<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>15.1
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>    Gemeente Assen                        Beleid > Toelichting voorstel aan B&W    Onderwerp:  beantwoording schriftelijke vragen raadslid Luc Rengers aan het college van burgemeester en wethouders         Voorstel:  Instemmen met bijgevoegde beantwoording              Achtergrond:                   Argumenten:                             Kanttekeningen / risico’s:                        Financiële toelichting:                   Communicatie:              Personeel en Organisatie:                   Uitvoering en planning:                        Evaluatie:</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>    Gemeente Assen    ARCHIEF    7                      AAS    Utrtendenr 30[08/ 201    BEANTWOORDING SCHRIFTELIJKE VRAGEN AAN HET COLLEGE VAN BURGE-  MEESTER EN WETHOUDERS (Art. 44 Reglement van Orde)         Fractie: PvdA   Steller: Luc Rengers  Datum: 15 juli 2013 ;  Inkomend nummer: 2013-5327 ¥    Aan het College van Burgemeester & Wethouders van de Gemeente Assen    Geacht College,    Met regelmaat verschijnen berichten over de gevolgen van aardgaswinning. In de Provincie  Groningen worden huizen en dijken voorzien van apparatuur, welke aardbevingen vaststelt  en alarm afgeeft.   In de ondergrond van de Gemeente Assen wordt aardgas gewonnen, weliswaar minder  grootschalig dan in delen van de Provincie Groningen. Bekend is, dat met eerder waarge-  nomen aardschokken een direct verband bestaat met de aardgaswinning.   Dit gegeven is aanleiding te vragen naar wat dit voor Assen en haar inwoners betekent. Hoe  groot is de kans, dat in Assen aardschokken zullen voorkomen, die aanmerkelijke schade  kunnen berokkenen? Te denken valt aan dijken, gebouwen en gas- en waterleidingen. In  welke mate is het wenselijk of noodzakelijk om over meetapparatuur te beschikken, die niet  alleen vaststelt, maar ook alarmeert. Zijn hieromtrent afspraken gemaakt met gaswinningbe-  drijven en, zo ja, wat impliceert dat? Zo nee, acht het College het noodzakelijk om tot derge-  lijke afspraken te komen en bestaat het voornemen regelingen te treffen?    Het Ministerie van Economische Zaken is bezig met effectmeting van de winning van scha-  liegas. Winning kan geschieden door het chemisch verbrijzelen van steenlagen op grote  diepte, waardoor gas zal vrijkomen. Deze werkwijze brengt gevaar met zich mee, zoals  grondverzakkingen en aardschokken, maar ook van milieurisico's. Chemische stoffen, zoals  arseen en zware metalen kunnen vrijkomen en het grondwater vervuilen. Deze stoffen wor-  den gemakkelijk opgenomen in bladgroenten. Methaan veroorzaakt explosiegevaar en ver-  stoort de natuurlijke waterzuivering. Een deel van Assen is waterwingebied. Met in achtne-  ming van de risico's van deze methode verneem ik graag, wat het standpunt van het College  is met betrekking tot de winning van schaliegas?   Uw reactie wordt met interesse afgewacht.    Met hartelijke groet    Luc Rengers, namens de PvdA-raadsfractie    Assen, 15 juli 2013    ia.a. de lokale media    Fostadies Tael. on Eer zl Rist Wilt u bij een reactie op  Postbus 30018, 9400 RA Assen (0592) 366 911 info@assen.nl BNG 285000497 deze brief het kenmerk en de  Stadius a ven el tnv Gemeente Assen datum vermelden?    Noordersingel 33, 9404 JW Assen {osg2) 366 595 www.assen.nl</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>              Uitgaand nummer: 2013-04055  Beantwoording:    (Hoe groot is de kans, dat in Assen aardschokken zullen voorkomen, die aanmerkelijke schade kunnen  berokkenen?   Rondom Assen zijn vijf kleine aardgasvelden aanwezig, waaruit al decennia aardgas is of wordt ge-  wonnen. Rondom Assen zijn aardschokken geregistreerd van over het algemeen minder dan 2 op de  schaal van Richter en in elk geval onder 3 op de schaal van Richter. Schaal 2 op schaal van Richter is  zeer licht; schaal 3 is een lichte beving waarbij mensen trillingen als van een voorbijrijdende vracht-  wagen waarnemen. De kans op aardschokken die aanmerkelijke schade kunnen berokkenen wordt op  basis van de historie en omdat rondom Assen alleen kleine gasvelden aanwezig zijn, als zeer klein  ingeschat. We baseren ons hierbij op informatie uit de conceptstukken van de structuurvisie onder-  grond (STRONG) die door het Rijk wordt opgesteld en een provinciale consultatie.    In welke mate is het wenselijk of noodzakelijk om over meetapparatuur te beschikken, die niet alleen  vaststelt, maar ook alarmeert. Zijn hieromtrent afspraken gemaakt met gaswinningbedrijven en, zo ja,  wat impliceert dat? Zo nee, acht het College het noodzakelijk om tot dergelijke afspraken te komen en  bestaat het voornemen regelingen te treffen?   Aardschokken worden geregistreerd door het KNMI. Het KNMI bepaalt ook waar registratieappara-  tuur geplaatst wordt. De gemeente Assen heeft geen afspraken met de gaswinningbedrijven. Het Col-  lege acht het niet noodzakelijk om tot dergelijke afspraken te komen, omdat registratie van bevingen  landelijk geregeld is. De registratie is landelijk in handen van het KNMI, dat over een grote expertise  beschikt.    De Technische Commissie Bodembeweging is landelijk ingesteld om schadegevallen van bevingen te  beoordelen en te adviseren over de (financiële) afhandeling hiervan. De gemeente heeft hierin geen  rol.    Met in achtneming van de risico’s van deze methode verneem ik graag, wat het standpunt van het Col-  lege is met betrekking tot de winning van schaliegas?    TNO heeft onderzoek gedaan naar het voorkomen van schaliegasformaties. In de (wijde) omgeving  van Assen komen geen schaliegasformaties voor. In september worden een aantal landelijke onder-  zoeken opgeleverd over de risico’s en maatschappelijke kosten en baten van schaliegaswinning, waar-  over in de Tweede Kamer zal worden gedebatteerd. Het college van B&W wil hierover op voorhand  geen standpunt innemen. ]    ASSEN, 29 augustus 2013    A    Burgemees wethouders van Assen,                 burgemeestyr La    A. Smit Ib. |, Oostmeijer-Oosting</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>15.2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>    Page 2 of 2    even weten. Anders bespreken we dat in elk geval op 12 mei a.s.    Met — ik    Adviseur Vergunningen & Omgevingsmanagement - teamleider asset Land  Legal - Permits & Social Performance (LSUI/ONL)    Nederlandse Aardolie Maatschappij B.V.   Statutaire vestiging Den Haag - Handelsregister no. 04008869  Correspondentieadres: Postbus 28000, 9400 HH Assen  Bezoekadres: Schepersmaat 2, 9405 TA Assen   Tel:   Mobiel:   E-mail: EEG shell.com    Internet: http://www.nam.nl         Bijgaand de aanmeldingsnotitie voor de twee boringen vanaf locatie Witten-1 in  de gemeente Assen.    NAM Aanmeldingsnotitie AZ &amp; EN COMPLEET pdf Download    Size: 15.55 MB Content will be available for download untit April 29, 2014 00:38 PDT    oy * © 2003-2014 Hightail Inc. 1919 S. Bascom Ave, 3rd Floor, Campbell, CA 95008  5 H “Privacy | Terms    file://C:\Documents and Settings\GPunter\Local Settings\Temp\XPgrpwise\5356AA2B... 25-4-2014</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>15.3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>    Page 2 of 3    Prettige paasdagen en tot horens/ziens,  Met vriendelijke groet,    Adviseur Vergunningen & Omgevingsmanagement - teamleider asset Land  Legal - Permits & Social Performance (LSUI/ONL)               LV.   Isregister no. 04008869  , 9400 HH Assen   A Assen         Secure File Downloads:  Available until: 24 April 2014    Remember that some data is subject to export or trade controls. You must not download files if you are not in your  normal country of work and you are unsure or unaware of local legal restrictions.    If you are unsure, you must contact the sender to confirm that the file is not subject to export or trade controls that  would prohibit downloading from their current location BEFORE downloading the file.    Your contact details have been obtained by Shell IT Infrastructure Services B.V. which is fully owned and operated by  Shell International B.V are used to provide this service. Your contact details will be processed in accordance with  applicable iaw. For our full data privacy policy, please visit: http://www.shell.com/global/aboutshell/about-our-  website/privacy.htm!/    The documentation referred and linked to in this message is strictly intended for the exclusive use of the designated  recipient and may contain proprietary, confidential or privileged information. If you suspect that this message was  misdirected and you are not the intended recipient, you should not disseminate, distribute or copy this message nor  access any links embedded in the note. Please notify the sender immediately and destroy all copies of this message  and any attachments.    Since file replication to servers can take time depending on the file size, you may get file not available message while  downloading. In this case, please try after sometime    Click link to download:    NAM Aanmeldingsnotitie AZ & EN COMPLEET pdf  15,922.24 KB, Fingerprint: 0974f6962879d4085b641 7aef2b16888 (What is th:s?)         Large file transfer application is an enterprise wide application supported by Shell for transferring large files between internal users  and sending/requesting files from external users. It is a Shell owned application, the service is managed by Wipro and uses Accellion  software.    Secured by Accellion    4 Gemeente Assen  *    ok kok ok oke ek ok of of ok ok ok jo ok ok ij ok ak ok of ok ok jo kok oi ok ak ak ok ok ak ok ok kok ok ok ka ok ok ak ok ak oak ok ok ok ok ok ok ok ok ak ook ok ok ok ok ok ok ak IKK KKK    Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen  geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is   uitsluitend bestemd voor de geadresseerde.   De gemeente Assen aanvaardt geen aansprakelijkheid voor schade als  gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en  onvolledige verzending en ontvangst van informatie.    file://C:\Documents and Settings\GPunter\Local Settings\Temp\XPgrpwise\5356AA52.…. 25-4-2014</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>    Page 3 of 3    Bkk ok kok kok ok ak ok ok ij a ao ok ok ok ioko oo ok ak ok jak ok ok ok oi of a ook ok oo ai ok zi of ako ko ko ak ok ak oo ok ok ok aj ok oak KK aK ak    file://C:\Documents and Settings\GPunter\Local Settings\Temp\XPgrpwise\5356AA52..…. 25-4-2014</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>    AANMELDINGSNOTITIE   UITBREIDING LOCATIE WITTEN (GEMEENTE  ASSEN) EN DIEPBORINGEN ASSEN-ZUID EN  ELEVELD    NEDERLANDSE AARDOLIE MAATSCHAPPIJ B.V.    1 april 2014  077579453:B - Definitief  B02047.000173.0100    À ARCADIS</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>    Aanmaldingsnotitie uitbreiding locatie Witten en het boren van een axploratieput in het  prospect Assen-Zuid en Eleveld-Noord    077579453:8 - Definitef ARCADIS | 1</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>    2    Aanmeldingsnotitie uitbreiding locate Witten en het boren van een expioratiepul in hel  prospect Assen-Zurd en Eleveld-Noord         Inhoud                        1 Inleiding ….....ennsnsserevenevenonewonewensanevennenenrnenesensnensnensnensnenenenenenenenensnensnssoonvenenenentsensnenensmanenenenenenenenenensnenennnenesenen 3   1.1 Aanleiding … nnen nenenrenenseerneneerenenensenenevenenseernesenenwensenenenenenenevanseneneosenrnsenvnenessenenensvenennensaonenss 3   12 Me.r-beoordeling … un vennnoerennenenenensereneneanveenennveneenenenennenenenenenenaonenensnervensenensvennanenenenrsvenenene vee 5  2 Voorgenomen Activiteit enevennenonovonsenevneneveseenenonsvernenonensvnenenenonnononevenenovsenenennenenonsvansansenenensentsenensasenvaenen 7   2.1 Het geschikt maken van de mijnbouwlocatie … nnen een enveneneneesonsenensenenensensenens eeens: 7   2.2 Het uitvoeren van de boorwerkzaamheden… … nennen oorsenenesenenenenennnenenenenenenevenenenenenenrneernenenen 8  3 Milieueffectbeoordeling …..ssroonseervorssonensesorenversonrsenensnenenensenssenenvenvaenmevenseenenenenenrnsoensnnenrsensenennsoseunvenevosers 13   31 Criteria nennen eenensenenenenenreneereneneneevenemennvarwenenrnnanenenernenenenrnteneensmevenneneneenenensvannenenenevenenenene 13   32 Kenmerken van het project ...nnenenennene neen vensenoneensnenensennnenenenensenensseeennensnsenswenevmenensneeswenenenenn 13   3.2.1 Omvang van het project … enen aneerenenrvenenenrn eeens svenerenve rs enenenenenenenenenenrsenensnnene 13   3.2.2 Cumulatie … nennen ener venevenersernen oneven vennenenenenrsenevenenevenenseosenenenenenenenn 13   323 Gebruik van natuurlijke hulpbronnen … …… ………nnunenunseonenenenesenenenenenenenenenenenenenenenenn 14   33 Plaats van het project … nennen ereneeveenenenenreenenr venne eenensenenemenenenevsenenenennewenenenenensenenensvensenenene 14   34 Potentiële effecten .…nnennenrnoneneenonerenenrenversenernenenrveneeenneenenanenenennvennenenensenensenenenennetenennvensenensen 15  3.4.1 Grond- en hulpstoffen.   3.4.2 Afvalstoffen … nennen eenen nennen verneensen voeren veerenensenenevenennenenventenvenensenemevenensen 16   3.4.3 Verontreiniging en hinder … nano onsenrvernsernnen versen sennsenrneneneeeenensverneneneenenensvenenenn 16   3.4.4 Lichthunder … … nennen venevenveneneonrnensenenenseranenenvevenvsenenventnernnneneneneenenenennveenenvenenn 1/   3.4.5 Geluidsoverlast … …17   3.4.6 Luchtemissies …………… … .…nnsnannenenenennsenrsenenensernseenenenenensenenennseorvenenenenventenseensvenensvensvenenenn 20   3.4.7 Geur en StOf cece cca cseseseeee cape ceneeecenenscsesesusseasoaesesaceeseneneseassessseresstessteneacneneacaerenenees 24   3.4.8 Transportbewegingen … nnen enseneenenene enen enr oevers eneneneeneneneveeneneenenenenenenneneneneneene 24   34.9 Externe Veiligheid … aren noneneneneneneneenoersvenesenveenenenveenenenenenevenenswenenenenene …24   3.4.10 Landschap en cultuurhistorie … enaar enonenreeneneneunenennsenrsweneversensvensenenensenesenenens 25   3.4.11 Ecologische effecten … nnen en enennanvenseanservsenenenenenensvennenonenvenennsansmensenvenseeveenenen 26   4 Samenvatting en conclusie …esvsosvenevevoanonovonenenearnenensansvarsenversensnensnenveneneneneursenensaonnansennsoonconsvononoessenenen 27   41 Samenvatting … … ….   42 Conclusie... rennen eeenenenenenenene nennen enenenenenen enen vaenvneneennvenenensvensvevenenen ennn ensennvenenenenenenenenn 28  Bijlage 1 Voortoets Assen-Zuid en Eleveld-Noord … nen venosvenenssensenonenrseonenonenvenonersenssenveneern 29  Colofon swennen one nennnenenenenenvenenenenenenevenensnonevasaseveveeansnvenvnenonsnenenenenensensonsnenenenrnenenvansmonansmenvernenenrsenssanvoanvonen 31   ARCADIS 077579453 8 - Defiriief |</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>    Aanmeldingsnoutie uitbreiding locatie Witten en het boren van een exploratieput in het  prospect Assen-Zuid en Eleveld-Noord    Inleiding    1.1 AANLEIDING    De Nederlandse Aardolie Maatschappij B.V. (NAM) is voornemens om op de bestaande mijnbouwlocatie  Witten twee putten te boren naar het gasvelden Assen-Zuid en Eleveld-Noord. Bij succesvolle boringen  worden de putten aangesloten op het bestaande systeem.    De NAM-mijnbouwlocatie Witten is gelegen ten zuidwesten van de autosnelweg A28 in de gemeente  Assen. Direct ten noordoosten van de autosnelweg ligt de woonbebouwing van Assen. De directe  omgeving van de mijnbouwlocatie Witten is agrarisch gebied. De dichtstbijzijnde woonbebouwing is  gelegen op een afstand van 359 meter vanaf het hek rond de mijnbouwlocatie Witten. De woning is  gelegen aan de Witterbroek 1. In Afbeelding 1 wordt de locatie van de mijnbouwlocatie Witten  weergegeven en de directe omgeving. In Afbeelding 2 wordt de ligging van gasvelden Assen-Zuid en  Eleveld-Noord weergegeven.    Akoestisch onderzoek NAM-locatie Witten         Afbeelding 1: Mijnbouw locatie Witten en directe omgeving    077579453.B - Definitief ARCADIS | 3</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>    Aanmeldingsnotitie uitbreiding locate Witten en het boren van een exploratieput in het  prospect Assen-Zuid en Eleveld-Noord         230000 235000 240000    Afbeelding 2: Gasvelden Assen-Zuid en Eleveld-Noord    De mijnbouwlocatie Witten is bestemd voor het produceren en afvoeren van aardgas en is gelegen in het  gebied van de winningsvergunning “Drenthe”. De mijnbouwlocatie Witten is gelegen aan de Witterbroek,    te Assen, op het perceel kadastraal bekend gemeente Assen, Sectie O, nummers 85 en 1017.    Er wordt sinds 2006 aardgas geproduceerd uit twee gasputten: (Wit-2 en Wit-3). Gasput Wit-1 is in 1994  geboord maar is niet in productie.   Op elke gasput is een verplaatsbare gasproductieunit (KISS Skid) aangesloten. Met deze units wordt de  gasdoorzet en de druk, per put geregeld. Het gas van de KISS Skids wordt vervolgens in een vaste  bovengrondse leiding verzameld. Het op de mijnbouwlocatie Witten gewonnen gas wordt vervolgens via  een ondergrondse transportleiding naar de NAM-mijnbouwlocatie Vries-4 getransporteerd. Het  onbehandelde gas wordt in de behandelingsinstallatie Vries-4 op specificatie gebracht voor aflevering aan  Gasunie Trade & Supply.    Voor de huidige activiteiten zijn door het bevoegd gezag (Ministerie van Economische Zaken) de volgende  vergunningen verleend:   "Vergunning Wet milieubeheer met kenmerk ET/EM/8139297, 18 november 2008).   * Veranderingsvergunning voor Wit-3: ET/EM/9103540, 16 juni 2009.    Voor de beoogde uitbreiding van de mijnbouwlocatie Witten is een omgevingsvergunning bouw  aangevraagd voor het veranderen van de mijnbouwlocatie Witten ten behoeve van diepboringen van de    nieuwe putten.    Vervolgbesluiten    Na de omgevingsvergunning bouw volgt nog een (Barmm) melding voor de boring.    4 | ARCADIS 077579453-B - Definite!</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>    Aanmeldingsnotitie uitbreiding locatie Wilten en het boren van een exploratieput in het  prospecl Assen-Zuid en Eleveld-Noord    1.2 M.E.R.-BEOORDELING    Algemeen   In het Besluit milieueffectrapportage is aangegeven voor welke activiteiten een m.e.r.-procedure of een  m.e.r.-beoordelingsprocedure doorlopen dient te worden. Leidend hierbij zijn lijst C en lijst D van dit  besluit. In lijst C staan activiteiten genoemd waarvoor een milieueffectrapport (MER) moet worden  opgesteld. In lijst D staan activiteiten genoemd die m.e.r.-beoordelingsplichtig zijn. Een m.e.r.-beoordeling  is een toets om te bepalen of als gevolg van de beoogde activiteiten, in onderhavig geval de beoogde  uitbreiding van de mijnbouwlocatie Witten, sprake kan zijn van belangrijke nadelige gevolgen voor het  milieu. Als belangrijke nadelige gevolgen voor het milieu niet aan de orde zijn, dan is een    milieueffectrapportage niet nodig en hoeft er geen MER te worden opgesteld.    Ten behoeve van deze uitbreiding wordt met behulp van een diepboring twee nieuwe putten geboord.  Diepboringen dan wel een wijziging of uitbreiding hiervan worden genoemd als activiteit D17.2 in lijst D  van het Besluit milieueffect rapportage. Om deze reden dient een m.e.r.-beoordeling te worden  uitgevoerd.    Onderhavige milieu effect beoordeling gaat in op de mogelijke belangrijke negatieve gevolgen voor het  milieu als gevolg van de boringen vanaf mijnbouwlocatie Witten ter bepaling of er al dan niet een MER  opgesteld dient te worden.    Procedure   Volgens artikel 7.16 Wet milieubeheer deelt de initiatiefnemer het milieubeoordelingsplichtige voornemen  mede aan het bevoegd gezag (in onderhavige situatie: Minister van Economische Zaken). Op grond  hiervan neemt het bevoegd gezag uiterlijk 6 weken na ontvangst van de aanmeldingsnotitie een beslissing  betreffende de vraag of er als gevolg van de beoogde uitbreiding van de mijnbouwlocatie Witten, sprake  kan zijn van belangrijke nadelige gevolgen voor het milieu en of er wel of niet een MER dient te worden    opgesteld.    077579453.B . Definitef ARCADIS    5</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>    Aanmeldingsnolitie uitbreiding locabe Witten en het boren van een exploratiaput in het  prospect Assen-Zuid en Eleveld-Noord    6 | ARCADIS 077579453 B - Definitef</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>    Aanmeldingsnotite uitbreiding locatie Witten en het boren van een exptoratepul in het  prospect Assen-Zuid en Eleveld-Noord    Voorgenomen Activiteit    Dit hoofdstuk bevat een korte beschrijving van de werkzaamheden die worden uitgevoerd in het kader  van de beoogde activiteit. De belangrijkste activiteiten met betrekking tot het boren van de putten zijn:  " Het geschikt maken van de mijnbouwlocatie Witten voor het uitvoeren van de boringen. Tot deze  werkzaamheden behoren het realiseren van torenfundatie, heien conductor en het aanpassen van de  verharding op de mijnbouwlocatie Witten (zie toelichting hieronder).  * Het uitvoeren van de booractiviteiten. Tot deze werkzaamheden behoren onder meer:  — Het aanvoeren van materiaal, materieel, personeelsverblijven etc;  — Het aanvoeren en gereed maken van de demontabele boorinstallatie;  — Het uitvoeren van de boring;  — Het demonteren en afvoeren van de demontabele boorinstallatie;  — Het afvoeren van materiaal, materieel, personeelsverblijven etc.;    — Het schoonproduceren en testen van de geboorde put.    In het navolgende worden de verschillende activiteiten nader toegelicht.    2.1 HET GESCHIKT MAKEN VAN DE MIJNBOUWLOCATIE    Civiele werkzaamheden   De civiele werkzaamheden vinden grotendeels plaats aan de westzijde de bestaande mijnbouwlocatie  Witten en passen in het vigerende bestemmingsplan. Ten behoeve van de fundering van de boorinstallatie  wordt een beton plaat rondom de te plaatsen conductors aangebracht. Van uit de conductor (stalen buis  van 60 —tot 90 meter lengte, diameter 75-90 cm) wordt de boring aangezet. De conductor dient onder meer  voor de stabiliteit van het ondiepe boorgat en bescherming van het grondwater. Het heien van een    conductor duurt ongeveer twee werkdagen.    In Afbeelding 3 wordt de actuele situatie met een luchtfoto weergegeven en wordt aangegeven waar de    uitbreiding is voorzien.    Rondom het (tijdelijke) boorterrein wordt de aanwezige betonnen afvoergotensysteern (milieugoten)  aangepast zodat het (hemel)water van het boorterrein wordt afgevoerd naar de hoekbak.    0775794538 . Definiel ARCADIS | 7</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>    Aanmeldingsnotitie uitbreiding locatie Witten en he: boren van een exploratiepui in het  prospect Assen-Zuid en Eleveld-Noord         Atbeelding 3: Actuele situatie mijnbouwlocatie Witten + mijnbouwlocatie uitbreiding met rode cirkel    De totale duur van deze werkzaamheden bedraagt 6 tot 8 weken. De werkzaamheden vinden alleen in de    dagperiode plaats (9.00 — 17.00 uur).    De mijnbouw locatie Witten wordt in één keer geschikt gemaakt voor het boren van 2 putten.    2.2 HET UITVOEREN VAN DE BOORWERKZAAMHEDEN    Boorinstallatie en equipment   De boring wordt uitgevoerd met behulp van een tijdelijk te plaatsen demontabele boorinstallatie met een  maximale hoogte van 31 meter. Bijlage 2 geeft een schematische opstelling van de boorinstallatie met  bijbehorend equipment weer.    Een boorinstallatie bestaat uit een boortoren en een zogenaamde mudplant. In deze mudplant worden de  boorvloeistoffen die tijdens het boren continu in gebruik zijn opgeslagen en behandeld. Ten behoeve van  de elektriciteitsvoorziening ten tijde van de boring worden tijdelijk binnen de mijnbouwlocatie Witten, op    het puttenveld, dieselgeneratoren opgesteld.    Ten behoeve van de aanvoer van de boorinstallatie met equipment zijn circa 80 vrachtwagens nodig  gedurende ongeveer 6 dagen. Tijdens de boring zijn er circa 7 vrachtwagens gemiddeld per dag nodig  voor aan- en afvoer van materiaal en boorvloeistoffen. Na afloop van de boring wordt de boorinstallatie  gedemonteerd en na reiniging van de mijnbouwlocatie Witten afgevoerd. Hiervoor zijn eveneens weer    circa 80 vrachtwagens nodig in gedurende ongeveer 6 dagen.    8 | ArcapIs 07?579453.B - Defieitef</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>    Aanmeidingsnolite uitbreiding locate Witten en het boren van een exploraveput in Fet  ( prospect Assen-Zuid en Eleveld-Noord         Afbeelding 4: Impressie opstelling boorinstallatie Drilltec Synergy 2    Boorproces   De tijdsduur van de boring (inclusief opbouw en afbouw boortoren) wordt bij normaal verloop van het  boorproces geschat op maximaal 4 maanden. Het boren is een continue activiteit die 24 uur per dag  plaatsvindt.    De boorstang met beitel onder in het boorgat wordt aangedreven door een elektrisch aangedreven motor  boven in de boorinstallatie (top drive). In de top drive is een meeneemstang bevestigd met daaronder de  boorstang. De boorstang bestaat uit een serie aan elkaar geschroefde holle boorpijpen. De boorbeitel  bevindt zich aan de onderzijde van de boorstang. Deze beitel vermaalt het gesteente tot gruis.   Door het gewicht van de pijpen boort de boorstang zichzelf de grond in. Is de lengte van de boorstang  afgeboord, dan stopt het boren en wordt een nieuwe boorpijp aan de boorstang geschroefd. Zo groeit de  lengte van de boorstang met de diepte van het geboorde gat.   De boortoren fungeert als het ware als een soort hijsinstallatie om de boorstang op te houden en deze    eventueel weer uit het boorgat omhoog te hijsen.    Tijdens het boren wordt continu een vloeistof, de boorvloeistof, door de holle boorstang naar beneden  gepompt. Deze vloeistof brengt het door de beitel vermalen gesteente (boorgruis) tussen de boorstang en  de boorwand door mee omhoog naar de oppervlakte. Her boorgruis wordt met behulp van schudzeven,  hydrocyclonen en centrifuges uit de boorvloeistof gehaald, in bakken opgevangen en vervolgens  afgevoerd naar een erkende verwerker elders. De boorvloeistof wordt vervolgens via een gesloten systeem    weer in de boorpijpen gepompt.    Op het boorgat zijn veiligheidsafsluiters (blow out preventors) aangebracht die op elk gewenst moment,  eventueel van afstand, kunnen worden gesloten. Om te voorkomen dat het boorgat instort, wordt het  boren een aantal keren gestopt om het boorgat te verbuizen met stalen bekledingsbuizen, ook wel ‘casing’  genoemd. Deze buizen worden met cement, dat op de mijnbouwlocatie Witten wordt aangemaakt, aan de    boorgatwand bevestigd.  Moet van beitel worden gewisseld, vanwege slijtage of het toepassen van een kleinere diameter, dan    wordt ook de gehele boorstang naar boven gehaald en uit elkaar geschroefd, alvorens met een nieuwe  beitel verder kan worden geboord.    0775794538 Defnuel ARCADIS | 9</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>    10    Aanmeldingsnoltie uitbredrg locate Witten an het boren van een exploratieput :n hel  prospecl Assen- Zuid en Eleveld-Noord         Afbeelding 6: Voorbeeld spuitkruis         Afbeelding 5: Principe verbuizing    De dieptes waarop nieuwe verbuizingseries worden aangebracht, hangen onder andere af van de diepte  van het gat en van de aard, dikte en inwendige druk van de aardlagen. Er worden verschillende diameters  casings aangebracht (zie Afbeelding 5). De aangebrachte casings dienen:   » Te voorkomen dat de putwand tijdens het boren instort.   * Te voorkomen dat migratie tussen verschillende bodemlagen plaatsvindt.    * Te voorkomen dat gas via het boorgat kan ontsnappen.    De buitenste casing dient tevens als fundatie voor de te plaatsen van de bovengrondse    veiligheidsafsluiters en van het spuitkruis (zie Afbeelding 6).    De binnenste verbuizing wordt de tubing genoemd. Deze dient voor het transport van het aardgas naar de    oppervlakte. De geboorde put wordt tenslotte afgewerkt met een spuitkruis.    Reinigen mijnbouwlocatie   Na het boren wordt de gebruikte apparatuur gereinigd alvorens het van de mijnbouwlocatie wordt  afgevoerd. Nadat de boorinstallatie en equipment is afgevoerd wordt tevens de mijnbouwlocatie  gereinigd. Het hierbij te gebruiken water wordt opgevangen in de hoekbak en wordt per as van de    mijnbouwlocatie Witten afgevoerd naar een erkende verwerker.    Schoonproduceren en testen van de geboorde put   Na de boring wordt de boorput ‘schoon’ geproduceerd. Bij het boren wordt met behulp van boorspoeling  voorkumen dat het gas naar de oppervlakle stroomt. Bij het ‘schoonproduceren’ wordt deze boorspoeling  met behulp van stikstof (10 m3) verdreven. De vrijkomende stikstof wordt daarbij afgelaten d.m.v.  afblazen op een hoogte van ca. 20 meter.    Na het ‘schoon’ produceren van de put wordt het aangeboorde gasreservoir getest. Het testen bestaat uit  drie stappen. Als eerste wordt er een datalogger naar beneden gelaten waarmee informatie wordt  gegenereerd over de druk, de toestroming etc. Op basis van deze gegevens wordt de productiviteit van de    put vastgesteld.    ARCADIS 077579453:B - Defn.ef</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>    Aanmeldingsrottie uitbreiding iocatie Witten en het boren van een exploraliepul in het  prospect Assen- Zuid en Eleveld-Noord    De tweede stap is een kwaliteitstest. Hierbij wordt er gedurende 2 dagen, gedurende de dagperiode,  aardgas afgefakkeld. Dit affakkelen kan op verschillende manieren plaatsvinden. Er zijn hiervoor diverse  soorten branders beschikbaar. Welk type wordt gebruikt is afhankelijk van de productiviteit van de put.  Voorwaarde uit het Besluit algemene regels milieu mijnbouw is dat het type brander ontworpen is met het  oog op optimale afgasverbranding met een minimum rendement van 99%. Getracht wordt om deze stap  zo kort mogelijk te houden en het affakkelen zoveel mogelijk te beperken tot de dagperiode.   De laatste stap bestaat uit capaciteitstesten van de put. Affakkelen van het gas is tijdens deze stap niet aan  de orde. Als de testen succesvol zijn worden de putten via een testseparator aangesloten op de aanwezige    aardgasinfrastructuur op de mijnbouwlocatie.    | 0775794538 - Defintet ARCADIS | 11</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>    Aanmeldingsnotitie wibreding locate Witten en het boren van een explorateput ‚n het  prospect Assen-Zuid en Eleveld-Noord    12 | ARCADIS 077579453 B - Defintuef</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>    Aanmeldingsnotitie uitbreiding locate Wilten en hel boren van een exploratieput in het  prospect Assen-Zuid en Eleveld-Noord    Milieueffectbeoordeling    3.1 CRITERIA    Bij de beoordeling of er sprake kan zijn van belangrijke nadelige gevolgen voor het milieu dient het  bevoegd gezag rekening te houden met de criteria opgenomen in bijlage III van de Europese m.e.r.-  richtlijn 97/11/EG. In onderhavige notitie is in hoofdlijnen de structuur aangehouden van deze richtlijn:  1. De kenmerken van het project.   2. De plaats van het project.    3. De kenmerken van de potentiële effecten.  3.2 KENMERKEN VAN HET PROJECT    3.2.1 OMVANG VAN HET PROJECT    Het voornemen betreft het uitvoeren van twee boringen binnen de mijnbouwlocatie Witten.    Het totale project omvat de volgende aspecten:  * Het boren van de putten Assen-Zuid (WIT-4) en Eleveld-Noord(WIT 5).    Voornoemde aspecten zijn uitvoerig beschreven in hoofdstuk 2. Uitgangspunt is dat de nieuwe putten  circa tien jaar in productie blijven en dat tegen die tijd ook de nu al aanwezige putten zijn    uitgeproduceerd.    3.2.2 CUMULATIE    Er is geen sprake van cumulatie met effecten van andere projecten in het gebied (omgeving betreft  agrarisch gebied).    Na de boring naar gasveld Assen-Zuid wordt een boring uitgevoerd naar gasveld Eleveld-Noord. De  effecten van deze boring naar gasveld Eleveld-Noord zijn gelijk aan die van de boring Assen-Zuid  Aangezien de boringen naar beide gasvelden na elkaar plaatsvinden kan de stikstofdepositie afkomstig  van beide boringen cumuleren met elkaar. Om de cumulatieve effecten te kunnen beoordelen is er een  berekening gemaakt van de stikstofdepositie afkomstig van de boring naar Assen-Zuid, in cumulatie met  de stikstofdepositie afkomstig van de boring naar Eleveld-Noord. In dit verband wordt verwezen naar de  rapportage in de voortoets ARCADIS B02047.000173.01000. d.d. 7 februari 2014 (zie bijlage 1).    077579453 B - Defintet ARCADIS | 13</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>    14    Aanmeldingsnottie uitbreiding locatie Witten en het boren van een exploratieput in het  prospect Assen- Zuid en Eleveld-Noord    3.2.3 GEBRUIK VAN NATUURLIJKE HULPBRONNEN    Het project vindt plaats om winning van natuurlijke hulpbronnen (aardgas) mogelijk te maken.   Het Nederlandse overheidsbeleid is erop gericht de gaswinning in de komende decennia voort te zetten en  te stimuleren. Onder meer in cen brief aan de Tweede Kamer (28 juni 2004) en in de Nota Ruimte geeft het  kabinet aan dat opsporing, opslag en winning van aardgas van groot belang is voor de Nederlandse  voorzieningszekerheid en voor de transitie naar een duurzame energiehuishouding. Om aan de  toenemende vraag in Nederland, maar ook de rest van Europa, naar energie te voldoen, staan  verschillende energiebronnen ter beschikking. Fossiele bronnen zullen de komende jaren hoe dan ook  dominant blijven: naar verwachting heeft fossiele energie tot 2020 een aandeel van circa 90% in het totaal,  aflopend naar circa 50 tot 60% in 2050. Aardgas zal binnen de fossiele bronnen een steeds belangrijkere  plaats gaan innemen omdat het de schoonste fossiele brandstof is en past in de overgangsfase naar een  duurzame energievoorziening. Om zo lang mogelijk te kunnen profiteren van de voordelen van het  Nederlandse aardgas, zo heeft de minister van Economische Zaken in een brief (20 april 2005) aan de  Tweede Kamer aangegeven, is het belangrijk binnen de geldende kaders zo veel mogelijk gas als    economisch en milieutechnisch haalbaar is tot productie te brengen.    3.3 PLAATS VAN HET PROJECT    Situering   De NAM-mijnbouwlocatie Witten is gelegen ten zuidwesten van de autosnelweg A28 in de gemeente  Assen. Direct ten noordoosten van de autosnelweg ligt de woonbebouwing van Assen. De directe  omgeving van de mijnbouw locatie is agrarisch gebied. In de directe nabijheid liggen het Verkeerspark  Assen en het TT Circuit van Assen. In Afbeelding 1 wordt de locatie van de mijnbouwlocatie Witten    weergegeven en de directe omgeving.    Kadastrale situatie  De mijnbouwlocatie Witten is bestemd voor het produceren en afvoeren van aardgas en is gelegen in het  gebied van de winningsvergunning “Drenthe”. De mijnbouwlocatie is gelegen aan de Witterbroek, te    Assen, op het perceel kadastraal bekend gemeente Assen, Sectie O, nummers 85 en 1017.    Bestaand gebruik   De locatie van waar de diepboringen plaatsvinden is in gebruik als mijnbouwlocatie. De omringende  percelen kennen een agrarisch gebruik en betreffen voornamelijk akkerbouwpercelen. De dichtstbijzijnde  woonbebouwing is gelegen op een afstand van 359 meter vanaf het hek rond de mijnbouwlocatie. De    woning is gelegen aan de Witterbroek 1.  Gevoelige gebieden    In Tabel 1 wordt het resultaat weergegeven van de toetsing van de locatie Witten op de vraag of er in de  directe omgeving gevoelige gebieden liggen conform het Besluit m.e.r…    ARCADIS 3977579453. B - Defimtef</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>    Aanmeldingsnotitie uitbreiding locatie Witten en het boren van een exploratieput in het  prospect Assen-Zuid en Eleveid-Noord    Tabel 1: Gevoelige gebieden in de omgeving               Gevoelige gebieden conform het Bestuit m.e.r    a)                                  Beschermd natuurmonument  | Natura 2000 gebied   Ramsar   EHS  Landschapskwaliteitsgebied  ebied    Overcingel                             Drentse Aa-gebied en Witterveld |  N.v.t. |  Diverse gebieden |              Nationaal beek- en esdorpenlandschap Drentse Aa  N.v.t.  Nvt.    Grondwaterbeschermingsg                      Monumentengebied    ra Belvederegebied    In paragraaf 3.4 wordt ingegaan of er effecten op deze gebieden te verwachten zijn. De mijnbouwlocatie  Witten ligt op 300 meter van het Witterveld als zijnde een Natura 2000-gebied.               Drentse Aa-Hondsrug         3.4 POTENTIELE EFFECTEN  3.4.1 GROND- EN HULPSTOFFEN  Algemeen    Bij het boren van een put en het zogenaamd cementeren van de verbuizing (casing) worden boorspoeling,  boorchemicalién en cement gebruikt. De soort en de hoeveelheden van deze stoffen worden afgestemd op    de te doorboren formaties.    Boorvloeistof   De boorvloeistof wordt grotendeels extern aangemaakt in een spoelingsfabriek te Emmen en per   vrachtauto aangevoerd naar de mijnbouwlocatie.   De functies van de boorvloeistof zijn onder meer:   = Het afvoeren van vermalen / opgeboord gesteente (boorgruis) naar de oppervlakte.   " Het afpleisteren van de boorgatwand ter minimalisering van boorvloeistofverliezen naar de  doorboorde formaties om zodoende instorting van het boorgat tegen te gaan.   " Het koelen van de boorbeitel.   » Het geven van voldoende tegendruk om te voorkomen dat formatiegas of vloeistoffen in het boorgat  stromen.    * Het verminderen van wrijving tussen boorpijpen en boorgatwand.    Uit milieuoverwegingen wordt de boring gestart met een boorvloeistof op waterbasis (ook wel water  based mud — WBM genoemd). Het gaat hier vooral om boorsecties in de Noordzee- en kalkformaties. Deze  boorvloeistof bestaat voornamelijk uit water, klei, mineralen en verdikkingsmiddelen. Voor de diepere  boorsecties worden om technische redenen een boorvloeistof op oliebasis toegepast (ook wel oil based  mud — OBM genoemd).   Water of basisolie dienen als hoofdbestanddeel voor het aanmaken van de boorvloeistof. Om de  boorvloeistof de eigenschappen te geven die het voor de genoemde functies nodig heeft worden speciale  producten toegevoegd, afhankelijk van de eigenschappen die op dat moment nodig zijn. De  eigenschappen zijn afhankelijk van de te verwachte druk, aard en type van de te doorboren formatie.    De bij de boring vrijkomende boorspoeling vermengd met het boorgruis wordt gerecycled. Hierbij wordt    ongeveer 98 % van de basisolie uit het boorgruis en de afgewerkte boorvloeistof teruggewonnen. Het    \_077579453B - Defintief arcapis | 15</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>    |    Aanmeidingsnotitie utlbreiding locatie Witten en hel boren van een exploratieput in hel  prospect Assen. Zuid en Eleveid-Noord    afgescheiden boorgruis wordt naar een gecontroleerde stortplaats afgevoerd, de boorspoeling wordt  afgevoerd naar de spoelingsfabriek te Emmen om daar opgewerkt te worden om weer opnieuw ingezet te    kunnen worden.    Tijdens de boringen worden de volgende boorvloeistoffen en —-chemicaliën (of gelijkwaardig) verbruikt.  De genoemde hoeveelheden zijn indicatief.   » __735 m? KPM (Kalium Polymer Mud); een boorspoeling op waterbasis.   "810 m? VCM (Versa Clean Mud); een boorspoeling op oliebasis.   * 250 ton boorchemicalién.   * 300 ton cement.    * 120 m? kaliumchloride-brine; een zout water-oplossing.    Water  Ceat AA ore A nn Lan la en inn ADN kak TON nD erate ene ei L ae anda nnsrn vraa nt hnnewneneac 7.  Gemiddeld wordt per boring circa 400 tot 1.000 m° water gevruixt ten benoeve var het boorproces. Dit    water wordt in hoofdzaak gebruikt als spoelwater voor het schoonspoelen of afspuiten van de apparatuur  op de mijnbouw locatie of de verharding.    3.4.2 AFVALSTOFFEN    Van de tijdens de boring vrijkomende afvalstoffen wordt een afvalstoffenadministratie bijgehouden.    Onderstaand overzicht geeft een indicatie van de te verwachten afvalstoffen.    Tabel 2: Overzicht te verwachten afvalstoffen Assen-Zuid                                              eh eA ARL OSS Ee} EN ee) a           Boorvloeistof op waterbasis Erkende verwerker Water, klei, bariet,                                      (behandeling en deponie) polymeer, loog, zout                  Boorgruis waterbasis Erkende verwerker Zand, kleisteen, kalk,    anhydriet, zout                                   Basisolie, zand, kleisteen,         Boorgruis oliebasis Erkende verwerker (behandeling,  recycling en deponie)  Erkende verwerker/RWZI  Erkende verwerker (behandeling,  recycling en deponie)   RWZI | Sanitair afval  Erkende verwerker Huishoudelijk afval    (stortplaats/verbranding)    kalk, anhydriet, zout                                  Hoekbakwater water                        Olie vervuild water Olie, water, bezinksel           Sanitaire opvangbak  Bedrijfsafval              De boorvloeistof op oliebasis en brine (calciumchloride of kaliumchloride) worden gerecycled.    3.4.3 VERONTREINIGING EN HINDER    Bodemverontreiniging   Het ontwerp van de mijnbouwlocatie en de bedrijfsvoering zijn erop gericht om bodemverontreiniging te  voorkomen. De gehele mijnbouwlocatie is voorzien van een vloeistofkerende verharding. Op de  mijnbouw locatie zijn milieugoten aangelegd, die directe afstroming van water (schoon en/of vervuild) van  de mijnbouwlocatie naar bermen of oppervlaktewater voorkomen. Deze goten monden uit in een    wateropvangbak met een afvoerleiding naar oppervlaktewater.    16 | ArcADIS 077579453 8 - Definite!</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>    Aanmeldingsnott:e uitbreiding Iccatie Witten en hel boren van een expicratieput in het  prospect Assen-Zuid en Eteveld-Noord    Tijdens werkzaamheden op de mijnbouwlocatie wordt de afsluiter in de afvoerleiding van de bak  gesloten, zodat er tijdens de opbouw, boorfase en demontage geen lozing van vloeistoffen (inclusief  hemelwater) op het oppervlaktewater plaatsvindt.    Als onderdeel van de vigerende milieuvergunning wordt periodiek de bodemkwaliteit ter plaatse van de    mijnbouwlocatie bepaald.    3.4.4 LICHTHINDER    De mijnbouwlocatie en de boortoren zijn tijdens de uitvoering van de boring uit veiligheidsoverwegingen  verlicht. De verlichting is zodanig opgesteld en ingericht, en de lampen zijn zodanig afgeschermd, dat  hinderlijke lichtstraling voor de omgeving en directe instraling in woningen van derden wordt    voorkomen.  3.4.5 GELUIDSOVERLAST  Booractiviteiten    Als gevolg van de boorwerkzaamheden zal er sprake zijn van geluidsproductie. Tijdens het opbouwen en  afbreken van de boorinstallatie zal geluid ontstaan door montagewerkzaamheden en door  transportbewegingen voor de aan- en afvoer van materiaal en materieel. Tijdens de boring zullen de  boorinstallatie en de hulpinstallaties geluid produceren. Ook tijdens het testen zal geluid worden  geproduceerd.    Sinds 1 juli 2008 is het Barmm van kracht. In dit besluit worden eisen gesteld aan de geluidsemissie tijdens    de boorfase en het testen (zie onderstaande tabel). Deze eisen mogen niet worden overschreden.    Tabel 3: Eisen uit het Barmm aangaande geluidsemissie                    07:00-19:00 uur  60 dB(A)    19:00-23:00 uur  55 dB(A)    VRA KP TG  50 dB(A)                                                 Lar Lr op een afstand van                300 meter vanaf de  mobiele installatie                 Lar. ur in geluidsgevoelige 40 dB(A) 35 dB(A) 30 dB(A)                                                   gebouwen op een afstand  van 300 meter of minder    vanaf de mobiele installatie                Lamax Op een afstand van 70 dB(A) 60 dB(A)  300 meter vanaf de    mobiele installatie              De boorinstallatie dient te voldoen aan de eisen uit het Barmm. De geluidseisen gesteld in het Barmm zijn  opgesteld vanuit de gedachte dat met toepassing van de best beschikbare technieken (BBT) aan de  voorschriften kan worden voldaan. Het Barmm kan worden beschouwd als de set milieuvoorschriften    waar bij toepassing van BBT aan wordt voldaan.    0775794538 - DeFutet ARCADIS | 17</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>    Aanmeldingsnotitie urtbreiding locate Witten an het boren van een exploratieput in het  prospect Assen-Zuid an Eleveid-Noord    Uitgaand van een geluidsbronvermogen van een boorinstallatie van 109 dB(A) volgt dat de  geluidsimmissie op 300 meter maximaal 50 dB(A)-etmaalwaarde! bedraagt. De geluidscontouren zijn in    onderstaande afbeelding weergegeven.    Ne sterdarudse Aartlolie    Maatschappij BV    Legenda  ‘MBoorlocatie Eleveld-Noord  #Boorlocatie Assen-Zuid    Geluidecontouran boorsctinteiten  (eB(A)              Afbeelding 7: Geluidscontouren in de dag-, avond- en nachtperiode    De dichtstbijzijnde woning (Delfland 17) ligt op circa 400 meter van de geprojecteerde boortoren. Het  geluidsniveau op de gevels van deze woning bedraagt ten hoogste 36 dB(A) in de dag-, avond- en  nachtperiode.   Uitgaande van een gevelwering van 15 tot 20 dB(A) wordt ruimschoots voldaan aan de binnenwaarde van  respectievelijk 40, 35 en 30 dB(A) in de dag, avond- en nachtperiode. Een gevelwering van 15 tot 20 dB(A)    is gebruikelijk voor wat oudere woningen.    Wegverkeerslawaai en cumulatie   Nabij de boormijnbouwlocatie ligt de A28. Derhalve is ook het effect van de A28 en de cumulatie met de  booractiviteiten in beeld gebracht.   Met het landelijke geluidmodel, dat ook wordt gebruikt voor de jaarlijkse nalevingsrapportages op basis  van het Reken- en meetvoorschrift geluid 2012 (bijlage V), is de geluidsbelasting ten gevolge van de A28    berekend. De verkeersintensiteiten zijn afkomstig uit het geluidsregister?.    1 Etmaalwaarde wordt bepaald door het hoogste van:  * _ Geluidsniveau in de dagperiode plus 0 dB(A);  * Geluidsniveau in de avondperiode plus 5 dB(A);    * _ Geluidsniveau in de nachtperiode plus 10 dB(A);  2 http://www.rws.nl/geotool/geluidsregister.aspx?cookieload=true).    18 | ArcapIs 077579453 B - Definitief</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>    Aanmeldingsnotttie uitbreiding locatie Witten en het boren van een explorabeput in het  prospect Assen-Zuid en Eleveld-Noord    In onderstaande afbeelding is de geluidsbelasting ten gevolge van A28 weergegeven.    hearin he ter‘an tse Aar to te  ad ;' Maatschappy BV    Legenda   Geluidscontouren A28 - Lden |   (a8) :  35-40    feos         Afbeelding 8: Geluidscontouren A28 in Lden    Ter plaatse van de dichtstbijzijnde woningen (aan de Delfland) bedraagt de geluidsbelasting ten hoogste  59 dB Lden.    De geluidsbelasting van verschillende geluidsoorten kan niet zonder meer bij elkaar worden opgeteld. Bij  de cumulatie van verschillende geluidsbronnen moet rekening worden gehouden met de hinderbeleving  van geluidsbronnen. Daarom worden de waarden omgerekend naar L'-waarden. Hierbij wordt tevens een    wegingsfactor per geluidssoort toegepast. De wegingsfactor is hieronder weergegeven:  L* nj = 1,00 Ly + 1,00   L¥ vi = 1,00 Lyz + 0,00   De indices IL en VL staan respectievelijk voor industrie en wegverkeer.    De cumulatie is uitgevoerd voor de mijnbouwlocatie waar de hoogste geluidsbelasting optreedt. Het  betreft de woningen aan de Delfland. De geluidsbelasting ten gevolge van de booractiviteiten bedraagt ten  hoogste 46 dB(A) etmaalwaarde. De geluidsbelasting ten gevolge van wegverkeer op de A28 bedraagt ten  hoogste 59 dB Lden. De cumulatie van de booractiviteiten en wegverkeer leidt tot een geluidsbelasting van  maximaal 59 dB. Hieruit kan geconcludeerd worden dat de geluidsbelasting in het plangebied vooral door  wegverkeer wordt bepaald en de geluidsbelasting ter plaatse van de woningen niet zal toenemen ten    gevolgen van de boringen.    0775794538 - Definttiaf ARCADIS | 19</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>    Aanmeldingsnotitie uitbreiding iocate Wilten en het boren van een exploratepul :n het  prospect Assen-Zurd en Eleveld-Noord    3.4.6 LUCHTEMISSIES    De luchtemissies zijn afkomstig van stationaire bronnen en mobiele bronnen:  * Generatoren.   * Transport tijdens aanvoer van de boorinstallatie.   * Transport tijdens afvoer van de boorinstallatie.   * Transporten tijdens het boorproces.   * Werktuigen op de mijnbouwlocatie tijdens het boorproces.    De emissies die vrijkomen tijdens de constructiewerkzaamheden en het boren dragen bij aan de  concentraties in de omgeving. In Hoofdstuk 5 van de Wet milieubeheer, bekend staand als de ‘Wet  Luchtkwaliteit’ zijn normen (grenswaarden) opgenomen voor de luchtkwaliteit, waaraan immissies  getoelsl kunnen worden. De ‘Wet Luchtkwaliteit’ richt zich op het waarborgen van de luchtkwaliteit van  de buitenlucht voor mens en milieu. Er zijn immissieconcentratie-normen vastgesteld voor stikstofdioxide  (NO»), stikstofoxiden (NO»), zwaveldioxide (SO2), lood, koolmonoxide (CO) en zwevende deeltjes (fijn  stof, PM:0).    Stationaire bronnen: generatoren   Tijdens de boorwerkzaamheden zullen dieselgeneratoren in gebruik zijn voor de aandrijving van de  boorinstallatie en een dieselgenerator voor de overige energielevering tijdens de boring (licht, warmte).  Naar verwachting bedraagt de tijdsduur van de inzet 57 dagen voor het gasveld Assen-Zuid en 65 dagen  voor het gasveld Eleveld-Noord , vierentwintig uur per dag. De generatoren verbruiken laagzwavelige  dieselolie (0,04 % zwavel). Er zullen generatoren worden ingezet die voldoen aan de laatste stand der  techniek en overeenkomen met de Europese eisen. Met behulp van een dieselverbruik van 3-5 m?° per dag  zijn de emissies van de generatoren naar de lucht berekend. In de berekeningen is uitgegaan van het    maximale dieselverbruik van 5 m° per dag (conservatieve benadering).    Tabel 4: Emissies naar lucht door generatoren    Component Kilo per m° Kilo per dag Emissie in kg bij tijdsduur    diesel Assen-Zuid Eleveld-Noord          57 dagen 65 dagen  8.400-14.000 798.000 910.000  0.26 — 0.44 29                                  Kooldioxide (CO»)                Zwaveldioxide                   (SO)  Stikstofoxiden 86,4 -144  (NO)  Roet | 0,81 24-41         Mobiele bronnen: voertuig- en werktuigemissies   Tijdens de civiele werkzaamheden aan de mijnbouwlocatie, het opbouwen/afbreken van de boorinstallatie  en de tijdens het boorproces zijn diverse voertuigen op het terrein aanwezig en voertuigen die het  transport van materialen verzorgen. Deze zullen eveneens rijden op laagzwavelig diesel. De emissies van  vrachtwagens is op Europees niveau gereguleerd via technische voorschriften aan het voertuig en de  verbrandingsmotor. De emissiefactoren van wegverkeer ten behoeve van luchtkwaliteitonderzoeken  worden jaarlijks door het ministerie van IenM gepubliceerd. De emissiefactoren van wegverkeer zijn  afhankelijk van het referentiejaar, de voertuigcategorie en snelheidstype. Er is gebruik gemaakt van de  emissiefactoren voor het referentiejaar 2014. Vrachtwagens zijn beschouwd als ‘zware motorvoertuigen’.    Voor motorvoertuigen op het eigen terrein is uitgegaan van het snelheidstype ‘stagnerend verkeer’. De    i  |  20 | ARCADIS 9175794538 Defitel |</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>    Aanmeldingsnotitie uitbreiding locatie Witlea en het boren van sen exptoratepul in het  prospect Assen. Zuid en Eleveid-Noord    gehanteerd emissiefactoren en de berekende emissievrachten gedurende boringen zijn in onderstaande    tabel vermeld.    Tabel 5: Fmissiefactoren en -vrachten    Emissiebron Aantal NOx- PM10- afstand op NOx- PM10-    vrachtwagens/kippers emissie Cler mijnbouwlocatie emissie emissie    Ch! [g/km] uly! GSI LLS  aan- en afvoer  boorinstallatie 17,6 0,31    aan- en afvoer              materialen   Assen-Zuid 57dagen x 7  aan- en afvoer   materiaten   Eleveld-Noord 65dagen x 7              De mobiele werktuigen (heimachine, graafmachine, asfaltset en laadschop) leveren kracht en rijden korte  afstanden op de mijnbouwlocatie gedurende enkele uren per dag. Voor het berekenen van de emissies van  de mobiele werktuigen is gebruikgemaakt van de emissiewaarden van Fase IIIA uit het EU-richtlijn  2004/26/EG. Op basis van de (maximaal) toelaatbare emissieconcentratie, het aantal bedrijfsuren en het  gemiddelde belasting is de totale emissievracht per werktuig berekend. In onderstaande tabel is een  overzicht gegeven van de gehanteerde uitgangspunten en de berekende emissievracht.    Tabel 6: Gehanteerde uitgangspunten en emissievracht    Emissiebron Aantal Bedrijfsuren Motorisch Belasting NOx- PM10- NOx- dink  dagen {uren/dag) vermogen = [%] emissie emissie emissie emissie  [kw] [g/kWh} [g/kWh] [kg/dag] _[kg/dag}    | Heimachine lg le tas0 leo |4 | os |              |  8  Hydraulisch 2,4 0,015  Graafmachine    Asfaltset         Toetsingskader    Wet milieubeheer   Op 15 november 2007 is de Wet milieubeheer (luchtkwaliteitseisen) in werking getreden. Bijlage 2 van de  Wet milieubeheer (luchtkwaliteitseisen) geeft grenswaarden voor de concentraties in de buitenlucht van  onder andere de stoffen stikstofdioxide (NOz) en fijn stof (PM10). Voor stikstofdioxide geldt een  grenswaarde voor de jaargemiddelde concentratie van 40 ug/m°. Verder geldt voor stikstofdioxide dat een  uurgemiddelde concentratie van 200 ug/m® maximaal 18 keer per jaar mag worden overschreden. Voor  fijn stof geldt voor de jaargemiddelde concentratie een grenswaarde van 40 ug/m?. De 24-uurgemiddelde    concentratie van 50 ug/m? fijn stof mag maximaal 35 dagen per jaar worden overschreden.    f  | 0775794535 Defaike! ARCADIS | 21</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>    Aanmeldingsnottie uitbreiding locate Willen en het boren van een exploratepul ‚n het  prospect Assen-Zuid en Eleveld-Noord    Besluit niet in betekenende mate   Gelijktijdig met de Wet milieubeheer luchtkwaliteitseisen is het ‘Besluit niet in betekenende mate  bijdragen (luchtkwaliteitseisen)’ van 30 oktober 2007 in werking getreden.   Een project draagt ‘niet in betekenende mate’ bij aan de concentratie fijn stof (PM) of stikstofdioxide  (NO2) in de buitenlucht als de 3% grens niet wordt overschreden. Hiermee wordt bedoeld 3% van de  grenswaarde voor de jaargemiddelde concentratie fijn stof of stikstofdioxide. Dit betekent dat feitelijk een    toename van 1,2 Hg/m? toelaatbaar wordt geacht.    Rekenmethodiek   De belasting van de omgeving rondom de mijnbouwlocatie is berekend met behulp van een  verspreidingsmodel. De verspreidingsberekeningen zijn uitgevoerd met standaardrekenmethode 3  conform de Regeling beoordeling luchtkwaliteit 2007. De gebruikte PC-applicatie is KEMA STACKS versie  2013.1. Dit model is gebaseerd op het Nieuw Nationaal Model (NNM). KEMA STACKS is goedgekeurd    door het Ministerie van ienM voor iuchtverspreidingsberekeningen.  Immissieresultaten    Immissiecontouren stikstofdioxide(NO2)  Voor stikstofdioxide (NO?) zijn in onderstaande afbeelding de immissiecontouren, vanwege de bijdrage  van de boringen van de gasvelden Assen-Zuid en Eleveld-Noord en de aanwezige    achtergrondconcentratie in 2014 weergegeven.    “se jerlandse Aardolie  Maatschappy BV                                               Legenda   BBoorlocatie Eleveld-Noord  #Boorlocatie Assen-Zuid  NO2-bijdrage cum. As-Z en Elv-N:  teem)   0.3    14  Achtergr.conc. NO2 2014  8 oars)   fhas-127  Kr  ha. - 147  far.           Afbeelding 9: Immissiecontour NOz    22 | ARCADIS 077579453B - Defrmet</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>    Aanmeldingsrotitie uitbreiding locatie Witten en het boren van een explorateput in hel  prospect Assen-Zuid en Eleveld-Noord    De bijdrage vanwege de boringen aan de jaargemiddelde concentratie NO? is marginaal. Deze bijdrage is  ten hoogste 1,1 ug/m> en is berekend langs de snelweg A28. De maximale bijdrage bij een gevoelige  besternming, woningen aan de Delfland is 0,5 g/m.   De concentratietoename van NO? is niet in betekenende mate en hoeft niet te worden getoetst aan de Wet    milieubeheer luchtkwaliteitseisen.    In het beschouwde immissiegebied bedraagt de achtergrondconcentratie NOz in 2014 12,5 tot 16,1 ug/Nm’.  De jaargemiddelde NO2-concentratie is ten hoogste 17,2 ug/Nm’. Bij de woningen bedraagt de  jaargemiddelde concentratie ten hoogste 16,6 ug/m®. De uurgemiddelde concentratie van 200 ug/m? wordt  geen enkele keer bereikt.    Immisstecontouren fijn stof (PM10)  De immissiecontouren fijn stof vanwege de bijdrage van boringen aan de jaargemiddelde concentratie en  de aanwezige achtergrondconcentratie in 2014 zijn in onderstaande afbeelding weergegeven. De    gepresenteerde resultaten van fijn stof zijn inclusief zeezoutcorrectie.    N    Neieran:ise Aar dolte  Erica leslie sh    Hoet —          Legenda                                          MBoortocatio Eloveld-Noord  PBoorlocatie Assen-Zuld  PM10-bijdrage cum. As-Z en Elv-f  [pgim3)    Achtergr.conc. PM10 2014  B om   47.30 -17.33   07.33 - 17.40   1740 - 17.30   Bi7.50 -17.7          Afbeelding 10: Immissiecontouren PM    Ook de bijdrage van de boring aan de jaargemiddelde concentratie PMu is zeer marginaal. Deze bijdrage  is ten hoogste 0,09 g/m? en is berekend langs de snelweg A28. De maximale bijdrage bij een gevoelige  bestemming is 0,02 ug/m®. Deze bijdrage treedt op bij de woningen aan de Delfland.   De concentratietoename van PM is niet in betekenende mate en hoeft niet te worden getoetst aan de Wet    milieubeheer luchtkwaliteitseisen.    0775794533 Define! ARcaDis | 23</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>    Aanmeldingsnotitie uitbreiding locate Wilten en het boren van een explorateput het  prospect Assen-Zuid en Eleveld-Noord    In het beschouwde immissiegebied bedraagt de achtergrondconcentratie PMuo in 2015 17,3 tot 17,7  ug/Nm3. De jaargemiddelde PM10-concentratie is ten hoogste 17,8 ug/Nm? en wordt bijna volledig bepaald  door de achtergrondconcentratie . De 24-uurgemiddelde concentratie van 50 ug/m? wordt maximaal 5 keer    bereikt en wordt volledig bepaald door de aanwezige achtergrondconcentratie.    Schoon produceren  Na de boring wordt de boorput ‘schoon’ geproduceerd. Hierbij wordt in een korte tijd een kleine  hoeveelheid stikstof geëmitteerd. Deze emissie is verwaarloosbaar ten opzichte van de emissies en    deposities als gevolg van de daadwerkelijke booractiviteiten op het terrein.    Na het ‘schoon’ produceren wordt de nieuwe put getest. Tijdens het testen wordt er gedurende 2 dagen,  gedurende de dagperiode, aardgas afgefakkeld. Dit affakkelen kan op verschillende manieren  plaatsvinden. Er zijn hiervoor diverse soorten branders beschikbaar. Welk type gebruikt wordt is  afhankelijk van de productiviteit van de put. Voorwaarde uit het Barmm is dat het type brander    ontworpen is met het oog op optimale afgasverbranding met een minimum rendement van 99%.    347 GEUR EN STOF    Tijdens de boring wordt onder normale omstandigheden geen geuroverlast verwacht. De gebruikte  hulpstoffen als ook het proces geven hiertoe geen aanleiding.  Voor het aanmaken van de boorvloeistof worden stofvormige producten toegepast. Om te voorkomen dat    hierbij stofoverlast kan ontstaan zijn werkinstructies en procedures opgesteld.    3.4.8 TRANSPORTBEWEGINGEN    Ten behoeve van de aanvoer van de boorinstallatie met equipment zijn circa 80 vrachtwagens nodig  gedurende ongeveer 6 dagen. Tijdens de boring zijn er circa 7 vrachtwagens gemiddeld per dag nodig  voor aan- en afvoer van materiaal en boorvloeistoffen. Na afloop van de boring wordt de boorinstallatie  gedemonteerd en (na reiniging) van de mijnbouwlocatie afgevoerd. Hiervoor zijn eveneens weer circa 80    vrachtwagens nodig in gedurende ongeveer 6 dagen.    De transportbewegingen zullen zoveel als mogelijk is, worden beperkt tot de dagperiode (07:00 tot 19:00  uur). De aan- en afvoerroute voor de boorinstallatie wordt in overeenstemming met de gemeente en de    wegbeheerder vastgesteld.    3.4.9 EXTERNE VEILIGHEID    Externe risico’s zijn die risico’s welke invloed op de omgeving kunnen hebben. Het externe risico van een  boring bestaat uit het ongecontroleerd uitstromen van vloeistof en/of aardgas uit de put, ook wel “blow-  out” genoemd. Indien het uitstromende gas en vloeistof wordt ontstoken kan een gaswolkexplosie    ontstaan. In Afbeelding 11 is de risicocontour weergegeven van het boren van Wit-4 en Wit-5.    Uit deze berekeningen blijkt dat binnen de 10*-contour geen kwetsbare en/of beperkt kwetsbare objecten    aanwezig zijn.    24 | ARCADIS 0775794538 - Oefinitef</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>    Aanmefdingsnotitie uitbreiding locatie Wilten en het boren van een exploratieput in het  prospect Assen-Zuid en Eteveld-Noord    % e se: treed    ey    wi    Afbeelding 11: Risicocontour Wit-4 en Wit-5    Calamiteitenbestrijding  Voor de boring wordt een specifiek calamiteitenbestrijdingsplan opgesteld en vooraf doorgesproken met  de plaatselijke brandweercommandant. Dit calamiteitenbestrijdingsplan is op de mijnbouwlocatie    aanwezig.  Procesbeveiliging    Voorzieningen om de put af te sluiten   Elke productieput wordt in afwerkingsfase van de boring voorzien van twee veiligheidsafsluiters,  waarvan er één ondergronds is geplaatst, zodat deze tegen brand en mechanische invloeden van buitenaf  is beschermd. De veiligheidsafsluiters kunnen de put afsluiten, indien zich een ongewenste situatie    voordoet.    Beveiliging tegen uitstroom gas   De toepassing van de juiste boorvloeistof voorkomt uitstroom van gas. Mocht er onverhoopt tijdens het  boren met de boorvloeistof gas naar de oppervlakte komen dan wordt dit gas via een vooraf opgesteld  systeem afgeblazen. Verder zijn er op de mijnbouwlocatie chemicaliën aanwezig om, indien nodig, het  soortelijk gewicht van de boorvloeistof te verhogen bij een onverwacht hoge formatiedruk tijdens het  boren. Daarnaast zijn diverse veiligheidsafsluiters op de put aanwezig ter beheersing van de veiligheid    tijdens het boorproces.    3.4.10 LANDSCHAP EN CULTUURHISTORIE    De boorwerkzaamheden vinden plaats op de bestaande mijnbouwlocatie Witten. De mijnbouwlocatie  Witten is gelegen op 300 meter van het Natura 2000-gebied het Witterveld. Gezien de tijdelijkheid van de  boorinstallatie en daarmee de beperkte visuele impact worden de effecten als niet belangrijk nadelig  beschouwd.    077579453 8 - Defintef ARCADIS | 25</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>    Aanmeldingsnobtie uitbreiding locate Witten en het boren van een expioratieput in het  prospect Assen-Zuid en Eleveld-Noord    3.4.1] ECOLOGISCHE EFFECTEN    De activiteiten ten behoeve van de boring Assen-Zuid brengen luchtemissies, geluidsproductie en  lichthinder met zicht mee. In de voorgaande paragrafen zijn deze aspecten besproken. Deze effecten  kuren op hun beurt leiden tot ecologische effecten. In een voortoets is bekeken of het project Assen-Zuid  leidt tot significant negatieve effecten wat betreft natuur, of dat deze effecten op voorhand kunnen worden  uitgesloten. Hierbij is gekeken naar de effecten van stikstofdepositie (vermesting en verzuring),  verontreiniging en verstoring. Hieronder zijn de belangrijkste resultaten van de voortoets beschreven. De    voortoets is als bijlage bij deze aanmeldingsnotitie gevoegd.    Effecten vermesting en verzuring   Uit de stikstofdepositieberekeningen blijkt dat er als gevolg van de boring onder gasveld Assen-Zuid  sprake is van een eenmalige, tijdelijke stikstofdepositictoename ter plaatse van het Natura 2000-gebied  Witterveld van 0,1 tot maximaal 1,9 mol N/hafjaar. Als gevolg van de boring Assen-Zuid in cumulatie met  de boring Eleveld-Noord bedraagt de eenmalige stikstofdepositietoename tussen 0,3 en maximaal 3,8 mol  N/hafjaar. De stikstofdepositietoename door de boring betreft een tijdelijke en eenmalige beperkte  toename. De hoeveelheid van maximaal 3,8 mol N/hafjaar is dermate beperkt, dat deze geen ecologische    betekenis heeft voor een vegetatie. Significant negatieve effecten zijn hiermee uit te sluiten.    Effecten verontreiniging   Tijdens de boringen worden verschillende boorvloeistoffen en —chemicaliën gebruikt. Tevens worden er  verschillende afvalstoffen geproduceerd. Het ontwerp van de mijnbouwmijnbouw locatie en de  bedrijfsvoering zijn erop gericht om bodemverontreiniging te voorkomen. Hierbij wordt een aantal  maatregelen getroffen om te voorkomen dat bodemverontreiniging op treedt, zoals het gebruik van een  vloeistofkerende verharding op de gehele mijnbouwlocatie en milieugoten, verbonden met een  opvangbak, om eventuele morsingen vervuild water op te vangen. Tot slot wordt, als onderdeel van de  vigerende milieuvergunning de bodemkwaliteit ter plaatse van de mijnbouwlocatie periodiek bepaald.  Met deze maatregelen kunnen significant negatieve effecten van verontreiniging op het Natura 2000-  gebied Witterveld worden uitgesloten.    Effecten verstoring   De werkzaamheden tijdens de boring kunnen mogelijk leiden tot een toename van geluid, licht, trilling,  en optische verstoring. Dit kan tot verstoring van de aanwezige dieren in het Natura 2000-gebied  Witterveld leiden. Met de aanwezigheid van het TT-circuit en de A28 in de omgeving van de  mijnbouwlocatie Witten is reeds sprake van relatief veel verstoring (zowel tijdelijk als permanent). De  tijdelijke boring zal in vergelijking hiermee een verwaarloosbaar kleine verstoringseffecten opleveren.  Daardoor kunnen significant negatieve effecten op de instandhoudingsdoelen van de habitattypen van  Natura 2000-gebied Witterveld worden uitgesloten.    26 | ARCADIS 0775794538 - Define</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>    Aanmeldingsnotitie uitbreiding tocatie Witten en het boren van een exploratieput in het  prospect Assen- Zuid en Eleveld-Noord    Samenvatting en conclusie    4,1 SAMENVATTING    In deze paragraaf zijn de kenmerken van de potentiele effecten bij gaswinning samengevat.    Bereik van het effect (geografische zone en getroffen bevolking)  "Bereik van het effect: lokaal tot zeer lokaal.  * _Getroffen bevolking: niet van toepassing.    Grensoverschrijdend karakter van het effect    * Eris geen sprake van een grensoverschrijdend effect.    Orde van grootte en de complexiteit van het project   " Geluid: Uitgaand van een geluidsbronvermogen van een boorinstallatie van 109 dB(A) volgt dat de  geluidsimmissie op 300 meter maximaal 50 dB(A) bedraagt. De dichtstbijzijnde woning (Witterbroek 1)  ligt op circa 450 meter van de geprojecteerde boortoren. Het geluidsniveau op de gevels van deze  woning bedraagt ten hoogste 34 dB(A) in de dag-, avond- en nachtperiode.   * Luchtkwaliteit: De activiteiten vanwege de boringen voldoen ruimschoots aan de grenswaarde van  40 ug/m? voor de jaargemiddelde concentratie stikstofdioxide (NOx). De activiteiten vanwege de  boringen voldoen ruimschoots aan de grenswaarde van 40 ug/m? voor de jaargemiddelde concentratie  fijn stof (PM).   * Natuur: De eenmalige, tijdelijke toename van stikstofdepositie als gevolg van de boring onder gasveld  Assen-Zuid, afzonderlijk en in cumulatie met de boring onder gasveld Eleveld-Noord, leidt niet tot  meetbare verandering in kwaliteit of oppervlakte van de habitattypen in het Natura 2000-gebied  Witterveld. Daarmee zijn significant negatieve effecten van de boring onder gasveld Assen-Zuid  uitgesloten. Door het nemen van een aantal maatregelen zijn effecten van verontreiniging uit te sluiten.  De voorgenomen activiteit leidt tot verwaarloosbare verstoringseffecten, wat is toe te schrijven aan de  (tijdelijke en permanente) verstoring van het nabijgelegen TT-circuit en de A28.   *_Veiligheidscontour: Uit deze berekeningen blijkt dat binnen de 10f-contour geen kwetsbare en/of  beperkt kwetsbare objecten aanwezig zijn.   * Verkeer: voor de aan- en afvoer van de boorinstallatie met equipment zijn circa 80 vrachtwagens nodig  gedurende 6 dagen. Tijdens de boring zijn er circa 7 vrachtwagens gemiddeld per dag nodig voor aan-  en afvoer van materiaal en boorvloeistoffen.   * Overige effecten: deze zijn kwalitatief beschouwd, hieruit volgt dat deze (zeer) beperkt van omvang en    complexiteit zijn (geen vervolgeffecten of indirecte effecten).    Waarschijnlijkheid van het effect    * Beperkte emissies van geluid, lucht en licht zijn zeker.    0775794538 - Definiuef ARCADIS | 27</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>    28    Aanmeldingsnottie uitbreiding locatie Wilten en het boren van een explorateput n het  prespect Assen-Zuid en Eleveld-Noord    = _Waarschijnlijkheid van effecten door calamiteiten is zeer klein (plaatsgebonden risico conform 104    contouren).    Duur, frequentie en de omkeerbaarheid van het project   *_De tijdsduur van de boring (inclusief opbouw en afbouw boortoren) wordt bij normaal verloop van het  boorproces geschat op circa 2 maanden. Het boren is een continue activiteit die 24 uur per dag  plaatsvindt.   * Het is een eenmalige activiteit.    * Eris geen sprake van onomkeerbare effecten.    4,2 CONCLUSIE    Gelet op het inzicht in de potentiële effecten, de mate en omvang waarin deze zich voordoen in relatie tot    1 D a ee ee = en „adt nn A LL mn en ine  de plaats van het project en de mogelijkheid deze eff b    oetan te a mt hadeileuna  ecteri te veper r    ken middels de bedrijfsvoering,  vergunningvoorwaarden en algemene regels, is de conclusie dat er geen sprake is van significante  nadelige gevolgen voor het milieu zoals bedoeld in artikel 7.17 Wet milieubeheer. Het doorlopen van een  milieueffectrapportage kent geen toegevoegde waarde voor het boren van twee nieuwe putten binnen de    mijnbouwlocatie Witten.    ARCADIS 077579453 B - Defiritel |</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>    Aanmeldingsnotte uitbreiding locatie Witten en het boren van gen exploralieput in het  prospect Assen-Zuid en Eleveld-Noord         Bijlage 1 Voortoets Assen-Zuid en  Eleveld-Noord    0715794538 . Defininef ARCADIS | 29</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>    VOORTOETS NATUURBESCHERMINGSWET  BORING EXPLORATIEPUT IN PROSPECT  ASSEN-ZUID EN ELEVELD-NOORD    NEDERLANDSE AARDOLIE MAATSCHAPPIJ B.V.    4 maart 2014  077579449:A - Definitief  B02047.000173.0100    fa ARCADIS</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>    1  |  Voortoets Natuurbeschermingswet boring exploratiepui in prospect Assen -Zu:d en Eleveld- |              Noord   1 Inleiding........ssecscsssessssseessonsssssssssssssssesenssssoesssscsnensansucassnsonsscsveseqnesassssauesscusseessessusosarssonseenssosausccansasevsssassasscesosneeess 3   11 Aanleiding en doel ....   12 Leeswijzer ……..nnnnnnrnnnvenerenensnervennens eene neenrneenensvnenstnernenee senen eneneneevenenvnenenvennenvanennenenenennennenenenrseneneen 3  2 Juridisch kader Natuurbeschermingswet…..….nnsensnsensearenseronsensenonsenonvenenenensenenenverssasensensveeneenenasoensenenersens 5   2.1 Natura 2000-gebied …… nnen enen earn ennenennsenennenneneerseanvennenseevervennenenn eneen enenneenennewenseneneenenseenenens 5   2.2 Beschermd Natuurmonument … nennen nnen vennerneneeneene   23 Onderzoek voor vergunningverlening bij een Natura 2000-gebied … ennen nennen. 6  3 Plangebied en voorgenomen activiteit ………esesnseresonosorsoursene vernemen venenenensnenensaoeesoenevoaneneveveenerevoaneocoenensenese 11    3.1 Huidige situatie plangebied …                         32 Voorgenomen activiteit … … ……uennnnsenne evene enenvonenenennenersentnensenerenenennvarsenswenenaenenenseenweneneenenenenonvenenenven 12  3.2.1 Het geschikt maken van de mijnbouwlocatie ………………….neurenenserensenenonenenserenens eene 13  3.2.2 Het uitvoeren van de boorwerkzaamheden … nennen ennen nenenvene neen 14  4 Afbakening effecten en studiegebied nsnsensenserseseansennenonseneerenenennensensveensenenrenenseneenensoeeneenener 19  41 _ Afbakening … nennen reneneneneneerennaeneerneeneneneveerenebenvenenenneernenenenevensvervenevensenvervensemeneerenenenenensenenen 19  42 Mogelijke effecten … ………………nnnenenveenenenenenensenenensenevensveeneneneveursenennenenrenenenenenvenennenversenensen enen 20  4.2.1 Verzuring en vermesting door stikstofdepositie … nennen neen eneenenn. 20  4.2.2 Verontreiniging … nanne enenenene venen ve nav enneneneneenennevenenenenenenenenenenensneneneneeenenenenenene 20  4.2.3 Verstoring door geluid, licht, trilling en optische verstoring … ennen. 20  43 Studiegebied … nnen ene ennen ene vennenenennenennenenseeerenevensenvnenenenevenenseneaevenenvevensenennveveenceanserene 21  4.3.1 Omvang studiegebied … nsu vannaneneneenreenenneneeneeneeneverseeereaneneenenennenvenenventenenneenen 21  4.4 Natura 2000-gebieden in het studiegebied … nennen nennen eneen eur eneenevonneneeneneerseeen 22  441 Natura 2000-gebied Witterveld … nennen onoorenvensensenenewenenserenserenscerenserneevenen. 23  5 Effectbeschrijving en —-beoordeling …….annsnensenoneenenronensvaenennonnenouvenevennenveneneensesonevoeneenensenenseneneeneonsere 27  5.1 Inleiding … nennen nennen ensennervennsernmenenvaneansenrsenseaneensensensenvaansenseensenseenvendvansenenveunsenneens 27  52 Effecten vermesting en verzuring … … … anneer evenens enen eneersnenc eenen veanenensenenneernsenenseneneeenveenen 27  5.2.1 Kritische depositiewaarden en achtergronddepositiewaarden … nnn 27  5.2.2 Resultaten stikstofdepositieberekeningen … nennen eneen vennen nnen. 28  5.2.3 Effecten … nnee evene eneersweenennenennenensenenseneenveareneensneneneensevensenenveneneanenennnvenn 31  5.2.4 Conclusie nnn onsrnenvensenenneneenerne arena senen senen cenenteensenenennennenenneneenennenveneneneansenenen 33   53 Effecten verontreiniging …  54 Effecten verstoring … se vonsnevennenennenseaennenenneevensenanenaensenennenenseneveveereenentenenseneenensevenseeenensensenenn 33  6 Conclusie ensen nonsononse vens vernonsenswensenenernenervenneneenenenseenennenersensenenoenenennenenevnenvenenseneneenennenoenenseneneeneneeneen 35  Literatuur ons enannannensenseannsansensenosnenssensenrsnenonsonovsenerneesensenonvennenenennernenernenenvenensvenneenenvenensenensensnnenenenenvenseneen 37  Bijlage 1 Resultaten stikstofdepositie-berekeningen Assen-Zuid en Eleveld-Noord 39  Bijlage 2 Uitgangspunten stikstofdepositie-berekeningen… sen nssnenenensenenenenseneereeneneaosvenesen 41    |  | 07757949 A . Definief ARCADIS | Î</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre>    Voortoels Natuurbeschermingswet boring exploraleput in prospect Assen-Zuid en Eleveld-  Noord    Colofon. orn veneanvarrnnensensernenneroveensensenenanmennennunnaansseteeersneanenneansnnnennenaenereneansnorensnaorennsveoenenenneennenornnenrvosevernoen ÊD    2 | ARCADIS 077579449 A - Defintief</pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 43 ======================================================================

