepelijk worden van het besluit laat zien hoe ze tot een transparant proces komen van
                                                        schade onderzoek en afhandeling. De minister constateert dat het voorstel in de zienswijze reeds
                                                        als een voorschrift is opgenomen en neemt de zienswijze niet over.
                                                        De minister wijst erop dat er op 7 september 2017 vanuit de koepelorganisatie van Nederlandse
                                                        gasproducenten (NOGEPA), waar ook de NAM bij is aangesloten, een ‘Gedragscode gaswinning
                                                        kleine velden’ is uitgebracht waarin hoofdstuk 5 afspraken bevat over goede, open en
                                                        transparante communicatie en contact met de belanghebbenden en de omgeving.

4i        35                          Zienswijze        Het Asserveld veroorzaakt al schade aan gebouwen door bodemdaling. De trage schadeafhande-
                                                        ling door de NAM leiden tot een gevoel van machteloosheid. Daarom dient er een Nationaal
                                                        Coördinator Drenthe te komen.

                                      Antwoord          De Nationaal Coördinator Groningen (hierna: NCG) is een samenwerking van de twaalf Groninger
                                                        gemeenten in het aardbevingsgebied, de provincie Groningen en de Rijksoverheid. De NCG werkt
                                                        aan het versterken van woningen en gebouwen. Maar ook aan het vergroten van de leefbaarheid
                                                        en duurzaamheid en het versterken van de regionale economie. Dit alles om te bouwen aan een
                                                        kansrijk Groningen.
                                                        De problemen in Groningen door de gaswinning zijn omvangrijk, uniek en urgent. Om de
                                                        problemen aan te pakken, is publieke regie en een gezamenlijke aanpak binnen het
                                                        aardbevingsgebied nodig.
                                                        Zoals gesteld zijn de problemen in Groningen uniek en urgent. Daarin onderscheidt deze
                                                        problematiek zich deels van schadegevallen veroorzaakt door gaswinning uit kleine velden. Er zijn




                                                                                       28
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>Nota van Antwoord wijziging winningsplan Westerveld |   kenmerk 18252736




                                                          echter ook overeenkomsten. De minister is daarom momenteel in overleg met de sector om ook
                                                          voor de kleine velden zowel een gedragscode als een uniforme regeling vast te stellen die
                                                          specifiek gaat gelden voor schadeclaims die voortvloeien uit gasproductie uit de kleine gasvelden.
                                                          De minister heeft inmiddels bij brief van 9 oktober 2018, gericht aan de Voorzitter van de Tweede
                                                          Kamer (vergaderjaar 2018-2019, 32849 nr. 137) de Kamer geïnformeerd over de nadere
                                                          uitwerking van zijn voornemen om naar aanleiding van het advies van de Tcbb te komen tot een
                                                          uniforme landelijke en onafhankelijke beoordeling en afhandeling van mogelijke mijnbouwschade.
                                                          In hoofdlijnen komt deze uitwerking op het volgende neer.
                                                          De minister is voornemens een onafhankelijke en deskundige commissie (Commissie
                                                          mijnbouwschade) in het leven te roepen waar gedupeerden met mogelijke mijnbouwschade die
                                                          niet het gevolg is van de gaswinning uit het Groningenveld of de gasopslag Norg, hun verzoek tot
                                                          vergoeding daarvan kunnen indienen. Die commissie zal moeten zorgen voor een onafhankelijke
                                                          beoordeling van meldingen van mijnbouwschades en van verzoeken om vergoeding daarvan.
                                                          Daarbij zal de minister een objectief en transparant schadeprotocol vaststellen dat de commissie
                                                          een leidraad geeft bij de procedure voor het vormen van een oordeel over de ingediende
                                                          schadeclaim, over de aanspraak op vergoeding van de schade en over de omvang van het bedrag
                                                          van de schadevergoeding dat door de mijnbouwonderneming zou moeten worden uitgekeerd. De
                                                          minister zal zich ervoor inzetten dat schadeclaims van relatief beperkte omvang ruimhartig zullen
                                                          worden beoordeeld en snel en efficiënt zullen worden afgehandeld.
                                                          De minister zal met de mijnbouwondernemingen afspraken maken dat zij aan het oordeel van de
                                                          Commissie mijnbouwschade committeren en dienovereenkomstig tot betaling zullen overgaan.
                                                          Het instemmingsbesluit is naar aanleiding van deze ontwikkelingen hierop aangepast.

 4j        14,   15,   19,   20,   35,   Zienswijze       Indieners vinden dat u in uw instemmingsbesluit zekerheid en duidelijkheid moet geven over de
           40,   42,   43,   53,   55,                    vorm en omvang van de lusten c.q. compensatie voor de inwoners van de regio en dat dit
           56,   57,   58,   59,   66,                    integraal onderdeel moet zijn van uw afweging.
           76,   78,   84,   85,   86,
           87,   88,   90,   91,   92,
           94
                                         Antwoord         Op grond van artikel 36 van de Mijnbouwwet kan de minister instemming met een winningsplan
                                                          alleen geheel of gedeeltelijk weigeren of daaraan voorschriften of beperkingen verbinden in het
                                                          belang van veiligheid voor omwonenden en schade aan gebouwen en (openbare) infrastructuur,
                                                          in het belang van planmatig beheer en indien nadelige gevolgen voor natuur en milieu ontstaan.
                                                          De vorm en omvang van eventuele compensatie is geen afwegingsgrond voor het instemmen met
                                                          winningsplannen.




                                                                                         29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>Nota van Antwoord wijziging winningsplan Westerveld | kenmerk 18252736




                                                        In zijn brieven aan de Tweede Kamer (Kamerstukken II 2015/2016, 31 239, nrs. 211 en 254)
                                                        heeft de minister de toezegging gedaan om samen met de energiesector, overheden en
                                                        maatschappelijke organisaties de lusten en lasten voor mijnbouw, hernieuwbare energie en het
                                                        hoogspannings- en gastransportnet te verkennen. Overigens wijst de minister erop dat hoofdstuk
                                                        7 van de “Gedragscode gaswinning kleine velden” afspraken bevat over de maatregelen (lusten)
                                                        in de omgeving van een mijnbouwlocatie. Enerzijds kunnen waar mogelijk lokale of regionale
                                                        ondernemers betrokken worden in de uitvoering van een project en anderzijds stelt de
                                                        initiatiefnemer kennis en middelen beschikbaar om een positieve bijdrage aan de omgeving te
                                                        leveren. Per project wordt dit in samenspraak met de omgeving uitgewerkt in een Project-
                                                        afstemmingsprogramma.

4k        3, 9, 14, 16, 17,           Zienswijze        Als er gas gewonnen moet worden pleiten indieners voor het van tevoren vastleggen van situaties
          18, 21, 24, 26, 27,                           door nulmetingen en waardebepaling uit te voeren.
          28, 29, 30, 34, 36,
          38, 39, 40, 44, 45,
          46, 47, 49, 50, 59,
          60, 63, 65, 67, 68,
          69, 71, 73, 74, 75,
          77, 78
                                      Antwoord          De minister acht een adequate schadeafhandeling voor het draagvlak onder omwonenden van
                                                        groot belang. Het vaststellen van het oorzakelijk verband tussen ontstane schade en de
                                                        mijnbouwactiviteit is hierbij essentieel, maar vaak ook lastig aan te tonen.
                                                        Een bouwkundige vooropname, die vanaf 2016 in het merendeel van de instemmingsbesluiten
                                                        wordt voorgeschreven behoort daarbij nadrukkelijk tot de mogelijkheden, maar een bouwkundige
                                                        vooropname geeft niet het oorzakelijk verband aan tussen de schade en een door
                                                        mijnbouwactiviteit veroorzaakte bodembeweging.
                                                        De minister beraadt zich momenteel over een verbeterde aanpak waarbij het oorzakelijk verband
                                                        tussen een geconstateerde gebouwschade en een aardbeving ten gevolge van mijnbouwactiviteit
                                                        eenvoudiger zal zijn vast te stellen.
                                                        Uitgebreidere monitoring van bodemtrillingen verhoogt de kans op een nauwkeurige geografische
                                                        duiding van de bodemversnellingscontouren in het gebied . Een uitgebreide monitoring kan
                                                        worden uitgevoerd indien voldoende versnellingsmeters worden geplaatst.
                                                        Omdat hiermee het oorzakelijk verband tussen gebouwschade en een aardbeving eerder kan
                                                        worden vastgesteld acht de minister het plaatsen van voldoende versnellingsmeters van
                                                        essentieel belang.




                                                                                      30
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>Nota van Antwoord wijziging winningsplan Westerveld |   kenmerk 18252736




                                                          In de omgeving van de velden Eleveld en Vries-Zuid zijn in het verleden meerdere bevingen
                                                          geweest. Om die reden schrijft de minister in dit instemmingsbesluit een opname van de
                                                          bouwkundige staat voor van een, na overleg met de gemeente(n), vast te stellen representatieve
                                                          selectie van voor bodembeweging gevoelige bouwwerken binnen het gebied waar
                                                          bodembeweging als gevolg van gaswinning uit de gasvelden Eleveld en Vries-Zuid zich kan
                                                          voordoen, uit te voeren door een deskundige partij.

                                                          De waarde van een huis is een momentopname. De waarde is ondermeer afhankelijk van
                                                          conjunturele ontwikkelingen als van het onderhouden van het bouwwerk. Zo kan de waarde van
                                                          een bouwwerk stijgen in een periode van conjuncturele hoogtij en indien de schade aan het einde
                                                          van zo’n periode optreedt, zal de waarde van het bouwwerk hoger zijn dan tijdens de
                                                          bouwkundige opname. De minister zal daarom niet een vooraf uit te voeren waardebepaling van
                                                          gebouwen voorschrijven aan de NAM voor de gaswinning Westerveld. Wel valt eventuele
                                                          waardedaling van een huis of bedrijfspand door gaswinning onder schade door mijnbouw. Als een
                                                          oorzakelijk verband tussen de schade en de gaswinning van de NAM wordt vastgesteld, dan moet
                                                          de NAM deze schade vergoeden (artikel 6:177 van het Burgerlijk Wetboek).

 4l        29, 48, 54, 70               Zienswijze        Indieners zijn van mening dat ook voor de waardedaling van een huis in een wingebied waarbij
                                                          bodemdaling wordt verwacht en met een kleine kans op bevingen, een compensatie moet komen.
                                                          Indieners stellen dan ook voor om de gevraagde individuele nulmeting vergezeld te doen gaan
                                                          van een onafhankelijke, marktconforme waardevaststelling van de woning (door een
                                                          gecertificeerde onroerende zaak taxateur) van voor de winningsplannen en daarop een jaarlijkse
                                                          indexatie welke de landelijke trend volgt toe te passen. Bij een verkoop onder de marktwaarde
                                                          zal er dan een financiële compensatie moeten plaatsvinden.

                                        Antwoord          Allereerst wordt verwezen naar het antwoord bij zienswijze 4k. De minister voegt daaraan toe dat
                                                          bij het vaststellen van de marktwaarde tijdens de bouwkundige opname, waarbij vervolgens een
                                                          jaarlijkse indexering zou gaan plaatsvinden geen soelaas kan bieden. Immers de waarde van een
                                                          bouwwerk wordt niet alleen bepaald door conjuncturele ontwikkelingen maar maar ook door
                                                          andere omstandigheden, waaronder de staat van onderhoud en planologische ontwikkelingen.
                                                          De minister zal daarom niet een vooraf uit te voeren waardebepaling van bouwwerken
                                                          voorschrijven aan de NAM voor de gaswinning Westerveld. Wel valt eventuele waardedaling van
                                                          een huis of bedrijfspand tengevolge van schade door gaswinning onder schade door mijnbouw.
                                                          Als een oorzakelijk verband tussen de schade en de gaswinning van de NAM wordt vastgesteld,
                                                          dan moet de NAM deze schade vergoeden (artikel 6:177 van het Burgerlijk Wetboek).




                                                                                        31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>Nota van Antwoord wijziging winningsplan Westerveld | kenmerk 18252736




4m        33                          Zienswijze        Indiener is van mening dat zijn woning nu al in waarde is gedaald, ook al is er nog geen directe
                                                        schade opgetreden ten gevolge van de gaswinning. De gevolgen die zich in Groningen hebben
                                                        voorgedaan door de gaswinning zorgen voor een negatief effect op de woningmarkt. Hij meent
                                                        dat er in het besluit een nadere regeling moet worden getroffen ter compensatie voor omwonen-
                                                        den van de velden waar gas wordt gewonnen. Hij verwijst hierbij naar de uitspraak van de recht-
                                                        bank Noord-Nederland van 2 september 2015 - ECLl:NL:RBNNE:2015:4185 - waarin de huiseige-
                                                        naren in het aardbevingsgebied van Groningen aanspraak konden maken op een compensatie
                                                        voor waardevermindering.

                                      Antwoord          Zoals ook uit het antwoord op de zienswijzen 4a kan worden opgemaakt, moet schade als gevolg
                                                        van gaswinning worden getoetst aan artikel 6:177 van het Burgerlijk Wetboek (hierna: BW). De
                                                        vermindering van de waarde van een woning tengevolge van gaswinning, ook als er geen directe
                                                        fysieke schade aan de woning is ontstaan, valt inderdaad onder schade als bedoeld in artikel
                                                        6:177 BW. De verwijzing van de indiener naar de uitspraak van rechtbank Noord-Nederland is
                                                        correct. Ook kan gewezen worden op de uitspraak van dezelfde rechtbank van 8 november 2017
                                                        met kenmerk: ECLI:NL:RBNNE:2017:4246. Beide zaken gaan over schade in het Groninger
                                                        gasveld. De rechtbank merkt daarbij uitdrukkelijk op dat waardevermindering meerdere oorzaken
                                                        kunnen hebben dan alleen die door gaswinning. Ook is het aan degene die stelt schade te lijden
                                                        te bewijzen of de waardedaling (geheel) kan worden toegeschreven aan (het risico op)
                                                        aardbevingen.
                                                        Bovengenoemde uitspraak van 2 september 2015 van de rechtbank Noord Nederland is inmiddels
                                                        bevestigd door het arrest van het Gerechtshof Arnhem Leeuwarden van 23 januair 2018 met
                                                        kenmerk ECLI:NL:GHARL:2018:618.
4n        3, 7, 12, 19, 26,           Zienswijze        Indieners stellen dat de gaswinning – m.n. vanwege onzekerheid over het optreden van een
          27, 29, 71, 77, 79                            eventuele aardbeving - tot allerlei soorten schades, zoals fysieke schade, imago schade,
                                                        psychische schade, milieuschade, sociale onrust en onveiligheid leidt. Dit geheel leidt tot een
                                                        verslechterd woonklimaat en waardedaling van woningen. De provincie Drenthe wordt geraakt in
                                                        het belang van toerisme; toeristen zullen wegblijven als de provincie bekend wordt als
                                                        aardbevingsgebied.

                                      Antwoord          De minister begrijpt de zorgen omtrent de gaswinning die u als indiener heeft. De minister
                                                        verwijst allereerst naar zijn antwoord bij zienswijze 4b.
                                                        Met betrekking tot schade door gaswinning gerelateerde bodembeweging is de minister van
                                                        mening dat voldoende is aangetoond dat de kans op schade door bodemtrillingen of bodemdaling
                                                        beperkt is. Omwonenden die door bodembeweging als gevolg van de gaswinning van de NAM
                                                        toch denken schade te hebben, kunnen hun schadeclaim indienen bij de NAM. Voor een




                                                                                      32
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>Nota van Antwoord wijziging winningsplan Westerveld |   kenmerk 18252736




                                                          toelichting op de procedures omtrent schadeafhandeling wordt verwezen naar het antwoord op
                                                          zienswijze 4b waar een uitgebreide uitleg over de schadeafhandelingen en de ontwikkelingen
                                                          daaromtrent is gegeven. Om te voorkomen dat gaswinning tot aantasting van het woongenot
                                                          leidt, hebben de mijnbouwbedrijven op 7 september 2017 vanuit de koepelorganisatie van
                                                          Nederlandse gasproducenten (NOGEPA), waar ook de NAM bij is aangesloten, een ‘Gedragscode
                                                          gaswinning kleine velden’ uitgebracht waarin hoofdstukken 6 en 7 afspraken bevatten over
                                                          omgevingseffecten en de kwaliteit van de leefomgeving.

 4o        17, 27, 29, 30, 35,          Zienswijze        Zou gaswinning uit overwegingen van algemeen belang als onvermijdelijk dienen te worden be-
           72, 73, 82                                     schouwd, dan stelt indiener dat op de minister de verplichting rust om aantasting van dat
                                                          woongenot te voorkomen. Indien zich desondanks verstoring voordoet, dient u dat onverwijld en
                                                          adequaat te (doen) herstellen. De druk hiervoor dient te liggen bij de direct aanwijsbare
                                                          veroorzaker.