<pre>    Voortoels Naluurbeschermingswet boring expiorabeput ‚n prospect Assen-Zu:d en Eleveld-  1 Noord    Inleiding    1.1 AANLEIDING EN DOEL    De Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) is voornemens om op de bestaande   mijnbouw mijnbouwlocatie Witten in Drenthe twee putten te gaan boren naar de gasvelden Assen-Zuid en  Eleveld-Noord, met als doel hier aardgas te gaan winnen. Voor de uitbreiding van de bestaande  mijnbouw locatie en de boring van de nieuwe putten wordt een omgevingsvergunning bouw  aangevraagd. In het kader van het Besluit milieueffectrapportage dient voor deze activiteit een m.e.r.—  beoordeling te worden uitgevoerd. De eerste stap op weg naar een me.r.-beoordeling is het opstellen van  een aanmeldingsnotitie. In de aanmeldingsnotitie moet onder andere duidelijk inzicht worden gegeven in    waar gevoelige (natuur) gebieden liggen en of deze door het initiatief worden beïnvloed.    De mijnbouwlocatie Witten ligt nabij het Natura 2000-gebied Witterveld. Dit gebied is Europees  beschermd, de bescherming is op nationaal niveau geregeld in de Natuurbeschermingswet 1998 (Nb-wet).  Omdat niet op voorhand kan worden uitgesloten dat de werkzaamheden ten behoeve van de boring  negatieve gevolgen zullen hebben voor dit Natura 2000-gebied, dient een Voortoets te worden opgesteld.  Een Voortoets is een eerste beoordeling van de effecten op het Natura 2000-gebied met als doel te  onderzoeken of significant negatieve effecten voor de instandhoudingsdoelstellingen van het gebied al  dan niet kunnen worden uitgesloten. Als de significante effecten kunnen worden uitgesloten kunnen de  werkzaamheden worden uitgevoerd zonder dat daarvoor een Natuurbeschermingswetvergunning hoeft  te worden aangevraagd. Als uit de Voortoets blijkt dat significante effecten niet kunnen worden  uitgesloten, is vervolgonderzoek in de vorm van een Passende Beoordeling verplicht, en dient voordat tot  uitvoering wordt overgegaan een Natuurbeschermingswetvergunning door het bevoegd gezag te worden  verleend!.    Voorliggende rapportage betreft de Voortoets voor de boringen onder de gasvelden Assen-Zuid en  Eleveld-Zuid. Deze Voortoets vormt een bijlage bij de aanmeldingsnotitie. In voorliggende Voortoets    worden de cumulatieve effecten van deze boringen meegenomen en beoordeeld.    1.2 LEESWIJZER    Het navolgende hoofdstuk geeft een toelichting op de Natuurbeschermingswet 1998 en de benodigde  stappen en onderzoeken om te komen tot een vergunningverlening. In hoofdstuk 3 wordt het plangebied  en de voorgenomen activiteit nader toegelicht. In hoofdstuk 4 wordt ingegaan op de mogelijke effecten als  gevolg van de boring, op de instandhoudingsdoelen van het Natura 2000-gebied Witterveld en op de    1 Aangezien het hier gaat om diepe delfstofwinning is het ministerie van Economische Zaken (EZ) in dit geval het    bevoegd gezag.    |  | 077579449°A - Definitief ARCADIS | 3</pre>

====================================================================== Einde pagina 43 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 44 ======================================================================

<pre>    Voartoets Natuurbeschermingswet boring exploratieput in prospect Assen-Zuid en Eleveld-  Noord    gevoeligheid van deze instandhoudingsdoelen ten aanzien van de mogelijke effecten. Hoofdstuk 5 betreft  de daadwerkelijke effectbeschrijving en -beoordeling van de voorgenomen activiteit. Tot slot volgt in  hoofdstuk 6 de conclusie van de Voortoets.    4 | ARCADIS 0775794439 A « Definitief i</pre>

====================================================================== Einde pagina 44 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 45 ======================================================================

<pre>    Voortoets Natuurbeschermingswet boring exploratieput in prospect Assen -Zuid en Eteveld  Noord    Juridisch kader  Natuurbeschermingswet    De Natuurbeschermingswet 1998 (Nb-wet) vormt het juridisch kader voor deze toetsing. De Europees  beschermde Natura 2000-gebieden worden door deze wet op nationaal niveau beschermd.    In Nederland hebben veel natuurgebieden een beschermde status onder de Natuurbeschermingswet 1998  gekregen. Daarbij kunnen twee categorieén beschermingsgebieden worden onderscheiden:  * Natura 2000-gebieden.    = Beschermde natuurmonumenten.    2.1 NATURA 2000-GEBIED    Onder Natura 2000-gebieden vallen de gebieden die op grond van de Vogelrichtlijn en Habitatrichtlijn zijn  aangewezen. Voor deze gebieden gelden instandhoudingsdoelen. De essentie van het beschermingsregime  voor deze gebieden is dat deze instandhoudingsdoelen niet in gevaar mogen worden gebracht. Om dit  toetsbaar te maken kent de Natuurbeschermingswet 1998 voor projecten en andere handelingen die  gevolgen voor soorten en habitats van de betreffende gebieden zouden kunnen hebben, een  vergunningplicht. Een vergunning voor een project wordt alleen verleend wanneer zeker is dat de  instandhoudingsdoelen van het gebied niet in gevaar worden gebracht. Hiervan mag alleen worden  afgeweken wanneer alternatieve oplossingen voor het project ontbreken én wanneer sprake is van  dwingende redenen van groot openbaar belang. Bovendien moet voorafgaande aan het toestaan van een  afwijking zeker zijn dat alle schade gecompenseerd wordt (de zogenaamde ADC-toets: Alternatieven,  Dwingende redenen van groot openbaar belang en Compenserende maatregelen). Redenen van  economische aard kunnen ook gelden als dwingende reden van groot openbaar belang. Als prioritaire  soorten of habitats deel uitmaken van de instandhoudingsdoelen mogen redenen van sociale en    economische aard alleen gebruikt worden na toetsing door de Europese Commissie.    2.2 BESCHERMD NATUURMONUMENT    Naast deze Natura 2000-gebieden kent de Natuurbeschermingswet 1998 ook Beschermde    Natuurmonumenten. Op dit moment zijn 188 gebieden aangewezen als Beschermd natuurmonument.    Een deel van deze Beschermde Natuurmonumenten vallen samen met Natura 2000-gebieden. Sinds de  inwerkingtreding van de Crisis- en herstelwet geldt voor deze gebieden het beschermingsregime van  artikel 19ia, in samenhang met artikel 16 van de Natuurbeschermingswet 1998. Waar de gebieden niet  overlappen blijven Beschermde Natuurmonumenten in stand en vallen onder het toetsingskader van  Artikel 16 van de Natuurbeschermingswet 1998. Het gaat hierbij om 66 gebieden. Met de    077579449-A - Definivef ARCADIS | 5</pre>

====================================================================== Einde pagina 45 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 46 ======================================================================

<pre>    Voorloets Natuurbeschermingswel boring exploratieput in prospect Assen-Zuid en Eleveld  Naard    inwerkingtreding van de Crisis- en herstelwet in 2010 is de voorzorgtoets voor handelingen met mogelijk    significante effecten van artikel 16, derde lid, vervallen.    2.3 ONDERZOEK VOOR VERGUNNINGVERLENING BĲ EEN NATURA 2000-GEBIED    De Natuurbeschermingswet kent twee routes voor het verlenen van een vergunning. Als sprake is of kan  zijn van significante verstoring van soorten en/of significante verslechtering van de kwaliteit van habitats  of habitats van soorten, moet een Passende Beoordeling uitgevoerd worden. Als er wel verslechtering van  de kwaliteit van habitats of habitats van soorten op kan treden, maar deze zeker niet significant zal zijn,  kan worden volstaan met een Verslechteringstoets. Als er geen sprake is van een significante verstoring  van soorten en geen verslechtering van de kwaliteit van habitats of de habitats van soorten, is er geen  Natuurbeschermingswetvergunning nodig. In dat geval hoeft er ook geen nader onderzoek gedaan te    worden.    Voortoets   De Natuurbeschermingswet eist dat ieder project dat kan leiden tot significant negatieve effecten op een  Natura 2000-gebied wordt onderworpen aan een Passende Beoordeling. Dit geldt tevens voor activiteiten  die buiten het gebied plaatsvinden, maar doorwerken op de instandhoudingsdoelen van het Natura 2000-  gebied (externe werking). Om te bepalen of een project significante effecten kan hebben, wordt als eerste    stap een Oriëntatiefase (ook wel Voortoets genoemd) doorlopen.    In de Oriëntatiefase wordt bepaald of een project tot significante effecten kan leiden, en zo ja op welke  gebieden dat het geval is en voor welke aspecten. Gebieden waarop mogelijk significante effecten op  voorhand kunnen worden uitgesloten, hoeven niet passend beoordeeld te worden. Ook kunnen op hasis  van de uitkomsten van de Oriëntatiefase in de Passende Beoordeling bepaalde effecten buiten  beschouwing gelaten worden als in de Oriëntatiefase duidelijk is geworden dat deze zeker niet op zullen    treden.    De Oriëntatiefase kan (per onderzocht gebied) drie verschillende uitkomsten hebben:   1. Eris geen verslechtering van de kwaliteit van habitats of habitats van soorten en hoogstens sprake van  een niet-significante verstoring van soorten. In dat geval hoeft geen nader onderzoek uitgevoerd te  worden en is een Natuurbeschermingswetvergunning niet nodig. Wel dient dit ter risicobeperking bij  het Bevoegd Gezag geverifieerd te worden.   2. Eris sprake van een verslechtering van de kwaliteit van habitats of habitats van soorten. In dat geval is  een Natuurbeschermingswetvergunning nodig. Deze kan alleen verleend worden als de verslechtering  niet onaanvaardbaar is.   3. Eris kans op significante verslechtering van de kwaliteit van habitats of habitats van soorten en/of  significante verstoring van soorten. In dat geval dient een Passende Beoordeling van de gevolgen van    het project opgesteld te worden.    In de onderstaande figuur is bovenstaande schematisch weergegeven.    6 | ARCADIS 077579449.A - Define!</pre>

====================================================================== Einde pagina 46 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 47 ======================================================================

<pre>    Voortoets Natuurbeschermingswet boring exploratieput in prospect Assen-Zuid en Eleveld-  Noard    VOORTOETS    INVENTARISATIE VOORTOETS: De voortoets is niet verplicht maar wel verstandig om vit te voeren. Ate fasen VTI t/m VT4  kunnen onderdeel zijn van de voortoats.  Het kan ook ajn dat al na fase VT1 de effecien bekend zijn. Het bevoegd gezag moet de conclusie trekken.    Inventarisate analyse Inventarisage analyse Inventarisatie anafyse Effecten analyse project  Bureau onderzoek Vetdonderzoek  Checklist VT2 Checklist VT3 Checklist VT4    Geen vergunning nodig   ls af wordt er wet een .  aanvraag gedaan dan - Kans op significant negatief effect  wordt er een bestuit tot Kans op negatief effect (=significante versiechtering of  afwijzing genomen door Gvesslechtering} maer significarte verstoring) op soort/   het bevoegd gezag zeker riet significant habitat van soort of habitattype{n}    Versiechteringstoets Passende beoordeling  Fase effectenanatyse project sec, Fase effectenanalyse  miigate moet worden meegenomen Project + Curnulatie + Mitigatie    Verdiepingssiag Voortoets Verdiepingssiag Voortoets    . Oordeel bevoegd gezag:  Vergurming Kans op (niet significant}  negatief effect?    Oordeel bevoegd gezag:  Kans op (niet significant)  negafef effect aanvaardbaar?    maar zeker niet significant    en mogelijk significant    Fase: : Fase:  Attematieven analyse Compensatie analyse  Voldoet aan ADC criteria ~ Voldoet niet aan ADC criteria    Vergunningverlening onder Weigering vergunning  voorschriften en/of beperkingen DT         Afbeelding 1: Bron: Regiebureau Natura 2000    | 07757949 A - Definitief ARCADIS | 7</pre>

====================================================================== Einde pagina 47 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 48 ======================================================================

<pre>    8    Voortoets Natuurbeschermingswel boring explorateput in prospect Assen-Zuid en Eleveid-  Noord    Verslechteringstoets   Bij de Verslechteringstoets dient te worden nagegaan of een project, handeling of plan een kans met zich  meebrengt op verslechtering van de natuurlijke habitats of de habitats van soorten. Er moet hierbij tevens  rekening worden gehouden met cumulatieve effecten. Indien deze verslechtering niet optreedt, dan wel  indien naar het oordeel van het Bevoegd Gezag en gelet op de instandhoudingsdoelstellingen de  verslechtering aanvaardbaar is, kan een vergunning worden verleend, zo nodig onder voorwaarden of  beperkingen. Indien de verslechtering in het licht van de instandhoudingsdoelstellingen onaanvaardbaar  is, dient de vergunning te worden geweigerd. Bij de afweging of de verslechtering onaanvaardbaar is,  heeft het Bevoegd Gezag een grotere beleidsvrijheid dan wanneer de vergunningaanvraag via de  Passende Beoordeling verloopt, waar bij het voldoen van in de wet genoemde criteria (gunstige staat van  instandhouding van de soort en ADC) in beginsel een vergunning wordt verleend.   Het Bevoegd Gezag kan bij de belangenafweging rekening houden met de aanwezigheid van redenen van    openbaar belang, de mogelijkheid om te compenseren en andere relevante overwegingen.    Definitie verslechtering   Om een Verslechteringstoets te kunnen uitvoeren, is het allereerst van belang een eenduidige definitie van  verslechtering te hebben. In de Handreiking Natuurbeschermingswet (LNV 2005) wordt dit begrip  uitgewerkt: Onder ‘verslechtering’ wordt de fysieke aantasting van een habitat verstaan. Hiervan is sprake  als in een bepaald gebied van deze habitat de oppervlakte afneemt of wanneer het met de specifieke  structuur en functies die voor de instandhouding van de habitat op lange termijn noodzakelijk zijn, dan  wel met de staat van instandhouding met de met deze habitat geassocieerde typische soorten, in dalende    lijn gaat in vergelijking tot de instandhoudingsdoelstellingen (LNV, 2005).    Passende Beaardeling   Bij de Passende Beoordeling wordt gedetailleerd in kaart gebracht wat de effecten (kunnen) zijn van de  activiteit op de natuurwaarden in het gebied en welke verzachtende (mitigerende) maatregelen de  initiatiefnemer van plan is te nemen. Hierbij wordt rekening gehouden met de  instandhoudingsdoelstellingen. De significantie van de gevolgen moet met name worden beoordeeld in  het licht van de specifieke milieukenmerken en omstandigheden van het gebied. Omkeerbare en tijdelijke  effecten kunnen ook significant zijn. Uit de Passende Beoordeling, waarbij ook rekening moet worden  gehouden met cumulatieve effecten met bestaande en geplande activiteiten, zal duidelijk moeten worden  of de activiteit de natuurlijke kenmerken van een gebied wel of niet aantast (er zijn wel of geen significante    effecten).    Definitie significante effecten   Een activiteit heeft significante effecten als zij de instandhoudingsdoelstellingen van het gebied in gevaar  brengt. Hiervoor is geen objectieve grens; per geval zal bekeken worden of een effect significant is.   Het oordeel moet gebaseerd zijn op de specifieke situatie die van toepassing is. Hierbij moeten óók  cumulatieve effecten onderzocht worden (Ministerie van LNV, 2006).    Relatie met artikel 19d en artikel 19e Natuurbeschermingswet   Conform artikel 19d van de Natuurbeschermingswet 1998 is het verboden zonder vergunning of in strijd  met een vergunning projecten te realiseren die de kwaliteit van de natuurlijke habitats en de habitats van  soorten in een Natura 2000-gebied kunnen verslechteren of een significant verstorend effect kunnen  hebben op de soorten waarvoor het gebied is aangewezen. In artikel 19e is geregeld dat gedeputeerde  staten (dan wel de minister van EZ) bij het verlenen van een vergunning rekening houdt met de gevolgen  voor de instandhoudingsdoelstelling van het betrokken Natura 2000-gebied. Ook moet rekening  gehouden worden met het Natura 2000-beheerplan, als dat al voor het betreffende gebied is vastgesteld.    |  ARCADIS 077579429 A Definset |</pre>

====================================================================== Einde pagina 48 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 49 ======================================================================

<pre>    Voortoels Natuurbaschermingswal boring exploratieput in prospect Assen-Zuid en Eleveld.  Noord    Als het project afzonderlijk of in cumulatie met andere plannen en projecten significante gevolgen kan  hebben voor een Natura 2000-gebied, moet voordat de vergunning wordt verleend uit een daartoe  opgestelde Passende Beoordeling zijn gebleken dat de natuurlijke kenmerken van het gebied niet zullen  worden aangetast. Als aantasting van de natuurlijke kenmerken niet is uitgesloten, kan het project alleen  worden vergund als er geen andere bevredigende oplossing is, er een dwingende reden van groot  openbaar belang wordt gediend en alle effecten volledig worden gecompenseerd (ADC-toets). Als er  prioritaire soorten of habitats in het geding zijn en de dwingende reden is van sociale of economische  aard, kan het project alleen worden vergund nadat ook advies is gevraagd aan de Commissie van de  Europese gemeenschappen.    077579449.A - Definivef ARCADIS    9</pre>

====================================================================== Einde pagina 49 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 50 ======================================================================

<pre>    Voortoels Natuurbeschermingswet boring explorataput in prospect Assen-Zuid en Eleveld-  Naord    10 | arcapis 077579449 A - Dofinttief</pre>

====================================================================== Einde pagina 50 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 51 ======================================================================

<pre>    Voortoets Natuurbeschermmgswet boring exploralieput in prospect Assen -Zuid en Eleveld-  Noord    Plangebied en voorgenomen  activiteit    3.1 HUIDIGE SITUATIE PLANGEBIED    Mijnbouwlocatie en ligging plangebied   De bestaande mijnbouwlocatie Witten is gelegen ten zuidwesten van de autosnelweg A28 in de gemeente  Assen. De bestaande mijnbouwlocatie Witten is bestemd voor het produceren en afvoeren van aardgas en  is gelegen in het gebied van de winningsvergunning “Drenthe”. De mijnbouw locatie is gelegen aan de  Witterbroek, te Assen, op het perceel kadastraal bekend gemeente Assen, Sectie O, nummers 85 en 1017.  Direct ten noordoosten van de autosnelweg ligt de woonbebouwing van Assen. De directe omgeving van  de mijnbouw locatie is agrarisch gebied en betreffen voornamelijk akkerbouw percelen. In de directe  nabijheid liggen het Verkeerspark Assen en het TT Circuit van Assen. De dichtstbijzijnde woonbebouwing  is gelegen op een afstand van 359 meter vanaf het hek rond de mijnbouwlocatie. In Afbeelding 2 wordt de  mijnbouwlocatie Witten weergegeven en de directe omgeving. Afbeelding 3 geeft de ligging van de  gasvelden Assen-Zuid en Eleveld-Noord weer.    TE ASSEN    ¥  H  N  AX  Ó         Akoestisch onderzoek NAM-locatie Witten    Afbeelding 2: Mijnbouwlocatie Witten en directe omgeving    0771579449 A - Definitief ARCADIS | 11</pre>

====================================================================== Einde pagina 51 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 52 ======================================================================

<pre>    12    Voortoets Natuurbeschermingswet boring exploratieput in prospect Assen-Zuid en Eleveld.  Noord    555000                                     o O05 1 2  nn Kete            230000 225000 2400C0    Afbeelding 3: Ligging gasvelden Assen-Zuid en Fleveld-Noord    De mijnbouwlocatie Witten is bestemd voor het produceren en afvoeren van aardgas en is gelegen in het  gebied van de winningsvergunning “Drenthe”. De mijnbouwlocatie Witten is gelegen aan de Witterbroek,  te Assen, op het perceel kadastraal bekend gemeente Assen, Sectie O, nummers 85 en 1017.    Er wordt sinds 2006 aardgas geproduceerd uit twee gasputten: (Wit-2 en Wit-3). Gasput Wit-1 is in 1994  geboord maar is niet in productie   Op elke gasput is een verplaatsbare gasproductieunit (KISS Skid) aangesloten. Met deze units wordt de  gasdoorzet en de druk, per put geregeld. Het gas van de KISS Skids wordt vervolgens in een vaste  bovengrondse leiding verzameld. Het op de mijnbouwlocatie Witten gewonnen gas wordt vervolgens via  een ondergrondse transportleiding naar de NAM-mijnbouwlocatie Vries-4 getransporteerd. Het  onbehandelde gas wordt in de behandelingsinstallatie Vries-4 op specificatie gebracht voor aflevering aan    Gasunie Trade & Supply.    3.2 VOORGENOMEN ACTIVITEIT    De Nederlandse Aardolie Maatschappij B.V. (NAM) is voornemens om op de bestaande mijnbouwlocatie  Witten twee diepboringen het gasveld Assen-Zuid en Eleveld-Noord uit te voeren, met als doel hier    aardgas te vinden.    Deze paragraaf bevat een korte beschrijving van de werkzaamheden die worden uitgevoerd in het kader    van de beoogde activiteit. De belangrijkste activiteiten met betrekking tot het boren van de putten zijn:    ARCADIS 077579449:A . Definitie |</pre>

====================================================================== Einde pagina 52 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 53 ======================================================================

<pre>    Voartoets Natuurbeschermingswel borg explorateput in prospect Assen-Zuid en Eleveld.  Noord    * Het geschikt maken van de mijnbouwlocatie voor het uitvoeren van de twee boringen. Tot deze  werkzaamheden behoren het realiseren van torenfundatie, heien conductor en het aanpassen van de  verharding op de mijnbouwlocatie (zie toelichting hieronder).   * Het uitvoeren van de booractiviteiten. Tot deze werkzaamheden behoren onder meer:   — Het aanvoeren van materiaal, materieel, personeelsverblijven etc;   — Het aanvoeren en gereed maken van de demontabele boorinstallatie;  — Het uitvoeren van de boring;   — Het demonteren en afvoeren van de demontabele boorinstallatie;   — Het afvoeren van materiaal, materieel, personeelsverblijven etc;    — Het schoonproduceren en testen van de geboorde put.    In het navolgende worden de verschillende activiteiten nader toegelicht.    3.2.1 HET GESCHIKT MAKEN VAN DE MIJNBOUWLOCATIE    Civiele werkzaamheden   De civiele werkzaamheden vinden grotendeels plaats aan de westzijde de bestaande mijnbouwlocatie  Witten en passen in het vigerende bestemmingsplan. Ten behoeve van de fundering van de boorinstallatie  wordt een beton plaat rondom de te plaatsen conductors aangebracht. Van uit de conductor (stalen buis  van 60 —tot 90 meter lengte, diameter 75-90 cm) wordt de boring aangezet. De conductor dient onder meer  voor de stabiliteit van het ondiepe boorgat en bescherming van het grondwater. Het heien van een    conductor duurt ongeveer twee werkdagen.    In Afbeelding 4 wordt de actuele situatie met een luchtfoto weergegeven en wordt aangegeven waar de    uitbreiding is voorzien.    Rondom het (tijdelijke) boorterrein wordt de aanwezige betonnen afvoergotensysteem (milieugoten)  aangepast zodat het (hemel)water van het boorterrein wordt afgevoerd naar de hoekbak.   De totale duur van deze werkzaamheden bedraagt 6 tot 8 weken. De werkzaamheden vinden alleen in de  dagperiode plaats (9.00 — 17.00 uur).    De mijnbouwlocatie Witten wordt in één keer geschikt gemaakt voor het boren van 2 putten.    | 077579449 . Defin'vel ARCADIS    13</pre>

====================================================================== Einde pagina 53 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 54 ======================================================================

<pre>    14    Voortoets Natuurbeschermingswet boring exploratieput in prospecl Assen-Zuid en Elevelc-  Noord         Atbeelding 4: Actuele situatie mijnbouwlocatie Witten + mijnbouwlocatle uitbreiding met rode cirkel    3.2.2 HET UITVOEREN VAN DE BOORWERKZAAMHEDEN    Boorinstallatie en equipement  De boringen worden uitgevoerd met behulp van een tijdelijk te plaatsen demontabele boorinstallatie met    een maximale hoogte van 31 meter.    Een boorinstallatie bestaat uit een boortoren en een zogenaamde mudplant. In deze mudplant worden de  boorvloeistoffen die tijdens het boren continu in gebruik zijn opgeslagen en behandeld. Ten behoeve van  de elektriciteitsvoorziening ten tijde van de boring worden tijdelijk binnen de mijnbouwlocatie, op het    puttenveld, dieselgeneratoren opgesteld.    Ten behoeve van de aanvoer van de boorinstallatie met equipment zijn circa 80 vrachtwagens nodig  gedurende ongeveer 6 dagen. Tijdens de boring zijn er circa 7 vrachtwagens gemiddeld per dag nodig  voor aan- en afvoer van materiaal en boorvloeistoffen. Na afloop van de boring wordt de boorinstallatie  gedemonteerd en na reiniging van de mijnbouwlocatie afgevoerd. Hiervoor zijn eveneens weer circa 80    vrachtwagens nodig in gedurende ongeveer 6 dagen.    ARCADIS 2771579449 A. Defintief |</pre>

====================================================================== Einde pagina 54 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 55 ======================================================================

<pre>    Voortoets Natuurcescharmngswet boring exploralieput in prospect Assen-Zuid en Eleveld  Noord         Afbeelding 5: Impressie opstelling boorinstallatie Drilltec Synergy 2    Boorproces   De tijdsduur van de boring (inclusief opbouw en afbouw boortoren) wordt bij normaal verloop van het  boorproces geschat op maximaal 4 maanden. Het boren is een continue activiteit die 24 uur per dag  plaatsvindt.    De boorstang met beitel onder in het boorgat wordt aangedreven door een elektrisch aangedreven motor  boven in de boorinstallatie (top drive). In de top drive is een meeneemstang bevestigd met daaronder de  boorstang. De boorstang bestaat uit een serie aan elkaar geschroefde holle boorpijpen. De boorbeitel  bevindt zich aan de onderzijde van de boorstang. Deze beitel vermaalt het gesteente tot gruis.   Door het gewicht van de pijpen boort de boorstang zichzelf de grond in. Is de lengte van de boorstang  afgeboord, dan stopt het boren en wordt een nieuwe boorpijp aan de boorstang geschroefd. Zo groeit de  lengte van de boorstang met de diepte van het geboorde gat.   De boortoren fungeert als het ware als een soort hijsinstallatie om de boorstang op te houden en deze  eventueel weer uit het boorgat omhoog te hijsen.    Tijdens het boren wordt continu een vloeistof, de boorvloeistof, door de holle boorstang naar beneden  gepompt. Deze vloeistof brengt het door de beitel vermalen gesteente (boorgruis) tussen de boorstang en  de boorwand door mee omhoog naar de oppervlakte. Her boorgruis wordt met behulp van schudzeven,  hydrocyclonen en centrifuges uit de boorvloeistof gehaald, in bakken opgevangen en vervolgens  afgevoerd naar een erkende verwerker elders. De boorvloeistof wordt vervolgens via een gesloten systeem    weer in de boorpijpen gepompt.    Op het boorgat zijn veiligheidsafsluiters (blow out preventors) aangebracht die op elk gewenst moment,  eventueel van afstand, kunnen worden gesloten. Om te voorkomen dat het boorgat instort, wordt het  boren een aantal keren gestopt om het boorgat te verbuizen met stalen bekledingsbuizen, ook wel ‘casing’  genoemd. Deze buizen worden met cement, dat op de mijnbouwlocatie wordt aangemaakt, aan de    boorgatwand bevestigd.  Moet van beitel worden gewisseld, vanwege slijtage of het toepassen van een kleinere diameter, dan    wordt ook de gehele boorstang naar boven gehaald en uit elkaar geschroefd, alvorens met een nieuwe    beitel verder kan worden geboord.    | 077579443.A Deficter ARCADIS | 15</pre>

====================================================================== Einde pagina 55 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 56 ======================================================================

<pre>    Voortoets Natuurbeschermmngswel vorng exploralepul in prospect Assen-Zuid en Eleveld.  | Noord         Afbeelding 6: Principe verbuizing Afbeelding 7: Voorbeeld spuitkruis    De dieptes waarop nieuwe verbuizingseries worden aangebracht, hangen onder andere af van de diepte  van het gat en van de aard, dikte en inwendige druk van de aardlagen. Er worden verschillende diameters  casings aangebracht (zie Afbeelding 6). De aangebrachte casings dienen:   * Te voorkomen dat de putwand tijdens het boren instort.   * Te voorkomen dat migratie tussen verschillende bodemlagen plaatsvindt.    « Te voorkomen dat gas via het boorgat kan ontsnappen.    De buitenste casing dient tevens als fundatie voor de te plaatsen van de bovengrondse    veiligheidsafsluiters en van het spuitkruis (zie Afbeelding 7).    De binnenste verbuizing wordt de tubing genoemd. Deze dient voor het transport van het aardgas naar de    oppervlakte. De geboorde put wordt tenslotte afgewerkt met een spuitkruis.    Reinigen mijnbouwlocatie   Na het boren wordt de gebruikte apparatuur gereinigd alvorens het van de mijnbouwlocatie Witten wordt  afgevoerd. Nadat de boorinstallatie en equipement is afgevoerd wordt tevens de mijnbouwlocatie Witten  gereinigd. Het hierbij te gebruiken water wordt opgevangen in de hoekbak en wordt per as van de    mijnbouwlocatie Witten afgevoerd naar een erkende verwerker.    Schoonproduceren en testen van de geboorde put   Na de boring wordt de boorput ‘schoon’ geproduceerd. Bij het boren wordt met behulp van boorspoeling  voorkomen dat het gas naar de oppervlakte stroomt. Bij het ‘schoonproduceren’ wordt deze boorspoeling  met behulp van stikstof (10 m3) verdreven. De vrijkomende stikstof wordt daarbij afgelaten d.m.v.    afblazen op een hoogte van ca. 20 meter.    Na het ‘schoon’ produceren van de put wordt het aangeboorde gasreservoir getest. Het testen bestaat uit  drie stappen. Als eerste wordt er een datalogger naar beneden gelaten waarmee informatie wordt  gegenereerd over de druk, de toestroming etc. Op basis van deze gegevens wordt de productiviteit van de    put vastgesteld.    16 | ARCADIS 0775794439 A -Defnrel |</pre>

====================================================================== Einde pagina 56 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 57 ======================================================================

<pre>    Voortoels Natuurbeschermingswet boring exploratieput in prospect Assen-Zuid en Eleveld  Noord    De tweede stap is een kwaliteitstest. Hierbij wordt er gedurende 2 dagen, gedurende de dagperiode,  aardgas afgefakkeld. Dit affakkelen kan op verschillende manieren plaatsvinden. Er zijn hiervoor diverse  soorten branders beschikbaar. Welk type wordt gebruikt is afhankelijk van de productiviteit van de put.  Voorwaarde uit het Besluit algemene regels milieu mijnbouw is dat het type brander ontworpen is met het  oog op optimale afgasverbranding met een minimum rendement van 99%. Getracht wordt om deze stap  zo kort mogelijk te houden en het affakkelen zoveel mogelijk te beperken tot de dagperiode.   De laatste stap bestaat uit capaciteitstesten van de put. Affakkelen van het gas is tijdens deze stap niet aan  de orde. Als de testen succesvol zijn worden de putten via een testseparator aangesloten op de aanwezige  aardgasinfrastructuur op de mijnbouw locatie.    077579449 A - Definbef ARCADIS    17</pre>

====================================================================== Einde pagina 57 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 58 ======================================================================

<pre>    Voortoets Natuurbeschermingswel boring exploratepul in prospect Assen-Zuid an Eleveld-  Noord    18 | arcapis 077579449 A - Definitef</pre>

====================================================================== Einde pagina 58 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 59 ======================================================================

<pre>    Voortoets Natuurbeschermingswet boring exploratieput in prospect Assen-Zuid en Eteveld-  Noord    Afbakening effecten en  studiegebied    4.1 AFBAKENING    De mijnbouwlocatie Witten ligt op 300 meter afstand van Natura 2000-gebied Witterveld (zie Afbeelding   8). Omdat de boormijnbouwlocatie buiten het Natura 2000-gebied ligt, kan er alleen sprake zijn van   effecten door externe werking. Gezien de voor de boring uit te voeren activiteiten, kunnen alleen effecten   als gevolg van verstoring door geluid, licht, trillingen, optische verstoring, verontreiniging en vermesting   en verzuring door stikstofdepositie optreden. Deze effecten worden in paragraaf 5 nader toegelicht.   Effecten als gevolg van overige storingsfactoren kunnen reeds op voorhand worden uitgesloten. Het   betreft de volgende storingsfactoren:   " Ruimtebeslag: De mijnbouwlocatie Witten bevindt zich buiten een Natura 2000-gebied of Beschermd  natuurmonument. Er is als gevolg daarvan geen sprake van ruimtebeslag.   * _Versnippering/ barrièrewerking : De activiteiten ter plaatse van de mijnbouwlocatie Witten leiden niet  tot versnippering van of barrièrewerking op een Natura 2000-gebied of Beschermd natuurmonument.    * _Verdroging: Er vindt geen bemaling van grondwater plaats ten behoeve van de boringen. Negatieve    effecten van verdroging kunnen om die reden op voorhand worden uitgesloten.                                   Eleveld          ED NAM Locare wine  Natuurbeachermingswet  Type  Vogekichin  eme Habttaischtijn  BB Vogel. en Habrtaunchtijn  GBR Vogeinchtiyn an Baschermd Natuurmenument  Habdatnchtiyn en Beschermd Naluurmonument  MIB Vogel. en Habriainchihin en Bescherms natuurmonument  GEB Beschermd Natuurmonument (geen Natura 2000)                                       paradie)  © 23 Nokia © AND © 2014 Microsoft Corporation          5  >    Afbeelding 8: Ligging NAM mijnbouwlocatie Witten ten opzichte van de omliggende Natura 2000-gebieden    077579449 A - Definitef ARCADIS | 19</pre>

====================================================================== Einde pagina 59 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 60 ======================================================================

<pre>    Voorloets Natuurbeschermirgswel boring explorateput in prospect Assen-Zuid en Eleveld.  Noord    4,2 MOGELIJKE EFFECTEN    4.2.1 VERZURING EN VERMESTING DOOR STIKSTOFDEPOSITIE    Als gevolg van het gebruik van generatoren en het groot aantal verkeersbewegingen vooraf aan en tijdens  de boorfase is er sprake van een eenmalige, tijdelijke toename van stikstofdepositie in de omgeving.  Stikstofdepositie kan in de omliggende Natura 2000-gebieden leiden tot vermesting en verzuring van de    vegetatie.    Verzuring leidt tot een directe of indirecte afname van de buffercapaciteit (het neutralisatievermogen) van  bodem of water. Op termijn resulteert dit proces in een daling van de zuurgraad. Hierdoor zullen voor  verzuring gevoelige soorten verdwijnen, wat kan resulteren in een verandering van het habitattype en  daarmee mogelijk het verdwijnen van typische (dier)soorten. Vermesting is de ‘verrijking’ van  ecosystemen met name stikstof en fosfaat. De groei in veel natuurlijke larndecusysiemen zoals bossen,  vennen en heidevelden worden gelimiteerd door de beschikbaarheid van stikstof. Het gevolg van stikstof  depositie is dat deze extra stikstof extra groei geeft. Daarbij is de beschikbaarheid van stikstof bepalend  voor de concurrentieverhoudingen tussen de plantensoorten. Als de stikstofdepositie boven een bepaald  kritisch niveau komt, neemt een beperkt aantal plantensoorten sterk toe ten koste van meerdere andere.  Hierdoor neemt de biodiversiteit af (http://www.synbiosys.alterra.nl/natura2000).   De stikstofdepositietoename in de Natura 2000-gebieden in de omgeving is berekend met behulp van de  pc-applicatie Kema Stacks, versie 2013.1. Aan de hand van de resultaten van deze berekeningen zijn de    effecten van stikstofdepositie beoordeeld.    42.2 VERONTREINIGING    Tijdens de boringen worden verschillende boorvloeistoffen en —chemicalién gebruikt. Tevens worden er  verschillende afvalstoffen geproduceerd. Wanneer deze afvalstoffen terechtkomen in de bodem, grond-  en/of oppervlaktewater kan dit leiden tot verontreiniging van het ecosysteem.   Verontreiniging kan leiden tot het verdwijnen van soorten en/of het beinvloeden van gevoelige  ecologische processen. Deze beinvloeding kan direct plaatsvinden maar ook indirect via een opeenvolging  van ecologische interacties. Bovendien kan verontreiniging zich pas vele jaren/decennia later manifesteren.  De gevolgen van verontreiniging zijn divers en complex. In het algemeen kan gesteld worden dat  aquatische habitattypen en soorten gevoeliger zijn dan terrestrische systemen. Ook geldt dat soorten in de  top van de voedselpiramide, als gevolg van accumulatie, van verontreinigingen gevoeliger zijn. Echter,  afhankelijk van de concentratie en duur van de verontreiniging zijn alle habitattypen en soorten gevoelig  en kan verontreiniging leiden tot verandering van de soortensamenstelling (bron:   http://www .synbiosys.alterra.ni/natura2000 ).   De effecten van verontreiniging op het Natura 2000-gebied Witterveld worden kwalitatief, op basis van  expert judgement beoordeeld.    4.2.3 VERSTORING DOOR GELUID, LICHT, TRILLING EN OPTISCHE VERSTORING    De werkzaamheden tijdens de boring kunnen leiden tot een toename van geluid, licht, trilling, en optische  verstoring als gevolg van menselijke activiteiten in het plangebied. Dit kan tot verstoring van de  aanwezige dieren in het Natura 2000-gebied Witterveld leiden. Hieronder worden de mogelijke effecten  van de verschillende storingsfactoren nader toegelicht:    20 | ARCADIS 077579449 A - Defin‘sel</pre>

====================================================================== Einde pagina 60 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 61 ======================================================================

<pre>    Voorloets Natuurbeschermingswel boring exploratieput in prospect Assen- Zuid en Eleveld.  Noord    *_Geluidsbelasting kan leiden tot stress en/of vluchtgedrag van individuen. Dit kan vervolgens weer  leiden tot het verlaten van het leefgebied of bijvoorbeeld een afname van het reproductieproces. In  bepaalde gevallen kan ook gewenning optreden, in het bijzonder bij continu geluid. Voor vogels is in  bepaalde gevallen deze dosis-effect relatie goed gekwantificeerd.   " Licht (als gevolg van het uitvoeren van werkzaamheden gedurende de avond en nacht): Kunstmatige  verlichting van de nachtelijke omgeving kan tot verstoring van het normale gedrag van soorten leiden.  Met name schemer- en nachtactieve dieren zoals vleermuizen kunnen last hebben van verstoring door  licht, doordat zij juist aangetrokken worden of verdreven door de lichtbron. Hierdoor raakt  bijvoorbeeld hun ritme ontregeld of verlichte delen van het leefgebied worden vermeden.   " Trilling (als gevolg van de boring) kan leiden tot verstoring van het natuurlijke gedrag van soorten.  Individuen kunnen tijdelijk of permanent verdreven worden uit hun leefgebied. Over het  daadwerkelijke effect van trilling is nog zeer weinig bekend.   » Optische verstoring betreft verstoring door de aanwezigheid en/of beweging van mensen dan wel  voorwerpen die niet thuishoren in het natuurlijke systeem en treedt vaak op samen met verstoring  door geluid. Optische verstoring leidt vooral tot vluchtgedrag van dieren. De daadwerkelijke effecten  zijn zeer soortspecifiek en hangen van de schuwheid van de soort en de mate waarin gewenning  optreedt. Bovendien kunnen de effecten afhankelijk zijn van de periode van de levenscyclus van de  soort: in de broedtijd zijn soorten over het algemeen schuwer en dus gevoeliger voor optische  verstoring (bron: http://www.synbiosys.alterra.nl/natura2000 ).    De effecten van geluidsverstoring op het Natura 2000-gebied Witterveld worden kwalitatief, op basis van  expert judgement beoordeeld.    4.3 STUDIEGEBIED  4.3.1 OMVANG STUDIEGEBIED  Stikstofdepositie    Vanwege het wijde verspreidingsvermogen van stikstof kunnen de effecten van stikstofdepositie reiken  tot in de wijde omgeving van het plangebied. In voorliggende voortoets zijn de effecten berekend en  beoordeeld op het meest nabijgelegen Natura 2000-gebied Witterveld. Wanneer uit de effectbeoordeling  blijkt dat effecten van stikstofdepositie op dit gebied zijn uitgesloten, kunnen effecten op overige verder  weg gelegen Beschermde natuurmonumenten en Natura 2000-gebieden eveneens worden uitgesloten. In  Afbeelding 8 is de ligging van het Natura 2000-gebied Witterveld ten opzichte van het plangebied  weergegeven. In Afbeelding 9 is het deel van het Natura 2000-gebied Witterveld dat het dichtst bij de  mijnbouwlocatie Witten ligt getoond.    |  | 077579449:A - Definitet ARCADIS    21</pre>

====================================================================== Einde pagina 61 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 62 ======================================================================

<pre>    Voorfoels Natuurbescherrr.ngswel boring exploratieput in crospect Assen-Zuid en Eieveld.  Noord    Bovensmilde TC). Arteer Ne  „    ©2012 MapDataScientes  ™ *y Lid, PSAIA © 2012 Zennn    EE NAM Locatie Witten  Grens Witterveld  ~ / Grens Witterveld         Afbeelding 9: Ligging NAM mijnbouwlocatie Witten ten opzichte van het Natura 2000-gebied Witterveld    Verontreiniging   Effecten van verontreiniging kunnen ver reiken, wanneer vervuilende stoffen in het oppervlaktewater  terechtkomen. In voorliggende voortoets worden de effecten van verontreiniging bepaald op het meest  nabijgelegen Natura 2000-gebied Witterveld. Wanneer uit de effectbeoordeling blijkt dat effecten van  verontreiniging op dit gebied zijn uitgesloten, kunnen effecten op overige verder weg gelegen Beschermde    natuurmonumenten en Natura 2000-gebieden eveneens worden uitgesloten.    Verstoring door geluid, licht, trilling, optische verstoring   Verstoringseffecten van geluid, licht, trilling en optische verstoring reiken tot maximaal 1,5 km in de  omgeving van het plangebied (ARCADIS, 2011). Het Natura 2000-gebied Witterveld ligt binnen het  invloedsgebied van verstoring. Overige Natura 2000-gebieden en Beschermde natuurmonumenten in de    omgeving vallen buiten het invloedsgebied.    4.4 NATURA 2000-GEBIEDEN IN HET STUDIEGEBIED    Uit voorgaande paragraaf blijkt dat in voorliggende voortoets de effecten worden beoordeeld op het meest  nabijgelegen Natura 2000-gebied Witterveld. In deze paragraaf wordt voor dit Natura 2000-gebied een  algemene gebiedsbeschrijving gegeven, gevolgd door een overzicht van de instandhoudingsdoelen van  het gebied. Daarbij wordt tevens aangegeven welke van die doelen gevoelig zijn voor vermesting en  verzuring, verontreiniging en verstoring. Daarbij wordt uitgegaan van de informatie uit de    “Effectenindicator2” van het ministerie van Economische Zaken.    2 http://www.synbiosys.alterra.nl/natura2000/effectenindicator.aspx. Gekozen is voor de activiteit “Spoorlijn”,    22 | ARCADIS 977579449 A “Tete vel |</pre>

====================================================================== Einde pagina 62 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 63 ======================================================================

<pre>    Veortoets Natuurbeschermingswel bering exploratieput in prospecl Assen-Zu:d en Eleveld.  Noord    441 NATURA 2000-GEBIED WITTERVELD    Gebiedsbeschrijving   Het Witterveld is aangewezen als Natura 2000-gebied onder de Habitatrichtlijn. Het Witterveld is een  heide- en hoogveengebied ten zuidwesten van Assen. Het gebied maakte in het verleden onderdeel uit  van de uitgestrekte Smildervenen die ooit grote delen van noordwest Drenthe en aangrenzend Fryslân  bedekten. Vrijwel het gehele oorspronkelijke hoogveengebied is afgegraven. Dit terrein is echter door een  samenloop van omstandigheden gespaard gebleven van ernstige ontwatering en afgraving. In het gebied  worden vochtige en droge heidevegetaties, rustend hoogveen en levende hoogveenvegetaties en  plaatselijk opgaand bos, enkele schraalgraslanden en open water aangetroffen. Er is een goed ontwikkelde  gradiënt van hoogveen naar droge heide op zandgrond aanwezig, waarin alle bijbehorende habitattypen  goed ontwikkeld voorkomen. In de heide liggen enkele pingoruïnes.   (bron: http://www.synbiosys.alterra.nl/natura2000)    Instandhoudingsdoelstellingen  In Tabel 1 zijn de instandhoudingsdoelen van Natura 2000-gebied Witterveld opgenomen.    Tabel 1: Instandhoudingsdoelen Natura 2000-gebied Witterveld.    Staat van instandhouding)    Draagkracht aantal vogels  Draagkracht aantal paren    KN  k  >  @  a}  <  ro  a  oi  =  Ki  s  <  Kd  4  >  wn    Doelstelling opperviakte  Doelstelling kwaliteit  Doelstelling populatie             Habitattypen  H4010A Vochtige heiden (hogere zandgronden)    | H4030 Droge heiden                                     H7110A “Actieve hoogvenen (hoogveenlandschap)         H7110B “Actieve hoogvenen (heideveentjes)              H7120 Herstellende hoogvenen         H91D0 *Hoogveenbossen         Legenda:   Doelstelling voor oppervlakte/ kwaliteit/ populatie: =: behoud; >: uitbreiding/ verbetering; = (<) achteruitgang ten gunste  van ander habitattype toegestaan   Landelijke staat van instandhouding: +: gunstig; - matig gunstig; - -: zeer ongunstig.    *: prioritair habitattype of prioritaire soort    Verspreiding habitattypen  In Afbeelding 10 is de verspreiding van habitattypen in het Natura 2000-gebied Witterveld weergegeven.    077579449 A Deine! ARCADIS | 23</pre>

====================================================================== Einde pagina 63 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 64 ======================================================================

<pre>    Voortoets Natuurbeschermingswel boring expioratiaput in prospect Assen-Zuid en Eleveld.  Noord    Legenda  Gest tari ee testen on ra  _} (rag) geen habitamype waguhand  42310, Stuteandharde met stsuâhei   0B 12220. ainnenisnese trasineivegioning  _) H2000. Zan dvertuiving   G3 110. Zeer weargenurterd ven   Gh v0 100. anak goretters ven   Br 100, 24 ven   é MI2BO, Beek met mateiplanten   @ waa Vecauge reves   roo. droge reise   B vo ran. seneverventramee:   OD PA20. Reischaat graatend. HAZIMA,   { GD 6230. Herzensaat grasland. NIIIONAa   a HO-S10. Giavengiasiand   GP HOA, Ruigtesroem (Mesrampiien)   MD 7 110 Aaner heenvaen (tandserao)   Dt 1100. Acter neogvean (neideveanye)  MT 120, Hemssnane heegveen, miran   1H7 120, HerteHand heegveen, H7 120ah   GN 0A Overy ange on zitvern   De 130. Pienierwegerotie met maveibies   Pro. kamer   0 120. Deiter okenbes met natn   “ZnO 109, Out ekendes   ER vo soo. noegvaenter   Wrereac. veertig aliuvinal bes(beekdegsinidend)   vJzonaa10, Zeekgevied Stuitandheide  _ 1202380, Zeohgediad Zanevecstuiving         Gh zoni0s0. Zeargunien Drage neice  Dzoro OA. Zeegebied Actief noogvean  \ZOHT 120, Zoekgebied Menseilend hesgvern         Afbeelding 10: Verspreiding habitattypen in Natura 2000-gebied Witterveld (Bron:    http://www.drenthe.info/kaarten/website/geoportaal )    24 | ARCADIS 077579449 A - Definivef</pre>

====================================================================== Einde pagina 64 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 65 ======================================================================

<pre>    Veorleets Naluurdeschermirgswel boring @xpleratepul in prospect Assen. Zuid en Eleveid-  Noord    Gevoeligheid voor verstoring, vermesting en verzuring  Tabel 2: Gevoeligheid van de kwalificerende habitattypen van Natura 2000-gebied Witterveld voor verstoring,  vermestin. en verzuring    Gevoeligheid voor storingsfactoren    2  2  a  5  -  a)  fe)  5  5  c  =  iS)  2  u  a  a  bd    Verzuring  Klier}    Habitattype  H4010A Vochtige heiden (hogere zandgronden)    H4030 Droge heiden    H7110A “Actieve hoogvenen (hoogveenlandschap)                   an  £  >  aa  rf  ®  =  ras  fe]  KN  EN)  >    H7110B *Actieve hoogvenen (heideveentjes)         H7120 Herstellende hoogvenen         EE y | Optische verstoring    H91D0 *Hoogveenbossen              Legenda:   B zeer gevoelig  A gevoelig   @ niet gevoelig    n.v.t.: niet van toepassing    ?. onbekend    | 9771579449 A Defn tel ARCADIS | 25</pre>

====================================================================== Einde pagina 65 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 66 ======================================================================

<pre>    Voartoats Natuurbeschermingswel boring exploratieput in prospect Assen-Zuid en Eleveld-  Noord    26 | ARCADIS 077579449°A - Definitiet</pre>

====================================================================== Einde pagina 66 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 67 ======================================================================

<pre>    Voortoels Natuurbeschermingswet boring exploralreput in prospect Assen-Zuid en Eteveld-  Noord    Effectbeschrijving en —beoordeling    5.1 INLEIDING    In dit hoofdstuk zijn de effecten van vermesting en verzuring door stikstofdepositie, verontreiniging en  verstoring op de instandhoudingsdoelen van Natura 2000-gebied Witterveld beschreven en beoordeeld.    5.2 EFFECTEN VERMESTING EN VERZURING    Voor de beoordeling van de effecten van vermesting en verzuring door stikstofdepositie zijn in eerste  instantie de achtergronddepositiewaarden vergeleken met de kritische depositiewaarden van de  kwalificerende habitattypen van het Natura 2000-gebied Witterveld. Vervolgens zijn aan de hand van de  resultaten van de stikstofdepositieberekeningen de effecten van de stikstofdepositie afkomstig van het  plangebied op het Natura 2000-gebied beoordeeld.    5.2.1 KRITISCHE DEPOSITIEWAARDEN EN ACHTERGRONDDEPOSITIEWAARDEN    Kritische depositiewaarden   Van Dobben et al (2012) hebben voor alle Natura 2000-habitattypen, waarvoor in Nederland  instandhoudingsdoelstellingen zijn geformuleerd, een kritische depositiewaarde (KDW) bepaald. Dit  rapport is vastgesteld na beoordeling door een internationale reviewcommissie. In het rapport wordt de  kritische depositie als volgt gedefinieerd: ‘de grens waarboven het risico niet kan worden uitgesloten dat  de kwaliteit van het habitattype significant wordt aangetast als gevolg van de verzurende en/of  vermestende invloed van de atmosferische stikstofdepositie’. Deze definitie komt overeen met de  internationaal gebruikte definiëring van het begrip “critical load”. De kritische depositiewaarde verschilt  dus van habitattype tot habitattype.    Onderstaande tabel geeft de stikstofgevoeligheid voor de kwalificerende habitattypen van het Natura  2000-gebied Witterveld aan de hand van de kritische depositiewaarden uit Van Dobben et al (2012).    | 07757949 A _Definivet ARCADIS | 27</pre>

====================================================================== Einde pagina 67 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 68 ======================================================================

<pre>    28    Voortoets Naluurbeschermingswel boring exploratiepul in prospecl Assen-Zuid en Eieveld  Noord    Tabe! 3: Kritische depositiewaarden van de habitattypen van Natura 2000-gebied Witterveld (Van Dobben et al., 2012)    3 Habitattypen    depositiewaarde (mol    Kritische  Né/hajjr)                  H3130 Zwak gebufferde vennen              H3160 Zure vennen               H4010A Vochtige heiden (hogere zandgronden)    | H4030 Droge heiden  | H7110A “Actieve hoogvenen {haagveentandschap)    we                        H7110B *Actieve hoogvenen (heideveentjes)              H7120 Herstellende hoogvenen (met doelstelling als H7110A *Actieve hoogvenen)                        H91D0 *Hoogveenbossen         Rood = zeer gevoelig, oranje = gevoelig, groen = minder/niet gevoelig    Achtergronddepositiewaarden  In onderstaande tabel staan de achtergronddepositiewaarden (in mol N/ha(jr) gegeven in de huidige  situatie (2012) voor het Natura 2000-gebied Witterveld.    Tabel 4 Achtergronddepositiewaarden in 2012 ter plaatse van Natura 2000-gebied Witterveld (Bron: RIVM,  Grootschalige Depositiekaarten Nederland (GDN), berekeningen 2013)    Natura 2000-gebied/ Achtergronddepositie 2012  Beschermd natuurmonument (mol Né/ha/jr)    Gemiddeld Ua ea Maximum         Witterveld 1458 1250 1840         Vergelijking achtergronddepositiewaarden met kritische depositiewaarden   Uit de vergelijking tussen de achtergronddepositiewaarden met de kritische depositiewaarden blijkt dat  bij alle habitattypen die zeer gevoelig zijn voor stikstofdepositie de kritische depositiewaarde wordt  overschreden door de achtergronddepositiewaarde. Voor het habitattype H91D0 *Hoogveenbossen hangt  het af van de mijnbouwlocatie Witten of de kritische depositiewaarde wordt overschreden. In overbelaste  situaties geldt (volgens jurisprudentie van de Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State) dat  elke toename van de stikstofdepositie op deze habitattypen mogelijk leidt tot een (significant) negatief  effect.    5.2.2 RESULTATEN STIKSTOFDEPOSITIEBEREKENINGEN    Resultaten berekeningen boring Assen-Zuid   Met behulp van de pc-applicatie Kema Stacks, versie 2013.1. is de stikstofdepositie afkomstig van de  boormijnbouwlocatie en de boring naar gasveld Assen-Zuid op het Natura 2000-gebied Witterveld  berekend. In deze berekening is de eenmalige stikstofdepositie als gevolg van de boring berekend. In  Afbeelding 11 zijn de resultaten van de stikstofdepositieberekeningen op kaart gepresenteerd. Deze kaart  is in groot formaat opgenomen in Bijlage 1. De uitgangspunten voor de stikstofdepositieberekening zijn  opgenomen in 0. Uit de resultaten blijkt dat ter plaatse van het Natura 2000-gebied Witterveld er als    ARCADIS 077879429 A Jot of |</pre>

====================================================================== Einde pagina 68 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 69 ======================================================================

<pre>    Voortoets Natuurbeschermingswet boring explorateput in prospect Assen-Zuid en Eleveld-  Noord    gevolg van de boring onder het gasveld Assen-Zuid sprake is van een eenmalige stikstofdepositie die ligt  tussen 0,1 en maximaal 1,9 mol N/ha.    EA ETE LL  Maatschappl BY    Legenda    Nature 2000-gebleden   Bootiocate Assen-Zuid    @N-depositie proefbor Ae Z (Stacks)         Afbeelding 11: Stikstofdepositie in Mol N/ha ter plaatse van Natura 2000-gebied Witterveld als gevolg van de boring    onder gasveld Assen-Zuid    Resultaten berekeningen proefboring Eleveld-Noord   Met behulp van de pc-applicatie Kema Stacks, versie 2013.1 is de stikstofdepositie afkomstig van de  boorlocatie en de boring naar gasveld Eleveld-Noord op het Natura 2000-gebied Witterveld berekend. In  deze berekening is de eenmalige stikstofdepositie als gevolg van de boring berekend. In Afbeelding 11  zijn de resultaten van de stikstofdepositieberekeningen op kaart gepresenteerd. Deze kaart is in groot  formaat opgenomen in Bijlage 1. De uitgangspunten voor de stikstofdepositieberekening zijn opgenomen  in Bijlage 2. Uit de resultaten blijkt dat ter plaatse van het Natura 2000-gebied Witterveld er als gevolg van  de proefboring onder het gasveld Eleveld-Noord sprake is van een eenmalige stikstofdepositie die ligt  tussen 0,1 en maximaal 1,9 mol N/ha.    077579449 A - Definite! ARCADIS | 29</pre>

====================================================================== Einde pagina 69 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 70 ======================================================================

<pre>    Voortoets Natuurbeschermmgswet boring exploratieput in prospect Assen-Zuid en Eleveld-  Noord    Noderlantse Nardaue  Maatschappij BV    Legenda    Maines 2Oyd-gebieden  *Boortocatie Eteveld-Noord    @Ndeposltie proetber. Elv-M (Stacks)              Afbeelding 12: Stikstofdepositie in mol N/ha ter plaatse van Natura 2000-gebied Witterveld als gevolg van de  proefboring onder gasveld Eleveld-Noord    Resultaten berekeningen boring Assen-Zuid in cumulatie met boring Eleveld-Noord   Aangezien de beide boringen (Assen-Zuid en Eleveld-Noord) boringen na elkaar plaatsvinden dient de  stikstofdepositie afkomstig van beide boringen in cumulatie met elkaar beoordeeld te worden. Om de  cumulatieve effecten te kunnen beoordelen is er een berekening gemaakt van de stikstofdepositie  afkomstig van beide boring samen. In Afbeelding 13 zijn de resultaten van de  stikstofdepositieberekeningen op kaart gepresenteerd. Deze kaart is in groot formaat opgenomen in  Bijlage 1. De uitgangspunten voor de stikstofdepositieberekening zijn opgenomen in 0. Uit de resultaten  blijkt dat ter plaatse van het Natura 2000-gebied Witterveld er als gevolg van de boring Assen-Zuid in  cumulatie met boring Eleveld-Noord sprake is van een eenmalige stikstofdepositie die ligt tussen 0,3 en    maximaal 3,8 mol N/ha:    |  i  30 | ARCADIS 077579449 A - Definitef</pre>

====================================================================== Einde pagina 70 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 71 ======================================================================

<pre>    | Voortoets Natuurbeschermingswet boring exploratieput in prospect Assen-Zuid en Eleveld-  Noord    KERA AN EAR NLA EA  Maatschappij BV    Legenda    Neten 2000-ge are    ® Bocrlocave Assen Zo    ® Boartocate Eleveic-Noora    «N.dep cum As-Z en Elev met Stacks         Afbeelding 13: Stikstofdepositie in mol N/ha ter plaatse van Natura 2000-gebied Witterveld als gevolg van de boring    onder gasveld Assen-Zuid in cumulatie met de boring onder gasveld Eleveld-Noord    5.2.3 EFFECTEN    Uit de stikstofdepositieberekeningen blijkt dat er als gevolg van de boring onder gasveld Assen-Zuid  sprake is van een eenmalige stikstofdepositie ter plaatse van het Natura 2000-gebied Witterveld van 0,1 tot  maximaal 1,9 mol N/ha.    Uit de resultaten blijkt dat ter plaatse van het Natura 2000-gebied Witterveld er als gevolg van de  proefboring onder het gasveld Eleveld-Noord sprake is van een eenmalige stikstofdepositie die ligt tussen  0,1 en maximaal 1,9 mol N/ha.    Als gevolg van de boring Assen-Zuid in cumulatie met de boring Eleveld-Noord bedraagt de eenmalige  stikstofdepositie tussen 0,3 en maximaal 3,8 mol N/ha. Uit de kaart met de verspreiding van habitattypen  in het Natura 2000-gebied (zie Afbeelding 10) blijkt dat op de locaties met de hoogste  stikstofdepositietoename (> 3,0 mol N/ha) de habitattypen H4030 Droge heiden en H4010 A Vochtige  heiden (hogere zandgronden) zijn gelegen. In het overgrote deel van het Natura 2000-gebied en ter  plaatse van de hier gelegen stikstofgevoelige habitattypen ligt de depositie onder de 1,0 mol N/ha. De  stikstofdepositietoename door de boring betreft een tijdelijke en eenmalige beperkte stikstofdepositie. De  hoeveelheid van maximaal 3,8 mol N/ha is dermate beperkt, dat deze geen ecologische betekenis heeft  voor een vegetatie. Bij deze geringe hoeveelheid van maximaal 3,8 mol stikstof zijn de volgende  kanttekeningen te plaatsen:  » Deze hoeveelheid komt overeen met 53 gram per hectare. Bij kleine planten met een wortelstelsel van  10 x 10 cm komt dit overeen met 53 ug (5,3*105 gram) per plant. Planten met een dergelijke omvang  hebben gedurende het groeiseizoen voor hun groei en onderhoud een stikstofbehoefte van circa 0,2    gram stikstof per gram nieuw plantenmateriaal; voor een plant van 10 gram is dit dus circa 2 gram    077579449:A - Definitief ARCADIS | 31</pre>

====================================================================== Einde pagina 71 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 72 ======================================================================

<pre>    Voortoets Naluurbeschermingswat boring exptoratiepul in prospect Assen-Zuid en Eleve'd-  Noord    stikstof. De hoeveelheid van 53 ug is plantenfysiologisch dus volstrekt irrelevant. Een negatief effect   van een eenmalige depositie van 3,8 mol N/ha kan met zekerheid voor alle voorkomende   stikstofgevoelige habitattypen worden uitgesloten.   Voor de effectgrens voor de verzuring en/of vermesting van een habitattype wordt doorgaans de   kritische depositiewaarde (KDW) gehanteerd. De kritische depositiewaarde van de diverse   habitattypen wordt periodiek geëvalueerd en bijgesteld aan de hand van de meest recente  wetenschappelijke inzichten. De kritische depositiewaarden van de (voor de voorliggende activiteit  relevante) gevoelige habitattypen variëren van 500 tot 1786 mol N/ha/jr.   — De meest kritische habitattypen betreffen de habitattypen H7110A “Actieve hoogvenen  (hoogveenlandschap) en H7120 Herstellende hoogvenen (met doelstelling als H7110A “Actieve  hoogvenen) en hebben een KDW van 500 mol N/ha/jr. Ter plaatse van deze habitattypen bedraagt  de toename als gevolg van de boring onder gasveld Assen-Zuid in cumulatie met de boring onder  Eleveld-Noord maximaal 0,6 mol N/ha. Deze waarde komt overeen met 0,12 % van deze kritische  depositiewaarden en is ten opzichte van deze KDW een te verwaarlozen hoeveelheid.   — De habitattypen waar de grootste depositietoename (maximaal 3,8 mol N/ha) als gevolg van de  boring onder gasveld Assen-Zuid in cumulatie met de boring onder Eleveld-Noord plaatsvindt  betreffen de habitattypen H4030 Droge heiden en H4010A Vochtige heiden (hogere zandgronden).  De kritische depositiewaarden van deze habitattypen bedragen 1,071 respectievelijk1.214 mal N/ha.  De maximale depositietoename van 3,8 mol N/ha ter plaatse van deze habitattypen komt overeen  met 0,35% resp. 0,31 % van deze kritische depositiewaarden en is ten opzichte van deze KDW een te  verwaarlozen hoeveelheid.   Mede gezien het feit dat het hier een eenmalige tijdelijke depositietoename betreft geldt naast de   genoemde habitattypen ook voor de andere, minder gevoelige, habitattypen dat een dergelijk kleine   toename van stikstofdepositie hoogstens een verwaarloosbaar effect kan veroorzaken. Vanwege dit  verwaarloosbare karakter is ook in cumulatie met andere bronnen een significant negatief effect uit te    sluiten.    Naast bovenstaande argumenten die met wetenschappelijke zekerheid negatieve effecten uitsluiten, zijn er    ook een aantal aanvullende argumenten die een hoeveelheid van 3,8 mol N/ha sterk relativeren:    32    De berekende voorziene eenmalige, tijdelijke toename is gering ten opzichte van de jaarlijkse  fluctuaties van de achtergronddepositie. Deze fluctueert als gevolg van wisselende meteorologische  omstandigheden tot 10% van de achtergronddepositie, in dit geval 100-200 mol N/ha/jr (Velders et al.,  2010 ).   3,8 mol N/ha is slechts een zeer geringe hoeveelheid ten opzichte van de heersende  achtergronddepositie. Boven zee ligt deze rond de 400 mol N/ha, boven land ligt deze in het grootste  deel van Nederland boven de 1000 mol N/ha. De hoeveelheid van 3,8 mol N/ha is ook in dit kader zeer  gering.   Generiek beleid en technologische ontwikkelingen zorgen dat de depositie van stikstof vanaf de jaren  ‘90 van de vorige eeuw een dalende trend vertoont van aanzienlijk meer dan de voorziene tijdelijke  toename. Hoewel de laatste jaren een stagnatie is waargenomen, is de verwachting dat de  achtergronddepositie verder zal dalen voor Natura 2000-gebieden door onder andere de  Programmatische Aanpak Stikstof (PAS).   Een toename van 3,8 mol N/ha is te gering om proefondervindelijk met zekerheid te kunnen aantonen  met meetapparatuur;   Een toename van 3,8 mol N/ha valt binnen de onzekerheidsmarge van de toegepaste modellen;   De onbetrouwbaarheid van het model neemt toe met de afstand. De functie waarmee de depositie  berekend wordt, is namelijk asymptotisch: de uitkomst nadert op grote afstand van de bron aan 0,  maar zal nooit 0 worden. In Duitsland worden de berekeningen afgekapt met als argument dat bij zeer    lage berekende deposities de modellen onvoldoende betrouwbaar zijn en effecten op voorhand met    ARCADIS 077579443 A. Definimet |</pre>

====================================================================== Einde pagina 72 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 73 ======================================================================

<pre>    Voortoets Naluurbeschermingswel boring expiorabeput in prospect Assen-Zuid en Eleveld -  Noord    zekerheid kunnen worden uitgesloten. Daarbij worden de modelberekeningen afgekapt op   100 gram N/ha/jr, wat overeen komt met ruim 7 mol. Binnen het aldus bepaalde effectgebied wordt —  onder voorwaarden- vervolgens alleen een effectbeoordeling uitgevoerd als de depositie als gevolg  van het plan meer dan 3% van de KDW bedraagt. Bij het meest stikstofgevoelige habitattype (de  hoogvenen) is dit nog altijd 15 mol N/ha/jr. De werkwijze is wetenschappelijk onderbouwd in Kieler  Institut für Landschaftsökologie (2008).   « Uit het Provinciaal inpassingsplan van de Rondweg N348 Zutphen-Eefde blijkt dat een overschrijding  van de kritische depositiewaarden met een aantal mol stikstof ook volgens de rechter niet altijd leidt  tot significante effecten. Zie hiervoor de uitspraak van de Raad van State van 19 januari 2011 (nr.  201006773/1/R2). De in deze uitspraak geaccordeerde depositietoename is 6 mol N/ha.    5.2.4 CONCLUSIE    Op basis van bovenstaande kan worden geconcludeerd dat de eenmalige, tijdelijke toename van  stikstofdepositie als gevolg van de boring onder gasveld Assen-Zuid, afzonderlijk en in cumulatie met de  boring onder gasveld Eleveld-Noord, in vergelijking met de kritische depositiewaarden van de  stikstofgevoelige habitattypen en de achtergronddepositiewaarde verwaarloosbaar is en niet leidt tot enige  merkbare of meetbare verandering in de kwaliteit of oppervlakte van de habitattypen in het Natura 2000-  gebied Witterveld. Daarmee zijn significant negatieve effecten van de boring onder gasveld Assen-Zuid,  afzonderlijk en in cumulatie met de boring onder gasveld Eleveld-Noord, op de  instandhoudingsdoelstellingen van Natura 2000-gebied Witterveld uitgesloten.    5.3 EFFECTEN VERONTREINIGING    Tijdens de boringen worden verschillende boorvloeistoffen en —chemicalién gebruikt. Tevens worden er   _ verschillende afvalstoffen geproduceerd. Het ontwerp van de mijnbouwlocatie en de bedrijfsvoering zijn   erop gericht om bodemverontreiniging te voorkomen, met behulp van de volgende maatregelen:   « De gehele mijnbouwlocatie Witten is voorzien van een vloeistofkerende verharding. Op de  mijnbouw locatie Witten zijn milieugoten aangelegd, die directe afstroming van water (schoon en/of  vervuild) van de mijnbouwlocatie Witten naar bermen of oppervlaktewater voorkomen. Deze goten  monden uit in een wateropvangbak met een afvoerleiding naar oppervlaktewater.   * Tijdens werkzaamheden op de mijnbouwlocatie Witten wordt de afsluiter in de afvoerleiding van de  bak gesloten, zodat er tijdens de opbouw, boorfase en demontage geen lozing van vloeistoffen  (inclusief hemelwater) op het oppervlaktewater plaatsvindt.   * Als onderdeel van de vigerende milieuvergunning wordt periodiek de bodemkwaliteit ter plaatse van  de mijnbouwlocatie Witten bepaald.    Door de uitvoering van bovengenoemde maatregelen wordt voorkomen dat de boorvloeistoffen en —  chemicaliën en de geproduceerde afvalstoffen terechtkomen in de bodem, het grondwater of het  oppervlaktewater. Daarmee wordt tevens voorkomen dat deze verontreinigde stoffen terechtkomen in het  nabijgelegen Natura 2000-gebied Witterveld. Om die reden kunnen significant negatieve effecten van  verontreiniging op de instandhoudingsdoelen van Natura 2000-gebied Witterveld worden uitgesloten.    5.4 EFFECTEN VERSTORING    De werkzaamheden tijdens de boring kunnen mogelijk leiden tot een toename van geluid, licht, trilling,  en optische verstoring als gevolg van menselijke activiteiten in het plangebied. Dit kan tot verstoring van  de aanwezige dieren in het Natura 2000-gebied Witterveld leiden. Voor het Natura 2000-gebied zijn als    |  | 077579449 A - DeSnitie! ARCADIS | 33</pre>

====================================================================== Einde pagina 73 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 74 ======================================================================

<pre>    Voortoets Natuurbescherm-ngswet boring exploratiepul in prospect Assen-Zuid en Eleveld.  Noord    instandhoudingsdoelen alleen habitattypen aangewezen. Habitattypen op zich zijn, aangezien het  vegetatie betreft, niet gevoelig voor verstoring. Wel kan verstoring ertoe leiden dat de dichtheid van  broedvogels in het gebied afneemt, wat vervolgens kan leiden tot een afname van de kwaliteit van de  habitattypen. Indirect kunnen effecten van geluidsverstoring dus wel leiden tot een negatief effect op de  kwalificerende habitattypen.   In dit kader is in 2010 een onderzoek uitgevoerd naar de effecten van de race-evenementen die op het TT-  Circuit Assen op de broedvogels in het Natura 2000-gebied Witterveld (Alterra, 2012). Uit dit onderzoek  blijkt dat, ondanks de hoge tijdelijke geluidsverstoring in het gebied tijdens het broedseizoen, significant  negatieve effecten op de dichtheid van broedvogels in het Witterveld kunnen worden uitgesloten.  Aangezien het TT-circuit aangrenzend aan het Witterveld is gelegen, gaat deze geluidsverstoring eveneens  gepaard met optische verstoring en eventuele verstoring door trilling van de bodem door het gebruik van  auto’s en motoren. De effecten van de boringen zijn in die zin vergelijkbaar met de race-evenementen, dat    het gaat om een tijdelijke toename van verstoring in het gebied.    De geluidsverstoring van de boring zal een stuk lager zijn dan de geluidsverstoring afkomstig van het TT-  circuit. De generatoren en de vrachtwagens die tijdens de boring worden ingezet zorgen namelijk voor  veel minder geluidsverstoring dan de auto’s en motoren op het TT-circuit. Daarnaast zal de rijksweg A28  die ten noord-oosten van het Natura 2000-gebied ligt het geluid van de baring grotendeels maskeren. De  rijksweg A28 zorgt ook voor een permanente uitstraling van verlichting naar de omgeving. In  tegenstelling tot de (tijdelijke) boring vormt de A28 een permanente bron van geluid en verlichting naar de  omgeving. Daardoor zullen de verstoringseffecten afkomstig van de boring ten opzichte van deze reeds  aanwezige permanente en tijdelijke verstoringsbronnen verwaarloosbaar zijn. Op basis hiervan kan  worden uitgesloten dat de in het Natura 2000-gebied Witterveld aanwezige broed vogelpopulatie  negatieve effecten ondervindt van de verstoring tijdens de boring. Daardoor kan eveneens worden  uitgesloten dat de verstoring als gevolg van de boring — indirect — leidt tot significant negatieve effecten  op de instandhoudingsdoelen van de habitattypen van Natura 2000-gebied Witterveld.    34 |} ARCADIS 077579449.A - Defintief</pre>

====================================================================== Einde pagina 74 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 75 ======================================================================

<pre>    Veortoets Natuurbeschermingswei boring exploratieput in prospect Assen-Zuid en Eleveld.  Noard    Conclusie    Uit bovenstaande effectbeoordeling is gebleken dat:   » De eenmalige, tijdelijke toename van stikstofdepositie als gevolg van de boring onder gasveld Assen-  Zuid, afzonderlijk en in cumulatie met de boring onder gasveld Eleveld-Noord, in vergelijking met de  kritische depositiewaarden van de stikstofgevoelige habitattypen en de achtergronddepositiewaarde  verwaarloosbaar is en niet leidt tot enige merkbare of meetbare verandering in de kwaliteit of  oppervlakte van de habitattypen in het Natura 2000-gebied Witterveld. Daarmee zijn significant  negatieve effecten van de boring onder gasveld Assen-Zuid, afzonderlijk en in cumulatie met de  boring onder gasveld Eleveld-Noord, op de instandhoudingsdoelstellingen van Natura 2000-gebied  Witterveld uitgesloten.   = Door de uitvoering van een aantal maatregelen tijdens het boorproces wordt voorkomen dat de  boorvloeistoffen en -chemicaliën en de geproduceerde afvalstoffen terechtkomen in de bodem, het  grondwater of het oppervlaktewater. Daarmee wordt voorkomen dat deze verontreinigde stoffen  terechtkomen in het nabijgelegen Natura 2000-gebied Witterveld. Om die reden kunnen significant  negatieve effecten van verontreiniging op de instandhoudingsdoelen van Natura 2000-gebied  Witterveld worden uitgesloten.   « De verstoringseffecten afkomstig van de boring ten opzichte van deze reeds aanwezige permanente en  tijdelijke verstoringsbronnen verwaarloosbaar zijn. Op basis hiervan kan worden uitgesloten dat de in  het Natura 2000-gebied Witterveld aanwezige broed vogelpopulatie negatieve effecten ondervindt van  de verstoring tijdens de boring. Daardoor kan eveneens worden uitgesloten dat de verstoring als  gevolg van de boring — indirect — leidt tot significant negatieve effecten op de instandhoudingsdoelen  van de habitattypen van Natura 2000-gebied Witterveld.    Samenvattend kunnen significant negatieve effecten als gevolg van de boringen onder het gasveld Assen-  Zuid en Eleveld-Zuid op de instandhoudingsdoelen van Natura 2000-gebied Witterveld worden  uitgesloten. Dit geldt logischerwijs ook voor de overige Natura 2000-gebieden en Beschermde  natuurmonumenten in de omgeving, aangezien deze zich op grotere afstand van de voorgenomen  activiteit bevinden. Een vervolgprocedure in de vorm van een Passende beoordeling en een    vergunningaanvraag in het kader van de Natuurbeschermingswet 1998 is om die reden niet noodzakelijk.    077579449-A . Definisef ARCADIS</pre>

====================================================================== Einde pagina 75 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 76 ======================================================================

<pre>    Voortoets Natuurbeschermingswet boring exploratieput in prospect Assen-Zuid en Eleveld-  Noord    36 | ARCADIS 077579449 A - Definitief</pre>

====================================================================== Einde pagina 76 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 77 ======================================================================

<pre>    « Voortoeis Natuurbeschermingswet boring exploratieput mn prospect Assen-Zuid en Eleveld-  Noord    Literatuur    ARCADIS, 2011. Onderbouwing effectafstanden bestaande handelingen Natura 2000-gebieden in  Overijssel. Kenmerk.075516336.0.5.    Alterra, 2012. Storen broedvogels zich aan het geluid van race-evenementen? Alterra-rapport 2288.  Wageningen.    Dobben van H.F., Bobbink, R., Bal, D., Hinsberg, A. van, 2012. Overzicht van kritische depositiewaarden  voor stikstof, toegepast op habitattypen en leefgebieden van Natura 2000. Wageningen, Alterra, Alterra-    rapport 2397.    Kieler Institut für Landschaftsökologie 2008. Bewertung von Stickstoffeinträgen im Kontext der FFH-  Verträglichkeitsstudie. Kieler Institut für Landschaftsökologie, Kiel, Februari 2008.    Ministerie van LNV, 2009. Besluit Natura 2000-gebied Witterveld.  http://www.synbiosys.alterra.nl/natura2000    www.drenthe.nl    077579449.A Defintief ARCADIS | 37</pre>

====================================================================== Einde pagina 77 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 78 ======================================================================

<pre>    Voortoats Natuurbeschermingswel boring exploratieput in prospect Assen-Zuid en Eleveld-  Noord    38 | ARCADIS 077579448 A- Definiuef</pre>

====================================================================== Einde pagina 78 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 79 ======================================================================

<pre>    Vaartoets Natuurbeschermingswel boring exp'orabeput in prospect Assen-Zuid en Eleveld.  Noord         Bijlage 1 Resultaten stikstofdepositie-  berekeningen Assen-Zuid en  Eleveld-Noord    077579449'A - Definitef ARCADIS | 39</pre>

====================================================================== Einde pagina 79 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 80 ======================================================================

<pre>    Voortoets Natuurbeschermingswal boring explorateput in prospec Assen-Zuid en Eleveld-  Naord    40 | arcapis 077579449:A - Definitief</pre>

====================================================================== Einde pagina 80 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 81 ======================================================================

<pre>    ay | nnn  SJalan OOF 0    €£1000 470208 Y ooo'st L (ew) ieeurs |  rauumngalord N pi0z- 0-9 d    wmep :  ORD: EH see rena  SldWouY Ag liddeuosteen Hi  | alpppsey aspueyapen Ff  Janabiurespdo L    (sxoejs) z-sy 1oqjeord onisodep-Ne  PINZ-Uassy 31}290//00g #    uape|qe6-og0z einen    epuafa    SYOR}S jaNowUayal  pinz-uassy uabuuoqaoid  ‘A'6] anisodep-N    Ag fiddeyosjeew  aoOpaey ISPUBLIOPON    </pre>

====================================================================== Einde pagina 81 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 82 ======================================================================

<pre>    ay nn  sJalam 00S    £41000 LF0Z08 Y ooo'se: = (ev) leeuss  vaumunugalod N__ PIOEEI tumep   WO) PEP JOO: SCT  SIAVJUV ey osDueliapen  wo BIOPIEY ASPUELSPIN    Jaaabiyzeupdo    (S{9EIS) N-Ard Oqseold enisodep-N eo  PJOON-PlaaAa]|y ayesoji0o0g    uepajqe6-900z esMeNy-    epuaba7    SYORIS |SPowwuayas  PIOON-pl[aaajy uabuuoaqyaoqid  AB} snisodep-N    Ag fiddeyosjeeyy  aopsey aspuepapay    </pre>

====================================================================== Einde pagina 82 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 83 ======================================================================

<pre>    ay as  stalen 0SZ 9    €2£1000'240z08 000'Si:+ (ev) ieeurs  Jauauausalo xt N__ FLO LPL wnjep    Ag liddeipsieey  ayopsey aspueapan  Jaaabiyreipde    SX2EJS Jew Aalg US Z-Sy 'Wna ‘dap-Ne  P1OON-plaAafJ anesolJ0og > A  PINZ-uassy aye00]100g »  vepaiga6-000Z vin;el  epuaben  Kop te} Ka KE TD DIK TD Aa EO Tae)    N3 US Z-Sy vabuuogjeord  NB} anisodep-N    Aq fiddeyosjeew  ajopsey sspuepapay    </pre>

====================================================================== Einde pagina 83 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 84 ======================================================================

<pre>    Voortoeis Matuurbeschermingswet boring exploratepul in prospect Assen-Zu d en Eleve'd-  Neord    Bijlage 2 Uitgangspunten  stikstofdepositie-  berekeningen    Uitgangspunten N-depositieberekeningen Assen-Zuid    Luchtemissies   De luchtemissies zijn afkomstig van stationaire bronnen en mobiele bronnen:  * Generatoren.   * Transport tijdens aanvoer van de boorinstallatie.   * Transport tijdens afvoer van de boorinstallatie.   * Transporten tijdens het boorproces.   * Werktuigen op de mijnbouwlocatie tijdens het boorproces.    De emissies die vrijkomen tijdens de constructiewerkzaamheden en het boren dragen bij aan de    stikstofdepositie in de omgeving.    Stationaire bronnen: generatoren   Tijdens de boorwerkzaamheden zuilen dieselgeneratoren in gebruik zijn voor de aandrijving van de  boorinstallatie en een dieselgenerator voor de overige energielevering tijdens de boring (licht, warmte).  Naar verwachting bedraagt de tijdsduur van de inzet 57 dagen, vierentwintig uur per dag. De generatoren  verbruiken laagzwavelige dieselolie (0,04 % zwavel). Er zullen generatoren worden ingezet die voldoen  aan de laatste stand der techniek en overeenkomen met de Europese eisen. Met behulp van een  dieselverbruik van 3- 5 m° per dag zijn de emissies van de generatoren naar de lucht berekend. In de    berekeningen is uitgegaan van het maximale dieselverbruik van 5 m? per dag (conservatieve benadering).    Tabel 1: Emissies naar lucht door generatoren    Component Kilo per m’ diesel Kilo per dag Emissie in kg bij    tijdsduur          57 dagen  _ Stikstofoxiden (NO,) 28,8 86,4 -144 8.208              Mobiele bronnen: voertuig- en werktuigemissies   Tijdens de civiele werkzaamheden aan de mijnbouwmijnbouwlocatie, het opbouwen/afbreken van de  boorinstallatie en de tijdens het boorproces zijn diverse voertuigen op het terrein aanwezig en voertuigen  die het transport van materialen verzorgen.   Ten behoeve van de aanvoer van de boorinstallatie met equipment zijn circa 80 vrachtwagens nodig  gedurende ongeveer 6 dagen. Tijdens de boring zijn er circa 7 vrachtwagens gemiddeld per dag nodig  voor aan- en afvoer van materiaal en boorvloeistoffen. Na afloop van de boring wordt de boorinstallatie  gedemonteerd en (na reiniging) van de mijnbouwlocatie afgevoerd. Hiervoor zijn eveneens weer circa 80    vrachtwagens nodig in gedurende ongeveer 6 dagen.    !_077579489 A «Def ief ARCADIS | 41</pre>

====================================================================== Einde pagina 84 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 85 ======================================================================

<pre>    Voorloets Natuurbeschermingswel toring expioratiepul in prospect Assen-Zuid en Eleveld  Noord    Het vrachtverkeer zal eveneens rijden op laagzwavelig diesel. De emissies van vrachtwagens is op  Europees niveau gereguleerd via technische voorschriften aan het voertuig en de verbrandingsmotor. De  emissiefactoren van wegverkeer ten behoeve van luchtkwaliteitonderzoeken en  stikstofdepositieberekeningen worden jaarlijks door het ministerie van lenM gepubliceerd. De  emissiefactoren van wegverkeer zijn afhankelijk van het referentiejaar, de voertuigcategurie en  snelheidstype. Er is gebruik gemaakt van de emissiefactoren voor het referentiejaar 2014. Vrachtwagens  zijn beschouwd als ‘zware motorvoertuigen’. Voor motorvoertuigen op het eigen terrein is uitgegaan van  het snelheidstype ‘stagnerend verkeer’. De gehanteerd emissiefactoren en de berekende emissievrachten    gedurende boringen zijn in onderstaande tabel vermeld.    Tabel 2: Emissiefactoren en —vracht              Emissiebron Aantal NOx-emissie afstand op  vrachtwagenstkippers = fg/kimi} mijnbouwtocatie NOx-emissie  Co} Co  Aan- en afvoer boorinstallatie | 2 x 80 17,6 0,2 0,6  Aan- en afvoer materialen 57dagen x7 17,6 0,2 1,4         De mobiele werktuigen (heimachine, graafmachine, asfaltset en laadschop) leveren kracht en rijden korte  afstanden op de mijnbouw locatie gedurende enkele uren per dag. Voor het berekenen van de emissies van  de mobiele werktuigen is gebruikgemaakt van de emissiewaarden van Fase [IIA uit het EU-richtlijn  2004/26/EG. Op basis van de (maximaal) toelaatbare emissieconcentratie, het aantal bedrijfsuren en het  gemiddelde belasting is de totale emissievracht per werktuig berekend. In onderstaande tabel is een  overzicht gegeven van de gehanteerde uitgangspunten en de berekende emissievracht.    Tabel 3: Gehanteerde uitgangspunten en emissievracht                                  Emissiebron Aantal Bedrijfsuren Motorisch Betasting NOx- NOx-  dagen {uren/dag] vermogen Kl emissie EEN  {kW] {g/kWh} {kg/dag]  Heimachine  Laadschop  Hydraulisch 30 8 125 60% 4 2.4  graafmachine  | asfaltset 5 8 106 60% 4 2,0         Uitgangspunten N-depositieberekeningen Eleveld-Noord         Luchtemissies   De luchtemissies zijn afkomstig, van stationaire bronnen en mobiele bronnen:  * Generatoren.   « Transport tijdens aanvoer van de boorinstallatie.   «Transport tijdens afvoer van de boorinstallatie.    «  Transporten tijdens het boorproces.    De emissies die vrijkomen tijdens de constructiewerkzaamheden en het boren dragen bij aan de    stikstofdepositie in de omgeving.    42 | ARCADIS 077579449 A. Dea te’ »</pre>

====================================================================== Einde pagina 85 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 86 ======================================================================

<pre>    |  |   Voortoets Naluurbesct ermingswet boring exploratiepui in oraspect Assen -Zuid en Eleveld-  Noord |    Stationaire bronnen: generatoren   Tijdens de boorwerkzaamheden zullen dieselgeneratoren in gebruik zijn voor de aandrijving van de  boorinstallatie en een dieselgenerator voor de overige energielevering tijdens de boring (licht, warmte).  Naar verwachting bedraagt de tijdsduur van de inzet 65 dagen, vierentwintig uur per dag. De generatoren  verbruiken laagzwavelige dieselolie (0,04 % zwavel). Er zullen generatoren worden ingezet die voldoen  aan de laatste stand der techniek en overeenkomen met de Europese eisen. Met behulp van een  dieselverbruik van 3-5 m° per dag zijn de emissies van de generatoren naar de lucht berekend. In de    berekeningen is uitgegaan van het maximale dieselverbruik van 5 m? per dag (conservatieve benadering).    Tabel 4: Emissies naar lucht door generatoren    Component ONT EL Kilo per dag Emissie in kg bij tijdsduur    diesel 65 dayen  Stikstofoxiden (NO) 28,8 86,4 -144 9.360         Mobiele bronnen: voertuigemissies   Tijdens het opbouwen/afbreken van de boorinstallatie en de tijdens het boorproces vinden diverse  transportbewegingen op het terrein plaats ten behoeve van aan- en afvoer van materialen.   Ten behoeve van de aanvoer van de boorinstallatie met equipment zijn circa 80 vrachtwagens nodig  gedurende ongeveer 6 dagen. Tijdens de boring zijn er circa 7 vrachtwagens gemiddeld per dag nodig  voor aan- en afvoer van materiaal en boorvloeistoffen. Na afloop van de boring wordt de boorinstallatie  gedemonteerd en (na reiniging) van de mijnbouwlocatie afgevoerd. Hiervoor zijn eveneens weer circa 80    vrachtwagens nodig in gedurende ongeveer 6 dagen.    Het vrachtverkeer zal eveneens rijden op laagzwavelig diesel. De emissies van vrachtwagens is op  Europees niveau gereguleerd via technische voorschriften aan het voertuig en de verbrandingsmotor. De  emissiefactoren van wegverkeer ten behoeve van luchtkwaliteitonderzoeken en  stikstofdepositieberekeningen worden jaarlijks door het ministerie van lenM gepubliceerd. De  emissiefactoren van wegverkeer zijn afhankelijk van het referentiejaar, de voertuigcategorie en  snelheidstype. Er is gebruik gemaakt van de emissiefactoren voor het referentiejaar 2014. Vrachtwagens  zijn beschouwd als ‘zware motorvoertuigen’. Voor motorvoertuigen op het eigen terrein is uitgegaan van  het snelheidstype ‘stagnerend verkeer’. De gehanteerd emissiefactoren en de berekende emissievrachten  gedurende boringen zijn in onderstaande tabel vermeld.    Tabel 5: Emissiefactoren en —-vracht                        Emissiebron Oe eli NOx-emissie afstand op  vrachtwagens/ki = [g/km] mijnbouwlocatie | NOx-emissie  aed [km] [kg]  Aan- en afvoer boorinstallatie | 2x80 17,6 | 0,2 0,6  | Aan- en afvoer materialen 65 dagen x 7 17,6 | 0,2 | 1,6  Rekenmethodiek    De belasting van de Natura 2000-gebieden rondom de boormijnbouwlocatie is berekend met behulp van  een verspreidingsmodel. De verspreidingsberekeningen zijn uitgevoerd met behulp van de pc-applicatie  Kema Stacks, versie 2013.1. Stacks is een rekenprogramma om de verspreiding van verontreinigende  stoffen in de lucht te simuleren. Daarnaast berekent het model hoeveel van die stoffen per hectare op    bodem of gewas terechtkomt (depositie).    | 277570449 A . Def ne! ARCADIS | 43</pre>

====================================================================== Einde pagina 86 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 87 ======================================================================

<pre>    Voortoats Natuurbeschermingswet bonng explorataput in prospect Assen-Zuid en Eleveld-  Noord    44 | ARCADIS 077579449 A - Oefinitef</pre>

====================================================================== Einde pagina 87 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 88 ======================================================================

<pre>    voorleels Matuubescn2e:~ »gswel Soneg exp.oratiegu!  orospeci Assen-/u J en F evan    Co'ofon    VOORTOETS NATUURBESCHERMINGSWET BORING  EXPLORATIEPUT IN PROSPECT ASSEN-ZUID EN  ELEVELD-NOORD EN ELEVELD-NOORD    OPDRACHTGEVER:    Nederlandse Aardolie Maatschappij B.V.    STATUS:    Definitief    AUTEUR:    GECONTROLEERD DOOR:    VRIJGEGEVEN DOOR:    4 maart 2014  077579449: A    ARCADIS NEDERLAND BV  Stationsplein 18d   Postbus 1632   6201 BP Maastricht   Tel 043 3523 311   Fax 043 3639 961  www.arcadis.nl  Handelsregister 09036504    ©ARCADIS. Alle rechten voorbehouden. Behoudens uitzonderingen door de  wet gesteld, mag zonder schriftelijke toestemming van de rechthebbenden niets  uit dit document worden verveelvoudigd en/of openbaar worden gemaakt door  midde! van druk, fotokopie, digitale reproductie of anderszins    “oord    ARCADIS    45</pre>

====================================================================== Einde pagina 88 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 89 ======================================================================

<pre>    Aanmeldingsnotitie uitbreiding locate Witten en het boren van gen expioratieput in het  prospect Assen-Zuid en Eleveld-Noord    30 | ARCADIS 0775794538 - Definitef</pre>

====================================================================== Einde pagina 89 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 90 ======================================================================

<pre>    Aarmesurgsacite „termurg gcane Alten en vet uc Hege: 1 Nel    Dise              7 Je  WOOL OY    AANMELDINGSNOTITIE UITBREIDING LOCATIE WITTEN EN  HET BOREN VAN EEN EXPLORATIEPUT IN HET  PROSPECT ASSEN-ZUID EN ELEVELD-NOORD    OPDRACHTGEVER:    Nederlandse Aardolie Maatschappij B.V.    STATUS:    Definitief    AUTEUR:    GECONTROLEERD DOOR:    VRIJGEGEVEN DOOR:    1 april 2014  077579453:B    ARCADIS NEDERLAND BV  Beaulieustraat 22   Postbus 264   6800 AG Arnhem   Tel 026 3778 911   Fax 026 4457 549  www.arcadis.nl  Handelsregister 09036504    seretaedg nh Ypterat ARCADIS | 31</pre>

====================================================================== Einde pagina 90 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 91 ======================================================================

<pre>15.4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 91 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 92 ======================================================================

<pre>    Directoraat-generaal  Energie, Telecom &  Mededinging   Directie Energiemarkt    DGETM-EM / 14068122    De factuur dient u te verzenden naar onderstaand adres met vermelding van het  verplichtingnummer: 1300017194 en het kenmerk van deze brief (DGETM-  EM/14068122).    Ministerie van Economische Zaken  T.a.v. FDA / Team Programma  Postbus 16180   2500 BD Den Haag    Alle u toekomende bedragen zullen worden overgemaakt op rekening met IBAN-  nummer NL28BNGH0285000497.    Indien een factuur aan een afwijkend adres binnen het ministerie van  Economische Zaken wordt gericht, geldt als ontvangstdatum de datum waarop de  factuur op het juiste factuuradres is binnengekomen. Onjuiste adressering leidt  derhalve tot een vertraging in de afhandeling van de factuur, welke voor rekening  en risico van opdrachtnemer komt. Het nalaten van het vermelden van het  verplichtingnummer kan er toe leiden dat de factuur niet in behandeling wordt  genomen.    De Minister van Economisch Zaken  namens deze: Ral            Pagina 2 van 2</pre>

====================================================================== Einde pagina 92 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 93 ======================================================================

<pre>    gaswinnning locatie Witten                     Offerteformulier advies ihkv    Dienstverleningovereenkomst Wabo  Versie 3, juli 2013          Nederlandse Aardolie Maatschappij  B.V.    192191    Toelichting formulier: zie tab 'Toelichting' van dit Exceldocument.                  Contactgegevens    Contactpersoon: L_Jdhr. / [vy] mevr.  ostbus 30018    Postcode en plaats: 19400 RA ASSEN |  Mail contactpersoon:    Bankrekeningnummer: 285000497 BNGHNL2G IBAN-nummer: NL28BNGH0285000497         Deelbeoordelingen omgevingsvergunning (genoemde bedragen zijn incl. BTW)    Deelbeoordeling Eenheidsvergoeding | Van toepasing vul 1 in                                           b. bedoeld in art. 2.12, tweede lid en 2.12, eerste lid, onderdeel a, sub 3, € 400,00  Wabo    c. bedoeld in art. 2.12, eerste lid, onderdeel a, sub 1 en 2, Wabo 400,00  d. bedoeld in art. 2.12, eerste lid, onderdeel b, Wabo 400,00  0    e. krachtens art. 4.1, derde lid of 4.3, derde lid Wro, bedoeld in art. 2.12,  eerste lid, ondrdeel c‚ Wabo    f. bedoeld in art. 2.12, eerste lid, onderdeel d, Wabo € 250,00  Product 3. Slopen van een bouwwerk € 1.200,00    dn | dh                                               15-4-2014 1 van 2</pre>

====================================================================== Einde pagina 93 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 94 ======================================================================

<pre>    Product 4. Omgevingsvergunning in gebruik nemen of gebruiken van € 1.200,00 € -  Product 5. Slopen, verstoren, verplaatsen of in enig opzicht wijzigen ad es  van beschermd monument  Product 0. Aanleggen van een weg/werk of veranderen van de wijze van € -  Product 7. Maken, hebben of veranderen van een uitweg of het gebruik € -  Product 8. Alarminstallatie aan een onroerende zaak pe 8000 TE  Product 9. Vellen of doen vellen van een houtopstand (kappen) € 60000 —“(—ti—s—*SSO  product 10. Op of aan een onroerende zaak maken of voeren van € -  handelsreclame € 400,00 |  Porduct 11. Opslag van roerende zaken € 250,00 6  € -  Product 14. Advies en ondersteuning beperkt tot de volledigheidstoets le tsof  Product 16. Verlengen tijdelijke vergunning voor het (ver)bouwen van € -  Product 18. Kapmelding E00 TTE SCOOT    Totaal: € 2.800,00    Akkoord gemeente    Naam tekenbevoegde:  Functie tekenbevoegde: yy    Handtekening:                                                     4-4-2014    * De waarde van de bouwsom betreft op dit moment de waarde zoals aangegeven door de aanvrager. Vergoeding kan worden bijgesteld op basis van de check op  de bouwsom.    15-4-2014 2 van 2</pre>

====================================================================== Einde pagina 94 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 95 ======================================================================

<pre>15.5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 95 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 96 ======================================================================

<pre>    Gemeente Assen              Beleid > Toelichting voorstel aan B&W    Onderwerp:  Voorgenomen activiteiten NAM op locatie Witten              Voorstel:    1. in te stemmen met bij gevoegde beantwoording van raadsvragen van GroenLinks;  2. geen bezwaar en beroepsprocedure te starten en in plaats daarvan in te stemmen met het verzenden van  bijgevoegde brief aan de NAM.                             Achtergrond:   Op 16 mei is bestuurlijk overleg gevoerd met de NAM. In dit overleg heeft de NAM haar plannen uitgelegd. Op  26 mei zijn de bewoners geinformeerd over de plannen van de NAM op locatie Witten.   De plannen van de NAM betreffen het aanboren van twee nieuwe gasvelden, beide onder de bebouwde kom van  Assen. Het aardgas uit het veld Eleveld-Noord kan direct gewonnen worden. Voor het gasveld Assen-Zuid moet  eerst een winningvergunning verleend worden door het ministerie van Economische Zaken, voordat hieruit  aardgas gewonnen mag worden. De winningsvergunning zal worden aangevraagd indien uit de boring blijkt dat  winbaar aardgas aanwezig is. Een aspect van de winningsvergunning is de aardbevingsgevoeligheid.                   Argumenten:  Er is vertrouwen dat de NAM in de toekomst de gemeente Assen zorgvuldig zal informeren, daarom wordt geen  bezwaar en beroepsprocedure gestart.              Kanttekeningen / risico’s:   Op dit moment geen bezwaar indienen, betekent dat een eventueel bezwaar op de winningsvergunning of andere  toekomstige vergunning omtrent deze activiteiten minder kans van slagen heeft. Een argument van het bevoegd  gezag is dan dat wij in een eerder stadium al de mogelijkheid hadden om bezwaar in te dienen en hiervan bewust  hebben afgezien.                                  Financiéle toelichting:    n.v.t.                        Communicatie:    n.v.t.  Personeel en Organisatie:                        N.v.t.         Uitvoering en planning:  n.v.t.                        Evaluatie:    N.v.t.</pre>

====================================================================== Einde pagina 96 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 97 ======================================================================

<pre>    5 {150    Pass    BEANTWOORDING SCHRIFTELIJKE VRAGEN AAN HET COLLEGE VAN BURGE-  MEESTER EN WETHOUDERS (Art. 44 Reglement van Orde)    Fractie: GroenLinks   Steller: L. Punt/J. Marskamp  Datum: 15 mei 2014  Inkomend nummer: 2014-2853    Onderwerp: Gaswinning Witterveld    Kenmerk:GL-2014-03    Geacht College,    Onze fractie bereiken geluiden van bezorgde inwoners naar aanleiding van het voornemen van de  NAM om een klein gasveld aan te boren onder het Witterveld. Het ‘ kleine velden-beleid’ is ingezet  naar aanleiding van de aardbevingen in Groningen.    NAM wint al sinds 1994 aardgas vanaf de gaswinningslocatie Witten. Om twee geïsoleerde blokken te  bereiken is de NAM van plan om vanaf deze locatie twee nieuwe putten te boren.   NAM heeft het plan om een put te boren naar een gasveld dat nog niet eerder bereikt is geweest. Dat  betekent dat deze boring een zogenaamde proefboring is; het is dan nog maar de vraag of er uiteinde-  lijk gas gewonnen kan worden via deze put. De boring zelf duurt overigens slechts twee maanden.         Daarna begint het 'winproces'. Daarvoor is geen boortoren nodig, maar wordt er bovengronds een spe-  ciale afsluiter geplaatst (zie foto). De tweede put gaat richting een nieuw deel van een bestaand gas-  veld. De zekerheid dat daar gas wordt aangetroffen is nagenoeg zeker.    Voordat de NAM kan gaan boren, moeten er vergunningen aangevraagd worden. Omdat gas produce-  ren onder de mijnbouwwet valt, moeten deze vergunningen aangevraagd worden bij het Ministerie van  Economische Zaken. De NAM heeft de procedure om deze vergunningen aan te vragen inmiddels in  gang gezet,</pre>

====================================================================== Einde pagina 97 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 98 ======================================================================

<pre>    Onder voorbehoud van alle benodigde vergunningen, zal begin juli de boortoren aangevoerd worden.  De boortoren is 30 meter hoog.   Als alles verloopt volgens verwachting, wordt de boortoren begin november afgebroken en vervoerd  naar een andere locatie. Afhankelijk van hetgeen de boringen hebben opgeleverd volgen tijdelijke  werkzaamheden om de put aan de ene kant op het gasveld aan te sluiten en aan de andere kant op het  leidingnetwerk aan te sluiten.    Het bovenstaande leidt tot de volgende vragen:   1 Is het college op de hoogte van deze nieuwe gaswinningsactiviteiten in onze gemeente?   2 Deelt het college de al dan niet terechte zorg van inwoners met betrekking tot toenemende risico’s   van bodemdaling en mogelijk (lichte) aardbevingen?   Wordt het college in deze actief geïnformeerd door de NAM?   4 Ziet het college een taak om in samenspraak met eventueel de NAM hier te komen tot goede voor-  lichting voor haar inwoners? (Er schijnt een informatieavond door de NAM georganiseerd te zijn  in zalencentrum Van Veen te Witten. Was de gemeente hierbij betrokken, actief, uitgenodigd?)    ad    Met vriendelijke groet,    Fractie GroenLinks Assen i.a.a.: leden van de raad, media.  Namens deze,  Laura Punt/Hans Marskamp         Uitgaand nummer: _ [ Afdeling: Vul hier uitgaand nummer in}  Beantwoording:    Ad 1.  Het college is op de hoogte van deze nieuwe gaswinningsactiviteiten.    Ad 2.   Het college deelt de zorg van de inwoners met betrekking tot toenemende risico’s van het winnen van  aardgas direct onder de stad, in het licht van eventuele aardbevingen. Deze zorg is zowel mondeling  als schriftelijk kenbaar gemaakt richting de NAM. Met name het veld Eleveld staat als aardbeving  gevoelig te boek.    De NAM heeft de verwachting uitgesproken dat de twee nieuwe velden die worden aangeboord, min-  der aardbeving gevoelig zijn.    Ad 3.  Ja, dat is afgesproken in het bestuurlijk overleg dat met de NAM heeft plaatsgevonden op 16 mei  jongstleden en dit is bevestigd per brief.    Ad 4.   Ons college heeft de NAM erop gewezen om de bewoners vroegtijdig actiet te informeren. De betref-  fende informatieavond heeft op maandagavond 26 mei jl. plaatsgevonden. Op aandringen van ons  college zijn niet alleen de directe aanwonenden, maar is een grote groep bewoners uitgenodigd. Het  versturen van uitnodigingen en het organiseren van de avond zijn door de NAM zelf verzorgd.    ASSEN, [Datum B&W besluit]    Burgemeester en wethouders van Assen,</pre>

====================================================================== Einde pagina 98 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 99 ======================================================================

<pre>    ‚ burgemeester    ‚ secretaris</pre>

====================================================================== Einde pagina 99 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 100 ======================================================================

<pre>15.6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 100 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 101 ======================================================================

<pre>         Graag worden wij op de hoogte gehouden van de verdere communicatie met inwoners over uw  activiteiten.    Wij verzoeken u bij de verdere besluitvorming rekening te houden met onze opmerkingen.    Met vriendelijke groet,  burgemeester en wethouders,           werieentesecretaris         |. Oostmeijer-Oosting  CG. Abbenhues</pre>

====================================================================== Einde pagina 101 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 102 ======================================================================

<pre>    Gemeente Assen    e    Jerzonclen d.d tb (ester          BEANTWOORDING SCHRIFTELIJKE VRAGEN AAN HET COLLEGE VAN BURGE-  MEESTER EN WETHOUDERS (Art. 44 Reglement van Orde         Fractie: GroenLinks   Steller: L. Punt/J. Marskamp  Datum: 15 mei 2014  Inkomend nummer: 2014-2853    Onderwerp: Gaswinning Witterveld    Kenmerk:GL-201 4-03    Geacht College,    Onze fractie bereiken geluiden van bezorgde inwoners naar aanleiding van het voornemen van de  NAM om een klein gasveld aan te boren onder het Witterveld. Het * kleine velden-beleid’ is ingezet  naar aanleiding van de aardbevingen in Groningen.    NAM wint al sinds 1994 aardgas vanaf de gaswinningslocatie Witten. Om twee geïsoleerde blokken te  bereiken is de NAM van plan om vanaf deze locatie twee nieuwe putten te boren.   NAM heeft het plan om een put te boren naar een gasveld dat nog niet eerder bereikt is geweest. Dat  betekent dat deze boring een zogenaamde proefboring is; het is dan nog maar de vraag of er uiteinde-  lijk gas gewonnen kan worden via deze put. De boring zelf duurt overigens slechts twee maanden.         Daarna begint het 'winproces'. Daarvoor is geen boortoren nodig, maar wordt er bovengronds een spe-  ciale afsluiter geplaatst (zie foto). De tweede put gaat richting een nieuw deel van een bestaand gas-  veld. De zekerheid dat daar gas wordt aangetroffen is nagenoeg zeker.    Voordat de NAM kan gaan boren, moeten er vergunningen aangevraagd worden. Omdat gas produce-  ren onder de mijnbouwwet valt, moeten deze vergunningen aangevraagd worden bij het Ministerie van  Economische Zaken. De NAM heeft de procedure om deze vergunningen aan te vragen inmiddels in  gang gezet.   Onder voorbehoud van alle benodigde vergunningen, zal begin juli de boortoren aangevoerd worden.  De boortoren is 30 meter hoog.    er    </pre>

====================================================================== Einde pagina 102 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 103 ======================================================================

<pre>    Als alles verloopt volgens verwachting, wordt de boortoren begin november afgebroken en vervoerd  naar een andere locatie. Afhankelijk van hetgeen de boringen hebben opgeleverd volgen tijdelijke  werkzaamheden om de put aan de ene kant op het gasveld aan te sluiten en aan de andere kant op het  leidingnetwerk aan te sluiten.    Het bovenstaande leidt tot de volgende vragen:   1 Is het college op de hoogte van deze nieuwe gaswinningsactiviteiten in onze gemeente?   2 Deelt het college de al dan niet terechte zorg van inwoners met betrekking tot toenemende risico’s  van bodemdaling en mogelijk (lichte) aardbevingen?   3 Wordt het college in deze actief geïnformeerd door de NAM?   4 Ziet het college een taak om in samenspraak met eventueel de NAM hier te komen tot goede voor-  lichting voor haar inwoners? (Er schijnt een informatieavond door de NAM georganiseerd te zijn  in zalencentrum Van Veen te Witten. Was de gemeente hierbij betrokken, actief, uitgenodigd?)    Met vriendelijke groet,    Fractie GroenLinks Assen La.a.: leden van de raad, media.  Namens deze,  Laura Punt/Hans Marskamp         Uitgaand nummer: — 2014-02230  Beantwoording:    Ad 1,  Het college is op de hoogte van deze nieuwe gaswinningsactiviteiten.    Ad 2.   Het college herkent de zorg van de inwoners met betrekking tot toenemende risico’s van het winnen  van aardgas direct onder de stad, in het licht van eventuele aardbevingen. Deze zorg is zowel monde-  ling als schriftelijk kenbaar gemaakt richting de NAM.    Ad 3.  Ja, dat is afgesproken in het bestuurlijk overleg dat met de NAM heeft plaatsgevonden op 16 mei  jongstleden en dit is bevestigd per brief.    Ad 4,   Ons college heeft de NAM erop gewezen om de bewoners vroegtijdig actief te informeren. De betref-  fende informatieavond heeft op maandagavond 26 mei jl. plaatsgevonden. Op aandringen van ons  college zijn niet alleen de directe aanwonenden, maar is een grote groep bewoners uitgenodigd. Het  versturen van uitnodigingen en het organiseren van de avond zijn door de NAM zelf verzorgd.    ASSEN, 3 juni 2014    Burgemeester en wethouders van Assen,                   burgemee EGG ësecretaris  ° |. Qostmeljar-Oosting</pre>

====================================================================== Einde pagina 103 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 104 ======================================================================

<pre>    Gemeente Assen    ARCHIEF .  BRT hs E    NAM Telefoon 140592  Bezoekadres Noordersingel 33  Uw brief van   P.O. Box 28000 Uw kenmerk   9400 HH ASSEN Ons kenmerk 2014-02162 |    Datum 3 juni 2014  Verzenddatum    = 4 JUNI 2014    Onderwerp Activiteiten locatie Witten    Op vrijdag 16 mei 2014 hebben wij een gesprek gevoerd over de voorgenomen activiteiten van de  NAM binnen de gemeente Assen. De activiteiten betreffen het aanboren van twee nieuwe gasvelden,  direct onder de bebouwde kom van Assen.    In het gesprek hebben we ons ongenoegen geuit over uw late communicatie met ons over deze  plannen. De informatie is pas verstrekt nadat het ministerie van Economische Zaken de vergunning  heeft verleend. U heeft hierop aangegeven dat dit door allerlei omstandigheden niet is verlopen zoals  het beleid van de NAM is. U heeft hiervoor uw excuses aangeboden.    We hebben tevens onze bezorgdheid geuit over het winnen van aardgas direct onder de stad, in het  licht van eventuele aardbevingen. Met name het veld Eleveld staat als aardbeving gevoelig te boek,  zoals u hebt bevestigd. U verwacht dat de twee nieuwe velden die u aanboort, alhoewel direct  aangrenzend aan Eleveld, minder aardbeving gevoelig zijn. De informatie hierover is weergegeven in  de winningsplannen. We hebben afgesproken dat de gemeente Assen zo spoedig mogelijk, dus  voordat de vergunningen afgegeven zijn door het ministerie van EZ, door u geïnformeerd wordt over  de winningsplannen en de betreffende winningsvergunningen.    De periode van bezwaar op de door het ministene van EZ afgegeven boringsvergunning verloopt op  29 mei. Wij hebben afgesproken dat enkele dagen voordat deze periode afloopt onze bewoners actief  door u geïnformeerd worden, concreet betekent dit dat uiterlijk 26 mei 2014 de bewoners  geïnformeerd zijn. In overleg met onze communicatieadviseurs wordt besloten welke bewoners  geïnformeerd worden. Het betreft niet alleen de direct omwonenden rondom de gaslocatie.    Afhankelijk van de ontwikkelingen de komende weken behouden we vooralsnog de vrijheid om  eventueel bezwaar te maken tegen de vergunningverlening tot boringen en/of tegen de  vergunningverlening tot winning.    Met vnendelijke groet,  namens burgemeester en wethauders,         Mevr. C. Abbenhues  Burgemeester    Prsrartres zen oe sn ie. Wilt a by een reactie op  Postbus 30018, 9400 RA Assen 14 0592 info@assen.nl NL28BNGH0285000497 deze brief het kenmerk en de  Stabe 5 “8 vient Inv Gemeente Assen daturn vermelden?  Noordersingel 33. 9407 JW Assen (9592) 366 595 www assen.ni</pre>

====================================================================== Einde pagina 104 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 105 ======================================================================

<pre>15.9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 105 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 106 ======================================================================

<pre>15.10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 106 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 107 ======================================================================

<pre>    Gemeente Assen                   Beleid > Toelichting voorstel aan B&W    Onderwerp:  Brief aan gemeenteraad over procedure mogelijke gaswinning Assen-Noord         Voorstel:  In te stemmen met bijgevoegde brief aan de gemeenteraad over de procedure voor een mogelijke gaswinning in  Assen-Noord              Achtergrond:  De NAM doet een proefboring naar een gasveld onder Assen-Noord. Wil de NAM gas gaan winnen uit dit veld  dan geldt hiervoor een procedure die wordt toegelicht in bijgevoegde brief.                        Argumenten:  Aan de gemeenteraad is toegezegd dat ze zouden worden geinformeerd over de procedure.                   Kanttekeningen / risico’s:  n.v.t.         Financiéle toelichting:  n.v.t.         Communicatie:  n.v.t.              Personeel en Organisatie:  n.v.t.              Uitvoering en planning:  n.v.t.              Evaluatie:  n.v.t.</pre>

====================================================================== Einde pagina 107 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 108 ======================================================================

<pre>    Gemeente Assen _ 2.0         EE:    vr eef  A fe ‘    a Lr rdt Sop pf vay EE Ll ar Sr Er Lj / Ber  oof ff / LL {4 AAA / Pd An / rp Ld tt a PF ar ood df LAA fife / » f f vf /  é a ; fe fe f SA rn 4 er é dns Pd Ed A OR / of f of eo f 7 / ff f oof,  NL, AANLDENDENE AL Ar SALLE AAA AAA PEEP EPEL RO ESE E EEE PEELED SE LLLP ELLE SL Eg?    dd tf /    Contactpersoon |  Telefoon  Bezoekadres Noordersingel 33  Uw brief van    Uw kenmerk  Ons kenmerk 2015-02598    Datum 29 juni 2015  Verzenddatum AG    De leden van de raad    Onderwerp Procedure gaswinning    Geachte dames en heren,    Zoals toegezegd, informeren wij u in deze brief over de procedure rond de mogelijke gaswinning in  Assen-Noord. Wij baseren ons hierbij op informatie die wij hebben gekregen van het ministerie van  Economische Zaken.    De procedure ziet er als volgt uit:   Op basis van een proefboring zal de NAM besluiten of ze wel of niet wil gaan winnen. Voor de  proefboring zelf heeft de NAM geen vergunning nodig. Wil de NAM gaan winnen, dan zal ze een  nieuwe winningsvergunning nodig hebben. Hiervoor dient het bestaande winningsplan te worden  gewijzigd. Het winningsplan gaat in op de volgende punten:   - De te winnen hoeveelheden;   - De bodemdaling en kans op bodembeweging (lees: bevingen) als gevolg van de winning;  - De (kans op) schade die kan ontstaan als gevolg van de bodembeweging.   De risicoanalyse/-beoordeling wordt uitgevoerd volgens een protocol van het Staatstoezicht op de  mijnen.    Het is de vraag of het winningsplan met risicobeoordeling in een keer wordt gemaakt voor meerdere  velden in een groter gebied, of dat dit apart wordt gedaan voor alleen dit veld.    De provincie en gemeenten krijgen een adviesrol bij het winningsplan. Dit wordt waarschijnlijk  vormgegeven door een ontwerp van het winningsplan voor te leggen aan provincie en gemeenten.    Het winningsplan met risicobeoordeling wordt onafhankelijk beoordeeld door TNO en het  Staatstoezicht op de mijnen.    Uiteindelijk beoordeelt de Mijnraad alles wat er ligt (incl. de adviezen) en brengt een advies uit aan  de minister van EZ. De Mijnraad is een adviesorgaan dat is ingesteld op grond van de Mijnbouwwet.  De benoeming van de leden gebeurt op basis van deskundigheid.   De minister neemt een ontwerp winningingsbesluit. Hierop kunnen bij voorbeeld inwoners en  overheden zienswijzen indienen. Op basis hiervan neemt de minister een definitief besluit waartegen  bezwaar en beroep openstaat. (Uitgebreide procedure Algemene wet bestuursrecht).    Postadres Telefaor, E-mgit Bank Wilt u bij een reactie op  Postbus 30018, 9400 RA Assen 14 0592 info@assen.nl NL28BNGH0285000497 deze brief het kenmerk en de  Stadhuis Vax Intervet tnv. Gemeente Assen datum vermelden?    Noordersingel 33, 9401 JW Assen (osg2) 366 595 www.assen nl</pre>

====================================================================== Einde pagina 108 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 109 ======================================================================

<pre>    Omdat het minsterie nog bezig is met het vormgeven van de procedure, kan het zijn dat bovenstaande  nog (deels) gaat wijzigen of gaat worden aangevuld.    7 Den    Wij hopen u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd.    mA    Met vriendelijke groet,  burgemeester en wethouders,                  meentesecretaris    / / M.L.J. Out T. Dijkstra    burgurmeexter  ra</pre>

====================================================================== Einde pagina 109 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 110 ======================================================================

<pre>    Gemeente Assen    ACE en .    Contactpersoon    Telefoon 140592  Leden van de raad  Bezoekadres Noordersingel 33  Uw brief van  Uw kenmerk  Ons kenmerk 2016-0015]    Datum 15 januari 2016  Verzenddatum 15/01    Onderwerp Procedure gaswinning    Geachte dames en heren,    Wij informeren u middels deze brief over de ontwikkelingen rond de mogelijke gaswinning in Assen-  Noord (onder Loon en een deel van Marsdijk). Wij baseren ons hierbij op informatie die wij gisteren  hebben gekregen van de NAM. Vandaag zal de NAM de omwonenden. dorpshelangen en de  wijkraad Marsdijk dezelfde informatie verstrekken.    De proefboring in het gasveld Vries is eind december afgerond. Er is gas aangetroffen. De NAM  . . er 4 . . ~ .   schat dat er een winbare hoeveelheid 0,4 miljard m' gas aanwezig is. De NAM heeft een nieuw   winningsplan met een risico-analyse naar het ministerie van Economische Zaken gestuurd.    Het is aan het ministerie de informatie te beoordelen en de gemeenten en provincie te informeren  over dit winningsplan.    De provincie en gemeenten krijgen een adviesrol bij het winningsplan. U bent hierover al eerder   ©  geïnformeerd. Dit is nieuw in de vergunningprocedure en er is hier nog geen ervaring mee opgedaan.  Het ministerie zal hiervoor een format opstellen. Wij zijn hierover nog niet benaderd.    De boortoren op de locatie is inmiddels een aantal meters verplaatst. Hiermee wordt cen oude winput    die al een tijd niet meer in gebruik is afgesloten met cement. Deze werkzaamheden worden begin  februari afgerond.    Wij hopen u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd. Zodra wij meer informatie hebben zullen  wij u nader informeren.    Met vriendelijke groet,  burgemeester en wethouders,          burgemeester = secretaris    R. Stoffelsma |<    M | .J Out  Dey tires 7 Wilt u by een reache op  Postbus 200:8. 2400 RA Assen 14 cho nfomassen nl NL2YBNGHO285c0Ca97 deze bref het kenenerk en de  ereen tay Cemeente Assen datur vermeiden?              Noordersingel 33, Gai IW Asser. 10592) 366 505 vem assen rl</pre>

====================================================================== Einde pagina 110 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 111 ======================================================================

<pre>15.13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 111 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 112 ======================================================================

<pre>    Gemeente Assen                        Beleid > Toelichting voorstel aan B&W    Onderwerp:  Schadeafhandeling Gaswinning                   Voorstel:  In te stemmen met bijgevoegde brief en deze naar de gemeenteraad te sturen nadat de NAM naar buiten is  gekomen met berichtgeving over een onafhankelijke schadeafhandeling                        Achtergrond:  De NAM komt binnenkort met het bericht dat ze, na Groningen, nu ook in de rest van Nederland een  onafhankelijke schadeafhandeling willen.              Argumenten:  De gemeenteraad zal naar verwachting met vragen komen aan het college. Met deze brief wordt de raad  proactief geinformeerd.                   Kanttekeningen / risico’s:  n.v.t.                             Financiéle toelichting:  n.v.t.              Communicatie:  n.v.t.         Personeel en Organisatie:  n.v.t.                             Uitvoering en planning:  n.v.t.                   Evaluatie:  n.v.t.</pre>

====================================================================== Einde pagina 112 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 113 ======================================================================

<pre>    Gemeente Assen    Contactpersoon ppm  Telefoon |¢ =    Bezoekadres Noordersingel 33    De leden van de raad    Uw brief van  Uw kenmerk Y  Ons kenmerk 2017-01898    Datum 11 mei 2017  Verzenddatum  ul    Onderwerp = Schadeafhandeling Gaswinning    Geachte dames en heren,    De NAM heeft bekend gemaakt dat ze zich, na Groningen, nu ook wil terugtrekken uit de  schadeafhandeling in de rest van Nederland. De NAM geeft aan dat ze graag in samenspraak met  bestuurders en belanghebbenden wil kijken hoe lokaal of regionaal de schadeafhandeling ook bij de  kleine gasvelden op afstand van NAM ingericht kan worden. De NAM heeft aangegeven dat ze in dit  kader ook met ons in overleg wil.    Wij beschouwen het als positief dat de NAM wil overgaan naar een onafhankelijke  schadeafhandeling. Wij constateren echter dat zich een complexe vraag aandient: Hoe kan de  schadeafhandeling op een wijze gebeuren die zo veel mogelijk in het belang van onze inwoners en  bedrijven is?    Hierbij ontstaan verschillende vragen:    Wat ís het juiste schaalniveau?   Hoe zijn de belangen van de inwoners en bedrijven zo goed mogelijk geborgd?  Wat zijn de zekerheden voor de inwoners en bedrijven?   Wat is de omvang van de problematiek?   Hoe zit het financieel en welke garanties zijn er?    Wij hebben op dit moment geen direct antwoord op bovenstaande vragen. De beantwoording vraagt  tijd. Er is onderzoek nodig; overleg met belangenorganisaties, met u als gemeenteraad, met andere  overheden en de VNG; er is duidelijkheid nodig over financiën, garanties en rollen en  verantwoordelijkheden.    Wij zullen u op de hoogte houden van de voortgang.  Overigens zullen wij in de zienswijzen op het ontwerp-instemmingsbesluit naar aanleiding van het    Winningsplan Westerveld ingaan op de schadeafhandeling. Deze zienswijzen worden nog met u  besproken.    Met vriendelijke „yo  burgemeester en Kerhoudpss.                    gemecutésecretaris    DZ M.L Out 5 R. Stoffelsma, |.s    Frstedren leunen : Wilt u bij eer reactie op  NLZEBNGHO285000497 dere brief het kenmerk en de    inv Gemeente Assen datum vermeiden?         Postbus yours, 9400 RA Assen 14 0642    neben EE         Noordersingel 33, 3401 JW Assen {O%G2) 366 sas vaww assen nl</pre>

====================================================================== Einde pagina 113 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 114 ======================================================================

<pre>15.15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 114 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 115 ======================================================================

<pre>    Gemeente Assen                   Onderwerp:  Beantwoording schriftelijke vragen PvdA intensivering gaswinningen              Voorstel:  1. Instemmen met bijgevoegde beantwoording              Achtergrond en aanleiding:  Door de PvdA fractie zijn vragen gesteld naar aanleiding van berichtgeving in de media over het intensiveren  van gaswinningen.                   Argumenten:  n.v.t.                   Kanttekeningen / risico’s:  n.v.t.              Financiéle toelichting:  n.v.t.              Communicatie en participatie:  n.v.t.                   Advies ingewonnen bij  n.v.t.                   Uitvoering en planning:  n.v.t.                   Evaluatie:  n.v.t.                   Personeel en Organisatie:  n.v.t.                   Bijlage(n):  Beantwoording van de vragen</pre>

====================================================================== Einde pagina 115 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 116 ======================================================================

<pre>    Gemeente Assen    TT    ARCHIEF e    // / Je hs Lh LETS SALLAND DS SSS AID Lt ff /  WLLL / AIT. ff / J /, LANS of (IL, VILE L/ J fe J) jf fl fi VAL) / / / 1 1 My AML    BEANTWOORDING SCHRIFTELIJKE VRAGEN AAN HET COLLEGE VAN BURGE-  MEESTER EN WETHOUDERS (Art. 44 Reglement van Orde)         Fractie: PvdA   Steller: H. van Es   Datum: i1 maart 2019  Inkomend nummer: Z9354-2019    Betreft: Schriftelijke vragen ex art 41 Reglement van Orde betreffende plannen opschroeven  gaswinning NAM in Drenthe    Geacht College,    Op | maart jl. werden we onaangenaam verrast door de plannen van de NAM om in Drenthe  op meer plekken aardgas te winnen. (Dagblad van het Noorden, | maart 2019, NAM:  Aardbeving van 3.0 of hoger? Dan klein gasveld direct sluiten). Topman Johan Atema geeft  aan dat dit nodig is om het verminderen van de gaswinning in Groningen op te vangen. De  PvdA fractie heeft begin vorig jaar hierover al mondelinge vragen gesteld en haar zorgen  geuit.   De Drentse politiek is altijd duidelijk geweest: geen extra gaswinning in Drenthe door het  verlagen van de gaswinning in Groningen. Dat staat volledig haaks op elkaar.    Bovendien werd 5 maart jl. bekend dat er een parlementaire enquête naar de gaswinning  komt. In dat licht gezien is de berichtgeving van de NAM op z’n minst bijzonder te noemen.    De fractie van de PvdA ervaart dat de uitspraken van de NAM voor veel onrust bij onze  inwoners zorgen.    1. De PvdA heeft over deze kwestie de volgende vragen:  Hebt u kennis genomen van het voomemen van de NAM om in Drenthe meer gas te  gaan winnen?   2. Bent u het met de fractie van de PvdA eens dat dit uiterst ongewenst is? Zo nee, kan  het College dit toelichten?   3. Zoja, bent u bereid dit standpunt over te brengen bij de provincie, de minister en de  NAM om zodoende maximale druk te zetten om dit voornemen tegen te houden?  Indien u niet bereid bent, wat zijn de argumenten om dit niet te doen?    Wij wachten het antwoord op onze vragen met belangstelling af.    Met vriendelijke groet,  Namens de raadsfractie van de PvdA Assen    Harriët van Es.</pre>

====================================================================== Einde pagina 116 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 117 ======================================================================

<pre>    Uitgaand nummer: Z9354-2019  Beantwoording:    1. Hebt u kennis genomen van het voornemen van de NAM om in Drenthe meer gas te  gaan winnen?    Wij hebben kennisgenomen van de berichtgeving hierover in de media. Wij begrijpen de zorg die  bij u en onze inwoners is ontstaan. Wij hebben dan ook direct na de berichtgeving in de media  contact gezocht met de NAM. De NAM heeft ons aangegeven dat de berichtgeving niet juist is.  Het gaat om winning uit bestaande reeds in gebruik zijnde gasvelden.    2. Bent u het met de fractie van de PvdA eens dat dit uiterst ongewenst is? Zo nee, kan  het College dit toelichten?    Zoals u bekend is, zijn wij als college tegen het verlengen van de winning van gas uit bestaande  velden in en rond Assen. Wij hebben dit duidelijk gemaakt in ons advies en zienswijzen op het  Winningsplan Westerveld. Ook hebben wij beroep aangetekend tegen het instemmingsbesluit voor  het winningsplan.    3. Zo ja, bent u bereid dit standpunt over te brengen bij de provincie, de minister en de  NAM om zodoende maximale druk te zetten om dit voornemen tegen te houden?  Indien u niet bereid bent, wat zijn de argumenten om dit niet te doen?    Aangezien er geen sprake is van het winnen van gas uit nieuwe velden , wordt er geen standpunt  gevraagd. Dat wij tegen het continueren en intensiveren van de winningen in en om Assen zijn,  hebben wij meerdere keren kenbaar gemaakt bij de minister van EZK en de NAM. Dit zullen we  blijven doen.    ASSEN, 2 april 2019    Burgemeester en Wethouders van Assen,                      burgemeester    T. Dijkstra  “ M.L.J. Out</pre>

====================================================================== Einde pagina 117 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 118 ======================================================================

<pre>15.17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 118 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 119 ======================================================================

<pre>    Staatstoezicht op de Mijnen  Ministerie van Economische Zaken    tree  PASEN    —         > Retouradres Postbus 24037 2490 AA Den Haag    - . : Staatstoezicht op de Mijnen  Ministerie van Economische Zaken    : . . - Bezoekadres  Directie Energie en Henri Faasdreef 312  T.a.v. 2492 JP Den Haag  Postbus Postadres    2500 EK DEN HAAG Postbus 24037  2490 AA Den Haag    T 070 379 8400 (algemeen)  F 070 379 8455 (atgemeen}    sodm@minez.nl  www.sodm.nl    Datum 11 oktober 2016   Betreft advies winningsplan Westerveld  16152380  Uw kenmerk    Bijlage: TNO advies Westerveld    Bijlage(n)    Naar aanleiding van uw adviesverzoek betreffende het gewijzigde winningsptan  Westerveld, ingediend door Nederlandse Aardolie Maatschappij B.V. (NAM) op 11  september 2016, berichten wij u het volgende.    Procesverloop   NAM heeft op 20 december 2013 een wijziging van het winningsplan Westerveld  ingediend. Dit winningsplan heeft NAM aangevuld op 27 mei 2014, waarna SodM  en TNO op 15 september 2014 advies hebben uitgebracht aan het Ministerie van  Economische Zaken. Gelet op de toenemende vragen vanuit de samenieving en de  voorziene wijziging van de Mijnbouwwet is het instemmingsbesluit over het  winningsplan Westerveld aangehouden. Recent is besloten om winningsplannen  breder te toetsen en ook risico's voor omwonenden, gebouwen en infrastructuur  mee te laten wegen in de beoordeling van het winningsplan. Dit betekent dat de  beoordeling van de gevolgen van aardbevingen niet langer wordt beperkt tot de  “seismische hazard” (seismische dreiging), maar wordt uitgebreid naar het  seismische risico. NAM heeft op 23 februari 2016 een bijgewerkt winningsplan  Westerveld ingediend. Het oorspronkelijke winningsptan uit december 2013 en het  addendum, dat EZ in oktober 2014 heeft ontvangen, zijn door NAM aangevuld met  een nieuwe beoordeling van het seismische risico. Bovendien is de tekst  geactualiseerd.   Op 30 mei 2016 heeft het Ministerie van Economische Zaken SodM gevraagd om  deze nieuwe beoordeling van het seismische risico te toetsen en om na te gaan of  de geactualiseerde tekst van de overige paragrafen invloed heeft op het eerdere  advies van 15 september 2014. Het resultaat van deze beoordeling heeft SodM  per brief van 12 juli 2016 kenbaar gemaakt aan het Ministerie. In deze brief is  geadviseerd om aanvullende gegevens op te vragen bij NAM zodat een aantal  stellingen in het winningsplan onderbouwd konden worden.   Naar aanleiding van de brief van SodM en verder overleg met het Ministerie, heeft  NAM op 11 september 2016 een gewijzigd winningsplan Westerveld ingediend.  Voor de beoordeling van het gewijzigde winningsplan heeft SodM advies gevraagd  aan TNO voor de verificatie van de berekeningen op de onderdelen doelmatige  winning, bodemdaling en de seismische risico analyse.    Pagina 1 van 8</pre>

====================================================================== Einde pagina 119 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 120 ======================================================================

<pre>    Staatstoezicht op de Mijnen    Ons kenmerk  16152380    Op 4 oktober 2016 heeft SodM hierover het bijgevoegd advies van TNO  ontvangen. Middels deze brief ontvangt u mijn advies.    Beschrijving Westerveld winningsplan   Het winningsplan Westerveld omvat 11 gasvelden t.w. Assen, Assen-Zuid, Een,  Eleveld, Vries-Noord, Vries-Centraal, Vries-Zuid, Witten, Witterdiep, Zevenhuizen  en Zevenhuizen-West. Het gros van deze velden zijn al geruime tijd in productie.  NAM verwacht voor velden Zevenhuizen-West, Assen-Zuid, Witten en Witterdiep  enkel productie in het meest optimistische scenario aangezien de winbare  hoeveelheden zeer gering zijn. De velden Appelscha, Roden en Norg-Zuid die  historisch gezien deel uitmaakten van dit winningsplan, zijn uit geproduceerd.  NAM heeft geen plannen om de productie uit deze voorkomens te hervatten.    Reden voor wijziging winningsplan   NAM heeft een wijziging van het winningsplan ingediend omdat zij een vernieuwde  risicoanalyse heeft gemaakt van de geïnduceerde seismiciteit die kan optreden als  gevolg van de gaswinning uit de diverse velden. Tevens heeft NAM de  productievoorspellingen en de te verwachten bodemdaling geactualiseerd voor de  velden in het winningsplan.    Planmatig beheer   NAM verwacht dat de productie van de velden in het Westerveld systeem tot het  jaar 2023 zal voortduren in het meest waarschijnlijke productie scenario en tot  het jaar 2028 in het hoge, meest optimistische productie scenario. De verwachte  volumes voor de gasvelden (GIIP) en de winningspercentages per veld zijn  weergegeven in onderstaande tabe!:                                           ne                                                    | ors | om | om | om |  Asea | os | oom  zm | osn | om | omm | om  Ee | um | em | oom | om |  verso | verz | ame | zen | a  am | 22e | 20 |  ee | zm |  Wem | oze | oom | om |  zeveren | ow |   | oso [0.000 _ |    ‘evenhumen-+West    <         a    oss | 428 61%    u | om | ze | rx  am | om | |          i                    Pagina 2 van 8</pre>

====================================================================== Einde pagina 120 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 121 ======================================================================

<pre>    Staatstoezicht op de Mijnen    Ons kenmerk  16152380    TNO constateert dat de variérende reservoir kwaliteit en de water productie in de  diverse velden een grote invioed hebben op de winningspercentages. De nog te  winnen gas volumes komen voornamelijk uit de velden Eleveld (ca. 700 miljoen  Nm3) en Vries Zuid (ca 400 miljoen Nm3). NAM bestudeert de mogelijkheden om  de productie van een aantal velden te verhogen. Hieronder vallen de drie velden  Zevenhuizen-West, Assen-Zuid en Witten. TNO is van mening dat de winning  doelmatig is, gezien de reservoirkwaliteit en het productiegedrag van de  betrokken velden. Verder vindt zij dat NAM voldoende initiatieven onderneemt om  de productie te optimaliseren. SodM onderschrijft de conclusie van TNO en vindt  de winning van de diverse velden in overeenstemming met de principes van  planmatig beheer.    Verwachte bodemdaling   NAM heeft in 2013 een bodemdalingsmeting uitgevoerd in het winningsgebied van  het Westerveld cluster (Meetregister meetplannen Noord Nederland 2014). Het  resultaat van de meting uit 2013 heeft zij weergegeven in figuur C1 van het  winningsplan. In deze figuur heeft NAM de gemeten waarden van de peilmerken  weergegeven tezamen met de contouren van de gemodelleerde bodemdaling als  gevolg van de gaswinning. Het bodemdalingsmodel heeft NAM geactualiseerd met  de meeste recente reservoir parameters, productie profielen en geijkt aan de  bodemdalingsmetingen tussen 1975 en 2013 [Bron: NAM-rapport “Bodemdaling  door Aardgaswinning -NAM-velden in Groningen, Friesland en het Noorden van  Drenthe- Status Rapport 2015 en Prognose tot het jaar 2080”  (EP201511213444)). Met dit geactualiseerde en geverifieerde model heeft NAM  een prognose van de te verwachten bodemdaling tot het jaar 2025 (Figuur C4,  einde van de winning) en het jaar 2080 (Figuur C5, verwachte eindsituatie)  gemaakt.   De nog te verwachten bodemdaling in de periode 2016 tot 2023, veroorzaakt door  de resterende productie uit de velden van de Westerveld cluster, wordt door NAM  geschat op minder dan 2 cm. Hiervoor heeft NAM de onzekerheden in het gedrag  van de aquifers in haar analyse meegenomen.    TNO kan zich vinden in de resultaten voor het mid-case scenario en onderschrijft  deze waarden als de onzekerheid in de compactiecoëfficiënt niet wordt  meegenomen. TNO heeft voor de bepaling van haar “worst case scenario” de  onzekerheid in de compactiecoëfficiënt gecombineerd met het hoge productie  scenario. In dit geval bedraagt de maximale nog te verwachten bodemdaling voor  alle velden minder dan 2 cm en voor het veld Zevenhuizen nog minder dan 3 cm  tot het einde van de winningsperiode. Op basis van de verificatie door TNO  onderschrijft SodM de bodemdalingsanalyses in het winningsplan.    Pagina 3 van 8</pre>

====================================================================== Einde pagina 121 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 122 ======================================================================

<pre>    Staatstoezicht op de Mijnen    Ons kenmerk  16152380    Schade door bodemdaling en mitigerende maatregelen   NAM vermeld ín het winningsplan dat de nog te verwachten bodemdaling als  gevolg van de gaswinning uit de velden in het cluster Westerveld, minder dan 2  cm zal bedragen. Zij geeft verder aan dat deze bodemdaling een geleidelijk en  gelijkmatig verloop heeft en de resulterende vervorming van de bovengrond zeer  klein is. Om deze reden verwacht zij dat geen directe schade aan infrastructuur en  bebouwing. NAM kan echter niet uitsluiten dat de bodemdaling gevolgen kan  hebben voor het normale beheer en het onderhoud van waterkeringen en  waterlopen. De totale bodemdaling boven de voorkomens is groter dan twee  centimeter en waar nodig zal NAM afspraken maken met de betreffende  waterschappen om zorg te dragen dat de geldende normen niet worden  overschreden. Indien de waterhuishouding of waterstaatkundige werken worden  beïnvloed dan kunnen waterhuishoudkundige maatregelen worden getroffen. Als  met het nemen van maatregelen niet alle door gaswinning veroorzaakte schade  afdoende kan worden voorkomen dan rust op NAM de verplichting die schade  overeenkomstig de regels van het burgerlijk recht te vergoeden.   SodM onderschrijft de stelling van NAM dat het effect van de resterende  bodemdaling gering zal zijn en dat in principe geen extra maatregelen  noodzakelijk zijn. In het winningsplan wordt echter niet inzichtelijk gemaakt welke  maatregelen er zijn getroffen voor de gevolgen van de reeds opgetreden  bodemdaling. SodM adviseert om NAM inzichtelijk te laten maken welke afspraken  er met het Waterschap zijn gemaakt. Verder moet NAM aangeven bij welke  bodemdaling er additionele maatregelen noodzakelijk zijn om de nadelige  gevolgen van de bodemdaling te voorkomen of beperken en welke maatregelen  dan zullen worden genomen.    Risico analyse zuur- en hydraulische stimulatie   NAM vermeld dat zij kort durende zuur- en hydraulische stimulatie kan gaan  toepassen om de productiviteit van een slecht producerende put te verbeteren. De  kans op bodembeweging als gevolg van deze stimulatie behandelingen wordt als  verwaarloosbaar ingeschat. Indien NAM in de toekomst concrete plannen heeft om  een put te gaan stimuleren zal zij een tocatie specifieke risico analyse uitvoeren en  deze opnemen in het werkveiligheidsplan voor putwerkzaamheden.    SodM kan de uitspraak van NAM ten aanzien van het veiligheidsrisico en het risico  op schade niet verifiéren omdat er onvoidoende onderbouwing is gegeven. NAM  vermeldt dat zij de specifieke risico analyse zal uitvoeren en deze zal opnemen in  het werkveiligheidsplan voor putwerkzaamheden. In de nieuwe Mijnbouwwet  wordt een gedetailleerde risicoanalyse gevraagd voor reservoirstimulatie als  onderdeel van het werkprogramma voor stimulering van putten. De minimale  eisen voor het werkprogramma worden beschreven in de bijbehorende nieuwe  Mijnbouwregeling. Vooruitlopend op de wijziging van de Mijnbouwwet en  Mijnbouwregeling adviseert SodM om een voorwaarde op te nemen in het  instemmingsbesluit van het winningsplan. In deze voorwaarde dient NAM uiterlijk  vier weken vóór aanvang van de zuur- en/of hydraulische stimulatie een locatie  specifieke risico analyse in te dienen, ten genoegen van de Inspecteur-generaal  der Mijnen, die in gaat op de volgende onderwerpen:    Pagina 4 van 8</pre>

====================================================================== Einde pagina 122 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 123 ======================================================================

<pre>    Staatstoezicht op de Mijnen    Ons kenmerk  16152380    1. Status en integriteit van de te behandelen put    2. Integriteit van de afdekkende lagen   3. Hydraulische- of zuurvolumes en vloeistof samenstelling van de te  gebruiken chemicaliën   4. Injectiedrukken en gevolgen voor spanningscondities in het reservoir   5. Afstanden tot gekarteerde breuken en het seismisch risico van de operatie   6. Locatie van de put ten opzichte van drink- en grondwatergebieden   7. Geochemische interacties tussen de gebruikte vloeistoffen en  gesteente/afsluitende lagen (incl. oplossingsverschijnselen)   8. Het afvoerplan van de uitgewerkte chemicaliën (uitgewerkt zuur en/of    stimulatie vloeistoffen)    Risico analyse bodemtrilling   NAM heeft een analyse gemaakt van het seismisch risico (SRA) als gevolg van de  gaswinning uit de onderhavige gasvelden (bijlage 3). Hiervoor heeft zij gebruik  gemaakt van de methodiek “risicoanalyse omtrent geïnduceerde bevingen door  gaswinning tijdelijke leidraad voor adressering mbb. 24.1.p, versie 1.2, SodM, 1  februari 2016”.   De gasvelden Assen-Zuid, Witten en Zevenhuizen-West zullen volgens het  verwachte mid-case scenario niet produceren, waardoor er geen drukdaling zal  plaatsvinden. NAM verwacht in het high case productie scenario voor deze velden  dat de drukdaling gering zal zijn, waarmee de kans op seismiciteit voor dit  scenario “verwaarloosbaar” is. Volgens de methodiek is verdere analyse (“Stap 2”  van de SRA ) voor deze velden niet nodig.   TNO kan zich vinden in deze analyse voor de velden Assen-Zuid, Witten en  Zevenhuizen-West. Mocht de productie uit deze velden in de toekomst de high  case scenario’s overschrijden, dan adviseert TNO om de seismische risico analyse  voor deze velden opnieuw uit te voeren.   SodM onderschrijft de analyse van TNO ten aanzien van deze velden. SodM  adviseert om in het geval dat het duidelijk wordt dat de productie uit de velden  Assen-Zuid, Witten en Zevenhuizen-West de voorspellingen in het winningsplan  dreigen te gaan overschrijden, NAM een actualisatie van de seismische risico  analyse voor deze velden te laten indienen en het winningsplan te actualiseren.    Voor het beoordelen van het seismische risico voor gasvelden Eleveld, Assen, Een,  Vries-Noord, Vries-Centraal, Vries-Zuid, Witterdiep en Zevenhuizen is het nodig  om de risico matrix te gebruiken (“Stap 2” van de SRA). Voor elke factor die  bepaald is voor de onder- en bovengrond wordt een score gegeven waarbij de  som van de scores een positie geeft in de risico matrix; de som van de scores  voor “invloedfactoren ondergrond” geeft de positie op de x-as en de som van de  scores voor “invloedfactoren bovengrond” geeft de positie op de y-as weer.    Pagina 5 van 8</pre>

====================================================================== Einde pagina 123 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 124 ======================================================================

<pre>    Staatstoezicht op de Mijnen    Ons kenmerk  16152380    invloedstactor bovengrond         “0.0 0.2 0.4 0.6 0.8 1.0    invloedsfactor ondergrond  Figuur D2: Uitkomst van de Seismische Risico Anatyse (SRA). Alle voorkomens in dit winningsplan vatten in  risico Categorie I.    Het resultaat van de SRA analyse voor de gasveiden in dit winningsplan is grafisch  weergegeven in bovenstaande figuur (winningsplan p.28). Uit de analyse van NAM  volgt dat alle gasvelden in de laagste seismische risicogroep vallen (categorie I).    Pagina 6 van 8</pre>

====================================================================== Einde pagina 124 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 125 ======================================================================

<pre>    Staatstoezicht op de Mijnen    Ons kenmerk  16152380    TNO constateert dat de risicoanalyse is uitgevoerd volgens de SRA-leidraad en kan  zich vinden in de toedeling tot de laagste risicogroep (categorie 1). SodM  onderschrijft de analyse van TNO, met de aanvulling dat de reeds bevende velden  Eleveld en Vries-Zuid dicht bij de grens met categorie II liggen met waarden van  0,315. Voor deze risicogroep geldt dat seismisch monitoren met het bestaande  KNMI netwerk volstaat. Het huidige KNMI monitoringsnetwerk kan aardbevingen  met een magnitude van 1,5 en groter lokaliseren. NAM geeft aan dat zij bereid is    aanvullende metingen te doen.  Bevend veld Aantal meldingen    Jaar van Datum bevi  schademelding atum beving  a | Beed  Wants | Beed | 4]  2609.08 | Elev   204 a  A    SodM stelt vast dat in het gasveld Eleveld historisch gezien en nog in het recente  verleden, veelvuldig bevingen zijn opgetreden (in totaal 46). De zwaarste daarvan  (M > 2,0) zijn in de omgeving duidelijk gevoeld en hebben tot schademeldingen  geleid (zie ook volgende paragraaf). Daarnaast wordt de productie uit het  bevende voorkomen Vries-Zuid (maximale gemeten magnitude 1,5) middels de  put Vries-10 weer opgestart. Op dit moment worden in deze omgeving de  grondbewegingen aan het oppervlak nog niet geregistreerd. Het zijn deze  grondbewegingen die de schade aan bouwwerken veroorzaken. SodM adviseert  hierom NAM in de omgeving van de Eleveld en Vries-Zuid gasvelden, aanvullende  monitoring te laten uitvoeren in de vorm van het plaatsen van enkele  versnellingsopnemers. Daarnaast adviseert SodM om NAM een  risicobeheerssysteem voor de bevende voorkomens uit dit winningsplan te laten  opstellen en implementeren.                                                                           Schade door bodembeweging en mitigerende maatregelen   NAM kan de kans op schade aan bebouwing in de nabije omgeving van het  epicentrum van een geïnduceerde aardbeving niet uitsluiten. In het ernstigste  geval kan een geïnduceerde beving leiden tot het ontstaan van lichte, niet  constructieve schade aan meerdere gebouwen en matige schade aan enkele  gebouwen. NAM zegt dat dit wordt bevestigd door de resultaten van de seismische  hazard studie van TNO-NITG. In deze studie geven berekeningen van de  maximale horizontale pieksnelheden voor de Vries en Eleveld gasvelden aan dat er  een kleine kans op schade bestaat door geïnduceerde bevingen.    Pagina 7 van 8</pre>

====================================================================== Einde pagina 125 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 126 ======================================================================

<pre>    Staatstoezicht op de Mijnen    Ons kenmerk  16152380    De omvang van het gebied waar mogelijk schade kan optreden wordt bepaald door de magnitude, de  diepte en de duur van de beving en de lokale grondsamenstelling en aard en conditie van de  bebouwing. Bij een beving die krachtig genoeg is om schade te veroorzaken, is het aantal potentiële  schadegevallen binnen dit gebied sterk afhankelijk van de dichtheid van bebouwing, terwijl de mate  van schade op een bepaalde afstand van het epicentrum in grote mate wordt bepaald door het type  bebouwing, de staat van onderhoud en de lokale bodemgesteldheid. Deze afhankelijkheid wordt  verder beschreven in het TNO rapport en is ook meegenomen in de gevolgde leidraad voor de  bepaling van het seismisch risico. NAM geeft in het winningsplan aan dat de historische  schademeldingen voor “lichte, niet constructieve schade” hebben gezorgd en dat deze vergoed zijn (of  worden) wanneer het duidelijk is dat zij de schade heeft veroorzaakt. Overeenkomstig de regels van  het burgerlijk recht rust op de NAM de verplichting om schade veroorzaakt door aardbevingen die  worden veroorzaakt door de gaswinning, te vergoeden.    Advies   SodM concludeert dat het winningsplan Westerveld voldoet aan de wettelijke eisen  en overeenstemt met de principes van planmatig beheer. SodM adviseert uv om  onder de volgende voorwaarde in te stemmen met het winningsplan:    1. NAM dient voor 1 maart 2017 inzichtelijk te maken welke afspraken  met het Waterschap zijn gemaakt en bij welke hoeveelheid  bodemdaling er maatregelen noodzakelijk worden om nadelige  gevolgen te voorkomen of te beperken.   2. NAM dient bij overschrijding van de productie in het “high-case  productie scenario” van de velden Assen-Zuid, Witten en  Zevenhuizen-West de seismisch risico analyse te actualiseren en een  wijziging winningsplan in te dienen.   3. NAM dient, in overleg met het Koninklijk Nederland Meteorologisch  Instituut, voor 1 juni 2017 enkele versnellingsmeters boven de Eleveld  en Vries-Zuid gasvelden te installeren en operationeel te hebben.   4. NAM dient voor 1 juni 2017, ten genoegen van de Inspecteur-generaal  der Mijnen, voor de bevende velden in dit winningsplan een  risicobeheerssysteem te ontwikkelen en operationeel te hebben.    Ik vertrouw er op u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd.    Hoogachtend,    De Minister van Econemische Zaken,    namens deze:    ir. R.P.H, van Elsen  Hoofd afdeling Engineering    Pagina 8 van 8</pre>

====================================================================== Einde pagina 126 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 127 ======================================================================

<pre>    innovation    es ED for life es    Princetoniaan 6  3584 CB Utrecht  Postbus 80015  3508 TA Utrecht    " www tno.nl  | T +31 88866 42 56  2430 AA DEN HAAG  beeft    Rio exes Postbus 80075 SCI TA Utacr?    Datum  4 oktober 2016    Onze referentie  16-10.083    Onderwerp  Advies Westerveld    Naar aanleiding van uw verzoek van 12 september 2016 (per email) om advies in  het kader van de beoordeling van het geactualiseerde winningsplan Westerveld,  ingediend door de Nederlandse Aardolie Maatschappij N V. (verder NAM).  berichten wij u het volgende Op schachten ar TNO zyn 30 Argemene  Voorwaarden voor oparachten aar TNO  Wels gedeponeers Dj de Gre rr Ge         Het winningsplan betreft de velden Assen, Een Eleveld Vries-Noord Vries- Kenmerk, oe red on Jo Karna van  Centraal Vries-Zuid. Zevenhuizen, Witterdiep, Witten, Assen-Zuid en Dez aans woorcasrdon heart nese:  Zevenhuizen-West De laatste vier velden Zijn momenteel niet in productie. NAM Tues on soan ve  geeft aan, dat er voor de mid case van het winningsplan geen winbare volumes in oe oden ws man    deze velden aanwezig zijn. NAM bestudeerd de mogelijkheid deze velden alsnog Harde smosterummer 27/6655  in productie te nemen    Doelmatigheid van de winning   Ten opzichte van het vigerende winningsplan is de doelmatigheid van de  voorgenomen winning in de velden binnen het winningsplan Westerveld over het  algemeen iets toegenomen.    De reservoirkwaliteit varieert van veld tot veld, hetgeen wordt weerspiegeld in de  verwachte winningspercentages Daarnaast beperkt de waterproductie de  gasproductie in verschillende putten    Van de velden binnen het Westerveld cluster komt de resterende productie vooral  uit de velden Eleveld (ca 700 miljoen Nm’) en Vries Zuid (ca 400 miljoen Nm’)  Vries Centraal produceert naar verwachting de komende 5 jaar nog ca. 100  miljoen Nm° Productie uit de overige velden zal naar verwachting minder dan 50  miljoen Nm° bedragen Het gehete cluster zal naar verwachting per 2023  uitgeproduceerd zijn. In het high case scenario zou dit uit kunnen lopen tot 2028    Het is in deze laatste fase van productie lastig te voorspellen hoe de velden zullen  produceren. NAM bestudeert de mogelijkheid om de productie van een aantal  velden te verhogen. Dit betreft onder meer de drie velden, die momenteel niet  produceren. Mogelijke projecten betreffen nieuwe boringen en eventueel het</pre>

====================================================================== Einde pagina 127 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 128 ======================================================================

<pre>         TNO innovation  for life qe    Datum   4 oktober 2016  stimuleren van putten (fracken). Of deze projecten doorgang zullen vinden is Onza referentie  afhankelijk van de economische haalbaarheid. 16-10.083    TNO-AGE is van mening dat, gezien de reservoirkwaliteit en het productiegedrag eee    van de betrokken velden, de winning doelmatig is en dat de NAM voldoende  initiatieven neemt om de productie te optimaliseren.    Bodemdaling   NAM heeft de resterende bodemdaling berekend van de gasvelden in  winningsplan Westerveld. Parameterwaarden zijn gekalibreerd op basis van de  periodieke metingen, die sinds 1975 zijn uitgevoerd (2013 voor het laatst).    NAM geeft aan, dat de nog resterende bodemdaling minder dan 2 cm zal  bedragen (figuur C3 uit het winningsplan) voor zowel het mid-case scenario per  veld afzonderlijk als de integrate bodemdaling voor alle velden samen. De  integrale bodemdaling sinds het begin van de gasproductie, inclusief de  bodemdaling door productie uit velden in de omgeving. is gegeven in figuur C5  van het winningsplan.    TNO-AGE kan zich vinden in de resultaten voor het mid-case scenario. De NAM  geeft in haar winningsplan een adequate beschrijving van de onzekerheid in de  berekeningen van de bodemdaling.    TNO-AGE heeft voor de eigen bodemdalingsberekening de onzekerheid in  compactiecoëfficiënt gecombineerd met het hoge productie scenario (high-case).  De maximale bodemdaling bedraagt dan ~3 cm.    NAM heeft een maximale bodemdaling berekend van onder de 2 cm. TNO-AGE  komt op hetzelfde resultaat uit, in het geval de onzekerheid in de  compactiecoëfficiënt niet wordt meegenomen.    Risicoschatting op basis van de leidraad seismisch risico    Hutdige producerende velden    Voor alle producerende velden in het winningsplan geldt, dat zij op basis van de  DHAIS classificatie een niet te verwaartoze kans op beven hebben, of reeds  hebben gebeefd!' Dit verplicht de NAM voor al deze velden een seismische risico  analyse uit te voeren? Volgens de NAM vallen alle velden in het winningsplan in  risicocategorie |.    TNO-AGE constateert, dat de risicoanalyse is uitgevoerd volgens de SRA-leidraad  en kan zich vinden in de toedeling tot de laagste risicogroep (categorie I).         ‘ Deterministische hazard analyse voor geïnduceerde seismiciteit (DHAIS). TNO-  rapport R10198, 2012   ? Methodiek voor risicoanalyse omtrent geïnduceerde bevingen daor gaswinning  tijdelijke leidraad voor adressering mbb. 24 1 p. versie 1.2, SodM, 1 februari 2016</pre>

====================================================================== Einde pagina 128 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 129 ======================================================================

<pre>         TNO innovation  for life annen    Datum  4 oktober 2016    Voor velden behorende tot risicocategorie | volstaat seismisch monitoren met het Onze referentie  bestaande seismisch meetnet van het KNMI. De NAM geeft in haar winningsplan 16-10.083   aan, dat zij eventueel bereid is aanvullende metingen te doen, als de omgeving Blad   dat wenst. 30    Huidige niet-producerende velden    Voor alle momenteel niet-producerende velden in het winningsplan geldt, dat zij  op basis van de DHAIS classificatie een te verwaarloze kans op beven hebben    TNO-AGE kan zich hierin vinden Echter als de productie uit de velden Assen-  Zuid, Witten en Zevenhuizen-West het huidige NAM high case scenario  overschrijdt, dan stelt TNO-AGE voor om opnieuw per veld te bekijken, of een  seismische fisicoanalyse noodzakelijk is.    Het risico voor bodembeweging als gevolg van putstimulatie  TNO-AGE acht het risico op bodembeweging als gevolg van zuurstimulatie van  het reservoir vanuit de put verwaarloosbaar op grond van de huidige informatie    Het nsico voor bodembeweging als gevolg van hydraulische stimulatie van het  reservoir in zichzelf ss klein. Procedureel gezien zal de NAM voorafgaand aan het  uitvoeren van een hydraulisch frack-operatie een gedetailleerd plan ten genoegen  van de IGM moeten overleggen. waarin het risico voor die specifieke operatie  nader wordt geanalyseerd Daarom is dit effect hier niet verder geëvalueerd door  TNO-AGE.    Bevindingen  Samenvattend, TNO-AGE  e is van mening, dat het winningsptan getuigt van doelmatige winning  » _ verwacht een maximale bodemdaling van ~3 cm  * _ constateert, dat de risicoanalyse is uitgevoerd volgens de SRA-leidraad  en kan zich vinden in de toedeling tot de taagste risicogroep (categorie |)    Met vriendelijke groeten,    Hocgachte Ad.              > Methodiek voor risicoanalyse omtrent geïnduceerde bevingen door gaswinning  tijdelijke leidraad voor adressering mbb 24.1.p, versie 1.2, SodM, 1 februari 2016  “zie rapport Witteveen en Bos, “Aanvullend onderzoek naar magelijke risico's en  gevolgen van de opsporing en winning van schalie- en steenkoolgas in  Nederland”, Rapport aan Ministerie EZ. 2013</pre>

====================================================================== Einde pagina 129 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 130 ======================================================================

<pre>    as  qo  ey    sr    oH    NAM         Nederlandse Aardolie Maatschappij B.V.    Aanvraag Instemming Winningsplan  Westerveld</pre>

====================================================================== Einde pagina 130 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 131 ======================================================================

<pre>         Bijlage: Overzicht van veranderingen aan het Winningsplan Westerveld — september 2016    Naar aanleiding van de constructieve gesprekken tussen SodM/EZ en NAM in augustus 2016, zijn  veranderingen aan het Winningsplan Westerveld doorgevoerd. De belangrijkste wijzigingen zijn:    1. Informatie per voorkomen, in plaats van gecombineerd Westerveld:    a.  b.    Productieprofielen per voorkomen (!ow-mid-high)  Bodemdaling voor een peilmerk in elk voorkomen (figuur C2)    2. Bodemdalingsfiguren  Verduidelijking over bodemdaling veroorzaakt door productie uit voorkomens in dit  winningsplan en andere voorkomens    3. Volledige informatie voor de 3 voorkomens zonder verwachte productie (Zevenhuizen-West,  Assen-Zuid, Witten): behandel de velden bij productieprofielen, bodemdaling, SRA    4. Belangrijkste kieine veranderingen    a.    b.  c.  d    “Hydraulische stimulatie”   Statische GIP toegevoegd in winningstabel   Voorwaarde voor productie toegevoegd in sectie B1   Verwijderen van subjectieve kwalificaties of stellingen zonder referentie</pre>

====================================================================== Einde pagina 131 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 132 ======================================================================

<pre>    Nv    .    Inleiding    De Nederlandse Aardolie Maatschappij B.V. (NAM) is houder van de winningsvergunning Drenthe Il en Groningen.  Conform de Mijnbouwwet (Mw) dient de winning van koclwaterstoffen te gebeuren overeenkomstig een Winningsplan.  In het Mijnbouwbesluit (Mb) is in artikel 24 aangegeven welke informatie het Winningsplan moet bevatten.    De gasvelden die (via verschillend locaties) produceren naar de locatie Westerveld zijn samengevoegd in het  “Winningsplan Westerveld”. Dit Winningsplan bestaat uit vier onderdelen:  A. Algemene gegevens  B. De bedrijfs- en productiegegevens. Dit onderdeel beschrijft de winningsstrategie, de ondergrondse geologie  van de laag waaruit gewonnen wordt, de aanwezige infrastructuur, de stoffen die worden geproduceerd en  een beschrijving van de toekomstige plannen or de winning te optimaliseren.  C. Informatie over bodemdaling ten gevolge van de winning.  D. Informatie over bodemtrilling ten gevolge van de winning inclusief mogelijke aardbevingen en maatregelen.    Bijlage 1,2 & 3 geven meer informatie ten ondersteuning van onderdeel C en D.  Bijlage 4 bevat de geologische kaarten.    Onderdeel B1 probeert een algemeen overzicht van de plannen te geven. Technische details worden in verdere  onderdelen beschreven.    Een klein onderdeel van het Winningsplan (onderdeel E) wordt apart toegezonden aan het Ministerie van  Economische Zaken. Dit vertrouwelijke deel bevat bedrijfsgevoelige informatie en kan NAM's concurrentiepositie in  gevaar brengen en is daarom niet openbaar. Het onderdeel E bevat met name informatie over de verwachte  productiekosten en investeringskosten.</pre>

====================================================================== Einde pagina 132 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 133 ======================================================================