                                        Antwoord          De minister begrijpt de zorgen omtrent de gaswinning die u als indiener heeft. Voor de
                                                          energietransitie van fossiele brandstoffen naar duurzaam is aardgas – voor het verwarmen van
                                                          een groot deel van de huizen en het realiseren van een betrouwbare elektriciteitsvoorziening – de
                                                          komende decennia nog steeds nodig. Met betrekking tot schade door gaswinning gerelateerde
                                                          bodembeweging is de minister van mening dat voldoende is aangetoond dat de kans op schade
                                                          door bodemtrillingen of bodemdaling beperkt is. Omwonenden die door bodembeweging als
                                                          gevolg van de gaswinning van de NAM toch denken schade te hebben, kunnen hun schadeclaim
                                                          indienen bij de NAM. Voor een toelichting op de procedures omtrent schadeafhandeling wordt
                                                          verwezen naar het antwoord op zienswijze 4b waar een uitgebreide uitleg over de
                                                          schadeafhandelingen en de ontwikkelingen daaromtrent is gegeven.
                                                          De minister begrijpt ook de impact die gaswinning op het woongenot kan hebben. Dat is echter
                                                          niet specifiek bij gaswinning. Ook bij andere (landurige) activiteiten zoals grootschalige
                                                          ontgrondingen, aanleg nieuwe woonwijken en andere planologische voorzieningen, overvliegende
                                                          vliegtuigen ed. kunnen inbreuk op het woongenot veroorzaken. Dat is inherent aan een
                                                          dynamische samenleving en in de jurisprudentie wordt dit begrepen tot het ‘normaal
                                                          maatschappelijk risico’. Indien er sprake is van overschrijding van het het ‘normaal
                                                          maatschappelijk risico’ kan er sprake zijn van vergoeding van (een gedeelte) van de schade.
                                                          Om enigzins tegemoet te komen aan de gevoelde aantasting van het woongenot, hebben de
                                                          mijnbouwbedrijven op 7 september 2017 vanuit de koepelorganisatie van Nederlandse
                                                          gasproducenten (NOGEPA), waar ook de NAM bij is aangesloten, een ‘Gedragscode gaswinning
                                                          kleine velden’ uitgebracht waarin hoofdstukken 6 en 7 afspraken bevatten over
                                                          omgevingseffecten en de kwaliteit van de leefomgeving.




                                                                                        33
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>Nota van Antwoord wijziging winningsplan Westerveld | kenmerk 18252736




                                                        Gelet op het vorenstaande ziet de minister geen aanleiding om het instemmingsbesluit aan te
                                                        passen.

4p        5                           Zienswijze        Indiener stelt dat de NAM zonder omhaal de schade – materieel en immaterieel – als gevolg van
                                                        bodemdaling, voor 100% moet vergoeden, ook zonder opname (nulmeting) van de bouwkundige
                                                        staat.

                                      Antwoord          De minister begrijpt de zorgen omtrent de gaswinning die u als indiener heeft. Met betrekking tot
                                                        schade door gaswinning gerelateerde bodembeweging is de minister van mening dat voldoende is
                                                        aangetoond dat de kans op schade door bodemtrillingen of bodemdaling beperkt is. Omwonenden
                                                        die door bodembeweging als gevolg van de gaswinning van de NAM toch denken schade te
                                                        hebben, kunnen hun schadeclaim indienen bij de NAM. Voor een toelichting op de procedures
                                                        omtrent schadeafhandeling wordt verwezen naar het antwoord op zienswijze 4b waar een
                                                        uitgebreide uitleg over de schadeafhandelingen en de ontwikkelingen daaromtrent is gegeven.
4q        77                          Zienswijze        Bij wie kun je het melden als er door bevingen scheuren in de muren ontstaan? Immers woont
                                                        indiener niet in het schadegebied van de gaswinning Groningen en hebben daardoor geen recht
                                                        op enige schadevergoeding.

                                      Antwoord          De minister verwijst allereerst naar zijn antwoord op zienswijze 4a. Schade die tengevolge van
                                                        gaswinning is ontstaan wordt beoordeeld op grond van artikel 6:177 van het Burgerlijk Wetboek.
                                                        In dit artikel wordt de exploitant van de gaswinning aansprakelijk gesteld voor de door de
                                                        gaswinning ontstane schade. Dit artikel kent geen beperking tot de gaswinning in Groningen. Dit
                                                        artikel kent evenmin een beperking tot schade aan gebouwen die binnen de begrenzing van een
                                                        gasvoorkomen liggen. Alle schadegevallen die zijn veroorzaakt tengevolge van de gaswinning
                                                        worden op grond van dit artikel inhoudelijk beoordeeld.

4r        23                          Zienswijze        Mocht er – alhoewel indiener tegen vergunningverlening aan NAM is om in de kleine velden rond
                                                        Vries te gaan boren - toch hiertoe overgegaan worden, dan eisen indieners dat er alvorens er
                                                        geboord gaat worden een opname (nulmeting) van de bouwkundige staat wordt uitgevoerd naar
                                                        de stand waarin de vijf Rijksmonumenten van Landgoed Bosch en Vaart zich thans bevinden en
                                                        dat eventuele schade aan onze bezittingen afgehandeld zal worden door een volledig
                                                        onafhankelijk orgaan en zonder allerlei vormen van vertraging.

                                      Antwoord          De minister acht een adequate schadeafhandeling voor het draagvlak onder omwonenden van
                                                        groot belang. Het vaststellen van het oorzakelijk verband tussen ontstane schade en de
                                                        mijnbouwactiviteit is hierbij essentieel, maar vaak ook lastig aan te tonen.




                                                                                      34
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>Nota van Antwoord wijziging winningsplan Westerveld |   kenmerk 18252736




                                                          Een bouwkundige vooropname, die vanaf 2016 in het merendeel van de instemmingsbesluiten
                                                          wordt voorgeschreven behoort daarbij nadrukkelijk tot de mogelijkheden, maar een bouwkundige
                                                          vooropname geeft niet het oorzakelijk verband aan tussen de schade en een door
                                                          mijnbouwactiviteit veroorzaakte bodembeweging.
                                                          De minister beraadt zich momenteel over een verbeterde aanpak waarbij het oorzakelijk verband
                                                          tussen een geconstateerde gebouwschade en een aardbeving ten gevolge van mijnbouwactiviteit
                                                          eenvoudiger zal zijn vast te stellen.
                                                          Uitgebreidere monitoring van bodemtrillingen verhoogt de kans op een nauwkeurige geografische
                                                          duiding van de bodemversnellingscontouren in het gebied . Een uitgebreide monitoring kan
                                                          worden uitgevoerd indien voldoende versnellingsmeters worden geplaatst.
                                                          Omdat hiermee het oorzakelijk verband tussen gebouwschade en een aardbeving eerder kan
                                                          worden vastgesteld acht de minister het plaatsen van voldoende versnellingsmeters van
                                                          essentieel belang.
                                                          In de omgeving van de velden Eleveld en Vries-Zuid zijn in het verleden meerdere bevingen
                                                          geweest.Om die reden schrijft de minister in dit instemmingsbesluit een opname van de
                                                          bouwkundige staat voor van een, na overleg met de gemeente(n), vast te stellen representatieve
                                                          selectie van voor bodembeweging gevoelige bouwwerken binnen het gebied waar
                                                          bodembeweging als gevolg van gaswinning uit de gasvelden Eleveld en Vries-Zuid zich kan
                                                          voordoen, uit te voeren door een deskundige partij.
                                                          Het Landgoed Bosch en Vaart bevindt zich in de nabijheid van het gasveld Vries-Zuid en zou in
                                                          aanmerking kunnen komen voor een nulmeting van de bouwkundige staat.
                                                          De minister kan u op dit moment geen toezegging doen dat of specifiek dit landgoed een opname
                                                          benodigd is, maar heeft het artikel 6 en de toelichting zodanig aangepast, zoals uitgelegd in
                                                          zienswijzen 3j en 3p, dat de gemeente betrokken wordt in het aanleveren van de juiste
                                                          informatie voor het maken van een representatieve selectie.

                                                          Wat betreft uw tweede punt constateert de minister dat reeds in artikel 5 in het ontwerp-
                                                          instemmingsbesluit is opgenomen dat moet worden zorg gedragen voor een transparant proces.
                                                          Mede naar aanleiding van het advies dat de Tcbb op zijn verzoek op 28 februari 2018 heeft
                                                          uitgebracht, heeft de minister, bij brief van 9 oktober 2018, gericht aan de Voorzitter van de
                                                          Tweede Kamer (vergaderjaar 2018-2019, 32849 nr. 137), de Kamer geïnformeerd over de
                                                          nadere uitwerking van zijn voornemen om te komen tot een uniforme landelijke en
                                                          onafhankelijke beoordeling en afhandeling van mogelijke mijnbouwschade.
                                                          In hoofdlijnen komt deze uitwerking op het volgende neer.
                                                          De minister is voornemens een onafhankelijke en deskundige commissie (Commissie
                                                          mijnbouwschade) in het leven te roepen waar gedupeerden met mogelijke mijnbouwschade die




                                                                                        35
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>Nota van Antwoord wijziging winningsplan Westerveld | kenmerk 18252736




                                                        niet het gevolg is van de gaswinning uit het Groningenveld of de gasopslag Norg, hun verzoek tot
                                                        vergoeding daarvan kunnen indienen. Die commissie zal moeten zorgen voor een onafhankelijke
                                                        beoordeling van meldingen van mijnbouwschades en van verzoeken om vergoeding daarvan.
                                                        Daarbij zal de minister een objectief en transparant schadeprotocol vaststellen dat de commissie
                                                        een leidraad geeft bij de procedure voor het vormen van een oordeel over de ingediende
                                                        schadeclaim, over de aanspraak op vergoeding van de schade en over de omvang van het bedrag
                                                        van de schadevergoeding dat door de mijnbouwonderneming zou moeten worden uitgekeerd. De
                                                        minister zal zich ervoor inzetten dat schadeclaims van relatief beperkte omvang ruimhartig zullen
                                                        worden beoordeeld en snel en efficiënt zullen worden afgehandeld.
                                                        De minister zal met de mijnbouwondernemingen afspraken maken dat zij aan het oordeel van de
                                                        Commissie mijnbouwschade committeren en dienovereenkomstig tot betaling zullen overgaan.
                                                        Dit nog vast te stellen schadeprotocol wordt ook van toepassing op de gaswinning Westerveld.
                                                        Aangezien het winningsplan Westerveld onder de kleine gasvelden valt en de schadeproblematiek
                                                        van een andere orde grootte is vergeleken met Groningen, is de NAM verantwoordelijk voor het
                                                        afhandelen van eventuele schade. Medewerkers van het Landelijk Loket Mijnbouwschade kunnen
                                                        u ondersteunen door samen met u de juiste route te vinden om duidelijkheid te krijgen over de
                                                        oorzaak van de schade en zo mogelijk een schadevergoeding. Medewerkers van het Landelijk
                                                        Loket Mijnbouwschade volgen de voortgang van uw schadeclaim.
                                                        De Tcbb verkent momenteel op verzoek van de minister de optie om voor heel Nederland (met
                                                        uitzondering van Groningen) te komen tot een generieke, landelijke aanpak voor een
                                                        onafhankelijke afhandeling van mijnbouwschade, tegen de achtergrond van het schadeprotocol
                                                        Groningen. Een dergelijk schadeprotocol is te zijner tijd ook van toepassing op het winningsplan
                                                        Westerveld.

4s        62                          Zienswijze        Indiener stelt dat de kans bestaat dat de door u beschreven bodemdaling plantschade kan
                                                        aanrichten in het productiebos van indiener, netto resulterend in verminderde houtproductie en
                                                        verminderde inkomsten.

                                      Antwoord          De nog te verwachten bodemdaling als gevolg van de gaswinning Westerveld is minder dan 2-3
                                                        cm en het waterschap Drents Overijsselse Delta geeft in haar advies aan dat omgevingseffecten
                                                        gering zijn. Op basis van het advies van het waterschap Drents Overijsselse Delta is artikel 2 in
                                                        het instemmingsbesluit opgenomen, dat de NAM en het waterschap in overleg treden om vast te
                                                        kunnen stellen welke waterhuishoudkundige maatregelen bij welke hoeveelheid bodemdaling
                                                        noodzakelijk zijn om nadelige gevolgen ten gevolge van de gaswinning te voorkomen of te
                                                        beperken. Het waterschap kan zo mogelijk door het nemen van een peilbesluit met bijbehorend
                                                        peilbeheer wijzigingen in het grondwaterpeil, ook ten behoeve van landbouw, ongedaan maken.




                                                                                       36
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>Nota van Antwoord wijziging winningsplan Westerveld |   kenmerk 18252736




                                                          Wanneer er in uw geval toch plantschade optreedt, is, op grond van artikel 6:177 van het
                                                          Burgerlijk Wetboek, het mijnbouwbedrijf aansprakelijk voor schade die ontstaat door de aanleg of
                                                          het in werking hebben van een mijnbouwwerk of de gaswinning.
                                                          Voor een toelichting op de procedures omtrent schadeafhandeling wordt verwezen naar het
                                                          antwoord op zienswijze 4b waar een uitgebreide uitleg over de schadeafhandelingen en de
                                                          ontwikkelingen daaromtrent is gegeven.

 4t        6                            Zienswijze        Indiener vindt dat de grafieken over de velden en de daarop aanwezige bebouwing van Vries-Zuid
                                                          niet voldoende concreet per object (5 scholen, 2 kerken, milieupark, gemeentelijke dienst, 2
                                                          voetbalvelden, roeivereniging, woningen, industriegebied) de mogelijke effecten van de
                                                          gaswinning zoals bodemdaling aangeven. Ik ben tegen het in productie nemen van nieuwe velden
                                                          in Vries-Zuid.

                                        Antwoord          De nog te verwachten bodemdaling als gevolg van de gaswinning Westerveld is minder dan 2-3
                                                          cm. Een bodemdalingskom aan het aardoppervlak ten gevolge van de gaswinning heeft in het
                                                          algemeen een diameter van enkele kilometers, waardoor de helling van de bodemdalingskom
                                                          zeer klein is. De minister constateert, op basis van het advies van de Tcbb, dat er geen directe
                                                          schade aan infrastructuur, bebouwing of natuur en milieu wordt verwacht, omdat de bodemdaling
                                                          geleidelijk en gelijkmatig verloopt.
                                                          Figuur 3.4 in Bijlage 3 van het winningsplan Westerveld laat de ligging van de objecten zien,
                                                          welke worden meegenomen in de beoordeling van de seismische risicoanalyse. Een meer
                                                          concrete aanpak, zoals indiener wenst, is op deze schaal niet mogelijk, omdat daarvoor niet
                                                          alleen de eventuele bodembeweging (bodemdaling en bodemtrilling) op van invloed is, maar
                                                          vooral de staat van de bebouwing zelf.
                                                          Het is de minister niet gebleken dat de voorgestelde concretisering bijdraagt aan de wijze van
                                                          beoordeling van het seismisch risico.
                                                          Uw opmerking dat u tegen het in productie nemen van nieuwe velden in Vries-Zuid bent, heeft de
                                                          minister ter kennisgeving aangenomen en daarbij plaatst de minister een kanttekening dat het
                                                          Vries-Zuid zelf een reeds bestaand gasveld betreft.

 4u        48                           Zienswijze        Omdat er gezegd wordt dat de kans op beving met schade heel klein is wil indiener toezeggingen
                                                          horen van de minister over de snelheid van schadeafhandeling, bijv. in de trant van:
                                                          a. Binnen 2 weken na een beving informeren van alle betrokken inwoners door het ministerie met
                                                             een toelichting over de procedure van melden en afhandelen van schade,
                                                          b. Na 2 maanden is er een beslissing genomen over de schadeafhandeling; de schade wordt
                                                             betaald door het ministerie (het ministerie zorgt voor het terughalen van het geld bij de NAM)




                                                                                        37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>Nota van Antwoord wijziging winningsplan Westerveld | kenmerk 18252736




                                                        en
                                                        c. Binnen 6 maanden is alle schade hersteld.

                                      Antwoord          De minister stelt vast dat de schadeafhandeling vooralsnog de verantwoordelijkheid van de NAM
                                                        is, maar begrijpt uw zorgen over de schadeafhandeling en de termijn waarin dit gebeurt.
                                                        Mede naar aanleiding van het advies dat de Tcbb op zijn verzoek op 28 februari 2018 heeft
                                                        uitgebracht, heeft de minister bij brief van 9 oktober 2018, gericht aan de Voorzitter van de
                                                        Tweede Kamer (vergaderjaar 2018-2019, 32849 nr. 137), de Kamer geïnformeerd over de
                                                        nadere uitwerking van zijn voornemen om te komen tot een uniforme landelijke en
                                                        onafhankelijke beoordeling en afhandeling van mogelijke mijnbouwschade.
                                                        In hoofdlijnen komt deze uitwerking op het volgende neer.
                                                        De minister is voornemens een onafhankelijke en deskundige commissie (Commissie
                                                        mijnbouwschade) in het leven te roepen waar gedupeerden met mogelijke mijnbouwschade die
                                                        niet het gevolg is van de gaswinning uit het Groningenveld of de gasopslag Norg, hun verzoek tot
                                                        vergoeding daarvan kunnen indienen. Die commissie zal moeten zorgen voor een onafhankelijke
                                                        beoordeling van meldingen van mijnbouwschades en van verzoeken om vergoeding daarvan.
                                                        Daarbij zal de minister een objectief en transparant schadeprotocol vaststellen dat de commissie
                                                        een leidraad geeft bij de procedure voor het vormen van een oordeel over de ingediende
                                                        schadeclaim, over de aanspraak op vergoeding van de schade en over de omvang van het bedrag
                                                        van de schadevergoeding dat door de mijnbouwonderneming zou moeten worden uitgekeerd. De
                                                        minister zal zich ervoor inzetten dat schadeclaims van relatief beperkte omvang ruimhartig zullen
                                                        worden beoordeeld en snel en efficiënt zullen worden afgehandeld.
                                                        De minister zal met de mijnbouwondernemingen afspraken maken dat zij aan het oordeel van de
                                                        Commissie mijnbouwschade committeren en dienovereenkomstig tot betaling zullen overgaan.
                                                        Dit nog vast te stellen schadeprotocol wordt ook van toepassing op de gaswinning Westerveld.

4v        70                          Zienswijze        Om de waterhuishouding op het terrein goed te regelen is door de ontwikkelaar geïnvesteerd in
                                                        een goede waterafvoer d.m.v. een meter brede betonnen afvoergoot. Indieners kunnen niet
                                                        overzien wat een eventuele bodemdaling voor gevolgen heeft op de waterhuishouding van het
                                                        terrein. In het ontwerpbesluit staat dat alleen de schade aan gebouwen of infrastructurele werken
                                                        of de functionaliteit daarvan als schade wordt aangemerkt. Indieners houden de NAM ook
                                                        verantwoordelijk voor eventuele waterschade aan tuinen en bouwwerken in tuinen.

                                      Antwoord          Het waterschap Drents Overijsselse Delta geeft aan in zijn advies dat zij ten aanzien van de te
                                                        verwachten bodemdaling van minder dan 2 cm geringe omgevingseffecten verwachten. Op basis
                                                        van het advies van het waterschap Drents Overijsselse Delta is artikel 2 in het




                                                                                      38
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>Nota van Antwoord wijziging winningsplan Westerveld |   kenmerk 18252736




                                                          instemmingsbesluit opgenomen, dat stelt dat de NAM en het waterschap dienen vast te stellen
                                                          welke waterhuishoudkundige maatregelen bij welke hoeveelheid bodemdaling noodzakelijk zijn
                                                          om nadelige gevolgen ten gevolge van de gaswinning te voorkomen of te beperken.
                                                          Wanneer er in uw geval toch schade optreedt, is, op grond van artikel 6:177 van het Burgerlijk
                                                          Wetboek, het mijnbouwbedrijf aansprakelijk voor schade die ontstaat door de aanleg of het in
                                                          werking hebben van een mijnbouwwerk of de gaswinning. Voor een nadere toelichting op de
                                                          procedures omtrent schadeafhandeling wordt verwezen naar het antwoord op zienswijze 4b waar
                                                          een uitgebreide uitleg over de schadeafhandelingen en de ontwikkelingen daaromtrent is
                                                          gegeven.
 4w        70                           Zienswijze        Indieners zitten in een nieuwbouwproject waarvan de eerste woningen zijn opgeleverd in juni
                                                          2014 en de laatste in mei 2017. Bij nieuwbouwwoningen wil het wel eens voorkomen dat er
                                                          achteraf "zetting" in de woningen voorkomt. Mochten er in de loop van de jaren scheuren gaan
                                                          ontstaan in de woningen, dan zou er een discussie kunnen ontstaan over de oorzaak van deze
                                                          scheuren. Op dit moment is echter in geen enkele woning scheurvorming gesignaleerd. Indieners
                                                          gaan er daarom vanuit dat scheurvorming in de toekomst niet is veroorzaakt door "zetting" van
                                                          de grond.

                                        Antwoord          De minister merkt op dat met het seismisch monitoringssysteem dat is en nog zal worden
                                                          aangebracht, bodembevingen worden geregistreerd in de bodemlagen waar de beving heeft
                                                          plaatsgevonden. Uitgebreidere monitoring van bodemtrillingen verhoogt de kans op een
                                                          nauwkeurige geografische duiding van de bodemversnellingscontouren in het gebied . Een
                                                          uitgebreide monitoring kan worden uitgevoerd indien voldoende versnellingsmeters worden
                                                          geplaatst.
                                                          Omdat hiermee het oorzakelijk verband tussen gebouwschade en een aardbeving eerder kan
                                                          worden vastgesteld acht de minister het plaatsen van voldoende versnellingsmeters van
                                                          essentieel belang.

                                                          In de omgeving van de velden Eleveld en Vries-Zuid zijn in het verleden meerdere bevingen
                                                          geweest. Om die reden schrijft de minister in dit instemmingsbesluit een opname van de
                                                          bouwkundige staat voor van een, na overleg met de gemeente(n), vast te stellen representatieve
                                                          selectie van voor bodembeweging (bodemdaling èn bodemtrilling) gevoelige bouwwerken binnen
                                                          het gebied waar bodembeweging als gevolg van gaswinning uit de gasvelden Eleveld en Vries-
                                                          Zuid zich kan voordoen, uit te voeren door een deskundige partij.




                                                                                        39
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>Nota van Antwoord wijziging winningsplan Westerveld | kenmerk 18252736




                                        Conclusie       De passage over mogelijk te nemen waterhuishoudkundige maatregelen ten gevolge van het
                                                        bodemdaling door het leegproduceren van Norg zal verwijderd worden uit het
                                                        instemmingsbesluit.
                                                        Artikel 6 en de bijbehorende toelichting met betrekking tot de opname van de bouwkundige staat
                                                        worden verduidelijkt en vervangen.
                                                        In paragraaf 7.4.3 is een passage toegevoegd over de procedures van schadeafhandelingen en de
                                                        ontwikkelingen daaromtrent.




5                                                       Natuur en milieu
5a        13,   14,   15,   19,   20,   Zienswijze      Indieners stellen vast dat de gevolgen van de gasvelden in dit winningsplan Westerveld voor de
          35,   40,   42,   43,   53,                   beschermde status van het Natura-2000-gebied Drentsche Aa in strijd met art. 24 lid 1 sub q, r
          55,   56,   57,   58,   59,                   en s Mbb, nog niet zijn onderzocht. Een beoordeling van effecten op het Natura 2000-gebied is
          66,   76,   78,   84,   85,                   derhalve onvoldoende in uw ontwerp-instemmingsbesluit meegewogen. Onlangs is er een beheer-
          86,   87,   88,   89,   90,                   plan voor het Natura-2000 Drentsche Aa door uw ministerie opgesteld. Ook daaraan zal u het
          91,   92                                      winningsplan moeten toetsen.

                                        Antwoord        De passages van het Mijnbouwbesluit, waar indieners naar verwijzen, betreffen de te verwachten
                                                        omvang en aard van de bodembeweging en gerelateerde schade ten gevolge van de gaswinning
                                                        en de maatregelen om deze te voorkomen en of te beperken met betrekking tot het Natura 2000-
                                                        gebied de Drentsche Aa. Deze punten worden in het winningsplan Westerveld in subparagrafen
                                                        C3, C4, C5, D3, D4 en D5 door de NAM beschreven, maar niet specifiek voor het Natura 2000-
                                                        gebied Drentsche Aa. De NAM heeft om nadrukkelijk meer aandacht aan de gevolgen van
                                                        gaswinning op natuur en milieu te besteden de minister een nadere toelichting gegeven op 25
                                                        september 2017. Om de gevolgen voor natuur en milieu duidelijker naar voren te brengen is er in
                                                        het definitieve instemmingsbesluit een separate paragraaf opgenomen waarin de toetsing van de
                                                        gevolgen van gaswinning voor natuur en milieu worden beschreven. Voor het instemmen met het
                                                        winningsplan is het niet vereist om het beheerplan Drentsche Aa (gedateerd november 2016) in
                                                        detail te toetsen. Daarentegen dient wel getoetst te worden wat de gevolgen voor natuur en
                                                        milieu zijn door de gaswinning. Met name de bodemdaling kan hier een invloed op hebben. Gezien
                                                        de geringe nog te verwachten bodemdaling van 2-3 cm stelt de minister vast dat er geen directe
                                                        nadelige gevolgen voor natuur en milieu verwacht worden. Deze conclusie is ook na het verkrijgen
                                                        van de nadere toelichting van de NAM onveranderd gebleven.




                                                                                      40
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>Nota van Antwoord wijziging winningsplan Westerveld |   kenmerk 18252736




 5b        13,   14,   15,   19,   20,   Zienswijze       Indieners stellen dat de natuurtoets zoals bedoeld op pag. 22 van het ontwerp-
           35,   40,   42,   43,   53,                    instemmingsbesluit zich niet dient te beperken tot een beoordeling van de impact van de
           55,   56,   57,   58,   59,                    gaswinning op soortenbescherming of de unieke natuurlijke kenmerken en habitattypes van het
           66,   76,   78,   84,   85,                    Drentsche Aa-gebied als Natura 2000-gebied. De natuurtoets zal ook uitsluitsel moeten geven
           86,   87,   88,   89,   90,                    over de vraag in hoeverre het bereiken van de KRW-waterkwaliteitsdoelstellingen als gevolg van
           91,   92                                       de uitvoering van het winningsplan wordt belemmerd en de vraag of de mogelijkheden tot
                                                          behoud en bescherming van de aanwezige kwaliteit van oppervlaktewater- en grondwaterstromen
                                                          al dan niet negatieve gevolgen ondervinden door toedoen van deze mijnbouwactiviteiten.

                                         Antwoord         Een natuurtoets is een juridisch document met strikte richtlijnen die onderdeel is van een
                                                          aanvraag omgevingsvergunning. Voor alle productielocaties binnen het Westerveldsysteem is een
                                                          omgevingsvergunning reeds verleend.
                                                          Voor het winningsplan Westerveld dient getoetst te worden of bodembeweging als gevolg van de
                                                          gaswinning nadelige gevolgen voor natuur en milieu heeft en hoeft geen natuurtoets te worden
                                                          gedaan aangezien deze reeds in het kader van de verleende omgevingsvergunningen zijn
                                                          uitgevoerd. Gezien de geringe nog te verwachten bodemdaling van 2-3 cm stelt de minister vast
                                                          dat er geen directe nadelige gevolgen voor natuur en milieu verwacht worden.
                                                          De doelstellingen van de Kaderrichtlijn water (hierna: KRW) heeft betrekking op de waterkwaliteit
                                                          binnen een stroomgebied. Gelet op de diepte van de winning, de zeer geringe bodemdaling en het
                                                          niet in de bodem brengen van chemicaliën is de minister van oordeel dat de gaswinning geen
                                                          nadelige gevolgen zal hebben voor de doelstellingen van de KRW voor dit gebied.

 5c        11,   13,   14,   15,   18,   Zienswijze       Voorts menen indieners dat voor dit winningsplan Westerveld een MER-rapportage verplicht is.
           19,   20,   35,   40,   42,                    Dit vanwege de samenhang tussen de bepalingen van art. 7.2a van de Wet milieubeheer en art.
           43,   53,   55,   56,   57,                    2.8 van de Wet natuurbescherming, zoals die op 1 januari 2017 in werking is getreden. Te meer
           58,   59,   66,   71,   76,                    omdat de uitvoering van dit winningsplan zeer waarschijnlijk negatieve gevolgen kan hebben voor
           78,   84,   85,   86,   87,                    het Natura-2000-gebied Drentsche Aa.
           88,   89,   90,   91,   92                     U dient derhalve het ontwerpbesluit incl. de MER-rapportage opnieuw ter inzage te leggen.

                                         Antwoord         De minister constateert dat het opstellen van een milieueffectrapport voor individuele
                                                          productielocatie van Westerveldsysteem, gelet op onderdeel C.17.2 van het Besluit mer, niet
                                                          vereist is, omdat de gewonnen gasproductie onder de 500.000 Nm3 per dag blijft. De zienswijze
                                                          zal daarom niet worden overgenomen.
                                                          De Drentsche Aa is het enige Natura2000 gebied dat zich binnen de invloedsfeer van de
                                                          gaswinning Westerveld bevindt. Gezien de geringe nog te verwachten bodemdaling van 2-3 cm




                                                                                        41
</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre>Nota van Antwoord wijziging winningsplan Westerveld | kenmerk 18252736




                                                        stelt de minister vast dat er geen directe nadelige gevolgen voor natuur en milieu verwacht
                                                        worden.

5d        89                          Zienswijze        Indiener stelt dat de beoordeling van de gevolgen voor de natuur in het effectgebied van de
                                                        gaswinning, met name voor het Nationaal Park Drentsche Aa, vooraf dient plaats te vinden.
                                                        Daarbij dient rekening gehouden te worden met de voor dit gebied van toepassing zijnde
                                                        toetsingskaders, zoals artikel 2.7 van de Wet natuurbescherming, met name de
                                                        instandhoudingsdoelstelling van het gebied.

                                      Antwoord          Voor het winningsplan Westerveld dient getoetst te worden of de bodembeweging als gevolg van
                                                        gaswinning nadelige gevolgen voor natuur en milieu heeft. Gezien de geringe nog te verwachten
                                                        bodemdaling van 2-3 cm stelt de minister vast dat er geen directe nadelige gevolgen voor natuur
                                                        en milieu verwacht worden. De natuurbeschermingswet is van invloed op de
                                                        omgevingsvergunning, welke reeds zijn vergund voor de productielocaties van het Westerveld
                                                        systeem.

5e        13, 73                      Zienswijze        Indiener vraagt om in het Drentsche Aa-gebied geen risico's te nemen vanuit het
                                                        voorzorgprincipe.

                                      Antwoord          De minister constateert dat het voorzorgprincipe er niet aan in de weg staat om in te stemmen
                                                        met het winningsplan Westerveld. De gasvelden van het Westerveldsysteem bevinden zich in de
                                                        eindfase van gaswinning en de te verwachten nadelige gevolgen voor natuur en milieu zullen
                                                        naar het oordeel van de minister gering zijn.

5f        53                          Zienswijze        Aanvullend op het Drentsche Aa-gebied dienen ook andere voor natuur van belang zijnde gebie-
                                                        den in de afweging een volwaardige plek te krijgen, zoals o.a. de Natura 2000-gebieden Leekster-
                                                        meer, Norgerholt, Fochteloërveen en Witterveld. De natuurtoets dient verder niet beperkt te
                                                        blijven tot uitsluitend een Wet natuurbescherming-toetsing op de Natura2000 gebieden en wette-
                                                        lijk beschermde soorten. Maar de formulering van artikel 36 lid 1 sub d Mijnbouwwet ("nadelige
                                                        gevolgen voor de natuur") geeft juist grond voor een bredere toetsing, op het gehele Nationale
                                                        Park Drentsche Aa, en inclusief NNN-gebieden (o.a. Norger esdorpenlandschap, landgoederen
                                                        Vennebroek en De Braak, Bongeveen), alsmede de ecologische, en hydrologische condities die
                                                        daarvoor gewaarborgd dienen te blijven.

                                      Antwoord          In het Westerveld gebied liggen meerdere natuurgebieden. Het Natura2000-gebied de Drentsche
                                                        Aa en enkele EHS gebieden bevinden zich binnen de nog te verwachten bodemdalingskommen




                                                                                       42
</pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 43 ======================================================================

<pre>Nota van Antwoord wijziging winningsplan Westerveld |   kenmerk 18252736




                                                          van de gaswinning Westerveld. De Natura 2000-gebieden het Leekstermeergebied, Bakkeveense
                                                          Duinen, Zuidlaardermeer, Witterveld, Drents-Friese Wold & Leggelderveld en het Fochteloërveen
                                                          liggen in de omgeving van het Westerveld systeem, maar vallen buiten de invloedsfeer van de te
                                                          verwachten bodemdaling ten gevolge van de gaswinning Westerveld.
                                                          Voor het winningsplan Westerveld dient getoetst te worden of de bodembeweging als gevolg van
                                                          gaswinning nadelige gevolgen voor natuur en milieu heeft. Gezien de geringe nog te verwachten
                                                          bodemdaling van 2-3 cm stelt de minister vast dat er geen directe nadelige gevolgen voor natuur
                                                          en milieu verwacht worden.

                                         Conclusie        Het toetsingskader natuur en milieu is als separate paragraaf 7.5 opgenomen in het
                                                          instemmingsbesluit.




 6                                                        Overig - Nut en noodzaak
 6a        11,   14,   15,   19,   20,   Zienswijze       Indieners stellen dat in het ontwerpbesluit niet is onderbouwd of en waarom de winning uit deze
           35,   40,   42,   43,   53,                    velden gedurende 10 jaren noodzakelijk is. Het lijkt er op dat winning uit deze velden als een
           55,   56,   57,   58,   59,                    gegeven wordt beschouwd. Dat zal echter nader onderzocht en gemotiveerd moeten worden.
           66,   76,   78,   84,   85,                    Bij de huidige onzekerheden over seismische risico's en energietransitie, is het 'vergunnen' van
           86,   87,   88,   90,   91,                    een winning gedurende tien jaren te lang. Het enkele feit dat gaswinning uit deze velden
           92                                             volgens de NAM tot 2028 technisch en economisch mogelijk is, wil niet zeggen dat dat
                                                          maatschappelijk en tegen het licht van de doelstellingen van de Mijnbouwwet (voorkómen van
                                                          schade) en uw regering (zo spoedig mogelijk stoppen met fossiele brandstoffen) ook wenselijk is.
                                                          Indieners bepleiten daarom een ijkmoment over vijf jaren, in de vorm van een nieuw
                                                          winningsplan per 2023, waarin de op dat moment meest recente inzichten over seismische
                                                          risico's, schade, leveringszekerheid en energietransitie zijn meegenomen.
                                                          Indieners pleiten voor een kortere geldingsduur van het instemmingsbesluit, het toepassen van
                                                          een 'hand aan de kraan' aanpak en een meer geleidelijke winning. Dit in verband met risico-
                                                          beheersing, verminderd gebruik van fossiele energiebronnen en vanuit strategisch voorraad-
                                                          beheer (gas als onderdeel lange termijn energievoorziening).