<pre>    Formulier aanvraag Instemming winningsplan ex artikel 34 lid 1 Mijnbouwwet (Mw)  juncto artikel 24 Mijnbouwbesluit (Mb)    Indienen in 6-voud bij:   Ministerie van Economische Zaken  Directie Energieproductie   Postbus 20101   2500 EC DEN HAAG    Artikel 1)  Mw 34 tid 1                       Beschrijving    LJ een winningsplan voor voorkomens in het  continentaal plat vanaf de 3 zeemijlszone                                                             Verzoek om instemming voor een  wijziging/actualisatie van het  winningsplan                    DJ een winningsplan voor voorkomens in Nederlands  territoir tot 3 zeemijl   De wijziging/actualisatie bestaat voornamelijk uit een  vernieuwing van de seismische risico analyse en  actualisatie van productie- en bodemdatings-  voorspellingen.    Nederlandse Aardolie Maatschappij B.V.  A1.2) Adres Postbus 28000  9400 HH Assen    A1.3) Contactpersoon | |    A1.4) E-mail  A1.6) Indiener DX] is houder van de vergunning  L] is uitvoerder cf artikel 22 Mw  LJ winningsvergunning(en)    A2) Winningsvergunningsgebied(en)  - Drenthe II (K.B. 4/11/1968, laatstelijk    gewijzigd d.d. 17 juli 2007 bij beschikking ET-  EM-7075840)  - Groningen (K.B. 30/5/1963)            Westerveld                A) Algemene gegevens    A1.1) Naam indlener                                                                                      A1.5) Fax                                                                          Mw 34 tid 1                                                                     MB 24 lid ta A2.1) Voorkomens koolwaterstoffen e Assen e Witten  e Assen-Zuid e Witterdiep  e Een e Zevenhuizen  e Eleveld e _Zevenhuizen-West  e Vries-Noord  e Vries-Centraal  e _Vries-Zuid              A2.2) Soort koolwaterstof die wordt  gewonnen              DJ hoog calorisch gas  {_] Groningen kwaliteit gas  {] laag catorisch gas   DD zwavelhoudend gas   i) aardgascondensaat             Uit alle voorkomens wordt hoogcalorisch gas  gewonnen.                 Mb 24 lid ta    Mr 1.2.1 lid 3                            A3) Bestaande of nieuwe winning winningsplan voor reeds bestaande winning  rae voorziene uitbreiding)    winningsplan voor nieuwe winning    A4) Samenloop vergunningen Wet DJ nee  milieubeheer |_| ja: te weten:</pre>

====================================================================== Einde pagina 133 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 134 ======================================================================

<pre>    B) Bedrijfs- en productiegegevens         Mw36lid 1 | B1) Beknopte beschrijving van het winningsplan  De redenen voor de actualisatie van het winningsplan voor het Westerveld systeem zijn:    een vernieuwde seismische risico analyse   de stopzetting van productie uit de velden Appelscha, Roden en Norg-Zuid  een actualisatie van productie- en bodemdalingsvoorspellingen en  voorziene activiteiten om de productie in stand te houden.    Het winningsplan Westerveld omvat 11 gasvelden (voorkomens):    vd U,    Een NOR-3  Vries-Noord VRS-4  Vries-Centraal VRS-2    Vries-Zuid VRS-1  Witterdiep WIT  Zevenhuizen ZVH    Zevenhulzen-West ZVH    Sectie B3 geeft een overzicht van de ligging van de locaties. Alle productie wordt per pijpleiding  getransporteerd naar de behandelingslocatie VRS-4. Het geproduceerde gas wordt na behandeling  (ontwaterd en op hogere druk gebracht) op de VRS-4 locatie per pijpleiding getransporteerd naar de  locatie Westerveld (WTV) en daar afgeleverd aan GasTerra B.V.    De voorkomens Appelscha, Roden en Norg-Zuid maakten in het verleden ook deel uit van het  Winningsplan Westerveld. De productie in deze velden is echter inmiddels gestopt en de putten en  productielocaties zijn veiliggesteld (“gesuspendeerd”). Ook zijn er op dit moment geen actieve  herontwikkelingsplannen. De productie vanuit deze voorkomens wordt derhalve niet meer genoemd in dit  winningsplan. De faciliteiten zijn nog wel onderdeel van het productiesysteem en worden als zodanig wel  vermeld in dit winningsplan. Ook zijn de contouren van deze drie voorkomens aangegeven op de  overzichtskaart. De historische bodemdaling veroorzaakt door deze velden is vanzelfsprekend  meegenomen in sectie C. Bodemdaling.    De nieuwe bodemdalingsprognose geeft minder bodemdaling aan dan de prognose in het vorige  winningsplan: de verwachte bodemdaling door toekomstige productie uit de velden beschreven in dit  winningsplan is minder dan 2 cm. Ce seismische risicoanalyse laat zien dat de voorkomens in dit  winningsptan in de laagste seismische risicocategorie vallen.    Het winningsplan zal aangepast worden als de bodemdaling of seismische risicoanalyse afwijkt van de  prognose zoals in dit winningsplan beschreven. Als voorzien wordt dat de cumulatieve productie uit een  voorkomen gaat uitkomen boven de prognose van de uiteindelijke cumulatieve productie zoals in dit  winningsplan beschreven, zal dit besproken worden met de regulerende overheden. Eventuele  toekomstige activiteiten op de locaties (b.v. compressie) of in het reservoir (b.v. extra putten) zuilen de  gangbare vergunningsprocedures volgen en behoeven geen aanpassing van het winningsplan.    B1,1) Beknopte beschrijving van wijze van winning door middel van (een) mijnbouwwerk(en)   Ned id De onbehandelde productie van de verschillende satellietlocaties komt samen op de behandelingslocatie  VRS-4, zoals in de figuur hieronder is aangegeven. Productie van locatie ELV wordt onder lage druk  gewonnen en op de locatie WTV gecomprimeerd om de VRS-4 locatie te kunnen bereiken.    Op de behandelingsiocatie VRS-4 werden de met het gas meegeproduceerde vloeistoffen (water en  aardgascondensaat) van het gas gescheiden. Deze vloeistoffen worden vanaf deze locatie afgevoerd.  Het aardgascondensaat wordt uiteindelijk in Delfzijt van het water gescheiden waarna het  aardgascondensaat aan raffinaderijes wordt geleverd en het water bij Borgsweer in de diepe ondergrond  wordt geïnjecteerd.    </pre>

====================================================================== Einde pagina 134 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 135 ======================================================================

<pre>    De resulterende gasstroom wordt op VRS-4 via druk- en temperatuurbehandeling op specificatie gebracht  en naar WTV getransporteerd voor aflevering aan GasTerra B.V.    Schematische voorstelling van de gasstromen    i  |   t  t         </pre>

====================================================================== Einde pagina 135 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 136 ======================================================================

<pre>    B2) Geologische beschrijving van voorkomen(s)                   Het gas is gevormd in de koollagen van het geologische tijdperk Carboon. Vervolgens is het gas  gemigreerd naar bovenliggende zandsteenlagen in het Rotliegend. Dit reservoir wordt afgesloten  door een dikke zoutlaag van de Zechstein for natie.                                     Mb 24 lid  ta   Mb 24 lid  tb                 B2.1) Geologische doorsnede van voorkomen(s)    Bijlage 4 bevat voor elk voorkomen een doorsnede en kaart van de Top Rotliegend. De figuren zijn  naar een bijlage verplaatst om de leesbaarhe d van het document te verbeteren.            </pre>

====================================================================== Einde pagina 136 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 137 ======================================================================

<pre>    ww 35 lid | B3) Overzicht ligging voorkomens, gasputten    Mb 24 lid  ide    Monin : A  a RODEN te    y  was.    ki an    ‘Tssen 200    Vostetathagacnb    rN    Aan   ro   ‘  Lo ea ELEVELD  Te en ws    > »    6°240°E    ROD-2 (Roden-2}         Zevenhuizen ZVH (Zevenhuizen)    nn  |  iT  EE   mtr |l   EE EE   mier Tall   men Toll   wen a  Ebel   2   aL |    Witterdiep WIT (Witten)    Eleveld  Witten  Assen-Zuid    ELV (Eteveld)    “Deze 2 observatieputten zijn geboord in het Norg veld (maakt geen deet uit van dit winningsplan)    </pre>

====================================================================== Einde pagina 137 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 138 ======================================================================

<pre>              1d         Mb 2áld T B3.1) Situering mijnbouwwerken situatietekening /eventueel foto  69    Overzicht mijnbouwlocaties, gesorteerd per gemeente                                 Gemeente Provincie    Ooststellingwerf _  Assen Drenthe   Tynaarlo  Tynaarlo Drenthe  Tynaarlo Drenthe  Leek                                                                                  Foto's van mijnbouwlocaties, alfabetisch gesorteerd    A ischa Satelilet (APS    Assen Satelliet (ASN</pre>

====================================================================== Einde pagina 138 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 139 ======================================================================

<pre>              Eteveld Satelliet (ELV    </pre>

====================================================================== Einde pagina 139 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 140 ======================================================================

<pre>         Roden-1 satelliet (ROD-1  Ts    Roden-2 satelliet (RID-2         </pre>

====================================================================== Einde pagina 140 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 141 ======================================================================

<pre>         Vries-1 satelliet (VRS-1)                Vries-2 satelliet (VRS-2                 Vries-4 Proc uctie Faciliteit (VRS-4</pre>

====================================================================== Einde pagina 141 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 142 ======================================================================

<pre>    Witten satelliet    Zevenhuizen satelliet         </pre>

====================================================================== Einde pagina 142 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 143 ======================================================================

<pre>         wd B4) Overzicht boringen in voorkomen(s)    ef Het is mogelijk dat er in de toekomst nog één of meerdere putten in de in dit winningsplan genoemde    voorkomens geboord gaan worden. Mogelijke activiteiten worden in sectie B5.2 genoemd.  Eventuele toekomstige activiteiten zuilen de gangbare vergunningsprocedures volgen.    B4.1) Schematische voorstelling putverbuizing(en)    </pre>

====================================================================== Einde pagina 143 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 144 ======================================================================

<pre>    B4.1) Plaats en wijze waarop koolwaterstoffen ín verbulzing treden                De putten zijn tussen 2700 en 3700 meter (verticaal) diep en verbonden met de gashoudende Rotliegend  | formatie op een diepte tussen 2600 en 3250 meter beneden NAP (Normaal Amsterdams Peil) Zie ook B.2.1.             B5) Productieontwikkeling strategie              in navolgend overzicht wordt de verwachte totale gaswinning per voorkomen gegeven. De “statische GIP”  geeft de hoeveelheid gas die oorspronkelijk in het reservoir aanwezig was. De "Mid Case’ en “High Case”  verwijzen naar de voorspellingen zoals beschrevan in sectie B5.3.                                                       | oz | ozs | om | am | aon |  es | oom | om | oor | on | am |  ost | oon | om |  Eleveld    Assen-Zuid                   Assen 0,755         10,399  vries-Noord san | zes | zon | sar  vries-Centraal aa | 2264 | 2370 2572  Viies-2uid | sa | 1e |  7                          | 2022 | 2  witen  wWiterdep oo | oa | oan | oss | sm | em |  Zevenhuizen | or | om | 01s | ov | zn | nu |  Zovonhwaenwest | os | ooo | oo Ì os | on | zon |    Voor de Assen, Een en Vries-Zuid voorkomens geldt dat het winningspercentage relatief laag uitvalt door  waterproductie en een matige kwaliteit van het reservoir. Voor de voorkomens Zevenhuizen-West, Assen-  Zuid en Witten geven evaluatieresultaten van de boringen aan dat de winbare hoeveelheden gas  waarschijnlijk zeer gering zullen zijn. Er zijn daarom momenteel geen winbare volumes aan deze velden  toegekend in de Mid Case. Ook voor het voorkomen Witterdiep wordt geen verdere productie verwacht in de  Mid Case.                                           B5.1) Productie filosofie    De voorkomens genoemd in dit winningsplan worden dusdanig geproduceerd dat er optimaal gebruik wordt  gemaakt van de productiefaciliteiten. De locaties ASN, ELV, NOR-3, VRS-4, VRS-1, VRS-2, WIT, ZVH en  WTV worden voor een belangrijk deel op afstand bestuurd. De installaties kunnen altijd van afstand veilig  uitgeschakeld worden. Niet alle faciliteiten kunnen op afstand gestart worden. Er vinden regelmatig bezoeken  plaats door operators voor controle en eventuele reparaties.                          De productie uit alie voorkomens genoemd in dit winningsplan gebeurt met behulp van compressie op VRS-4  (en tevens op WTV voor het deel van het Eleveld veld dat vanaf de locatie ELV wordt gewonnen). Eventuele  verdere installatie van compressiecapaciteit zal ce gangbare vergunningsprocedures volgen.                       85.2) Reservoir management           Voor alle voorkomens binnen dit winningsplan geldt dat er via regelmatige drukmetingen in de  productieputten informatie wordt verkregen over de ontwikkeling van drukken in de gasvoorkomens.                De waterproductie wordt continu gecontroleerd op systeem niveau. Verschillende maatregelen worden  getroffen om waterproductie te minimaliseren.                     Vries voorkomens (NoordiCentraal/Zuid)  Het reservoir gesteente van de voorkomens Vries-Centraal en Vries-Zuid bestaat grotendeels uit  conglomeraten waarvan de productiviteit slecht is in vergelijking met de zandsteen reservoirs. Vries-Noord  heeft meer zandsteen in de gaszone en daardoor een betere productiviteit. De huidige Vries putten  produceren naast gas ook formatiewater. De gasproductie wordt geoptimaliseerd door toepassing van  “continuous foam” installaties (waarbij schuimende zeep onderin de put wordt ingebracht) door                                          </pre>

====================================================================== Einde pagina 144 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 145 ======================================================================

<pre>                                                                                                                            gecontroleerde onderbroken productie om de druk onderin de productieputten te doen toenemen en door  waterpreventiemaatregelen. In het Vries-Zuid veld is eind 2015 een extra productieput geboord (VRS-10) ter  vervanging van de VRS-3C put die in 1994 is geabandonneerd na overmatige waterproductie. Verder wordt  er gestudeerd op de mogelijkheid om op termijn nog putten te boren ten westen en ten oosten van het Vries-  Zuid veld.          Een  Door de lage permeabiliteit zal de productie van de huidige put door midde! van productiecycli gebeuren. Dit  betekent dat de putproductie zal worden onderbroken door steeds langer wordende tijdsintervallen.            Eleveld  Dit veld wordt geproduceerd vanaf 2 locaties, ELV (met putten ELV-101 en ELV-102} en WIT (put WIT-5). De  ELV locatie wordt geproduceerd met behulp van bovengrondse compressie van het geproduceerde gas; put  ELV-101 produceert momenteel terwijl de productie van ELV-102 gestopt is. Put WIT-5 is begin 2015 in  productie genomen. Deze put is geboord naar het noordelijk deel van het Eleveld voorkomen.            Assen  Het voorkomen Assen laat een snelle afname in productie zien, hoogstwaarschijnlijk veroorzaakt door  waterproductie en zoutafzetting in de put. Mogelijkheden tot productieoptimalisatie worden bekeken om het  niveau van de productie uit dit voorkomen te herstellen.            Witterdiep  De reservoirdruk van dit voorkomen wordt regelmatig gecontroleerd. Metingen suggereren dat er een  langzame toestroom van gas naar de put plaatsvindt door slechte communicatie tussen de verschillende  ondergrondse compartimenten van het voorkomen. Mochten verdere drukmetingen uitwijzen dat niet alte  ondergrondse compartimenten van het voorkomen geproduceerd worden dan is het mogelijk dat er in de  toekomst nog een extra put wordt geboord.            Zevenhuizen  Als gevolg van de lage reservoirdruk in de put vindt productie plaats door middel van onderbroken  productiecycli. De reservoirdruk wordt regelmatig gecontroleerd. Het is mogelijk dat er in de toekomst een  nieuwe put naar het westelijk deel van het Zevenhuizen veld zal worden geboord.    Naast metingen aan de productie van de gasvelden, worden ook metingen gedaan aan de integriteit van de  putten. Beide bronnen van informatie kunnen leiden tot activiteiten waarvoor mogelijk een boorinstallatie  nodig is. Ook het (mechanisch of chemisch) stimuleren van de productie in een klein gedeelte van de putten  behoort tot de mogelijkheden.                     Mw 35 lid | B5.3) Omvang winning (hoeveelheden per voorkomen/per jaar)  a,    we 24 lid De aanvraag om een winningsplan gaat uit van drie productiescenario's (Low, Mid en High Case). Reden    0 hiervoor is dat de productie niet precies op voorhand kan worden ingeschat.    Het lage productiescenario (“Low Case”) gaat uit van de resterende hoeveelheden gas die op basis van  een conservatieve inschatting met de huidige putten geproduceerd kunnen worden. Hiertoe is met behulp  van een “decline curve analysis” (DCA) gekeken naar een trend in de afname van het productieniveau ten  opzichte van de cumulatieve productie, waarbij wordt aangenomen dat de productie ophoudt wanneer de  minimum stroomsnelheid van een put bereikt wordt.    Het midden productiescenario (“Mid Case") gaat uit van de resterende hoeveelheden gas die op basis van  een gemiddelde inschatting met de huidige putten geproduceerd kunnen worden. Hierin zijn tevens de  verwachte productieprofielen van de onlangs geboorde WIT-5 put en de eind 2015 geboorde put in het  Vries-Zuid veld (VRS-10)} meegenomen. Ook is hierin de verwachte bijdrage van verdere “continuous  foam’ injecties, productie optimalisatie en ontwateringsactiviteiten in putten in het Vries voorkomen  meegenomen.    Het hoge productiescenario (“High Case”) gaat uit van de resterende hoeveelheden gas die op basis van  een optimistische inschatting met de huidige putten geproduceerd kunnen worden. Hierin zijn tevens de  “high case” productieprofielen van de WIT-5 put en de VRS-10 put meegenomen, alsook een verlengd  gasproductie profiel ten gevolge van optimalisatie en ontwateringsactiviteiten in putten in het Vries  voorkomen.    In geen van deze scenario's zijn bijzondere omstandigheden meegenomen waardoor de productie  bijvoorbeeld voor langere tijd stil zou kunnen komen te liggen.         16</pre>

====================================================================== Einde pagina 145 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 146 ======================================================================

<pre>    In onderstaande grafiek wordt naast de historische productie van 2003-2015 ook de verwachte productie  weergegeven (Low-Mid-High scenario's) van de nog te verwachten gasproductie uit de voorkomens zoals  omschreven in dit winningsplan.    Wincingsplen Westerveld  « productie voorspelling -    no terne Gangs oute  a bon cane  tne  mm hah one    eee FEF PF EE FEL EEE EEF EOE EEE ES  —    Onderstaande tabel geeft de historische jaarlijkse productie uit de voorkomens zoals opgenomen in dit  winningsplan.    De volgende tabel geeft de verwachte totale productie uit de voorkomens zoals opgenomen in dit  winningsplan. De drie eerder genoemde scenario’s (Low-Mid-High) geven de onzekerheid aan met  betrekking tot de nog te verwachten hoeveelheden geproduceerd gas.    </pre>

====================================================================== Einde pagina 146 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 147 ======================================================================

<pre>                                                                             fsd:  ers sngannddadde sneden nana  | eenander  hdd aandeed  fleas anes eae sana scat  danae daad a ceaa et  | addenda  dd annees  gedaan gna  aasde  reede saneren  | dd adad ea             [28657 | 28715 |                [ 24418 | 28,509 |    1    26!    27,    [25,345 | 25,345 [25,345 | 25,45 | 25,45 | 25,345 [25,345 [25,345 |  | 26,434 | 26,493 | 26554 |  2,201                       3    9 | 27,68    4:    27,           sr Jaar [ent    [ Coase | 25,327 | 25,345 | 25,345 | 25,345 [25,345 |  [mcasel 25,525 | 25,36 | 26078 | 26238 } 26,37 |                  Vries-Noord  Viies-Centraal  Vries-Zuid    Jaartijkse verwachte  productie per voorkomen    bestaande en mogelijke toekomstige putten is moelijk te voorspellen aangezien het veld bijna leeg is.  De winning zal worden beëindigd indien de totate kosten van de productie de opbrengsten van de  productie zullen overtreffen dan we! zoveel eerder indien door onvoorziene technische of andere oorzaak  voortzetting van de winning niet plaats kan vinden.    gesteld op 2023, maar kan uitlopen tot 2028 volgens het hoge productiescenario. Het gedrag van de  Hierdoor is de onzekerheidsmarge met betrekking tot de precieze einddatum van productie aanzienlijk.    De verwachte einddatum van de productie in het Westerveld systeem is volgens de huidige voorspellingen    B5.4) Duur van de winning (per voorkomen)    Cumutatieve verwachte productie p    Winningsplan Westerveld                  Mw 35 lid  tb    18</pre>

====================================================================== Einde pagina 147 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 148 ======================================================================

<pre>    .                  Mb 24. lid  ti                          B6) Stoffen die jaarlijks worden mee geprcduceerd         Met de gasproductie worden water en aardgascondensaat meegeproduceerd. De geproduceerde  hoeveelheid water en aardgascondensaat is afhankelijk van de totale gasproductie. De hoeveelheid  aardgascondensaat wordt gegeven door de (aardgas-) Condensaat Gas Ratio (CGR) en het water door  de Water Gas Ratio (WGR). Navolgend overzicht geeft bij benadering de waarden van de CGR en de  WGR per voorkomen:                           Assen    Eleveld    Vries-Zuid “37  Witten    Zevenhuizen ft bijna uitgewaterd    De waarden voor de WGR stijgen naarmate de druk in het reservoir afneemt.                                                                                                       B7) Jaarlijks elgengebruik bij winning               Voor eigen gebruik wordt op de locatie WTV per jaar ca. 0,02 min Nm3 aangewend.    Op de centrale behandelingslocatie VRS-4 wordt per jaar voor eigen gebruik (incl. fornuis + fakkel  spoelgas + fakkel waakvlam) ca. 0,64 min Nm3 gas aangewend.            Mb 24 lid  ti    B9) Jaarlijks bij winning in de ondergrond terug te brengen delfstoffen en andere stoffen    Mb 24 lid   Ik   Het vrijkomende productiewater wordt via een injectieput op de Borgsweer locatie geïnjecteerd in de diepe  ondergrond.              B8) Jaarlijks bij winning afgeblazen/afgefakkelde koolwaterstoffen            Het volume koolwaterstoffen dat jaarlijks op de locatie Westerveld (WTV) wordt afgeblazen (ten gevolge  van het afgaan van veiligheidskleppen dan wel onderhoud) is ca. 0,001 min Nm3.                   Op de locatie VRS-4 wordt per jaar gemiddeld 0,1 min Nm3 gas afgefakkeld dan wel afgeblazen. Het  volume op VRS-4 is hoger dan op Westerveld aangezien op de VRS-4 locatie de daadwerkelijke  gasbehandeling plaatsvindt om gas op specificatie te kunnen afleveren, terwijl op WTV slechts  compressie plaatsvindt.                  Deze gegevens zijn gebaseerd op de waarden uit de jaren 2011 Ym 2014 en dienen als indicatie gebruikt  te worden voor de latere jaren.                  19</pre>

====================================================================== Einde pagina 148 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 149 ======================================================================

<pre>    C) Gegevens inzake bodemdaling als gevolg van de winning van koolwaterstoffen.                  C1) Aard van de bodemdaling                    Door de winning van koolwaterstoffen uit olie- en gasvoerende gesteentelagen zal de druk in de poriën van  het gesteente verminderen waardoor compactie van de olie- en gasvoerende lagen optreedt. Dit  manifesteert zich aan de oppervlakte in de vorm van bodemdaling. Zie voor een uitgebreide beschrijving  van het bodemdalingsproces “Bodemdaling door Aardgaswinning -NAM-velden in Groningen, Friesland en  het Noorden van Drenthe— Status Rapport 2015 en Prognose tot het jaar 2080” (EP201511213444).                                         C2) Gekalibreerde bodemdaling en bodemdalingprognoses (uiteindelijk verwachte mate van  bodemdaling)             Gekalibreerd bodemdalingsmodet  De meest recente uitgebreide bodemdalingsmeting in dit gebied heeft plaatsgevonden in het jaar 2013  (Meetregister bij de meetplannen Noord Nederland 2014). Deze en alle andere beschikbare metingen uit  het verleden zijn gebruikt om een bodemdalingsmodel te kalibreren. In figuur C1 wordt de in 2013 op de  peilmerken gemeten daling sinds de nulmeting in 1975 weergegeven door punten. De blauwe lijnen geven  de contouren van de gemodelleerde bodemdaling door gaswinning.                                        Figuur C1: In 2013 gemeten daling in cm op de peilmerken (sinds 1975) en contourlijnen van de  gemodelleerde bodemdaling voor het jaar 2013 ten gevolge van gaswinning uit de in dit winningsplan  beschreven voorkomens én naburige voorkomens.                      Om inzicht te verkrijgen over de kwaliteit van het model ten opzichte van historische metingen is boven de  in dit winningsplan genoemde producerende voorkomens een meetpunt geselecteerd waar meerdere  keren in de tijd bodemdaling is gemeten. Figuur C2 toont de resultaten voor deze meetpunten. Tevens  laat dit figuur de nog te verwachten totale bodemdaling zien. Deze totale bodemdaling wordt veroorzaakt  door productie uit het voorkomen zelf en de bodemdaling die wordt veroorzaakt door omliggende  producerende voorkomens. De tijdelijke stijging die te zien is in de modelresultaten voor punten boven  Een en Zevenhuizen wordt veroorzaakt door de injectie van gas in de Norg gasbuffer.                              20</pre>

====================================================================== Einde pagina 149 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 150 ======================================================================

<pre>    01260044 Vries-Noord    1860 1990 #600 2010 MIO MH WO MW 1980 1990 2000 W1O 2070 MIG Mi PO 1980 1990 2000 2616 2020 2030 HHO 2050    o128%o2s Vries-Centraal 01788199 Vries-2uid 01788213 Assen    1000 100 WMO RIO WN BIO uD | 7300 1990 2000 MIO WM Ri RED HO” 1980 1986 300C WO RH PK RAO WO  o12BBors Eleveld 01788017 Witterdie ue    1900 1990 2000 2010 WI WH 2040 2030 ” 1906 1990 2000 2810 xO 2030 2040 200  me bar    Figuur C2: Vergelijking van gemeten (groene punten) en voorspelde bodemdaling voor een peilmerk  boven ieder producerend voorkomen genoemd in dit winningsplan. De meetonzekerheid in de metingen  (gekozen als één standaard deviatie) bedraagt 4mm per meetpunt. De blauwe lijn toont de voorspelde  bodemdaling op deze locatie, met de onzekerheid (licht blauwe gebied) op de uiteindelijke bodemdaling.  De minimale onzekerheid voor de voorspelling is +/- 2cm.    Meer informatie over de bodemdalingsmodellering en prognoses is terug te vinden in het rapport  “Bodemdaling door Aardgaswinning -NAM-velden in Groningen, Friesland en het Noorden van Drenthe—  Status Rapport 2015 en Prognose tot het jaar 2080” .         //s00.static-shell.com/content/dam/shell-new/local/nusiness/nam-2/Downloads/pdffrapport -    bodemdaling/status-report-december-2015.pdf    21</pre>

====================================================================== Einde pagina 150 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 151 ======================================================================

<pre>    Toekomstige bodemdaling    De nog te verwachten bodemdaling door gaswinning uit de voorkomens zoals beschreven in dit  winningsplan is weergegeven in figuur C3”. De nog te verwachten bodemdaling die wordt veroorzaakt door  gasproductie uit de voorkomens in dit winningsplan bedraagt minder dan 2 cm. Aangezien het niet  mogelijk is een dergelijke kleine daling met voldoende precisie te meten, zijn er verder geen figuren getoond  die de toekomstige bodemdaling tonen boven de individuele voorkomens. Indien een significante afwijking  van de bodemdaling plaatsvindt ten opzichte van de huidige voorspelling, zal deze worden beschreven in  een herziening van het winningsplan.    Figuur C3: Nog te verwachten bodemdaling die wordt veroorzaakt door gasproductie uit de voorkomens in  dit winningsplan (2016 — 2023). De omvang van het gasvoerend gedeelte van de reservoirs is in groen  weergegeven, die van het watervoerend gedeelte in blauw. Aangezien de verwachte bodemdaling minder  dan 2cm is, zijn geen contouren getekend.    Figuur C4 toont de totale bodemdaling als gevolg van gaswinning voor het jaar 2025. Figuur C5 toont de  situatie ruim na afloop van de in dit winningsplan beschreven productieprofielen (het jaar 2080).    Het dient benadrukt te worden dat Figuur C4 en C5 de totale bodemdaling geven als gevolg van gaswinning  uit de in dit winningsplan genoemde voorkomens én de omliggende voorkomens (waaronder het Groningen  veld in het noordoosten), waar Figuur C3 de (bijna afwezige) bodemdaling laat zien door de productie van  voorkomens beschreven in dit winningsplan.    Onzekerheid in verwachte bodemdaling    Bijlage 1 in dit winningsplan geeft een overzicht van de kentallen die gebruikt zijn in de berekening van de  bodemdaling. Deze bijlage beschrijft ook de onzekerheidsanalyse voor deze bodemdalingsprognose  resulterend in een maximum en minimum bodemdalingscenario. De analyse laat zien dat ook in het  maximale scenario de verdere bodemdating als gevolg van gaswinning uit de in dit winningsplan genoemde  voorkomens in de toekomst onder de 2 cm blijft.         ? In het verwachte “Mid Case” productiescenario zullen de voorkomens Assen-Zuid, Witten en Zevenhuizen-West niet  produceren. Mogelijke bodemdaling in het “High case" productiescenario wordt beschreven in de  onzekerheidsanalyse beschreven in Bijlage 1.    22</pre>

====================================================================== Einde pagina 151 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 152 ======================================================================

<pre>    Figuur C4: Prognose van de totale bodemdaling als gevolg van gaswinning uit de in dit winningsplan  genoemde voorkomens en de omliggende voorkomens voor 2025. De contourlijnen geven de bodemdaling  in cm aan.    7” r ae 7    Figuur C5: Verwachte eindsituatie (2080) van de totale bodemdaling als gevolg van gaswinning uit de in dit  winningsplan genoemde voorkomens en de omliggende voorkomens. De contourlijnen geven de  bodemdaling in cm aan         23</pre>

====================================================================== Einde pagina 152 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 153 ======================================================================

<pre>    Mb | C3) Omvang en aard van de schade    24  lid  1q    C3.1 Algemeen    Bodemdaling door gaswinning manifesteert zich aan de oppervlakte in de vorm van een platte, zeer gelijkmatige  schotel. Die schotel veroorzaakt een zeer geringe helling van maximaal een paar centimeter over een kilometer  afstand aan het maaiveld. Zoals in figuur C3 is aangegeven, bedraagt de nog te verwachten bodemdaling door  gaswinning uit de in dit winningsplan beschreven voorkomens minder dan 2 cm over een periode van meer dan  10 jaar.    C3.2 Schade aan openbare infrastructuur door bodemdaling    Omdat bodemdaling een geleidelijk en gelijkmatig verloop heeft, wordt geen directe schade aan infrastructuur  verwacht. Niet uitgesloten is echter dat de bodemdaling gevolgen kan hebben voor het normale beheer en het  onderhoud van waterkeringen en waterlopen. Voor zover dat beheer onvermijdelijk te maken meerkosten met  zich meebrengt die, in overeenstemming met het gestelde in onderdeel C5, voor vergoeding in aanmerking  komen dan rust op NAM de verplichting die schade overeenkomstig de regels van het burgerlijk recht te  vergoeden. In sommige gevallen loopt dat via een hiertoe ingestelde commissie. In andere gevallen kunnen  afspraken worden gemaakt in bilateraal verband met de betreffende waterschappen.    C3.3 Schade aan bouwwerken door bodemdaling    Omdat bodemdaling door gaswinning een geleidelijk en gelijkmatig verloop heeft en de resulterende vervorming  (zoals scheefstand, kromming en horizontale rek) van de bovengrond zeer klein is, wordt geen directe schade  aan bebouwing verwacht. Hierbij wordt verwezen naar “Studieresultaten betreffende ongelijkmatige zakkingen in  verband met aardgaswinning in de provincie Groningen; een uitgave van de Commissie Bodemdaling door  Aardgaswinning;, maart 1987”. Meer recente rapporten die mogelijke oorzaken van schade in het gebied rondom  West-Groningen® en Loppersum* beschrijven bevestigen dit beeld.    C3.4 Schade aan natuur en milieu door bodemdaling    Bij een daling van minder dan 2 cm in gebieden met een kunstmatig peilbeheer is de mate van bodemdaling  aanzienlijk kleiner dan de jaarlijkse schommelingen in de waterstand (verschil zomer- en winterpeil). De  waterhuishouding in het gebied dat wordt beïnvloed door bodemdaling ten gevolge van gaswinning is in de toop  van eeuwen tot stand gekomen en wordt tegenwoordig volledig kunstmatig geregeld. Waterpeilen zijn vastgelegd  in peilbesluiten. Indien een relatieve stijging van het waterpeil t.o.v. het maaiveld de geldende norm dreigt te  overschrijden, zal dit worden tegengegaan door aanpassingen in de waterafvoer (compartimentering, versnelde  afvoer waterbezwaar). Het waterschap is verantwoordelijk voor het waterbeheer in het beheersgebied. De totale  bodemdaling boven de voorkomens is echter groter dan deze twee centimeter en indien nodig zullen afspraken  worden gemaakt met de betreffende waterschappen om zorg te dragen dat de geldende normen niet worden  overschreden.    C4) Maatregelen om bodemdaling te voorkomen / te beperken    Dit winningsplan beschrijft productie met behulp van al bestaande faciliteiten uit al producerende voorkomens.  De effecten door verdere bodemdaling als gevolg van de nog resterende gasproductie zijn gering. Er worden  daarom geen extra maatregelen voorzien.    C5) Maatregelen die gevolgen van schade door bodemdaling beperken of voorkomen    Zoals beschreven in sectie C3 wordt geen schade aan bouwwerken verwacht. Indien als gevolg van  bodemdaling door gaswinning de waterhuishouding of andere waterstaatkundige werken wel in betekenende  mate worden beïnvloed dan kunnen waterhuishoudkundige maatregelen worden getroffen. Als met het nemen  van maatregelen niet alle door gaswinning veroorzaakte schade afdoende kan worden voorkomen dan rust op  NAM de verplichting die schade overeenkomstig de regels van het burgerlijk recht te vergoeden.         24</pre>

====================================================================== Einde pagina 153 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 154 ======================================================================

<pre>    Mw  35  lid  if    D) Gegevens inzake bodemtrilling als gevolg van de winning van koolwaterstoffen.    D1) Aard van de bodemtriling                                  Compactie van de olie- en gasvoerende lagen kan onderlinge beweging tussen gesteentelagen veroorzaken. Dit  kan zich soms aan de oppervlakte manifesteren in de vorm van bodemtrillingen. Deze Sectie D beschrijft de  risicoanalyse en mogelijke maatregelen gerelatee-d aan gasproductie beschreven in dit winningsplan.                    Om de doorlatendheid van het gashoudende gesteente te vergroten kunnen operators gebruikmaken van de  hydraulische stimulatie of zuurstimutatie. De kans op schadelijke bodembeweging (trilling en daling) die zou  kunnen volgen uit deze operaties wordt als verwaarloosbaar ingeschat. Bijlage 2 geeft hiervoor een  onderbouwing.                        D2) Risicoanalyse bodemtriliing                    D2.1 Risico voor bodemtritlingen als gevolg van geïnduceerde bevingen door gasproductie  De winning van aardgas gaat gepaard met een daling van de druk in de ondergrond met als gevolg een  verandering van de gesteentespanningen. Deze verandering van spanning kan leiden tot plotselinge  bewegingen langs bestaande breuken, waardoor mogelijk een lichte aardbeving kan plaatsvinden. In Nederland  is/wordt uit ongeveer 140 olie- en gasvelden of het vasteland geproduceerd. Boven ongeveer 20% van de  velden zijn bevingen geregistreerd. Boven 11 velden zijn bevingen geregistreerd die ook duidelijk aan het  oppervlak voelbaar waren (Magnitude meer dan 2,0 op de schaal van Richter).                             In tabel D1 is voor de voorkomens in dit winningsplan weergegeven of deze seismisch actief zijn geweest.  Tevens is per voorkomen de beving weergegeven met de grootste magnítude die in dat veld is geregistreerd.  Hieruit blijkt dat alleen bij Eleveld aan het oppervlak duidelijk voelbare bevingen zijn geweest (de laatste in  2014).                      Tabel D1: Overzicht van historische seismicitei' boven de producerende voorkomens in het Westerveld  winningsplan. Per voorkomen is de beving met de grootste magnitude die ooit boven het betreffende  voorkomen is geregistreerd weergegeven.                                                                           ee Jaar  Assen ee ee  fen nee |  Eleveld po fag ee ibroek (Zuid) [2008]  Wrescentraal J a aries (West) | 20% |  WiesNoord Ta ag inde 1996]  Vrieszuid Pj aT ries (ui) [2007]  witterdiep J a Tee tbroek(West)| 2008 |  Zevenhuizen Tree |D |         Onderstaande grafieken in figuur D1 geven de observaties aan voor het aantal bevingen en de magnitudes  van de bevingen per voorkomen. De laatste gra“iek laat zien dat de laatste 7 jaar alleen bevingen boven  Eleveld zijn geregistreerd.                 25</pre>

====================================================================== Einde pagina 154 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 155 ======================================================================

<pre>    Aardbevingen geregistreerd In voorkomen Eleveld    @2,5<M 43,0   @2,0«<Ms25   e1,5<M 62,0  Ms 1,5         Aardbevingen geregistreerd in voorkomen Vries    Aardbevingen geregistreerd in voorkomen Witterdiep    m2,s<Ms3,0   B2,0<M 52,5   @15<Ms2,0  Ms1,5    m25<Ms3,0   82,0<M52,5   o1S<Ms20  Mss    Figuur D1: Historische bevingen voor voorkomens in dit winningsplan. Vanaf 1996 is het seismische netwerk    voldoende accuraat om ook kleine (niet voelbare bevingen) betrouwbaar te kunnen registreren.         26</pre>

====================================================================== Einde pagina 155 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 156 ======================================================================

<pre>    Sinds het begin van de jaren negentig houden verschillende instanties, waaronder de overheid,  kennisinstituten en mijnbouwmaatschappijen, zich gezamenlijk met deze problematiek bezig.”®”* Sinds 2002  zijn bovengenoemde instanties verenigd in het Technisch Platform Aardbevingen (TPA). Hiermee is de  „aanwezige kennis op het gebied van aardtrillingen gebundeld en wordt deze kennis optimaal ingezet met  -gebruikmaking van de meest actuele stand der techniek. In respons op het in het Mijnbouwbesluit is onder  begeleiding van het TPA een risicoanalyse omtrent bodemtrillingen ats gevolg van winning van olie of gas  uitgevoerd""0!!, Tevens is in dit kader een samenvattend rapport uitgebracht waarin de resultaten van  bovengenoemde studies zijn geïntegreerd '°. Deze rapporten zijn gepubliceerd op    http://www .nlog.nl/nl/hazards/subsidence.htm!.    Recent heeft SodM een tijdelijke leidraad voor Seismische Risico Analyse (SRA) gepubliceerd!®. De SRA  voorziet in een analyse van het seismisch risico op basis van veld-specifieke kwantitatieve parameters en geeft  een richtlijn voor maatregelen die passend zijn bij een bepaalde risicocategorie die uit de analyse volgt. De  basis van de analyse en de toepassing van deze leidraad op de Westerveld voorkomens wordt beschreven in  bijlage 3.    Seismische Risico Analyse (SRA) voor de voorkomens in dit winningsplan  Bijlage 3 geeft een uitgebreid overzicht van de waarden van de parameters die gebruikt worden in de formules  zoals gehanteerd in de SRA'* en hoe deze bepaald zijn.    De voorkomens Assen-Zuid, Witten en Zevenhuizen-West zullen volgens het verwachte “mid case“ scenario  niet produceren waardoor er geen drukdaling zal plaatsvinden. Ook in het “high case” productiescenario voor  deze voorkomens zal de drukdaling gering zijn, waarmee de kans op seismiciteit voor dit scenario volgens de  DHAIS methodiek “verwaarloosbaar” is. Volgens de SRA zijn verdere analyses in stap 2 voor deze  voorkomens niet nodig.    Voor de voorkomens Eleveld, Assen, Een, Vries-Noord, Vries-Centraal, Vries-Zuid, Witterdiep en Zevenhuizen  binnen het winningsplan Westerveld is het nodig gebleken om de risico matrix te gebruiken (“Stap 2" van de  SRA zoals beschreven in bijlage 3). Voor elke factor die bepaald is voor de onder- en bovengrond wordt een  score gegeven waarbij de som van de scores een positie geeft in de matrix.    « De som van de scores voor “invloedfactoren ondergrond” (genormeerd voor de maximale score) geeft  de positie op de x-as.  « De som van de scores voor “invloedfactoren bovengrond” (genormeerd voor de maximale score) geeft  de positie op de y-as weer.  Details voor de score van elke factor is weergeven in bijlage 3.  Uitkomst van de Seismische Risico Analyse (SRA)    Figuur D2 geeft het resultaat van de SRA analyse voor de voorkomens in dit winningsplan. Uit de SRA analyse  volgt dat alle voorkomens in Categorie | vallen (laagste seismische risicocategorie).         5 Eindrapport muttidisciplinair onderzoek naar de relatie tussen Gaswinning en Aardbevingen in Noord-Nederland;  Begeteidingscommissie Onderzoek Aardbevingen, 1993  ‘ De relatie tussen schade aan gebouwen en lichte ondiepe aardbevingen in Nederland; TNO Bouw, 1998  Seismisch risico in Noord-Nederland; de Crook et al., KNMI, 1988  ® Kalibratiestudie schade door aardbevingen” TNO-034-DTM-2009-04435 (2009)  Seismisch hazard van geïnduceerde aardbevingen; Wassing et al  " TNO-NITG rapporten 03-185-C (2003), 03-186-C (2004), 04-233-C (2004)  Deterministische hazard analyse voor geïnduceerde seismiciteit (DHAIS); TNO-rapport R10198, 2012  5 Seismisch hazard van geïnduceerde aardbevingen, integratie van deelstudies; TNO/KXNMI, TNO 2012 R11139  Methodiek voor risicoanalyse omtrent geïnduceerde bevingen door gaswinning tijdelijke leidraad voor adressering mbb. 24.1.p,  versie 1.2, SodM, 1 februari 2016    27</pre>

====================================================================== Einde pagina 156 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 157 ======================================================================

<pre>          invioedsfactor bovengrond                                           0.4 0.8 1.0           0.2 0.6    0.  2.0  invloedsfactor ondergrond    Figuur D2: Uitkomst van de Seismische Risico Analyse (SRA). Alle voorkomens in dit winningsplan vallen in  risico Categorie |.                               In sectie D3 en D4 wordt beschreven welke mogelijke risico's en maatregelen gekoppeld zijn aan deze  risicocategorie. In onderdeel D5 worden de schade beperkende maatregelen en condities voor eventuele  vergoedingen in geval van schade uiteengezet.                    D3) Omvang en aard van de schade    D3.1 Schade aan openbare infrastructuur door bodemtrillingen                    In het verleden is onderzoek uitgevoerd naar de mogelijke schade aan buisleidingen door potentiele  aardbevingen“ Hierin wordt onder andere geconcludeerd dat mogelijke schade door geïnduceerde  aardbevingen klein zal zijn (zowel in mogelijk aantal als ernst).                   D3.2 Schade aan bouwwerken door bodemtriliingen                       De praktijkervaring met gasproductie in Nederland over de afgelopen jaren leert dat lichte aardbevingen ten  gevolge van gasproductie in de meeste gevallen niet leiden tot schade. Toch kan de kans op schade aan  bebouwing in de nabije omgeving van het epicentrum van een geïnduceerde aardbeving niet worden uitgesloten.  Hierbij speelt zowel kwetsbaarheid van de bebouwing als de intensiteit van de beving een belangrijke rol. Al in  1998 is voor Noord-Nederland door het KNMI beschreven’ dat de maximaal te verwachten intensiteit bij het  optreden van een dergelijke geïnduceerde aardbeving ongeveer Vi-VIl op de Europese Macroseismische Schaal  is. Dat betekent (kwalitatief) dat in het ernstigste geval in de nabijheid van het voorkomen lichte, niet  constructieve schade kan optreden aan meerdere gebouwen en matige schade (lees, scheuren in muren tot  constructieve schade in het uiterste geval) aan enkele gebouwen. Dit laatste wordt bevestigd door de resultaten  van de seismische hazard studie van TNO-NITG'°.In deze studie zijn ook voor de Vries en Eleveld voorkomens                                                4 Deltares 2010 Schade aan buisieiding door aardbeving  1s poltares en Dost, 2012, TNO 2012 R11139    28</pre>

====================================================================== Einde pagina 157 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 158 ======================================================================

<pre>    de resultaten getoond voor de berekeningen van de maximale horizontale pieksnelheden boven en rondom deze  voorkomens. Deze berekeningen bevestigen dat er een kleine kans op schade bestaat door geïnduceerde  bevingen boven of rondom deze voorkomens.    De omvang van het gebied waar mogelijk schade kan optreden wordt bepaald door de magnitude, de diepte en  de duur van de beving en de lokale grondsamenstelling en aard en conditie van de bebouwing. Bij een beving  die krachtig genoeg is om schade te veroorzaken, is het aantal potentiële schadegevallen binnen dit gebied sterk  afhankelijk van de dichtheid van bebouwing, terwijl de mate van schade (geen, lichte, matige) op een bepaalde  afstand van het epicentrum in grote mate wordt bepaald door het type bebouwing, de staat van onderhoud en de  lokale bodemgesteldheid. Deze afhankelijkheid wordt verder beschreven in het TNO rapport.    De tabel hieronder geeft de historische schademeldingen, gerelateerd aan bevingen in voorkomens genoemd in  dit winningsplan. Voor al deze meldingen betreft het “lichte, niet constructieve schade” die vergoed is (of wordt)  wanneer duidelijk is dat de schade veroorzaakt is door NAM.    : TT    Sem | tees    D4) Maatregelen om bodemtrillingen te voorkomen / te beperken    Eleveid         Het KNMI kan met behulp van het huidige monitoringsnetwerk aardbevingen met een magnitude van 1,5 en  groter lokaliseren. De leidraad'®, geeft aan dat voor de voorkomens in risicoklasse | geen additionele  monitoringmaatregelen hoeven te worden getroffen.    Eventuele verdere monitoring zal evenwel in overweging genomen worden. Hierover zal overleg met de  omgeving plaatsvinden. Hierbij kan gedacht worden aan het plaatsen van versnelliingsmeters boven de  seismisch actieve voorkomens in dit winningsplan.   D5) Maatregelen die gevolgen van schade door bodemtrillingen beperken of voorkomen   Voor mogelijke schade veroorzaakt door aardbevingen die worden veroorzaakt door gaswinning rust op de NAM  de verplichting deze te vergoeden overeenkomstig de regels van het burgerlijk recht. Er is een schaderegeling    opgesteld voor schade veroorzaakt door aardbevingen als gevolg van gaswinning en/of opslag. Deze regeling is  beschreven op de website www.namplatform.nl en in de folder “Bodemdaling” (www.nam.nl).    {  Ondertekening Datum: J5/ 6    Piaats: Asse    Functie: Asset Manager Land         29</pre>

====================================================================== Einde pagina 158 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 159 ======================================================================

<pre>    Bijlage 1: Kentallen bodemdaling en onzekerheidsanalyse bodemdaling    Enkele algemene kentallen voor de in dit winningsplan beschreven voorkomens zijn samengevat in Tabel 1.1. Deze  (gemiddelde) kentallen reflecteren een zeer vereenvoudigd model van de voorkomens. De omvang van de  voorkomens worden weergegeven in figuur C3, waarbij in groen het gasvoerend en in blauw het watervoerend  gedeelte is aangegeven van het reservoir dat expliciet wordt gemodelleerd in het reservoir model. Dit reservoirmodel  ligt ten grondslag aan de bodemdalingsberekeningen zoals gepresenteerd in dit winningsplan.    Tabel 1,1: Enkele kentallen ter indicatie van de in dit winningsplan beschreven voorkomens.                               MO  Centraal  [Diepteveld{m]® | 2875 | 3150 | 630 | 3140 | 3027 | 290 |  | Gemiddelde diktereservoir[my [ 50 | "150 | 45 | __100 | 149 | 138 |  | Drukin2016[bar)_ | 166 _|__ 377 | 23 | _75 | __ _97 | 80 |  [Eindduk = | 446 | 377 | 489 | __ 33 | 94 | 66 |  [Cnfio°bar) | 084 1 04 | 649 | 048 [058 | 060 |                               51  po rin -Zuid J Witten _| Witterdiep | Zevenhuizen  Diepteveld[m}________ | _3060 |” 3080 | 2892 | 2625 | 2500 |  Gemiddelde dte resenohfml | A00 125  Initiëledrukfbar) {356 | 343  | Drukin 2016 [ba] {272 | _360 | _ 81 _|  81   0,44         i i 75  306  | 40 |  Cm{10” bar 0,56 0,54    1) Eleveld: De drukken in de tabel geven de gemiddelde reservoirdruk weer over de compartimenten.   2) Witterdiep, Assen-Zuid, Witten en Zevenhuizen-West: Geen verwachte (verdere) productie in Mid Case   3) Dit betreft de totale dikte van de zandsteenlaag (water- plus gasvoerend gedeelte). Voor het Assen  voorkomen is de dikte van de gaskolom genomen omdat het watervoerend gedeelte van de zandsteenlaag in  drukcommunicatie staat met de Norg UGS die zich op een hogere gemiddelde druk bevindt.            0,52               Onzekerheidsanalyse voor de bodemdalingsprognose   Om een inschatting te maken van de onzekerheid over de toekomstige bodemdaling voor de voorkomens in dit  winningsplan is de onzekerheid in de Cm (compressibiliteit) gecombineerd met de verschillende depletiewaarden (DP)  die volgen uit de scenario's voor de productievoorspellingen. De Cm onzekerheid bevat meerdere componenten:  onzekerheid over het compactiegedrag, onzekerheid over de depleterende dikte en onzekerheid over de  compressibiliteit op basis van coreplug metingen. Niet al deze onzekerheden zijn kwantitatief te bepalen en daarom is  er voor een inschatting ervaring uit het verleden gebruikt. Voor een nieuw voorkomen op land wordt deze onzekerheid  geschat op 75% op basis van ervaring uit het verleden. Na één of meerdere bodemdalingsmetingen is meer kennis  beschikbaar gekomen over de combinatie van de depleterende dikte en compressibiliteit waarmee de onzekerheid  geschat wordt op 25%. De onzekerheid voor de DP volgt uit de reservoirmodellen voor de “low-mid-high case’. De  vermenigvuldiging van de Cm met de DP geeft een maat voor de compactie. Wanneer een hoge Cm met een hoge  DP wordt vermenigvuldigd geeft dit een maximum scenario voor de onzekerheid. Een combinatie van lage waarden  geeft een minimum.    *® Voor “diepte veld” is hier de minimale diepte van de top structuurkaart gebruikt    30</pre>

====================================================================== Einde pagina 159 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 160 ======================================================================

<pre>    De verwachte bodemdaling is doorgerekend met de Geertsma en van Opstal methode!”. Om de impact van de  onzekerheid in de gekozen parameters te berekenen is gebruik gemaakt van Geertsma'®. Geertsma geeft een  eenvoudige formule om de maximale bodemdaling te berekenen voor een cilindrisch compacterend reservoir:    D /r    t+ rey    De straal van dit model (effectieve reservoir straal in Tabel 1.2) is dusdanig gekozen dat de verwachte bodemdaling in  het diepte punt overeenkomt met de waarde die word: berekend met het Geertsma en van Opstal model. Na deze  kalibratiestap wordt de bovenstaande formule gebruikt om de onzekerheid voor de bodemdaling te bepalen.    Hmax = 2Cm(1—-v) APH [1-    Waarbij:   D: Diepte veld {m]   H: Depleterende reservoir dikte [m], in deze analyse constant gehouden omdat de onzekerheid over de depleterende  dikte verdisconteerd is in de Cm onzekerheid.   AP: reservoir depletie (huidige druk — eind druk) [bar]   v: Poisson’s ratio [-]   R: “effectieve” straal van het veld [m), waarbij de straal wordt gekozen op basis van een vergelijking tussen de  maximale voorspelde bodemdaling boven de verschillende voorkomens zoals berekend met het bodemdalingsmodel  gebaseerd op de werkelijke veldgeometrie.   Cm: Compressibiliteit van het veld {10° bar ']    De parameters die gebruikt zijn in deze onzekerheidsanalyse zijn te vinden in Tabel 1.2. Tabel! 1.3 toont de  onzekerheden zoals bepaald voor de voorkomens in dit winningsplan.    Tabel 1.2: Parameters voor de bepaling van de bodemdalingsonzekerheid met de Geertsma formule    Nog te  verwachten Depleterende Reservoir | Effectieve    Compressibititelt drukdaling teservolr diepte reservoir Polsson’s  Voorkomen (10° bar’) (bar) dikte (m) (m) straal (m) ratio    Assen   Assen-Zuid   Een   Eleveld  Vries-Centraal  Vries-Noord ZIE TABEL 1.1  Vries-Zuid   Witten   Witterdiep  Zevenhuizen  Zevenhuizen-West         V Geertsma J. and Van Opstal G., “A Numerical Techn que for Predicting Subsidence Above Compacting Reservoirs  Based on the Nucleus of Strain Concept”, Verhandelincen Kon. Ned. Geol. Mijnbouwk. Gen., Vol. 28, pp. 63-78,  1973a.   8 Geertsma, J., A basic theory of subsidence due to reservoir compaction: The homogeneous case, Verh. K. Ned.  Geol. Mijnbouwkd. Genoot., 28, 43 — 62, 1973a.    31</pre>

====================================================================== Einde pagina 160 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 161 ======================================================================

<pre>    Tabel 1.3: Onzekerheid voor de voorspelde bodemdaling per voorkomen door productie uit het betreffende  voorkomen (2016 tot einde productie)    Te verwachten drukdating (bar)    Ondergrens Bovengrens  Nog te voor de nog te voor de nog te  verwachten verwachten verwachten  Mid Case Low Case High Case bodemdelingin bodemdalingin bodemdsling In  productie productie productie | Compressibititer Onzekerheld diepste punt diepste punt diepste punt  Voorkomen scenario scenario scenario (10° bar’ compressibiiitett_ | (an) cm)    Assen <2 <2  Assen-Zuid® Geen daling Geen daling  Een <2 <2  Eleveld <2 <2  Vries-Centraal <2 <2  Vries-Noord <2 <2  Vries-Zuid <2 <2  Witten” Geen daling Geen daling  Witterdiep   Zevenhuizen    Zevenhuizen-West*         * De velden Assen-Zuid, Witten en Zevenhuizen-West zullen in het verwachte Mid Case en Low Case scenario nooit produceren waardoor er in  deze scenario's voor deze voorkomens geen bodemdaling zal optreden door productie uit deze voorkomens.    Aquifers (watervoerende lagen)   Mogelijke drukdaling in de aquifers zal leiden tot bodemdaling. Voor de aquifers die behoren tot de voorkomens in dit  winningsplan wordt aangenomen dat ze tijdens de productieperiode voor 50% meedalen met de gasdruk. Dit betekent  dat wanneer de gasdruk met 200 bar is gedaald, de druk in de aangrenzende aquifers met 100 bar is gedaald. Na de  productieperiode wordt aangenomen dat de druk in de aangrenzende aquifers gelijk is aan die in het gasveld.    De verwachting is dat met deze aanname de compactie in de aquifers en daarmee de bodemdaling boven deze  aquifers overschat wordt in de berekeningen. Deze verwachting wordt bevestigd door de vergelijking tussen het model  en de metingen zoals getoond in figuur C1: de gemodelleerde bodemdaling is over het algemeen hoger dan de  gemeten bodemdaling boven de aquifers, Aangezien de aanname over de drukdaling in aquifers al conservatief is, is  er verder geen onzekerheidsanalyse uitgevoerd voor de drukdaling in de aquifers.    32</pre>

====================================================================== Einde pagina 161 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 162 ======================================================================

<pre>    Bijlage 2: Risico voor bodembeweging als gevolg van reservoirstimulatie    Risico voor bodembeweging als gevolg van zuurstimulatie van het reservoir   De kans op eventuele bodembeweging als gevolg van een kortdurende zuurstimulatie is verwaarloosbaar gezien de  beperkte volumes die gebruikt worden. Dit is een activiteit die met grote regeimaat en wereldwijd in de olie en gas  industrie toegepast wordt en voor zover bekend zijn dergelijke gevolgen nog nooit gerapporteerd.    Risico voor bodembeweging als gevolg van hydraulische stimulatie van het reservoir    Hydraulische stimulatie - Algemeen   Om de gaswinning te bevorderen, of op gang te brengen, zijn werkzaamheden op bestaande locaties mogelijk. Om de  doorlatendheid van het gashoudende gesteente te vergroten gebruiken operators de hydraulische stimulatie-techniek.  Deze techniek wordt al sinds de jaren 50 regelmatig en succesvol toegepast in Nederland. Dankzij gebruik van deze  techniek wordt er meer aardgas uit bestaande en nieuwe gasvelden geproduceerd.   Bij hydraulische stimulatie wordt vloeistof onder hoge druk via de boorput in het gasveld gebracht. Door de hoge druk  ontstaan op gecontroleerde wijze plaatselijk kleine scheuren in het gashoudende gesteente dat zich meestal op een  diepte van ruim drie kilometer bevindt. De vloeistof bestaat uit water (80%), chemicaliën (2%) en kleine keramiek  korrels (8%). De korrels blijven als opvulmiddel in het gesteente achter. Zij houden de gecreëerde scheuren open  zodat het gas gemakkelijker naar de boorput kan stromen. Meer dan de helft van de vloeistof wordt weer  teruggewonnen, de rest blijft achter in het gashoudende gesteente en kan daaruit niet vrijkomen.    Verdere uitleg over de techniek en werkzaamheden op locaties waar gestimuleerd wordt staan beschreven op de  website van NAM (nam.nt). Onder de algemene informatie bevindt zich ook een document “Risico duiding  conventioneel fracken in Nederland” waarin meer achtergrond informatie wordt gegeven.    Analyse van een mogelijk selsmische dreiging   De seismische dreiging geassocieerd met hydraulische stimulatie in Nederland wordt als zeer laag ingeschat. In de  afgelopen 50 jaar zijn in Nederland meer dan 220 stimulaties uitgevoerd. Hierbij zijn geen voelbare bevingen  geconstateerd.    Dat de kans op seismiciteit zeer klein is wordt bevestigd in het rapport van Witteveen en Bos (W&B) uit 2013  (Witteveen en Bos, “Aanvullend onderzoek naar mogelijke risico's en gevolgen van de opsporing en winning van  schalie- en steenkoolgas in Nederland”, Rapport aan Ministerie EZ, 2013). In dit rapport is een mogelijk verband  tussen hydraulische stimulatie en aardbevingen onderzocht, aan de hand van alle sinds 1986 uitgevoerde stimulaties  in Nederland en de waarnemingen van aardbevingen gedurende die periode. Hierin wordt gesteld dat er geen  duidelijk verband is tussen hydraulische stimulatie en aardbevingen. Van de 94 bestudeerde stimulaties kan er bij  slechts 1 stimulatie een mogelijk verband met een aan het oppervlak niet voelbare beving niet volledig uitgesloten  worden.    Locatie specifieke risico analyse voor hydraulische stimulatie   Zonder een specifiek boorplan (voor nieuwe putten) of, in geval van het stimuleren van een bestaande put, een  specifiek stimulatieplan is het niet mogelijk om een locatie specifieke risico analyse of duiding te geven. Deze zal  worden vastgelegd in een werkveiligheidsplan dat als onderdeel van een VG aanvraag ingediend zal worden bij elk  gericht boorplan of stimulatieptan.    In die locatie specifieke risico analyse zal ingegaan worden op:  - Status en integriteit van de put  - — Integriteit van de afdekkende lagen  -_Hydraulische stimulatie (gebruikte vloeistof samenstelling en -volumes, afstand van gekarteerde breuken)  -_Injectiedrukken en gevolg voor spanningscondities in het reservoir  - Locatie van de put ten opzichte van waterwingebieden en intrekgebieden    33</pre>

====================================================================== Einde pagina 162 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 163 ======================================================================

<pre>    Bijlage 3: Samenvatting SRA en gebruikte gegevens m.b.t. de SRA voor de  voorkomens in dit winningsplan    Samenvatting SRA    Recent heeft SodM een tijdelijke richtlijn voor Seismische Risico Analyse (SRA) gepubliceerd (methodiek voor  risicoanalyse omtrent geïnduceerde bevingen door gaswinning tijdelijke leidraad voor adressering mbb. 24.1.p,  versie 1.2, SodM, 1 februari 2016). De SRA gaat uit van het schema zoals getoond in Figuur 3.1.    Screening Potentieel  Step 1    8                 Risico Matrix  Stap 2                Kwantitatieve  Risico Analyse  Stap 3              Figuur 3.1: Schematische weergave van de verschillende stappen en risico categorieën (I, Il, Il) in de seismische  risico inventarisatie (conform SodM, 2016)    Stap 1:  in stap 1 worden alle voorkomens bekeken. De voorkomens die direct in risicocategorie | (zeer laag seismisch    risico) vallen worden gekarakteriseerd doordat ze:   e Voorkomens zijn die niet seismisch actief zijn geweest.   e _Voorkomens zijn waarvoor de kans laag is dat ze in de toekomst seismisch actief kunnen worden (volgens  de DHAIS “Deterministische hazard analyse voor geïnduceerde seismiciteit” methodiek) en/of waarvoor op  basis van reservoircompactie of mogelijke breukverplaatsing de waarde voor de mogelijke maximale  bevingsmagnitude (Mmax) laag uitvalt (M < 2,5).   e _Voorkomens die niet meer produceren.    Voorkomens die niet aan deze criteria voldoen schuiven door naar stap 2.    Stap 2:  In deze stap worden alle voorkomens bekeken die    e seismisch actief zijn geweest en   e _een hogere toekomstige kans op seismiciteit hebben (volgens de DHAIS methodiek) en waarvoor op basis  van reservoircompactie of mogelijke breukverplaatsing de waarde voor Mmax ("maximale  bevingsmagnitude”) hoger uitvalt dan M=2,5    In stap 2 wordt op basis van een risico matrix benadering het risico van geïnduceerde aardbevingen verder  gekwalificeerd. Figuur 3.2 geeft een schematische weergave van de verschillende factoren die bepalen of een  geïnduceerde beving kan resulteren in een sterke grondbeweging (de “invloedfactoren ondergrond”) en de  verschillende factoren die invloed hebben op de grootte van de mogelijke gevolgen (de “invloedfactoren  bovengrond”).</pre>

====================================================================== Einde pagina 163 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 164 ======================================================================

<pre>    j nvtoedfacteren    - Veld indicator DHAIS  - Realistisch sterkste  | beving  - Liggaag voorkomen  - Opslingering         Figuur 3.2: Schematische weergave van de bedrei ingen en gevolgen van geïnduceerde bevingen en de  verschillende invloedfactoren die daarbij een rol spelen (SodM, 2016).    in de risico matrix analyse worden de verschillende factoren zoveel mogelijk kwantitatief geanalyseerd en op basis  van de uitkomst per factor gerankt. Over de scores van de individuele factoren wordt gesommeerd, zodat een  totaalscore voor zowel de invloedfactoren ondergrond als de invloedfactoren bovengrond wordt bepaald. Deze  worden genormaliseerd met het maximaal te behalen aantal punten voor ondergrond cq. bovengrond en in de risico  matrix tegen elkaar uitgezet waarmee kwalitatief een risicocategorie wordt bepaald (zie figuur 3.3).  1  09  0.8    07    0.6    8 0.5    i oa    0.3    0.2         0.5    0 ote abn em beemd ended  0 01 02 03 04 OS 06 OF 08 02 1  invsoedstactor ondergrond    Figuur 3.3: De risicomatrix. De zwarte lijnen zijn lijnen van gelijk genormaliseerd risico. De verdeling in categorieën is  gedaan op basis van 1/3 en 2/3 van het genormaliseerde risico. (SodM, 2016).    De mogelijke seismische dreiging volgt uit een analyse en score van de volgende invloedfactoren voor de  ondergrond:  e Veld indicator DHAIS. Dit is een methode die beschrijft hoe — per voorkomen - de kans op het mogelijk  optreden van een beving kan worden berekenc aan de hand van ondergrondse kenmerken.  e Realistisch sterkste beving (Mmax) Voor een realistische inschatting van de sterkste beving zijn twee  verschillende benaderingen genomen:  1. een bepaling van de compactie-energie die beschikbaar is in een producerend gasveld en kan leiden tot  een beving en  2. een maat voor de mogelijke bevingsmagnitude als de langste breuk in het producerende veld in zijn  geheel in één keer in beweging zou komer.    35</pre>

====================================================================== Einde pagina 164 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 165 ======================================================================

<pre>    Methode [1] resulteert doorgaans in lagere waardes voor Mmax dan methode [2]. Dit kan er op duiden dat  de totale hoeveelheid beschikbare energie die tot een beving kan leiden waarschijnlijk niet voldoende is om  de grootste breuken in een veld in één keer in beweging te brengen.   e Ligging van het voorkomen. In de SRA methodiek (SodM, 2016) wordt er een onderscheid gemaakt tussen  velden ten noorden van de lijn Amsterdam-Arnhem en velden ten zuiden van deze lijn. Dit onderscheid is  gemaakt op basis van observaties. Er is nog nooit een aardbeving waargenomen ten zuiden van de lijn  Amsterdam-Arnhem.   « _Opslingering; de ondiepe ondergrond kan een opslingering veroorzaken van de seismische golven en wordt  daarom boven het veld gekarakteriseerd. Voor relatief slappe ondergrond (veen, klei) is dit effect groter dan  voor relatief stevige ondergrond (zand)    Het mogelijke gevolg van een beving volgt uit een analyse en score van de invloedfactoren bovengrond:  bevoikingsdichtheid, industrie, speciale gebouwen, vitale infrastructuur en de aanwezigheid van dijken.  « Voor de bepaling van de bevolkingsdichtheid wordt de CBS Statline data gebruikt; hierbij krijgt de categorie  flats/appartementencomplexen extra aandacht in de uiteindelijke score.  « _ Industriële inrichtingen, speciale gebouwen en vitale infrastructuur en dijken worden in kaart gebracht m.b.v.    de risicokaart. (http://www.risicokaart.nl)    De laatst genoemde drie factoren (speciale gebouwen, vitale infrastructuur en de aanwezigheid van dijken) zijn van  invloed op een mogelijk gevolgrisico voor schade en veiligheid. Het is echter zeer onwaarschijnlijk dat de  geïnduceerde bevingen kunnen leiden tot een dergelijk gevoigrisico omdat de bevingen te zwak zullen zijn om een  bedreiging te vormen voor deze objecten. Deze gevolgen zijn tot nu toe dan ook nooit waargenomen.    Indien uit het voorgaande blijkt dat voorkomens binnen een Winningsplan in risico categorie II vallen gaan deze  door naar Stap 3    Stap 3:   in deze stap worden alleen de voorkomens die in Categorie il vallen verder bestudeerd. Voor deze voorkomens dient  een Kwantitatieve Risico Analyse uitgevoerd te worden. Van alle bekende voorkomens in Nederland valt aleen het  Groningen gasveld in deze categorie.    Uitwerking SRA voor de voorkomens in dit winningsplan  Stap 1: Inschatten risicopotentieel voor de verschitlande voorkomens    De kans op beven van een olie- of gasvoorkomen   In de studie ‘Deterministische Hazard Analyse voor Geïnduceerde Seismiciteit (DHAIS)'® is onderzocht welke  eigenschappen (geologische, productietechnische en geomechanische eigenschappen) van de olie- en  gasvoorkomens invloed hebben op het wel of niet optreden van aardbevingen. In 2012 is een update van deze  studie uitgevoerd, waarin alle nieuwe data zijn meegenomen tot mei 2010”   Aan de hand van de volgende parameters van een olie- of gasvoorkomen wordt de kans op beven van dat  voorkomen bepaald:    - DP/Pini: De ratio van drukval (DP) en initiéle druk (Pini) in het reservoir;    - E: de verhouding tussen de Young's moduli (stijfheidsmoduli) van de ‘overburden’ en het    reservoirgesteente;  E = Erden  . |  Waarbij : Re servotr    - B: een maat voor de breukdichtheid van het reservoir.    B= breukopperiakte”? OW? BO dh  brutogesteentevolume = A-h A    Waarbij: t= De totale breuklengte van de intra reservoir breuken en de randbreuken van het voorkomen in meters;  h = De maximale dikte van de gaskolom van het voorkomen in meters;  A = De opperviakte van het voorkomen gemeten binnen de GWC dieptecontour (In vierkante meters):    1e „ TNO-rapport NITG 04-171-C. Van Eijs, 2004. Deterministische hazard analyse voor geïnduceerde seismiciteit  ° TNO-rapport 2012 R10198. Van Thienen, 2012. Deterministische hazard analyse voor geïnduceerde seismiciteit in Nederland.    36</pre>

====================================================================== Einde pagina 165 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 166 ======================================================================

<pre>    De combinatie van de parameterwaarden geven een kans op beven voor een bepaald voorkomen gedurende de    productietijd.    DP/P 228%    B> 088 en 1015 E < 1,33: P,= 0.192 0.05    DP/P,,<28%         De waarden die zijn gebruikt in de bepaling van de DHAIS kans zijn gegeven in Tabel 3.1.    Tabel 3.1: invoergegevens voor de bepaling van de DHAIS en de DHAIS kansen    Totale  breuk-  tengte    Reservoir  dikte /  geskolom®®  Voorkomen bar)    Verwachte  totale  drukdaling    Initiële    Assen  Een    Eleveld    Vries-  Centraal    Vrles-Noord  Vries-Zuid  Witterdiep  Zevenhuizen  Assen-Zuid    Witten    Zevenhuizen-  West    Reservolr  opper- Maximale    wasrgenomen    Aantal  aardbevingen    <5 per jaar  <5 per Jaar  <5 per jaar  <5 per Jaar  <5 per jaar  «<5 per jaar  <5 per jaar  <5 per jaar  <S per jaar  <5 per jaar    <5 per jaar    DHAIS  E    DHAIS    42%   42%  bevend veid  bevend veld  bevend veld  bevend veld  bevend veld   19%   verwaarloosbaar    verwaarloosbaar          verwaarloosbaar         * De getoonde drukdaling en de DHAIS waarden van de voorkomens Assen-Zuid, Witten en Zevenhuizen-West zijn volgens het High Case    productie scenario. Omdat in het verwachte scenario deze voorkomens niet zulien produceren zal er geen drukdaling plaatsvinden en is de DHAIS  kans voor deze voorkomens in de Mid Case verwaarloosbaar.   ** Voor de DHAIS berekening wordt zowel de hoogte van de gaskolom als de totale reservoir dikte beschouwd. Het minimum van deze twee wordt  gekozen voor de berekening van de “B” waarde zoals voorgeschreven door de DHAIS methodiek.    Realistisch sterkste beving   Naast de kans op beven, wordt ook de waarde voor de realistisch sterkste beving (Mmax) bepaald om tot een  oordeel te komen of een niveau 2 analyse noodzakelijk is. Er worden twee methoden gebruikt om de Mmax waarde  te bepalen: op basis van breukgeometrie en op basis van energiebalans. In de Seismisch Risico Analyse leidraad  worden beide methoden gebruikt. Voor de berekeningen van de Mmax is uitgegaan van de standaardwaarden voor  de “stress drop” en “partitie coëfficiënt” die gegeven zijn in de leidraad (respectievelijk 5 MPa en 0,01). De veld  specifieke waarden die benodigd zijn voor de berekeningen en de uitkomsten voor de Mmax staan vermeld in Tabel  3.2 (behalve voor de voorkomens met verwaarloosbare DHAIS kans, zoals Assen-Zuid, Witten, Zevenhuizen-West).    Tabel 3.2: Invoergegevens voor de bepaling van de Mmax, en de Mmax waarden volgens de twee methoden    Langste  breuktengte  {km)    Mmax  breukslip    Mmax  energiebalans    Breukhoogte  Polsson's ratio (m)    Assen   Een   Eleveld  Vries-Centraal  Vries-Noord  Vries-Zuid  Witterdiep  Zevenhuizen         37</pre>

====================================================================== Einde pagina 166 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 167 ======================================================================

<pre>    Stap 2: Risico matrix   De voorkomens Assen-Zuid, Witten en Zevenhuizen-West zullen volgens het verwachte “Mid Case” scenario niet  produceren waardoor er geen drukdaling zai plaatsvinden. Ook in het high case productie scenario voor deze  voorkomens zal de drukdaling gering zijn, waarmee de kans op seismiciteit voor dit scenario volgens de DHAIS  methodiek “verwaarloosbaar” is. Volgens de SRA zijn verdere analyses in stap 2 voor deze voorkomens niet nodig.  Voor de voorkomens Eleveld, Assen, Een, Vries-Noord, Vries-Centraal, Vries-Zuid, Witterdiep en Zevenhuizen  binnen het winningsplan Westerveld is het nodig gebleken om de risico matrix te gebruiken (“Stap 2" van de SRA).  Voor elke factor die bepaald is voor de onder- en bovengrond wordt een score gegeven waarbij de som van de  scores een positie geeft in de risico matrix.    In dit deel van de bijlage worden de figuren en tabellen getoond die gebruikt zijn om tot een risicobeoordeling te  komen. Figuur 3.4, 3.5 en 36 tonen de situaties voor respectievelijk “Bevolkingsdichtheid”, “Industriële inrichtingen”,  “Speciale gebouwen en vitale infrastructuur’ en “Dijken”. Figuur 3.7 toon de kaart van de grondsoorten in de ondiepe  ondergrond kaart om de mate van opslingering te bepalen. Tabel 3.3 A en B toont de evaluatie en scores voor de  invloedfactoren. De risico matrix is afgebeeld in Figuur D2 (sectie D van dit winningsplan).    am 25 - 250  250 - 500   r + §00 - 1000   r 1000 - 2500   am >2500         38</pre>

====================================================================== Einde pagina 167 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 168 ======================================================================

<pre>    Figuur 3.4: Overzicht van de bevolkingsdichtheid boven de in dit winningsplan genoemde voorkomens.    Zevenhuizen         39</pre>

====================================================================== Einde pagina 168 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 169 ======================================================================

<pre>    Figuur 3.5: Overzicht van de industriële inrichtingen (rode punt), ziekenhuizen (groene plus) onderwijsinstellingen  (groene driehoek), tehuizen (groene x) en publieksgebouwen (groene ruit) boven de in dit winningsplan genoemde  voorkomens. De rode cirkels geven de 5 km straal rond voorkomens aan die relevant is voor de SRA.    _    Mich {rk Dye         Figuur 3.6: Overzicht van de dijken. De rode cirkels geven de 5 km straal rond voorkomens aan die relevant is voor de  SRA.    40</pre>

====================================================================== Einde pagina 169 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 170 ======================================================================

<pre>             >» *&.    ‘a    Figuur 3.7: Overzicht van de grondsoorten in de ondiepe ondergrond om de mate van opslingsring te bepalen    afin,    ©) kdasse ‘stijve grond’  En Kasse ‘slappe grond’         Uit de analyse op basis van bovenstaande figuren volgen de scores voor de verschillende factoren. Deze zijn per  voorkomen inclusief onderbouwing en uitkomst, weergegeven in Tabel 3.3.    41</pre>

====================================================================== Einde pagina 170 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 171 ======================================================================

<pre>    Tabel 3.3: Kwantitatieve evaluaties (A) en daaruit voortkomende scores (B) voor de invloedfactoren onder- en  bovengrond                                    Bevolkingsdichtheld  (aantal inwoners per _ industriele Speciale gebouwen en  inrichtin, vitale Infrastructuur                  Analoge  velden             Opsiingering Dijken                                                                                                                      1 ziekenhuis en/of Primalre                                                                                                                                                energievoorziening dijken binnen  1 Boven de 1000 - 2500 en/of Meerdere direct boven het veld of S km rond  lijn < 10% slappe meerdere binnen 5 km het veld  methode 500-1000 met direct boven  31-35 Amsterdam grond flats/a het veld rond het veld. Meerdere en/of  Ad - Arnhem pp. scholen, tehuizen en/of secundalre  publieksgebouwen dijken boven    direct boven het veld het veld                                                                            1 boven het                                                 1 school, tehuis en/of                                                                                                      1 ein de < 10% sla 500 - 1000 en/of veld en/of publieksgebouw boven Geen dijken  methode Amsterdam gron oe 250-500 met binnen 5 km het veld of meerdere binnen 5 km  3,1- 3,5 - Arnhem flats/app. rond het binnen rond het rond het veld    veld,                                     A ziekenhuis en/of  energievoorziening  direct boven het veld of Secundaire                                                                               Boven de                                                                                                                       i  minder 1 tijn < 10% slappe | 250-500 en/of <250 Meerdere meerdere binnen 5 km dijken binnen  dan 5 methode direct boven  bevingen 3,6-4,0 Amsterdam grond met flats/app. het veld rond het veld. Meerdere 5 km rond  per jaar 1 - Arnhem schoten, tehuizen en/of het veld    publieksgebouwen  direct boven het veld                                               1 ziekenhuis en/of  energievoorziening  direct boven het veld of                                                                                                            Bevend Boven de Secundaire                                                                                                                         Alle : Meerdere «  Vries-Centraal veld met methodes lijn <10%slappe | 250-500 en/of <250 direct boven meerdere binnen 5 km dijken binnen  M kleiner 31-35 Amsterdam grond met flats/app. het veld rond het veld. Meerdere S km rond  dan 1,5 mr - Arnhem scholen, tehuizen en/of het veld                            publieksgebouwen  direct boven het veid                                                                                                                                                                                                                         1 boven het  M >= hool, tehuis en/of  min ee 1 Boven de veld en/of vublickegebown not Secundatre  . lijn < 10% slappe | 250-500 en/of <250 meerdere p dijken binnen  Vries-Noord dans methode het veld of meerdere  Amsterdam grond met flats/app. binnen S km . S km rond  bevingen 3,6- 4,0 binnen 5 km rond het  - Arnhem rond het het veld  per jaar veld veld.                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   M>=1,5 1 boven het 1 school, tehuis en/of  Boven de veld en/of ‚ Secundaire  minder Alle lin < 10% slappe 1000 - 2500 en/of meerdere publieksgebouw boven dijken binnen  Veles-Zuld dans methodes y pp 500-1000 met het veld of meerdere y  Amsterdam grond binnen S km 5 km rond  bevingen 3,1-3,5 flats/app. binnen 5 km rond het  - Arnhem rond het het veld  per jaar veld veld.                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Mo=1,5 Bovend 1 ene 1 school, tehuis en/of Secundaire  minder 1 \ n € < 10% slappe 1000 - 2500 en/of Meerdere publieksgebouw boven dijken binn A  Witterdiep dans methode J pp 500-1000 met het veld of meerdere e  bevingen 31-35 Amsterdam grond flats/ binnen 5 km binnen 5 km rond het 5 km rond  ng ane - Arnhem ats/app. rond het ° het veld  per jaar veld veld,                                                                                                                                                                                           1boven het 1 school, tehuis en/of  1 | in | eroesopse| 2%-1000evor | Meerdere | publetsgebouw boven | ien banen  Zevenhuizen P=19% methode y pp 250-500 met . het veld of meerdere  Amsterdam grond binnen 5 km 5 km rond  3,1-3,5 flats/app. binnen 5 km rond het  - Arnhem tond het het veld  veld, veld.          42</pre>

====================================================================== Einde pagina 171 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 172 ======================================================================

<pre>    score Invloedfactoren bovengrond    score Invloedfactoren ondergrond    puas$uaaog 23005jee3 03  apuaasyjeuucuay    uexfia    JAN NYSespl BJERA  ua uamnoga’ ajepods    uaSup py; ajauysnpu;    prayupip sBunyjonag    puoslaapuo asoosjeezor  apsaosyjeu sous    Supsa3urjsdo    UaWOXZ00A 3u:33n    apruusew    uaurrag uawouatieem  jo uaaag do suey    Vrles-Centraal    Vries-Noord  Vries-Zuid    Witterdiep    Zevenhuizen         43</pre>

====================================================================== Einde pagina 172 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 173 ======================================================================

<pre>    Bijlage 4: Geologische kaarten voor de voorkomens    Doorsnede Assen voorkomen         400 a0 1200 1800 3200 3600 4000 4400 /   Ë W-E Cross section of the Assen Field B  A A’   Ri w Ai:  $ é  Ek i  Ek i  A. §  Ay - ef  5 É    mm Developed Gaafiekd  g Vertical exaggeration x3  {All depthe in m THHAP)  & om  Aar — mans  vaneen  NAM _ WEPLA Draw. nr. EP 201508 200338002 Pvia ELEVELD_PF aan, 31Oct14_ Poot-Ort.pet    400 oo 1200 100 2000 209 2000 3200 3000 4000 4400</pre>

====================================================================== Einde pagina 173 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 174 ======================================================================

<pre>    Kaart Assen voorkomen  men a0    |  |                                  45</pre>

====================================================================== Einde pagina 174 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 175 ======================================================================

<pre>    ob    0 wo 80 Se 30 300 20 2200    3180    “HO         , z > f    ma    Pied PINZ-USSSY ol} JO UOJIIS 980) S-N    x ris    UBWOXOOA PINZ-UOSSY OPUS IOO</pre>

====================================================================== Einde pagina 175 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 176 ======================================================================

<pre>    Kaart Assen-Zuid voorkomen    ie         \A    Drenthe  NAM                        47</pre>

====================================================================== Einde pagina 176 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 177 ======================================================================

<pre>    ey    NW-SE Cross section of the Een Field         UGWOKYIOOA UAF epeusIoog</pre>

====================================================================== Einde pagina 177 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 178 ======================================================================

<pre>         Kaart Een voorkomen    210000 220000 22.000  a               Groningen Orenthe    EE                       Project name: /  Een _and_ZVH_Feb2012_Mariana_Deterministic.pet “LEGEND   AN depths in metres betow NAP Ns   Coordinate Prejection: RD emme mes" ' IEB oevetooed beeteid    Contour Interval: $0 m 4.44900          Top Rotiiegend    (RO)    Nederlandse Aardolie Mij BV Project: WIPLA Drew. No.: EP201507215380003                     49</pre>

====================================================================== Einde pagina 178 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 179 ======================================================================

<pre>    -20  -2720   -2800   : 00   0 kao 20 3040 2000   3300   3000   9000 32   50 200    oy P Fi,  el u En ;  “rg i 7" al  | } i ; |  | af  | —— a  i 5 :  \ | ys  | En i  |  | §  Ei  | r  | 8  8 | ek  ' Ë Oe "  | 8  | 8  § |  ï {4 ee |  i ! Wi = OE EE SE mE I owe os         UPWOYJOOA Pj@Ag]y Spausicog</pre>

====================================================================== Einde pagina 179 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 180 ======================================================================

<pre>    Kaart Eleveld voorkomen              Oste: Dec 2014    Orue. Ne: EP201 807200101001         51</pre>

====================================================================== Einde pagina 180 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 181 ======================================================================

<pre>    es              pier 4 901A Ol} JO UORIES BBI IS-MN    k  8  |  m >  Se eee ee    SUBUIOYJOOA J€e13U0D-SO/JA US PICON-SOLIA opeusIOoOG</pre>

====================================================================== Einde pagina 181 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 182 ======================================================================

<pre>    Kaart Vries-Noord en Vries-Centraal voorkomens    i :  re] \ \ i                 ee et —              570000 88000 Seo 50000  - 4 een a ee    pre - a re - +4              dr Vries (North and Central)  Rotlieaend  (RON  ETT NGC NEEN we Eroibrneereo    53</pre>

====================================================================== Einde pagina 182 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 183 ======================================================================

<pre>              Diet WINOS-SOIA DUP JO LORIOS SBI) ISS - MNN    UOWOYIOOA PIN Z-So1IA epausIoog</pre>

====================================================================== Einde pagina 183 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 184 ======================================================================

<pre>    Kaart Vries-Zuid voorkomen    Vries.South Field  Too Rottiiesend  {RO}    3  5  2  8  :  i    </pre>

====================================================================== Einde pagina 184 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 185 ======================================================================

<pre>    we re hed ra ae 1708 wo knn 20 20 zm 200 200 we oe 270 200    SW-NE Cross section of the Witten Field         UBWIOHIOOA UdPVIAA BPSUusSICOg</pre>

====================================================================== Einde pagina 185 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 186 ======================================================================

<pre>    Kaart Witten voorkomen    5 eg  Ear Rn @  . a                   </pre>

====================================================================== Einde pagina 186 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 187 ======================================================================

<pre>    8s            VATA    Re Ae tt ee ee et         MW-SE Cross section of the Witterdien F letd    wee ot as case oet ar omst oes oo our Or on one: or oost    UAWOY200A deipsontm opeussoog</pre>

====================================================================== Einde pagina 187 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 188 ======================================================================

<pre>    Kaart Witterdiep voorkomen    f 5  f    GMC 2095 MTVNAP              59</pre>

====================================================================== Einde pagina 188 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 189 ======================================================================

<pre>    Doorsnede Zevenhuizen & Zevenhuizen-West voorkcmen    -— ut OS Of OEE OO ME GK OM OKE OC OOK HL OT OE ll Oe ~~ eo. am = a ~ oo o  ams 20 LC 2 ogee  (ent Sg OE ot ova vangen  a man mmm    = - 6 Bi  wen nape |  lee |    athe tt lene heen rans adhd eenden dee den he tekenden be         ae    Mo 2e  arnhem ae td ad dn    3 a  Vv y    i   {   ‘   ‘   ‘   it  ed  i   4   i   ‘   i   ai eee nh Memes conn Mm '    60</pre>

====================================================================== Einde pagina 189 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 190 ======================================================================

<pre>15.18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 190 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 191 ======================================================================

<pre>    Boodschap 1. Ja, mits           Boodschap 2. Nee    Schade door bodembeweging en mitigerende maatregelen   NAM kan de kans op schade aan bebouwing in de nabije omgeving van het epicentrum van een geïnduceerde  aardbeving niet uitsluiten. In het ernstigste geval kan een geïnduceerde beving leiden tot het ontstaan van lichte,  niet constructieve schade aan meerdere gebouwen en matige schade aan enkele gebouwen. NAM zegt dat dit  wordt bevestigd door de resultaten van de seismische hazard studie van TNO-NITG. In deze studie geven  berekeningen van de maximale horizontale pieksnelheden voor de Vries en Eleveld gasvelden aan dat er    een kleine kans op schade bestaat door geïnduceerde bevingen.  Pagina 7 van 8   Staatstoezicht op de Mijnen   Ons kenmerk   16152380    De omvang van het gebied waar mogelijk schade kan optreden wordt bepaald door de magnitude, de   diepte en de duur van de beving en de lokale grondsamenstelling en aard en conditie van de bebouwing. Bij een  beving die krachtig genoeg is om schade te veroorzaken, is het aantal potentiële schadegevallen binnen dit  gebied sterk afhankelijk van de dichtheid van bebouwing, terwijl de mate van schade op een bepaalde afstand  van het epicentrum in grote mate wordt bepaald door het type bebouwing, de staat van onderhoud en de lokale  bodemgesteldheid. Deze afhankelijkheid wordt verder beschreven in het TNO rapport en is ook meegenomen in  de gevolgde leidraad voor de bepaling van het seismisch risico. NAM geeft in het winningsplan aan dat de  historische schademeldingen voor “lichte, niet constructieve schade" hebben gezorgd en dat deze vergoed zijn  (of worden) wanneer het duidelijk is dat zij de schade heeft veroorzaakt. Overeenkomstig de regels van het  burgerlijk recht rust op de NAM de verplichting om schade veroorzaakt door aardbevingen die worden  veroorzaakt door de gaswinning, te vergoeden.         De boodschap in het raadsvoorstel zou kunnen luiden:  Primair:</pre>

====================================================================== Einde pagina 191 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 192 ======================================================================

<pre>    In het advies van een aantal overheden in Groningen op het winningsplan voor het  Groningerveld is gekozen voor de volgende formulering:         Boodschap 3. Eerst    </pre>

====================================================================== Einde pagina 192 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 193 ======================================================================

<pre>         Vraag:  Wilt u een keuze maken voor de hoofdboodschap van het raadsvoorstel?    Verder rekk             Overzichtkaart gasblokken gemeente Assen Z.0.z.</pre>

====================================================================== Einde pagina 193 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 194 ======================================================================

<pre>    Overzichtkaart gasblokken gemeente Assen    </pre>

====================================================================== Einde pagina 194 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 195 ======================================================================

<pre>15.19
</pre>

====================================================================== Einde pagina 195 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 196 ======================================================================

<pre>    bs Gemeente Assen  6    </pre>

====================================================================== Einde pagina 196 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 197 ======================================================================

<pre>    Gemeente Assen              Beleid > Toelichting voorstel aan B&W    Onderwerp:  Adviesrol gaswinningsplan         Voorstel:  1. in te stemmen met bijgevoegd raadsvoorstel.    Achtergrond:  Op 13 oktober 2016 is een aanvraag binnengekomen van de minister van Economische Zaken omtrent een  adviesverzoek voor het gaswinningsplan Westerveld.    In een winningsplan wordt beschreven hoe er gewonnen of opgeslagen gaat worden en wat de te verwachte  seismische risico’s zijn. De scope van het plan betreft de veiligheid van omwonenden en het voorkomen van  schade aan gebouwen en infrastructurele werken. De 2e kamer wil dat het burgerperspectief in de  besluitvorming wordt meegenomen. Daarom krijgen lokale overheden naast de bestaande partijen (Staatstoezicht  op de mijnen (Sodm), Technische commissie bodembeweging (Tcbb)) nu adviesrecht.Op 19 januari 2017 moet    het advies bij de minister zijn.    Argumenten:    Zie raadsvoorstel    Kanttekeningen / risico’s:  Zie raadsvoorstel    Financiële toelichting:  n.v.t.    Communicatie:  n.v.t.    Personeel en Organisatie:  n.v.t.    Uitvoering en planning:  n.v.t.   Evaluatie:   n.v.t.         </pre>

====================================================================== Einde pagina 197 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 198 ======================================================================

<pre>15.20</pre>

====================================================================== Einde pagina 198 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 199 ======================================================================

<pre>    Gemeente Assen    e  > Raadsvoorstel    Het college stelt voor om in haar advies aan het Ministerie in ieder geval op de volgende onderwerpen in te gaan.  Naar verwachting gaan ook de andere overheden in op deze onderwerpen.    e Veiligheid: Wat zijn de veiligheidsrisico's, welke toetsingskaders worden gehanteerd, om hoeveel gebouwen  gaat het, welke infrastructuur, wat zijn de onzekerheden?  e Schade(afhandeling):  Voorkomen schade: Wat wordt gedaan om schade te voorkomen? Hoe groot is de kans op schade? Soort  schade?  Bij schade: Schade aan eigendommen van burgers a.g.v. trillingen of verzakkingen wordt fatsoenlijk  afgehandeld. De bestaande aanpak voldoet daar niet aan. De schadeafhandeling in  Drenthe moet worden zoals de vernieuwde aanpak in Groningen (CVW).  e Fracken: Wordt het voorgesteld, wat zijn de risico's, wat zijn de onzekerheden?  e Communicatie: De communicatie van NAM en EZ naar burgers moet beter. NAM is initiatiefnemer, EZ is be-  voegd gezag. Er ligt hier géén rol voor de gemeente of provincie.  e Meet/regelprotocol: vaststelling schade, O-meting, monitoren/bijstelling productieniveau.    Er wordt ten behoeve van het advies géén contra-expertise verricht door de lokale overheden ter controle van de  berekeningen. Dit is een taak van de bestaande organisaties (SodM, Tcbb, Mijnraad). Voor het advies wordt wel  gebruik gemaakt van de inhoudelijke expertise (geologen), aanwezig bij de provincie en de kopgroep Groningen.    Advies Staatstoezicht op de mijnen:   Eind oktober hebben we van de Minister van EZ het adviesrapport van Staatstoezicht der Mijnen (Sodm) over dit  winningsplan ontvangen (zie bijlage). Het adviesrapport van Sodm beschrijft de beoordeling van het winningsplan  op seismische risico’s (schade/onveiligheid door bodemdaling en bodemtrilling als gevolg van de gaswinning) en  doelmatigheid van de gaswinning.    De inhoud van dit advies op het punt van de bevingen en schades (pagina 7/8) geeft ons college zorg waar het  gaat om de velden Vries Zuid en Eleveld.    Advies college:   De adviesrol van de gemeente is formeel nog niet geregeld in de huidige Mijnbouwwet. Het college is nu door de  Minister gevraagd advies uit te brengen. De raad krijgt van ons college een actieve rol in het adviestraject. Hier-  mee wordt invulling gegeven aan het gewenste burgerperspectief. In de beperkte periode van 14 weken die ter  beschikking zijn gesteld is er onvoldoende tijd om het definitieve advies aan de raad ter besluitvorming voor te  leggen. Daarom is ervoor gekozen de raad vooraf te betrekken bij de invulling die het college wil geven aan zijn  adviesrecht. Het advies zal in deze lijn worden opgesteld. Het door ons college vastgestelde advies wordt in janu-  ari 2017 ter kennisname naar de raad gestuurd.    Vervolg:   Het is aan de Minister hoe hij met de adviezen van de lokale overheden omgaat in zijn afweging. De ervaring met  het winningsplan Groningen leert dat de Minister weinig met de adviezen heeft gedaan. Mocht blijken dat de Mi-  nister het advies onvoldoende meeneemt in zijn afweging dan komt ons college bij de raad terug over het eventu-  eel indienen van zienswijzen.    Bijlagen:    - Aanvraag Instemming Winningsplan Westerveld, NAM september 2016.  - Advies Sodm Winningsplan Westerveld.    Het college van burgemeester en wethouders van Assen,    de burgemeester,  dhr. M.L.J. Out    de secretaris,  dhr. T. Dijkstra    Pagina 2 van 3</pre>

====================================================================== Einde pagina 199 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 200 ======================================================================

<pre>    Gemeente Assen    > Raadsvoorstel    Besluitvorming raad:   De raad van de gemeente Assen;   gelezen het voorstel van het college van burgemeester en wethouders van 11 november 2016;  besluit:    in te stemmen met de wijze waarop het college van burgemeester en wethouders invulling wil geven aan het  adviesrecht.    Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van 8 december 2016.    De raad voornoemd, __    oorzitter    riffier    </pre>

====================================================================== Einde pagina 200 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 201 ======================================================================

<pre>15.21
</pre>

====================================================================== Einde pagina 201 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 202 ======================================================================

<pre>    immers geen nieuwe winning, maar een bestaand gasveld. SodM heeft geconstateerd dat de grenzen van het  vigerende winningsplan met het in gebruik nemen van put Vries-10 de komende twee jaar naar verwachting niet  zullen worden overschreden en dat er op basis van het bestaande winningsplan gestart kan worden met de  productie uit deze put. NAM voldoet hiermee dus aan de vereisten en mag op basis daarvan een aanvang maken  met de productie.    NAM'’s achtergrond ten aanzien van de gaswinning in uw gemeente   Het gasveld Vries is een van de 220 kleine gasvelden in Nederland. Het gasveld Vries is al sinds 1968 in gebruik. De  nieuwe put is aangesloten op een onderdeel van dat gasveld, wat wij geologisch een blok noemen. Dit blok hebben  wij de naam Vries-Zuid-Zuid gegeven, maar heeft dus geen enkele geografische relatie met het dorp Vries. Sterker  nog: het ligt onder Assen-Noord, voornamelijk onder het dorp Loon.   In dit winningsplan is ook een seismische risicoanalyse opgenomen. Deze seismische risicoanalyse geeft geen  aanleiding om de voorgenomen productie uit Vries-10 niet op te starten. Met andere woorden: het is  onwaarschijnlijk dat er seismische activiteit ontstaat door de winning uit het Vries-gasveld. Ook de verwachte  bodemdaling (< 2 cm) blijft met de productie uit de put Vries-10 binnen het nu geldende winningsplan. Mochten  inwoners van uw gemeente denken dat zij schade lijden door NAM, dan kunnen zij een melding van die schade  doen. Deze melding wordt daarop door een deskundige onderzocht. Indien uit dat onderzoek blijkt dat de schade  door NAM's activiteiten komt, dan vergoedt NAM die schade zondermeer. We maken daarvoor gebruik van een  schadeprotocol.    Communicatie   De andere kant is dat de gaswinning in uw gemeenten niet nieuw is. Ook dit blok, waarin naar verwachting 400  miljoen m3 gas zit, is niet nieuw. In de gemeente Assen wordt -ter vergelijking- in een jaar tijd door de huishoudens  ongeveer 50 miljoen m3 gas per jaar gebruikt.   De afgelopen jaren is er intensief gecommuniceerd over gaswinning in Noord-Drenthe. Er zijn vele intoopavonden,  open dagen, locatiebezoeken en boortorenrondleidingen georganiseerd. Het social media-gebruik door NAM is  toegenomen met als doel geïnteresseerden en omwonenden te informeren over actuele activiteiten. Er zijn flyers,  brieven en uitnodigingen op adres gestuurd. Er zijn vele overleggen geweest met lokale vertegenwoordigers van  dorpen en wijken, zoals dorpsbelangen en wijkraden. Ook via media wordt gecommuniceerd. Wij merken zelf dat  het aantal vragen minder wordt. Wij nemen regelmatig poolshoogte door middel van diverse soorten gesprekken.  Vragen en onduidelijkheden blijven er altijd, maar de frequentie neemt duidelijk af. Wij begrijpen heel goed dat ons  werk niet in één zin of brief uit te leggen is. We gaan daarom door. De eerstvolgende acties zijn het sturen van flyers  (Loon, Tarlo en Balloo) en het organiseren van informatiemiddagen en -avonden in Loon (Balloo en Taarlo), Marsdijk  en Vries. De sessie in Loon vindt plaats op 24 januari 2017.   Alle informatie is terug te vinden op www.nam.nl of op Facebook: NAM in Assen.    Ik hoop u hiermee voldoende informatie te hebben gegeven voor het moment. Mocht u nog extra vragen hebben,  dan hoor ik dat graag.    Met vriendelijke groet,    Nederlandse Aardolie Maatschappij B.V.   Statutaire vestiging Den Haag - Handelsregister no. 04008869  Correspondentieadres: Postbus 28000, 9400 HH Assen  Bezoekadres: Schepersmaat 2, 9405 TA Assen         </pre>

====================================================================== Einde pagina 202 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 203 ======================================================================

<pre>15.22
</pre>

====================================================================== Einde pagina 203 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 204 ======================================================================

<pre>    Maandag zouden we graag telefonisch even met u persoonlijk willen spreken of de verwachtingen die u heeft en de  manier waarop we samen verder kunnen, voldoen aan ieders wensen NN daarvoor contact op  met uw bestuurssecretariaat.   Gezien de hoeveelheid informatie, de complexiteit van de processen rondom bestaande en nieuwe  winningsplannen, en de gevoeligheden rondom gaswinning in Noord-Drenthe, geven wij u graag in een nadere mail  nog relevante achtergrondinformatie over dit onderwerp mee.    Ik hoop dat wij u hiermee voldoende tegemoet komen voor dit moment. Mocht u dat anders zien, dan horen wij dat  graag.    Met vriendelijke groet,          Met vriendelijke groet,    Nederlandse Aardolie Maatschappij B.V.   Statutaire vestiging Den Haag - Handelsregister no. 04008869  Correspondentieadres: Postbus 28000, 9400 HH Assen  Bezoekadres: Schepersmaat 2, 9405 TA Assen         Lu https: //www linkedin.com/company/nam</pre>

====================================================================== Einde pagina 204 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 205 ======================================================================

<pre>15.23
</pre>

====================================================================== Einde pagina 205 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 206 ======================================================================

<pre>    Dat betekent dat wij u graag de gelegenheid willen geven om ongestoord te reageren op de signalen en gevoelens  die u vanuit uw gemeente krijgt, dat wij u graag de mogelijkheid geven om het toekomstige winningsplan met uw  gemeenteraad te bespreken en dat wij daarom de productie van deze betreffende put (Vries-10) nog niet opstarten.    Maandag zouden we graag telefonisch even met u persoonlijk willen spreken of de verwachtingen die u heeft en de  manier waarop we samen verder kunnen, voldoen aan ieders wensen NN ree: daarvoor contact op met  uw bestuurssecretariaat.   Gezien de hoeveelheid informatie, de complexiteit van de processen rondom bestaande en nieuwe winningsplannen,  en de gevoeligheden rondom gaswinning in Noord-Drenthe, geven wij u graag in een nadere mail nog relevante  achtergrondinformatie over dit onderwerp mee.    Ik hoop dat wij u hiermee voldoende tegemoet komen voor dit moment. Mocht u dat anders zien, dan horen wij dat  graag.    Met vriendelijke groet,               Met vriendelijke groet,    Nederlandse Aardolie Maatschappij B.V.    Geachte heren,  Zoals in de voorgaande mail is beloofd, hierbij extra achtergrondinformatie over de gaswinning in Assen-Noord, over  winningsplannen en over de communicatie hierover aan uw bewoners.    Het proces rondom het nieuwe winningsplan  Elk bedrijf in Nederland dat gas uit de grond wil halen moet een winningsplan maken. Hierin staat onder meer hoe  het bedrijf gas wil winnen. En wat de invloed daarvan op de omgeving is. In het winningsplan zit ook technische en  financiële informatie over de winning, zoals:    ° informatie over de duur van de winning;  . de te winnen volumes;  ° de verwachte bodembeweging ten gevolge van de winning.    Na enkele jaren gebruik te hebben gemaakt van de rechten en plichten in een winningsplan, levert NAM doorgaans  een wijziging op dat bestaande winningsplan in. Dit wordt soms een ‘nieuw’ winningsplan genoemd, en soms een  ‘update’. NAM heeft in 2016 een wijziging van het winningsplan ingediend. Bij het indienen van het gewijzigde  winningsplan heeft NAM op verzoek van de Minister rekening gehouden met de lopende wijziging van de  Mijnbouwwet en de daarin opgenomen aangescherpte eisen voor winningsplannen. In dit winningsplan is ook een  seismische risicoanalyse opgenomen. Deze seismische risicoanalyse geeft volgens de Minister geen aanleiding om de  voorgenomen productie uit Vries-10 niet op te starten.   Het nieuwe proces rondom alle winningsplannen behelst ondermeer dat omwonenden en gemeenten, provincies en  waterschappen de gelegenheid krijgen om op het winningsplan te reageren. Dat proces repecteren wij uiteraard en  wij werken daar ten volle aan mee door onder andere aan de voorkant daarvan al in gesprek te gaan, omwonenden  en opwonenden te informeren door middel van inloopbijeenkomsten en diverse andere communicatiekanalen. U  bent onderdeel van dat proces, en dat is ook precies waar wij afgelopen woensdag over gesproken hebben.  Uiteindelijk beoordeelt de Minister van EZ de winningsplannen, en dus ook het winningsplan in deze (met de naam  Westerveld’).</pre>

====================================================================== Einde pagina 206 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 207 ======================================================================

<pre>    Juridische achtergronden en feiten van het huidige winningsplan   Door uitspraken in een debat in de Kamer en een bijbehorende brief met antwoorden op Kamervragen, bestond de  gedachte dat winning uit deze put nieuw was. NAM heeft toentertijd al aangegeven dat dit slechts een nieuwe put  was, richting een blok dat al eerder productie heeft opgeleverd. Dat blok is onderdeel van het gasveld met de naam  Vries. Het gasveld wordt beschreven in het winningsplan Westerveld. NAM heeft daarop aangegeven dat de put niet  in gebruik zou worden genomen zonder toestemming van het Ministerie van EZ.   De verwachting was dat een update van het winningsplan binnen afzienbare tijd afgerond zou kunnen worden. Nu  dit echter niet het geval bleek te zijn, heeft NAM aan de toezichthouder, Staatstoezicht op de Mijnen (SodM),  gevraagd om aan te geven of productie uit put Vries-10 is toegestaan onder het huidige winningsplan. Het betreft  immers geen nieuwe winning, maar een bestaand gasveld. SodM heeft geconstateerd dat de grenzen van het  vigerende winningsplan met het in gebruik nemen van put Vries-10 de komende twee jaar naar verwachting niet  zullen worden overschreden en dat er op basis van het bestaande winningsplan gestart kan worden met de productie  uit deze put. NAM voldoet hiermee dus aan de vereisten en mag op basis daarvan een aanvang maken met de  productie.    NAM'’s achtergrond ten aanzien van de gaswinning in uw gemeente   Het gasveld Vries is een van de 220 kleine gasvelden in Nederland. Het gasveld Vries is al sinds 1968 in gebruik. De  nieuwe put is aangesloten op een onderdeel van dat gasveld, wat wij geologisch een blok noemen. Dit blok hebben  wij de naam Vries-Zuid-Zuid gegeven, maar heeft dus geen enkele geografische relatie met het dorp Vries. Sterker  nog: het ligt onder Assen-Noord, voornamelijk onder het dorp Loon.   in dit winningsplan is ook een seismische risicoanalyse opgenomen. Deze seismische risicoanalyse geeft geen  aanleiding om de voorgenomen productie uit Vries-10 niet op te starten. Met andere woorden: het is  onwaarschijnlijk dat er seismische activiteit ontstaat door de winning uit het Vries-gasveld. Ook de verwachte  bodemdaling (< 2 cm) blijft met de productie uit de put Vries-10 binnen het nu geldende winningsplan. Mochten  inwoners van uw gemeente denken dat zij schade lijden door NAM, dan kunnen zij een melding van die schade doen.  Deze melding wordt daarop door een deskundige onderzocht. Indien uit dat onderzoek blijkt dat de schade door  NAM'’s activiteiten komt, dan vergoedt NAM die schade zondermeer. We maken daarvoor gebruik van een  schadeprotocol.    Communicatie   De andere kant is dat de gaswinning in uw gemeenten niet nieuw is. Ook dit blok, waarin naar verwachting 400  miljoen m3 gas zit, is niet nieuw. In de gemeente Assen wordt -ter vergelijking- in een jaar tijd door de huishoudens  ongeveer 50 miljoen m3 gas per jaar gebruikt.   De afgelopen jaren is er intensief gecommuniceerd over gaswinning in Noord-Drenthe. Er zijn vele inloopavonden,  open dagen, locatiebezoeken en boortorenrondleidingen georganiseerd. Het social media-gebruik door NAM is  toegenomen met als doel geinteresseerden en omwonenden te informeren over actuele activiteiten. Er zijn flyers,  brieven en uitnodigingen op adres gestuurd. Er zijn vele overleggen geweest met lokale vertegenwoordigers van  dorpen en wijken, zoals dorpsbelangen en wijkraden. Ook via media wordt gecommuniceerd. Wij merken zelf dat het  aantal vragen minder wordt. Wij nemen regelmatig poolshoogte door middel van diverse soorten gesprekken.  Vragen en onduidelijkheden blijven er altijd, maar de frequentie neemt duidelijk af. Wij begrijpen heel goed dat ons  werk niet in één zin of brief uit te leggen is. We gaan daarom door. De eerstvolgende acties zijn het sturen van flyers  (Loon, Tarlo en Balloo) en het organiseren van informatiemiddagen en -avonden in Loon (Balloo en Taarlo), Marsdijk  en Vries. De sessie in Loon vindt plaats op 24 januari 2017.   Alle informatie is terug te vinden op www.nam.nl of op Facebook: NAM in Assen.    Ik hoop u hiermee voldoende informatie te hebben gegeven voor het moment. Mocht u nog extra vragen hebben,    dan hoor ik dat graag.    Met vriendelijke groet,    Nederlandse Aardolie Maatschappij B.V.</pre>

====================================================================== Einde pagina 207 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 208 ======================================================================

<pre>    Disclaimer:  Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en    is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De gemeente Assen aanvaardt geen aansprakelijkheid voor schade als gevolg van  onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.</pre>

====================================================================== Einde pagina 208 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 209 ======================================================================

<pre>15.24
</pre>

====================================================================== Einde pagina 209 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 210 ======================================================================

<pre>    Gemeente Assen              Beleid > Toelichting voorstel aan B&W    Onderwerp:  Brief aan NAM over stoppen opstarten gaswinning put Vries-10         Voorstel:  In te stemmen met bijgevoegde brief aan de NAM              Achtergrond:  De NAM geeft aan het opstarten van de winning uit de gas put Vries-10 te willen uitstellen.              Argumenten:  Dp to 1 An . arr inn mann ye wi verta 7 woot tee  Er wordt door de NAM niet aangegeven tot wanneer ze willen uitstellen. Er zijn twijfels of er mag worden    gewonnen.         Kanttekeningen / risico’s:  n.v.t.         Financiële toelichting:  n.v.t.         Communicatie:  n.v.t.         Personeel en Organisatie:  n.v.t.         Uitvoering en planning:  Er wordt afgestemd met de gemeenten Tynaarlo en Aa en Hunze         Evaluatie:  n.v.t.</pre>

====================================================================== Einde pagina 210 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 211 ======================================================================

<pre>    NN LLLLL—Ci‘“CSCSCS Reg.nr. —_    Van: Griffier   Verzonden: donderdag 8 december 2016 14 38 2016/8096  Aan: Postteam   Onderwerp: FW: Gaswinningsplan NAM rondom Assen/ graag inboeken, dank alvast    eo. Casto    Van: Bestuur Wijkvereniging Marsdijk [mailto:bestuur@marsdijk.nl]  Verzonden: donderdag 8 december 2016 14:29 W   Aan: Griffier <griffier @assen.nl>   Onderwerp: Gaswinningsplan NAM rondom Assen    Geachte raadsleden,         Wij als bestuur van de Wijkvereniging Marsdijk willen niet nalaten om u alsnog te laten delen in de onrust  die is ontstaan door de nieuwe plannen voor verdere gaswinning door de NAM in de Asser regio.   Met name gezien vanuit de wijk Marsdijk.   Ons bereiken namelijk via mail. winkeliers. telefoon, andere social media. en persoonlijk door allerlei  mensen   vragen over de voorgenomen gaswinningen en hun gevolgen en risico's. Die vragen krijgen we de laatste  tijd pas Dat komt omdat men niet de juiste ingang weet om deze vragen te stellen, zoals eigenlijk aan de  wijkheheerder zou moeten vanwege het niet meer bestaan van het bewonersoverleg maar vooral omdat de  NAM volgens ons in gebreke is gebleven in haar juiste manier van informatievoorziening.   De NAM heeft namelijk alleen de bewoners die het volgens hun zou aangaan proberen te bereiken voor  infomatieoverdacht. Maar als je praat over Marsdijk dan heb je het over heel Marsdijk met haar 10.000  inwoners en niet alleen over de bewoners dicht bij Leon of Vries.   Dit veroorzaakt zeer grote onrust onder de overige 92% van de Marsdijjkers.   Dit heeft tevens al geleid tot een waardedaling van de huizenprijzen in Marsdijk met 10%, t.o.v. de rest van  Assen.   Dit volgens navraging bij de makelaardij.   Jammer dat de NAM niet eerder vooraf via b.v. meerdere media en de   berichtgevingsmogelijkheden van Wijkvereniging Marsdijk ALLE marsdijkers en andere mogelijk  betrokkenen de onrust die nu is ontstaan heeft weggenomen. Klaarblijkelijk heeft de NAM niets geleerd van  de gaswinningsprocessen in het Groningse.   Het verbaast ons tevens dat de landelijke politiek voor het item 'Bed, Bad en Brood’ zelfs de regering laatst  om wilde laten vallen maar dat zij voor een veel grotere groep landgenoten die te maken hebben met  levensbedreigende aspectenbelangen minister Kamps zijn gang laat gaan met het gaswinningsbeleid.   Dus hoezo 2050 energieneutraal ?   De NAM heeft aldus weer de plank misgeslagen en veel Marsdijkers nu al tegen zich in het harnas gejaagd.  Als men eerder, vollediger, opener, via meerdere media, grootschaliger en iedereen die het qua  buurtterminologie betreft, b.v. Marsdijk, van de juiste informatie had voorzien om juist onrust te  voorkomen, dan   waren er veel meer voorstanders onder de betrokkenen. besluitvormers. en het overige publiek en was deze  situatie niet ontstaan. Dus nogmaals heel erg jammer dat de NAM onrust niet wegnam.    Met vriendelijke groeten,    Bestuur Wijkvereniging Marsdijk.</pre>

====================================================================== Einde pagina 211 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 212 ======================================================================

<pre>    4    Disclaimer:  Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en    is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De gemeente Assen aanvaardt geen aansprakelijkheid voor schade als gevolg van  onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.</pre>

====================================================================== Einde pagina 212 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 213 ======================================================================

<pre>    ARCHIEF! A en    III Os BASISS LALA, Pf ff lp pty ey 7 PITS SLIPS SL SY /  | // Jp 7, // IJN II] Wf, fs LIL LL JALAL i, jf Vi VILL IL LLY, // / 11 SIND / I/D J), /; //,  Contactpersoon Dhr.  Nederlandse Aardolie Maatschappij veretoon 14 0592    Bezoekadres Noordersingel 33  Mevr. ea Uw brief van  Postbus Uw kenmerk  9400 HH ASSEN Ons kenmerk 2016-04538 “    Datum 14 december 2016  Verzenddatum #4 //2    Onderwerp Stoppen opstarten gaswinning put Vries-10    Geachte mevrouw    Op vrijdag 2 december jl. hebben wij van u twee mails ontvangen over de winning van aardgas uit de  put Vries-10. Uw mails zijn een reactie op het bestuurlijk overleg van 30 november.    Wij stellen het zeer op prijs dat u terugkomt op uw eerdere besluit om op dit moment de productie te  starten uit put Vries-10. Uw besluit doet recht aan door u gedane toezeggingen over het niet  produceren uit de put Vries-10 richting onze inwoners en ons. (De betreffende stukken hebben wij u  eerder gemaild). Wij gaan er vanuit dat conform de wens van de 2e Kamer eerst het proces van  advies, zienswijze en eventueel beroep wordt doorlopen.    Met betrekking tot de gedachtenlijn in uw mails berichten wij u het volgende.    In de brief van minister Kamp aan de 2° Kamer lezen wij het volgende:   “Tijdens het vragenuur van 16 juni 2015 is gesproken over een voorgenomen gaswinning door NAM  in Drenthe. Tijdens de mondelinge beantwoording is in algemene zin aangegeven dat er bij winning  uit kleine velden een winningsplan moet komen en dat omwonenden, gemeenten en provincies hierop  zienswijzen kunnen indienen. Dit is ook bevestigd in de beantwoording van aanvullende schriftelijke  vragen van het lid Dik-Faber (CU), waarin is aangegeven dat “in alle gevallen waarbij op basis van  boringen besloten wordt om gas te gaan winnen, een nieuw of gewijzigd winningsplan ingediend  moet worden” (Kamerstukken 2015-2016, Aanhangsel van de Handelingen, 57).”    In het geval van Vries-10 is er een nieuwe boring geweest op basis waarvan door u besloten is om  gas te gaan winnen. U heeft hiervoor een winningsplan ingediend. In dit Winningsplan Westerveld is  voor Vries-10 sprake van een te winnen hoeveelheid van 0,6 Miljard M3 (high case). Hiermee  onderkent u dat er geen bestaande vergunning is en dat een nieuw winningsplan nodig is. Het Sodm  heeft in haar advies op het winningsplan niet aangegeven dat de aangevraagde hoeveelheid deels al  vergund is en onderkent hiermee dat een nieuw winningsplan nodig is.    Los van de vraag of er wel of geen vigerend Winningsplan is, moeten wij constateren dat het oude  Winningsplan niet voldoet aan de zaken die door de Onderzoeksraad voor de veiligheid zijn  geconstateerd. Zo is het oude winningsplan niet getoetst op de veiligheid van burgers en  infrastructuur (seismische risico analyse). Wij zijn dan ook van mening dat er niet kan worden  teruggevallen op een winningsplan waarin geen rekening is gehouden met zo een belangrijk aspect.    In uw mail lezen wij het volgende:  ‘De NAM heeft in 2016 een wijziging van het winningsplan ingediend. Bij het indienen van het  gewijzigde winningsplan heeft NAM op verzoek van de Minister rekening gehouden met de lopende    Postadres Telefoon E-mail Bank Wilt u bij een reactie op  Postbus 30018, 9400 RA Assen 14 0592 info@assen.nt NL288NGH0285000497 deze brief het kenmerk en de  Stadhuis Fax Internet tnv Gemeente Assen datum vermeiden?    Noordersingel 33, 9401 JW Assen (0592) 366 595 www assen.nl</pre>

====================================================================== Einde pagina 213 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 214 ======================================================================

<pre>    Gemeente Assen  Ons kenmerk:2016-04538  Pagina 2 van 2    wijziging van de Mijnbouwwet en de daarin opgenomen aangescherpte eisen voor winningsplannen.  In dit winningsplan is ook een seismische risicoanalyse opgenomen. Deze seismische risicoanalyse  geeft volgens de Minister geen aanleiding om de voorgenomen productie uit Vries-10 niet op te  starten.”    Wij kunnen deze gedachtenlijn niet volgen. In het Sodm rapport lezen wij namelijk dat er wel een  kans bestaat op bevingen en schades als gevolg van, onder andere, de winning uit put Vries-10.  Daarnaast is er juist door de minister aan de Tweede Kamer toegezegd, dat er een adviesrecht wordt  toegepast in deze situaties.    Wij vinden nogmaals dat conform de wens van de 2e Kamer eerst het proces van advies, zienswijze  en eventueel beroep moet worden doorlopen.    Naar aanleiding van de mails heeft er ook telefonisch contact plaatsgevonden. Hieruit blijkt dat u  ondanks toezeggingen en andere genoemde argumenten het genoemde proces niet wilt afwachten.  Wij betreuren dit in hoge mate.    Op 21 december staat een bestuurlijk overleg gepland waarin wij dit onderwerp verder met u zullen  bespreken.    Mede namens de colleges van burgemeester en wethouders van de gemeenten Aa en Hunze en  Tynaarlo,    Met vriendelijke groet,  burgemeester en wethouders,    </pre>

====================================================================== Einde pagina 214 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 215 ======================================================================

<pre>15.27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 215 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 216 ======================================================================

<pre>    Gemeente Assen         Beleid > Toelichting voorstel aan B&W    Onderwerp:  Advies Winningsplan Westerveld         Voorstel:  1. In te stemmen met het Advies Winningsplan Westerveld en de bij behorende aanbiedingsbrief.  2. In te stemmen met bijgevoegd raadsvoorstel.    Achtergrond:  Het college van burgemeester en wethouders heeft adviesrecht gekregen op het Winningsplan Westerveld.    Argumenten:   Met dit advies geeft het college invulling aan het adviesrecht. Hierbij is sterk gekeken naar de belangen van de  inwoners van Assen.   Het adviesrecht ligt bij het college, de gemeenteraad heeft echter besloten tot een extra vergadering over het    stuk. Om die reden is er een raadsvoorstel gemaakt.  Kanttekeningen / risico’s:    n.v.t.    Financiéle toelichting:  n.v.t.         Communicatie:  De communicatie over het Winninsplan ligt bij de NAM en de minister van Economische Zaken.         Personeel en Organisatie:  n.v.t.         Uitvoering en planning:  n.v.t.    Evaluatie:  n.v.t.</pre>

====================================================================== Einde pagina 216 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 217 ======================================================================

<pre>15.28
</pre>

====================================================================== Einde pagina 217 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 218 ======================================================================

<pre>    Gemeente Assen    > Raadsvoorstel    Opiniërende  bespreking:    Besluitvormende raad: 12 januari 2017                     12 januari 2017 Onderwerp:  Advies Winningsplan Westerveld    15 december 2016              Datum verzending:         Voorstel:  Kennis te nemen van het advies op het Winningsplan Westerveld en de bij behorende aanbiedingsbrief.    In uw vergadering van 8 december heeft u besloten tot een extra raadsvergadering over het advies op het Winningsplan  Westerveld. Dit winningsplan gaat over de voorgenomen winning van aardgas uit onder andere gasvelden in de gemeente  Assen.   Voor u ligt het door ons vastgestelde advies met aanbiedingsbrief. Wij stellen voor om kennis te nemen van deze stukken.  Het advies is opgesteld door een team vanuit de verschillende betrokken overheden en met inbreng van expertise uit de  zogenaamde kopgroep Groningen die al eerder een advies heeft geschreven voor het Winningsplan voor het Groninger veld.  Wij zijn vanmening dat een gezamenlijk advies krachtiger is dan verschillende adviezen.   Wij hebben bij het formuleren van het advies getracht recht te doen aan hetgeen door u als raad naar voren is gebracht en  wat wij hebben teruggekregen van de inwoners. Er is bij het opstellen van het advies echter ook inbreng geweest van  andere overheden. Overigens hebben wij een deel van de suggesties die door u zijn ingebracht, verwoord in onze    zienswijzen op de Ontwerp Structuurvisie Ondergrond o.a. op het punt van CO2 opslag. Dit stuk is voor u terinzage gelegd.    Op één punt zijn wij afgeweken van hetgeen wij met u hebben besproken. Er wordt in het advies vooralsnog niet gevraagd  om een omgekeerde bewijslast voor schades. De reden hier voor is de volgende:    Omkering van de bewijslast lijkt in de praktijk mogelijk van beperkte waarde in gebieden waar verwacht wordt dat schade in  beperkte aantallen zal optreden, zoals bij de velden in dit Winningsplan. De onderbouwing van een advies De Technische    commissie bodembeweging (Tcbb), de onafhankelijke bemiddelaar bij mijnbouwschade, is geen voorstander van de  omgekeerde bewijslast. We wachten nog op de argumentatie van de Tcbb.    Het college van burgemeester en wethouders van Assen,    de burgemeester,  dhr. M.L.J. Out    de secretaris,  dhr. T. Dijkstra    Rachiitvarming FaaAs en.  Besluitvorming raad:    De raad van de gemeente Assen;  gelezen het voorstel van het college van burgemeester en wethouders van 15 december 2016;    besluit:    Pagina 1 van 2</pre>

====================================================================== Einde pagina 218 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 219 ======================================================================

<pre>    Gemeente Assen    > Raadsvoorstel    Kennis te nemen van het advies op het Winningsplan Westerveld en de bij behorende aanbiedingsbrief.  Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van 12 januari 2017  De raad voornoemd,  ‚ voorzitter    ‚griffier    Pagina 2 van 2</pre>

====================================================================== Einde pagina 219 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 220 ======================================================================

<pre>15.29</pre>

====================================================================== Einde pagina 220 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 221 ======================================================================

<pre>    ' Gemeente Assen    > Raadsvoorstel    kennis te nemen van het advies op het Winningsplan Westerveld en de bijbehorende aanbiedingsbrief.    Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van 12 januari 2017.         Pagina 2 van 2</pre>

====================================================================== Einde pagina 221 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 222 ======================================================================

<pre>    | Gemeente Assen  | ARCHIEF  e    WUT MMM MMMM db be    Asn. 526    Contactpersoon  Telefoon 14 0592    AANTEKENEN .  Bezoekadres Noordersingel 33    Ministerie van Economische Zaken    Uw brief van  De heer H. Kamp Uw kenmerk  Postbus 20401 Ons kenmerk 2016-04865  2500 EK DEN HAAG Bijlagen |  Datum 17 januari 2017  Verzenddatum { |    Onderwerp Advies Winningsplan Westerveld    Excellentie,    U heeft ons in de gelegenheid gesteld om een advies uit te brengen over het door de NAM ingediende  Winningsplan Westerveld. Aangezien dit plan betrekking heeft op de winning uit meerdere  aardgasvelden binnen onze gemeente maken wij graag gebruik van deze mogelijkheid. Wij  waarderen de geboden mogelijkheid om andere overheden en de inwoners die door hun  vertegenwoordigd worden, meer positie te geven. Bij het invullen van de adviesrol is samengewerkt  met de buurgemeenten, waterschappen en provincies.    Zorgen en onrust    Het winningsplan geeft ons zorg. In het plan en de bijbehorende adviezen van Sodm en Tcbb lezen  wij dat er, als gevolg van de voorgenomen winningen, kans is op bevingen die kunnen leiden tot  schade. In het Tcbb advies valt zelfs te lezen dat mogelijk voor sommige kleinere velden de grens  van magnitude 3,9 op de schaal van Richter wordt overschreden.    Deze zorg horen wij ook bij onze inwoners en bij de gemeenteraad. Met name in de wijk Marsdijk en  het dorp Loon zijn er zorgen en is er deels sprake van serieuze onrust. Groningen ligt dichtbij en  vrijwel iedereen heeft vrienden of familie in het gebied waar aardbevingen aan de orde zijn. De  vertaalslag van de situatie naar die in Assen is snel gemaakt. De gebrekkige communicatie door de  NAM en de beperkte communicatie door uw ministerie naar de inwoners helpen niet bij het  wegnemen van zorgen en onrust.    Proces    Hoewel wij als college bevoegd zijn om een advies uit te brengen, hebben wij vanwege de  maatschappelijke impact en op uitdrukkelijk verzoek de gemeenteraad betrokken bij het advies. Met  de gemeenteraad is besproken op welke wijze invulling wordt gegeven aan de adviesrol. De  gemeenteraad heeft zelf besloten dat ze ook nog wilde spreken over het definitieve advies.    Parallel aan de gesprekken met de gemeenteraad hebben wij ook gesproken met Wijkvereniging  Marsdijk en Dorpsbelangen Loon om goed zicht te krijgen wat de behoeften zijn van de inwoners.  Daarnaast spreken onze ambtenaren op allerlei manieren met de bewoners van de gebieden die het  betreft.    Bij het maken van het advies hebben wij intensief samengewerkt met de andere overheden die een  adviesrecht hebben op het Winningsplan Westerveld.    Postadres Telefoon E-mail Bank Wilt u bij een reactie op  Postbus 30018, 9400 RA Assen 14 0592 info@assen.nl BNG 285040227 deze brief het cliëntnummer  Stadhuis Fax internet tnv. Gemeente Assen en de datum vermelden?    Noordersingel 33, 9401 JW Assen (0592) 366 595 www.assen.nl</pre>

====================================================================== Einde pagina 222 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 223 ======================================================================

<pre>    Gemeente Assen  Ons kenmerk:2016-04865  Pagina 2 van 2    Nut en noodzaak    Als gemeente Assen zetten wij in op het verduurzamen van onze gemeente. Het versneld  terugdringen van het gebruik van fossiele brandstoffen is een belangrijke opgave voor onze  samenleving. Wij begrijpen dat er in de overgangsfase voorlopig nog aardgas nodig blijft. Wij  begrijpen ook de economische belangen en het belang van de inkomsten voor de staat. Wij kijken  echter naar de belangen van onze inwoners. In dit verband zouden wij in een afweging van belangen  niet kiezen voor een winning onder stedelijk gebied met een risico op bevingen.    Mocht u desondanks het winningsplan accorderen, dan moet er gezorgd worden voor een goede,  vlotte en soepele schaderegeling. Onderdeel hiervan is dat de omgekeerde bewijslast zoals die van  toepassing is voor het Groninger Veld (Wet bewijsvermoeden gaswinning Groningen) ook voor het  gebied Westerveld moet gelden. Het valt aan inwoners immers niet uit te leggen waarom  gedupeerden in de provincie Groningen van een speciale wettelijke uitzondering ter verlichting van  de op hen rustende bewijslast zouden kunnen profiteren, terwijl dit aan inwoners elders in Nederland  onthouden wordt. Wij stellen hierbij de vraag of er geen sprake is van strijdigheid met het  gelijkheidsbeginsel.    Kijken wij naar de situatie zoals die bestond in Groningen waarbij inwoners hun gelijk soms via de  rechter moesten halen, dan hebben wij vooralsnog weinig vertrouwen in de door de NAM geschetste  afhandeling van schade gevallen via het burgerlijk recht.   Hoewel het formeel geen onderdeel is van ons adviesrecht, maken wij u ook graag attent op onze    brief met zienswijzen op de Ontwerp Structuurvisie Ondergrond (STRONG) aan de minister van I&  M. Hierin spreken wij ons uit tegen de opslag van CO2 of aardgas in lege gasvelden in Assen.    Advies    Gelet op bovenstaande en de onzekerheden en risico’s adviseren wij u dan ook om ‘nee’ te zeggen  tegen het Winningsplan Westerveld.    Mocht u toch besluiten om de winning toe te staan, dan vindt u bijgevoegd ons advies met het zeer  uitdrukkelijke verzoek om dit over te nemen.    Met vriendelijke groet; .  burgemeester ep-Wethouders fo            M.L.J. Out T. Dijkstra</pre>

====================================================================== Einde pagina 223 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 224 ======================================================================

<pre>    21 December 2016  definitief    Advies Winningsplan  Westerveld</pre>

====================================================================== Einde pagina 224 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 225 ======================================================================

<pre>    INHOUD   1 INLEIDING   2 SAMENVATTING   3 HOOFDADVIES   4 ALGEMEEN   5 COMMUNICATIE   6 REIKWIJDTE EN KADERS WINNINGSPLAN   6.1 Doelmatigheid   6.2 Kaders schade   6.3 Natuur en milieu — Nationaal Park Drentse Aa  64 Reikwijdte winningsplan m.b.t. aantal verschillende velden  7 PRODUCTIE   7.1 Productie put Vries-10   7.2 Productiesnelheid   7.3 _Productieniveau high case   8 ONZEKERHEDEN/ ONTBREKENDE ZAKEN   81 Onzekerheden   82 Ontbrekende/onjuiste gegevens   9 BODEMBEWEGING   9.1 Bodemdaling   9.2 Bodemtrilling   9.3 Reservoirstimulatie/ Fracken   10 SCHADE   10.1 Voorkomen van schade (wettelijke verplichting)  10.2 Afhandeling van schade   10.3 Lusten en lasten   11 _RISICOBEHEERSYSTEEM    Advies winningsplan Westerveld    BLAD    11  11  11  11  12    14  14  14  15    16  16  16    17  17  17  19    20  20  20  22    23</pre>

====================================================================== Einde pagina 225 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 226 ======================================================================

<pre>    Advies winningsplan Westerveld    1 INLEIDING    U heeft ons in de gelegenheid gesteld om een advies uit te brengen over het door NAM  ingediende Winningsplan Westerveld. Aangezien dit plan betrekking heeft op de winning uit  aardgasvelden binnen onze verschillende gebiedsbegrenzingen maken wij graag gebruik van  deze mogelijkheid. Bij het maken van het advies hebben wij intensief samengewerkt met de  verschillende decentrale overheden die een adviesrecht hebben op het Winningsplan  Westerveld.    Wij zijn u erkentelijk dat u in een vroegtijdig stadium van uw besluitvorming ons om advies  vraagt op het winningsplan Westerveld 2016 van NAM. Wij maken graag gebruik van dit  adviesrecht vanwege de zorg die wij hebben over de directe en indirecte gevolgen van de  gaswinning op het leven van de inwoners van het gebied. Wij erkennen dat in de afgelopen  periode meer aandacht is gekomen voor de aspecten veiligheid en welzijn van burgers in relatie  tot gaswinning. Wij menen echter toch blijvend te moeten aandringen om hierin de positie van  de inwoners centraal te stellen. Wij hebben daarom ervoor gekozen ons advies breed in te  steken.    Als decentrale overheden hebben wij niet de technisch-inhoudelijke kennis in huis om  seismische risico’s en alles wat daarmee samenhangt exact te kunnen beoordelen en  controleren. Wij hebben dan ook gemeend geen nacalculatie te (laten) doen van de  berekeningen in het winningsplan met bijbehorende addenda. Dit laten wij graag over aan de  door u gevraagde adviseurs (Staatstoezicht op de Mijnen (SodM, Technische commissie  bodembeweging (Tcbb).    Wij vertrouwen erop dat u het advies behandelt conform de relevante bepalingen van de  Algemene wet bestuursrecht en de overwegingen uit ons advies op een zorgvuldige wijze  betrekt bij uw besluitvorming en ons transparant informeert over uw overwegingen terzake.    Leeswijzer   Wij hebben onze bevindingen, hoofdconclusies en hoofdadvies samengevat in het eerste  hoofdstuk. In de analyse daarachter treft u een uitgebreidere beoordeling aan van het  winningsplan met op onderdelen deelconclusies en -adviezen.</pre>

====================================================================== Einde pagina 226 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 227 ======================================================================

<pre>    Advies winningsplan Westerveld    2 SAMENVATTING    Vanuit betrokkenheid en zorg en oprechte belangstelling hebben wij de rapporten intensief  bestudeerd. Veiligheid van inwoners en het voorkomen en beperken van schade wegen hierin  het zwaarst. Alle andere aspecten moeten daaraan ondergeschikt zijn, waaronder  economische aspecten en leveringszekerheid.    De Onderzoeksraad voor Veiligheid (OvV) geeft over het erkennen van onzekerheden en  communiceren de volgende toelichting: Onzekerheid en het reduceren ervan dienen  uitgangspunten te zijn van het handelen van betrokken partijen, ook in de communicatie naar  burgers. Onderzoek over onzekerheden en het daaraan verbinden van maatregelen is daarbij  van cruciaal belang volgens de Raad. Onderzoek mag geen excuus zijn om geen maatregelen te  treffen of besluiten uit te stellen. Zij pleit derhalve ook voor het hanteren van het  voorzorgsprincipe in dat geval “Better safe than sorry” . Dat betekent in de communicatie over  onzekerheden in samenspraak met deskundigen en risicodragers zoeken naar manieren van  beheersing van het risico. Communiceren met burgers moet volgens de OvV meer zijn dan  alleen voorlichting geven.    Veiligheid wordt door de OvV breed gedefinieerd in termen van objectieve- en subjectieve  veiligheid, respectievelijk het uitblijven van lichamelijk letsel ten gevolge van aardbevingen en  gemoedsrust van bewoners. “Het gaat om veiligheid van burgers. Kunnen zij erop rekenen dat  incidenten worden voorkomen, schade wordt beperkt, risico’s worden beheerst en  onzekerheden worden verkend?” U hebt hierop gereageerd met: “De Raad heeft met haar  rapportage en aanbevelingen vooral willen bereiken dat bij activiteiten in de diepe ondergrond  nu en in de toekomst het veiligheidsbelang voldoende aandacht krijgt” . U heeft alle  aanbevelingen uit het rapport van de OvV overgenomen. In dit licht bezien dient bij de  beoordeling en toetsing van de verschillende aspecten dan ook te worden uitgegaan van een  brede benadering van de belangenafweging die aan uw uiteindelijke besluit ten grondslag  moet liggen. Het past hierbij niet om u te beperken tot een exacte en enge uitleg van  voorgenomen wetgeving.    We hebben ook geconstateerd dat in het winningsplan nog een aantal essentiële onderdelen  ontbreekt en het plan gepaard gaat met onzekerheden die betrekking hebben op een veilige  gaswinning. Ook constateren wij dat ondanks de ervaringen opgedaan in Groningen, er  vooralsnog geen sprake is van een adequate regeling voor de rest van Nederland voor  afdoening en vergoeding van schades en compensatie van alle bijkomende negatieve effecten.    Bij bestudering van het winningsplan en onderliggende stukken hebben wij samengevat de  volgende vragen, opmerkingen en adviezen.    Veiligheid  Uit het winningsplan van NAM en de bijbehorende adviezen van TNO en SodM maken wij op  dat er geen veiligheidsrisico’s bestaan voor de gebieden rond de verschillende gasvelden en haar  inwoners.</pre>

====================================================================== Einde pagina 227 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 228 ======================================================================

<pre>    Advies winningsplan Westerveld    Omdat volgens ons rond de effecten en gevolgen van gaswinning op de ondergrond en  bovengrondse bouwwerken nog altijd veel onduidelijk is, adviseren wij u met uiterste  terughoudendheid conclusies te verbinden aan de berekeningsresultaten van de maximaal te  verwachten seismische activiteit.   Tevens hebben wij een aantal ontbrekende zaken geconstateerd. Wij komen hier verderop in  ons advies op terug.    Communicatie   De communicatie van zowel NAM, als het ministerie van EZ naar burgers moet zorgvuldiger en  publieksvriendelijker dan tot nu toe is gebeurd. De lokale overheden hechten er grote waarde  aan dat onze inwoners gedegen, consistent en transparant worden geïnformeerd over de  (gevolgen van) gaswinning.    Voorkomen en beperken van schade   In het winningsplan worden optredende schades als niet te voorkomen beschouwd. NAM  bepaalt daarmee zelf welk niveau van acceptatie daarbij aan de orde is. Er wordt geen aandacht  geschonken aan maatregelen om schade door bodembeweging te voorkomen dan wel te  beperken, terwijl dit een voorschrift in de Mijnbouwwet is.   Wij willen dat er door NAM alles aan gedaan wordt om schade door gaswinning aan  eigendommen van inwoners en overheid te voorkomen. Inwoners kiezen er niet voor om te  worden blootgesteld aan deze risico’s.    Bodemdaling   NAM dient inzichtelijk te maken welke gevolgen de uiteindelijke totale bodemdaling (als  resultaat van dit winningsplan Westerveld) kan hebben voor het normale beheer en onderhoud  van waterkeringen en waterlopen en welke (waterhuishoudkundige) maatregelen in dat  verband genomen moeten worden.   Wij zijn van mening dat NAM dient te worden verplicht tot vergoeding van deze te nemen  maatregelen en van eventuele overige schade voortvloeiend uit bovengenoemde bodemdaling.    Schadeafhandeling   Wij zijn van mening dat een adequate regeling voor afdoening en vergoeding van schades en  compensatie van alle bijkomende negatieve effecten een harde voorwaarde bij het  instemmingsbesluit dient te zijn. Evenals in het aardbevingsgebied Groningen dient er een  volledig onafhankelijk orgaan te worden ingesteld voor de afwikkeling van schade als gevolg van  alle mijnbouwactiviteiten. Een dergelijke regeling en onafhankelijk toetsingsorgaan dienen op  voorhand een feit te zijn.    Meet- en regelprotocol   De reeds bevende velden Eleveld en Vries-Zuid liggen dicht tegen de grens met risicocategorie  Il aan. Op basis hiervan adviseert SodM om ook enkele maatregelen te nemen die van  toepassing zijn voor velden waarvan de Seismische Risico Analyse (SRA) in categorie II valt. Wij  vinden dit een goede zaak. Het gaat hier om het ontwikkelen van een risicobeheerssysteem.  Het risicobeheerssysteem is bedoeld om tijdig te kunnen reageren zodat (grotere) schade en  veiligheidsrisico’s niet zullen optreden. Wij zijn van mening dat een risicobeheerssysteem een  voorwaarde moet zijn van de eventueel door de minister te verlenen winningsvergunning.</pre>

====================================================================== Einde pagina 228 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 229 ======================================================================

<pre>    Advies winningsplan Westerveld    Fracken en zuurstimulatie   Vanwege de mogelijke gevolgen zijn wij van mening dat geen omstreden technieken zoals  zuurstimulatie en fracken moeten worden toegestaan.   Schadelijke gevolgen van zuurstimulatie / fracken kunnen bovengronds optreden door lekkage  van frackvloeistoffen en chemicaliën en ondergronds door het falen van de integriteit van  afdekkende lagen waardoor ongecontroleerde bodemprocessen kunnen optreden. De kans op  deze gebeurtenissen dienen geheel uitgesloten te worden, omdat naast lokale schade aan  gebouwen ook de drinkwatervoorziening in het geding is. Vanwege de mogelijke lokale impact  vinden wij dat voor deze beslissing ook het burgerperspectief moet worden meegenomen en  dus de lokale overheden, inwoners en de Waterleiding Maatschappij Drenthe een stem in deze  afweging moeten krijgen met bijbehorende beroepsmogelijkheid.</pre>

====================================================================== Einde pagina 229 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 230 ======================================================================

<pre>    Advies winningsplan Westerveld    3 HOOFDADVIES    Onze bevindingen afgewogen hebbende en uitgaande van de geformuleerde uitgangspunten  komen wij tot het volgende hoofdadvies:    Wij zijn primair van mening dat de veiligheid nooit in het geding mag zijn. Verder zijn wij van  mening dat derden (burgers, bedrijven, gemeenten) niet de dupe mogen worden van  gaswinningsactiviteiten of de gevolgen daarvan. Dit geldt zowel nu als ook in de toekomst.    Wij adviseren u vanwege de geconstateerde omissies, bestaande onzekerheden, geen  aandacht voor maatregelen om schade door bodembeweging te voorkomen dan wel te  beperken en het ontbreken van een adequate schaderegeling voor afdoening en vergoeding  van schades en compensatie van alle bijkomende negatieve effecten:    Primair: niet in te stemmen met het winningsplan Westerveld 2016 zoals het nu voorligt;    Subsidiair: mocht dit niet uw keuze zijn vanwege de grote onzekerheden en ontbrekende  onderdelen slechts in te stemmen met het winningsplan door het hanteren van  het voorzorgprincipe "Better safe than sorry" en:    1. NAM en Sodm, binnen een door u gestelde termijn, onvolkomenheden te laten  aanvullen;   2. te voorzien in onafhankelijke validatie van onderzoeken en bevindingen;   een termijn te stellen aan het winningsplan;   4. hierbij zaken als schadebeperking, schadeafwikkeling en een  risicobeheersingsysteem op voorhand goed en volledig te regelen.    w    In onderstaande hoofdstukken vindt u de onderbouwing van ons hoofdadvies en overige  adviezen.</pre>

====================================================================== Einde pagina 230 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 231 ======================================================================

<pre>    Advies winningsplan Westerveld    4 ALGEMEEN    Het adviesrecht voor de decentrale overheden, zoals dat dit jaar in de wijzigingen Mijnbouwwet  is vertaald, hangt vooral samen met de maatschappelijke impact en de maatschappelijke  acceptatie van gaswinning.    In uw adviesverzoek schrijft u: “Een van de belangrijkste aanbevelingen uit het rapport van de  Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV) richt zich op de veiligheid van de burgers en de  infrastructurele werken. Een ander belangrijk punt betreft meer aandacht voor het  burgerperspectief”.    In het winningsplan Westerveld wordt volledig voorbijgegaan aan het burgerperspectief ofwel  de maatschappelijke impact en de maatschappelijke acceptatie van gaswinning. Het is  voorstelbaar dat NAM in het winningsplan redeneert vanuit haar commercieel belang. NAM  dient echter ook maatschappelijk verantwoord te ondernemen. Dit komt in het winningsplan  niet tot uitdrukking. Wij verwachten dat u in uw besluit uw maatschappelijke  verantwoordelijkheid duidelijk naar voren laat komen.    Het maatschappelijk draagvlak voor (nieuwe) gaswinningen in ons land neemt af. Dit als gevolg  van de aardbevingen in de provincie Groningen, de daarmee samenhangende  veiligheidsproblematiek en andere negatieve effecten van de gaswinning. Ook de Drentse  decentrale overheden constateren die ontwikkeling. Het versneld terugdringen van het gebruik  van fossiele brandstoffen is een belangrijke opgave voor onze samenleving. Wij pleiten ervoor  dat u met spoed uw beleid inzet op duurzame energie.    Bij de besluitvorming in Groningen heeft u veiligheid, het zo veel mogelijk voorkomen en  beperken van schade en het belang van leveringszekerheid het zwaarst laten wegen.    De Drentse situatie is op verschillende onderdelen anders dan Groningen.  Wij hechten vooral waarde aan de volgende aspecten:   -__ Veiligheid   - Communicatie   - Voorkomen en beperken van schade   - Schadeafhandeling a.g.v. bodemdaling/ bodemtrilling   -  Meet- en regelprotocol   -  Fracken en zuurstimulatie    Uit het winningsplan van NAM en de bijbehorende adviezen van TNO en SodM maken wij op  dat er geen veiligheidsrisico’s bestaan voor de gebieden rond de verschillende gasvelden en haar  inwoners. Dat wil zeggen dat deze organisaties aangeven dat er geen dusdanige bevingen  optreden dat er gevaar ontstaat voor personen. Wel zien wij aanleiding om ten aanzien van de  gasvelden Eleveld en Vries-Zuid een risicobeheerssysteem te laten opstellen en het daar  horende meet- en regelprotocol onafhankelijk te laten monitoren. De resultaten van dit  risicobeheersysteem moeten voor iedereen toegankelijk zijn.</pre>

====================================================================== Einde pagina 231 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 232 ======================================================================

<pre>    Advies winningsplan Westerveld    5 COMMUNICATIE    Voor een adequate invulling van het burgerperspectief, zoals u in het adviesverzoek aangeeft,  is gedegen, transparante en consistente communicatie een absolute voorwaarde.    Advies:   De communicatie van zowel NAM, als het ministerie van EZ naar burgers moet zorgvuldiger en  publieksvriendelijker dan tot nu toe is gebeurd. De lokale overheden hechten er grote waarde  aan dat onze inwoners gedegen, consistent en transparant worden geïnformeerd over de  (gevolgen van) gaswinning. Wij adviseren u in uw besluit voorwaarden op te nemen waarmee  dit wordt geborgd.    Toelichting:   De verantwoordelijkheid van de lokale overheid is oog te hebben voor de belangen van onze  inwoners en deze te borgen.   Wij zijn daarom van mening dat de rol van informatievoorziening over de (gevolgen van)  gaswinning niet uitsluitend aan NAM moet worden overgelaten. De communicatie van zowel  NAM, als het ministerie van EZ naar burgers moet zorgvuldiger en publieksvriendelijker dan tot  nu toe is gebeurd. De lokale overheden hechten er grote waarde aan dat onze inwoners  gedegen, consistent en transparant worden geïnformeerd over de (gevolgen van) gaswinning.  Hiermee moet onnodige onrust en zorg bij inwoners worden weggenomen.    Typerend is de gebrekkige communicatie en afstemming tussen NAM en het ministerie van EZ  over de start van de gaswinning uit put Vries-10, die onder het winningsplan Westerveld valt  (zie ook hfst 7.1).    Communicatie is een essentieel onderdeel van het omgevingsmanagement, zoals is verwoord  în uw visie in de brief aan de Tweede Kamer van 1 februari 2016*).  Uw uitgangspunten daarbij zijn duidelijk:  1. Samenbinden van belanghebbenden  Betrek de omgeving zo vroeg mogelijk  Transparantie en vertrouwen  Omgevingsmanagement is een gezamenlijke verantwoordelijkheid  Maatwerk    wwe    Het mag duidelijk zijn dat uw ambitie verder moet gaan dan het organiseren van  informatiebijeenkomsten en publicaties over de procedure.   Wij willen graag met u meedenken aan de verdere invulling van de communicatie en het  omgevingsmanagement. Daarbij nemen wij graag uw visie als vertrekpunt.   Wij geven u als suggestie dat NAM een breed communicatieplan opstelt dat in overleg en  instemming met u en lokale overheden tot stand komt. Communicatie die staat in een breder  perspectief van omgevingsmanagement, rekening houdend met de ‘belevingswereld' van onze  inwoners.</pre>

====================================================================== Einde pagina 232 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 233 ======================================================================

<pre>    Advies winningsplan Westerveld    Het winningsplan is geschreven voor ingewijden en lastig leesbaar voor inwoners. Zij mogen  een zienswijze op het winningsplan indienen maar dan moeten zij de inhoud hiervan wel  kunnen doorgronden. Daarom adviseren wij u voorafgaand aan het maken van een  ontwerpbesluit een publieksvriendelijke oplegger van het winningsplan op te stellen.    In dit kader vragen wij u tevens de risicoanalyse van de gasvelden Vries Zuid en Eleveld nader  te duiden. Uit het winningsplan blijkt dat volgens de SRA de gasvelden Vries Zuid en Eleveld  bijna in risicoklasse 2 vallen. In zowel het winningsplan als in de adviezen van Sodm en Tcbb  ontbreekt een nadere analyse waarom deze velden hogere risico’s met zich meebrengen dan  de overige velden. Ligt het aan de inrichting van het gebied of komt het door de  bodemopbouw die gevoelig is voor trilling? Toevoeging van deze analyse maakt dat de  aangegeven risico’s beter zijn te duiden en uit te leggen aan onze inwoners.    10</pre>

====================================================================== Einde pagina 233 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 234 ======================================================================

<pre>    Advies winningsplan Westerveld    6 REIKWIJDTE EN KADERS WINNINGSPLAN    In dit hoofdstuk geven we aan welke kaders onduidelijk zijn of ontbreken waaraan het  winningsplan is getoetst.    6.1 Doelmatigheid    Advies  Wij verzoeken u inzicht te geven in de kaders waaraan het winningsplan is getoetst op het aspect  doelmatigheid.    Toelichting   In het advies van Sodm is een toetsing opgenomen van de winning aan doelmatigheid.  Onduidelijk is hoe en waaraan is getoetst. We willen graag inzicht in de afwegingskaders  waaraan dit aspect wordt getoetst. De Tweede Kamer heeft aangegeven dat de Minister een  afweging moet maken tussen landelijk economische belangen en de lokale veiligheid en schade-  effecten. In het verleden zijn de lokale effecten volgens de Tweede Kamer in die afweging  onvoldoende meegenomen. In dit kader vragen wij ons af hoe de balans uitvalt tussen  economische belangen en de maatschappelijke aanvaardbare gevolgen en risico’s die met  gaswinning gepaard gaan.    6.2 Kaders schade    Advies  De minister dient zo spoedig mogelijk een kader op te stellen waarin duidelijk beschreven staat  wat onder ‘schade’ verstaan wordt.    Toelichting   De (nog niet vastgestelde) wijziging van de Mijnbouwwet noemt als toetsingsgrond voor het  eventueel onthouden van de instemming met een winningsplan ‘schade aan gebouwen of  infrastructurele werken of de functionaliteit daarvan’. Wij constateren dat de adviserende  organen Tcbb en Sodm kennelijk ieder een verschillende typering hanteren voor het begrip  schade. Dat is niet uit te leggen aan inwoners.   Zolang niet duidelijk is wat onder ‘schade’ verstaan dient te worden, is toetsing van het  winningsplan op dit onderdeel lastig voor velden die gebeefd hebben en in verband waarmee  ‘schade’ is gemeld.    6.3 Natuur en milieu — Nationaal Park Drentse Aa    Advies  Met betrekking tot het Nationale Park Drentse Aa adviseren wij u:  - het winningsplan te toetsen op nationale en internationale wetgeving op het gebied  van natuur- en soortenbescherming gelet op het aanwezige Natura2000 gebied;  - in uw goedkeuringsbesluit op te nemen dat bij verdere ontwikkelingen rondom de  velden Vries-Zuid (met name het blok Vries-ZZ) en Eleveld het Drentse Aa gebied  zoveel mogelijk wordt ontzien.    11</pre>

====================================================================== Einde pagina 234 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 235 ======================================================================

<pre>    Advies winningsplan Westerveld    Toelichting   Wij stellen vast dat de gevolgen van de gasvelden in dit winningsplan Westerveld voor de  beschermde status van het Natura-2000-gebied Drentse Aa niet zijn onderzocht althans  onvoldoende in beeld zijn gebracht. Er blijkt ook uit niets dat met zekerheid zou kunnen worden  gesteld dat de natuurlijke kenmerken van het Natura 2000-gebied Drentse Aa door de  exploitatie van de gasvelden in dit winningsplan niet zullen worden aangetast.    Het Drentse Aa gebied is een internationaal uniek gebied, met een zeer hoge  beschermingsstatus. Het gebied is een beek- en esdorpenlandschap; het oppervlaktewater van  de Drentse Aa dient tevens als bron van drinkwater. Het is een waardevol gebied met een  kwetsbaar geohydrologisch systeem waar invloeden vanwege de gaswinning (zoals  bodemdaling, zuurstimulatie) niet mogen plaatsvinden.    Voor een correcte beoordeling van de mogelijke gevolgen van de exploitatie van het  winningsplan Westerveld voor het Drentse Aa-gebied zou het overigens niet juist zijn om de  getroffen en te treffen waterhuishoudkundige maatregelen in het natuurgebied bij het  beschouwen van mogelijke effecten van mijnbouwactiviteiten op de  instandhoudingsdoelstellingen van het natuurgebied te betrekken. Compenserende  maatregelen maken immers in juridische zin geen onderdeel uit van de beoordeling in het kader  van de significantie-toets. Bovendien zijn de watergerelateerde maatregelen in zekere zin met  de mijnbouwactiviteiten verbonden, omdat de waterhuishouding noodzakelijkerwijs wel moet  worden aangepast als gevolg van de opgetreden bodemdaling die het resultaat is van de  gaswinning.    Wij wijzen er op dat de vaststelling en goedkeuring van het winningsplan door de Minister met  zich mee brengt dat er een toetsingsmoment ontstaat waarop moet worden beoordeeld of  mogelijk significante gevolgen ten gevolge van de mijnbouwactiviteiten in het Westerveld  kunnen ontstaan. Dat geldt uiteraard niet alleen voor het Drentse Aa-gebied, maar voor alle  Natura 2000-gebieden die door het instemmingsbesluit worden beïnvloed. Deze beoordeling  heeft niet of in onvoldoende mate plaatsgevonden ten gevolge waarvan effecten op Natura-  2000-gebieden niet op voorhand kunnen worden uitgesloten.    Bij de actuele stand van zaken voor wat betreft de onbekendheid van de impact van de  gaswinning is er naar ons oordeel aanleiding om in het instemmingsbesluit aanvullende  restricties op te nemen die waarborgen dat het Nationaal Park Drentse Aa zo veel mogelijk  ongemoeid wordt gelaten.    6.4 Reikwijdte winningsplan m.b.t. aantal verschillende velden    Advies:   Wij verzoeken u aan te geven welke overwegingen ten grondslag liggen aan de keuze om een  grote variëteit van kleine gasvelden in het winningsplan Westerveld te vatten? In het kader van  de maatschappelijke verantwoording vinden wij het transparanter om per gasveld een  winningsplan op te stellen.    12</pre>

====================================================================== Einde pagina 235 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 236 ======================================================================

<pre>    Advies winningsplan Westerveld    Toelichting:   Het winningsplan Westerveld bevat een groot aantal afzonderlijke gasvelden die geen directe  relatie met elkaar hebben. Uit het winningsplan Westerveld wordt afgeleid dat een aantal  velden nu en naar verwachting in de toekomst niet meer produceren. Waarom zijn die dan toch  opgenomen in het winningsplan? Voor de afweging tussen economische belangen en de  maatschappelijke effecten is het logischer per producerend gasveld een aparte vergunning en  winningsplan op te stellen. De gehanteerde methodiek belemmerd nu voor al deze velden  afzonderlijk een transparante afweging te kunnen maken.    13</pre>

====================================================================== Einde pagina 236 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 237 ======================================================================

<pre>    Advies winningsplan Westerveld    7 PRODUCTIE    7.1 Productie put Vries-10    Advies:   Wij adviseren u om uw toezegging jegens NAM om binnen de bestaande vergunning te mogen  winnen uit de nieuw geboorde put (put Vries-10) in te trekken en NAM op te dragen hiervoor  de uitkomst van de procedure voor onderhavige winningsplan af te wachten.    Toelichting:   “Tijdens het vragenuur van 16 juni 2015 is gesproken over een voorgenomen gaswinning door  NAM in Drenthe. Tijdens de mondelinge beantwoording is in algemene zin aangegeven dat er  bij winning uit kleine velden een winningsplan moet komen en dat omwonenden, gemeenten  en provincies hierop zienswijzen kunnen indienen. Dit is ook bevestigd in de beantwoording van  aanvullende schriftelijke vragen van het lid Dik-Faber (CU), waarin is aangegeven dat “in alle  gevallen waarbij op basis van boringen besloten wordt om gas te gaan winnen, een nieuw of  gewijzigd winningsplan ingediend moet worden” (Kamerstukken 2015-2016, Aanhangsel van de  Handelingen, 57).”    In het geval van Vries-10 is er een nieuwe boring geweest op basis waarvan NAM voornemens  is om gas te gaan winnen. Daarnaast is er juist door de minister aan de Tweede Kamer  toegezegd, dat er een adviesrecht wordt toegepast in deze situaties. In het Winningsplan  Westerveld is voor Vries-10 sprake van een te winnen hoeveelheid van 0,6 Miljard M3 (high  case). Wij zijn van mening dat deze nieuwe winning onderdeel is van dit winningsplan en dat  NAM de procedure moet afwachten voordat er uit put Vries-10 gas gewonnen mag worden.    Los van de vraag of er wel of geen vigerend Winningsplan is, moeten wij constateren dat het  oude Winningsplan niet voldoet aan de zaken die door de Onderzoeksraad voor de veiligheid  zijn geconstateerd. Zo is bij de afgifte van de instemmingsvergunning op het vigerende  winningsplan niet getoetst op de veiligheid van burgers (seismische risico analyse). Wij zijn dan  ook van mening dat er niet kan worden teruggevallen op een vergunning waarin geen rekening  is gehouden met zo een belangrijk aspect.    7.2 Productiesnelheid    Advies:   Wij verzoeken u in uw besluit aandacht te besteden aan de productiesnelheid uit de  verschillende gasvelden. Te meer daar vrijwel alle velden in dit winningsplan zich bevinden in de  laatste fase van de feitelijke gaswinning. Er lijkt door NAM bij de bepaling van de  productiescenario's geen rekening te zijn gehouden met de relatie snelheid drukdaling-  bodemtrilling.    Toelichting    De snelheid waarmee gas uit de bodem wordt onttrokken is van invloed op de bodemtrilling.  Een snelle drukdaling in het gesteente kan eerder tot bevingen leiden dan wanneer deze    14</pre>

====================================================================== Einde pagina 237 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 238 ======================================================================

<pre>    Advies winningsplan Westerveld    drukdaling geleidelijk verloopt. Kan NAM aangeven welke hoeveelheid er per jaar per gasveld  kan worden onttrokken zonder dat dit tot extra risico op bodemtrilting leidt?   Uit een toelichting van NAM blijkt dat de productiescenario’s in het winningsplan zijn gebaseerd  op een technische inschatting wat uit de bodem te halen is. In het plan is de winningssnelheid  niet aangegeven.    7.3 Productieniveau high case    Advies:  In uw besluit op te nemen dat als NAM het “high case” scenario overschrijdt zij een nieuw  winningsplan dient op te stellen en deze ter besluitvorming aan dient te bieden.    Toelichting:   In het advies van Sodm wordt op blz 5 aangegeven dat als een winning het “high case” scenario  overschrijdt NAM een nieuwe SRA moet uitvoeren en tevens het winningsplan dient te  actualiseren. Deze opmerking bevreemd ons, aangezien wij in de veronderstelling verkeren dat  winning buiten de grenzen van het winningsbesluit niet is toegestaan.   Wij zijn van mening dat indien deze situatie zich voordoet er te allen tijde een nieuw  winningsplan dient te worden opgesteld.    15</pre>

====================================================================== Einde pagina 238 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 239 ======================================================================

<pre>    Advies winningsplan Westerveld    8 ONZEKERHEDEN/ ONTBREKENDE ZAKEN    8.1 Onzekerheden    Advies:   Omdat volgens ons rond de effecten en gevolgen van gaswinning op de ondergrond en  bovengrondse bouwwerken nog altijd veel onduidelijk is, adviseren wij u met uiterste  terughoudendheid conclusies te verbinden aan de berekeningsresultaten van de maximaal te  verwachten seismische activiteit.    Toelichting:   Voor de berekeningen is gebruik gemaakt van gegevens van de ondergrond. De samenstelling  van de diepe ondergrond is complex en nooit precies in kaart te brengen. De ligging van  breuken, de compactiecoëfficiënt etc. zijn gebaseerd op interpretatie van een beperkt aantal  bodemgegevens. Dit houdt in dat de resultaten altijd met grote voorzichtigheid moet worden  geïnterpreteerd. De Tcbb geeft aan dat in het ergste geval een beving met een magnitude van  3,9 kan plaatsvinden. De zwaarste beving tot nu toe in Groningen was 3,6 in Huizinge (2012).  De velden Eleveld en Vries Zuid scoren op factoren als bebouwingsdichtheid en  bevolkingsdichtheid duidelijk minder gunstig dan Huizinge. Wij vermoeden op basis van deze  aspecten dat in het stedelijk gebied van Assen meer schade kan ontstaan dan de door NAM  geformuleerde licht schade aan meerdere, tot matige schade aan enkele gebouwen.    8.2 Ontbrekende/onjuiste gegevens    Advies:   Wij verzoek u NAM op te dragen de SRA berekening opnieuw uit te voeren. Hierin rekening te  houden met de toekomstige ruimtelijke ontwikkelingen in de gebieden rond de betreffende  gasvelden. Evenals de correcte bevolkingsdichtheid ten aanzien van het stedelijke gebied rond  het gasveld Eleveld te hanteren. Deze nieuwe SRA-berekening te beschouwen als een  aanvulling op het voorliggende winningsplan en dit om advies voor te leggen aan Sodm, Tcbb,  lokale overheden en de Mijnraad.    Toelichting:   In de SRA is geen rekening gehouden met de toekomstige inrichting van Werklandschap Assen  Zuid en de toeristisch recreatieve zone. De inrichting leidt tot intensievere bebouwing van  bedrijven in het gebied dan nu het geval is. Ook de noordelijke blokken van Eleveld vallen  binnen het stedelijk gebied van Assen met o.a. de aanwezigheid van een ziekenhuis in de  directe nabijheid.   Waarom wordt voor bepaling risicoklasse uitgegaan van lage bevolkingsdichtheid (250-500  inw/km2)? Een substantieel deel van het gasveld Eleveld ligt namelijk in het stedelijk gebied  van Assen met hogere dichtheid (500-1000 inw/km2). Een herberekening zal leiden tot een  andere risico inschatting. Dit maakt het noodzakelijk dat alle adviesorganen zich hierover  opnieuw een oordeel moeten kunnen vormen.    16</pre>