                                         Antwoord         In de brief van 30 mei 2018 (Kamerstukken II 2017-18, 33529, nr. 469) met betrekking tot
                                                          gaswinning uit de kleine velden en energietransitie legt het kabinet de prioriteit bij een zo snel
                                                          mogelijke transitie naar duurzame energie. Zolang dat nodig is om tegemoet te komen aan de
                                                          (afnemende) Nederlandse aardgasvraag, wil het kabinet het aardgas uit de kleine velden winnen,




                                                                                         43
</pre>

====================================================================== Einde pagina 43 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 44 ======================================================================

<pre>Nota van Antwoord wijziging winningsplan Westerveld | kenmerk 18252736




                                                        waar en voor zover dit veilig kan. In de brief sluit het Kabinet aan bij het Energierapport 2015 en
                                                        de Energieagenda van december 2016 ,waarin de 'lange termijn'-visie ten aanzien van de
                                                        Nederlandse brandstofmix, inclusief de transitie naar een duurzame energievoorziening, is
                                                        uiteengezet. Het in productie brengen van hernieuwbare energiebronnen maakt daar nadrukkelijk
                                                        onderdeel van uit. Hoewel in de gebouwde omgeving stevig ingezet wordt op het geleidelijk
                                                        uitfaseren van het gebruik van aardgas, speelt aardgas (als efficiënte energiedrager) komende
                                                        decennia nog een essentiële rol in de Nederlandse energievoorziening. Om bij te dragen aan deze
                                                        doelstelling is het dus ook noodzakelijk om de bestaande gasvelden volgens planmatig gebruik en
                                                        beheer te winnen en vandaar dat een einddatum van 2028 is besloten, zodat NAM in de
                                                        gelegenheid wordt gesteld om het high-case scenario te behalen.
                                                        De minister merkt daarbij op dat de NAM in het winningsplan een schatting heeft gemaakt van
                                                        het volume dat per gasveld nog zou kunnen worden gewonnen . In het winningsplan beschrijft de
                                                        NAM eveneens dat de verwachte einddatum van de productie uit het Westerveld systeem gesteld
                                                        is op 2023, maar kan uitlopen tot 2028.
                                                        Hieruit concludeert de minister dat de verwachte productieduur per voorkomen een
                                                        onzekerheidsmarge heeft van maximaal 5 jaar met als uiterste einddatum 2028. De minister
                                                        heeft deze marge per voorkomen toegepast, hetgeen leidt tot een aanscherping van de duur van
                                                        de winning ten opzichte van het ontwerp-instemmingsbesluit.
                                                        De minister heeft deze gegevens opgenomen in tabel 1 en merkt volledigheidshalve op dat de
                                                        instemming die met dit instemmingsbesluit wordt verleend, reikt tot de in tabel 1 gegeven
                                                        maximale productie per gasveld en de in de tabel gegeven productieduur. .
                                                        Het Westerveld gassysteem produceert al zo’n 30 jaar en de producerende gasvelden zijn de
                                                        periode van maximale productie voorbij, waarna de productie uit de velden afneemt. Het
                                                        toepassen van een meer geleidelijke winning is daarom niet van toepassing en is ook
                                                        tegenstrijdig met het verkorten van de einddatum. Wanneer het seismisch risico groter blijkt te
                                                        zijn dan is vastgesteld voor dit winningsplan, dan kan de gaswinning niet worden voortgezet op
                                                        basis van dit winningsplan, en dient desgewenst opnieuw besluitvorming dient plaats te vinden.
                                                        Ook kan de minister op basis van veiligheidsoverwegingnen de gaswinning stop zetten.
                                                        Leveringszekerheid en omwille van de energietransitie vormen geen toetsingskaders voor een
                                                        winningsplan. Om deze redenen zal de minister de zienswijze niet overnemen om een nieuw
                                                        ijkmoment in 2023 vast te stellen.

 6b       14,15, 19, 20, 35,          Zienswijze        Indieners stellen dat de effecten van de gaswinning in het gebied – en met name ook het
          40, 42, 43, 53, 55,                           voorkomen van die effecten - onvoldoende meegenomen zijn. Onder deze effecten worden de
          56, 57, 58, 59, 66,                           directe en indirecte gevolgen verstaan zoals het ontstaan van schade en nadelige effecten op
                                                        natuur en milieu, het gevoel van veiligheid, leefbaarheid en economie.




                                                                                       44
</pre>

====================================================================== Einde pagina 44 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 45 ======================================================================

<pre>Nota van Antwoord wijziging winningsplan Westerveld |   kenmerk 18252736




           76, 78, 84, 85, 86,
           87, 88, 90, 91, 92
                                         Antwoord         De Tcbb (Technische commmissie bodembeweging) is één van de adviseurs van het ministerie,
                                                          die met name het winningsplan toetst op het risico van schade ten gevolge van bodembeweging
                                                          door gaswinning uit het Westerveld systeem. De Tcbb geeft aan dat er geen directe schade aan
                                                          gebouwen, infrastructuur of natuur en milieu wordt verwacht door bodemdaling. Verder stelt de
                                                          Tcbb dat de kans op schade door bodemtrillingen aan buisleidingen klein is en het niet uitgesloten
                                                          kan worden dat bodemtrillingen gevolgen kan hebben voor schade aan gebouwen. De Tcbb heeft
                                                          geen bezwaar om onder voorwaarden akkoord te gaan met het winningsplan. De minister
                                                          constateert dat SodM geen maatregelen voorstelt om bodemdaling te voorkomen en dat de
                                                          voorgestelde maatregelen om bodemtrillingen te monitoren zijn overgenomen in het
                                                          instemmingsbesluit.
                                                          Veiligheid is één van de belangrijkste toetingskaders van een winningsplan. Het gevoel van
                                                          veiligheid, leefbaarheid en economie zijn volgens de Mijnbouwwet geen toetsingkaders voor een
                                                          winningsplan. Nadelinge effecten voor natuur en milieu en het voorkomen/beperken ervan dient
                                                          volgens de Mijnbouwwet getoetst te worden. Zoals gevraagd in het ontwerp-instemmingsbesluit
                                                          heeft de NAM een aanvullend document opgesteld met omgevings- en milieu aspecten van het
                                                          winningsplan Westerveld op basis waarvan de eerdere toetsing kan worden geverifeerd.
                                                          Op grond artikel 6:177 van het Burgerlijk Wetboek, is het mijnbouwbedrijf aansprakelijk voor
                                                          schade die ontstaat door de aanleg of het in werking hebben van een mijnbouwwerk of de
                                                          gaswinning. Hiermee worden alle vormen van schade bedoeld, zolang kan worden aangetoond
                                                          dat het door de gaswinning veroorzaakt is.

 6c        11,   14,   15,   19,   20,   Zienswijze       Indieners vinden dat u in navolging van het door u omarmde advies van de Onderzoeksraad voor
           35,   40,   42,   43,   53,                    Veiligheid de maatschappelijke gevolgen expliciet en transparant dient te benoemen en te
           55,   56,   57,   58,   59,                    betrekken in uw afweging.
           66,   76,   78,   84,   85,
           86,   87,   88,   90,   91,
           92
                                         Antwoord         Op basis van de aanbevelingen van het OVV-rapport, zoals overgenomen door het kabinet
                                                          (Kamerstukken II 2014/2015, 33 529, nr. 143), dienen de andere overheden betrokken te
                                                          worden en dient er meer aandacht voor het burgerperspectief te zijn in de besluitvorming. In dit
                                                          verband is een samenhangend pakket aan wijzigingen in de Mijnbouwwet doorgevoerd dat recht
                                                          doet aan de maatschappelijke vraagstukken rond mijnbouwactiviteiten. Dit betekent concreet dat
                                                          de decentrale overheden en het burgerperspectief meer inspraak krijgen door middel van hun
                                                          adviesrol, de mogelijkheid tot indienen van zienswijzen en het houden van een




                                                                                         45
</pre>

====================================================================== Einde pagina 45 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 46 ======================================================================

<pre>Nota van Antwoord wijziging winningsplan Westerveld | kenmerk 18252736




                                                        informatiebijeenkomst voor een ieder. De minister constateert dat hieraan ruim voldoende
                                                        invulling is gegeven in het instemmingsbesluit Westerveld.

6d        11,   14,   15,   19,   20,   Zienswijze      U geeft aan dat wanneer aardgas veilig kan worden gewonnen, het wenselijk is dit uit Neder-
          35,   40,   41,   42,   43,                   landse bodem te winnen. En Nederland minder afhankelijk is van gasimport. Een deel van het
          48,   53,   54,   55,   56,                   Nederlandse aardgas is echter nog altijd bestemd voor export. Wij concluderen dat u – ook voor
          57,   58,   59,   66,   76,                   de productie uit het gasveld onder Loon en Marsdijk - een belangenafweging heeft gemaakt
          78,   84,   85,   86,   87,                   tussen economie c.q. inkomsten voor de staat en het veilig en zorgeloos kunnen wonen en leven
          88,   90,   91,   92                          door de inwoners van onze regio. Wij vragen u om deze afweging in uw besluit transparant te
                                                        formuleren zodat uw keuzes en prioriteiten voor eenieder helder zijn.
                                                        Wij zijn van mening dat – behalve of de door de NAM aangegeven winbaarheidsfactor reëel is -
                                                        een bredere beoordeling op het aspect doelmatigheid wenselijk is. Voorts zijn wij van mening dat
                                                        als de doelmatigheid van onderhavig winningsplan wordt beoordeeld in relatie tot de
                                                        maatschappelijke gevolgen dit tot een ander besluit behoort te leiden.

                                        Antwoord        Nut en noodzaak van het ‘kleine velden’-beleid is vastgesteld op nationaal niveau. Met de gas-
                                                        winning uit een specifiek klein gasveld, of uit het Westerveld systeem, kan door de minister van
                                                        EZK uitsluitend worden ingestemd als deze op veilige en verantwoorde wijze kan plaatsvinden. De
                                                        beoordeling van het winningsplan is erop gericht om hierover, mogelijk onder het stellen van
                                                        additionele voorschriften en beperkingen, een besluit te kunnen nemen.
                                                        Met het instemmingsbesluit wordt ingestemd met een specifiek winningsplan, het gewijzigde
                                                        winningsplan Westerveld. Aangezien nut en noodzaak voor de gaswinning uit de kleine velden al
                                                        is vastgesteld op nationaal niveau, hoeft deze onderbouwing niet in het concrete geval
                                                        onderbouwd te worden. Het winningsplan behoeft geen informatie te bevatten waaruit blijkt dat
                                                        (voortzetting van) de betreffende gaswinning onvermijdelijk is met het oog op
                                                        leveringszekerheid.
6e        3, 10, 11, 14, 15,            Zienswijze      Zijn de genoemde hoeveelheden gas die nog te winnen zijn uit het Westerveldsysteem wel nodig,
          19, 20, 35, 40, 42,                           ook in relatie tot de versnelling van de verduurzaming? En zo ja, kunnen deze hoeveelheden niet
          43, 53, 54, 55, 56,                           op een andere plek (zonder stedelijke bebouwing c.q. bebouwingsconcentraties) veiliger
          57, 58, 59, 66, 76,                           gewonnen worden?
          78, 84, 85, 86, 87,
          88, 90, 91, 92
                                        Antwoord        Nut en noodzaak van het ‘kleine velden’-beleid is vastgesteld op nationaal niveau. Met de gas-
                                                        winning uit een specifiek klein gasveld, of uit het Westerveld systeem, kan door de minister van
                                                        EZK uitsluitend worden ingestemd als deze op veilige en verantwoorde wijze kan plaatsvinden.




                                                                                       46
</pre>

====================================================================== Einde pagina 46 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 47 ======================================================================

<pre>Nota van Antwoord wijziging winningsplan Westerveld |   kenmerk 18252736




                                                          Aardgas speelt een essentiële rol in de Nederlandse energievoorziening: het voorziet in ruwweg
                                                          40% van onze primaire energiebehoefte. Het is van alle fossiele energiebronnen het meest CO2-
                                                          arm en is een efficiënte energiedrager.
                                                          In de gebouwde omgeving wordt stevig ingezet op het geleidelijk uitfaseren van aardgas.
                                                          Aardgas speelt echter ook bij de andere functionaliteiten (kracht en licht, hoge temperatuur
                                                          warmte en vervoer) een belangrijke rol in de transitie. Ook in de transitie naar de ambities van
                                                          het Klimaatakkoord van Parijs zal gas als minst vervuilende fossiele brandstof nog lang een
                                                          belangrijke rol spelen.
                                                          Aardgas wordt gewonnen uit gasvelden in de ondergrond, op plekken waar aardgas zich heeft
                                                          kunnen accumuleren. De locatie van gasvelden is dus onafhankelijk van hoe wij de bovengrond
                                                          inrichten met bebouwing.

 6f        14,   15,   19,   20,   35,   Zienswijze       Indieners constateren dat behalve een beknopte toelichting op het gaswinningsbeleid in
           40,   42,   43,   53,   55,                    Nederland de noodzaak van onderhavige gaswinningen door u niet wordt onderbouwd. Gezien de
           56,   57,   58,   59,   66,                    negatieve effecten van gaswinning is zo'n motivering en onderbouwing van de noodzaak van
           76,   78,   84,   85,   86,                    gaswinning uit deze velden wel noodzakelijk. U moet aantonen dat voortzetting van de winning
           87,   88,   90,   91,   92                     uit deze velden onvermijdelijk is met het oog op de leveringszekerheid. Ook het winningsplan zelf
                                                          zou daarover – vervolgens door u te toetsen - informatie moeten bevatten (art. 24 lid 1 sub a en
                                                          lid 2 Mbb).

                                         Antwoord         Nut en noodzaak van het ‘kleine velden’-beleid is vastgesteld op nationaal niveau. In de beknopte
                                                          toelichting waaraan wordt gerefereerd in deze zienswijze, wordt daarnaar verwezen. Met de gas-
                                                          winning uit een specifiek klein gasveld, of uit het Westerveld systeem, kan door de minister van
                                                          EZK uitsluitend worden ingestemd als deze op veilige en verantwoorde wijze kan plaatsvinden. De
                                                          beoordeling van het winningsplan is erop gericht om hierover, mogelijk onder het stellen van
                                                          additionele voorschriften en beperkingen, een besluit te kunnen nemen.
                                                          Met het instemmingsbesluit wordt ingestemd met een specifiek winningsplan, het gewijzigde
                                                          winningsplan Westerveld. Aangezien nut en noodzaak voor de gaswinning uit de kleine velden al
                                                          is vastgesteld op nationaal niveau, hoeft deze onderbouwing niet in het concrete geval
                                                          onderbouwd te worden. Het winningsplan behoeft geen informatie te bevatten waaruit blijkt dat
                                                          (voortzetting van) de betreffende gaswinning onvermijdelijk is met het oog op
                                                          leveringszekerheid.
 6g        12, 19, 26, 35, 37,           Zienswijze       Fossiele brandstoffen zijn een aflopende zaak. Als er nu geïnvesteerd wordt in duurzame energie
           52, 62, 71, 73, 79                             in plaats van in verdere gaswinning, dan kunnen we in 2030 Nederland gasvrij laten zijn; dit
                                                          draagt direct bij aan de klimaatdoelstellingen. Gaswinning uit kleine velden is contraproductief bij




                                                                                         47
</pre>

====================================================================== Einde pagina 47 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 48 ======================================================================

<pre>Nota van Antwoord wijziging winningsplan Westerveld | kenmerk 18252736




                                                        overschakeling naar duurzaam. Het is dan ook beter om geen gas meer te gebruiken/winnen,
                                                        maar met voorrang te investeren in duurzame energieopwekking (ook voor de industrie).
                                                        U heeft de noodzaak van transitie van gas naar duurzame energiebronnen al onderkend. Echter,
                                                        nog steeds zien wij dat de overheid, met name op landelijk niveau, veel te weinig acties in
                                                        concreto onderneemt om hier ook echt werk van te maken. Er zijn Nederlanders die bezwaren
                                                        hebben tegen windmolens in hun zicht, maar dat is geen excuus voor de traagheid in de transitie.
                                                        Er zijn legio andere mogelijkheden en lokaties waar geen of minder bezwaren tegen zijn. De
                                                        transitie in gang zetten is voor de regering alleen een kwestie van prioriteiten stellen.

                                      Antwoord          U heeft gelijk dat fossiele brandstoffen een aflopende zaak zijn en dat er in duurzame energie
                                                        geïnvesteerd dient te worden. Dit is ook het beleid van de Nederlandse overheid en als zodanig
                                                        opgenomen in de energie agenda. Daarentegen speelt aardgas een essentiële rol in de
                                                        Nederlandse energievoorziening: het voorziet in ruwweg 40% van onze primaire energiebehoefte.
                                                        Het is van alle fossiele energiebronnen het meest CO2-arm en is een efficiënte energiedrager.
                                                        In de gebouwde omgeving wordt ingezet op het geleidelijk uitfaseren van aardgas. Aardgas
                                                        speelt echter ook bij de andere functionaliteiten (kracht en licht, hoge temperatuur warmte en
                                                        vervoer) een belangrijke rol in de transitie. Ook in de transitie naar de ambities van het
                                                        Klimaatakkoord van Parijs zal gas als minst vervuilende fossiele brandstof nog lang een
                                                        belangrijke rol spelen.

6h        88, 94                      Zienswijze        Indieners vinden dat in het besluit rekening gehouden moet worden met de lokale adviezen en
                                                        een onderbouwing moet worden gegeven indien afgeweken wordt van het advies. Ons advies
                                                        blijft staan dat gasveld Zevenhuizen-West niet ontwikkeld mag worden. Indien u dit niet
                                                        overneemt vinden wij een motivering op zijn plaats, waarbij u ook de maatschappelijke impact
                                                        meeweegt.

                                      Antwoord          In het ontwerp-instemmingsbesluit is in subparagraaf 7.1 een inhoudelijke reactie gegeven op uw
                                                        advies om het ontwikkelen van het Zevenhuizen-West te verbieden. De minister concludeert in
                                                        zijn beooordeling dat een maatschappelijke onrust niet per se leidt tot een uitzondering op de
                                                        stellingname van de Nederlandse overheid om binnen randvoorwaarden van wet- en regelgeving
                                                        (zoals veiligheid) gas uit de Nederlandse bodem optimaal te benutten.
                                                        Het Zevenhuizen-West gasveld is in 1993 aangeboord door de Zevenhuizen-02 boring vanaf de
                                                        Zevenhuizen-satelliet locatie. Ook in het vigerende winningsplan is het Zevenhuizen gasveld
                                                        reeds aangegeven. Aangezien het Zevenhuizen-West gasveld is aangeboord, getest, kleine
                                                        volumes heeft geproduceerd en voldoet aan de toetsingscriteria van de minister heeft de NAM
                                                        ook instemming om dit veld weer in productie te brengen. De NAM geeft in het voorliggende




                                                                                      48
</pre>

====================================================================== Einde pagina 48 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 49 ======================================================================

<pre>Nota van Antwoord wijziging winningsplan Westerveld |   kenmerk 18252736




                                                          winningsplan aan dat het Zevenhuizen-West gasveld alleen in de high-case gaat worden
                                                          geproduceerd.