====================================================================== Einde pagina 239 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 240 ======================================================================

<pre>    Advies winningsplan Westerveld    9 BODEMBEWEGING    9.1 Bodemdaling    Advies  Voor wat betreft de prognose van de bodemdaling die gepaard kan gaan met de gaswinning,  adviseren wij u:  -__NAM in samenspraak met de betrokken decentrale overheden te laten inventariseren:  1) welke gevolgen de uiteindelijke totale bodemdaling die het gevolg is van de  gaswinning uit de velden van het winningsplan Westerveld kan hebben voor het  normale beheer en onderhoud van waterkeringen en waterlopen;  2) welke (waterhuishoudkundige) maatregelen in dat verband genomen moeten  worden;  3) NAM te verplichten tot vergoeding van deze te nemen maatregelen en van  eventuele overige schade voortvloeiend uit bovengenoemde bodemdaling als  voorwaarde te verbinden aan het winningsplan;  - NAM de bodemdalingscomponent die het gevolg is van het leeg produceren van het  gasveld Norg na beëindigen van de gasopslag aldaar, weer op te laten nemen in de  bodemdalingsprognose voor de jaren 2050 en 2080.    Toelichting   Volgens de prognose zal de verwachte bodemdaling van de resterende gaswinning enkele  centimeters bedragen; het merendeel van de daling heeft al plaatsgevonden.   De uiteindelijke totale bodemdaling als gevolg van de gaswinning is echter van die omvang dat  er wel effecten te verwachten zijn op de waterhuishouding. De kosten voor mitigerende  maatregelen zijn uiteraard voor NAM. Daarom is het van belang te inventariseren welke  afspraken er bestaan tussen NAM en betrokken waterschap({pen), gemeenten en provincie voor  zover er voor hen negatieve effecten zijn. Er mag geen onduidelijkheid bestaan over de  vergoeding van dergelijke onkosten.    Het beëindigen en leeg produceren van de gasopslag Norg zal volgens NAM in de toekomst tot  een additionele 10 cm bodemdaling leiden. Deze component is verdwenen uit de huidige set  prognoses, vanuit de veronderstelling van NAM de gasopslag tot 2080 in werking te zullen  hebben. Gezien de grote onzekerheden die er momenteel heersen omtrent de aard van onze  toekomstige energievoorziening achten wij deze aanname niet terecht. Wij achten het zinvol op  voorhand te weten welke additionele daling in het gebied (op mogelijk kortere termijn dan nu  verwacht) nog verdisconteerd moet gaan worden.    9.2 Bodemtrilling  Advies    Omdat NAM in het winningsplan aangeeft dat de kans op schade ten gevolge van een  geïnduceerde beving niet valt uit te sluiten, verzoeken wij u:    17</pre>

====================================================================== Einde pagina 240 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 241 ======================================================================

<pre>    Advies winningsplan Westerveld    - het advies van het Staatstoezicht op de Mijnen (SodM) over te nemen en NAM op te  dragen in aanvulling op het KNMI-netwerk seismische apparatuur in en rond de  gasvoorkomens Vries-Zuid en Eleveld op te stellen;   - het advies van SodM over te nemen en NAM voor de bevende velden een  risicobeheerssysteem te laten ontwikkelen en operationeel te hebben (zie hoofdstuk  9);   - de parameters en randvoorwaarden die NAM hanteert in het door haar op te stellen  risicobeheerssysteem goed te laten onderbouwen alvorens dit systeem goed te  keuren;   -__ te verduidelijken in hoeverre zaken als vallende objecten zijn meegenomen in de  overwegingen die aan het winningsplan ten grondslag liggen.    Toelichting   Als decentrale overheden hebben wij niet de technisch-inhoudelijke kennis in huis om  seismische risico’s en alles wat daarmee samenhangt exact te kunnen beoordelen en  controleren. Wij hebben dan ook gemeend geen nacalculatie te (laten) doen van de  berekeningen in het winningsplan met bijbehorende addenda. Dit laten wij graag over aan de  door u gevraagde adviseurs (SodM, Tcbb).    Wij zijn primair van mening dat de veiligheid nooit in het geding mag zijn. Wij zijn daarom blij  met de toegenomen belangstelling voor dit belangrijke aspect rond de gaswinning. Verder zijn  wij van mening dat derden (burgers, bedrijven, gemeenten) niet de dupe mogen worden van  gaswinningsactiviteiten of de gevolgen daarvan. Dit geldt zowel nu als ook in de toekomst.    Uit de analyse van NAM volgt dat alle gasvelden in de laagste seismische risicogroep vallen  (categorie I). TNO constateert in haar advies dat de risicoanalyse is uitgevoerd volgens de SRA-  leidraad en kan zich vinden in de toedeling tot de laagste risicogroep (categorie |). SodM  onderschrijft de analyse van TNO, met de aanvulling dat de reeds bevende velden Eleveld en  Vries-Zuid wel dicht tegen categorie 2 aan liggen.    Uit het winningsplan van NAM en de bijbehorende adviezen van TNO en SodM menen wij  daarom te kunnen opmaken dat er in het kader van bodemtrilling geen veiligheidsrisico’s  bestaan voor de gebieden rond de betreffende gasvelden.   Hoewel de veiligheid niet in het geding lijkt te zijn, geeft NAM in het winningsplan aan dat de  kans op schade ten gevolge van een geïnduceerde beving niet valt uit te sluiten. In het ernstigste  geval kan sprake zijn van lichte, niet constructieve schade aan meerdere gebouwen en matige  schade aan enkele gebouwen. Daarom zien wij wel aanleiding om ten aanzien van de gasvelden  Eleveld en Vries-Zuid een risicobeheerssysteem te laten opstellen en implementeren voor 1 juni  2017. Tevens het meet- en regelprotocol onafhankelijk te laten monitoren (zie hoofdstuk 9).    Tevens kan het risicobeheerssysteem helpen een eventuele zwaardere beving te voorkomen,  mits sprake is van de juiste keuze van signaalparameters en het daarbij behorende actieprotocol.  Een goede onderbouwing van de gekozen parameters en acties is dus van belang wil het  risicobeheerssysteem zinvol zijn. Ook een adequaat seismisch netwerk is hierbij van belang.    18</pre>

====================================================================== Einde pagina 241 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 242 ======================================================================

<pre>    Advies winningsplan Westerveld    9.3 Reservoirstimulatie/ Fracken    Advies  Wij adviseren u vanwege de mogelijke gevolgen:   - geen omstreden technieken zoals zuurstimulatie en fracken toe te staan zoals in het  winningsplan is omschreven;   “tevens besluitvorming over de toepassing van deze technieken niet alleen bij de  toezichthouder (Sodm) neer te leggen, maar hiervoor aparte besluitvorming aan NAM  op te leggen met mogelijkheden tot inspraak, zienswijzen en beroep van lokale  overheden, inwoners en de Waterleiding Maatschappij Drenthe;   - mocht dit niet uw keuze zijn, dan verzoeken wij u toch in ieder geval in het  goedkeuringsbesluit voorwaarden op te nemen ter beperking van risico’s voor grond-  en drinkwater en ecologie én het optreden van bodemtrilling.    Toelichting   De velden Assen, Assen-Zuid en Vries-Zuid vallen gedeeltelijk samen met de boringsvrije zone  van de grondwaterwinning Assen-Oost; het veld Assen valt bovendien samen met het  grondwaterbeschermingsgebied Assen-West.    Schadelijke gevolgen van reservoirstimulatie / fracken kunnen bovengronds optreden door  lekkage van frackvloeistoffen en chemicaliën en ondergronds door het falen van de integriteit  van afdekkende lagen waardoor ongecontroleerde bodemprocessen kunnen optreden. De kans  op deze gebeurtenissen dienen geheel uitgesloten te worden omdat naast lokale schade aan  gebouwen ook de drinkwatervoorziening in het geding is. Het advies van Sodm is gebaseerd op  de bevoegdheid van de afweging over fracken bij de toezichthouder van de gaswinning.  Vanwege de mogelijke lokale impact vinden wij dat voor deze beslissing ook het  burgerperspectief moet worden meegenomen en dus de lokale overheden, inwoners en de  Waterleiding Maatschappij Drenthe een stem in deze afweging moeten krijgen met  bijbehorende beroepsmogelijkheid.    19</pre>

====================================================================== Einde pagina 242 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 243 ======================================================================

<pre>    Advies winningsplan Westerveld    10 SCHADE    10.1 Voorkomen van schade (wettelijke verplichting)    Advies:   Wij adviseren u vanwege het ontbreken van een beschrijving van preventieve maatregelen in  het winningsplan NAM te verplichten om preventieve maatregelen voor schade op te nemen in  het winningsplan alvorens hierover een besluit te nemen. Deze beschrijving te zien als een  aanvulling op het voorliggende winningsplan en dit om advies voor te leggen aan Sodm, Tcbb,  lokale overheden en de Mijnraad.    Toelichting:   In de Mijnbouwwet ligt primair de nadruk op het voorkomen van schade door  mijnbouwactiviteiten (preventief handelen), en niet op het geoorloofd zijn van  mijnbouwactiviteiten, mits de nadelige gevolgen daarvan door de exploitant / operator worden  weggenomen of verzacht (curatief handelen). NAM heeft als initiatiefnemer de zorgplicht voor  het voorkomen van schade. In winningsplan wordt geconcludeerd dat er lichte en lokaal  mogelijk matige schade kan optreden aan gebouwen. Nergens is in het winningsplan echter  terug te lezen wat wordt gedaan om schade te voorkomen. Wij stellen vast dat ten aanzien van  het optreden van schade in het winningsplan geen aandacht is op het voorkomen van schade.  In het winningsplan worden optredende schades als niet te voorkomen beschouwd.    Het Mijnbouwbesluit schrijft voor dat het winningsplan een beschrijving bevat van de mogelijke  omvang en verwachte aard van de schade door bodembeweging. Uit het winningsplan blijkt dat  het niet goed mogelijk is de omvang en de verwachte aard adequaat te beschrijven. NAM lijkt  niet in staat causaliteit aan te geven tussen aardbevingen en omvang en aard van de schade.  Het winningsplan lijkt op dit punt niet te voldoen aan de eisen die de wet stelt aan een plan.    Wij willen dat er door NAM alles aan gedaan wordt om schade door gaswinning aan  eigendommen van inwoners en overheid te voorkomen. Inwoners kiezen er niet voor om te  worden blootgesteld aan deze risico’s.    10.2 Afhandeling van schade    Advies  Wij zijn van mening dat:   - een adequate regeling voor afdoening en vergoeding van schades en compensatie van  alle bijkomende negatieve effecten een harde voorwaarde is, alvorens door uw minister  een positief besluit op dit winningsplan kan en mag worden genomen;   -___ evenals in het aardbevingsgebied Groningen er een volledig onafhankelijk orgaan dient  te worden ingesteld voor de afwikkeling van schade als gevolg van alle  mijnbouwactiviteiten.   - in uw besluit op te nemen dat in geval van een schademelding ter verbetering van de  huidige wijze van onderzoek opdracht gegeven wordt tot het doen van onderzoek naar  de oorzaak van de schade;    20</pre>

====================================================================== Einde pagina 243 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 244 ======================================================================

<pre>    Advies winningsplan Westerveld    Toelichting:   Zoals reeds in voorgaande alinea door ons is aangegeven dient het voorkomen en beperken van  alle schade als uitgangspunt te worden genomen. Echter kan NAM de kans op schade aan  bebouwing in de nabije omgeving van het epicentrum van een geïnduceerde aardbeving niet  uitsluiten. Dit wordt ook door SodM in haar advies als zodanig aangegeven. In het ernstigste  geval kan een geïnduceerde beving leiden tot het ontstaan van lichte, niet constructieve schade  aan meerdere gebouwen en matige schade aan enkele gebouwen.    NAM geeft in het winningsplan aan dat de historische schademeldingen voor “lichte, niet  constructieve schade" hebben gezorgd en dat deze vergoed zijn (of worden) wanneer het  duidelijk is dat zij de schade heeft veroorzaakt. Overeenkomstig de regels van het burgerlijk  recht rust op NAM de verplichting om schade veroorzaakt door aardbevingen, die worden  veroorzaakt door de gaswinning, te vergoeden. Wij zijn van mening dat voornoemde regeling  op basis van het burgerlijk wetboek niet altijd voldoende soelaas biedt voor burgers, bedrijven  en lokale overheden om op een vlotte en toegankelijke wijze schade te kunnen claimen.    De gaswinning in Groningen heeft voor veel overlast gezorgd in de regio en het gevoel van  veiligheid en vertrouwen van de bewoners aangetast. Er is dan ook sprake van een groot  wantrouwen van burgers jegens NAM en rijksoverheid. Dit heeft zowel betrekking op de  feitelijke gaswinning, als ook het nemen van adequate en toereikende maatregelen om de  gevolgen (waaronder schade en overige hinder) zo veel mogelijk te voorkomen en/of te  beperken.   Herstel van vertrouwen van onze burgers is naar onze mening dan ook gebaat bij een  transparante en toegankelijke organisatie voor de afwikkeling van schademeldingen. Een  regeling waarbij het voor burgers en andere partijen niet nodeloos ingewikkeld is om een  schademelding in te dienen en de onafhankelijkheid in voldoende mate gewaarborgd is. Dit  zodat iedereen in redelijkheid kan vertrouwen op een eerlijke en adequate schadeafwikkeling.  Het past niet om daarbij onderscheid te maken tussen de omvang of de locatie waar de schade  is ontstaan. ledere schademelding dient op zijn eigen merites te worden beoordeeld.    Gezien het voorgaande zijn wij van mening dat een adequate regeling voor afdoening en  vergoeding van schades en compensatie van alle bijkomende negatieve effecten een harde  voorwaarde bij het instemmingsbesluit dient te zijn. Tevens dient hierbij de onafhankelijkheid  en objectiviteit van de schadeafwikkeling in voldoende mate gegarandeerd te zijn. Wij dringen  er daarom bij u op aan dat — evenals in het aardbevingsgebied Groningen — er een volledig  onafhankelijk orgaan wordt ingesteld voor de afwikkeling van schade als gevolg van alle  mijnbouwactiviteiten. Tevens zorgt het instellen van een dergelijk orgaan ervoor dat ook ingeval  van gestapelde mijnbouw (en beheersmaatregelen voor het grondwaterpeil) gedupeerde  partijen weten tot welke partij zij zich hiertoe dienen te wenden.    Hoewel door uw minister in de Tweede Kamer reeds toezeggingen zijn gedaan aangaande het  instellen een dergelijke onafhankelijk orgaan voor de afwikkeling van mijnbouwschade, is één  en ander vooralsnog geen feit. Wij adviseren u haast te maken met het instellen van een  dergelijk onafhankelijk orgaan. Tevens dit te regelen alvorens in te stemmen met het  onderhavige winningsplan Westerveld.    21</pre>

====================================================================== Einde pagina 244 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 245 ======================================================================

<pre>    Advies winningsplan Westerveld    10.3 Lusten en lasten    Advies   Gaswinning kan gepaard gaan met nadelige gevolgen voor inwoners door hinder, overlast en  schade aan eigendommen. Wij verzoeken u ervoor zorg te dragen voor een goede verdeling van  lusten en lasten bij mijnbouwactiviteiten, waarbij het zeer gewenst is dat u aangeeft hoe baten  terugvloeien naar het gebied.    Toelichting   Gaswinning zal in Nederland nog jarenlang plaatsvinden en inwoners zullen hier last van  ondervinden. Inwoners staan veelal afwijzend en wantrouwend tegenover plannen voor gebruik  van de ondergrond. De lokale inwoners vinden dat zij de lasten dragen voor het belang van  Nederland als geheel. Mijnbouwactiviteiten brengen met zich mee dat er in zekere mate  regionale of lokale belasting is. Schade dient volgens de wet te worden vergoed, maar inwoners  ervaren extra ongemak waar ze niet om hebben gevraagd en waar niets tegenover staat. Het  belang van mijnbouwactiviteiten voor de Nederlandse samenleving is evident. Het gebruik van  de ondergrond zal ook in de toekomst een grote rol spelen bij onze verder te verduurzamen  energievoorziening. Voor het ook in de toekomst gebruiken van de ondergrond is van belang  dat er een goede verdeling is van lusten en lasten.    22</pre>

====================================================================== Einde pagina 245 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 246 ======================================================================

<pre>    Advies winningsplan Westerveld    11 RISICOBEHEERSYSTEEM    Advies:  Met betrekking tot het risicobeheerssysteem adviseren wij u:   ° NAM te verplichten een onafhankelijke nulmeting uit te voeren aan alle gebouwen  boven en nabij de voorkomens van Eleveld en Vries-Zuid;   . het advies van SodM over te nemen en NAM voor de bevende velden Eleveld en  Vries-Zuid extra versnellingsopnemers te laten installeren en operationeel te  hebben;   ° bij dit winningsplan een risicobeheerssysteem te laten opstellen en als onderdeel op  te nemen bij de eventueel door de minister te verlenen winningsvergunning;   ° het meet- en regelprotocol onafhankelijk te laten monitoren.   Toelichting:    Om de schade door gaswinning goed te kunnen vaststellen is het belangrijk dat de  uitgangssituatie goed wordt vastgelegd. Het is aan de initiatiefnemer om dit te doen naar  goedkeuring van de vergunningverlener. Er wordt al jaren gas gewonnen in het veld maar dit  winningsplan is de markering van het moment dat ook het burgerperspectief wordt  meegewogen in de besluitvorming. In dat kader is het belangrijk dat schade aan particuliere  eigendommen goed wordt geregistreerd.    Zowel NAM als TNO concluderen op basis van de seismische risicoanalyse (SRA) dat alle velden  in categorie | vallen. Volgens de leidraad van SodM volstaat voor deze velden monitoring met  het huidige geofoon en accelerometer netwerk van het KNMI. Met dit monitoringsnetwerk  kunnen aardbevingen met een magnitude van 1,5 en groter worden gelokaliseerd.    Hoewel alle velden in categorie | vallen, liggen de reeds bevende velden Eleveld en Vries-Zuid  echter dicht tegen de grens met categorie Il aan. Op basis hiervan adviseert SodM om ook  enkele maatregelen te nemen die van toepassing zijn voor velden waarvan de SRA in categorie  I valt. Wij vinden dit een goede zaak. Het gaat hier om het ontwikkelen van een  risicobeheerssysteem.    Het risicobeheerssysteem is bedoeld om tijdig te kunnen reageren zodat (grotere) schade en  veiligheidsrisico’s niet zullen optreden. De keuze van signaalparameters en bijbehorende  (re)acties dient dan ook zodanig onderbouwd te zijn dat hiermee aannemelijk wordt gemaakt  dat het systeem zinvol is. Dat wil zeggen, dat aan de hand van de signaalparameters zodanig  tijdig kan worden ingegrepen dat het mogelijk optreden van bedoelde schade en risico’s  voorkomen kan worden.    23</pre>

====================================================================== Einde pagina 246 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 247 ======================================================================

<pre>15.31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 247 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 248 ======================================================================

<pre>    Gemeente Assen    Beleid > Toelichting voorstel aan B&W    Onderwerp:  Brief aan gemeenteraad over vervolgprocedure gaswinningsplan Westerveld.    Voorstel:  In te stemmen met bijgevoegde brief aan de gemeenteraad over de vervolgprocedure van het gaswiningsplan  Westerveld.    Achtergrond:   De NAM heeft bij het ministerie van Economische Zaken het gaswinningsplan Westerveld ter besluitvorming  ingediend met onder andere een gasveld in Assen Noord. De gemeente heeft in januari 2017 hierover een  advies ingediend bij het ministerie EZ. In bijgevoegde brief worden de de raad geinformeerd over de  vervolgprocedure.         Argumenten:  Aan de gemeenteraad is toegezegd dat ze zouden worden geinformeerd over de procedure.    Kanttekeningen / risico’s:  n.v.t.         Financiéle toelichting:  n.v.t.         Communicatie:  n.v.t.    Personeel en Organisatie:  n.v.t.         Uitvoering en planning:  n.v.t.         Evaluatie:  n.v.t.</pre>

====================================================================== Einde pagina 248 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 249 ======================================================================

<pre>    Gemeente Assen    ARCHIEF    MILL Lf, // MII L YL bf MUSLIM fy YMLMSTL LLL ded Yi /i/ WE  Contactpersoon om  Telefoon 140  Bezoekadres Noordersingel 33  Uw brief van  Uw kenmerk  Ons kenmerk 2017-00815    De leden van de raad    Datum 10 maart 2017  Verzenddatum 10/3    Onderwerp Vervolg procedure gaswinningsplan Westerveld    Geachte dames en heren,    Onlangs hebben wij het advies op het Winningsplan Westerveld vastgesteld. Dit advies is verzonden  naar de minister van EZ. Het inwinnen van adviezen door EZ, is de eerste stap in de procedure om te  komen tot een besluit op het winningsplan van de NAM. Het vervolg van de procedure ziet er als  volgt uit:  -__ De minister legt alle adviezen voor aan de Mijnraad. Op basis van de verzamelde adviezen,  komt de Mijnraad met een advies aan de minister.  -_Op basis van o.a. dit advies neemt de minister een ontwerp-besluit over het winningsplan.  - Het winningsptan wordt vervolgens gedurende 6 weken ter inzage gelegd. De betrokken  decentrale overheden, maar ook de inwoners van het gebied, kunnen zienswijzen inbrengen.  Het ministerie van EZ zal in de periode van 6 weken een informatie/inspraak bijeenkomst  organiseren.  - _De minister neemt een definitief besluit op het winningsplan, waarin hij de zienswijzen  meeneemt.  - __ Tegen het besluit kan, door degenen die zienswijzen hebben ingebracht, beroep bij de Raad  van State worden ingesteld.    Omdat u eerder gevraagd heeft om een actieve betrokkenheid én de korte termijn van de zienswijzen,  informeren wij u met deze brief over onze voorgenomen aanpak van een zienswijze op het ontwerp-  besluit.    Volgens de aangepaste planning van het ministerie van EZ wordt het ontwerp-besluit half april ter  inzage gelegd. Gelet hierop en het feit dat er vervolgens slechts 6 weken “reactietijd” is, bereiden  wij ons nu al voor op een vervolgtraject.    Wij houden er ernstig rekening mee dat de minister van EZ de gevraagde winningen zal toestaan.  Gelet hierop gaan wij in samenwerking met de andere decentrale overheden werken aan een  zienswijze. We streven daarbij, net als voor het advies, daarbij naar het opstellen van een  gezamenlijke zienswijze.    Betrekken van de raad   In de adviesfase heeft de raad gevraagd om een actieve betrokkenheid. Wij kunnen ons voorstellen  dat u ook betrokken wilt worden bij de zienswijze. Wij kunnen dit doen door, net als in de advies  fase, ons besluit over de zienswijze te kennisname aan u voor te leggen. Als het presidium aan geeft  hier belangstelling voor te hebben, kunnen wij in overleg met het presidium een moment hiervoor in    plannen.  Postadres Telefoon E mail Bank Wilt u bij een reactie op  Postbus 30018, 9400 RA Assen 14 0592 info@asser.nl Nt28BNGH0285000497 deze brief het kenmerk en de  Stadhuis Fax Internet t.n.v. Gemeente Assen datum vermelden?    Noordersingel! 33, 9401 JW Assen (0592) 366 595 www.assen.nl</pre>

====================================================================== Einde pagina 249 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 250 ======================================================================

<pre>    Gemeente Assen  Ons Kenmerk. 2917-C0815  Pagina 2 van 2    Communicatie met de inwoners   Het onderwerp leeft sterk bij de inwoners van met name Marsdijk. Daarom gaan we weer in overleg  met Dorpsbelangen Loon, Wijkvereniging Marsdijk en de Werkgroep Stop Gaswinning Marsdijk.  Ook worden de inwoners in ieder geval via de Berichten van de Brink en de website actief  geïnformeerd over de procedure en willen we ze faciliteren door onze zienswijze (downloadbaar) op  de website te plaatsen.    Wij verwacht u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd.    Met vriendelijke groet,  ster en wethouders,           A A. Smit Ib. T. Dijkstra</pre>

====================================================================== Einde pagina 250 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 251 ======================================================================

<pre>15.33
</pre>

====================================================================== Einde pagina 251 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 252 ======================================================================

<pre>         Ondertekend door:    D66           Stadspartij PLOP               Stemverhouding:    Christen- Stadspartij Groen-  PvdA . SP CDA VVD OpAssen  Unie PLOP .  Links  Voo r sf aA / _ / / 4 7  KS EN  mX         Deze motie is    Aangenomen  Verworpen  Ingetrokken    Raadsgriffier    </pre>

====================================================================== Einde pagina 252 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 253 ======================================================================

<pre>    Gemeente Assen    Pe    e  i  Contactpersoon |  Le, . 9  Ministerie van Economische Zaken Telefoon 14 0592 .  Bezoekadres Noordersingel 33  De heer H. Kamp Uw brief van  Postbus 20401 Uw kenmerk  2500 FK DEN HAAG Ons kenmerk 2017-00564 VW  Bijlagen |    Datum 7 februari 2017  Verzenddatum 1 ol    Onderwerp Motie gemeenteraad Assen over gaswinning    Exellentie,   Graag brengen wij bijgevoegde motie van afkeuring van de gemeenteraad van Assen onder uw  aandacht. De motie, waarin de gemeenteraad zich uitspreekt over de communicatie en handelswijze  van de NAM rond winning van gas uit Put Vries-10, is 2 februari jl. vastgesteld.    Wij hopen u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd.    Met vriendelijke groet,  burgemeester en wethouders,          ‘ burgemeester secretaris  Oe T. Dijkstra  ‘7  - M.L.J. Out  Postadres Teefaor E-mrar: Bank Wit w by een reache on  Postbus 20018, qaon RA Assen 14 0592 info@assen.nl NL28BNGHO285c50497 deze brief het kemrmerk en de  Stadhuns Fae Internet tn. Gemeente Asser datum vermeiden?    Noordersinge! 3%. 9401 JW Assen (0592) 366 $95 ww assern.n</pre>

====================================================================== Einde pagina 253 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 254 ======================================================================

<pre>    Gemeente Assen    oo 15.35  e  Contactpersoon a  T 2  NAM elefoon    Bezoekadres Noordersingel 33  Uw brief van  Uw kenmerk  Ons kenmerk 2017-005466 ”  Bijlagen |  Datum 7 februari 2017  Verzenddatum of 2         Onderwerp Motie gemeenteraad Assen over gaswinning    Graag brengen wij bijgevoegde motie van afkeuring van de gemeenteraad van Assen onder uw  aandacht. De motie, waarin de gemeenteraad zich uitspreekt over de communicatie en handelswijze  van de NAM rond winning van gas uit Put Vries-10, is 2 februari jl. vastgesteld.    Wij hopen u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd.    Met vriendelijke groet,  burgemeester en wethouders,               burgemees € secretaris    T. Dijkstra         '   ; KA! SF. Out   i   - a   \  Postadres Tetercon Bark Wiit a by een reacte ap  Postous 37518, 9400 RA Asser 34 9592 NL28BNGH 5285000497 dese boef het kenmerk an de  Stadhurs oy beters at tnv Gerneente Asser datum vermeiden?    Noordersingel 33, Gant [W Assen §O592! 366 595 www assen ai</pre>

====================================================================== Einde pagina 254 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 255 ======================================================================

<pre>15.36
</pre>

====================================================================== Einde pagina 255 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 256 ======================================================================

<pre>    Gemeente Assen         Beleid > Toelichting voorstel aan B&W    Onderwerp:  Zienswijzen ontwerp-instemmingsbesluit Winningsplan Westerveld         Voorstel:  Instemmen met bijgevoegde zienswijzen en aanbiedingsbrief         Achtergrond:   Op 8 mei jl. heeft heeft de minister van Economische Zaken het ontwerp-instemmingsbesluit Winningsplan  Westerveld ter inzage gelegd. Wij hebben over het winningsplan een advies uitgebracht.   De strekking van het ontwerp is dat de minister voornemens is om toestemming te geven voor    aardgaswinningen in onze gemeenten en in omringende gemeenten. Op een aantal punten is de minister  meegegaan in ons advies. De inhoud van het ontwerp geeft echter aanleiding om zienswijzen in te dienen.    Bij het voorbereiden van de zienswijzen is nauw samengewerkt met de andere decentrale overheden en is  gesproken met Dorpsbelangen Loon en de werkgroep Stop gaswinning Marsdijk NU. De Wijkvereniging  Marsdijk heeft aangegeven geen behoefte te hebben aan een gesprek.    De zienswijzen zoals die voorliggen zullen naar verwachting ook door een aantal andere gemeente- en  waterschapsbesturen en worden vastgesteld.   Argumenten:   In het belang van inwoners en bedrijven in Assen is het   nodig om zienwijzen in te dienen.         Kanttekeningen / risico’s:  n.v.t.    Financiële toelichting:  n.v.t.         Communicatie:    Na behandeling in de gemeenteraad worden de zienswijzen ‘downloadbaar’ op www.assen.nl gezet zodat  inwoners deze kunnen gebruiken om eigen zienswijzen in te dienen. Het gaat hierbij om een zienswijze die  geschikt is gemaakt voor gebruik door inwoners.         Personeel en Organisatie:  n.v.t.         Uitvoering en planning:  n.v.t.         Evaluatie:  n.v.t.</pre>

====================================================================== Einde pagina 256 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 257 ======================================================================

<pre>15.37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 257 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 258 ======================================================================

<pre>    kan er dus alleen worden gezegd dat we als overheden intensief hebben samengewerkt en  dat we niet weten wat de andere besturen gaan besluiten.    Vraag:  Het kan zijn dat de gemeenteraad vraagt of het college voornemens is om in beroep te  gaan. Misschien een punt om het in uw vergadering over te hebben.    Hierbij is het van belang om te melden dat de minister misschien zelf besluit om de  NAM niet ontvankelijk te verklaren of de procedure over te doen. De inschatting is,  dat er fouten zijn gemaakt die hersteld moeten worden.</pre>

====================================================================== Einde pagina 258 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 259 ======================================================================

<pre>15.38
</pre>

====================================================================== Einde pagina 259 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 260 ======================================================================

<pre>    Gemeente Assen    15.39  ARCHI: ® 15.39 |    Lif / J ff / ff if  77 Ay, SMELL, / DI U/L) DUIDT LUDIT, 7, WI, VM, //,  Contactpersoon aed   Telefoon 14 0592          AANTEKENEN Bezoekad . 4  Ministerie van Economische Zaken soe" adres Noordersingel 33  De heer H. Kamp Uw brief van   Uw kenmerk  Postbus 20401 Ons kenmerk 2017-02115 ¥  2500 EK DEN HAAG Bijlagen 1    Datum 6 juni 2017  Verzenddatum <Q Lb    —    Onderwerp Zienswijzen Ontwerp-instemmingsbesluit  Winningsplan Westerveld    Geachte heer Kamp,    Hierbij ontvangt u onze zienswijzen op het ontwerp-instemmingsbesluit Winningsplan  Westerveld. Deze zienswijzen liggen in de lijn met het eerder door ons ingediende advies.   Bij het opstellen van de zienswijzen hebben wij, net als bij het maken van het advies, intensief  samengewerkt met de andere decentrale overheden in het gebied.    Wij lezen in uw ontwerp-instemmingsbesluit dat u een aantal van onze adviezen (deels) heeft  overgenomen. Tegelijkertijd lezen wij dat u voornemens bent om in te stemmen met het  winningsplan.   Wanneer u daadwerkelijk besluit om in te stemmen betekent dit, dat u accepteert dat er een kans  bestaat op bevingen in intensief bebouwd stedelijk gebied en dorpskernen. Bevingen die kunnen  leiden tot schade. De Tcbb geeft zelfs aan dat mogelijk voor sommige kleinere velden de grens van  magnitude 3,9 op de schaal van Richter wordt overschreden.    U heeft gehoord dat er bij onze inwoners, eigenaren van gebouwen en bij de gemeenteraad serieuze  onrust bestaat. U heeft een groot aantal handtekeningen ontvangen en de gerneenteraad heeft besloten  om een motie van afkeuring vast te stellen rond de hervatting van de winning uit put Vries-10.    In het winningsplan en de technische adviezen wordt de kans op een zware beving als klein  beoordeeld. Tegelijkertijd is er nog altijd weinig bekend over het gedrag van (kleine) aardgasvelden  en is het deels gissen wat er precies gebeurt in de diepe ondergrond. In zijn advies van 13 april jl.  schrijft de Inspecteur-generaal van de Sodm over de Groninger situatie dat de modellen te kort  schieten. Wat we wel weten, is dat de velden in onze gemeente hebben gebeefd en in het geval van  Eleveld zelfs met een magnitude van groter dan 2,0 op de schaal van Richter. U kunt geen garantie  geven dat zich een dergelijke of veel zwaardere beving niet voor zal doen onder het stedelijk gebied  en de kernen van Assen. Gelet hierop en de onrust, zijn wij van mening dat u niet kunt instemmen  met het winningsplan. Hier geldt het principe: Better safe, than sorry.   Indien u na een belangenafweging instemt met het winningsplan, kiest u bewust voor risico’s en  schade voor onze inwoners en een aantasting van hun recht op een ongestoord woongenot.    Overigens zien wij dusdanige onvolkomenheden en onzekerheden in het winningsplan en uw  ontwerp-instemmingsbesluit dat u nu geen goede belangenafweging kunt maken die voldoet aan de  wettelijke vereisten.    Postadres Telefoon E-maii Bark Wilt u bij een reactie op  Postbus 30018, 9400 RA Assen 14 0592 info@assen.ni NL2BBNGHo285000497 deze brief het kenmerk en de  Stadhurs Fay trtercet Un.y. Gemeente Assen datum vermelden?    Noordersingel 33. 9401 |W Assen (9592) 366 595 www.assen.nl</pre>

====================================================================== Einde pagina 260 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 261 ======================================================================

<pre>    Gemeente Assen  Ons <armer«k 20+ 7-C2115  Pagina 2 var 2    Belangrijk is een goede onafhankelijke schade-afhandeling. Als gemeente vinden wij dat de  omgekeerde bewijslast zoals die van toepassing is voor het Groninger Veld (Wet bewijsvermoeden  gaswinning Groningen) ook voor het gebied Westerveld moet gelden. In uw ontwerp-  instemmingsbesluit geeft u aan dat u het principe niet wilt toepassen in het gebied Westerveld,  omdat het alleen in Groningen gaat om grote aantallen schadegevallen. Wij wijzen u in dit verband  op de door de Tcbb benoemde mogelijkheid dat zich bevingen kunnen voordoen die de grens van een  magnitude 3,9 op de schaal van Richter overschrijden. Doet zich een dergelijke beving voor onder  Assen, dan zal er sprake zijn van een groot aantal schadegevallen. Wij verzoeken u dan ook om de  omgekeerde bewijslast wel toe te passen zodat er geen rechtsongelijkheid is.    Alles overziend zijn wij van mening dat u niet kunt instemmen met het Winningsplan Westerveld.    Met vriendelijke groet,  burgemeester en wethouders,           gemeentesecretaris         R. Wierserna, Lb. T. Dijkstra</pre>

====================================================================== Einde pagina 261 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 262 ======================================================================

<pre>    23 Mei 2017    Zienswijze Winningsplan  Westerveld</pre>

====================================================================== Einde pagina 262 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 263 ======================================================================

<pre>    INHOUD   1 INLEIDING   2 SAMENVATTING EN CONCLUSIE   2.1 Samenvatting   2.2 Conclusie   3 MAATSCHAPPELIJKE IMPACT   4 COMMUNICATIE   5 REIKWIJDTE EN KADERS WINNINGSPLAN   5.1 Doelmatigheid   52 Kaders schade   5.3 Natuur en milieu — Nationaal Park Drentsche Aa  54 Reikwijdte winningsplan m.b.t. aantal verschiltende velden  6 PRODUCTIE   6.1 Productie put Vries-10   6.2 Productiesnelheid   6.3 Totale productie en fluctuaties en duur van het besluit  7 ONZEKERHEDEN/ ONTBREKENDE ZAKEN   7.1 Onzekerheden   7.2 Ontbrekende/onjuiste gegevens   8 BODEMBEWEGING   81 Bodemdaling   82 Bodemtrilling   8.3 Reservoirstimulatie/ Fracken   9 SCHADE   9.1 Voorkomen van schade (wettelijke verplichting)  9,2 Afhandeling van schade   9,3 Lusten en lasten   10 _ RISICOBEHEERSYSTEEM   11 ARTIKELEN ONTWERPBESLUIT    BIJLAGE 1: ADVIES WINNINGSPLAN WESTERVELD    Zienswijze winningsplan Westerveld    BLAD    | np A w    NO    11  11  11  12  13    14  14  15  15    17  17  18    19  19  19  19    21  21  22  23    24    26</pre>

====================================================================== Einde pagina 263 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 264 ======================================================================

<pre>    Zienswijze winningsplan Westerveld    1 INLEIDING    Op 8 mei 2017 heeft u het ontwerp-instemmingsbesluit op het winningsplan Westerveld  gepubliceerd. In uw ontwerp-instemmingsbesluit geeft u tevens uw reactie op het advies dat  wij in januari 2017 op het winningsplan hebben uitgebracht.    Wij hebben u in januari geadviseerd om niet in te stemmen met het winningsplan. Subsidiair  hebben we onder andere aangegeven dat onafhankelijke validatie, schadebeperking,  schadeafwikkeling en een risicobeheersysteem op voorhand goed moeten zijn geregeld. Wij  hebben dit advies uitgebreid gemotiveerd.    We zien dat u in het ontwerp-instemmingsbesluit op een aantal punten tegemoet komt aan ons  advies. In ons advies hebben we niet alleen naar de technisch juridische aspecten gekeken, maar  het winningsplan ook beoordeeld op de maatschappelijke consequenties. De aanleiding voor de  gewijzigde Mijnbouwwet (Mbw) was immers vooral om het burgerperspectief goed mee te  nemen in de beoordeling van de winningsplannen.    In de afgelopen periode is er meer aandacht gekomen voor de veiligheid en het welzijn van  inwoners die op en nabij gasvelden wonen. Onder andere vanwege de zorgen die wij hebben  over de directe en indirecte gevolgen van de gaswinning op het leven van de inwoners van het  gebied, dienen wij deze zienswijze in op uw ontwerp-instemmingsbesluit. Bij het opstellen van  deze zienswijze zijn de decentrale overheden, net als in het adviestraject, weer samen  opgetrokken.    Leeswijzer  In deze zienswijze is dezelfde volgorde gehanteerd als in het advies dat wij in januari aan de  minister hebben geleverd. Dit advies maakt onderdeel uit van de zienswijze (Bijlage I).</pre>

====================================================================== Einde pagina 264 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 265 ======================================================================

<pre>    Zienswijze winningsplan Westerveld    2 SAMENVATTING EN CONCLUSIE    2.1 Samenvatting    Vanuit betrokkenheid, zorg en oprechte belangstelling hebben wij het winningsplan en uw  ontwerp-instemmingsbesluit bestudeerd. Vanwege de zorgen die wij hebben over de directe en  indirecte gevolgen van de gaswinning op het leven van de inwoners van het gebied en de invloed  op natuur en milieu, dienen wij deze zienswijze in op uw ontwerp-instemmingsbesluit. Bij het  opstellen van deze zienswijze zijn de lokale overheden, net als in het adviestraject, weer samen  opgetrokken.    Wij hebben u eerder geadviseerd om niet in te stemmen met het winningsplan Westerveld.  Subsidiair hebben wij onder andere aangegeven dat onafhankelijke validatie, schadebeperking,  schadeafwikkeling en een risicobeheersysteem op voorhand goed moeten zijn geregeld. Wij  hebben dit advies uitgebreid gemotiveerd. Na bestudering van het winningsplan en het  ontwerp-instemmingsbesluit komen we tot de volgende opmerkingen.    Veiligheid   Uit het winningsplan en de bijbehorende adviezen van TNO en Staatstoezicht op de Mijnen  (SodM) maken wij op dat er weliswaar geen veiligheidsrisico’s bestaan voor de gebieden in en  rond de gasvelden en haar inwoners, maar dat er wel schade — waaronder constructieve — kan  ontstaan aan gebouwen. In ons advies hebben we aandacht gevraagd voor onzekerheden  omtrent allerlei berekeningen. Omdat volgens ons rond de effecten en gevolgen van gaswinning  op de ondergrond en bovengrondse bouwwerken nog altijd veel onduidelijk is, adviseerden wij  u met uiterste terughoudendheid conclusies te verbinden aan de berekeningsresultaten van de  maximaal te verwachten seismische activiteit. U ben daar in het ontwerpbesluit niet op  ingegaan.    Productieniveau, - snelheid en duur van het instemmingsbesluit   In het ontwerpbesluit is niet onderbouwd of en waarom de winning uit deze velden gedurende  10 jaren noodzakelijk is. Het lijkt er op dat winning uit deze velden als een gegeven wordt  beschouwd. Dat zal echter nader onderzocht en gemotiveerd moeten worden. Wij vinden het  onwenselijk dat het instemmingsbesluit een looptijd heeft van 10 jaren. Voorts dient het  instemmingsbesluit beperkingen ten aanzien van productietempo (voorkomen van fluctuaties)  te bevatten.    Communicatie   Inwoners in het gebied dat het winningsplan Westerveld bestrijkt, hebben zorgen over hun  veiligheid en over eventuele schade aan hun eigendommen. In uw brief van 14 april 2017  (kenmerk DGETM-EO/17049086) gericht aan de colleges van B&W concludeert u dat de oude  winningsplannen werden geschreven door experts voor experts en dat deze dus ongeschikt zijn  voor advisering en inspraak door burgers en lokale overheden. Het winningsplan Westerveld dat  nu ter besluitvorming voorligt is nog geschreven in deze oude stijl.</pre>

====================================================================== Einde pagina 265 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 266 ======================================================================

<pre>    Zienswijze winningsplan Westerveld    Voorkomen en beperken van schade   Wij zijn van mening dat in de Mijnbouwwet primair de nadruk ligt op het voorkomen van schade  door mijnbouwactiviteiten (preventief handelen, zie bijvoorbeeld artikel 33 Mbw, en niet op het  geoorloofd zijn van mijnbouwactiviteiten, mits de nadelige gevolgen daarvan door de exploitant  / operator worden weggenomen of verzacht (curatief handelen).    Wij vinden dat u het begrip schade ten onrechte beperkt tot enkel schade in de zin van het  Burgerlijk wetboek (BW). Het schadebegrip in de Mijnbouwwet is veel breder. Dat heeft dus  gevolgen voor uw toetsingskader.    Bodemdaling  In ons advies hebben we aandacht gevraagd voor de prognose van de bodemdaling. Wij  constateren dat u onze adviezen heeft overgenomen en vastgelegd in artikel 2 van uw besluit.    Schadeafhandeling   In uw ontwerpbesluit geeft u aan met ons van mening te zijn dat er behoefte is aan een adequate  regeling voor de afdoening en vergoeding van schades en compensatie. Wij zijn tevreden dat u  ons standpunt aangaande afhandeling van schade onderschrijft en dat u in uw ontwerp-  instemmingsbesluit regels stelt om één en ander te bewerkstelligen. Wij zijn echter van mening  dat u de verantwoordelijkheid hiervoor ten onrechte primair neerlegt bij de NAM en de  decentrale overheden.    Meet- en regelprotocol   In hoofdstuk 7 zijn we ingegaan op de onzekerheden van berekeningen en voorspellingen van  bodemdaling en bodemtrilling bij gaswinning. Tcbb noemt een mogelijke bevingszwaarte van  3,9 op de schaal van Richter en daarmee een grote kans op constructieve schade. Onze inwoners  moeten beschermd worden tegen dit risico. Wij vinden het daarom, als u toch gaat winnen, van  groot belang dat er een serieus risicobeheersysteem moet worden opgesteld. Wij constateren  dat u de NAM verplicht een risicobeheersysteem voor de bevende voorkomens (dit zijn velden  die eerder hebben gebeefd) op te laten stellen en dit ter goedkeuring voor te leggen aan SodM.  Echter om invulling te geven aan de rechtszekerheid van onze inwoners zou dit transparant  moeten gebeuren en dus al bij het winningsplan ter instemming gevoegd moeten zijn. Tevens  vinden wij dat het risicobeheerssysteem voor alle velden moet worden aangelegd.    Fracken en zuurstimulatie   In ons advies hebben we aandacht gevraagd voor de risico's van deze technieken. Wij  constateren dat u ons advies heeft overgenomen en vastgelegd in artikel 1 van uw besluit.  Onduidelijk is echter aan welke paragrafen en passages van het winningsplan nu exact  instemming is onthouden. U geeft echter ook aan dat bij de toepassing van zuur- en hydraulische  stimulatie door de NAM een nieuwe wijziging van het winningsplan ingediend dient te worden  en afhankelijk van de aard van de wijziging, besloten wordt welke procedure voor de  besluitvorming hierover gevolgd zal worden. Bij een minimale wijziging kunt u dan de  bagatelclausulte in werking laten treden en wordt niet de uitgebreide procedure gevolgd.  Daarmee wordt naar onze mening het burgerperspectief in die situatie dan niet voldoende  ingevuld.</pre>

====================================================================== Einde pagina 266 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 267 ======================================================================

<pre>    Zienswijze winningsplan Westerveld    2.2 Conclusie    Wij vinden dat u in het ontwerp-instemmingsbesluit dat nu voorligt, u deels tegemoet komt aan  het door u omarmde advies van de Onderzoekraad voor de Veiligheid (OvV). Dat geeft aan dat  het burgerperspectief structureel en herkenbaar moet worden meegewogen in de  besluitvorming. In uw afweging zijn echter de effecten van de gaswinning in het gebied -en met  name ook het voorkomen van die effecten- naar onze mening onvoldoende meegenomen.  Onder deze effecten verstaan wij de directe en indirecte gevolgen zoals het ontstaan van schade  en nadelige effecten op natuur en milieu, het gevoel van veiligheid, leefbaarheid en economie.    In uw besluit baseert u zich nu voornamelijk op het advies van SodM omtrent het planmatig  beheer van de winning aangevuld met de resuitaten van de Seismische Risico Anaiyse (SRA). Dit  advies is conform de wettelijke voorschriften opgesteld en gaat daarmee inhoudelijk nog voorbij  aan de maatschappelijke effecten, die volgens de nieuwe Mijnbouwwet ook nadrukkelijk  meegewogen dienen te worden.    In het winningsplan en de technische adviezen wordt de kans op een zware beving als klein  beoordeeld. Tegelijkertijd is er nog altijd weinig bekend over het gedrag van (kleine)  aardgasvelden en is het deels gissen wat er precies gebeurt in de diepe ondergrond. In zijn advies  van 13 april jl. schrijft de Inspecteur-generaal van de SodM over de Groningersituatie dat de  modellen te kort schieten. Wat we wel weten, is dat de velden in het plangebied hebben  gebeefd en in het geval van Eleveld zelfs met een magnitude van groter dan 2,0 op de schaal van  Richter. U kunt geen garantie geven dat zich een dergelijke of veel zwaardere beving niet voor  zal doen.    Tal van zaken zijn in het winningsplan nog niet uitgewerkt en gespecificeerd zoals de  natuurtoets/ Milieu Effect Rapportage voor de Drentsche Aa en een gespecificeerd meet- en  monitoringplan. Ook de uitgevoerde SRA is gebaseerd op onjuiste gegevens waarbij onder  andere het vastgestelde bestemmingsplan Werklandschap Assen Zuid niet is meegenomen. Ook  ontbreekt in het winningsplan informatie over de exacte locaties van winningsputten in de  gasvelden, geplande locaties van winputten en de winningshoeveelheden per put zoals het  Mijnbouwbesluit vereist. Tenslotte gaat het winningsplan niet in op de vraag op welke wijze  schade wordt voorkomen. Dit zijn belangrijke zaken die in het winningsplan ontbreken en die  niet reparabel zijn in de lopende procedure. Wanneer zonder deze informatie besluitvorming  plaatsvindt wordt de rechtszekerheid van onze inwoners naar onze mening ernstig geschaad.    Dit alles overziend, zijn wij van mening dat u niet kunt instemmen met het Winningsplan  Westerveld.</pre>

====================================================================== Einde pagina 267 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 268 ======================================================================

<pre>    Zienswijze winningsplan Westerveld    3 MAATSCHAPPELIJKE IMPACT    Uit onderzoek blijkt een duidelijk verband tussen het optreden van schade, veiligheidsbeleving  en gezondheidsklachten. Schade aan de eigen woning, maar ook schade in de omgeving gaan  gepaard met een sterk verlaagd gevoel van veiligheid. Wij willen niet in een situatie belanden  waar zich dit voordoet.    In een gebied met schade door gaswinning zijn meer gezondheidsklachten en zien we een zelfde  patroon als bij het ervaren van onveiligheid. Meer mensen zijn daar psychisch ongezond en een  hoger percentage gaat regelmatig naar de huisarts.    Op 1 maart jongstleden heeft de rechtbank Noord Nederland geoordeeld dat de Nederlandse  Aardolie Maatschappij (NAM) aan een deel van de inwoners van het Groningenveld de  immateriële schade moet vergoeden. De NAM is aansprakelijk voor de door inwoners van het  Groningenveld geleden en/of nog te lijden immateriële schade, als gevolg van aardbevingen.   Belangrijke reden voor de uitspraak is dat de NAM volgens de rechtbank ernstige inbreuk maakt  op een fundamenteel persoonlijkheidsrecht, namelijk het recht op een ongestoord woongenot.    Door de jarenlange ontkenning van de aardbevingsproblematiek is het vertrouwen bij de  bevolking weggevloeid in alle instituties die te maken hebben met de gaswinning en de gevolgen  daarvan. Het is belangrijk dat dit vertrouwen weer wordt hersteld. Bij de beoordeling van het  winningsplan moet daarom, conform het advies van de OvV, niet alleen naar een acceptabel  veiligheidsniveau worden gekeken, maar ook naar de effecten op schade en maatschappelijke  acceptatie.    in uw ontwerp-instemmingsbesluit heeft u naar onze mening onvoldoende aandacht voor de  maatschappelijke gevolgen.    Wij vinden dat u:  1. In navolging van het door u omarmde advies van de OvV de maatschappelijke  gevolgen expliciet en transparant dient te benoemen en te betrekken in uw  afweging.    Energiebeleid   In het ontwerp-instemmingsbesluit gaat u in op het beleid omtrent energie. U geeft terecht aan  dat Nederland aardgas nodig heeft. De reden hiervan is onder andere een tot nu toe  achterblijvend rijksbeleid op het vlak van verduurzaming van de energievoorziening.    U geeft aan dat wanneer aardgas veilig kan worden gewonnen, het wenselijk is dit uit  Nederlandse bodem te winnen. En Nederland minder afhankelijk is van gasimport. In dit verband  wijzen wij u er op dat een deel van het Nederlandse aardgas nog altijd bestemd is voor export.  Wat betreft de gasimport, geeft Noorwegen aan dat ze graag aardgas aan Nederland levert. Wij  kunnen geen andere reden dan economische bedenken, om niet in te gaan op dit aanbod.    Bovenstaande overziend doet ons concluderen dat u een belangenafweging heeft gemaakt  tussen economie c.q. inkomsten voor de staat en het veilig en zorgeloos kunnen wonen en leven    7</pre>

====================================================================== Einde pagina 268 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 269 ======================================================================

<pre>    Zienswijze winningsplan Westerveld    door de inwoners van onze regio. U bent bevoegd om deze afweging te maken. Wij vragen u  echter om dit in de definitieve beschikking transparant te formuleren.    Het valt ons op dat u in de instemmingsbesluiten inzake gaswinning uit het Groningenveld  uitgebreid tracht te motiveren waarom de door u vergunde winningsniveaus nodig zijn in  verband met de leveringszekerheid. In het onderhavige ontwerpbesluit lijkt u voetstoots aan te  nemen dat de in het winningsplan Westerveld aangevraagde niveaus noodzakelijk zijn.    Wij lezen nergens in de tekst uw motivatie over de noodzaak om de in het Winningsplan  genoemde hoeveelheden ook in relatie tot het tijdsverloop te winnen. Anders gezegd: Zijn de  genoemde hoeveelheden wel nodig ook in relatie tot de versnelling van de verduurzaming? En  zo ja, kunnen deze hoeveelheden niet op een andere plek veiliger gewonnen worden?  Bijvoorbeeld onder andere op plekken zonder stedelijke bebouwing c.q.  bebouwingsconcentraties?    Wij vinden dat u:  1. Een duidelijker motivering moet geven over de afweging die u maakt.  2. Moet aantonen dat de genoemde hoeveelheden nodig zijn voor de  leveringszekerheid.</pre>

====================================================================== Einde pagina 269 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 270 ======================================================================

<pre>    Zienswijze winningsplan Westerveld    4 COMMUNICATIE    Inwoners in het gebied dat het winningsplan Westerveld bestrijkt, hebben zorgen over hun  veiligheid en over eventuele schade aan hun eigendommen. Inwoners van de Asser woonwijk  Marsdijk hebben aangegeven tegen gaswinning te zijn en hebben daarom meer dan 2.000  handtekeningen verzameld en aan u overhandigd. Duidelijk is daarmee dat het maatschappelijk  draagvlak voor gaswinning in Drenthe zwaar onder druk staat.    In 2015 heeft de OvV een 5-tal aanbevelingen gedaan over aardbevingsrisico’s in Groningen. De  OvV wilde meer aandacht voor veiligheid in de besluitvorming en wilde dat er door NAM en EZ  meer gecommuniceerd wordt over de onzekerheden in de voorspellingen en hoe zij hiermee om  wil gaan. Dit heeft geresulteerd in vijf aanbevelingen.    Eén van de vijf aanbevelingen was het burgerperspectief meenemen in de besluitvorming van  winningen. Dit heeft u gedaan door in de nieuwe Mijnbouwwet lokale overheden en inwoners  een rol te geven in de besluitvorming door middel van inspraak.    In uw brief van 14 april 2017 (kenmerk DGETM-EO/17049086) gericht aan de colleges van B&W  concludeert u dat de oude winningsplannen werden geschreven door experts voor experts en  dat deze dus ongeschikt zijn om ter advisering en ter inspraak aan burgers en lokale overheden  voor te leggen. Het winningsplan Westerveld dat nu ter besluitvorming voorligt is nog  geschreven in deze oude stijl.   in het ontwerpbesluit geeft u aan dat u zorgvuldige en publieksvriendelijke communicatie wilt  borgen. U geeft aan dat uw ministerie werkt aan een maatschappelijke licentie en een  publieksvriendelijke oplegger. Tegelijkertijd constateren we dat deze vooralsnog niet concreet  toegepast zijn en dat u verwijst naar een drietal (traditionele) intoopbijeenkomsten voor  inwoners.    Daarmee komen we tot de conclusie dat uw voornemen om te komen tot transparante en  consistente communicatie nog onvoldoende tot zijn recht komt in dit ontwerpbesluit. Omdat  wij als lokale overheden de belangen dienen van onze inwoners, moeten wij u er alsnog op  wijzen dat NAM en het ministerie van EZ zorgvuldiger en publieksvriendelijker moeten  communiceren met de burgers dan tot nu toe gebeurt. Het verhelderen van rollen, taken en  verantwoordelijkheden op dit gebied en hier op een transparante wijze uitvoering aan geven, is  wat vooralsnog ontbreekt.    Wij stellen vast dat u met ons constateert dat het winningsplan lastig is te lezen voor niet-  ingewijden. De door u voorgestelde reparatie door tijdens de intoopavonden het winningsplan  nader toe te lichten is naar onze mening niet voldoende. Hierdoor krijgen niet alle inwoners de  gelegenheid het winningsplan te doorgronden.    Door het niet begrijpelijk zijn van zowel het winningsplan als het ontwerp-instemmingsbesluit  wordt geen goede invulling gegeven aan het inwonerperspectief en is het hierdoor voor de  inwoners niet mogelijk om op een goede manier zienswijzen kenbaar te maken.</pre>

====================================================================== Einde pagina 270 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 271 ======================================================================

<pre>    Zienswijze winningsplan Westerveld    Wij vinden dat:  1. Het winningsplan en ontwerpbesluit op het aspect van leesbaarheid en daarmee  het burgerperspectief niet voldoen aan ministeriële toezeggingen en er daarom  een nieuw winningsplan en ontwerpbesluit moeten komen.    10</pre>

====================================================================== Einde pagina 271 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 272 ======================================================================

<pre>    Zienswijze winningsplan Westerveld    5 REIKWIJDTE EN KADERS WINNINGSPLAN    5.1 Doelmatigheid    In ons advies hebben we gevraagd om inzicht te geven in de kaders waaraan het winningsplan  is getoetst op het aspect doelmatigheid van de gaswinning. Deze toetsing draait volgens u vooral  om planmatig beheer. Hierbij gaat het om de vraag of de door de mijnbouwonderneming in het  winningsplan aangegeven winbaarheidsfactor reëel is, gezien de technische parameters en  geologische omstandigheden van het reservoir.   U concludeert dat het winningsplan Westerveld op basis van deze toetsing voldoet aan  wettelijke eisen die gesteld worden aan planmatig beheer en u daarom geen reden ziet  instemming met het winningsplan te weigeren of voorschriften eraan te verbinden.    Wij kunnen uw redenering hierin volgen. Wel zijn wij van mening dat een bredere beoordeling  op het aspect doelmatigheid wenselijk is. Voorts zijn wij van mening dat als de doelmatigheid  van onderhavig winningsplan wordt beoordeeld in relatie tot de maatschappelijke gevolgen dit  tot een ander besluit behoort te leiden. Wij zullen dit standpunt in de paragrafen 5.3 (Natuur  en milieu) en 9.1 (Voorkomen van schade) nader toelichten.    5.2 Kaders schade    In ons advies hebben wij u gevraagd zo spoedig mogelijk een kader te stellen waarin duidelijk  beschreven staat wat onder schade wordt verstaan.    Voor het begrip ‘schade’ verwijst u naar artikel 36, eerste lid, onderdeel a, van de Mijnbouwwet  (Mbw) en de mogelijke aansprakelijkheid van de NAM voor schade die ontstaat door de  gaswinning op grond van het Burgerlijk Wetboek Boek 6 artike! 177 - deze te vergoeden. Daarbij  zal volgens u het schadebegrip zoals dat gehanteerd wordt in het kader van het Burgerlijk  Wetboek leidend zijn. Daarbij verwijst u nog naar het landelijk loket mijnbouwschade, waar  personen met schade als gevolg van gaswinning zich per 1 januari 2017 kunnen melden.    Uw opvatting over het begrip schade is naar onze mening te beperkt. Het begrip schade is in art.  1 sub b Mbb ruim gedefinieerd: iedere aantasting van één van de in art. 49 lid 2 en 3 Mbw  genoemde belangen, waaronder veiligheid van omwonenden en de bescherming van het milieu.  Het winningsplan moet daarover informatie bevatten (zie art. 35 lid 1 sub f Mbwen art. 24 lid  1sub qgensen art. 24 lid 2 Mbb) en u dient het winningsplan daarop te beoordelen. Dat is een  aanmerkelijk ruimere toets dan alleen de aanwezigheid of het voorkomen van schade in de zin  van het Burgerlijk Wetboek.    Wij zijn ons bewust dat het begrip ‘schade’ zich niet eenvoudig generiek laat definiëren. Ook    recente rechterlijke uitspraken getuigen ervan dat de het begrip ‘schade’ en het  aansprakelijkheidsvraagstuk in het mijnbouwdossier nog volop in ontwikkeling zijn.    11</pre>

====================================================================== Einde pagina 272 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 273 ======================================================================

<pre>    Zienswijze winningsplan Westerveld    5.3 Natuuren milieu — Nationaal Park Drentsche Aa    Wij hebben u in ons advies gevraagd het winningsplan te toetsen op nationale en internationale  wetgeving op het gebied van natuur- en soortenbescherming gelet op het aanwezige  Natura2000 gebied. Ook hebben we voor het Drentsche Aa-gebied u in algemene zin reeds  gewezen op het feit dat er aan de uitvoering van het Winningsplan mogelijk nadelige gevolgen  kunnen zijn verbonden voor wat betreft de effectiviteit van de investeringen in de maatregelen  ter bescherming en instandhouding van het gebied. U geeft in uw ontwerp besluit aan de NAM  te zullen vragen om de voor deze beoordeling benodigde informatie op korte termijn aan te  leveren, zodat deze voorafgaand aan het definitieve besluit meegewogen kan worden.   Wij stelten daarmee vast dat de gevolgen van de gasvelden in dit winningsplan Westerveld voor  de beschermde status van het Natura-2000-gebied Drentsche Aa in strijd met art. 24 lid 1 sub q,  ren s Mbb, nog niet zijn onderzocht. Een beoordeling van effecten op het Natura 2000-gebied  is derhalve onvoldoende in uw ontwerp instemmingsbesluit meegewogen. Onlangs is er een  beheerplan voor het Natura-2000-gebied Drentsche Aa door uw ministerie opgesteld. Ook  daaraan zal u het winningsplan moeten toetsen.    Het Drentsche Aa-gebied is niet alleen een Natura-2000 gebied. Voor het stroomdal van de  Drentsche Aa is als uitvloeisel van de Europese Kaderrichtlijn Water ook een maatregelenpakket  van kracht om de waterkwaliteit in het gebied te verbeteren ter ondersteuning van het behoud  en de ontwikkeling van kenmerkende natuurwaarden. Dit maatregelenpakket is vastgesteld  door de provincies Groningen, Drenthe en het waterschap Hunze en Aa's en wordt uitgevoerd  onder verantwoordelijkheid van laatstgenoemd waterschap.    De Natuurtoets zoals bedoeld op pag. 22 van het winningsplan dient zich daarom niet te  beperken tot een beoordeling van de impact van de gaswinning op soortenbescherming of de  unieke natuurlijke kenmerken en habitattypes van het Drentsche Aa-gebied als Natura 2000  gebied / Nationaal Park. De natuurtoets zal ook uitsluitsel moeten geven over de vraag in  hoeverre het bereiken van de KRW-waterkwaliteitsdoelstellingen als gevolg van de uitvoering  van het winningsplan wordt belemmerd en de vraag of de mogelijkheden tot behoud en  bescherming van de aanwezige kwaliteit van oppervlaktewater- en grondwaterstromen al dan  niet negatieve gevolgen ondervinden door toedoen van deze mijnbouwactiviteiten.    Voorts menen wij dat voor dit winningsplan Westerveld een MER-rapportage verplicht is. Dit  vanwege de samenhang tussen de bepalingen van art. 7.2a van de Wet milieubeheer en art. 2.8  van de Wet natuurbescherming, zoals die op 1 januari 2017 in werking is getreden.   Te meer omdat de uitvoering van dit winningsplan zeer waarschijnlijk negatieve gevolgen kan  hebben voor het Natura-2000-gebied Drentsche Aa.    Al met al zal uit hoofde van art. 24 Mbb en het Besluit MER nog veel onderzoek gedaan moeten  worden naar de gevolgen van het winningsplan voor natuur en milieu. Wij begrijpen niet hoe u  — bij gebreke van die informatie — reeds nu een oordeel kunt hebben over de gevolgen van het  winningsplan voor natuur en milieu (art. 36 lid 1 sub cen d Mbw). Wij maken er bezwaar tegen  dat die informatie niet reeds op dit moment bekend is en dus geen onderwerp kan zijn van  zienswijzen/inspraak. U zult het ontwerpbesluit — aangepast aan en mét de nieuwe    12</pre>

====================================================================== Einde pagina 273 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 274 ======================================================================

<pre>    Zienswijze winningsplan Westerveld    milieuinformatie — daarom nogmaals in ontwerp ter inzage moeten leggen, zodat wij, burgers  en belangenorganisaties in de gelegenheid zijn daarop overeenkomstig art. 34 lid 4 Mbw een  zienswijze in te dienen.    Wij vinden dat:    1.    Uit het oogpunt van een integrale belangenafweging, het ontbreken van een  volledige natuurtoets een belangrijke omissie is in uw ontwerpbesluit, conform  artikel 36 van de Mijnbouwwet. Wij zijn van mening dat dit gebrek feitelijk zou  moeten leiden tot het onthouden van instemming aan het winningsplan  Westerveld.   Het toevoegen van natuuronderzoek en uw beoordeling daarvan aan uw  definitieve besluit te laat is en in strijd met een zorgvuldige voorbereiding als  bedoeld in de Algemene wet bestuursrecht. Tevens komt met het later toevoegen  van de natuurtoets aan de aanvraag cq. vergunning de rechtszekerheid in het  gedrang.   Voor het onderhavige winningsplan een MER-rapportage verplicht is, conform art  7.2a van de Wet Milieubeheer in samenhang met art. 2.8 van de Wet  natuurbescherming en u derhalve het ontwerpbesluit incl. de MER-rapportage  opnieuw ter inzage moet leggen.    5.4 Reikwijdte winningsplan m.b.t. aantal verschillende velden    U motiveert het handhaven van het winningsplan Westerveld en (elf) gasvoorkomens vanuit de  technische productiebenadering, die daaraan in het verleden ten grondslag heeft gelegen.  Daaraan voegt u toe de overlap van bodemdalingskommen, zoals die historisch werden  betrokken. Gegeven de eindfase van productie uit het Westerveld systeem ziet u geen  aanleiding om deze aanpak te wijzigen.    Wij vinden dat u:  1. Uw besluit hiermee voldoende heeft gemotiveerd.    13</pre>

====================================================================== Einde pagina 274 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 275 ======================================================================

<pre>    Zienswijze winningsplan Westerveld    6 PRODUCTIE    6.1 Productie put Vries-10    In ons advies hebben we u gevraagd de voorlopige vergunning voor productie uit put Vries-10  in te trekken en de procedure van onderhavig winningsplan af te wachten. Het is naar de  inwoners toe vanuit het gewenste burgerperspectief niet juist om tijdens een  vergunningprocedure voor een nieuw winningsplan uit een nieuw geboorde put in het veld Vries  Zuid gas te gaan winnen.   in uw antwoord schrijft u “zoia ane er binnen het vigerende winningsplan (winningsjruimte is,  zoals in het geval van put Vries-10, is er na een nieuwe boring geen wijziging van het  winningsplan nodig”.    Artikel 24, lid 1 van het Mijnbouwbestuit bepaalt dat een winningsplan onder meer een opgaaf  moet bevatten van het aantal boorgaten dat bij de winning wordt gebruikt; een opgaaf van de  volgorde en het tijdsbestek van de boorgaten; een opgaaf van de ligging, lengte en diameter van  de verbuizing van de boorgaten.   Voor zover wij hebben kunnen nagaan is in het vigerende winningsplan geen boorput benoemd  die zich verhoudt tot de specifieke kenmerken van put Vries-10. Put Vries -10 zit dus niet in het  vigerende winningsplan. Wij zijn daarom van mening dat uw antwoord in strijd is met de  strekking van artikel 24 van het Mijnbouwbesluit.    Pas in het onderhavige winningsplan wordt aangegeven dat in Vries Zuid een nieuwe put is  geboord (Vries-10) ter vervanging van put 3c die in 1994 al is geabandonneerd. Wij concluderen  op grond van bovenstaande dus dat er al 23 jaar geen gas meer uit dit veld is gewonnen. Is het  dan uit oogpunt van zorgvuldigheid naar de inwoners toe correct om de NAM toe te staan op  basis van het vigerende winningsplan voor het gasveld Vries-Zuid gas uit een nieuw geboorde  put te winnen?    Overigens willen wij erop wijzen dat ook in het onderhavige winningsplan de beschrijving van  de boorgaten en verbuizingen niet voldoen aan de wettelijke vereisten (art. 24, lid 1 van het  Mbb). Zie bijvoorbeeld paragraaf B4.1 (plaats en wijze waarop koolwaterstoffen in verbuizing  treden). Die zeer globale omschrijving voldoet geenszins aan de vereisten van art. 24 lid 1 sub e,  f, gen h Mbb). Ook is, in strijd met art. 24 lid 1 sub e Mbb, niet vermeld hoeveel boorgaten bij  de winning worden gebruikt. Integendeel, in B4 wordt dat juist uitdrukkelijk in het midden  gelaten. Wij verzoeken u in het instemmingsbesluit heel concreet aan te geven welke boorgaten  nu wel en welke niet in dit winningsplan zijn opgenomen.    Wij vinden dat:  1. Door het in gebruik nemen van put Vries-10 gehandeld wordt in strijd met het  vigerende winningsplan en artikel 24 van het Mijnbouwbesluit.  2. Zowel NAM, als uw ministerie van EZ in deze zaak niet zorgvuldig met inwoners en  andere overheden hebben gecommuniceerd en geacteerd.    14</pre>

====================================================================== Einde pagina 275 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 276 ======================================================================

<pre>    Zienswijze winningsplan Westerveld    3. Vanuit het oogpunt van burgerperspectief het niet begrijpelijk is, dat na ruim 20 jaar  geen gas te hebben gewonnen uit het veld Vries Zuid, deze winning uit een nieuwe  put als een bestaande winning onder het vigerende winningsplan wordt  beschouwd. Wij vinden dat u gelet op bovenstaande deze winning moet laten  beëindigen.   4, De beschrijving van de boorgaten en verbuizingen in het onderhavige winningsplan  niet voldoet aan de wettelijke vereisten (art. 24, lid 1 van het Mbb) en hiermee het  plan niet ontvankelijk is, althans daaraan instemming moet worden onthouden.    6.2 Productiesnelheid    In ons advies hebben we aandacht gevraagd voor de productiesnelheid. De snelheid waarmee  gas uit de bodem wordt onttrokken is van invloed op de bodemtrilling. Staatstoezicht op de  Mijnen (SodM) stelde onlangs dat in het Groningengasveld een versnelling van de drukafname  overwegend samenvalt met een toename van de aardbevingsdichtheid. Daarom is daar het  advies van het SodM om tot optimalisatie van clusteroperaties te komen teneinde (regionale)  fluctuaties te vermijden of zo laag mogelijk te houden.   Dit fenomeen kan mogelijkerwijs ook voor de gasvelden in het Winningsplan Westerveld van  toepassing zijn. Ook voor die velden geldt dan logischerwijs dat fluctuaties zoveel mogelijk  voorkomen moeten worden.    In het instemmingsbesluit geeft u aan dat ondanks de ervaringen in het Groninger gasveld dat  dit onderdeel niet is meegenomen in het winningsplan Westerveld. U stelt dat: “Gegeven de  eindfase van de gasproductie uit het Westerveldsysteem zal sprake zijn van een relatief lage  drukdalingssnelheid.” Deze stelling wordt door u niet met feiten onderbouwd.    Wij vinden dat u:   1. Wél aandacht moet schenken aan de effecten van de productiesnelheid en SodM en  NAM op moet dragen eerst onderzoek te doen naar de risico’s van de  productiesnelheid en fluctuaties en op basis hiervan een productiesnelheid in de  vergunning op te leggen die niet tot extra risico’s leidt op bodemtrilling.    6.3 Totale productie en fluctuaties en duur van het besluit    In uw ontwerp-instemmingsbesluit stemt u in met de door NAM aangegeven verwachte totale  winning per gasveld. Waarbij is aangegeven dat de winning uit het Westerveld systeem naar  verwachting tot 2023 zal plaatsvinden, met uitloop tot uiterlijk 2028.    Wij constateren dat behalve een beknopte toelichting op het gaswinningsbeleid in Nederland  de noodzaak van onderhavige gaswinningen door u niet wordt onderbouwd. Gezien de  negatieve effecten van gaswinning is zo’n motivering en onderbouwing van de noodzaak van  gaswinning uit deze velden wel noodzakelijk. Gaswinning uit deze kleine velden is géén gegeven.  U moet aantonen dat voortzetting van de winning uit deze velden onvermijdelijk is met het oog  op de leveringszekerheid. Ook het winningsplan zelf zou daarover — vervolgens door u te toetsen  — informatie moeten bevatten (art. 24 lid 1 sub a en lid 2 Mbb).    15</pre>

====================================================================== Einde pagina 276 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 277 ======================================================================

<pre>    Zienswijze winningsplan Westerveld    Bij de huidige onzekerheden over seismische risico’s en energietransitie, is het ‘vergunnen’ van  een winning gedurende tien jaren te lang. Wij menen dat het winningsplan zou moeten gelden  voor een periode van maximaal vijf jaren, waarna opnieuw nut en noodzaak van gaswinning uit  deze velden moet worden bezien. Immers, het enkele feit dat gaswinning uit deze velden  volgens de NAM tot 2028 technisch en economisch mogelijk is, wil niet zeggen dat dat  maatschappelijk en tegen het licht van de doelstellingen van de Mbw (voorkomen van schade)  en uw regering (zo spoedig mogelijk stoppen met fossiele brandstoffen) ook wenselijk is. Wij  bepleiten daarom een ijkmoment over vijf jaren, in de vorm van een nieuw winningsplan per  2023, waarin de op dat moment meest recente inzichten over seismische risico’s, schade,  leveringszekerheid en energietransitie zijn meegenomen.    Tevens geeft u in uw besluit niet aan in welk tempo dit gas mag worden gewonnen en in  hoeverre fluctuaties in winningsniveau’s vermeden moeten worden. Enkel het feit dat het hier  gaat om gasvelden waarvan de productie zich in de “eindfase” bevindt is naar onze mening  onvoldoende reden om niet op deze aspecten in te hoeven gaan.    Wij vinden dat u:   1. De noodzaak van de gaswinningen uit het Westerveld systeem moet onderbouwen en  tevens aandacht moet schenken aan (het voorkomen van} fluctuaties in het  winningsniveau.   2. De geldigheidsduur van een winningsvergunning terug moet brengen tot vijf jaren.    6.4 Productieniveau high case  Wij hebben in ons advies gevraagd in uw besluit op te nemen dat als de NAM het high case    scenario overschrijdt de NAM een nieuw winningsplan in procedure moet brengen. Wij  constateren dat u ons advies op dit punt heeft overgenomen.    16</pre>

====================================================================== Einde pagina 277 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 278 ======================================================================

<pre>    Zienswijze winningsplan Westerveld    7 ONZEKERHEDEN/ ONTBREKENDE ZAKEN    7.1 Onzekerheden    De aanbevelingen van de Onderzoeksraad voor de Veiligheid (OvV) uit 2015 die u heeft omarmd  gaan specifiek over het communiceren over deze onzekerheden. De OvV adviseerde u om in de  communicatie met inwoners transparant te zijn over onzekerheden en uit te leggen welke plaats  deze onzekerheid krijgt in de besluitvorming.    In ons advies hebben we ook aandacht gevraagd voor onzekerheden omtrent allerlei  berekeningen. Omdat volgens ons rond de effecten en gevolgen van gaswinning op de  ondergrond en bovengrondse bouwwerken nog altijd veel onduidelijk is, adviseerden wij u met  uiterste terughoudendheid conclusies te verbinden aan de berekeningsresultaten van de  maximaal te verwachten seismische activiteit. U ben daar in het ontwerpbesluit niet op  ingegaan.    Ook heeft de OvV in 2015 u aanbevolen nader onderzoek te doen naar kennisontwikkeling van  de diepe ondergrond. Uit voortschrijdende inzichten van de afgelopen drie jaar blijkt dat de  stappen die gemaakt moeten worden nog erg groot zijn en laten zien dat het onderzoek nog in  de kinderschoenen staat. De berekening van de dreiging bevat nog erg grote onzekerheden en  het kan ook, volgens de Scientific Advisory Commitee (SAC) niet uitgesloten worden dat er nog  andere fouten in de NAM-modellen aanwezig zijn. Deze berekeningen en de inherente grote  onzekerheden werken vervolgens door in de risicoberekeningen. Deze risicoberekeningen zijn  vervolgens ook weer omgeven door grote onzekerheden. Dit beeld is onlangs (advies aan u van  13 april jl) bevestigd door de inspecteur generaal van SodM. Hij gaf daarbij aan dat er  momenteel geen rekenmodel beschikbaar is dat de seismiciteit betrouwbaar kan voorspellen.    Op 31 januari 2017 heeft de NAM een rapport uitgebracht (nr. EP201701217189) voor het  gasveld Ameland waarvoor u in 2012 opdracht hebt gegeven. Doel was te onderzoeken waarom  de bodemdalingssnelheid langzamer afneemt dan de theorie voorspelt en na het einde van de  gaswinning niet stopt. In het onderzoek is de aandacht vooral uitgegaan naar hypotheses en  methodieken, die wetenschappelijk interessant waren, maar de na-ijlende  bodemdalingssnelheid met geen mogelijkheid konden verklaren. De bij het onderzoek  betrokken wetenschappers behoren tot de besten op hun vakgebied. Na 30 jaar ervaring en 4  jaar gericht onderzoek is de na-ijling van bodemdaling door gaswinning nog altijd niet onder  fysisch voorspelbare controle gekomen. De onzekerheden blijken veel groter dan tot dusverre  erkend.    Wij vinden dat u:  1. In de besluitvorming niet transparant bent hoe de genoemde onzekerheden zijn  afgewogen in de besluitvorming.  2. Gelet op de onzekerheden nu niet tot een afgewogen besluit kunt komen.    17</pre>

====================================================================== Einde pagina 278 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 279 ======================================================================

<pre>    Zienswijze winningsplan Westerveld    7.2 Ontbrekende/onjuiste gegevens    Wij wijzen u op ons advies om een nieuwe Seismische Risico Analyse (SRA) uit te voeren omdat  er geen rekening is gehouden met de ontwikkeling van het Werklandschap Assen-Zuid en andere  voorkomende bebouwing en functies. In relatie tot het Werklandschap Assen-Zuid wijzen wij u  op de aard en omvang van de bebouwing. Het kan naar onze mening niet zo zijn, dat er in een  beoordeling van risico’s geen rekening wordt gehouden met een grote ruimtelijke ontwikkeling,  die reeds in een bestemmingsplan is vastgelegd (Bestemmingsplan Werklandschap Assen-Zuid  vastgesteld op 27-10-2011) en gedeeltelijk voor wat betreft infrastructuur ook is gerealiseerd.  Nu u een instemming geeft voor een groot aantal jaren, die deels samenvallen met de  planperiode van voormeld bestemmingsplan, moeten nieuwe ontwikkelingen worden  meegenomen in uw afweging.    Wij kunnen niet beoordelen of in de SRA wel rekening is gehouden met andere recente  bestemmingsplannen die nog geheel of gedeeltelijk moeten worden gerealiseerd.   Ook de gehanteerde bevolkingsdichtheden in de risicomatrix voor Eleveld zijn niet correct. Het  gasveld Eleveld ligt voor een groot deel in Assen met een bevolkingsdichtheid van 500-1000  inw/km2 in plaats van de 250-500 inw/km2 die nu in tabel 3.3 in de bijlage van het winningsplan  is opgenomen.    Wij vinden dat u:   1. Een nieuwe SRA moet laten uitvoeren waarin de toekomstige ontwikkeling van het  Werklandschap Assen-Zuid (en andere recente bestemmingsplannen) en andere  voorkomende bebouwing en functies worden meegenomen en dat u deze SRA  opnieuw voor advies moet voorleggen aan alle wettelijke adviseurs. Ook moet de  SRA berekening opnieuw gedaan worden met de juiste bevolkingsdichtheid voor  het gasveld Eleveld.    In het algemeen vinden wij het winningsplan multi-interpretabel. In het winningsplan en het  ontwerpbesluit is sprake van steeds verschillende benamingen van velden en putten. O.a. over  de begrenzingen van de gasvelden Vries Centraal en Vries Zuid en Zevenhuizen/ Zevenhuizen  West is verwarring ontstaan omdat gebruik wordt gemaakt van verschillende benamingen. Het  is niet duidelijk over welke velden het gaat. Ook ontbreekt in het winningsplan informatie over  de exacte locaties van winningsputten in de gasvelden, geplande locaties van winputten en de  winningshoeveelheden per put. Wij wijzen u hierbij op hetgeen er onder 6.1 staat over de  beschrijving van de boorgaten en verbuizingen. Hierdoor is het voor ons en inwoners niet  mogelijk op een goede wijze zienswijzen in te dienen.    Wij vinden dat u:  1. Het ontwerpbesluit en het winningsplan op dit punt moet corrigeren en opnieuw  ter inzage moet leggen.  2. Niet kunt instemmen met een winningsplan waarin niet nauwkeurig is omschreven  waarvoor instemming wordt gevraagd en dat niet voldoet aan de bepalingen uit de  Mijnbouwwet.    18</pre>