 6i        53                           Zienswijze        Maatschappelijk en bestuurlijk zullen de bezwaren, zorgen en verontrusting in ieder geval niet
                                                          worden weggenomen zolang er geen volwaardig maatschappelijk debat is gevoerd over de nut en
                                                          noodzaak van het energiebeleid. Daaraan ontbreekt het nog: algemene verwijzingen naar "het
                                                          Energierapport 2015 en de Energie Agenda 2016", en het houden van informatie-avonden, zijn
                                                          daarvoor anno 2017 niet voldoende.

                                        Antwoord          Het Energierapport 2015 en de Energie Agenda 2016 tot stand zijn gekomen na uitgebreide
                                                          maatschappelijke debatten. Het energiebeleid is vastgesteld op nationaal niveau. In de brief van
                                                          30 mei 2018 (Kamerstukken II 2017-18, 33529, nr. 469) met betrekking tot gaswinning uit de
                                                          kleine velden en energietransitie legt het kabinet de prioriteit bij een zo snel mogelijke transitie
                                                          naar duurzame energie. Zolang dat nodig is om tegemoet te komen aan de (afnemende)
                                                          Nederlandse aardgasvraag, wil het kabinet het aardgas uit de kleine velden winnen, waar en voor
                                                          zover dit veilig kan. In de brief sluit het Kabinet aan bij het Energierapport 2015 en de
                                                          Energieagenda van december 2016 ,waarin de 'lange termijn'-visie ten aanzien van de
                                                          Nederlandse brandstofmix, inclusief de transitie naar een duurzame energievoorziening, is
                                                          uiteengezet.
                                                          Met de invoering van de gewijzigde Mijnbouwwet per 1 januari 2017 is er nu ook een wettelijke
                                                          grondslag voor het in acht nemen van de aanbevelingen uit het OVV-rapport, in de procedure.
                                                          Een van de belangrijkste aanbevelingen uit het OVV-rapport richt zich op de veiligheid van
                                                          burgers en infrastructurele werken. Een ander belangrijk punt betreft het betrekken van de
                                                          andere overheden bij de besluitvorming over mijnbouwactiviteiten en het hebben van meer
                                                          aandacht voor het burgerperspectief. Deze informatie-avonden zijn sinds de gewijzigde
                                                          Mijnbouwwet ingevoerd om alle betrokken partijen te voorzien van de juiste voorlichting over alle
                                                          aspecten van een winningsplan en zodoende de adviseurs van het ministerie te kunnen uitleggen
                                                          hoe het winningsplan getoetst is en wat de consequenties van het winningsplan zijn.
                                                          De minister kan zich dan ook niet vinden in deze zienswijze.

 6j        54                           Zienswijze        Indiener stelt dat de NAM een nieuwe zorgvuldige en volledige aanvraag dient in te dienen, zodat
                                                          het ook voor de betrokken burgers, bedrijven en alle adviseurs duidelijker is dat NAM haar
                                                          aanvraag serieus neemt en zeer precies opstelt.

                                        Antwoord          Wat betreft zorgvuldigheid, verwijst u onder andere naar het citaat van de Mijnraad dat het in het
                                                          winningsplan soms onduidelijk is naar welk specifiek onderdeel van TNO gerefereerd wordt. Het is




                                                                                         49
</pre>

====================================================================== Einde pagina 49 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 50 ======================================================================

<pre>Nota van Antwoord wijziging winningsplan Westerveld | kenmerk 18252736




                                                        aan de operator om duidelijk te maken naar welk onderdeel van TNO wordt gerefereerd of in de
                                                        inleiding aan te geven welk onderdeel van TNO er bedoeld wordt, maar de minister ziet hier geen
                                                        enkel signaal in dat de NAM de aanvraag niet serieus neemt en heeft op het advies van de
                                                        Mijnraad reeds in het onwerp-instemmingsbesluit een reactie gegeven.
                                                        De volledigheid van een winningsplan wordt getoetst ten tijde van de indiening. Door het wijzigen
                                                        van de Mijnbouwwet met ingang van 1 januari 2017 is de regelgeving omtrent winningsplannen
                                                        veranderd, waardoor de reeds ingediende winningsplannen aangevuld dienden te worden, zodat
                                                        zij volgens de gewijzigde en strengere Mijnbouwwet getoetst konden worden. Ten tijde van de
                                                        besluitvorming is de op dat moment van vastgestelde regelgeving van toepassing. Het
                                                        winningsplan moet derhalve worden getoetst aan de gewijzigde Mijnbouwwet. Daarbij bleek bij
                                                        een nadere toetsing dat aanvullende informatie moest worden verstrekt
                                                        Verder wijst de minister erop dat advies wordt ingewonnen bij SodM, de Tcbb en de decentrale
                                                        overheden om zodoende voornamelijk de veiligheid in de meest algemene zin te kunnen
                                                        waarborgen op lokaal en regionaal niveau. Dit betekent dus niet dat de NAM zijn aanvraag niet
                                                        compleet heeft ingediend, maar dat het winningsplan wordt getoetst op alle mogelijke technische,
                                                        juridische, lokale en regionale invloeden.

6k        54                          Zienswijze        De jaartallen 2023 en 2028 komen uit de lucht vallen. Indiener stelt dat de minister geen
                                                        instemming kan verlenen aan iets dat niet aangevraagd wordt. Als het de bedoeling van de NAM
                                                        was om met de aanvraag instemming winningsplan Westerveld verlenging te krijgen van de
                                                        termijn voor gaswinning na 2018, dan had de NAM dit expliciet moeten vermelden.

                                      Antwoord          Volgens Mijnbouwwet 35 lid 1b dient een winningsplan een beschrijving van de duur van de
                                                        winning te hebben. Omdat gaswinning afhankelijk is van veel boven- en ondergrondse
                                                        parameters met een bepaalde onzekerheidsmarge, maar ook afhankelijk is van economische
                                                        factoren, is vooraf niet met zekerheid te zeggen wanneer de winning beëindigd wordt. Vandaar
                                                        dat NAM een low-, mid- en high-case beschrijft. De mid-case heeft een einddatum van het
                                                        Westerveld systeem in 2023 en de high-case een einddatum in 2028, zoals ook door de NAM
                                                        wordt vermeld in subparagraaf B5.4 (duur van de winning) van het winningsplan. De minister
                                                        heeft het winningsplan op de high-case beoordeeld.
                                                        De minister merkt daarbij op dat de NAM in het winningsplan een schatting heeft gemaakt van
                                                        het volume dat per gasveld nog zou kunnen worden gewonnen. In het winningsplan beschrijft de
                                                        NAM eveneens dat de verwachte einddatum van de productie uit het Westerveld systeem gesteld
                                                        is op 2023, maar kan uitlopen tot 2028.
                                                        Hieruit concludeert de minister dat de verwachte productieduur per voorkomen een
                                                        onzekerheidsmarge heeft van maximaal 5 jaar met als uiterste einddatum 2028. De minister




                                                                                      50
</pre>

====================================================================== Einde pagina 50 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 51 ======================================================================

<pre>Nota van Antwoord wijziging winningsplan Westerveld |   kenmerk 18252736




                                                          heeft deze marge per voorkomen toegepast, hetgeen leidt tot een aanscherping van de duur van
                                                          de winning ten opzichte van het ontwerp-instemmingsbesluit.
                                                          De minister heeft deze gegevens opgenomen in tabel 1 en merkt volledigheidshalve op dat de
                                                          instemming die met dit instemmingsbesluit wordt verleend, reikt tot de in tabel 1 gegeven
                                                          maximale productie per gasveld en de in de tabel gegeven productieduur. De belangrijkste
                                                          factoren voor een winningsplan zijn het veiligheidsaspect en dat de gaswinning gebeurd volgens
                                                          planmatig gebruik en beheer van de ondergrond. Hieronder wordt ook een efficiente gaswinning
                                                          verstaan, waarbij onder andere naar een zo hoog mogelijk winningspercentage wordt gestreefd.
                                                          Uit deze overwegingen met betrekking tot planmatig beheer wordt daarom uitgegaan van het
                                                          high-case scenario met de einddatum in 2028.

 6l        55, 58, 61                   Zienswijze        Op basis van de cijfers genoemd in het NAM jaarverslag van 2016 berekent indiener dat de NAM
                                                          maximaal een bedrag in de orde van € 28 miljoen afdraagt aan de Nederlandse Staat als gevolg
                                                          van de Vries-Zuid productie over de periode 2017-2023 (de verwachte productieperiode). Dit is
                                                          per jaar € 4.3 miljoen. Indieners plaatsen deze bedragen in perspectief: de wijk Marsdijk kent
                                                          ongeveer 4.500 woningen en 13.000 inwoners, die een verhoogd risico lopen. Ik concludeer dat u
                                                          het verhoogde risico voor de burger acceptabel vindt bij inkomsten in de orde liggen van € 330
                                                          per inwoner per jaar gedurende de resterende productietijd van het Vries-Zuid veld. De Tcbb
                                                          geeft aan dat er bevingen met een magnitude tot 3,9 mogelijk zijn. Mocht er een beving met een
                                                          dergelijke magnitude plaatsvinden dan gaan indieners er vanuit dat de materiële en emotionele
                                                          schade de inkomsten voor de Staat uit het Vries-Zuid veld ver overschrijdt. Indieners stellen een
                                                          reactie m.b.t. een risico-baten analyse bijzonder op prijs.

                                        Antwoord          De cijfers zoals genoemd in het NAM jaarverslag van 2016 betreffen op enig abstractieniveau een
                                                          inschatting van de NAM. Voor de minister is essentieel dat de risico’s als gevolg van de
                                                          gaswinning acceptabel zijn en dat eventuele gebouwschade als gevolg van de gaswinning vergoed
                                                          wordt. Het financieel waarderen van risico’s die burgers lopen, is in Nederland niet gebruikelijk.
                                                          Het ministerie van Economische Zaken en Klimaat ziet dan ook geen toegevoegde waarde in een
                                                          risico-baten analyse.
                                                          De Tcbb geeft inderdaad in zijn advies een theoretische magnitude aan, maar de minister stelt
                                                          dat dit een verouderde berekening voor het Groningenveld is. In de recentere winningsplannen
                                                          worden specifiek per gasveld de theoretische maximale magnitudes uitgerekend. Voor de
                                                          gasvelden binnen het Westerveld systeem liggen deze theoretische maxima (tabel 3.2 in het
                                                          winningpslan) allemaal onder de verouderde waarde zoals door de Tcbb genoemd.




                                                                                         51
</pre>

====================================================================== Einde pagina 51 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 52 ======================================================================

<pre>Nota van Antwoord wijziging winningsplan Westerveld | kenmerk 18252736




                                        Conclusie       Bovenstaande onderdelen van de zienswijzen betreffende overig – nut en noodzaak – hebben
                                                        geleid tot een wijziging van de productieduur per voorkomen ten opzichte van het ontwerp-
                                                        instemmingsbesluit.




                                                        Overig - Procedure
6m        14,   15,   19,   20,   35,   Zienswijze      Indieners stellen dat tal van zaken in het winningsplan nog niet zijn uitgewerkt en gespecificeerd
          40,   42,   43,   53,   54,                   zoals de natuurtoets, het MER voor de Drentsche Aa en een gespecificeerd meet- en
          55,   56,   57,   58,   59,                   monitoringplan. Ook de uitgevoerde SRA is gebaseerd op onjuiste gegevens waarbij o.a. het vast-
          66,   76,   78,   84,   85,                   gestelde bestemmingsplan Werklandschap Assen Zuid niet is meegenomen.
          86,   87,   88,   90,   91,                   Ook ontbreekt in het winningsplan informatie over de exacte locaties van winningsputten in de
          92                                            gasvelden, geplande locaties van winputten en de winningshoeveelheden per put zoals het
                                                        Mijnbouwbesluit (Mbb) vereist.
                                                        Ten slotte gaat het winningsplan niet in op de vraag op welke wijze schade wordt voorkomen.
                                                        Deze zaken zijn niet reparabel in de lopende procedure. Wanneer zonder deze informatie
                                                        besluitvorming plaatsvindt wordt de rechtszekerheid van onze inwoners naar onze mening ernstig
                                                        geschaad. U zult het ontwerpbesluit - aangepast aan en mét de nieuwe milieuinformatie - daarom
                                                        nogmaals in ontwerp ter inzage moeten leggen, zodat wij, burgers en belangenorganisaties in de
                                                        gelegenheid zijn daarop overeenkomstig art. 34 lid 4 Mijnbouwwet een zienswijze in te dienen.

                                        Antwoord        Het winningsplan bevat algemene informatie over de locaties van winningsputten, zo worden
                                                        bijvoorbeeld op pagina 54 van het winningsplan de putten Vries-3c (VRS-3C) en Vries-10 (VRS-
                                                        10) genoemd. De focus van het winningsplan ligt op de winning van de delfstoffen uit de diepe
                                                        ondergrond en de effecten daarvan in termen van bodembeweging op de omgeving. Een win-
                                                        ningsplan heeft daarmee een andere scope dan bijvoorbeeld de aanvragen voor omgevings-
                                                        vergunningen voor specifieke mijnbouwlocaties. Er bestaat op basis van het Mijnbouwbesluit
                                                        (Mbb) geen verplichting om in het winningsplan informatie op te nemen over de winnings-
                                                        hoeveelheden per put. In het winningsplan moet wel de mogelijk te produceren hoeveelheden gas
                                                        per gasvoorkomen worden opgenomen. De productie vindt plaats door een productieput en die
                                                        kan op een andere locatie staan dan het gasvoorkomen. Daarbij is het ook niet uitgesloten dat er
                                                        gas uit andere voorkomens (volgtijdelijk) via dezelfde put wordt geproduceerd.
                                                        In het winningsplan is in de paragrafen C4, C5, D4 en D5 ingegaan op maatregelen die de
                                                        gevolgen van schade door bodemdaling of bodemtrilling beperken of voorkomen. Een zekere
                                                        mate van bodemdaling en een bepaalde kans op een lichte geïnduceerde aardbeving is echter




                                                                                       52
</pre>

====================================================================== Einde pagina 52 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 53 ======================================================================

<pre>Nota van Antwoord wijziging winningsplan Westerveld |   kenmerk 18252736




                                                          inherent aan gaswinning. Met het zo nodig beperken van snelheid of omvang van de gaswinning,
                                                          wordt ingezet op het beperken van de eventuele gevolgen van de gaswinning voor de omgeving.
                                                          Ook stelt u in uw zienswijze dat er een aantal andere tekortkomingen in het winningsplan zijn. De
                                                          minister constateert daarentegen dat een MER voor de Drentsche Aa niet benodigd is, de
                                                          omgevingsfactoren in de SRA correct zijn toegepast (zie zienswijze 6d) en dat een meet- en
                                                          monitoringsplan een losstaand document is dat apart van het winningsplan bij SodM moet worden
                                                          ingediend. Een natuurtoets is een vereiste dat onderdeel is van de omgevingsvergunning voor de
                                                          mijnbouwlocaties, welke de NAM reeds heeft verkregen, en valt dus buiten het kader van het
                                                          winningsplan. Daarentegen wordt een winningsplan wel beoordeeld op nadelige gevolgen voor
                                                          natuur en milieu ten gevolge van de beschreven bodembeweging als gevolg van gaswinning
                                                          (Mijnbouwwet artikel 36 punt 1c/d), wat ook voor het winningsplan Westerveld is gebeurd.
                                                          Desalniettemin heeft de minister besloten om het natuur en milieu aspect duidelijker naar voren
                                                          te brengen in het instemmingsbesluit, mede op basis van de uitgebreidere toelichting op natuur
                                                          en milieu die de NAM na de ter inzage periode heeft opgestuurd. De informatie uit de
                                                          uitgebreidere toelichting heeft niet geleid tot een andere uitkomst van het instemmingsbesluit.

 6n        11,   14,   15,   18,   19,   Zienswijze       Indieners vinden dat uit het oogpunt van een integrale belangenafweging, het ontbreken van een
           20,   35,   40,   42,   43,                    volledige natuurtoets een belangrijke omissie is in uw ontwerpbesluit, conform artikel 36 van de
           53,   55,   56,   57,   58,                    Mijnbouwwet. Indieners zijn van mening dat dit gebrek feitelijk zou moeten leiden tot het
           59,   66,   76,   78,   84,                    onthouden van instemming aan het winningsplan Westerveld. Het toevoegen van
           85,   86,   87,   88,   90,                    natuuronderzoek en uw beoordeling daarvan aan uw definitieve besluit is te laat en in strijd met
           91,   92                                       een zorgvuldige voorbereiding als bedoeld in de Algemene wet bestuursrecht. Tevens komt met
                                                          het later toevoegen van de natuurtoets aan de aanvraag c.q. het besluit, de rechtszekerheid in
                                                          het gedrang.

                                         Antwoord         Een natuurtoets is een vereiste dat onderdeel is van de omgevingsvergunning en voor de
                                                          mijnbouwlocaties, welke de NAM reeds heeft verkregen, en valt dus buiten het kader van het
                                                          winningsplan. Daarentegen wordt een winningsplan wel beoordeeld op nadelige gevolgen voor
                                                          natuur en milieu ten gevolge van de bodembeweging als gevolg van gaswinning (Mijnbouwwet
                                                          artikel 36 punt 1c/d), wat ook voor het winningsplan Westerveld is gebeurd. Desalniettemin heeft
                                                          de minister besloten om het natuur en milieu aspect duidelijker naar voren te brengen in het
                                                          instemmingsbesluit, mede op basis van de uitgebreidere toelichting op natuur en milieu die de
                                                          NAM na de ter inzage periode heeft opgestuurd. De informatie uit de uitgebreidere toelichting
                                                          heeft niet geleid tot een andere uitkomst van het instemmingsbesluit.




                                                                                        53
</pre>

====================================================================== Einde pagina 53 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 54 ======================================================================

<pre>Nota van Antwoord wijziging winningsplan Westerveld | kenmerk 18252736




6o        9, 14, 15, 16, 17,          Zienswijze        Indieners stellen vast dat u met ons constateert dat het winningsplan lastig is te lezen voor niet-
          18, 19, 20,21, 24,                            ingewijden. De door u voorgestelde reparatie door tijdens de inloopavonden het winningsplan
          26, 27, 28, 29, 30,                           nader toe te lichten is naar onze mening niet voldoende. Hierdoor krijgen niet alle inwoners de
          34, 35, 36, 38, 39,                           gelegenheid het winningsplan te doorgronden.
          40, 42, 43, 44, 45,                           Door het niet begrijpelijk zijn van het winningsplan en het ontwerp-instemmingsbesluit, wordt
          46, 47, 49, 50, 53,                           geen goede invulling gegeven aan het inwonerperspectief en is het hierdoor voor de inwoners niet
          54, 55, 56, 57, 58,                           mogelijk om op een goede manier zienswijzen kenbaar te maken.
          59, 60, 63, 65, 66,                           In het ontwerpbesluit geeft u aan dat u zorgvuldige en publieksvriendelijke communicatie wilt
          67, 68, 69, 71, 72,                           borgen. U geeft aan dat uw ministerie werkt aan een maatschappelijke licentie en een publieks-
          73, 74, 75, 76, 77,                           vriendelijke oplegger. Jammer genoeg past u dit nog niet toe en verwijst u slechts naar drie (tra-
          78, 81, 82, 83, 84,                           ditionele) inloopbijeenkomsten voor inwoners. Het winningsplan en ontwerpbesluit voldoen op het
          85, 86, 87, 88, 90,                           aspect van leesbaarheid en daarmee het burgerperspectief niet aan uw toezeggingen.
          91, 92                                        Het ontwerp instemmingsbesluit is juridisch-technisch van aard. Indieners vinden dat het
                                                        nauwelijks begrip en empathie toont voor de gevoelens van de bewoners en draagt
                                                        dientengevolge niet bij aan het tot stand brengen van een zo noodzakelijke vertrouwensbasis.

                                      Antwoord          De minister is zich er van bewust dat in een winningsplan veel technische aspecten van een
                                                        gasveld worden behandeld, die niet eenvoudig zijn te begrijpen is voor mensen die geen ervaring
                                                        met mijnbouw hebben. Gedurende het proces van vergunningverlening hecht de minister er aan
                                                        om op een open en transparante wijze met u te communiceren. Daarbij moet wel gezegd worden
                                                        dat het ontwerp-instemmingsbesluit een juridisch document betreft.
                                                        De toegevoegde waarde van uw zienswijze zit met name in de regionale en lokale kennis die u
                                                        kunt inbrengen ten aanzien van de effecten van de verwachte bodembeweging op de kwaliteiten
                                                        van het gebied en de veiligheid van omwonenden en de te verwachten effecten op aanwezige
                                                        bebouwing of infrastructurele werken of de functionaliteit daarvan. Om u te helpen hier een
                                                        mening over te vormen heeft het ministerie 3 inloopbijeenkomsten georganiseerd. Hierbij waren
                                                        deskundigen van het ministerie, TNO en het SodM en van de NAM aanwezig om uw vragen te
                                                        beantwoorden. U geeft aan dat deze inloopbijeenkomsten, die overigens maar matig bezocht zijn,
                                                        niet voldoende zijn om iedereen van voldoende informatie te voorzien. Aanvullend daarop stond
                                                        het in de kenningsgeving vermeld, om tijdens de inzage periode, contact op te nemen met het
                                                        ministerie om een nadere uitleg te vragen.

                                                        Overigens wijst de minister erop dat er op 7 september 2017 vanuit de koepelorganisatie van
                                                        Nederlandse gasproducenten (NOGEPA), waar ook de NAM bij is aangesloten, reeds een
                                                        “Gedragscode gaswinning kleine velden” is uitgebracht waarin hoofdstuk 5 afspraken bevat over
                                                        goede, open en transparante communicatie en contact met de omgeving.




                                                                                       54
</pre>

====================================================================== Einde pagina 54 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 55 ======================================================================

<pre>Nota van Antwoord wijziging winningsplan Westerveld |   kenmerk 18252736




 6p        11,   14,   15,   17,   19,   Zienswijze       In uw antwoord schrijft u "zolang er binnen het vigerende winningsplan (winnings)ruimte is, zoals
           20,   27,   29,   30,   35,                    in het geval van put Vries-10, is er na een nieuwe boring geen wijziging van het winningsplan
           40,   42,   43,   53,   54,                    nodig". Indieners stellen echter dat put Vries -10 niet in het vigerende winningsplan zit En dat
           55,   56,   57,   58,   59,                    door het in gebruik nemen van put Vries-10 wordt gehandeld in strijd met het vigerende
           66,   73,   76,   78,   81,                    winningsplan en artikel 24, Mbb.
           82,   83,   84,   85,   86,                    Zowel de NAM, als het ministerie van EZ hebben inzake de productieput Vries-10 niet zorgvuldig
           87,   88,   90,   91,   92                     met inwoners en andere overheden gecommuniceerd en geacteerd.
                                                          Anders dan aanvankelijk toegezegd is de NAM inmiddels gestart met de gaswinning op basis van
                                                          een "oude" vergunning. Juridisch mogen zij daartoe gerechtigd zijn, naar letter en geest van de
                                                          vernieuwde wetgeving terzake acht ik deze handelwijze in strijd met de beginselen van behoorlijk
                                                          bestuur. Daarom vragen indieners ook stopzetting van de gaswinning nu.

                                         Antwoord         De besluitvormingsprocedure die heeft geleid tot ingebruikname van de put Vries-10 in december
                                                          2016 maakt geen onderdeel uit van de besluitvormingsprocedure inzake het gewijzigde
                                                          winningsplan Westerveld (alhoewel de put Vries-10 daarin wel wordt genoemd). De beoordeling
                                                          of ingebruikname van de put Vries-10 op basis van artikel 24 van het Mijnbouwbesluit leidt tot
                                                          strijd met het vigerende winningsplan is aan Staatstoezicht op de Mijnen (SodM) als
                                                          toezichthouder. Op basis van de beschikbare informatie heeft SodM geconstateerd dat de grenzen
                                                          van het vigerende winningsplan met het in gebruik nemen van de put Vries-10 tot eind 2018 niet
                                                          zullen worden overschreden.
                                                          Voorafgaand aan de ingebruikname van de put Vries-10 heeft de NAM een Barmm-melding
                                                          (melding op grond van het Besluit algemene regels milieu mijnbouw) ingediend en heeft
                                                          besluitvorming plaatsgevonden over een wijziging van de omgevingsvergunning waarbij relevante
                                                          milieuaspecten zijn gereguleerd.
                                                          Verder mag uit de put Vries-10 alleen geproduceerd worden zolang de productie, de bodemdaling
                                                          en de kans op seismiciteit binnen de goedgekeurde grenzen van het vigerende winningsplan
                                                          blijven.

 6q        11,   14,   15,   19,   20,   Zienswijze       Indieners vinden het vanuit het oogpunt van burgerperspectief niet begrijpelijk, dat na ruim 20
           35,   40,   42,   43,   53,                    jaar geen gas te hebben gewonnen uit het veld Vries-Zuid, deze winning uit een nieuwe put als
           55,   56,   57,   58,   59,                    een bestaande winning onder het vigerende winningsplan wordt beschouwd. Indieners vinden dat
           66,   76,   78,   84,   85,                    u gelet op bovenstaande deze winning moet laten beëindigen.
           86,   87,   88,   90,   91,
           92




                                                                                        55
</pre>

====================================================================== Einde pagina 55 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 56 ======================================================================

<pre>Nota van Antwoord wijziging winningsplan Westerveld | kenmerk 18252736




                                        Antwoord        Zoals in het winningsplan staat vermeld in de tabel van subparagraaf B5.3 is er tot en met 2014
                                                        gas gewonnen uit het gasveld Vries-Zuid op basis van het vigerende winningsplan. Wel is de put
                                                        Vries-3C 20 jaar geleden uit productie genomen en recentelijk vervangen met de productie uit de
                                                        put Vries-10. Aangezien het Vries-Zuid gasveld reeds geproduceerd heeft, gaat het hier om
                                                        bestaande winning en niet om nieuwe gaswinning.

                                                        Zoals is uitgelegd aan de Tweede Kamer in de beantwoording van Kamervragen, d.d. 27 januari
                                                        2017, is put Vries-10 geboord ter vervanging van een andere put, waarvan de productie jaren
                                                        geleden is beëindigd vanwege een te hoge waterproductie. De NAM heeft Staatstoezicht op de
                                                        Mijnen (SodM) gevraagd om aan te geven of productie uit put Vries-10 is toegestaan. SodM heeft
                                                        geconstateerd dat de grenzen van het vigerende winningsplan met het in gebruik nemen van de
                                                        put Vries-10 tot eind 2018 naar verwachting niet zullen worden overschreden en dat er op basis
                                                        van het vigerende winningsplan gestart kan worden met de productie uit deze put. NAM voldoet
                                                        hiermee dus aan de vereisten van het vigerende winningsplan en mag op basis daarvan een
                                                        aanvang maken met de productie.

6r        11,   14,   15,   19,   20,   Zienswijze      Artikel 24, lid 1, Mbb bepaalt dat een winningsplan onder meer een opgaaf moet bevatten van
          35,   40,   42,   43,   53,                   het aantal boorgaten dat bij de winning wordt gebruikt; een opgaaf van de volgorde en het tijds-
          54,   55,   56,   57,   58,                   bestek van de boorgaten; een opgaaf van de ligging, lengte en diameter van de verbuizing van
          59,   66,   76,   78,   84,                   de boorgaten. Indieners vinden dat de beschrijving van de boorgaten en verbuizingen in het
          85,   86,   87,   88,   90,                   onderhavige winningsplan niet voldoen aan de wettelijke vereisten (art. 24, lid 1, Mbb) en
          91,   92                                      hiermee het plan niet ontvankelijk is, althans daaraan instemming moet worden onthouden.

                                        Antwoord        De beschrijving van de boorgaten en verbuizingen in het gewijzigde winningsplan Westerveld is
                                                        summier. Het winningsplan volgt echter wel de op basis van art. 24, lid 1, Mbb gestelde eisen. Zo
                                                        gaat paragraaf B.4 (in lijn met het gevraagde in art. 24, lid 1, sub e en f, Mbb) in op een
                                                        overzicht van de boringen in de gasvoorkomens, waarbij ook een schematische voorstelling wordt
                                                        gegeven van de putverbuizingen incl. de dieptes waarop de diameter van de verbuizing wijzigt.

6s        9, 11, 14, 15, 16,            Zienswijze      Onzekerheden zijn: de effecten en gevolgen van gaswinning incl. de berekende maximaal te
          17, 18, 19, 20, 21,                           verwachten seismische activiteit, dat de inspecteur-generaal van SodM heeft aangegeven dat er
          24, 26, 27, 28, 29,                           momenteel geen rekenmodel beschikbaar is om seismiciteit betrouwbaar te voorspellen, en dat
          30, 34, 35, 36, 38,                           de NAM voor het gasveld Ameland na 4 jaar onderzoek de na-ijling van bodemdaling door gas-
          39, 40, 42, 43, 44,                           winning nog altijd niet onder fysisch voorspelbare controle heeft. In de besluitvorming is niet
          45, 46, 47, 49, 50,                           transparant uiteengezet hoe genoemde onzekerheden zijn afgewogen. Ook blijft onduidelijk wat
          53, 55, 56, 57, 58,




                                                                                      56
</pre>

====================================================================== Einde pagina 56 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 57 ======================================================================

<pre>Nota van Antwoord wijziging winningsplan Westerveld |   kenmerk 18252736




           59,   60,   63,   65,   66,                    de betrouwbaarheid van de risicoberekeningen is. Gelet op deze onzekerheden kunt u nu niet tot
           67,   68,   69,   71,   73,                    een afgewogen besluit komen.
           74,   75,   76,   77,   78,
           84,   85,   86,   87,   88,
           90,   91,   92,   94
                                         Antwoord         Voorspellingen worden gedaan op basis van fysische wetmatigheden die in het algemeen de
                                                          werkelijkheid goed benaderen. Het verloop van de bodemdaling wordt op basis van een meetplan
                                                          gemonitord zodat afwijkend gedrag vroegtijdig kan worden gesignaleerd en zo nodig maatregelen
                                                          kunnen worden genomen. Naarmate de winning vordert wordt de onzekerheid omtrent de
                                                          uiteindelijke bodemdaling steeds kleiner.
                                                          De uitspraak van de Inspecteur Generaal der Mijnen had betrekking op de stuurbaarheid van de
                                                          seismiciteit in het Groningen veld op basis van het huidige model. Dat model beschrijft de in het
                                                          verleden opgetreden seismiciteit, maar kent naar de toekomst een relatief grote
                                                          onzekerheidsbandbreedte. Daardoor kan op basis van dat model niet snel worden bepaald, wat
                                                          de effectiviteit is van ingrepen in de productie. De waarnemingen door het KNMI wijzen er
                                                          intussen op, dat de ingrepen in de productie effectief zijn.
                                                          Voor de velden, die vallen onder het winningsplan Westerveld geldt dat ze in de eindfase van
                                                          productie zijn. Sturen op productie van die velden is alleen al daarom niet effectief.
                                                          Evenals bij bodemdaling geldt, dat een adequaat seismisch monitoring systeem een vereiste is:
                                                          daar voorziet het winningsplan in.

 6t        14,   15,   19,   20,   35,   Zienswijze       In het winningsplan en het ontwerpbesluit is sprake van steeds verschillende benamingen van
           40,   42,   43,   53,   55,                    velden en putten. O.a. over de begrenzingen van de gasvelden Vries-Centraal en Vries-Zuid en
           56,   57,   58,   59,   66,                    Zevenhuizen / Zevenhuizen-West is verwarring ontstaan omdat gebruik wordt gemaakt van
           76,   78,   84,   85,   86,                    verschillende benamingen. Ook ontbreekt in het winningsplan informatie over de exacte locaties
           87,   88,   90,   91,   92                     van winningsputten in de gasvelden, geplande locaties van winputten en de winningshoeveel-
                                                          heden per put. Hierdoor is het voor decentrale overheden en inwoners niet mogelijk op een goede
                                                          wijze zienswijzen in te dienen.

                                         Antwoord         Het kritiekpunt van de steeds verschillende benamingen wordt niet herkend, omdat het kaartje in
                                                          subparagraaf B3 en Bijlage 4 van het winningsplan de namen per gasveld duidelijk aangeeft.
                                                          Voor het in het winningsplan ontbreken van informatie over de exacte locaties van winnings-
                                                          putten in de gasvelden, geplande locaties van winputten en de winningsvolumes per put verwijs
                                                          ik naar het antwoord op deelzienswijze 2a en 6m.
                                                          Voor de technisch-inhoudelijke en strategische beoordeling van het winningsplan wint de minister
                                                          van EZK adviezen in bij SodM, de Tcbb en de Mijnraad. De bedoeling van het advies van de




                                                                                        57
</pre>

====================================================================== Einde pagina 57 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 58 ======================================================================

<pre>Nota van Antwoord wijziging winningsplan Westerveld | kenmerk 18252736




                                                        decentrale overheden en de zienswijzen van inwoners is om met name de lokale en regionale
                                                        gevolgen van de gaswinning in beeld te hebben en mee te nemen in de besluit procedure.
                                                        De stelling dat door bovenstaande aspecten het voor decentrale overheden en inwoners niet
                                                        mogelijk zou zijn om op een goede wijze een zienswijze in te dienen, wordt door de minister
                                                        daarom niet onderschreven.

6u        14,   15,   19,   20,   35,   Zienswijze      Ten aanzien van artikel 1 van het ontwerp-instemmingsbesluit zijn wij van mening dat, gelet op
          40,   42,   43,   53,   55,                   de onvolkomenheden en omissies van het winningsplan en de naar onze mening onvoldoende
          56,   57,   58,   59,   66,                   transparante gemaakte afweging in het ontwerpbesluit over winning en maatschappelijke risico's,
          76,   78,   84,   85,   86,                   er geen instemming verleend kan worden. Wij vinden dat u duidelijk en concreet moet aangeven
          87,   88,   90,   91,   92                    met welke delen (paragrafen) van het winningsplan u niet instemt.

                                        Antwoord        Artikel 1 van het ontwerp-instemmingsbesluit stelt dat afgezien van het toepassen van zuur-of
                                                        hydraulische stimulatie de minister instemt met het winningsplan. Dit gaat specifiek om de
                                                        laatste zin in subparagraaf B5.2 van het winningsplan, waar de NAM vermeldt dat mechanisch of
                                                        chemisch stimuleren een optie is. Ter verduidelijking zal de minister het verbod op zuur- en
                                                        hydraulische stimulatie als een separate beperking in het besluit opnemen. Zodoende is het
                                                        duidelijker dat artikel 1 de instemming met het winningsplan beschrijft en de overige artikelen
                                                        voorschriften en beperkingen betreffen, waaraan de NAM moet voldoen om gas te mogen winnen
                                                        uit het Westerveld systeem. Ook zal artikel 7 uit het ontwerp-instemmingsbesluit worden
                                                        samengevoegd met artikel 1.
                                                        De voorschriften en beperkingen in het besluit hoeven niet naar specifieke paragrafen in het
                                                        winningsplan te verwijzen. De minister neemt in zijn besluit ook lokale aspecten mee, zoals
                                                        maatschappelijke effecten, welke niet specifiek in het winningsplan benoemd hoeven te worden.
                                                        Deze lokale afwegingen kunnen wel leiden tot een voorschrift of beperking van het besluit.
                                                        Volledigheidshalve merkt de minister op dat zuurbehandeling het reiningen van de binnenkant
                                                        van de buizen tegen aankoeking betreft. Deze behandeling wordt zonder overdruk uitgevoerd en
                                                        is wel toegestaan.