====================================================================== Einde pagina 279 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 280 ======================================================================

<pre>    Zienswijze winningsplan Westerveld    8 BODEMBEWEGING    81 Bodemdaling    In ons advies hebben we aandacht gevraagd voor de prognose van de bodemdaling. Wij  constateren dat u onze adviezen heeft overgenomen en vastgelegd in artikel 2 van uw besluit.    Wij vinden dat u:  1. Uw besluit hiermee voldoende heeft gemotiveerd.    82 Bodemtrilling    In ons advies hebben we gevraagd, in verband met de kans op een door een beving  geïnduceerde schade, gehoor te geven aan het plaatsen van seismische meetapparatuur en het  risicobeheersysteem te ontwikkelen en operationeel te hebben. Wij vinden dat de uitwerking  ervan onvoldoende en volgordelijk niet correct is. Door de uitwerking pas na het besluit aan de  NAM te vragen hebben lokale overheden en inwoners geen zicht op de concrete uitwerking  ervan. Bovendien heeft u een aantal maatregelen ten onrechte slechts voorgeschreven voor de  velden Eleveld en Vries-Zuid. In hoofdstuk 10 komen we hierop terug.    Ten aanzien van vallende objecten vinden we het jammer dat u niet bent ingegaan op onze vraag  om te verduidelijken in hoeverre zaken als vallende objecten zijn meegenomen in de  overwegingen die aan het winningsplan ten grondslag liggen.    Wij vinden dat u:  1. alsnog inzicht moet geven op welke manier zaken als vallende objecten in uw  afweging zijn meegenomen.    8.3 Reservoirstimulatie/ Fracken    In ons advies hebben we aandacht gevraagd voor de risico’s van deze technieken. Wij  constateren dat u ons advies heeft overgenomen en vastgelegd in artikel 1 van uw bestuit.  Onduidelijk is echter welke paragraaf van het winningsplan nu precies niet van toepassing is  verklaard.    U geeft echter ook aan dat bij de toepassing van zuur- en hydraulische stimulatie door NAM een  nieuwe wijziging van het winningsplan ingediend dient te worden en afhankelijk van de aard van  de wijziging, besloten wordt welke procedure voor de besluitvorming hierover gevolgd zal  worden. Bij een minimale wijziging kunt u dan de bagatelclausule in werking stellen en wordt  niet de uitgebreide procedure gevolgd. Daarmee wordt naar onze mening het burgerperspectief  dan niet voldoende ingevuld.    19</pre>

====================================================================== Einde pagina 280 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 281 ======================================================================

<pre>    Zienswijze winningsplan Westerveld    Wij vinden dat u:  1. De bagatelprocedure om alsnog zuur- of hydraulische stimulatie mogelijk te maken,  niet toe moet passen.  2. Precies moet aangeven welk paragraaf uit het winningsplan niet van toepassing is  verklaard.    20</pre>

====================================================================== Einde pagina 281 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 282 ======================================================================

<pre>    Zienswijze winningsplan Westerveld    9 SCHADE    9,1 Voorkomen van schade (wettelijke verplichting)    In ons advies hebben we u geadviseerd om vanwege het ontbreken van een beschrijving van  preventieve maatregelen in het winningsplan de NAM te verplichten om preventieve  maatregelen voor schade op te nemen in het winningsplan (ex art. 35 lid 1 sub f en art. 24 lid 1  sub r, s en q Mbb) alvorens hierover een besluit te nemen. Deze beschrijving moet er alsnog  komen en worden gezien als een aanvulling op het voorliggende winningsplan. Deze dient voor  advies voorgelegd te worden aan Sodm, Tcbb, decentrale overheden en de Mijnraad.    In uw ontwerpbesluit geeft u aan dat onze conclusie onjuist is en dat u van mening bent dat de  op grond van de Mijnbouwwet vereiste preventieve maatregelen in voldoende mate zijn  beschreven. U geeft hierbij aan dat sommige velden uit het Westerveld systeem al uit  geproduceerd zijn en andere velden alleen in een optimistisch scenario nog zullen produceren.  Het niveau van de nog resterende productie is beperkt. Tenslotte merkt u op dat voor de  bevende velden Vries-Zuid en Eleveld in het winningsplan melding wordt gemaakt van de  plaatsing van versnellingsmeters. U verwijst naar de onderdelen C3, C4, D3 en D4 uit het  winningsplan.    In de betreffende paragrafen van het winningsplan is aangegeven dat het huidige  monitoringsnetwerk van het KNMI voor voorkomens in risicoktasse | toereikend is en geen  additionele monitoringsmaatregelen hoeven worden getroffen. De NAM geeft voorts aan  verdere monitoring in overweging te nemen. Waarbij zij denken aan het plaatsen van  versnellingsmeters.    Wij zijn van mening dat in de Mijnbouwwet primair de nadruk ligt op het voorkomen van schade  door mijnbouwactiviteiten (preventief handelen), en niet op het geoorloofd zijn van  mijnbouwactiviteiten, mits de nadelige gevolgen daarvan door de exploitant / operator worden  weggenomen of verzacht (curatief handelen). Ten onrechte suggereert u dat bij een reeds  werkend gasproductiesysteem de vereisten uit de Mijnbouwwet minder van belang zijn.  Overigens benoemt u in dit verband terecht de velden Vries-Zuid en Eleveld ook nog als bevende  velden. De Mijnbouwwet maakt bij haar afwegingskader voor het al dan niet instemmen met  een winningsplan geen onderscheid naar productiefasen of omvang van de productie cq. grootte  van de gasvelden. De Mijnbouwwet stelt dat het winningsplan een beschrijving dient te bevatten  van de maatregelen ter voorkoming van schade door bodembeweging (artikel 35, eerste lid,  onderdeel f).    Wij vinden dat:   1. Omdat er nog diverse velden uit het Westerveld systeem in productie zijn, de  vereisten uit de Mijnbouwwet onverminderd van toepassing zijn. Het  winningsplan dus een beschrijving dient te bevatten van de maatregelen ter  voorkoming van schade door gaswinning. U het winningsplan niet ontvankelijk  moet verklaren, althans daaraan uw instemming moet onthouden.    21</pre>

====================================================================== Einde pagina 282 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 283 ======================================================================

<pre>    Zienswijze winningsplan Westerveld    2. De toezegging van de NAM in het winningsplan ten aanzien van de plaatsing van  enkele versnellingsmeters te vrijblijvend is en weinig concreet is geformuleerd. U  stelt dan ook ten onrechte dat door de NAM in voldoende mate aan de wettelijke  vereisten wordt voldaan.    9,2 Afhandeling van schade    In ons advies hebben wij u gevraagd zorg te dragen voor een adequate regeling voor afdoening  en vergoeding van schades. Dit moet naar onze mening een harde voorwaarde zijn, alvorens  door uw minister een positief besluit op dit winningsplan kan en mag worden genomen. Tevens  hebben wij u geadviseerd, evenals in het aardbevingsgebied Groningen, een volledig  onafhankelijk orgaan in te stellen voor de afwikkeling van schade als gevolg van alle  mijnbouwactiviteiten. Tenslotte hebben wij u gevraagd in uw besluit op te nemen dat in geval  van een schademelding ter verbetering van de huidige wijze van onderzoek opdracht gegeven  wordt tot het doen van onderzoek naar de oorzaak van de schade.    In uw ontwerpbesluit geeft u aan met ons van mening te zijn dat er behoefte is aan een adequate  regeling voor de afdoening en vergoeding van schades en compensatie. Voorts geeft u aan dat  afspraken hierover primair gemaakt dienen te worden tussen decentrale overheden en de NAM.  De NAM heeft aangegeven hieraan te willen meewerken. Om één en ander te bewerkstelligen  draagt u in artikel 5 van uw ontwerpbesluit de NAM op te zorgen voor een transparant proces  van schademelding, adequaat onderzoek naar en afhandeling van schadeverzoeken binnen een  redelijke termijn. Deze informatie — overigens is onduidelijk welke informatie u bedoelt — moet  de NAM binnen drie maanden na het onherroepelijk worden van dit besluit openbaar te maken.    Wij zijn verheugd dat u ons standpunt aangaande afhandeling van schade onderschrijft en dat u  in uw ontwerp-instemmingsbesluit regels stelt om één en ander te bewerksteltigen. Wij zijn  echter van mening dat u de verantwoordelijkheid hiervoor ten onrechte primair neerlegt bij de  NAM en de decentrale overheden. De NAM als gasproducent en vergunninghouder én u als  vergunningverlenende en toezichthoudende instantie en de Staat als ontvanger van de  aardgasbaten dragen hierin namelijk de primaire verantwoordelijkheid. Als decentrale  overheden hebben wij in dit verband vooral de verantwoordelijkheid om op te komen voor het  lokale belang en het belang van onze inwoners. Vanuit die verantwoordelijkheid zijn wij  overigens graag bereid hierin mee te denken.    Wij vinden dat u:   1. Als verantwoordelijk minister erop toe moet zien dat — evenals in het  aardbevingsgebied Groningen — een volledig onafhankelijk orgaan wordt ingesteld  voor de afwikkeling van schade als gevolg van alle mijnbouwactiviteiten (en  beheersmaatregelen voor het grondwaterpeil). Voor ons is van groot belang dat de  onafhankelijkheid en objectiviteit van de schadeafwikkeling in voldoende mate  gegarandeerd zijn.   2. Uw instemmingsbestuit pas van kracht kan laten worden, nadat er een onafhankelijke  schadeafhandeling operationeel is.    22</pre>

====================================================================== Einde pagina 283 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 284 ======================================================================

<pre>    Zienswijze winningsplan Westerveld    3. Zorg moet dragen dat indien NAM vanwege onvoorziene omstandigheden in de  toekomst niet meer of onvoldoende aan zijn financiële verplichtingen kan voldoen, de  vergoeding van schades en compensatie te allen tijde is gegarandeerd door de Staat.   A. In de huidige Mijnbouwwet de schadevergoeding vanuit het Waarborgfonds  mijnbouwschade niet moet beperken voor natuurlijke personen maar verbreden naar  alle rechtspersonen. (lees: ondernemers met bijvoorbeeld een BV of NV).    9.3 Lusten en lasten    U geeft aan dat u de toezegging heeft gedaan om samen met de energiesector, overheden en  maatschappelijke organisaties de lusten-lastenverdeling voor o.a. mijnbouw te verkennen.  Daarnaast werkt de koepelorganisatie NOGEPA aan een gedragscode, waarin ook aandacht  wordt besteed aan maatregelen (lusten) in de omgeving van een mijnbouwlocatie.    Wij constateren dat het u in uw besluit op het winningsplan gaat om een afweging tussen  economische belangen en het veilig en zorgeloos kunnen wonen en leven door de inwoners van  onze regio. U kiest in het ontwerp-instemmingsbesluit voor het eerste. De inwoners moeten het  doen met “verkenningen” en “werken aan” met betrekking tot de lusten c.q. compensatie.    Wij vinden dat u:  1. In uw besluit zekerheid en duidelijkheid moet geven over de vorm en omvang van  de lusten c.q. compensatie voor de inwoners van de regio en dat dit integraal  onderdeel moet zijn van uw afweging.    23</pre>

====================================================================== Einde pagina 284 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 285 ======================================================================

<pre>    Zienswijze winningsplan Westerveld    10 RISICOBEHEERSYSTEEM    in hoofdstuk 7 (Onzekerheden/ Ontbrekende zaken) zijn we ingegaan op de onzekerheden van  berekeningen en voorspellingen van bodemdaling en bodemtrilling bij gaswinning. Huidige  modellen zijn niet goed in staat de seismiciteit betrouwbaar te voorspellen volgens het SodM.  Tcbb noemt een mogelijke bevingszwaarte van 3,9 en daarmee een grote kans op constructieve  schade. Onze inwoners moeten beschermd worden tegen dit risico. Wij vinden het daarom, als  u toch gaat winnen, van groot belang dat er een serieus risicobeheersysteem moet worden  opgesteld. Een risicobeheersysteem moet ingezet worden voor:   e =Bijsturen winning in geval van bevingen;   e Inzicht in aard en omvang bevingen;   e Vaststellen en begeleiden mogelijke schadegevallen.    Wij zien in het ontwerpbesluit dat u onze advies deels heeft overgenomen en de NAM de  verplichting oplegt een representatieve nulmeting aan gebouwen en werken uit te voeren boven  en nabij de gasvoorkomens Eleveld en Vries Zuid. U geeft in het voorschrift echter niet aan wat  u onder representatief verstaat. U motiveert de nulmeting om bij vermoeden van  mijnbouwschade aan het gebouw het oorzakelijke verband tussen gaswinning en  gebouwschade te kunnen vaststellen. Vanwege de grote onzekerheden is een goede nulmeting  van groot belang bij schadeafwikkeling.    Wij constateren dat u ons advies om de aanbevelingen van Sodm, de Tcbb en de Mijnraad over  te nemen heeft ingewilligd en de NAM verplicht aanvullend enkele versnellingsopnemers te  plaatsen bij de bevende gasvelden. Doel hiervan is bij een optredende beving een causaal  verband te kunnen leggen tussen grondbeweging en schade aan gebouw en werken.   Wij vinden het bijplaatsen van enkele meters echter niet voldoende om een goede relatie te  kunnen leggen tussen trilling en schade. De versnellingsmeters moeten ook nauwkeuriger  meten dat in het huidige winningsplan is aangeven (0,5 Mg ipv 1,5 Mg) vergelijkbaar met die  worden toegepast in het Groningenveld.    Dit moet onderdeel zijn van een totaal meetplan waarmee een nauwkeuriger inzicht wordt  verkregen in aard, sterkte en voorkomen van een beving en het epicentrum van een beving. Het  huidige aantal meetpunten is hiervoor volstrekt onvoldoende (2 in Assen en 3 in omgeving  Zevenhuizen). Hiervoor is een meetnetwerk nodig in de vorm van een stramien over de  gasvelden die doorlopen tot ruim buiten het gasveld aangezien bevingen zich over grote  afstanden kunnen verplaatsen. De gasvelden Vries en Eleveld hebben in het verleden al gebeefd  waarbij de magnitudes van Eleveld zeker een vergelijkbaar niveau hebben met die van het  Groningerveld. Naast versnellingsmeters zijn tiltmeters en glasvezelmeters noodzakelijk om  verdraaiing, doorbuiging, verplaatsing en zetting van gebouwen te kunnen registreren; niet  alleen in en boven de gasvelden maar ook daarbuiten.   Dit meetsysteem moet geheel worden ingericht en beheerd door een onafhankelijke organisatie  op kosten van de NAM.    Wij constateren dat u de NAM verplicht een risicobeheersysteem voor de bevende voorkomens  op te taten stellen en dit ter goedkeuring voor te leggen aan SodM. Echter om invulling te geven    24</pre>

====================================================================== Einde pagina 285 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 286 ======================================================================

<pre>    Zienswijze winningsplan Westerveld    aan de rechtszekerheid van onze inwoners zou dit transparant moeten gebeuren en dus in de  fase van vergunningverlening geregeld moeten zijn. De inwoner moet kunnen zien of de NAM  aan zijn verplichtingen voldoet ingeval van schade. Door het plan pas na de  vergunningverleningsfase ter goedkeuring bij het SodM te leggen is dat niet het geval.    Tot slot zijn wij van mening dat door u voorgeschreven maatregelen (waaronder  versnellingsmeters en een nul-meting) niet beperkt moeten blijven tot de velden Vries-Zuid en  Eleveld, maar moeten gelden voor alle velden uit het winningsplan waaruit geproduceerd wordt.    Wij vinden dat:   1. uin het kader van rechtszekerheid vooraf nauwkeurig aan moet geven hoe de  representatieve nulmeting aan gebouwen en werken moet worden uitgevoerd  en in welk gebied de nulmetingen moeten worden uitgevoerd. Bij dit laatste  vinden wij dat er nulmetingen moeten worden uitgevoerd in het gehele gebied  waar zich bevingen en effecten kunnen voordoen.   2. vanwege de risico categorie van de velden Vries en Eleveld er een totaal meetplan  met versnellingsmeters, tilt en glasvezelmeters moet komen, zodanig dat bij  registratie van een beving een causaal verband tussen beving en gemelde schade  kan worden gelegd. Dit meetplan moet betrekking hebben op het gehele gebied  waar zich bevingen en effecten kunnen voordoen.   3. inhet kader van de rechtszekerheid in de vergunning een door SodM goedgekeurd  risicobeheersysteem inclusief een meet- en monitoringsprotocol moet zijn  opgenomen waarmee de inwoners en andere belanghebbenden inzicht krijgen in  de verplichtingen van de NAM.   4. Uw instemmingsbesluit pas van kracht kan worden, nadat het meetsysteem  operationeel is en de nulmetingen zijn uitgevoerd.   5. De voorgeschreven maatregelen niet beperkt moeten blijven tot de velden Eleveld  en Vries Zuid maar moeten gelden voor alle producerende velden uit het  winningsplan.    25</pre>

====================================================================== Einde pagina 286 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 287 ======================================================================

<pre>    Zienswijze winningsplan Westerveld    11 ARTIKELEN ONTWERPBESLUIT    Artikel 1:   Gelet op de onvolkomenheden en omissies van het winningsplan en de naar onze mening  onvoldoende transparant gemaakte afweging in het ontwerp-instemmingsbesluit over winning  en maatschappelijke risico’s, zoals in voorgaande hoofdstukken van deze zienswijze is toegelicht  zijn wij van mening dat er geen instemmingsbesluit kan worden verleend aan het winningsplan  Westerveld. Wij vinden dat u duidelijk en concreet moet aangeven met welke delen (paragrafen)  van het winningsplan u niet instemt.    Akt ht De  ATURE! 2,    Wij kunnen instemmen met dit artikel.    Artikel 3:   Wij zijn van mening dat in dit ontwerp-instemmingsbesluit de plaatsing van en aantallen  versnellingsmeters onvoldoende is gespecificeerd. Dit geeft onvoldoende rechtszekerheid voor  de inwoners. Het meetplan van versnellingsmeters moet onderdeel zijn van een transparant  risicobeheersysteem voor alle producerende gasvelden in de besluitvormingsfase van  onderhavig winningsplan.    Artikel 4:   Wij zijn van mening dat een risicobeheersysteem onderdeel moet zijn van de  besluitvormingsfase van het winningsplan om invulling te geven aan de rechtszekerheid van  onze inwoners. Het risicobeheerssysteem moet gelden voor alle velden uit het winningsplan  waaruit geproduceerd wordt.    Artikel 5:   Wij constateren dat u ons standpunt aangaande afhandeling van schade onderschrijft. Wij zijn  echter van mening dat u de verantwoordelijkheid hiervoor ten onrechte primair neerlegt bij de  NAM in overleg met de decentrale overheden. Wij zijn van mening dat u ervoor moet zorgen  dat — evenals in het aardbevingsgebied Groningen — een volledig onafhankelijk orgaan wordt  ingesteld voor de afwikkeling van schade als gevolg van alle mijnbouwactiviteiten.    Artikel 6:   Een representatieve nulmeting is in het besluit niet concreet uitgewerkt en gespecificeerd. Dit  moet onderdeel zijn van de fase van besluitvorming van het winningsplan om invulling te geven  aan de rechtszekerheid van onze inwoners en gaan gelden voor alle velden waaruit  geproduceerd wordt.    Artikel 7:   Bij de huidige onzekerheden over seismische risico’s en energietransitie, is het ‘vergunnen’ van  een winning gedurende tien jaren te lang. Wij menen dat het winningsplan zou moeten gelden  voor een periode van maximaal vijf jaren, waarna opnieuw nut en noodzaak van gaswinning uit  deze velden moet worden bezien.    26</pre>

====================================================================== Einde pagina 287 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 288 ======================================================================

<pre>    Bijlage 1 bij zienswijze Winningsplan  Westerveld    21 December 2016  definitief    Advies Winningsplan  Westerveld</pre>

====================================================================== Einde pagina 288 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 289 ======================================================================

<pre>    INHOUD   1 INLEIDING   2 SAMENVATTING   3 HOOFDADVIES   4 ALGEMEEN   5 COMMUNICATIE   6 REIKWIJDTE EN KADERS WINNINGSPLAN   6.1 Doelmatigheid   6.2 Kaders schade   6.3 Natuur en milieu — Nationaal Park Drentse Aa  64 Reikwijdte winningsplan m.b.t. aantal verschillende velden  7 PRODUCTIE   7.1 Productie put Vries-10   7.2 Productiesnelheid   7.3 _Productieniveau high case   8 ONZEKERHEDEN/ ONTBREKENDE ZAKEN   8.1 Onzekerheden   8.2 Ontbrekende/onjuiste gegevens   9 BODEMBEWEGING   9.1 Bodemdaling   9.2 Bodemtrilling   9.3 Reservoirstimulatie/ Fracken   10 SCHADE   10.1 Voorkomen van schade (wettelijke verplichting)  10.2 Afhandeling van schade   10.3 Lusten en lasten   11 _RISICOBEHEERSYSTEEM    Advies winningsplan Westerveld    Ke    11  11  11  11  12    14  14  14  15    16  16  16    17  17  17  19    20  20  20  22    23</pre>

====================================================================== Einde pagina 289 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 290 ======================================================================

<pre>    Advies winningsplan Westerveld    1 INLEIDING    U heeft ons in de gelegenheid gesteld om een advies uit te brengen over het door NAM  ingediende Winningsplan Westerveld. Aangezien dit plan betrekking heeft op de winning uit  aardgasvelden binnen onze verschillende gebiedsbegrenzingen maken wij graag gebruik van  deze mogelijkheid. Bij het maken van het advies hebben wij intensief samengewerkt met de  verschillende decentrale overheden die een adviesrecht hebben op het Winningsplan  Westerveld,    Wij zijn u erkentelijk dat u in een vroegtijdig stadium van uw besluitvorming ons om advies  vraagt op het winningsplan Westerveld 2016 van NAM. Wij maken graag gebruik van dit  adviesrecht vanwege de zorg die wij hebben over de directe en indirecte gevolgen van de  gaswinning op het leven van de inwoners van het gebied. Wij erkennen dat in de afgelopen  periode meer aandacht is gekomen voor de aspecten veiligheid en welzijn van burgers in relatie  tot gaswinning. Wij menen echter toch blijvend te moeten aandringen om hierin de positie van  de inwoners centraal te stellen. Wij hebben daarom ervoor gekozen ons advies breed in te  steken.    Als decentrale overheden hebben wij niet de technisch-inhoudelijke kennis in huis om  seismische risico's en alles wat daarmee samenhangt exact te kunnen beoordelen en  controleren. Wij hebben dan ook gemeend geen nacalculatie te (laten) doen van de  berekeningen in het winningsplan met bijbehorende addenda. Dit laten wij graag over aan de  door u gevraagde adviseurs (Staatstoezicht op de Mijnen (SodM, Technische commissie  bodembeweging (Tcbb).    Wij vertrouwen erop dat u het advies behandelt conform de relevante bepalingen van de  Algemene wet bestuursrecht en de overwegingen uit ons advies op een zorgvuldige wijze  betrekt bij uw besluitvorming en ons transparant informeert over uw overwegingen terzake.    Leeswijzer   Wij hebben onze bevindingen, hoofdconclusies en hoofdadvies samengevat in het eerste  hoofdstuk. In de analyse daarachter treft u een uitgebreidere beoordeling aan van het  winningsplan met op onderdelen deelconclusies en -adviezen.</pre>

====================================================================== Einde pagina 290 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 291 ======================================================================

<pre>    Advies winningsplan Westerveld    2 SAMENVATTING    Vanuit betrokkenheid en zorg en oprechte belangstelling hebben wij de rapporten intensief  bestudeerd. Veiligheid van inwoners en het voorkomen en beperken van schade wegen hierin  het zwaarst. Alle andere aspecten moeten daaraan ondergeschikt zijn, waaronder  economische aspecten en leveringszekerheid.    De Onderzoeksraad voor Veiligheid (OvV) geeft over het erkennen van onzekerheden en  communiceren de volgende toelichting: Onzekerheid en het reduceren ervan dienen  uitgangspunten te zijn van het handelen van betrokken partijen, ook in de communicatie naar  burgers. Onderzoek over onzekerheden en het daaraan verbinden van maatregelen is daarbij  van cruciaal belang volgens de Raad. Onderzoek mag geen excuus zijn om geen maatregelen te  treffen of besluiten uit te stellen. Zij pleit derhalve ook voor het hanteren van het  voorzorgsprincipe in dat geval “Better safe than sorry” . Dat betekent in de communicatie over  onzekerheden in samenspraak met deskundigen en risicodragers zoeken naar manieren van  beheersing van het risico. Communiceren met burgers moet volgens de OvV meer zijn dan  alleen voorlichting geven.    Veiligheid wordt door de OvV breed gedefinieerd in termen van objectieve- en subjectieve  veiligheid, respectievelijk het uitblijven van lichamelijk letsel ten gevolge van aardbevingen en  gemoedsrust van bewoners. “Het gaat om veiligheid van burgers. Kunnen zij erop rekenen dal  incidenten worden voorkomen, schade wordt beperkt, risico's worden beheerst en  onzekerheden worden verkend?” U hebt hierop gereageerd met: “De Raad heeft met haar  rapportage en aanbevelingen vooral willen bereiken dat bij activiteiten in de diepe ondergrond  nu en in de toekomst het veiligheidsbelang voldoende aandacht krijgt” . U heeft alle  aanbevelingen uit het rapport van de OvV overgenomen. In dit licht bezien dient bij de  beoordeling en toetsing van de verschillende aspecten dan ook te worden uitgegaan van een  brede benadering van de belangenafweging die aan uw uiteindelijke besluit ten grondslag  moet liggen. Het past hierbij niet om u te beperken tot een exacte en enge uitleg van  voorgenomen wetgeving.    We hebben ook geconstateerd dat in het winningsplan nog een aantal essentiële onderdelen  ontbreekt en het plan gepaard gaat met onzekerheden die betrekking hebben op een veilige  gaswinning. Ook constateren wij dat ondanks de ervaringen opgedaan in Groningen, er  vooralsnog geen sprake is van een adequate regeling voor de rest van Nederland voor  afdoening en vergoeding van schades en compensatie van alle bijkomende negatieve effecten.    Bij bestudering van het winningsplan en onderliggende stukken hebben wij samengevat de  volgende vragen, opmerkingen en adviezen.    Veiligheid  Uit het winningsplan van NAM en de bijbehorende adviezen van TNO en SodM maken wij op  dat er geen veiligheidsrisico’s bestaan voor de gebieden rond de verschillende gasvelden en haar  inwoners.</pre>

====================================================================== Einde pagina 291 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 292 ======================================================================

<pre>    Advies winningsplan Westerveld    Omdat volgens ons rond de effecten en gevolgen van gaswinning op de ondergrond en  bovengrondse bouwwerken nog altijd veel onduidelijk is, adviseren wij u met uiterste  terughoudendheid conclusies te verbinden aan de berekeningsresultaten van de maximaal te  verwachten seismische activiteit.   Tevens hebben wij een aantal ontbrekende zaken geconstateerd. Wij komen hier verderop in  ons advies op terug.    Communicatie   De communicatie van zowel NAM, als het ministerie van EZ naar burgers moet zorgvuldiger en  publieksvriendelijker dan tot nu toe is gebeurd. De lokale overheden hechten er grote waarde  aan dat onze inwoners gedegen, consistent en transparant worden geïnformeerd over de  (gevolgen van) gaswinning.    Voorkomen en beperken van schade   In het winningsplan worden optredende schades als niet te voorkomen beschouwd. NAM  bepaalt daarmee zelf welk niveau van acceptatie daarbij aan de orde is. Er wordt geen aandacht  geschonken aan maatregelen om schade door bodembeweging te voorkomen dan wel te  beperken, terwijl dit een voorschrift in de Mijnbouwwet is.   Wij willen dat er door NAM alles aan gedaan wordt om schade door gaswinning aan  eigendommen van inwoners en overheid te voorkomen. Inwoners kiezen er niet voor om te  worden blootgesteld aan deze risico’s.    Bodemdaling   NAM dient inzichtelijk te maken welke gevolgen de uiteindelijke totale bodemdaling (als  resultaat van dit winningsplan Westerveld) kan hebben voor het normale beheer en onderhoud  van waterkeringen en waterlopen en welke (waterhuishoudkundige) maatregelen in dat  verband genomen moeten worden.   Wij zijn van mening dat NAM dient te worden verplicht tot vergoeding van deze te nemen  maatregelen en van eventuele overige schade voortvloeiend uit bovengenoemde bodemdaling.    Schadeafhandeling   Wij zijn van mening dat een adequate regeling voor afdoening en vergoeding van schades en  compensatie van alle bijkomende negatieve effecten een harde voorwaarde bij het  instemmingsbesluit dient te zijn. Evenals in het aardbevingsgebied Groningen dient er een  volledig onafhankelijk orgaan te worden ingesteld voor de afwikkeling van schade als gevolg van  alle mijnbouwactiviteiten. Een dergelijke regeling en onafhankelijk toetsingsorgaan dienen op  voorhand een feit te zijn.    Meet- en regelprotocol   De reeds bevende velden Eleveld en Vries-Zuid liggen dicht tegen de grens met risicocategorie  Il aan. Op basis hiervan adviseert SodM om ook enkele maatregelen te nemen die van  toepassing zijn voor velden waarvan de Seismische Risico Analyse (SRA) in categorie Il valt. Wij  vinden dit een goede zaak. Het gaat hier om het ontwikkelen van een risicobeheerssysteem.  Het risicobeheerssysteem is bedoeld om tijdig te kunnen reageren zodat (grotere) schade en  veiligheidsrisico’s niet zullen optreden. Wij zijn van mening dat een risicobeheerssysteem een  voorwaarde moet zijn van de eventueel door de minister te verlenen winningsvergunning.</pre>

====================================================================== Einde pagina 292 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 293 ======================================================================

<pre>    Advies winningsplan Westerveld    Fracken en zuurstimulatie   Vanwege de mogelijke gevolgen zijn wij van mening dat geen omstreden technieken zoals  zuurstimulatie en fracken moeten worden toegestaan.   Schadelijke gevolgen van zuurstimulatie / fracken kunnen bovengronds optreden door lekkage  van frackvloeistoffen en chemicaliën en ondergronds door het falen van de integriteit van  afdekkende lagen waardoor ongecontroleerde bodemprocessen kunnen optreden. De kans op  deze gebeurtenissen dienen geheel uitgesloten te worden, omdat naast lokale schade aan  gebouwen ook de drinkwatervoorziening in het geding is. Vanwege de mogelijke lokale impact  vinden wij dat voor deze beslissing ook het burgerperspectief moet worden meegenomen en  dus de lokale overheden, inwoners en de Waterleiding Maatschappij Drenthe een stem in deze    1 y ee eT    afweging moeten krijgen met bijbehorende beroepsmogelijkheid.</pre>

====================================================================== Einde pagina 293 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 294 ======================================================================

<pre>    Advies winningsplan Westerveld    3 HOOFDADVIES    Onze bevindingen afgewogen hebbende en uitgaande van de geformuleerde uitgangspunten  komen wij tot het volgende hoofdadvies:    Wij zijn primair van mening dat de veiligheid nooit in het geding mag zijn. Verder zijn wij van  mening dat derden (burgers, bedrijven, gemeenten) niet de dupe mogen worden van  gaswinningsactiviteiten of de gevolgen daarvan. Dit geldt zowel nu als ook in de toekomst.    Wij adviseren u vanwege de geconstateerde omissies, bestaande onzekerheden, geen  aandacht voor maatregelen om schade door bodembeweging te voorkomen dan wel te  beperken en het ontbreken van een adequate schaderegeling voor afdoening en vergoeding  van schades en compensatie van alle bijkomende negatieve effecten:    Primair: niet in te stemmen met het winningsplan Westerveld 2016 zoals het nu voorligt;    Subsidiair: mocht dit niet uw keuze zijn vanwege de grote onzekerheden en ontbrekende  onderdelen slechts in te stemmen met het winningsplan door het hanteren van  het voorzorgprincipe "Better safe than sorry" en:    1. NAM en Sodm, binnen een door u gestelde termijn, onvolkomenheden te laten  aanvullen;   2. te voorzien in onafhankelijke validatie van onderzoeken en bevindingen;   een termijn te stellen aan het winningsplan;   4. hierbij zaken als schadebeperking, schadeafwikkeling en een  risicobeheersingsysteem op voorhand goed en volledig te regelen.    u    In onderstaande hoofdstukken vindt u de onderbouwing van ons hoofdadvies en overige  adviezen.</pre>

====================================================================== Einde pagina 294 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 295 ======================================================================

<pre>    Advies winningsplan Westerveld    4 ALGEMEEN    Het adviesrecht voor de decentrale overheden, zoals dat dit jaar in de wijzigingen Mijnbouwwet  is vertaald, hangt vooral samen met de maatschappelijke impact en de maatschappelijke  acceptatie van gaswinning.    In uw adviesverzoek schrijft u: “Een van de belangrijkste aanbevelingen uit het rapport van de  Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV) richt zich op de veiligheid van de burgers en de  infrastructurele werken. Een ander belangrijk punt betreft meer aandacht voor het    Ln. on en an ee en en tin!  vurgerperspecuieër .    In het winningsplan Westerveld wordt volledig voorbijgegaan aan het burgerperspectief ofwel  de maatschappelijke impact en de maatschappelijke acceptatie van gaswinning. Het is  voorstelbaar dat NAM in het winningsplan redeneert vanuit haar commerciccl belang. NAM  dient echter ook maatschappelijk verantwoord te ondernemen. Dit komt in het winningsplan  niet tot uitdrukking. Wij verwachten dat u in uw besluit uw maatschappelijke  verantwoordelijkheid duidelijk naar voren laat komen.    Het maatschappelijk draagvlak voor (nieuwe) gaswinningen in ons land neemt af. Dit als gevolg  van de aardbevingen in de provincie Groningen, de daarmee samenhangende  veiligheidsproblematiek en andere negatieve effecten van de gaswinning. Ook de Drentse  decentrale overheden constateren die ontwikkeling. Het versneld terugdringen van het gebruik  van fossiele brandstoffen is een belangrijke opgave voor onze samenleving. Wij pleiten ervoor  dat u met spoed uw beleid inzet op duurzame energie.    Bij de besluitvorming in Groningen heeft u veiligheid, het zo veel mogelijk voorkomen en  beperken van schade en het belang van leveringszekerheid het zwaarst laten wegen.    De Drentse situatie is op verschillende onderdelen anders dan Groningen.  Wij hechten vooral waarde aan de volgende aspecten:   - __ Veiligheid   - Communicatie   - Voorkomen en beperken van schade   -  Schadeafhandeling a.g.v. bodemdaling/ bodemtrilling   -  Meet- en regelprotocol   -  Fracken en zuurstimulatie    Uit het winningsplan van NAM en de bijbehorende adviezen van TNO en SodM maken wij op  dat er geen veiligheidsrisico’s bestaan voor de gebieden rond de verschillende gasvelden en haar  inwoners. Dat wil zeggen dat deze organisaties aangeven dat er geen dusdanige bevingen  optreden dat er gevaar ontstaat voor personen. Wel zien wij aanleiding om ten aanzien van de  gasvelden Eleveld en Vries-Zuid een risicobeheerssysteem te laten opstellen en het daar  horende meet- en regelprotocol onafhankelijk te laten monitoren. De resultaten van dit  risicobeheersysteem moeten voor iedereen toegankelijk zijn.</pre>

====================================================================== Einde pagina 295 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 296 ======================================================================

<pre>    Advies winningsplan Westerveld    5 COMMUNICATIE    Voor een adequate invulling van het burgerperspectief, zoals u in het adviesverzoek aangeeft,  is gedegen, transparante en consistente communicatie een absolute voorwaarde.    Advies:   De communicatie van zowel NAM, als het ministerie van EZ naar burgers moet zorgvuldiger en  publieksvriendelijker dan tot nu toe is gebeurd. De lokale overheden hechten er grote waarde  aan dat onze inwoners gedegen, consistent en transparant worden geïnformeerd over de  (gevolgen van) gaswinning. Wij adviseren u in uw besluit voorwaarden op te nemen waarmee  dit wordt geborgd.    Toelichting:   De verantwoordelijkheid van de lokale overheid is oog te hebben voor de belangen van onze  inwoners en deze te borgen.   Wij zijn daarom van mening dat de rol van informatievoorziening over de (gevolgen van)  gaswinning niet uitsluitend aan NAM moet worden overgelaten. De communicatie van zowel  NAM, als het ministerie van EZ naar burgers moet zorgvuldiger en pubtieksvriendelijker dan tot  nu toe ís gebeurd. De lokale overheden hechten er grote waarde aan dat onze inwoners  gedegen, consistent en transparant worden geïnformeerd over de (gevolgen van) gaswinning.  Hiermee moet onnodige onrust en zorg bij inwoners worden weggenomen.    Typerend is de gebrekkige communicatie en afstemming tussen NAM en het ministerie van EZ  over de start van de gaswinning uit put Vries-10, die onder het winningsplan Westerveld valt  (zie ook hfst 7.1).    Communicatie is een essentieel onderdeel van het omgevingsmanagement, zoals is verwoord  in uw visie in de brief aan de Tweede Kamer van 1 februari 2016*).  Uw uitgangspunten daarbij zijn duidelijk:  1. Samenbinden van belanghebbenden  Betrek de omgeving zo vroeg mogelijk  Transparantie en vertrouwen  Omgevingsmanagement is een gezamenlijke verantwoordelijkheid  Maatwerk    eN    Het mag duidelijk zijn dat uw ambitie verder moet gaan dan het organiseren van  informatiebijeenkomsten en publicaties over de procedure.   Wij willen graag met u meedenken aan de verdere invulling van de communicatie en het  omgevingsmanagement. Daarbij nemen wij graag uw visie als vertrekpunt.   Wij geven u als suggestie dat NAM een breed communicatieplan opstelt dat in overleg en  instemming met u en lokale overheden tot stand komt. Communicatie die staat in een breder  perspectief van omgevingsmanagement, rekening houdend met de 'belevingswereld' van onze  inwoners.</pre>

====================================================================== Einde pagina 296 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 297 ======================================================================

<pre>    Advies winningsplan Westerveld    Het winningsplan is geschreven voor ingewijden en lastig leesbaar voor inwoners. Zij mogen  een zienswijze op het winningsplan indienen maar dan moeten zij de inhoud hiervan wel  kunnen doorgronden. Daarom adviseren wij u voorafgaand aan het maken van een  ontwerpbesluit een publieksvriendelijke oplegger van het winningsplan op te stellen.    In dit kader vragen wij u tevens de risicoanalyse van de gasvelden Vries Zuid en Eleveld nader  te duiden. Uit het winningsplan blijkt dat volgens de SRA de gasvelden Vries Zuid en Eleveld  bijna in risicoklasse 2 vallen. In zowel het winningsplan als in de adviezen van Sodm en Tcbb  ontbreekt een nadere analyse waarom deze velden hogere risico’s met zich meebrengen dan  de overige velden. Ligt het aan de inrichting van het gebied of komt het door de  bodemopbouw die gevoeiig is voor triiiing? Toevoeging van deze anaiyse maakt dat de  aangegeven risico’s beter zijn te duiden en uit te leggen aan onze inwoners.    10</pre>

====================================================================== Einde pagina 297 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 298 ======================================================================

<pre>    Advies winningsplan Westerveld    6 REIKWIJDTE EN KADERS WINNINGSPLAN    In dit hoofdstuk geven we aan welke kaders onduidelijk zijn of ontbreken waaraan het  winningsplan is getoetst.    6.1 Doelmatigheid    Advies  Wij verzoeken u inzicht te geven in de kaders waaraan het winningsplan is getoetst op het aspect  doelmatigheid.    Toelichting   In het advies van Sodm is een toetsing opgenomen van de winning aan doelmatigheid.  Onduidelijk is hoe en waaraan is getoetst. We willen graag inzicht in de afwegingskaders  waaraan dit aspect wordt getoetst. De Tweede Kamer heeft aangegeven dat de Minister een  afweging moet maken tussen landelijk economische belangen en de lokale veiligheid en schade-  effecten. In het verleden zijn de lokale effecten volgens de Tweede Kamer in die afweging  onvoldoende meegenomen. In dit kader vragen wij ons af hoe de balans uitvalt tussen  economische belangen en de maatschappelijke aanvaardbare gevolgen en risico's die met  gaswinning gepaard gaan.    6.2 Kaders schade    Advies  De minister dient zo spoedig mogelijk een kader op te stellen waarin duidelijk beschreven staat  wat onder ‘schade’ verstaan wordt.    Toelichting   De (nog niet vastgestelde) wijziging van de Mijnbouwwet noemt als toetsingsgrond voor het  eventueel onthouden van de instemming met een winningsplan ‘schade aan gebouwen of  infrastructurele werken of de functionaliteit daarvan’. Wij constateren dat de adviserende  organen Tcbb en Sodm kennelijk ieder een verschillende typering hanteren voor het begrip  schade. Dat is niet uit te leggen aan inwoners.   Zolang niet duidelijk is wat onder ‘schade’ verstaan dient te worden, is toetsing van het  winningsplan op dit onderdeel lastig voor velden die gebeefd hebben en in verband waarmee  ‘schade’ is gemeld.    6.3 Natuur en milieu — Nationaal Park Drentse Aa    Advies  Met betrekking tot het Nationale Park Drentse Aa adviseren wij u:  - het winningsplan te toetsen op nationale en internationale wetgeving op het gebied  van natuur- en soortenbescherming gelet op het aanwezige Natura2000 gebied;  -__În uw goedkeuringsbesluit op te nemen dat bij verdere ontwikkelingen rondom de  velden Vries-Zuid (met name het blok Vries-2Z) en Eleveld het Drentse Aa gebied  zoveel mogelijk wordt ontzien.    11</pre>

====================================================================== Einde pagina 298 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 299 ======================================================================

<pre>    Advies winningsplan Westerveld    Toelichting   Wij stellen vast dat de gevolgen van de gasvelden in dit winningsplan Westerveld voor de  beschermde status van het Natura-2000-gebied Drentse Aa niet zijn onderzocht althans  onvoldoende in beeld zijn gebracht. Er blijkt ook uit niets dat met zekerheid zou kunnen worden  gesteld dat de natuurlijke kenmerken van het Natura 2000-gebied Drentse Aa door de  exploitatie van de gasvelden in dit winningsplan niet zullen worden aangetast.    Het Drentse Aa gebied is een internationaal uniek gebied, met een zeer hoge  beschermingsstatus. Het gebied is een beek- en esdorpenlandschap; het oppervlaktewater van  de Drentse Aa dient tevens ais bron van drinkwater. Het is een waardevol gebied met een  kwetsbaar geohydrologisch systeem waar invloeden vanwege de gaswinning (zoals  bodemdaling, zuurstimulatie) niet mogen plaatsvinden.    Voor een correcte beoordeling van de mogelijke gevolgen van de exploitatie van het  winningsplan Westerveld voor het Drentse Aa-gebied zou het overigens niet juist zijn om de  getroffen en te treffen waterhuishoudkundige maatregelen in het natuurgebied bij het  beschouwen van mogelijke effecten van mijnbouwactiviteiten op de  instandhoudingsdoelstellingen van het natuurgebied te betrekken. Compenserende  maatregelen maken immers in juridische zin geen onderdeel uit van de beoordeling in het kader  van de significantie-toets. Bovendien zijn de watergerelateerde maatregelen in zekere zin met  de mijnbouwactiviteiten verbonden, omdat de waterhuishouding noodzakelijkerwijs wel moet  worden aangepast als gevolg van de opgetreden bodemdaling die het resultaat is van de  gaswinning.    Wij wijzen er op dat de vaststelling en goedkeuring van het winningsplan door de Minister met  zich mee brengt dat er een toetsingsmoment ontstaat waarop moet worden beoordeeld of  mogelijk significante gevolgen ten gevolge van de mijnbouwactiviteiten in het Westerveld  kunnen ontstaan. Dat geldt uiteraard niet alleen voor het Drentse Aa-gebied, maar voor alle  Natura 2000-gebieden die door het instemmingsbesluit worden beïnvloed. Deze beoordeling  heeft niet of in onvoldoende mate plaatsgevonden ten gevolge waarvan effecten op Natura-  2000-gebieden niet op voorhand kunnen worden uitgesloten.    Bij de actuele stand van zaken voor wat betreft de onbekendheid van de impact van de  gaswinning is er naar ons oordeel aanleiding om in het instemmingsbesluit aanvullende  restricties op te nemen die waarborgen dat het Nationaal Park Drentse Aa zo veel mogelijk  ongemoeid wordt gelaten.    6.4 Reikwijdte winningsplan m.b.t. aantal verschillende velden    Advies:   Wij verzoeken u aan te geven welke overwegingen ten grondslag liggen aan de keuze om een  grote variëteit van kleine gasvelden in het winningsplan Westerveld te vatten? In het kader van  de maatschappelijke verantwoording vinden wij het transparanter om per gasveld een  winningsplan op te stellen.    12</pre>

====================================================================== Einde pagina 299 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 300 ======================================================================

<pre>    Advies winningsplan Westerveld    Toelichting:   Het winningsplan Westerveld bevat een groot aantal afzonderlijke gasvelden die geen directe  relatie met elkaar hebben. Uit het winningsplan Westerveld wordt afgeleid dat een aantal  velden nu en naar verwachting in de toekomst niet meer produceren. Waarom zijn die dan toch  opgenomen in het winningsplan? Voor de afweging tussen economische belangen en de  maatschappelijke effecten is het logischer per producerend gasveld een aparte vergunning en  winningsplan op te stellen. De gehanteerde methodiek belemmerd nu voor al deze velden  afzonderlijk een transparante afweging te kunnen maken.    13</pre>

====================================================================== Einde pagina 300 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 301 ======================================================================

<pre>    Advies winningsplan Westerveld    7 PRODUCTIE    7.1 Productie put Vries-10    Advies:   Wij adviseren u om uw toezegging jegens NAM om binnen de bestaande vergunning te mogen  winnen uit de nieuw geboorde put (put Vries-10) in te trekken en NAM op te dragen hiervoor  de uitkomst van de procedure voor onderhavige winningsplan af te wachten.   Toelichting:   “Tijdens het vragenuur van 16 juni 2015 is gesproken over een voorgenomen gaswinning door  NAM in Drenthe. Tijdens de mondelinge beantwoording is in algemene zin aangegeven dat er  bij winning uit kleine velden een winningsplan moet komen en dat omwonenden, gemeenten  en provincies hierop zienswijzen kunnen indienen. Dit is ook bevestigd in de beantwoording van  aanvullende schriftelijke vragen van het lid Dik-Faber (CU), waarin is aangegeven dat “in alle  gevallen waarbij op basis van boringen besloten wordt om gas te gaan winnen, een nieuw of  gewijzigd winningsplan ingediend moet worden” (Kamerstukken 2015-2016, Aanhangsel van de  Handelingen, 57)”    In het geval van Vries-10 is er een nieuwe boring geweest op basis waarvan NAM voornemens  is om gas te gaan winnen. Daarnaast is er juist door de minister aan de Tweede Kamer  toegezegd, dat er een adviesrecht wordt toegepast in deze situaties. In het Winningsplan  Westerveld is voor Vries-10 sprake van een te winnen hoeveelheid van 0,6 Miljard M3 (high  case). Wij zijn van mening dat deze nieuwe winning onderdeel is van dit winningsplan en dat  NAM de procedure moet afwachten voordat er uit put Vries-10 gas gewonnen mag worden.    Los van de vraag of er wel of geen vigerend Winningsplan is, moeten wij constateren dat het  oude Winningsplan niet voldoet aan de zaken die door de Onderzoeksraad voor de veiligheid  zijn geconstateerd. Zo is bij de afgifte van de instemmingsvergunning op het vigerende  winningsplan niet getoetst op de veiligheid van burgers (seismische risico analyse). Wij zijn dan  ook van mening dat er niet kan worden teruggevallen op een vergunning waarin geen rekening  is gehouden met zo een belangrijk aspect.    7.2 Productiesnetheid    Advies:   Wij verzoeken u in uw besluit aandacht te besteden aan de productiesnelheid uit de  verschillende gasvelden. Te meer daar vrijwel alle velden in dit winningsplan zich bevinden in de  laatste fase van de feitelijke gaswinning. Er lijkt door NAM bij de bepaling van de  productiescenario’s geen rekening te zijn gehouden met de relatie snelheid drukdaling-  bodemtrilling.    Toelichting    De snelheid waarmee gas uit de bodem wordt onttrokken is van invloed op de bodemtrilling.  Een snelle drukdaling in het gesteente kan eerder tot bevingen leiden dan wanneer deze    14</pre>

====================================================================== Einde pagina 301 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 302 ======================================================================

<pre>    Advies winningsplan Westerveld    drukdaling geleidelijk verloopt. Kan NAM aangeven welke hoeveelheid er per jaar per gasveld  kan worden onttrokken zonder dat dit tot extra risico op bodemtrilling leidt?   Uit een toelichting van NAM blijkt dat de productiescenario’s in het winningsplan zijn gebaseerd  op een technische inschatting wat uit de bodem te halen is. In het plan is de winningssnelheid  niet aangegeven.    7.3 Productieniveau high case    Advies:  In uw besluit op te nemen dat als NAM het “high case” scenario overschrijdt zij een nieuw  winningsplan dient op te stellen en deze ter besluitvorming aan dient te bieden.    Toelichting:   In het advies van Sodm wordt op blz 5 aangegeven dat als een winning het “high case” scenario  overschrijdt NAM een nieuwe SRA moet uitvoeren en tevens het winningsplan dient te  actualiseren. Deze opmerking bevreemd ons, aangezien wij in de veronderstelling verkeren dat  winning buiten de grenzen van het winningsbesluit niet is toegestaan.   Wij zijn van mening dat indien deze situatie zich voordoet er te allen tijde een nieuw  winningsplan dient te worden opgesteld.    15</pre>

====================================================================== Einde pagina 302 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 303 ======================================================================

<pre>    Advies winningsplan Westerveld    8 ONZEKERHEDEN/ ONTBREKENDE ZAKEN    8.1 Onzekerheden    Advies:   Omdat volgens ons rond de effecten en gevolgen van gaswinning op de ondergrond en  bovengrondse bouwwerken nog altijd veel onduidelijk is, adviseren wij u met uiterste  terughoudendheid conclusies te verbinden aan de berekeningsresultaten van de maximaal te  verwachten seismische activiteit.    Toelichting:   Voor de berekeningen is gebruik gemaakt van gegevens van de ondergrond. De samenstelling  van de diepe ondergrond is complex en nooit precies in kaart te brengen. De ligging van  breuken, de compactiecoëfficiënt etc. zijn gebaseerd op interpretatie van een beperkt aantal  bodemgegevens. Dit houdt in dat de resultaten altijd met grote voorzichtigheid moet worden  geïnterpreteerd. De Tcbb geeft aan dat in het ergste geval een beving met een magnitude van  3,9 kan plaatsvinden. De zwaarste beving tot nu toe in Groningen was 3,6 in Huizinge (2012).  De velden Eleveld en Vries Zuid scoren op factoren als bebouwingsdichtheid en  bevolkingsdichtheid duidelijk minder gunstig dan Huizinge. Wij vermoeden op basis van deze  aspecten dat in het stedelijk gebied van Assen meer schade kan ontstaan dan de door NAM  geformuleerde licht schade aan meerdere, lol malige schade dant enkele gebouwen.    8.2 Ontbrekende/onjuiste gegevens    Advies:   Wij verzoek u NAM op te dragen de SRA berekening opnieuw uit te voeren. Hierin rekening te  houden met de toekomstige ruimtelijke ontwikkelingen in de gebieden rond de betreffende  gasvelden. Evenals de correcte bevolkingsdichtheid ten aanzien van het stedelijke gebied rond  het gasveld Eleveld te hanteren. Deze nieuwe SRA-berekening te beschouwen als een  aanvulling op het voorliggende winningsplan en dit om advies voor te leggen aan Sodm, Tcbb,  lokale overheden en de Mijnraad.    Toelichting:   In de SRA is geen rekening gehouden met de toekomstige inrichting van Werklandschap Assen  Zuid en de toeristisch recreatieve zone. De inrichting leidt tot intensievere bebouwing van  bedrijven in het gebied dan nu het geval is. Ook de noordelijke blokken van Eleveld vallen  binnen het stedelijk gebied van Assen met o.a. de aanwezigheid van een ziekenhuis in de  directe nabijheid.   Waarom wordt voor bepaling risicoklasse uitgegaan van lage bevolkingsdichtheid (250-500  inw/km2)? Een substantieel deel van het gasveld Eleveld ligt namelijk in het stedelijk gebied  van Assen met hogere dichtheid (500-1000 inw/km2). Een herberekening zal leiden tot een  andere risico inschatting. Dit maakt het noodzakelijk dat alle adviesorganen zich hierover  opnieuw een oordeel moeten kunnen vormen.    16</pre>

====================================================================== Einde pagina 303 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 304 ======================================================================

<pre>    Advies winningsplan Westerveld    9 BODEMBEWEGING    9.1 Bodemdaling    Advies  Voor wat betreft de prognose van de bodemdaling die gepaard kan gaan met de gaswinning,  adviseren wij u:  - NAM in samenspraak met de betrokken decentrale overheden te laten inventariseren:  1) welke gevolgen de uiteindelijke totale bodemdaling die het gevolg is van de  gaswinning uit de velden van het winningsplan Westerveld kan hebben voor het  normale beheer en onderhoud van waterkeringen en waterlopen;  2) welke (waterhuishoudkundige) maatregelen in dat verband genomen moeten  worden;  3) NAM te verplichten tot vergoeding van deze te nemen maatregelen en van  eventuele overige schade voortvloeiend uit bovengenoemde bodemdaling als  voorwaarde te verbinden aan het winningsplan;  - NAM de bodemdalingscomponent die het gevolg is van het leeg produceren van het  gasveld Norg na beëindigen van de gasopslag aldaar, weer op te laten nemen in de  bodemdalingsprognose voor de jaren 2050 en 2080.    Toelichting   Volgens de prognose zal de verwachte bodemdaling van de resterende gaswinning enkele  centimeters bedragen; het merendeel van de daling heeft al plaatsgevonden.   De uiteindelijke totale bodemdaling als gevolg van de gaswinning is echter van die omvang dat  er wel effecten te verwachten zijn op de waterhuishouding. De kosten voor mitigerende  maatregelen zijn uiteraard voor NAM. Daarom is het van belang te inventariseren welke  afspraken er bestaan tussen NAM en betrokken waterschap(pen), gemeenten en provincie voor  zover er voor hen negatieve effecten zijn. Er mag geen onduidelijkheid bestaan over de  vergoeding van dergelijke onkosten.    Het beëindigen en leeg produceren van de gasopslag Norg zal volgens NAM in de toekomst tot  een additionele 10 cm bodemdaling leiden. Deze component is verdwenen uit de huidige set  prognoses, vanuit de veronderstelling van NAM de gasopslag tot 2080 in werking te zullen  hebben. Gezien de grote onzekerheden die er momenteel heersen omtrent de aard van onze  toekomstige energievoorziening achten wij deze aanname niet terecht. Wij achten het zinvol op  voorhand te weten welke additionele daling in het gebied (op mogelijk kortere termijn dan nu  verwacht) nog verdisconteerd moet gaan worden.    9.2 Bodemtrilling  Advies    Omdat NAM in het winningsplan aangeeft dat de kans op schade ten gevolge van een  geïnduceerde beving niet valt uit te sluiten, verzoeken wij u:    17</pre>

====================================================================== Einde pagina 304 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 305 ======================================================================

<pre>    Advies winningsplan Westerveld    - het advies van het Staatstoezicht op de Mijnen (SodM) over te nemen en NAM op te  dragen in aanvulling op het KNMI-netwerk seismische apparatuur in en rond de  gasvoorkomens Vries-Zuid en Eleveld op te stellen;   - het advies van SodM over te nemen en NAM voor de bevende velden een  risicobeheerssysteem te laten ontwikkelen en operationeel te hebben (zie hoofdstuk  9);   - de parameters en randvoorwaarden die NAM hanteert in het door haar op te stellen  risicobeheerssysteem goed te laten onderbouwen alvorens dit systeem goed te  keuren;   - te verduidelijken in hoeverre zaken als vallende objecten zijn meegenomen in de  overwegingen die aan het winningspian ten grondsiag liggen.    Toelichting   Als decentrale overheden hebben wij niet de technisch-inhoudelijke kennis in huis om  seismische risico’s en alles wat daarmee samenhangt exact te kunnen beoordelen en  controleren. Wij hebben dan ook gemeend geen nacalculatie te (laten) doen van de  berekeningen in het winningsplan met bijbehorende addenda. Dit laten wij graag over aan de  door u gevraagde adviseurs (SodM, Tcbb).    Wij zijn primair van mening dat de veiligheid nooit in het geding mag zijn. Wij zijn daarom blij  met de toegenomen belangstelling voor dit belangrijke aspect rond de gaswinning. Verder zijn  wij van mening dat derden (burgers, bedrijven, gemeenten) niet de dupe mogen worden van  gaswinningsactiviteiten of de gevolgen daarvan. Dit geldt zowel nu als ook in de toekomst.    Uit de analyse van NAM volgt dat alle gasvelden in de laagste seismische risicogroep vallen  (categorie I). TNO constateert in haar advies dat de risicoanalyse is uitgevoerd volgens de SRA-  leidraad en kan zich vinden in de toedeling tot de laagste risicogroep (categorie |). SodM  onderschrijft de analyse van TNO, met de aanvulling dat de reeds bevende velden Eleveld en  Vries-Zuid wel dicht tegen categorie 2 aan liggen.    Uit het winningsplan van NAM en de bijbehorende adviezen van TNO en SodM menen wij  daarom te kunnen opmaken dat er in het kader van bodemtrilling geen veiligheidsrisico’s  bestaan voor de gebieden rond de betreffende gasvelden.   Hoewel de veiligheid niet in het geding lijkt te zijn, geeft NAM in het winningsplan aan dat de  kans op schade ten gevolge van een geïnduceerde beving niet valt uit te sluiten. In het ernstigste  geval kan sprake zijn van lichte, niet constructieve schade aan meerdere gebouwen en matige  schade aan enkele gebouwen. Daarom zien wij wel aanleiding om ten aanzien van de gasvelden  Eleveld en Vries-Zuid een risicobeheerssysteem te laten opstellen en implementeren voor 1 juni  2017. Tevens het meet- en regelprotocol onafhankelijk te laten monitoren (zie hoofdstuk 9).    Tevens kan het risicobeheerssysteem helpen een eventuele zwaardere beving te voorkomen,  mits sprake is van de juiste keuze van signaalparameters en het daarbij behorende actieprotoco!.  Een goede onderbouwing van de gekozen parameters en acties is dus van belang wil het  risicobeheerssysteem zinvol zijn. Ook een adequaat seismisch netwerk is hierbij van belang.    18</pre>

====================================================================== Einde pagina 305 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 306 ======================================================================

<pre>    Advies winningsplan Westerveld    9.3 Reservoirstimulatie/ Fracken    Advies  Wij adviseren u vanwege de mogelijke gevolgen:   - geen omstreden technieken zoals zuurstimulatie en fracken toe te staan zoals in het  winningsplan is omschreven;   - tevens besluitvorming over de toepassing van deze technieken niet alleen bij de  toezichthouder (Sodm) neer te leggen, maar hiervoor aparte besluitvorming aan NAM  op te leggen met mogelijkheden tot inspraak, zienswijzen en beroep van lokale  overheden, inwoners en de Waterleiding Maatschappij Drenthe;   - mocht dit niet uw keuze zijn, dan verzoeken wij u toch in ieder geval in het  goedkeuringsbesluit voorwaarden op te nemen ter beperking van risico’s voor grond-  en drinkwater en ecologie én het optreden van bodemtrilling.    Toelichting   De velden Assen, Assen-Zuid en Vries-Zuid vallen gedeeltelijk samen met de boringsvrije zone  van de grondwaterwinning Assen-Oost; het veld Assen valt bovendien samen met het  grondwaterbeschermingsgebied Assen-West.    Schadelijke gevolgen van reservoirstimulatie / fracken kunnen bovengronds optreden door  lekkage van frackvloeistoffen en chemicaliën en ondergronds door het falen van de integriteit  van afdekkende lagen waardoor ongecontroleerde bodemprocessen kunnen optreden. De kans  op deze gebeurtenissen dienen geheel uitgesloten te worden omdat naast lokale schade aan  gebouwen ook de drinkwatervoorziening in het geding is. Het advies van Sodm is gebaseerd op  de bevoegdheid van de afweging over fracken bij de toezichthouder van de gaswinning.  Vanwege de mogelijke lokale impact vinden wij dat voor deze beslissing ook het  burgerperspectief moet worden meegenomen en dus de lokale overheden, inwoners en de  Waterleiding Maatschappij Drenthe een stem in deze afweging moeten krijgen met  bijbehorende beroepsmogelijkheid.    19</pre>

====================================================================== Einde pagina 306 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 307 ======================================================================

<pre>    Advies winningsplan Westerveld    10 SCHADE    10.1 Voorkomen van schade (wettelijke verplichting)    Advies:   Wij adviseren u vanwege het ontbreken van een beschrijving van preventieve maatregelen in  het winningsplan NAM te verplichten om preventieve maatregelen voor schade op te nemen in  het winningsplan alvorens hierover een besluit te nemen. Deze beschrijving te zien als een  aanvulling op het voorliggende winningsplan en dit om advies voor te leggen aan Sodm, Tcbb,  iokaie overheden en de Mijnraad.    Toelichting:   In de Mijnbouwwet ligt primair de nadruk op het voorkomen van schade door  mijnbouwactiviteiten (prevenlief handelen), en niet op het geoorloofd zijn van  mijnbouwactiviteiten, mits de nadelige gevolgen daarvan door de exploitant / operator worden  weggenomen of verzacht (curatief handelen). NAM heeft als initiatiefnemer de zorgplicht voor  het voorkomen van schade. In winningsplan wordt geconcludeerd dat er lichte en lokaal  mogelijk matige schade kan optreden aan gebouwen. Nergens is in het winningsplan echter  terug te lezen wat wordt gedaan om schade te voorkomen. Wij stellen vast dat ten aanzien van  het optreden van schade in het winningsplan geen aandacht is op het voorkomen van schade.  In het winningsplan worden optredende schades als niet te voorkomen beschouwd.    Het Mijnbouwbesluit schrijft voor dat het winningsplan een beschrijving bevat van de mogelijke  omvang en verwachte aard van de schade door bodembeweging. Uit het winningsplan blijkt dat  het niet goed mogelijk is de omvang en de verwachte aard adequaat te beschrijven. NAM lijkt  niet in staat causaliteit aan te geven tussen aardbevingen en omvang en aard van de schade.  Het winningsplan lijkt op dit punt niet te voldoen aan de eisen die de wet stelt aan een plan.    Wij willen dat er door NAM alles aan gedaan wordt om schade door gaswinning aan  eigendommen van inwoners en overheid te voorkomen. Inwoners kiezen er niet voor om te  worden blootgesteld aan deze risico’s.    10.2 Afhandeling van schade    Advies  Wij zijn van mening dat:   - een adequate regeling voor afdoening en vergoeding van schades en compensatie van  alle bijkomende negatieve effecten een harde voorwaarde is, alvorens door uw minister  een positief besluit op dit winningsplan kan en mag worden genomen;   -  evenals in het aardbevingsgebied Groningen er een volledig onafhankelijk orgaan dient  te worden ingesteld voor de afwikkeling van schade als gevolg van alle  mijnbouwactiviteiten.   -__in uw besluit op te nemen dat in geval van een schademelding ter verbetering van de  huidige wijze van onderzoek opdracht gegeven wordt tot het doen van onderzoek naar  de oorzaak van de schade;    20</pre>

====================================================================== Einde pagina 307 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 308 ======================================================================

<pre>    Advies winningsplan Westerveld    Toelichting:   Zoals reeds in voorgaande alinea door ons is aangegeven dient het voorkomen en beperken van  alle schade als uitgangspunt te worden genomen. Echter kan NAM de kans op schade aan  bebouwing in de nabije omgeving van het epicentrum van een geïnduceerde aardbeving niet  uitsluiten. Dit wordt ook door SodM in haar advies als zodanig aangegeven. In het ernstigste  geval kan een geïnduceerde beving leiden tot het ontstaan van lichte, niet constructieve schade  aan meerdere gebouwen en matige schade aan enkele gebouwen.    NAM geeft in het winningsplan aan dat de historische schademeldingen voor “lichte, niet  constructieve schade" hebben gezorgd en dat deze vergoed zijn (of worden) wanneer het  duidelijk is dat zij de schade heeft veroorzaakt. Overeenkomstig de regels van het burgerlijk  recht rust op NAM de verplichting om schade veroorzaakt door aardbevingen, die worden  veroorzaakt door de gaswinning, te vergoeden. Wij zijn van mening dat voornoemde regeling  op basis van het burgerlijk wetboek niet altijd voldoende soelaas biedt voor burgers, bedrijven  en lokale overheden om op een vlotte en toegankelijke wijze schade te kunnen claimen.    De gaswinning in Groningen heeft voor veel overlast gezorgd in de regio en het gevoel van  veiligheid en vertrouwen van de bewoners aangetast. Er is dan ook sprake van een groot  wantrouwen van burgers jegens NAM en rijksoverheid. Dit heeft zowel betrekking op de  feitelijke gaswinning, als ook het nemen van adequate en toereikende maatregelen om de  gevolgen {waaronder schade en overige hinder) zo veel mogelijk te voorkomen en/of te  beperken.   Herstel van vertrouwen van onze burgers is naar onze mening dan ook gebaat bij een  transparante en toegankelijke organisatie voor de afwikkeling van schademeldingen. Een  regeling waarbij het voor burgers en andere partijen niet nodeloos ingewikkeld is om een  schademelding in te dienen en de onafhankelijkheid in voldoende mate gewaarborgd is. Dit  zodat iedereen in redelijkheid kan vertrouwen op een eerlijke en adequate schadeafwikkeling.  Het past niet om daarbij onderscheid te maken tussen de omvang of de locatie waar de schade  is ontstaan. ledere schademelding dient op zijn eigen merites te worden beoordeeld.    Gezien het voorgaande zijn wij van mening dat een adequate regeling voor afdoening en  vergoeding van schades en compensatie van alle bijkomende negatieve effecten een harde  voorwaarde bij het instemmingsbesluit dient te zijn. Tevens dient hierbij de onafhankelijkheid  en objectiviteit van de schadeafwikkeling in voldoende mate gegarandeerd te zijn. Wij dringen  er daarom bij u op aan dat — evenals in het aardbevingsgebied Groningen — er een volledig  onafhankelijk orgaan wordt ingesteld voor de afwikkeling van schade als gevolg van alle  mijnbouwactiviteiten. Tevens zorgt het instellen van een dergelijk orgaan ervoor dat ook ingeval  van gestapelde mijnbouw (en beheersmaatregelen voor het grondwaterpeil) gedupeerde  partijen weten tot welke partij zij zich hiertoe dienen te wenden.    Hoewel door uw minister in de Tweede Kamer reeds toezeggingen zijn gedaan aangaande het  instellen een dergelijke onafhankelijk orgaan voor de afwikkeling van mijnbouwschade, is één  en ander vooralsnog geen feit. Wij adviseren u haast te maken met het instellen van een  dergelijk onafhankelijk orgaan. Tevens dit te regelen alvorens in te stemmen met het  onderhavige winningsplan Westerveld.    21</pre>

====================================================================== Einde pagina 308 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 309 ======================================================================

<pre>    Advies winningsplan Westerveld    10.3 Lusten en lasten    Advies   Gaswinning kan gepaard gaan met nadelige gevolgen voor inwoners door hinder, overlast en  schade aan eigendommen. Wij verzoeken u ervoor zorg te dragen voor een goede verdeling van  lusten en lasten bij mijnbouwactiviteiten, waarbij het zeer gewenst is dat u aangeeft hoe baten  terugvloeien naar het gebied.    Toelichting   Gaswinning zal in Nederland nog jarenlang plaatsvinden en inwoners zullen hier last van  n veelal afwijzend en wantrouwend tegenover plannen voor gebruik  van de ondergrond. De lokale inwoners vinden dat zij de lasten dragen voor het belang van  Nederland als geheel. Mijnbouwactiviteiten brengen met zich mee dat er in zekere mate  regionale of lokale belasting is. Schade dient volgens de wet te worden vergoed, maar inwoners  ervaren extra ongemak waar ze niet om hebben gevraagd en waar niets tegenover staat. Het  belang van mijnbouwactiviteiten voor de Nederlandse samenleving is evident. Het gebruik van  de ondergrond zal ook in de toekomst een grote rol spelen bij onze verder te verduurzamen  energievoorziening. Voor het ook in de toekomst gebruiken van de ondergrond is van belang  dat er een goede verdeling is van lusten en lasten.    en a ne te dn be ee a ee  UILEN VITNUENT. IEIWORENDS Sldd    22</pre>

====================================================================== Einde pagina 309 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 310 ======================================================================

<pre>    Advies winningsplan Westerveld    11 RISICOBEHEERSYSTEEM    Advies:  Met betrekking tot het risicobeheerssysteem adviseren wij u:   . NAM te verplichten een onafhankelijke nulmeting uit te voeren aan alle gebouwen  boven en nabij de voorkomens van Eleveld en Vries-Zuid;   . het advies van SodM over te nemen en NAM voor de bevende velden Eleveld en  Vries-Zuid extra versnellingsopnemers te laten installeren en operationeel te  hebben;   . bij dit winningsplan een risicobeheerssysteem te laten opstellen en als onderdeel op  te nemen bij de eventueel door de minister te verlenen winningsvergunning;   . het meet- en regelprotocol onafhankelijk te laten monitoren.   Toelichting:    Om de schade door gaswinning goed te kunnen vaststellen is het belangrijk dat de  uitgangssituatie goed wordt vastgelegd. Het is aan de initiatiefnemer om dit te doen naar  goedkeuring van de vergunningverlener. Er wordt al jaren gas gewonnen in het veld maar dit  winningsplan ís de markering van het moment dat ook het burgerperspectief wordt  meegewogen in de besluitvorming. In dat kader is het belangrijk dat schade aan particuliere  eigendommen goed wordt geregistreerd.    Zowel NAM als TNO concluderen op basis van de seismische risicoanalyse (SRA) dat alle velden  in categorie | vallen. Volgens de leidraad van SodM volstaat voor deze velden monitoring met  het huidige geofoon en accelerometer netwerk van het KNMI. Met dit monitoringsnetwerk  kunnen aardbevingen met een magnitude van 1,5 en groter worden gelokaliseerd.    Hoewel alle velden in categorie f vallen, liggen de reeds bevende velden Eleveld en Vries-Zuid  echter dicht tegen de grens met categorie Il aan. Op basis hiervan adviseert SodM om ook  enkele maatregelen te nemen die van toepassing zijn voor velden waarvan de SRA in categorie  Il valt. Wij vinden dit een goede zaak. Het gaat hier om het ontwikkelen van een  risicobeheerssysteem.    Het risicobeheerssysteem is bedoeld om tijdig te kunnen reageren zodat (grotere) schade en  veiligheidsrisico’s niet zullen optreden. De keuze van signaalparameters en bijbehorende  (re}acties dient dan ook zodanig onderbouwd te zijn dat hiermee aannemelijk wordt gemaakt  dat het systeem zinvol is. Dat wil zeggen, dat aan de hand van de signaalparameters zodanig  tijdig kan worden ingegrepen dat het mogelijk optreden van bedoelde schade en risico’s  voorkomen kan worden.    23</pre>

====================================================================== Einde pagina 310 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 311 ======================================================================

<pre>15.40
</pre>

====================================================================== Einde pagina 311 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 312 ======================================================================

<pre>    Disclaimer:  Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en    is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De gemeente Assen aanvaardt geen aansprakelijkheid voor schade als gevolg van  onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.</pre>

====================================================================== Einde pagina 312 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 313 ======================================================================

<pre>    Ministerie van Economische Zaken  Directie Energie en Omgeving  Cluster vergunningen   Postbus 20401   2500 EK Den Haag    Assen, vrijdag 16 juni 2017    Betreft: Indienen zienswijze op ontwerp-instemmingsbesluit wijziging gaswinning Westerveld    Geachte minister,    Als inwoners van Assen maken we gebruik van de mogelijkheid om een zienswijze in te dienen op uw  ontwerp-instemmingsbesluit wijziging gaswinning Westerveld. Onze motivatie en voorstellen hebben we  in het onderstaande document weergegeven.    Samenvatting:   Wij zijn tot de conclusie gekomen na het lezen van het ontwerp-instemmingsbesluit wijziging gaswinning  Westerveld en de aanvraag wijziging gaswinning van de NAM en de zienswijze van de gemeente Assen  dat er onduidelijkheden en onjuistheden staan in de aanvraag wijziging gaswinning van de NAM van 9  september 2016.    Verder hebben we geconstateerd dat er in de aanvraag van de NAM geen melding wordt gemaakt van het  in gebruik nemen van de nieuwe en vervangende productieput Vries-10. En ook niet van het feit dat de  gestarte productie van Vries-10 nog een productieduur heeft van twee jaar onder de vigerende  winningsvergunning. Ook hebben we geconstateerd dat er in de aanvraag van de NAM geen artikel staat  waarin de verlenging van de winningstermijn voor in elk geval Vries-10 of Vries-Zuid is opgenomen.    Dat er door de uitleg van de minister over Vries-10 binnen het winningsveld Vries-Zuid ruimte lijkt te zijn  voor het openen van nog meer productieputten op dezelfde grond door de NAM zonder dat daar een  aanvraag wijziging gaswinning en de toestemming van de minister voor nodig is.    Dat er door het moment van de aanvraag en het moment van in productie nemen van productieput Vries-  10 in het geval van veiligheidsrisico's en schade door een aardbeving veroorzaakt door gaswinning  discussies kunnen ontstaan over afhandeling van bijvoorbeeld schade. Dit omdat er ruimte is voor  meerdere manieren van het interpreteren van de toepassing van regels uit de vigerende  winningsvergunning of de Mijnbouwwet van 2003 of toch de Mijnbouwwet van 1 januari van 2017. Van dit  alles is uiteindelijk de burger de dupe, wat juist niet de bedoeling was van de nieuwe Mijnbouwwet.    Dat de weg die gevolgd wordt om te komen tot meer inspraak en burgerparticipatie geen logische blijkt te  zijn. De burger heeft nog even veel invloed en inspraak als voorheen met het insturen van de zienswijze en  dat geldt ook voor alle andere betrokken partijen. Adviezen over de inhoudelijke kant van de aanvraag en  wat er allemaal ontbreekt of op onjuiste wijze in staat worden niet verwerkt in een nieuwe aanvraag.  Zodat de minister tweemaal hetzelfde traject met deze adviseurs doorloopt. Eigenlijk een eerste en  tweede zienswijze.    Dat de nulmeting toegestaan in de gaswinning Westerveld ook voor een klein deel van de Groningers gaat    gelden, dit weer een rechtsongelijkheid oplevert ten opzichte van het Groningenveld en de bewoners in  dat gebied.    Pagina 1</pre>

====================================================================== Einde pagina 313 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 314 ======================================================================

<pre>    Leeswijzer:  Voor de duidelijkheid zijn de punten gevolgd die in het ontwerp-instemmingsbesluit gevolgd worden.    1. De aanvraag.  Wijziging op de tekst eerste alinea:    Voor de volledigheid zou hier de winningsvergunningsgebieden Drenthe Il (K.B. 4/11/1968 laatstelijk  gewijzigd 17 juli 2007 bij beschikking ET-EM-7075840), Groningen (K.B 30/5/1963) genoemd moeten  worden, omdat dat de vergunning is waar de wijzigingsvergunning van 9 september 2016 op  aangevraagd wordt door de NAM.    Wij vinden dat:  * De voorgestelde wijziging in de tekst opgenomen moet worden in het uiteindelijke    Vn en een en En nn on be me    ke at  MISLEMmIUTil iagsbesiuit.    Wijziging op de tekst alinea 4:    Citaat: Het winningsplan Westerveld betreft een actualisering van het vigerende winningsplan voor de  bestaande gaswinning. De redenen voor de actualisatie zijn: een (vernieuwde) seismische risicoanalyse,  de stopzetting van de gasproductie uit de gasvelden Appelscha, Roden en Norg-Zuid, een actualisatie van  productie- en bodemdalingsvoorspellingen, en voorziene activiteiten om de productie in stand te   houden. Einde citaat    Argumentatie:   Wat in deze tekst ontbreekt is de vermelding dat VRS-3C put wordt vervangen door Vries-10. Of zoals de  NAM in haar aanvraag vermeldt op bladzijde 16.   Citaat aanvraag NAM:In het Vries-Zuid veld is eind 2015 een extra productieput geboord (VRS-10) ter  vervanging van de VRS-3C put die in 1994 is geabandonneerd na overmatige waterproductie blad) einde  citaat.   Verder ontbreekt de start van de productie ìn Vries-10 in november 2016.   Ook ontbreekt de verlenging van de duur van de gaswinning en de aanvraag voor de verlenging tot 2023  of tot 2028. De activiteiten om de productie instant te houden worden wel genoemd maar de aanvraag  om de periode waarover deze plaats gaan vinden te verlengen van 2018 naar 2023 of uiterlijk 2028 niet.    Stopzetting van de gasproductie uit drie gasvelden wordt wel gemeld maar vervanging en het in productie  nemen niet. Dat is niet erg consequent en geeft een vertekend beeld als men richting burgers/bewoners  van dit gebied helderheid en duidelijkheid wil uitstralen. Voor de volledigheid wil ik u verzoeken ook het  vervangen en in productie nemen van Vries-10 (VRS10 op te nemen)    Wij vinden dat:   * Inde uiteindelijke tekst van het instemmingsbesluit van de minister de vervanging van  VRS-3C put door Vries-10 wordt opgenomen.   * _De datum van in het in productie nemen van Vries-10 in de tekst van het  instemmingsbesluit van de minister op dit punt wordt opgenomen.   * In de tekst van de minister wordt opgenomen dat de aanvraag van verlenging van de  duur van de gaswinning na 2018 ontbreekt in de oorspronkelijke aanvraag van 9  september van de NAM.    Pagina 2</pre>

====================================================================== Einde pagina 314 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 315 ======================================================================