6v        7, 10, 19, 33                 Zienswijze      Indieners vinden dat er onzorgvuldig en niet publieksvriendelijk gehandeld is in de
                                                        informatievoorziening, het heeft met name geschort aan de begrijpelijkheid, de betekenis en
                                                        zorgvuldige vertaling naar de burger toe in eenvoudige bewoordingen. De gepubliceerde
                                                        kennisgeving was onduidelijk; er had persoonlijk bericht per huisnummer kunnen zijn met een
                                                        eenvoudige uitleg, voor eenieder begrijpelijk, op alle belangrijke punten.
                                                        De belangen van de bewoners van het gebied boven het gasveld lijken geen grote plaats in te
                                                        nemen. Ik ben naar de eerste voorlichting van de NAM gegaan in de hoop mijn stem te kunnen




                                                                                      58
</pre>

====================================================================== Einde pagina 58 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 59 ======================================================================

<pre>Nota van Antwoord wijziging winningsplan Westerveld |   kenmerk 18252736




                                                          laten horen, maar de voorlichting was er enkel op gericht om de mensen gerust te stellen met
                                                          wat cijfers. Wij vinden het moeilijk te accepteren dat de bewoners boven het gas nauwelijks een
                                                          stem als belanghebbende gegund wordt.

                                        Antwoord          Om een zo groot mogelijke doelgroep te bereiken, kiest het ministerie ervoor om, naast de
                                                          Staatscourant, de kennisgeving ook te publiceren in lokale en regionale bladen. De kennisgeving
                                                          is specifiek bedoeld om u te wijzen op de plekken, waar u meer informatie over het ontwerp-
                                                          instemmingsbesluit kunt inwinnen. In een winningsplan worden veel technische aspecten van een
                                                          gasveld behandeld, waarvan ik me bewust ben dat dat niet eenvoudig te begrijpen is voor
                                                          mensen die geen ervaring met mijnbouw hebben. Gedurende het proces van vergunningverlening
                                                          hecht de minister er aan om op een open en transparante wijze met u te communiceren. Daarbij
                                                          moet wel gezegd worden dat het ontwerp-instemmingsbesluit een juridisch document betreft. De
                                                          minister begrijpt dat een publieksvriendelijke oplegger over de Westerveld gaswinning in
                                                          begrijpelijk Nederlands de bewoners geholpen had en het ministerie zal dit punt meenemen in
                                                          toekomstige informatiebijeenkomsten.
                                                          De NAM is verantwoordelijk voor het informeren en betrekken van de omgeving. In algemene zin
                                                          onderschrijft de minister dat inzake het winningsplan voor Westerveld de communicatie vanuit
                                                          zowel de NAM, als de minister naar burgers en decentrale overheden zorgvuldig en
                                                          publieksvriendelijk moet, zodat burgers gedegen, consistent en transparant worden geïnformeerd
                                                          over de (gevolgen van de) gaswinning. De inzet van de minister is erop gericht om dit te doen in
                                                          overleg met de NAM en de betrokken decentrale overheden. De advisering van de decentrale
                                                          overheden over het winningsplan en de reactie van de minister daarop, kunnen mogelijk ook
                                                          behulpzaam zijn in de communicatie met de burger. Met de inwerkingtreding van de nieuwe
                                                          Mijnbouwwet op 1 januari 2017 is het burgerperspectief nadrukkelijker naar voren gekomen en is
                                                          een nadere toelichting op het winningsplan en het ontwerpbesluit gegeven tijdens de drie
                                                          informatiebijeenkomsten voor eenieder, maar gericht op de bewoners in de omgeving van de
                                                          gasvelden tijdens de periode van terinzagelegging van het ontwerpbesluit. Het doel van deze
                                                          bijeenkomsten is om u van de juiste informatie te voorzien, in discussie te kunnen gaan met de
                                                          betrokken partijen en u de mogelijkheid te geven een zienswijze in te dienen.

                                                          Met het wijzigen van de Mijnbouwwet per 1 januari 2017 is getracht de belanghebbenden,
                                                          omwonenden en decentrale overheden, nadrukkelijk een stem te geven en hun overwegingen
                                                          mee te nemen in het instemmingsbesluit voor het winningsplan.

 6w        7                            Zienswijze        Uit het verleden met de gaswinning in Groningen blijkt dat deze problematiek helemaal niet
                                                          voorzien was en er dus te weinig technische kennis is voor dergelijke projecten en bijkomende




                                                                                        59
</pre>

====================================================================== Einde pagina 59 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 60 ======================================================================

<pre>Nota van Antwoord wijziging winningsplan Westerveld | kenmerk 18252736




                                                        effecten. Voorgesteld wordt om eerst de problemen in Groningen op te lossen (incl. herstel en
                                                        schadevergoeding) en dan pas te beslissen over een evt. vervolg van de gaswinning Westerveld.

                                      Antwoord          Aardgas speelt een essentiële rol in de Nederlandse energievoorziening: het voorziet in ruwweg
                                                        40% van onze primaire energiebehoefte. In de gebouwde omgeving wordt stevig ingezet op het
                                                        geleidelijk uitfaseren van aardgas. Aardgas speelt echter ook bij de andere functionaliteiten
                                                        (kracht en licht, hoge temperatuur warmte en vervoer) een belangrijke rol in de transitie. Ook in
                                                        de transitie naar de ambities van het Klimaatakkoord van Parijs zal gas als minst vervuilende
                                                        fossiele brandstof nog lang een belangrijke rol spelen.

                                                        In Nederland wordt aardgas gewonnen uit ca 250 kleine velden en het Groningenveld. Het
                                                        Groningen gasveld is één van de grootste gasvelden op land in de wereld. De gerelateerde kosten
                                                        en baten zijn ook om die reden van een andere orde dan bij de gasvelden binnen bijvoorbeeld het
                                                        Westerveld systeem. Productie uit het Westerveld systeem vindt al ruim dertig jaar plaats en
                                                        bevindt zich in de eindfase van de winning.

                                                        Zoals de minister eerder heeft aangegeven heeft de minister, mede naar aanleiding van het
                                                        advies dat de Tcbb op zijn verzoek op 28 februari 2018 heeft uitgebracht, bij brief van 9 oktober
                                                        2018, gericht aan de Voorzitter van de Tweede Kamer (vergaderjaar 2018-2019, 32849 nr. 137),
                                                        de Kamer geïnformeerd over de nadere uitwerking van zijn voornemen om te komen tot een
                                                        uniforme landelijke en onafhankelijke beoordeling en afhandeling van mogelijke mijnbouwschade.
                                                        In hoofdlijnen komt deze uitwerking op het volgende neer.
                                                        De minister is voornemens een onafhankelijke en deskundige commissie (Commissie
                                                        mijnbouwschade) in het leven te roepen waar gedupeerden met mogelijke mijnbouwschade die
                                                        niet het gevolg is van de gaswinning uit het Groningenveld of de gasopslag Norg, hun verzoek tot
                                                        vergoeding daarvan kunnen indienen. Die commissie zal moeten zorgen voor een onafhankelijke
                                                        beoordeling van meldingen van mijnbouwschades en van verzoeken om vergoeding daarvan.
                                                        Daarbij zal de minister een objectief en transparant schadeprotocol vaststellen dat de commissie
                                                        een leidraad geeft bij de procedure voor het vormen van een oordeel over de ingediende
                                                        schadeclaim, over de aanspraak op vergoeding van de schade en over de omvang van het bedrag
                                                        van de schadevergoeding dat door de mijnbouwonderneming zou moeten worden uitgekeerd. De
                                                        minister zal zich ervoor inzetten dat schadeclaims van relatief beperkte omvang ruimhartig zullen
                                                        worden beoordeeld en snel en efficiënt zullen worden afgehandeld.
                                                        De minister zal met de mijnbouwondernemingen afspraken maken dat zij aan het oordeel van de
                                                        Commissie mijnbouwschade committeren en dienovereenkomstig tot betaling zullen overgaan.
                                                        Dit nog vast te stellen schadeprotocol wordt ook van toepassing op de gaswinning Westerveld.




                                                                                       60
</pre>

====================================================================== Einde pagina 60 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 61 ======================================================================

<pre>Nota van Antwoord wijziging winningsplan Westerveld |   kenmerk 18252736




 6x        2, 4, 7, 8, 12, 22,          Zienswijze        Wij zijn tegen de gaswinning want we willen geen verzakkingen, aardbevingen en schade aan ons
           44                                             huis of aan andere gebouwen. Voorstel is om vooral eens de gasvelden in omgeving Den Haag te
                                                          exploiteren.

                                        Antwoord          De Tcbb is één van de adviseurs van het ministerie, die met name het winningsplan toetst op het
                                                          risico van schade ten gevolge van bodembeweging door gaswinning uit het Westerveld systeem.
                                                          De Tcbb geeft aan dat er geen directe schade aan gebouwen, infrastructuur of natuur en milieu
                                                          wordt verwacht door bodemdaling. Bodemdaling verloopt altijd gelijkmatig en de gelijkmatigheid
                                                          strekt zich uit over een groot gebied. Verder stelt de Tcbb dat de kans op schade door
                                                          bodemtrillingen aan buisleidingen klein is en het niet uitgesloten kan worden dat bodemtrillingen
                                                          gevolgen kan hebben voor schade aan gebouwen. De Tcbb heeft geen bezwaar om onder
                                                          voorwaarden akkoord te gaan met het winningsplan. De gasvelden van het Westerveld systeem
                                                          zijn reeds 30 jaar in productie en bevinden zich in de eindfase van de gaswinning.
                                                          De gas- en olievelden in de omgeving van Den Haag zijn reeds lange tijd in productie of zijn al
                                                          leeg geproduceerd.

 6y        1, 10, 12, 17, 27,           Zienswijze        Het gasveld Eleveld heeft al tientallen aardbevingen veroorzaakt, waarvan een aantal ook heeft
           29, 30, 49, 73, 82,                            geleid tot schade aan huizen. Het vooruitzicht om bijv. in Assen-Zuid te belanden in eenzelfde
           83                                             problematiek als in Groningen (incl. waardedaling van huizen), geeft onrust en stress. De in het
                                                          ontwerpbesluit genoemde risicobeperkende maatregelen vinden indieners onvoldoende; alle
                                                          Groningse maatregelen moeten ook voor de gaswinning Westerveld van kracht worden.
                                                          Gezien de niet betrouwbaar gebleken rapporten en onbetrouwbaar gebleken zalvende woorden
                                                          van de NAM in het verleden aangaande gaswinning in Groningen, lijkt de NAM naar de toekomst
                                                          toe geen betrouwbare partner in dit gaswinningsproces te zijn.
                                                          Ik ben van mening, dat gaswinning onder een woonwijk met 13.000 inwoners gelet op de
                                                          bekende en mogelijke gevolgen eenvoudigweg onverantwoord is. De handelswijze van zowel de
                                                          NAM als de nationale overheid, inzake de gaswinnings- en aardbevingsproblematiek in Groningen
                                                          tot nu toe schept weinig vertrouwen in een voor mij adequate aanpak als zich problemen
                                                          voordoen.

                                        Antwoord          De minister betreurt het zeer dat u onrust en stress ondervindt naar aanleiding van het door u
                                                          geschetste vooruitzicht. Het Groningen gasveld is één van de grootste gasvelden op land in de
                                                          wereld. De gerelateerde kosten en baten zijn ook om die reden van een andere orde dan bij de
                                                          kleine gasvelden zoals die binnen het Westerveldsysteem. Productie uit het Westerveldsysteem
                                                          vindt al ruim dertig jaar plaats en bevindt zich thans in de eindfase. Vanwege de hoeveelheid aan




                                                                                         61
</pre>

====================================================================== Einde pagina 61 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 62 ======================================================================

<pre>Nota van Antwoord wijziging winningsplan Westerveld | kenmerk 18252736




                                                        schademeldingen is voor Groningen de specifieke schadeafhandeling bij wet geregeld. Voor de
                                                        kleine velden wordt de schadeafhandeling via het mijnbouwbedrijf geregeld, omdat de omvang
                                                        van de mogelijke schade aanzienlijk kleiner is.
                                                        Op grond van het artikel 6:177 van het Burgerlijk Wetboek Boek, is het mijnbouwbedrijf
                                                        aansprakelijk voor schade die ontstaat door de aanleg of het in werking hebben van een
                                                        mijnbouwwerk of de gaswinning. Artikel 5 in het ontwerp-instemmingsbesluit verplicht de NAM
                                                        tot een transparant proces van schademelding, adequaat onderzoek naar en afhandeling van
                                                        schadeverzoeken binnen een redelijke termijn. Voor een nadere toelichting op de procedures
                                                        omtrent schadeafhandeling wordt verwezen naar het antwoord op zienswijze 4b waar een
                                                        uitgebreide uitleg over de schadeafhandelingen en de ontwikkelingen daaromtrent is gegeven.

6z        88, 94                      Zienswijze        Wij vinden dat het gasveld Zevenhuizen-West als een nieuw klein gasveld moet worden
                                                        beschouwd, aangezien er voor zover wij weten tot op heden geen gas uit gewonnen is.

                                      Antwoord          In het vigerende winningsplan Westerveld 2011 is het Zevenhuizen-West gasveld onderdeel van
                                                        het Zevenhuizen gasveld en is aangegeven dat het reeds is aangeboord. Met de instemming van
                                                        dat winningsplan is dus ook ingestemd met winning uit het Zevenhuizen-West gasveld. Tevens is
                                                        het veld reeds aangeboord door de Zevenhuizen-02 boring in 1993 en zijn er kleine hoeveelheden
                                                        gas geproduceerd tijdens de put-test. Om deze redenen wordt in het onderhavige winningsplan
                                                        het Zevenhuizen-West gasveld niet als nieuwe winning gezien.
                                                        Tevens heeft het kabinet in de brief van 30 mei 2018 (Kamerstukken II 2017-18, 33 529, nr.
                                                        469) met betrekking tot gaswinning uit de kleine velden en energietransitie de prioriteit gelegd bij
                                                        een zo snel mogelijke transitie naar duurzame energie. Zolang dat nodig is om tegemoet te
                                                        komen aan de (afnemende) Nederlandse aardgasvraag, wil het kabinet het aardgas uit de kleine
                                                        velden winnen, waar en voor zover dit veilig kan.

6aa       19                          Zienswijze        Indieners hebben hun woning in 2014 gekocht. Nooit zijn indieners geïnformeerd over het feit dat
                                                        de woning boven een gasveld stond. Als indieners dat op voorhand hadden geweten, dan was
                                                        deze woning nooit in beeld gekomen om aan te kopen. Het lijkt niet juist dat kopers niet worden
                                                        geïnformeerd over zo'n belangrijk feit als gaswinning onder de woning.

                                      Antwoord          De ligging van gas- en olievelden in Nederland is openbare informatie. Productie uit het
                                                        Westerveld systeem vindt al ruim dertig jaar plaats en de locatie van deze gasvelden is om
                                                        dezelfde reden al lange tijd bekend en betreft openbare informatie.

6ab       35, 48                      Zienswijze        U als minister wordt gevraagd uw instemming voor deze gaswinning aan NAM te verlenen. U bent




                                                                                       62
</pre>

====================================================================== Einde pagina 62 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 63 ======================================================================

<pre>Nota van Antwoord wijziging winningsplan Westerveld |   kenmerk 18252736




                                                          ook de toezichthoudende instantie. Dit terwijl de gasinkomsten voor een groot deel aan de Staat
                                                          toekomen. U heeft daarom ''dubbele petten" op en kan niet onbevooroordeeld oordelen.
                                                          Het kabinet is demissionair, de minister van Economische Zaken ook. Is het dan verantwoord dat
                                                          deze minister nu nog een beslissing gaat nemen over dit beladen onderwerp en daarmee over
                                                          zijn graf regeert ?

                                        Antwoord          De minister van Economische Zaken en Klimaat beslist onder andere over het verlenen van
                                                          instemming met winningsplannen en het verlenen van vergunningen op grond van de
                                                          Mijnbouwwet. Het SodM (Staatstoezicht op de Mijnen) is de onafhankelijke toezichthoudende
                                                          instantie, die toeziet op het naleven van de wet- en regelgeving voor mijnbouwprojecten.
                                                          Vergunningverlening en het houden van toezicht zijn strikt gescheiden.
                                                          Dat de minister van Economische Zaken en Klimaat een andere persoon is sinds het indienen van
                                                          uw zienswijze doet er niet aan af dat op grond van de Mijnbouwwet de minister het bevoegde
                                                          bestuursorgaan is en blijft.
 6ac       54                           Zienswijze        Voor de volledigheid dient in de eerste alinea van het ontwerpbesluit genoemd te worden: de
                                                          winningsvergunningsgebieden Drenthe II (K.B. 4/11/1968 laatstelijk gewijzigd 17 juli 2007 bij
                                                          beschikking ET-EM-7075840), Groningen (K.B. 30/5/1963), omdat dat de vergunning is waar de
                                                          wijzigingsvergunning van 9 september 2016 op aangevraagd wordt door NAM.
                                                          In het ontwerpbesluit staat dat de gaswinning uit het Westerveld systeem al ruim dertig jaar
                                                          plaatsvindt. Daarbij zou genoemd moeten worden dat de put VRS-3C al sinds 1994 niet meer in
                                                          gebruik is.
                                                          Wij vinden dat in de uiteindelijke tekst van het instemmingsbesluit van de minister de vervanging
                                                          van VRS-3C put door Vries-10, alsmede de datum van het in productie nemen van Vries-10, dient
                                                          te worden opgenomen.

                                        Antwoord          In het instemmingsbesluit wordt verwezen naar de winningsvergunningsgebieden in alinea 2.
                                                          Meer gedetailleerde informatie over de winningsvergunningen is geen vereiste in het
                                                          instemmingsbesluit. Om de leesbaarheid van het document te bevorderen is ervan afgezien om
                                                          deze informatie toe te voegen. Winningsplannen en winningsvergunningen zijn overigens twee
                                                          verschillende aanvragen. Onderliggende aanvraag, wijziging winningplan Westerveld, betreft
                                                          alleen een wijziging van het vigerende winningsplan en dus geen wijziging van de
                                                          winningsvergunning Drenthe IIb en Groningen.

                                                          Inderdaad wordt er al ruim 30 jaar uit het Westerveld systeem gas gewonnen. De tabel in
                                                          subparagraaf B3 van het winningsplan Westerveld bevat een lijst de hoeveelheid actieve en
                                                          inactieve productie boringen per gasveld, zoals volgens Mijnbouwbesluit art 24 lid 1e verplicht is.




                                                                                         63
</pre>

====================================================================== Einde pagina 63 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 64 ======================================================================

<pre>Nota van Antwoord wijziging winningsplan Westerveld | kenmerk 18252736




                                                        De precieze datum van de start of einde productie of hoeveelheid productie uit een enkele put is
                                                        niet benodigd voor een winningsplan. De startdatum, einddatum en productieprofiel op jaarbasis
                                                        is wel benodigd voor elk individueel gasveld in een winningsplan.

6ad       54                          Zienswijze        Indieners vinden dat als de minister toch zou willen instemmen met het winningsplan, hij het
                                                        gezamenlijke advies van de decentrale overheden dient over te nemen en het voorzorgsbeginsel
                                                        dient te hanteren.

                                      Antwoord          De minister vraagt de decentrale overheden om advies omtrent de verwachte effecten die de
                                                        gaswinning in hun gebied kunnen hebben. Alle adviezen worden meegenomen in de
                                                        besluitvorming. Wat betreft de advisering van de decentrale overheden voor Westerveld zijn een
                                                        aantal adviezen meegenomen als een voorschrift in het besluit. Andere adviezen zijn niet
                                                        meegenomen omdat ze al in de Mijnbouwwet staan of vanwege een andere reden, die in het
                                                        instemmingsbesluit is uiteengezet.
                                                        Op grond van de Mijnbouwwet geldt een zorgplicht bij het verrichten van mijnbouwactiviteiten
                                                        (artikel 33 Mijnbouwwet), waarbij gewaarborgd wordt dat bij besluiten over het winningsplan de
                                                        veiligheid voorop staat. De NAM moet op grond van dit artikel alle maatregelen nemen die
                                                        redelijkerwijs van haar gevergd kunnen worden om te voorkomen dat als gevolg van haar
                                                        werkzaamheden de veiligheid wordt geschaad. Meer concreet moet de NAM in haar winningsplan
                                                        een brede risicobeoordeling opnemen waarin zij onderbouwd ingaat op de effecten van de
                                                        voorgenomen (wijze van) winning en de risico’s voor omwonenden en schade aan gebouwen of
                                                        werken.

6ae       55, 58, 61                  Zienswijze        In uw ontwerpbesluit gebruikt u voor het systeem van schadeafhandeling termen als "adequaat",
                                                        "transparant" en "redelijk", die u helaas niet verder omschrijft. Derhalve is het indiener volstrekt
                                                        onduidelijk wat uw voorwaarden nu werkelijk inhouden voor de NAM, de Staat en mijzelf.

                                      Antwoord          Voorschrift 5 bij het instemmingsbesluit is opgenomen naar aanleiding van het gezamenlijk
                                                        advies van de decentrale overheden. De provincies, de gemeenten en de waterschappen hopen
                                                        dat met deze transparantie het vertrouwen in de afhandeling van eventuele schade wordt
                                                        vergroot. Het doel van het voorschrift is niet om een aantal strikte eisen voor te schrijven
                                                        waaraan het proces dient te voldoen. Zoals hiervoor reeds aan de orde is gekomen, is de NAM op
                                                        grond van artikel 6:177 van het Burgerlijk Wetboek aansprakelijk voor schade ten gevolge van de
                                                        gaswinning. De verzoeken om schadevergoeding kunnen uiteindelijk worden getoetst door de
                                                        burgerlijke rechter.




                                                                                        64
</pre>

====================================================================== Einde pagina 64 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 65 ======================================================================

<pre>Nota van Antwoord wijziging winningsplan Westerveld |   kenmerk 18252736




 6af       55, 72                       Zienswijze        Indieners willen graag in het besluit opgenomen zien dat als de NAM zich niet houdt aan dit
                                                          besluit, het besluit per direct en automatisch opgeschort wordt en dat de NAM dan per direct
                                                          moet stoppen met zijn werkzaamheden totdat daar wel weer aan voldaan wordt.

                                        Antwoord          Bij wet is geregeld dat een mijnbouwbedrijf zich dient te houden aan de voorschriften in een
                                                          besluit. Dit hoeft en zal om die reden niet worden opgenomen in het besluit. De toezichthouder
                                                          SodM ziet toe op de naleving van de voorschriften in het instemmingsbesluit.

 6ag       69                           Zienswijze        De NAM gaf in 2015 (bij de proefboring voor de installatie) nog aan dat er niet gewonnen zou
                                                          worden tot er een nieuw winningsplan lag (zie folder de NAM van najaar 2015). In maart 2016
                                                          vertelde u mij hetzelfde (zie beantwoording zienswijze d.d. 22 maart 2016, uw brief DGETM-
                                                          EO/16034400). Toch is de NAM inmiddels gaan winnen. Ik vind dat u daar handhavend tegen
                                                          moet optreden en verzoek u dat bij deze.

                                        Antwoord          De toezichthouder Staatstoezicht op de Mijnen (SodM) ziet toe op de naleving van wet- en
                                                          regelgeving omtrent de winning van delfstoffen. Handhaving gebeurt om die reden door SodM en
                                                          niet door het ministerie van Economische Zaken en Klimaat.
                                                          De door u genoemde verwijzingen hebben navolging gekregen door de Kamerbrief van de
                                                          minister van Economische Zaken van 22 november 2016:

                                                          “Tijdens het vragenuur van 16 juni 2015 is gesproken over een voorgenomen gaswinning door de
                                                          NAM in Drenthe (Handelingen II 2014/15, nr. 96, item 3). Tijdens de mondelinge beantwoording
                                                          is in algemene zin aangegeven dat er bij winning uit kleine velden een winningsplan moet komen
                                                          en dat omwonenden, gemeenten en provincies hierop zienswijzen kunnen indienen. Dit is ook
                                                          bevestigd in de beantwoording van aanvullende schriftelijke vragen van het lid Dik-Faber (CU),
                                                          waarin is aangegeven dat «in alle gevallen waarbij op basis van boringen besloten wordt om gas
                                                          te gaan winnen, een nieuw of gewijzigd winningsplan ingediend moet worden» (Aanhangsel
                                                          Handelingen II 2015/16, nr. 57). Ofschoon dit in algemene zin juist is, kan de situatie zich
                                                          voordoen dat er nog productieruimte beschikbaar is onder het geldende winningsplan. Deze
                                                          situatie doet zich voor bij de put Vries-10 in Drenthe.

                                                          Put Vries-10 is geboord ter vervanging van een andere put, waarvan de productie jaren geleden
                                                          is beëindigd vanwege een te hoge waterproductie. De NAM wil nu de productie uit put Vries-10
                                                          opstarten en heeft SodM gevraagd om aan te geven of productie uit put Vries-10 is toegestaan.
                                                          SodM heeft geconstateerd dat de grenzen van het vigerende winningsplan met het in gebruik
                                                          nemen van put Vries-10 de komende twee jaar naar verwachting niet zullen worden overschreden




                                                                                        65
</pre>

====================================================================== Einde pagina 65 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 66 ======================================================================

<pre>Nota van Antwoord wijziging winningsplan Westerveld | kenmerk 18252736




                                                        en dat er op basis van het vigerende winningsplan gestart kan worden met de productie uit deze
                                                        put. De NAM voldoet hiermee dus aan de vereisten en mag op basis daarvan een aanvang maken
                                                        met de productie.

                                                        Overigens heeft de NAM wel een wijziging van het winningsplan ingediend. Op basis van dit
                                                        gewijzigde winningsplan kan na instemming van de minister de productie uit Vries-10 ook na
                                                        deze twee jaar doorgaan. Bij het indienen van het gewijzigde winningsplan heeft de NAM op mijn
                                                        verzoek rekening gehouden met ondertussen gewijzigde Mijnbouwwet en de daarin opgenomen
                                                        aangescherpte eisen voor winningsplannen. Dit betekent onder meer dat de minister
                                                        omwonenden en gemeenten, provincies en waterschappen de gelegenheid heeft gegeven om op
                                                        het gewijzigde winningsplan te reageren. In dit winningsplan is ook een seismische risicoanalyse
                                                        opgenomen. Deze seismische risicoanalyse geeft geen aanleiding om de voorgenomen productie
                                                        uit Vries-10 niet op te starten. Ook de verwachte bodemdaling (< 2 cm) blijft met de productie
                                                        uit de put Vries-10 binnen het nu geldende winningsplan.

                                                        SodM zal erop toezien dat de productie uit de put Vries-10 en de effecten daarvan op de
                                                        bodembeweging binnen hetgeen vastgelegd is in het vigerende winningsplan blijven.

6ah       70                          Zienswijze        In het ontwerpbesluit wordt gezegd dat de NAM de mogelijkheid bestudeert om de productie van
                                                        een aantal velden, waaronder Assen-Zuid, te vergroten. Is het binnen dit winningsplan mogelijk
                                                        dat de NAM het gasveld Assen-Zuid alsnog gaat ontwikkelen? Wat is de reden dat dit veld nu niet
                                                        en andere velden nu wel ontwikkeld worden?

                                      Antwoord          De NAM heeft inderdaad toestemming om binnen het voorliggende winningsplan Westerveld het
                                                        Assen-Zuid gasveld te ontwikkelen. Het Assen-Zuid gasveld is in het verleden aangeboord vanaf
                                                        de Witten locatie. Na het boren is geconcludeerd dat de put waarschijnlijk te weinig gas zou
                                                        produceren om economisch rendabel te zijn. Omdat er verdere kosten nodig waren om de put
                                                        aan te sluiten, is op dat moment besloten de ontwikkeling te staken.

                                                        De NAM wil nog kijken of productie vanuit deze bestaande put tóch mogelijk is. Daarom is het
                                                        alsnog ontwikkelen van het kleine gasvolume in het Assen-Zuid veld toegevoegd als “High Case”
                                                        in het winningsplan.

6ai       73                          Zienswijze        Voor een begin van een herstel van vertrouwen is het naar oordeel van indiener in ieder geval
                                                        noodzakelijk, dat u ervoor zorg draagt dat de schade-beoordeling en -afhandeling echt
                                                        onafhankelijk zijn, dus ook volledig los van het Ministerie EZK, snel (binnen een jaar) en




                                                                                      66
</pre>

====================================================================== Einde pagina 66 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 67 ======================================================================

<pre>Nota van Antwoord wijziging winningsplan Westerveld |   kenmerk 18252736




                                                          ruimhartig plaatsvinden, waarbij de Staat zich niet alleen garant stelt voor de kosten, maar de
                                                          vergoeding ook voorschiet en daarna zelf verhaalt op de veroorzaker.

                                        Antwoord          In artikel 5 van het instemmingsbesluit is reeds opgenomen dat de NAM voor een transparant
                                                          proces van schademelding, adequaat onderzoek naar en afhandeling van schadeverzoeken binnen
                                                          een redelijke termijn zorgt en dat de NAM de betreffende informatie binnen drie maanden na het
                                                          onherroepelijk worden van dit besluit openbaar maakt.
                                                          Aangezien de NAM aansprakelijk is voor eventuele schade door de gaswinning, worden
                                                          schademeldingen ook door de NAM afgehandeld. Op grond van artikel 6:177 van het Burgerlijk
                                                          Wetboek, is het mijnbouwbedrijf aansprakelijk voor schade die ontstaat door de aanleg of het in
                                                          werking hebben van een mijnbouwwerk of de gaswinning. Artikel 5 in het ontwerp-
                                                          instemmingsbesluit verplicht de NAM tot een transparant proces van schademelding, adequaat
                                                          onderzoek naar en afhandeling van schadeverzoeken binnen een redelijke termijn.

                                                          De minister heeft bij brief van 9 oktober 2018, gericht aan de Voorzitter van de Tweede Kamer
                                                          (vergaderjaar 2018-2019, 32849 nr. 137), de Kamer geïnformeerd over de nadere uitwerking van
                                                          zijn voornemen om te komen tot een uniforme landelijke en onafhankelijke beoordeling en
                                                          afhandeling van mogelijke mijnbouwschade.
                                                          In hoofdlijnen komt deze uitwerking op het volgende neer.
                                                          De minister is voornemens een onafhankelijke en deskundige commissie (Commissie
                                                          mijnbouwschade) in het leven te roepen waar gedupeerden met mogelijke mijnbouwschade die
                                                          niet het gevolg is van de gaswinning uit het Groningenveld of de gasopslag Norg, hun verzoek tot
                                                          vergoeding daarvan kunnen indienen. Die commissie zal moeten zorgen voor een onafhankelijke
                                                          beoordeling van meldingen van mijnbouwschades en van verzoeken om vergoeding daarvan.
                                                          Daarbij zal de minister een objectief en transparant schadeprotocol vaststellen dat de commissie
                                                          een leidraad geeft bij de procedure voor het vormen van een oordeel over de ingediende
                                                          schadeclaim, over de aanspraak op vergoeding van de schade en over de omvang van het bedrag
                                                          van de schadevergoeding dat door de mijnbouwonderneming zou moeten worden uitgekeerd. De
                                                          minister zal zich ervoor inzetten dat schadeclaims van relatief beperkte omvang ruimhartig zullen
                                                          worden beoordeeld en snel en efficiënt zullen worden afgehandeld.
                                                          De minister zal met de mijnbouwondernemingen afspraken maken dat zij aan het oordeel van de
                                                          Commissie mijnbouwschade committeren en dienovereenkomstig tot betaling zullen overgaan.
                                                          Dit nog vast te stellen schadeprotocol wordt ook van toepassing op de gaswinning Westerveld.

 6aj       73                           Zienswijze        Voor een duurzaam herstel van vertrouwen is het waarschijnlijk onontkoombaar dat de huidige
                                                          Mijnbouwwet en -regelgeving in zijn geheel in overeenstemming wordt gebracht met de huidige




                                                                                         67
</pre>

====================================================================== Einde pagina 67 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 68 ======================================================================

<pre>Nota van Antwoord wijziging winningsplan Westerveld | kenmerk 18252736




                                                        inzichten over de relatie burger-overheid, veiligheid, milieu, rechtszekerheid, rechtsgelijkheid en
                                                        rechtvaardigheid.

                                      Antwoord          Met het per 1 januari 2017 in werking treden van de gewijzigde Mijnbouwwet is onder meer het
                                                        toetsingskader van en de procedure om te komen tot een winningsplan gewijzigd. Met name het
                                                        burgerperspectief, veiligheid, en natuur en milieu zijn aspecten die nadrukkelijk naar voren
                                                        komen in het toetsen van een winningsplan.

                                                        De wijziging van de Mijnbouwwet is allereerst het resultaat van de implementatie van de
                                                        aanbevelingen van de Onderzoeksraad voor Veiligheid (hierna: OVV) in zijn rapport over de
                                                        aardbevingsrisco's in Groningen (Kamerstukken II 2014/15, 33 529, nr. 123) van 18 februari
                                                        2015. In de kabinetsreactie van 2 april 2015 (Kamerstukken II 2014/2015, 33 529, nr. 143) is
                                                        aangegeven dat het kabinet alle aanbevelingen uit dit OVV-rapport zal overnemen.

                                                        Met het recentelijk wijzigen van de Mijnbouwwet is, naar de minister hoopt, de eerste stap gezet
                                                        in een duurzaam herstel van het vertrouwen naar de omwonenden.

6ak       80                          Zienswijze        Wij zijn principieel tegen het bestuursrechtelijk afdwingbaar opleggen van categorie II maat-
                                                        regelen voor velden die op basis van de SRA zijn ingedeeld in categorie I. Tot welke maatregelen
                                                        de NAM vrijwillig bereid is, staat daar verder los van.

                                      Antwoord          SodM en TNO hebben de berekeningen in het winningsplan Westerveld van de NAM geverifeerd
                                                        en komen tot dezelfde conclusie als de NAM dat de gasvelden van het Westerveld systeem in
                                                        seismische riscicocategorie I (laagste categorie) kunnen worden ingedeeld. Op basis van het
                                                        advies van SodM, de Tcbb en de Mijnraad zijn artikelen 3 en 4 opgenomen in het
                                                        instemmingsbesluit, die extra versnellingmeters en een risiciobeheersysteem voorschrijven.
                                                        Volgens de leidraad SRA zijn deze maatregelen alleen noodzakelijk voor seismische
                                                        risicocategorie II gasvelden, maar de minister wijkt hier in het geval van het winningpslan
                                                        Westerveld vanaf, op basis van de adviezen van SodM, de Tcbb en de Mijnraad, omdat de velden
                                                        Vries-Zuid en Eleveld gedurende de productie regelmatig (ca. 46 keer) hebben gebeefd en lichte
                                                        schade veroorzaakt hebben.
                                      Conclusie         Een natuur en milieu paragraaf is toegevoegd aan het instemmingsbesluit.
                                                        Artikel 7 is samengevoegd met artikel 1 in het instemmingsbesluit.




                                                                                        68
</pre>

====================================================================== Einde pagina 68 =================================================================

<br><br>