<pre>    Opmerkingen betreffende vervolgtekst vierde alinea:    Citaat:   NAM verwacht dat de gaswinning op basis van het winningsplan Westerveld in 2023 beëindigd zal  worden, met een uitloop tot 2028 in geval van het hoge productiescenario. Gaswinning uit het Westerveld  systeem vindt al ruim dertig jaar plaats en bevindt zich thans in de eindfase. Einde citaat    Argumentatie:   De verwachting van de NAM die genoemd wordt op bladzijde 18 van haar aanvraag onder het kopje B5.4  Duur van de winning en haar voorkomen is een mededeling maar niet te beschouwen als een aanvraag.  Het noemen van deze jaartallen 2023 en 2028 op zich kunnen niet als een aanvraag van verlenging van  de winningsvergunning gezien worden.    In de aanvraag van de NAM wordt verlenging van de vergunning tot 2023 of tot uiterlijk 2028 betreffende  gaswinning uit het Westerveld systeem niet expliciet genoemd als reden tot aanvraag van de wijziging  gaswinning. lets wat niet wordt aangevraagd, kan de minister niet beoordelen.    Wij vinden dat:   * _De minister, omdat de aanvraag van de verlenging van de gaswinning tot 2023 of  eventueel tot 2028 expliciet niet gedaan wordt door de NAM, hier een aantekening in zijn  tekst op moet nemen dat hij het noemen van jaartaiten niet als een aanvraag beschouwd  en dit ook niet op die manier meeneemt in zijn beoordeling van de aanvraag voordat hij  een instemmingsbesluit neemt.    In het vervolg van de tekst dat gaswinning uit het Westerveld systeem al ruim dertig jaar plaatsvindt,  wordt voorbij gegaan aan het feit dat winningsput VRS-3C al sinds 1994 niet meer in gebruik was.    Wij vinden dat:  * __In de uiteindelijke tekst van het instemmingsbesluit moet worden opgenomen, dat dit  met uitzondering was van winningsput VRS-3C die als sinds 1994 niet meer in gebruik  was,    2. Beleid gaswinning in Nederland    Argumentatie:   Op dit punt wordt alleen de gaswinning voor de Nederlandse energievoorziening besproken. Wat niet naar  voren komt en ook een belangrijke reden is voor gaswinning in het algemeen, is gas als exportproduct en  de contracten en afspraken die het noodzakelijk maken om ook voor de buitenlandse markt gas te  winnen. Deze contracten zijn nog een belangrijker reden om de gaswinning ook in de ‘Kleine velden’ nog  steeds op te starten en toe te staan. Het is tegenover de burgers wel zo eerlijk om dit ook hier te  vermelden voor alle volledigheid.    Verder wordt de samenhang van de gaswinning en de vermindering van de gaswinning in het Groninger  gasveld en de winning in de ‘Kleine Velden’ hier niet besproken terwijl die juist heel belangrijk zijn voor het  begrip waarom ook de productie in de kleine gasvelden op peil moet blijven.    Wij vinden dat:  * __De minister in zijn uiteindelijke besluit wel meer informatie moet opnemen die meer  uitleg geeft over de export van gas en de contracten met afnemende landen. En het  belang van de voortgang van de export van gas in de komende jaren tot 2028.  * _De minister ook meer informatie moet opnemen over de noodzaak van gaswinning in de  ‘Kleine Velden’ in samenhang met de productie van het ‘Groninger veld’.    Pagina 3</pre>

====================================================================== Einde pagina 315 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 316 ======================================================================

<pre>    6.1 Algemene adviezen    Alinea 2   Citaat: De decentrale overheden vinden dat het winningsplan Westerveld grote onzekerheden en  ontbrekende onderdelen bevat en adviseren om die reden om niet hiermee in te stemrmmen. De decentrale  overheden geven aan dat als de minister toch zou willen instemmen met het winningsplan, hij dan het  voorzorgsbeginsel dient te hanteren en het genoemde gezamenlijke advies van de decentrale overheden  dient mee te nemen. Einde citaat.    Argumentatie:   Het heeft ons als burgers verbaast dat een groot bedrijf als de NAM een aanvraag winningsplan  Westerveld indient waarop zo veel en zo gedetailleerd commentaar komt van de decentrale overheden, de  waterschappen, de Mijnraad e.a. uit de lijst onder punt 5 genoemde adviseurs. (zie ook onder alinea 7 het  advies van de Mijnraad.) Om vervolgens verbaast te zijn over adviezen over alle ontbrekende onderdelen  en de wijze waarop dit moet worden opgelost via het ministeriële instemmingsbesluit. Terwijl zo duidelijk  omschreven staat in de Mijnbouwwet van 2003 en de hier geldende Mijnbouwwet van 1 januari 2017  waar een aanvraag winningsplan tenminste aan zou moeten voldoen.    Ondanks onder Punt 3 ‘Voorgeschiedenis’ genoemde en bij de NAM bekende hoofdstukken en de  gevolgde procedure, ziet de NAM geen kans om een aanvraag in te dienen zonder dat er zoveel  gefundeerd commentaar komt van de partijen die recht hebben om adviezen te geven. Waarom zijn deze  adviezen niet eerder ingewonnen en verwerkt in de aanvraag vraag je je dan als burger af, waarom  moeten de adviseurs eigenlijk indirect meeschrijven aan de inhoudelijke kant van dit plan. Net als EZ en  de minister zelf, die uiteindelijk ook nog extra informatie geeft die nog door de NAM of door de andere  adviseurs gegeven wordt als het gaat om de gasput Vries-10 en de duur van de huidige gaswinning.  Waarom moet er daarna via het uiteindelijke instemmingsbesluit zoveel gerepareerd worden aan de  oorspronkelijke aanvraag?    Het beeld dat hierdoor ontstaat is dat er een verkeerde route genomen wordt, die veel partijen erg veel tijd  kost die zij wellicht anders hadden kunnen besteden. De NAM schrijft een onvolledig plan dat amper lijkt  te voldoen aan de gestelde en bekende eisen. Vervolgens komen er gerichte adviezen die de minister  afwijst of aanneemt. De adviezen die de minister aanneemt hadden al in het plan moeten staan. De  minister beoordeelt namelijk het plan en keurt dit volgens de richtlijnen af of goed. Nu beoordeelt de  minister adviezen van partijen die na het indienen van de aanvraag nog het recht hebben om betrokken te  zijn bij de besluitvorming. Een deel van deze adviezen zijn een terechte reactie op de inhoud van de  aanvraag en betreffen een onvolkomenheid of onzorgvuldigheid die door de minister ook wordt  toegekend. Deze punten hadden er onverkort in kunnen staan als de NAM zorgvuldiger en op voorhand  ook overleg had gehad met de adviserende partijen. Dat deze mogelijkheid wel bestond vooraf blijkt uit de  tekst in begeleidende brief van de NAM bij het indienen van de aanvraag en uit 3.1.2 Wijziging procedure.    Het beeld dat ontstaat is dat de minister de aanvraag van de NAM niet beoordeelt op juistheid van de  inhoud en de gevolgde procedures maar dat de minister via adviezen van de aangewezen partijen eerst  repareert wat ontbreekt aan de aanvraag vervolgens zelf ook nog extra informatie toevoegt zoals de tijd  van de winningsduur van Vries-10. Om de uiteindelijke aanvraag volledig en zorgvuldig te maken door zijn  instemming te geven met een half plan, diverse adviezen en zijn eigen informatie. Vervolgens mogen wij  als burgers naast de adviseurs onze zienswijze ook nog gaan geven als kers op de taart. En kan de  minister opnieuw afhankelijk van de in de zienswijze gegeven informatie verder gaan met het ‘repareren’  van de aanvraag van de NAM. Dit kan niet de bedoeling zijn geweest van de Mijnbouwwet van 2017 en  alle aanpassingen.    Wij vinden dat:    * _De minister op grond van alle onvolledige en ontbrekende gegevens geen  instemmingsbesluit moet nemen over deze aanvraag.    Pagina 4</pre>

====================================================================== Einde pagina 316 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 317 ======================================================================

<pre>    * __De minister de aanvraag moet beoordelen op inhoud en zorgvuldigheid zoals wordt  voorgeschreven in de Mijnbouwwet 2017 om vervolgens op alle punten waar de  adviseurs aangeven dat er onderdelen ontbreken en waar zij gelijk hebben de minister  geen instemmingsbesluit moet geven op deze aanvraag.   * _De NAM een nieuwe zorgvuldige en volledige aanvraag moet indienen als wijziging op de  winningsvergunningsgebieden Drenthe Il (K.B. 4/11/1968 laatstelijk gewijzigd 17 juli  2007 bij beschikking ET-EM-7075840), Groningen (K.B 30/5/1963) zodat het de ook de  betrokken burgers, bedrijven en alle adviseurs genoemd onder punt 5 ‘Adviezen’ naar  aanleiding van de aanvraag, duidelijker is dat de NAM haar aanvraag heel serieus neemt  en zorgvuldig en zeer precies opstelt.   * Dat als de minister toch zou willen instemmen met het winningsplan, hij het advies van  de decentrale overheden dat hij dan het voorzorgsbeginsel dient te hanteren en het  genoemde gezamenlijke advies van de decentrale overheden dient mee te nemen,  overneemt in zijn instemmingsbesluit.    Alinea 3:   Citaat: De decentrale overheden wijzen erop dat de communicatie van zowel NAM als het ministerie van  EZ, naar burgers zorgvuldiger en publieksvriendelijker moet dan tot nu toe is gebeurd. Burgers moeten  gedegen, consistent en transparant worden geïnformeerd over de (gevolgen van) gaswinning; hen moet  ook duidelijk zijn dat gaswinning alleen plaatsvindt onder voorwaarden waarbij nadelige gevolgen  worden bewaakt en zoveel mogelijk worden voorkomen. Advies is om dit te borgen in het  instemmingsbesluit. Einde citaat    Wij vinden dat:  * De minister het advies van de decentrale overheden wat betreft de communicatie moet  overnemen zoals verwoord in het bovenstaande citaat.    Alinea 4:   Citaat: De decentrale overheden geven aan dat het winningsplan lastig leesbaar is voor inwoners. Het  indienen van een zienswijze hierop is pas zinvol als inwoners de inhoud ervan kunnen doorgronden.  Daarom wordt geadviseerd om voorafgaand aan het maken van het ontwerpbesluit een  publieksvriendelijke oplegger van het winningsplan op te stellen. Daarbij moet worden aangegeven op  basis van welke kenmerken (zoals inrichting gebied of bodemopbouw) de gasvelden Vries-Zuid en Eleveld  bijna in risicoklasse 2 vallen. Einde citaat    Wij vinden dat:  * _De minister het advies van de decentrale overheden verwoord in alinea 4 moet  overnemen.    Alinea 6   Citaat: De decentrale overheden adviseren om de toezegging van de minister jegens NAM om binnen de  bestaande vergunning te mogen winnen uit de nieuw geboorde put Vries-10 in te trekken en NAM op te  dragen hiervoor de uitkomst van de procedure voor onderhavig winningsplan af te wachten. Het  vigerende winningsplan is namelijk niet getoetst op de veiligheid van burgers (SRA), waardoor er niet op  kan worden teruggevallen. Einde citaat    Wij vinden dat:   * Het advies van de decentrale overheden een juiste is en dat de minister de toezegging  om binnen de bestaande vergunning te mogen winnen moet intrekken en de NAM op te  dragen hiervoor de uitkomst van de procedure voor het onderhavig winningsplan af te  wachten.    Pagina 5</pre>

====================================================================== Einde pagina 317 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 318 ======================================================================

<pre>    Alinea 7   Citaat: De Mijnraad wijst erop dat NAM in het winningsplan verwijst naar rapporten van TNO, waarbij het  kan gaan om verschillende onderdelen van TNO, die overigens volledig onafhankelijk van elkaar opereren.  Waar het gaat om rapporten die betrekking hebben op de relatie gaswinning-aardbevingsschade, betreft  dit TNO-NITG. Waar het gaat om advisering door TNO ten behoeve van SodM of EZ, betreft dit TNO-AGE  (Advies Groep EZ), een apart TNO-organisatieonderdeel dat zich uitsluitend richt op advisering aan de  Rijksoverheid en onafhankelijk opereert van de rest van de TNO-organisatie. Geadviseerd wordt om  telkens te expliciteren welk TNO-onderdeel het betreft. Einde citaat    Wij vinden dat:   * _ Dit soort onduidelijkheden horen niet voor te komen in een aanvraag wijziging  gaswinning, het geeft een beeld van onzorgvuldig opstellen van de aanvraag waardoor je  je als burger afvraagt of de NAM wel serieus omgaat met dit soort zaken. Dat de minister  de NAM op moet dragen om een nieuwe aanvraag winningsplan Westerveld moet  indienen.    enn Planmatig hakhaar  Vo lata VOM.    Winningsplan NAM    Argumentatie:   Hier worden de jaartallen 2023 en 2028 genoemd. Deze jaartallen komen als het ware uit de lucht vallen.  Er wordt in de aanvraag instemming Winningsplan Westerveld van 9 september 2016 geen punt  genoemd dat verlenging van de winningsvergunning tot 2023 of tot 2028 inhoud. Zoals al eerder  genoemd kan de minister niet instemmen met onderdelen die niet worden aangevraagd. Mocht de NAM  deze aanvraag wel als zodanig bedoeld hebben dan wordt dat niet op die manier verwoord.    Wij vinden dat:   - De minister geen instemmingsbesluit kan nemen op grond van het noemen van jaartallen  als het gaat om verlenging van de winningsvergunning van de winningsvergunnings-  gebieden Drenthe II (K.B. 4/11/1968 laatstelijk gewijzigd 17 juli 2007 bij beschikking ET-  EM-7075840), Groningen (K.B 30/5/1963).   * _De minister geen instemmingsbesluit kan nemen over iets dat niet gevraagd wordt door  de NAM zoals het verlengen van de winningstermijn voor de winningsvergunning van de  winningsvergunningsgebieden Drenthe Il (K.B. 4/11/1968 laatstelijk gewijzigd 17 juli  2007 bij beschikking ET-EM-7075840), Groningen (K.B 30/5/1963).   * als het de bedoeling van de NAM was om met de aanvraag instemming Winningsplan  Westerveld verlenging te krijgen van de termijn voor gaswinning na 2018 zij dit expliciet  hadden moeten vermelden.   * _Dat de NAM een nieuwe aanvraag moet opstellen en indienen.    6.3.2 Bodemdaling    Advies SdoM   Citaat: (…) In het winningsplan wordt echter niet inzichtelijk gemaakt welke maatregelen zijn getroffen  voor de gevolgen van de reeds opgetreden bodemdaling voor het normale beheer en onderhoud van  waterkeringen en waterlopen. SodM adviseert om NAM inzichtelijk te laten maken welke afspraken  hiertoe met het waterschap zijn gemaakt. (.…) Einde Citaat    Argumentatie:   Het gaat in dit citaat opnieuw om een advies dat vooraf ingewonnen had kunnen worden tijdens een van  de overleggen tussen de NAM en SdoM en dat opgenomen had moeten zijn in een zorgvuldig opgestelde  aanvraag.    Pagina 6</pre>

====================================================================== Einde pagina 318 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 319 ======================================================================

<pre>    Wij vinden dat:  * _De minister dit advies van de SdoM zwaar moeten laten meewegen in zijn overwegingen  en te besluiten om op dit punt geen instemmingsbesluit te kunnen geven op de aanvraag.    6.3.3 Bodemtrilling  Advies SdoM    Citaat laatste alinea:   SodM adviseert om NAM in de omgeving van de Eleveld en Vries-Zuid gasvelden, aanvullende monitoring  te laten uitvoeren in de vorm van het plaatsen van enkele versnellingsopnemers. Daarnaast adviseert  SodM om NAM een risicobeheerssysteem voor de bevende voorkomens uit dit winningsplan te laten  opstellen en implementeren. Einde citaat    Wij vinden dat:   * _ De minister voordat hij een besluit neemt veel meer duidelijkheid moet verkrijgen van  zowel de SodM als de NAM als TNO over het juiste aantal versnellingsmeters omdat  ‘enkele’ veel te vaag is. Dan blijft de onzekerheid of het er voldoende zijn om de kracht  van de eventuele bevingen te meten.    6.3.4 Schade door bodembeweging.  Winningsplan NAM    Citaat eerste alinea:  NAM kan de kans op schade aan bebouwing in de nabije omgeving van het epicentrum van een  geïnduceerde aardbeving niet uitsluiten. Einde citaat    Advies gemeente Assen   Citaat: Onderdeel van de hiervoor genoemde vlotte en soepel schaderegeling is de omgekeerde  bewijslast zoals die van toepassing is voor het Groningenveld; deze zou — op basis van het  gelijkheidsbeginsel - ook voor het effectgebied van het winningsplan Westerveld moeten gelden. Einde  citaat.    Argumentatie:   De NAM wint gas in Vries-Zuid. Een locatie die tegen seismische risicoanalyse Il aan ligt. Het is bekend  dat zich hier al eerder bevingen hebben voorgedaan en met het in gebruik nemen van Vries-10 na 23 jaar  geen winning in dat deel van Vries-Zuid is het eerder wachten op een beving dan je afvragen óf er een  beving zal plaatsvinden.    Toen in 1968 de winningsvergunning van de winningsvergunningsgebieden Drenthe en Groningen, nu  Drenthe || (K.B. 4/11/1968 laatstelijk gewijzigd 17 juli 2007 bij beschikking ET-EM-7075840), Groningen  (K.B 30/5/1963) werd afgegeven was het grootste deel van Assen dat boven het Westerveld Systeem ligt  heideveld, bos en landbouwgrond. Er woonden geen mensen en er stonden nog maar heel weinig  gebouwen. Risicobeheersing of schade door gaswinning was nog niet aan de orde. Toen in 1994 put VR-  C3 onderdeel van Vries-Zuid gesloten werd was het al bekend dat er zich aardbevingen hadden  voorgedaan in dit deel van het Westerveld Systeem. Maar opnieuw was risicobeheersing of schade door  gaswinning geen echt punt. Er was al wel een deel van de woonwijk Marsdijk in Assen gebouwd maar niet  alles.    In 1992 begon de verkoop van de grond het deel van de wijk Marsijk dat nu de Stoepen wordt genoemd  en in 1993 werden de eerste huizen aan onder andere de Jadestoep opgeleverd. Het werd de bewoners  niet als een risico verteld dat ze boven een toekomstige gaswinning gingen bouwen. De gaswinning was  er niet, die lag stil. Geen drukverlaging en geen noemenswaardige bodemdaling. Dus spreken over schade    Pagina /</pre>

====================================================================== Einde pagina 319 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 320 ======================================================================

<pre>    aan woningen door aardbevingen was niet aan de orde. 23 jaar later vertelt de NAM de bewoners van dit  deel van Assen dat er een vervangende put Vries-10 is gekomen van waaruit onder hun huizen gas wordt  gewonnen en dat zij de kans op schade aan bebouwing in de nabije omgeving van het epicentrum van  een geïnduceerde aardbeving niet uitsluiten. En als er toch schade ontstaat door een geïnduceerde  beving de afhandeling van deze schade valt onder het BW. Want de gaswinning is toegestaan op basis  van de oude vergunning en daar gelden de regelingen van de MbW van 2017 niet voor. Schade ontstaan  tussen de start van de gaswinning in november 2016 en november 2018 als de vergunning afloopt  kunnen de bewoners melden op de website van de NAM. En dan komt er een bureau zoals Witteveen &  Bos kijken of het überhaupt mogelijk zou kunnen zijn dat er schade is door aardgaswinning.    De aanvraag wijziging Westerveld is door de NAM op 9 september 2016 ingediend bij EZ en in november  2016 start de gaswinning in Vries-10. Op de oude vergunning zegt de minister. Valt de schade dan echt  onder de oude vergunning en Mbw van 2003 of valt deze toch onder de Mbw van 201/ omdat de winning  na de aanvraag is gestart. Hierover kunnen partijen als er werkelijk schade ontstaat lang discussiëren dat  ziet iedereen aankomen. Met als eindresultaat dat de bewoner die de schade meldt de dupe is van alles.  Want waar men aan voorbij gaat is dat het collectief nu de kans krijgt om een advies en vervolgens een  zienswijze in te dienen, maar dat het straks de individuele burger is die de slag om de schade vergoeding  met de NAM aan mag gaan.    Voor het Groningenveld gelden duidelijke schadeprotocollen en geldt omgekeerde bewijslast. Er is een  Centrum veilig Wonen (CvW) en als aanvulling op de Mijnbouwwet 2003 gelden de definities van de NAM/  het CvW over A-schade; B-schade; en C-Schade.    In de woonwijk Marsdijk van de gemeente Assen wonen de meeste Assenaren en staan sinds 1994 een  heleboel nieuwe bedrijven op het Messchenveld.    Het Groningenveld en een deel van het Westerveld liggen beiden in de provincie Groningen. Toegegeven in  dit deel van Westerveld wordt op dit moment geen gas gewonnen, maar het zou voor een deel van de  bewoners die boven het Westerveld Systeem wonen niet meer dan redelijk zijn als er gesteld wordt dat zij  als Groningers in elk geval gelijk gesteld worden aan alle andere hewoners die met aardhevingsschade te  maken krijgen in Groningen. Als de minister onze mening deelt gaat hij ons vervolgens toch niet wijs  maken dat wij als Drenten die boven hetzelfde Westerveld wonen anders gaat behandelen als het gaat  om schade door gaswinning. Wij willen dezelfde afhandeling als de Groningers en ook dezelfde wetten en  regelgeving. Nu en in de toekomst.    Wij vinden dat:   « _de minister het advies van de gemeente Assen over moet nemen als het gaat om de  afhandeling van de schade en de omgekeerde bewijslast.   * _de minister alle bewoners van Groningen die schade ondervinden van gaswinning in  Groningen gelijk moet behandelen als het gaat om schade afhandeling.   * _de minister alle bewoners die schade ondervinden van gaswinning in het Westerveld op  gelijke wijze moet behandelen als het gaat om schade afhandeling. Zowel Groningers,  Drenten als Friezen.   * _ Het schadeprotocol dat in het Groningenveld geldt en mogelijk opnieuw wordt  vastgesteld óók moet gelden voor schade ontstaan door gaswinning in het Westerveld en  zeker voor schade in het gebied van Vries-Zuid en Vries-10 omdat daar nog op de ‘oude!  vergunning gewonnen wordt.   + _de minister bovenal de winning in Vries-10 stop moet zetten omdat er te veel  onduidelijkheden zijn als het gaat om de schade afhandeling nu de aanvraag wijziging  Westerveld op 9 september 2016 is ingediend en de start van de gaswinning in Vries-10  in november van 2016 was.   + _de minister zich realiseert dat het de individuele burger is die schade moet melden en  afhandelen als er schade door gaswinning ontstaat aan zijn bezit. Dat de minister deze  afweging goed moet meenemen als hij een instemmingsbesluit neemt op basis van deze  aanvraag die veel onduidelijkheden laat bestaan als het gaat om risicobeperking en  afhandeling van schade door gaswinning.    Pagina 8</pre>

====================================================================== Einde pagina 320 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 321 ======================================================================

<pre>    7. Algemeen  EZ-vergunning Vries-10 intrekken; toestemming koppelen aan dit besluit    Citaat: Zolang er binnen het vigerende winningsplan (winnings)ruimte is, zoals in het geval van de put  Vries-10, is er na een nieuwe boring geen wijziging van het winningsplan nodig. In dit geval wordt dat  veroorzaakt door het feit dat de put Vries-10 een oudere niet meer werkende put vervangt, waarvan de  productie al in het vigerende winningsplan was opgenomen. Binnen het vigerende winningsplan is nog  ruimte voor ongeveer twee jaar productie. SodM kan er, als onafhankelijk toezichthouder, op toezien dat  de productie uit de put Vries-10 en de effecten daarvan op de bodembeweging blijven binnen hetgeen is  vastgelegd in het vigerende winningsplan. Alhoewel er in de gewijzigde Mbw additionele eisen worden  gesteld aan een (gewijzigd) winningsplan, is het niet zo dat het vigerende winningsplan indertijd niet is  getoetst op de veiligheid van burgers.    Na vaststelling van het instermmingsbesluit met het thans in procedure zijnde winningsplan Westerveld,  kan de productie uit de put Vries-10 ook na deze twee jaar doorgaan. In dit winningsplan is ook een SRA  opgenomen. Uit deze risicoanalyse blijkt dat door de voorgenomen productie uit de put Vries-10 het  seismisch risico niet verandert ten opzichte van het vigerende winningsplan. Ook de verwachte  bodemdaling (<2 cm) blijft binnen het vigerende winningsplan. Er is dan ook geen aanleiding om de reeds  eerder verleende instemming met het vigerende winningsplan in te trekken, of om het opstarten van de  productie uit de put Vries-10 aan te houden tot na de vaststelling van het thans in procedure zijnde  instemmingsbesluit. Einde citaat    Argumentatie:   De aanvraag wijziging Westerveld is door de NAM op 9 september 2016 ingediend bij EZ en in november  2016 start de gaswinning in Vries-10. In de aanvraag wijziging Westerveld wordt door de NAM melding  gedaan onder punt B5.2 Reservoir management bladzijde 15 en vervolg 16 dat er een extra productieput  is geboord (VRS-10) ter vervanging van de VRS-3C put die in 1994 is geabandonneerd na overmatige  waterproductie. Er wordt geen melding gedaan van het in gebruik nemen van deze put en er is ook geen  sprake van een aanvraag om deze put in gebruik te mogen nemen.    De letterlijke tekst is: citaat: In het Vries-Zuid veld is eind 2015 een extra productieput geboord (VRS-10)  ter vervanging van de VRS-3C put die in 1994 is geabandonneerd na overmatige waterproductie. Verder   wordt er gestudeerd op de mogelijkheid om op termijn nog putten te boren ten westen en ten oosten van  het Vries-Zuid veld. Einde citaat    Opmerkelijk is dat er melding wordt gemaakt dat er al een productieput geboord is en dat er mogelijk nog  meer putten geboord worden. Maar er staat niet dat deze productieput ook in gebruik wordt genomen en  er wordt zeker geen datum genoemd van in gebruik name.    De informatie die de minister in zijn tekst geeft over de productieput Vries-10 dat deze een oudere niet  meer werkende put vervangt is juist maar dan zou hij voor de volledigheid ook moeten vermelden dat  deze nieuw productieput bij de aanvraag van de NAM op 9 september 2016 nog niet in gebruik is. Beide  genoemde putten hebben dezelfde status, er is nog geen productie sinds 1994 en ook niet op het  moment van de aanvraag.    Zonder dat er in de aanvraag wijziging Westerveld melding van gemaakt wordt of uitleg over gegeven  wordt komt de minister met de informatie dat de gaswinning vanuit deze put toegestaan is omdat er  ruimte is vanuit het vigerende winningsplan. Waarbij hij ook nog toevoegt dat binnen het vigerende  winningsplan nog ruimte is voor ongeveer twee jaar productie. De NAM laat deze informatie achterwege  in haar aanvraag.    Dus dat zou betekenen dat binnen de winningsvergunning van de winningsvergunningsgebieden Drenthe  (K.B. 4/11/1968 laatstelijk gewijzigd 17 juli 2007 bij beschikking ET-EM-7075840), Groningen (K.B  30/5/1963) geen toestemming gegeven hoeft te worden voor boren van een nieuwe productieput en het  in gebruik nemen van deze nieuwe productieput, als er nog ruimte is vanuit het vigerende winningsplan.  Dat zou dus ook gelden voor de in het citaat nog genoemde putten ten westen en ten oosten van het    Pagina 9</pre>

====================================================================== Einde pagina 321 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 322 ======================================================================

<pre>    Vries-Zuid veld die nog onder studie zijn, tenminste zo lang als het instemmingsbestuit van de minister  nog niet definitief is. De veiligheid wordt door de SodM als onafhankelijk toezichthouder in de gaten  gehouden. Ook de toetsing van veiligheid van burgers is in dit plan, waarvan de datum door de minister  trouwens niet benoemd wordt, geregeld.    Maar waarom lezen we hier dan niks over in de aanvraag wijziging Westerveld van de NAM. Waarom is  deze informatie niet belangrijk genoeg om op te nemen in de aanvraag, want het gaat hier om gaswinning  op basis van de ‘oude!’ vergunning terwijl de nieuwe wordt aangevraagd.    De minister is hier bezig om informatie aan te vullen die niet is opgenomen in de aanvraag en dat valt niet  onder zijn bevoegdheden volgens ons. Hij moet de aanvraag toetsen of dit soort informatie wel is  opgenomen.    Door de keuze van de minister om de gaswinning toe te staan terwijl deze na het indienen van de  aanvraag is begonnen, heeft hij in onze ogen onnodig ruimte geschapen voor een discussie over risicos  en schade afhandeling als die in de nabije toekomst aan de orde zouden zijn. De periode tussen de start  van de gaswinming en het ingaan van het instemmingsbesluit is gewoon heel erg kort om dan ook nog  uit te gaan van verschillende regelingen zoals die er zijn vanuit de vigerende vergunning en de nieuwe    Mijnbouwwet van 2017.    Wat betreft de ruimte van nog twee jaar gaswinning, dat zou praktisch gezien dus tot november 2018 zijn,  daarvoor heeft de NAM in haar aanvraag dus niks geregeld. Want zij vraagt geen verlenging van de  gaswinning aan tot 2023 in deze aanvraag. Terwijl dat heel belangrijk lijkt te zijn. Want het betekent niet  alleen voor productieput Vries-10 dat er nog twee jaar gaswinning is maar ook voor de oude put Vries-3C  en met zekerheid ook voor Vries-Zuid. Of mogelijk zelfs voor heel Westerveld want nergens blijkt uit de  aanvraag dat de voortgang van de winning al in een ander instemmingsbesluit is opgenomen in het  verleden. In onze ogen zou dat toch echt reden zijn om de aanvraag opnieuw in te dienen want in de  huidige aanvraag worden wel jaartallen genoemd maar niet gesproken over verlenging van de termijnen.  Er wordt ook zeker geen uitleg gegeven waarom er verlenging nodig is. Die informatie krijgen we pas van  de minister in het ontwerp-instemmingsbesluit wijziging gaswinning Westerveld.    Of gaat de minister nu als antwoord op onze visie verklaren dat de vergunning al loopt tot 2023 of ten  minste tot 2028? Hoe moeten wij zijn verklaring over die twee jaar nog ruimte in het vigerende  winningsplan dan uitleggen? Is dit dan een leugentje om bestwil van de minister om de vergunning van  gaswinning in Vries-10 toe te staan? De minister stelt dat deze productieput Vries-10 ook na vaststelling  van het instemmingsbesluit met het thans in procedure zijnde winningsplan Westerveld, kan doorgaan  met de productie uit de put Vries-10 na deze twee jaar. Waar deze aanname op gebaseerd is wordt niet  duidelijk. In elk geval niet vanuit de aanvraag wijziging Westerveld.    Het feit dat uit de genoemde risicoanalyse blijkt dat door de voorgenomen productie uit de put Vries-10  het seismisch risico niet verandert ten opzichte van het vigerende winningsplan, wat gewoon betekent  dat bij aanvang van de winning al bekend is dat het seismisch risico tegen |l aan zit, betekent in onze  ogen dat dit een grotere kans op schade van gebouwen betekent in een van de grootste wijken van  Assen. Het had voor de minister reden moeten zijn om de reeds verleende instemming met het vigerende  winningsplan in te trekken of het opstarten van de productie aan te houden. Zeker omdat er een grote  kans is, zoals al door ons gemeld is, dat bij schade er een enorme discussie ontstaat over het vergoeden  van de schade.    Of komt de minister met een economische reden? Schade voor de NAM als hij voor Vries-10 de winning  niet toestaat? Economische schade door het nog niet toestaan van productie uit een put die als  vervanging dient van een productieput die al sinds 1994 niet produceert? In haar tekst over deze  productieput Vries-10 is de NAM nog niet zo positief als het gaat om de hoogte van de productie. In onze  ogen leidt de NAM door het alsnog weer sluiten van deze put nauwelijks economische schade.    Wij vinden dat:  * _ De minister per direct, maar in elk geval zo spoedig mogelijk, de gaswinning in  productieput Vries-10 moet stoppen omdat deze winning gestart is na het indienen van    Pagina 10</pre>

====================================================================== Einde pagina 322 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 323 ======================================================================

<pre>    de aanvraag van de NAM en dus praktisch gezien niet onder het vigerende winningsplan  valt maar onder de nieuwe aanvraag.   * _De NAM een aanvraag wijziging winningsplan moet indienen om de gaswinning in deze  put Vries-10 te mogen starten voor de duur van twee jaar of direct de aanvraag voor een  langere termijn van gaswinning meeneemt tot 2023 en uiterlijk tot 2028.    Nulmeting aan gebouwen   Citaat:   De decentrale overheden adviseren om nulmetingen voor te schrijven aan alle gebouwen boven en nabij  de gasvoorkomens Eleveld en Vries-Zuid. De minister heeft tijdens de behandeling van het wetsvoorstel  tot wijziging van de Mbw (Kamerstukken | 2015/2016, 34 348, nr. A) in juni/juli 2016 in de Tweede  Kamer aangegeven dat hij, wanneer de effecten van de mijnbouwactiviteit, de locatie of de omgeving  daartoe aanleiding geven, genegen is tot het opnemen van de verplichting tot het uitvoeren van een  representatieve nulmeting aan gebouwen (bouwkundige vooropname) als voorschrift in het  instemmingsbesluit. Dit is op basis van het winningsplan Westerveld het geval boven en nabij de  gasvoorkomens Eleveld en Vries-Zuid. Dit voorschrift is opgenomen in dit instemmingsbesluit (artikel 6).    Deze nulmeting aan gebouwen is bedoeld als hulpmiddel om gedurende de (verdere) gaswinning, bij een  vermoeden van mijnbouwschade aan een gebouw, het oorzakelijk verband tussen de gaswinning en de  eventueel toekomstige gebouwschade te kunnen vaststellen. Ondanks dat het hier gaat om het vervolg  van een bestaande gaswinning en het dus gaat om een tussentijdse meting, wordt toch de term  nulmeting gebruikt. Einde citaat.    Argumentatie:   Wij zijn heel tevreden dat de minister een voorschrift over nulmetingen heeft opgenomen in het  instemmingsbesluit, maar vinden dat de minister nog voorbij gaat aan de waardedaling die ook plaats  vindt als er sprake is van schade door gaswinning. Het is daarom van belang dat in het rapport waarin de  nulmeting wordt vastgelegd ook een waardebepaling wordt opgenomen die de waarde van het onroerend  goed weergeeft per opnamedatum.    Omdat bouwkundigen niet gecertificeerd zijn om een waardebepaling af te geven zijn wij van mening dat  deze nulmeting gedaan moet worden door een gecertificeerd taxateur onroerende zaken.    Verder moet al het onroerend goed in het Westerveld Systeem in aanmerking komen voor deze nulmeting  als de eigenaar daar op staat en daarvoor een vraag indient. Er kan niet steeksproefsgewijs gewerkt  worden omdat een aardbeving ook niet selectief te werk gaat.    Net als bij andere bouwwerken is de bouwer/ontwikkelaar verantwoordelijk voor het laten opstellen van  een nulmeting om risico's op het gebied van veiligheid en schade te beperken. Wij zijn het met de minister  eens dat de NAM deze verantwoordelijkheid ook op zich neemt. De uitvoerende taxateur is namelijk als  beroepsoefenaar persoonlijk verantwoordelijk voor wijze waarop de taxatie wordt uitgevoerd en moet zich  houden aan de regels die voor een taxateur in dit geval gelden.    Wij vinden dat:   * __De minister niet voorbij moet gaan aan de waardedaling van onroerend goed op het  moment dat er schade ontstaat na een geïnduceerde aardbeving veroorzaakt door  gaswinning. Daarom vinden wij dat de nulmeting geen bouwkundige vooropname moet  zijn maar een taxatie moet betreffen.   * De taxateur in elk geval gecertificeerd OZ taxateur moet zijn.    Pagina 11</pre>

====================================================================== Einde pagina 323 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 324 ======================================================================

<pre>    Dit alles overziend, zijn wij van mening dat u niet kunt instemmen met wijziging Winningsplan  Westerveld en dat u de gaswinning in productieput Vries-10 moet stoppen tot er wel een  instemmingsbesluit is over wijziging Winningsplan Westerveld.         Pagina 12</pre>

====================================================================== Einde pagina 324 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 325 ======================================================================

<pre>15.41
</pre>

====================================================================== Einde pagina 325 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 326 ======================================================================

<pre>    Ministerie van Economische Zaken  Directie Energie en Omgeving  Cluster vergunningen   Postbus 20401   2500 EK Den Haag    Betreft: Zienswijze winningsplan Westerveld    Assen, 12 juni 2017    In aanvulling op de zienswijze van de gemeente Assen, waarbij ik mij  volledig aansluit, vestig ik uw aandacht op het volgende.    Vanuit de gemeente is er voornamelijk voor de inwoners van Assen-Noord  (Marsdijk en Loon) een voorlichtings- of inspraakbijeenkomst gehouden.    Enkele jaren geleden heeft ook de NAM een dergelijke bijeenkomst  gehouden voor Assen Zuid/Zuidwest, de wijken Baggelhuizen en Witten.  Ook daarbij is gesteld dat de maximum kracht van een eventuele beving  3,9 zou kunnen zijn.    In het gemeentelijke advies aan u over het nu ter inzage gelegde  winningsplan wordt geen expliciete aandacht besteed aan dit gedeelte van  de gemeente. Ik vind dat dit wel had gemoeten, en deel u daarom zelf  mijn zienswijze mee.    Baggelhuizen, waarin mijn huis, opgeleverd in januari 1977 is gelegen, ligt  halverwege tussen het gasveld Eleveld en het nieuw te exploreren veld  Witten. Op 26 december 1986 hebben wij een flinke en duidelijk voelbare  aardschok gehad. De kracht ervan was toen ca 2,5. Later is er nog eens  een schok geweest van rond de 2, waarvan wij alleen een knal hebben  gehoord.   Hoewel er niet onmiddellijk onder ons huis en directe omgeving   gewonnen is kan er dus bij een heviger schok wel degelijk schade  optreden.</pre>

====================================================================== Einde pagina 326 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 327 ======================================================================

<pre>    Ik benadruk dat er tot op heden geen enkele waarneembare schade is aan  ons huis, niet door natuurlijke zetting en niet door de beide bevingen, en  ook van buren is mij helemaal niets hieromtrent bekend.   Maar het is wel zinnig om deze buurt bij de door de gemeente gevraagde    nulmeting te betrekken en dus de omgeving van Eleveld ruim genoeg te  nemen.    Een afschrift van deze brief zend ik aan de gemeente Assen    In afwachting van uw bericht,    </pre>

====================================================================== Einde pagina 327 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 328 ======================================================================

<pre>15.42
</pre>

====================================================================== Einde pagina 328 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 329 ======================================================================

<pre>    x Ik vind dat u als verantwoordelijk minister erop toe moet zien dat — evenals in het aardbevingsgebied Groningen —  : een volledig onafhankelijk orgaan wordt ingesteld voor de afwikkeling van schade als gevolg van alle mijnbouwactivi-  : teiten (en beheersmaatregelen voor het grondwaterpeil). Voor mij is van groot belang dat de onafhankelijkheid en ob-   : jectiviteit van de schadeafwikkeling voldoende gegarandeerd zijn. U kunt uw instemmingsbesluit pas van kracht   . : laten worden, nadat er een onafhankelijke schadeaf handeling operationeel is. U moet er ook voor zorgen dat wan-    : neer de NAM vanwege onvoorziene omstandigheden in de toekomst niet meer of onvoldoende aan zijn financiële  : verplichtingen kan voldoen, de vergoeding van schades en Compensatie te ailen tijde is gegarandeerd door de Staat. U    : Principe van omgekeerde bewijslast geldt voor deze gasvelden. De NAM moet dus aantonen dat de schade niet het ge-  : volg is van bevingen.    : Onzekerheden  : De aanbevelingen van de Onderzoeksraad voor de Veiligheid (OvV) uit 2015 die u heeft omarmd gaan specifiek over    ) : het communiceren over onzekerheden. De OvV adviseerde u om in de communicatie met inwoners transparant te    : toezeggingen.          : Dit alles overziend, ben ik van meni  : Ik    </pre>

====================================================================== Einde pagina 329 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 330 ======================================================================

<pre>    yv    VOCE Elte tin    te TL    Reg.nr.  2017/2396    </pre>

====================================================================== Einde pagina 330 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 331 ======================================================================

<pre>    Bijlage bij het afwijzend advies Ontwerp instemmingsbesluit gaswinning Westerveld aan de  Minister van Economische zaken, datum 16 juni 2017 als aanvulling op de alinea “Nulmeting”.    Gelet op de afwijzing en de handelswijze van de NAM in het verleden voeg ik toe:    De gedane Nulmetingen op initiatief en betaald door de leden van de de VvE Beunheugte 20 t/m 56,  dienen ten laste te worden gebracht van de NAM welke de genoemde VvE na ontvangst van het  rapport financieel compenseert.    </pre>

====================================================================== Einde pagina 331 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 332 ======================================================================

<pre>15.44</pre>

====================================================================== Einde pagina 332 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 333 ======================================================================

<pre>    Directoraat-generaal  Energie, Telecom &  Mededinging   Directie Energie en Omgeving    a ; . . . ; DGETM-EO / 16179478  De Minister van Economische Zaken (hierna: de minister) is op grond van artikel    34, derde lid, Mbw bevoegd te beslissen op deze aanvraag.    2. Beleid gaswinning in Nederland   In het Energierapport 2015 en de Energieagenda van december 2016 is de ‘lange  termijn’-visie ten aanzien van de Nederlandse brandstofmix, inclusief de transitie  naar een duurzame energievoorziening, uiteengezet. Het in productie brengen van  hernieuwbare energiebronnen maakt daar nadrukkelijk onderdeel van uit. Hoewel  in de gebouwde omgeving stevig ingezet wordt op het geleidelijk uitfaseren van  het gebruik van aardgas, speelt aardgas (als efficiënte energiedrager) komende  decennia nog een essentiële rol in de Nederlandse energievoorziening.   Op dit moment is de Nederlandse energievoorziening nog voor meer dan 90%  afhankelijk van fossiele brandstoffen (olie, gas, steenkool), waarbij aardgas  voorziet in ruwweg 40% van onze primaire energiebehoefte. Van de fossiele  brandstoffen is aardgas de schoonste brandstof, met de minste CO2-uitstoot en  dus het minst belastend voor het klimaat. In de transitie naar duurzaam is  aardgas — voor het verwarmen van een groot deel van de huizen en het realiseren  van een betrouwbare elektriciteitsvoorziening - de komende decennia nog steeds  nodig.   Wanneer aardgas veilig kan worden gewonnen is het wenselijk dit uit de Neder-  landse bodem te winnen. Nederland is dan minder afhankelijk van gasimport en  de schonere winning in Nederland beperkt ook de met de winning samenhangende  mondiale uitstoot van CO».    3. Voorgeschiedenis    3.1 Wijziging Mijnbouwwet   Met het per 1 januari 2017 in werking treden van de gewijzigde Mbw is onder  meer het toetsingskader van en de procedure om te komen tot een winningsplan  gewijzigd.    3.1.1 Wijziging toetsingskader   Implementatie aanbevelingen OVV-rapport in de Mbw   De wijziging van de Mbw is allereerst het resultaat van de implementatie van de  aanbevelingen van de Onderzoeksraad voor Veiligheid (hierna: OVV) in zijn  rapport over de aardbevingsrisco's in Groningen (Kamerstukken II 2014/15,   33 529, nr. 123) van 18 februari 2015. In de kabinetsreactie van 2 april 2015  (Kamerstukken II 2014/2015, 33 529, nr. 143) is aangegeven dat het kabinet alle  aanbevelingen uit dit OVV-rapport zal overnemen.    Een van de belangrijkste aanbevelingen uit het OVV-rapport richt zich op de  veiligheid van burgers en infrastructurele werken. Een ander belangrijk punt  betreft het betrekken van de andere overheden bij de besluitvorming over  mijnbouwactiviteiten en het hebben van meer aandacht voor het burger-  perspectief. Deze en andere aanbevelingen hebben op verschillende onderdelen  geleid tot wijziging van de Mbw; deze wijziging is per 1 januari 2017 in werking  getreden. Voorafgaand aan deze wetswijziging heeft de minister bij brief van 21  april 2015 (Kamerstukken II 2014/2015, 33 529, nr. 146) aangegeven om de  toentertijd ingediende (wijzigingen van) winnings- en opslagplannen op land, niet  in behandeling te nemen.    Pagina 2 van 31</pre>

====================================================================== Einde pagina 333 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 334 ======================================================================

<pre>    Directoraat-generaal  Energie, Telecom &  Mededinging   Directie Energie en Omgeving    . we: . DGETM-EO / 16179478  Met het per 1 januari 2017 in werking treden van de gewijzigde Mbw is er nu ook    een wettelijke grondslag voor het in de procedure in acht nemen van de aanbeve-  lingen uit het OVV-rapport.    In het winningsplan is met het oog hierop dan ook expliciet aandacht besteed  aan het belang van veiligheid en risico's voor omwonenden, gebouwen en  infrastructuur. Dit gebeurt volgens een samen met SodM opgestelde  methodiek!: de seismische risicoanalyse (SRA). Dit betekent dat de beoordeling  van de gevolgen van aardbevingen niet langer wordt beperkt tot de "seismische  hazard" (seismische dreiging), maar wordt uitgebreid naar het daadwerkelijke  seismische risico (effecten voor omwonenden).    Natuur en milieu   Tijdens de parlementaire behandeling van de implementatie van het OVV-rapport  in de Mbw zijn naast het belang van veiligheid en risico's voor omwonenden en  het voorkomen van schade aan gebouwen of infrastructurele werken, ook de  gevolgen voor milieu en natuur door de wijziging van de Mbw toegevoegd aan het  toetsingskader voor winningsplannen.    3.1.2 Wijziging procedure   Op basis van de aanbevelingen van het OVV-rapport, zoals overgenomen door het  kabinet (Kamerstukken II 2014/2015, 33 529, nr. 143), dienen de andere over-  heden betrokken te worden en dient er meer aandacht voor het burgerperspectief  te zijn in de besluitvorming. In dit verband is een samenhangend pakket aan  wijzigingen in de Mbw doorgevoerd dat recht doet aan de maatschappelijke  vraagstukken rond mijnbouwactiviteiten. Zo is nu ook bij een wijziging van het  winningsplan in principe afdeling 3.4 van de Algemene wet bestuursrecht (Awb)  van toepassing verklaard, waardoor de mogelijkheid van het indienen van ziens-  wijzen is ontstaan. Daarnaast gaat het voor de instemmingsprocedure met het  winningsplan onder andere om het adviesrecht voor decentrale overheden.  Alvorens te besluiten over een winningsplan wordt door de minister advies  gevraagd aan: Staatstoezicht op de Mijnen (hierna: SodM), de Technische  commissie bodembeweging (hierna: Tcbb), de Mijnraad, alsook de provincie(s),  gemeente(n} en waterschap({pen).   Ten behoeve van de advisering door de decentrale overheden is op 8 november  2016 door de minister een informatiebijeenkomst georganiseerd over het  winningsplan ten behoeve van de betrokken decentrale overheden. Daarnaast  bestaat voor een ieder de, reguliere wettelijk geregelde, mogelijkheid tot het  indienen van zienswijzen op het ontwerp-instemmingsbesluit met het  winningsplan conform afdeling 3.4 van de Awb. In de periode waarin het ontwerp-  instemmingsbesluit ter inzage ligt, worden door de minister ook een aantal  informatiebijeenkomsten in de regio georganiseerd. Tijdens deze informatiebijeen-  komsten zal het ook mogelijk zijn om mondeling zienswijzen in te dienen. Deze  werkwijze is erop gericht de andere overheden en het burgerperspectief  nadrukkelijker mee te nemen in het door de minister te nemen besluit op een  verzoek om in te stemmen met een winningsplan.    1 ‘Methodiek voor risicoanalyse omtrent geïnduceerde bevingen door gaswinning’,  SodM, 1 februari 2016. Te vinden op www.rijksoverheid.nl.    Pagina 3 van 31</pre>

====================================================================== Einde pagina 334 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 335 ======================================================================

<pre>    Directoraat-generaal  Energie, Telecom &  Mededinging   Directie Energie en Omgeving    . DGETM-EO / 16179478  3.2 Procedure winningsplan Westerveld    NAM heeft op 20 december 2013 een wijziging van het winningsplan Westerveld  ingediend. Dit winningsplan heeft NAM aangevuld op 27 mei 2014, waarna SodM  en TNO op 15 september 2014 advies hebben uitgebracht aan de minister. Gelet  op de toenemende vragen vanuit de samenleving en de indertijd voorziene  wijziging van de Mbw is er geen besluit omtrent instemming over het  winningsplan Westerveld genomen. In navolging van de kabinetsreactie op het  OVV-rapport is, vooruitlopend op de inwerkingtreding van de betreffende  wijziging van de Mbw, vanaf april 2015 de beleidslijn gevolgd om winnings-  plannen uit te breiden met een SRA waardoor er expliciet aandacht uitgaat in  het winningsplan naar de risico's voor omwonenden, gebouwen en  infrastructuur.   NAM heeft op 23 februari 2016 een bijgewerkt winningsplan Westerveld  ingediend. Op 30 mei 2016 heeft de minister aan SodM gevraagd om deze  nieuwe beoordeling van het seismische risico te toetsen en om na te gaan of de  geactualiseerde tekst invloed heeft op het eerdere advies van 15 september  2014. Het resultaat van deze beoordeling heeft SodM per brief van 12 juli 2016  kenbaar gemaakt aan de minister. In deze brief is geadviseerd om aanvullende  gegevens op te vragen bij NAM zodat een aantal stellingen in het winningsplan  onderbouwd konden worden. Naar aanleiding van de brief van SodM en verder  overleg met het ministerie, heeft NAM op 11 september 2016 het definitieve  winningsplan Westerveld ingediend.   De in hoofdstuk 5 genoemde adviezen zien op dit definitieve winningsplan.    4. Juridisch kader    4.1 Mijnbouwregelgeving   Het winningsplan dient te worden getoetst aan de Mbw en de daarop gebaseerde  regelgeving. De artikelen 34, 35 en 36 van de Mbw en de artikelen 24, 30 en 31  van het Mijnbouwbesluit (hierna: Mbb) vormen het juridisch kader waaraan het  winningsplan wordt getoetst.    Alvorens op basis van de Mbw over te mogen gaan tot winning is, op grond van  artikel 34, derde lid, van de Mbw, de instemming vereist van de minister met een  winningsplan. Het winningsplan geeft concreet inzicht in de wijze waarop de  winning wordt uitgevoerd en de effecten daarvan en dient te voldoen aan de eisen  genoemd in artikel 35 van de Mbw. Artikel 24 Mbb bevat een aantal nadere eisen  die aan een winningsplan worden gesteld.    Ter beoordeling of met een winningsplan kan worden ingestemd, wordt het  winningsplan getoetst aan artikel 36, eerste lid, van de Mbw. De minister kan  slechts geheel of gedeeltelijk instemming weigeren of daaraan voorschriften of  beperkingen verbinden:   a. indien het in het winningsplan aangeduide gebied door de minister niet  geschikt wordt geacht voor de in het winningsplan vermelde activiteit om  reden van het belang van de veiligheid voor omwonende of het voorkomen  van schade aan gebouwen of infrastructurele werken of de functionaliteit  daarvan,   b. in het belang van het planmatig beheer van voorkomens van delfstoffen,   indien nadelige gevolgen voor het milieu ontstaan, of   d. indien nadelige gevolgen voor de natuur worden veroorzaakt.    a    Pagina 4 van 31</pre>

====================================================================== Einde pagina 335 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 336 ======================================================================

<pre>    Directoraat-generaal  Energie, Telecom &  Mededinging    Directie Energie en Omgeving    . . . DGETM-EO / 16179478  Artikel 36, tweede lid, van de Mbw bepaalt voorts dat de minister de instemming    kan verlenen onder beperkingen of daaraan voorschriften kan verbinden, indien  deze gerechtvaardigd worden door een grond als genoemd in artikel 36, eerste lid  of, voor zover het belang van de veiligheid voor omwonende of het voorkomen  van schade aan gebouwen of infrastructurele werken of de functionaliteit daarvan  daardoor niet op onaanvaardbare wijze wordt aangetast, door het belang van  leveringszekerheid.    4.2 Voorbereidingsprocedure   Gelet op artikel 34, vierde lid, van de Mbw is dit besluit tot instemming met het  winningsplan voorbereid met toepassing van de uniforme openbare voorberei-  dingsprocedure als bedoeld in afdeling 3.4 van de Awb. Tevens is naast SodM en  Tcbb op grond van artikel 34, vijfde lid, van de Mbw ook advies gevraagd aan alle  betrokken decentrale overheden. en op grond van artikel 105, derde lid, van de  Mbw aan de Mijnraad.    Onderhavig besluit is als volgt voorbereid:   - op [datum] is een kennisgeving met betrekking tot het ontwerp gepubliceerd  in de Staatscourant; kennisgeving heeft ook plaatsgevonden in enkele huis-  aan-huisbladen, regionale dagbladen en langs elektronische weg;   - op [datum] is door de minister een ontwerp van het besluit aan NAM  gezonden;   - het ontwerp van het besluit heeft van [datum] tot en met [datum] ter inzage  gelegen bij [locatie];   - er zijn [aantal] informatieavonden georganiseerd, op [data], waarbij de  mogelijkheid werd geboden mondeling zienswijze naar voren te brengen.    Zienswijzen op dit ontwerpbesluit kunnen, gedurende een periode van zes weken  vanaf het moment dat dit ontwerpbesluit ter inzage wordt gelegd, worden  ingediend bij: Ministerie van Economische Zaken   Directie Energie en Omgeving   Cluster vergunningen   Postbus 20401   2500 EK Den Haag    5. Adviezen naar aanleiding van de aanvraag   Over het winningsplan Westerveld hebben de volgende adviseurs, op verzoek van   de minister, advies uitgebracht:   e _SodM heeft bij brief van 13 oktober 2016 advies uitgebracht (kenmerk:  16152380). Voor de beoordeling van het winningsplan Westerveld heeft SodM  advies gevraagd aan TNO-AGE voor de verificatie van de berekeningen op de  onderdelen doelmatige winning, bodemdaling en de SRA;   e de Tcbb heeft bij brief van 6 december 2016 advies uitgebracht (kenmerk:  TCBB/16189114);   e Gedeputeerde Staten van de provincie Groningen (hierna: de provincie  Groningen) heeft bij brief van 10 januari 2017 advies uitgebracht (kenmerk:  2016-76.098/2/A.10, OM);   e Gedeputeerde Staten van de provincie Fryslân (hierna: de provincie Fryslân)  heeft bij brief van 11 januari 2017 advies uitgebracht (kenmerk: 01378391);    Pagina 5 van 31</pre>

====================================================================== Einde pagina 336 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 337 ======================================================================

<pre>    Directoraat-generaal  Energie, Telecom &  Mededinging   Directie Energie en Omgeving    DGETM-EO / 16179478  Gedeputeerde Staten van de provincie Drenthe (hierna: de provincie    Drenthe) heeft bij brief van 17 januari 2017 advies uitgebracht (kenmerk:  3/3.3/2017000089);   het College van Burgemeester en Wethouders van de gemeente Leek (hierna:  de gemeente Leek) heeft bij brief van 19 januari 2017 advies uitgebracht  (kenmerk: 2017000013);   het College van Burgemeester en Wethouders van de gemeente Aa en Hunze  (hierna: de gemeente Aa en Hunze) heeft bij brief van 17 januari 2017 advies  uitgebracht (kenmerk: 163447);   het College van Burgemeester en Wethouders van de gemeente Noordenveld  (hierna: de gemeente Noordenveld) heeft bij brief van 18 januari 2017 advies  uitgebracht (kenmerk: Z16/03588);   het College van Burgemeester en Wethouders van de gemeente Assen  (hierna: de gemeente Assen) heeft bij brief van 17 januari 2017 advies  uitgebracht (kenmerk: 2016-04865);   het College van Burgemeester en Wethouders van de gemeente Tynaarlo  (hierna: de gemeente Tynaarlo) heeft bij brief van 10 januari 2017 advies  uitgebracht (kenmerk: 2016/35584, 2017/223);   het College van Burgemeester en Wethouders van de gemeente  Midden-Drenthe (hierna: de gemeente Midden-Drenthe) heeft bij brief van   19 januari 2017 advies uitgebracht (kenmerk: 777689);   het bestuur van het waterschap Noorderzijlvest (hierna: het waterschap  Noorderzijlvest) heeft bij brief van 13 januari 2017 advies uitgebracht  (kenmerk: Z/17/003896);   het bestuur van Wetterskip Fryslân (hierna: Wetterskip Fryslân) heeft bij brief  van 18 januari 2017 advies uitgebracht (kenmerk: WFN1616221);   het bestuur van het waterschap Hunze en Aa's (hierna: het waterschap Hunze  en Aa's) heeft bij brief van 17 januari 2017 advies uitgebracht (kenmerk:  IN16-2078/17-0083);   het bestuur van het waterschap Drents Overijsselse Delta (hierna: het  waterschap Drents Overijsselse Delta) heeft bij brief van 16 januari 2017  advies uitgebracht (kenmerk: Z/16/007757-12169);   de Mijnraad heeft bij brief van 3 maart 2017 advies uitgebracht (kenmerk:  MIJR/17035516).    In aanvulling op het winningsplan hebben de adviseurs, indien adviezen van  anderen reeds waren uitgebracht of ten tijde van de adviesperiode werden  uitgebracht, deze adviezen ook ontvangen.    Winningsplan en uitgebrachte adviezen    Hieronder wordt per inhoudelijk thema op hoofdlijnen beschreven wat NAM hier-  over in het winningsplan heeft opgenomen, evenals wat de adviseurs (indien van  toepassing) hierover hebben geadviseerd.    De inhoudelijke thema’s zijn:   1. algemene adviezen;   2. specifieke adviezen ten aanzien van planmatig beheer;   3. specifieke adviezen ten aanzien van de veiligheid voor omwonenden, het    voorkómen van schade of negatieve gevolgen voor milieu of natuur. De    Pagina 6 van 31</pre>

====================================================================== Einde pagina 337 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 338 ======================================================================

<pre>    Directoraat-generaal  Energie, Telecom &  Mededinging   Directie Energie en Omgeving    . . . DGETM-EO / 16179478  adviezen ten aanzien van deze aspecten kunnen worden onverdeeld in    adviezen die betrekking hebben op zuur- en hydraulische stimulatie,  bodemdaling, bodemtrilling en schade door bodembeweging.    Vervolgens wordt in hoofdstuk 7 een reactie op de adviezen gegeven en wordt  aangegeven of het advies wordt overgenomen.    6.1 Algemene adviezen   De decentrale overheden constateren dat het maatschappelijk draagvlak voor  (nieuwe) gaswinningen in Nederland afneemt. Dit als gevolg van de aardbevingen  in Groningen, de daarmee samenhangende veiligheidsproblematiek en andere  negatieve effecten van de gaswinning. Het terugdringen van het gebruik van  fossiele brandstoffen is een belangrijke opgave voor onze samenleving en de  decentrale overheden adviseren om met spoed het kabinetsbeleid te richten op  duurzame energie.    De decentrale overheden vinden dat het winningsplan Westerveld grote onzeker-  heden en ontbrekende onderdelen bevat en adviseren om die reden om niet  hiermee in te stemmen. De decentrale overheden geven aan dat als de minister  toch zou willen instemmen met het winningsplan, hij dan het voorzorgsbeginsel  dient te hanteren en het (hieronder in onderdelen genoemde) gezamenlijke advies  van de decentrale overheden dient mee te nemen.    De decentrale overheden geven aan dat bij de beoordeling en toetsing van de  verschillende aspecten in het instemmingsbesluit moet worden uitgegaan van een  integrale belangenafweging waarbij nut en noodzaak in de volle breedte met de  maatschappelijke impact aan de orde komt. Zij geven aan dat het hierbij niet past  om deze afweging te beperken tot een exacte en enge uitleg van voorgenomen  wetgeving.    De decentrale overheden wijzen erop dat de communicatie van zowel NAM als het  ministerie van EZ, naar burgers zorgvuldiger en publieksvriendelijker moet dan tot  nu toe is gebeurd. Burgers moeten gedegen, consistent en transparant worden  geïnformeerd over de (gevolgen van) gaswinning; hen moet ook duidelijk zijn dat  gaswinning alleen plaatsvindt onder voorwaarden waarbij nadelige gevolgen  worden bewaakt en zoveel mogelijk worden voorkomen. Advies is om dit te  borgen in het instemmingsbesluit.    De decentrale overheden geven aan dat het winningsplan lastig leesbaar is voor  inwoners. Het indienen van een zienswijze hierop is pas zinvol als inwoners de  inhoud ervan kunnen doorgronden. Daarom wordt geadviseerd om voorafgaand  aan het maken van het ontwerpbesluit een publieksvriendelijke oplegger van het  winningsplan op te stellen. Daarbij kan tevens worden aangegeven op basis van  welke kenmerken (zoals inrichting gebied of bodemopbouw) de gasvelden Vries-  Zuid en Eleveld bijna in risicoklasse 2 vallen.    De decentrale overheden geven vanwege de transparantie de voorkeur aan één  gasveld per winningsplan. Zij vragen zich af waarom het winningsplan Westerveld  zoveel kleine gasvelden bevat.    De decentrale overheden adviseren om de toezegging van de minister jegens NAM  om binnen de bestaande vergunning te mogen winnen uit de nieuw geboorde put    Pagina 7 van 31</pre>

====================================================================== Einde pagina 338 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 339 ======================================================================

<pre>    Directoraat-generaal  Energie, Telecom &  Mededinging   Directie Energie en Omgeving    . . . . DGETM-EO / 16179478  Vries-10 in te trekken en NAM op te dragen hiervoor de uitkomst van de    procedure voor onderhavig winningsplan af te wachten. Het vigerende winnings-  plan is namelijk niet getoetst op de veiligheid van burgers (SRA), waardoor er niet  op kan worden teruggevallen.    De decentrale overheden geven aan dat gaswinning gepaard kan gaan met  nadelige gevolgen voor inwoners door hinder, overlast en schade aan eigen-  dommen. Het verzoek is om zorg te dragen voor een goede verdeling van lusten  en lasten bij mijnbouwactiviteiten (het laten terugvloeien van baten naar het  gebied), waarbij tevens wordt aangegeven hoe de baten terugvloeien naar het  gebied.    De provincie Groningen en gemeente Leek adviseren ten aanzien van het gasveld  Zevenhuizen-West om in het instemmingsbesluit aan te geven dat dit gasveld niet  ontwikkeld mag worden. Dit vanwege de provinciale stellingname tegen de  ontwikkeling van nieuwe kleine gasvelden in de provincie Groningen vanwege de  maatschappelijke onrust die er op dit moment is in Groningen.    De Mijnraad wijst erop dat NAM in het winningsplan verwijst naar rapporten van  TNO, waarbij het kan gaan om verschillende onderdelen van TNO, die overigens  volledig onafhankelijk van elkaar opereren. Waar het gaat om rapporten die  betrekking hebben op de relatie gaswinning-aardbevingsschade, betreft dit TNO-  NITG. Waar het gaat om advisering door TNO ten behoeve van SodM of EZ,  betreft dit TNO-AGE (Advies Groep EZ), een apart TNO-organisatieonderdeel dat  zich uitsluitend richt op advisering aan de Rijksoverheid en onafhankelijk opereert  van de rest van de TNO-organisatie. Geadviseerd wordt om telkens te expliciteren  welk TNO-onderdeel het betreft.    6.2 Planmatig beheer   Winningsplan NAM   De in het winningsplan Westerveld opgenomen gasvelden (ook wel aangeduid als  het Westerveld systeem) hebben uiteenlopende reservoirkarakteristieken. Op  basis hiervan onderkent NAM verschillende productieprofielen, waaronder een Mid  Case en een High Case. NAM verwacht dat de productie van de velden in het  Westerveld systeem tot het jaar 2023 zal voortduren in het meest waarschijnlijke  productiescenario (Mid Case) en tot het jaar 2028 in het hoge, optimistische  productiescenario (High Case).   NAM schat het resterende nog te winnen gasvolume in het Westerveld systeem op  ca. 1,3 miljard Nm? (Mid Case) tot ca. 3,5 miljard Nm? (High Case).    Advies SodM   TNO-AGE (hierna: TNO) constateert dat de variérende reservoirkwaliteit en de  waterproductie in de diverse velden een grote invloed hebben op de winnings-  percentages. De nog te winnen gasvolumes komen voornamelijk uit de velden  Eleveld (nog ca. 700 miljoen Nm?) en Vries-Zuid (nog ca. 400 miljoen Nm?). NAM  bestudeert de mogelijkheden om de productie van een aantal velden te verhogen.  Hieronder vallen de drie velden Zevenhuizen-West, Assen-Zuid en Witten. TNO is  van mening dat de winning doelmatig is, gezien de reservoirkwaliteit en het  productiegedrag van de betrokken velden. Verder vindt TNO dat NAM voldoende  initiatieven onderneemt om de productie te optimaliseren. SodM onderschrijft de  conclusie van TNO en vindt de winning van de diverse velden in overeenstemming  met de principes van planmatig beheer.    Pagina 8 van 31</pre>

====================================================================== Einde pagina 339 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 340 ======================================================================

<pre>    Directoraat-generaal  Energie, Telecom &  Mededinging   Directie Energie en Omgeving    DGETM-EO / 16179478    Gezamenlijk advies decentrale overheden  De decentrale overheden verzoeken de minister om inzicht te geven in de kaders    waaraan het winningsplan is getoetst op het aspect doelmatigheid.    6.3 Veiligheid voor omwonenden, voorkómen van schade en negatieve  gevolgen voor milieu of natuur    6.3.1 Zuur- en hydraulische stimulatie   Winningsplan NAM   NAM vermeld dat zij kortdurende zuur- en hydraulische stimulatie kan gaan  toepassen om de productiviteit van een slecht producerende put te verbeteren. De  kans op bodembeweging als gevolg van deze stimulatie behandelingen wordt als  verwaarloosbaar ingeschat. Indien NAM in de toekomst concrete plannen heeft om  een put te gaan stimuleren zal zij een locatiespecifieke risicoanalyse uitvoeren en  deze opnemen in het werkveiligheidsplan voor putwerkzaamheden.    Advies SodM   SodM kan de uitspraak van NAM ten aanzien van het veiligheidsrisico en het risico  op schade niet verifiëren omdat het winningsptan onvoldoende onderbouwing  bevat. NAM vermeldt dat zij de specifieke risicoanalyse zal uitvoeren en deze zal  opnemen in het werkveiligheidsplan voor putwerkzaamheden. In de nieuwe Mbw  wordt een gedetailleerde risicoanalyse gevraagd voor reservoirstimulatie als  onderdeel van het werkprogramma voor stimulering van putten. De minimale  eisen van het werkprogramma worden beschreven in de bijbehorende nieuwe  Mijnbouwregeling (Mbr). SodM adviseert om, vooruitlopend op de wijziging van de  Mbw en Mbr, een voorwaarde op te nemen in het instemmingsbesluit met het  winningsplan waarin wordt voorgeschreven dat NAM uiterlijk vier weken vóór  aanvang van de zuur- en/of hydraulische stimulatie, ten genoegen van de  Inspecteur-generaal der Mijnen, een locatiespecifieke risicoanalyse indient. Deze  dient in te gaan op: status en integriteit van de te behandelen put, integriteit van  de afdekkende lagen, hydraulische- of zuurvolumes en vloeistofsamenstelling van  de te gebruiken chemicaliën, injectiedrukken en gevolgen voor spanningscondities  in het reservoir, afstanden tot gekarteerde breuken en het seismisch risico van de  operatie, locatie van de put ten opzichte van drink- en grondwatergebieden,  geochemische interacties tussen de gebruikte vloeistoffen en gesteente/afslui-  tende lagen (incl. oplossingsverschijnselen) en het afvoerplan van de uitgewerkte  chemicaliën (uitgewerkt zuur en/of stimulatievloeistoffen).    Advies Tcbb   Ook de Tcbb onderschrijft het advies van SodM om voorafgaand aan de eventuele  toepassing van zuur- en hydraulische reservoirstimulatie een risicoanalyse uit te  voeren, alsmede de eis op te nemen om alvorens reservoirstimulatie toe te passen  seismisch meetinstrumentarium boven of nabij het te stimuleren voorkomen te  plaatsen en in werking te hebben.    Gezamenlijk advies decentrale overheden   De decentrale overheden adviseren om, vanwege de mogelijke gevolgen, geen  technieken zoals zuurstimulatie en fracken, die door hen worden aangemerkt als  omstreden, toe te staan. De kans op deze magelijke gevolgen willen zij geheel  uitsluiten. De decentrale overheden adviseren om te zijner tijd bij een dergelijke  beslissing ook lokale overheden, inwoners en de Waterleiding Maatschappij    Pagina 9 van 31</pre>

====================================================================== Einde pagina 340 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 341 ======================================================================

<pre>    Directoraat-generaal  Energie, Telecom &  Mededinging   Directie Energie en Omgeving    . . DGETM-EO / 16179478  Drenthe een stem in deze afweging te geven met bijbehorende    beroepsmogelijkheid.    6.3.2 Bodemdaling   Winningsplan NAM   In onderdeel C2, pagina 22 van het winningsplan, geeft NAM de verwachte  bodemdaling, veroorzaakt door de gaswinning (tussen 2016 en 2023) uit het  Westerveld systeem. De verwachte bodemdaling voor ieder individueel voorkomen  wordt geschat op minder dan 2 cm.   Ook geeft NAM in het winningsplan een prognose van de totale bodemdaling als  gevolg van de gaswinning uit het Westerveld systeem en de omliggende  voorkomens (waaronder het Groningenveld in het noordoosten) voor 2025. De  verwachte totale bodemdaling in 2025 ligt tussen 2 cm (Een) en 10 cm (Vries-  Noord).   Daarnaast heeft NAM in het winningsplan weergegeven de verwachte eindsituatie  in 2080 van de totale bodemdaling als gevolg van de gaswinning uit het  Westerveld systeem en de omliggende voorkomens. De totale bodemdaling in  2080 ligt tussen 2 cm (Een) en 12 cm (Vries-Noord).    Advies SodM   NAM heeft in 2013 een bodemdalingsmeting uitgevoerd in het winningsgebied van  het Westerveld systeem. Het resultaat van deze meting heeft NAM weergegeven  in figuur C1 van het winningsplan. Het bodemdalingsmodel heeft NAM  geactualiseerd met de meeste recente reservoirparameters, productieprofielen en  geijkt aan de bodemdalingsmetingen tussen 1975 en 2013. Met dit  geactualiseerde en geverifieerde model heeft NAM een prognose van de te  verwachten bodemdaling tot het jaar 2025 (Figuur C4, einde van de winning) en  het jaar 2080 (Figuur C5, verwachte eindsituatie) gemaakt. De nog te verwachten  bodemdaling in de periode 2016 tot 2023, veroorzaakt door de resterende  productie uit het Westerveld systeem, wordt door NAM geschat op minder dan 2  cm. Hiervoor heeft NAM de onzekerheden in het gedrag van de aquifers (water-  dragende lagen) in haar analyse meegenomen.   TNO kan zich voor het Mid Case scenario vinden in de resultaten en onderschrijft  deze waarden als de onzekerheid in de compactiecoëfficiënt niet wordt mee-  genomen. TNO heeft voor de bepaling van haar ‘worst case’ scenario de onzeker-  heid in de compactiecoëfficiënt gecombineerd met het High Case scenario. In dit  geval bedraagt de maximale nog te verwachten bodemdaling tot het einde van de  winningsperiode voor het veld Zevenhuizen minder dan 3 cm en voor alle overige  velden uit het winningsplan minder dan 2 cm.   Op basis van de verificatie door TNO onderschrijft SodM de bodemdalingsanalyses  in het winningsplan. SodM is het eens met NAM dat het effect van de resterende  bodemdaling gering zal zijn en dat in principe geen extra maatregelen noodzake-  lijk zijn. In het winningsplan wordt echter niet inzichtelijk gemaakt welke maat-  regelen zijn getroffen voor de gevolgen van de reeds opgetreden bodemdaling  voor het normale beheer en onderhoud van waterkeringen en waterlopen. SodM  adviseert om NAM inzichtelijk te laten maken welke afspraken hiertoe met het  waterschap zijn gemaakt.   Verder adviseert SodM om NAM aan te laten geven bij welke bodemdaling er  additionele maatregelen noodzakelijk zijn om de nadelige gevolgen van de  bodemdaling te voorkomen of beperken en welke maatregelen dan zullen worden  genomen.    Pagina 10 van 31</pre>

====================================================================== Einde pagina 341 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 342 ======================================================================

<pre>    Directoraat-generaal  Energie, Telecom &  Mededinging   Directie Energie en Omgeving    . DGETM-EO / 16179478  Advies Tcbb    De Tcbb concludeert dat het aannemelijk is dat de bodemdaling in het diepste  punt van de bodemdalingskom van de voorkomens Assen, Assen- Zuid, Een,  Eleveld, Vries-Noord, Vries-Centraal, Vries-Zuid, Witten, Witterdiep, Zevenhuizen  en Zevenhuizen-West in de periode tussen 2016 en 2023 niet meer dan 2-3 cm  bedraagt.   Omdat de te verwachten bodemdaling geleidelijk en gelijkmatig optreedt, wordt er  door de Tcbb geen directe schade aan infrastructuur, bebouwing of natuur en  milieu verwacht. De Tcbb sluit echter niet uit dat de bodemdaling gevolgen kan  hebben voor het normale beheer en onderhoud van waterkeringen en waterlopen.  De Tcbb onderschrijft dan ook bovengenoemd advies van SodM hierover.    Gezamenlijk advies decentrale overheden   Ook de decentrale overheden constateren dat de uiteindelijke totale bodemdaling  die voortkomt uit de gaswinning uit de velden van het winningsplan Westerveld,  gevolgen kan hebben voor het normale beheer en onderhoud van waterkeringen  en waterlopen. De decentrale overheden adviseren om NAM deze gevolgen in  samenspraak met de betrokken decentrale overheden te laten inventariseren,  waarbij tevens inzichtelijk gemaakt dient te worden welke (waterhuishoud-  kundige) maatregelen in dat verband genomen dienen te worden. Het  instemmingsbesluit dient NAM te verplichten om de kosten van deze te nemen  maatregelen en van eventuele overige uit deze bodemdaling voortvloeiende  schade te vergoeden.    Daarnaast wordt gesteld dat NAM de bodemdalingscomponent die het gevolg is  van het leegproduceren van het gasveld Norg (na beëindiging van de gasopslag  Norg) weer moet opnemen in de bodemdalingsprognose voor de jaren 2050 en  2080. Het beëindigen en leeg produceren van de gasopslag Norg zal volgens NAM  in de toekomst tot een additionele 10 cm bodemdaling leiden. Deze component is  verdwenen uit de huidige set prognoses omdat NAM er vanuit gaat dat de  gasopslag tot 2080 in gebruik zal blijven. Gezien de grote onzekerheden die er  momenteel heersen omtrent de aard van onze toekomstige energievoorziening  vinden de decentrale overheden dit niet terecht. Zij achten het zinvol op voorhand  te weten welke additionele daling in het gebied (op mogelijk kortere termijn dan  verwacht door NAM) nog verdisconteerd moet gaan worden.    De decentrale overheden verzoeken om in het instemmingsbesluit op te nemen  dat als NAM het High Case scenario overschrijdt, NAM dan een nieuw winningsplan  moet indienen waarover dan opnieuw besloten moet worden.    Met betrekking tot het Nationale Park Drentse Aa wordt geadviseerd om:   - het winningsplan te toetsen op nationale en internationale wetgeving op  het gebied van natuur- en soortenbescherming gelet op het aanwezige  Natura2000 gebied;   - in het instemmingsbesluit met het winningsplan op te nemen dat bij verdere  ontwikkelingen rondom de velden Vries-Zuid (met name het blok Vries-ZZ) en  Eleveld, het Drentse Aa gebied zoveel mogelijk wordt ontzien resp. voldoende  wordt beschermd.    Advies Waterschap Drents Overijsselse Delta  De verwachte bodemdaling is berekend op basis van de Mid Case en zal maximaal  2 cm bedragen in het beheergebied van het waterschap. Dit zou betekenen dat de         Pagina 11 van 31</pre>

====================================================================== Einde pagina 342 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 343 ======================================================================

<pre>    Directoraat-generaal  Energie, Telecom &  Mededinging   Directie Energie en Omgeving    . . vs . . DGETM-EO / 16179478  omgevingseffecten gering zijn. Om maximaal rekening te kunnen houden met de    gevolgen voor de objecten van het waterschap en het watersysteem, adviseert  het waterschap om ook de bodemdaling voor de High Case in beeld te brengen.  Het waterschap merkt verder op dat bodemdaling leidt tot bergingsverlies in de  bodem waardoor deze minder water kan bergen. Gevolg is dat, hoe klein de  bodemdaling in een gebied ook is, een peilaanpassing moet plaatsvinden. Dit  heeft ook effect op de functies natuur en landbouw. Het waterschap vraagt om  een berekening uit te voeren van de toekomstige hydrologische situatie en een  monitoringsplan. Zo kunnen negatieve effecten tijdig worden geconstateerd en  kunnen maatregelen worden getroffen. Het waterschap adviseert om het effect  van de bodemdaling op zowel het opperviaktewater als het grondwater in beeld te  brengen.    Advies provincie Drenthe   In het instemmingsbesluit dient, bij verdere ontwikkelingen rond de gasvelden  Assen, Assen-Zuid en Vries-Zuid, rekening te worden gehouden met de grond-  waterbeschermingsgebieden en boringsvrije zones die in hetzelfde gebied  aanwezig zijn.    Advies van de Mijnraad   De Mijnraad merkt op dat het winningsplan een bijzondere context kent:  Allereerst is er het Groningenveld; de bodemdaling ten gevolge van de gaswinning  uit het Groningenveld overtreft op veel locaties de effecten van de gaswinning uit  de velden van het winningsplan Westerveld. Daarnaast is er de gasopslag Norg;  mocht het gasveld Norg ooit leeggeproduceerd worden, dan heeft ook dat  bodemdalingseffecten bovenop de effecten van het winningsplan Westerveld.   De velden van het winningsplan Westerveld zelf zijn daarentegen al geruime tijd  in productie. Sommige velden zijn al uitgeproduceerd, sommige zullen alleen in  het meest optimistische scenario nog produceren. De totale hoeveelheid nog te  winnen gas is daarmee beperkt (tot eind 2015 is er 25,2 miljard Nm? gewonnen,  in dit winningsplan komt daar in het meest waarschijnlijke productiescenario nog  1,3 miljard Nm? bij, in het optimistische productiescenario nog 3,5 miljard Nm?®).  Het winningsplan Westerveld moet gelezen worden in deze context.    6.3.3 Bodemtrilling   Winningsplan NAM   NAM heeft een SRA gemaakt voor de gaswinning uit de elf gasvelden zoals  opgenomen in het winningsplan. Hiervoor heeft NAM gebruik gemaakt van de  leidraad “Methodiek voor risicoanalyse omtrent geïnduceerde bevingen door  gaswinning” (bijlage bij Kamerstukken II 2015/2016, 33 529, nr. 275).   De gasvelden Assen-Zuid, Witten en Zevenhuizen-West zullen volgens het  verwachte Mid Case scenario niet produceren, waardoor er geen drukdaling zal  plaatsvinden. NAM verwacht in het High Case productiescenario voor deze velden  dat de drukdaling gering zal zijn, waarmee de kans op seismiciteit voor dit  scenario “verwaarloosbaar” is. Volgens de methodiek is verdere analyse (Stap 2  van de SRA) voor deze velden niet nodig.   Voor het beoordelen van het seismische risico voor de gasvelden Eleveld, Assen,  Een, Vries-Noord, Vries-Centraal, Vries-Zuid, Witterdiep en Zevenhuizen, is het  wel nodig om de risicomatrix te gebruiken (Stap 2 van de SRA). Uit de analyse  van NAM volgt — na het plotten van de uitkomsten in de risicomatrix - dat alle  gasvelden in de laagste seismische risicogroep vallen (categorie I).    Pagina 12 van 31</pre>

====================================================================== Einde pagina 343 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 344 ======================================================================

<pre>    Directoraat-generaal  Energie, Telecom &  Mededinging   Directie Energie en Omgeving    ‚ DGETM-EO / 16179478  Advies SodM    TNO heeft op verzoek van SodM het seismisch risico geverifieerd dat door NAM  voor de gasvelden zoals opgenomen in het winningsplan in kaart is gebracht.    Voor de (in het Mid Case scenario niet-producerende) gasvelden Assen-Zuid,  Witten en Zevenhuizen-West kan TNO zich vinden in de SRA van NAM. Mocht de  productie uit deze velden in de toekomst het High Case scenario overschrijden,  dan adviseert TNO om de SRA voor deze velden opnieuw uit te voeren. SodM  onderschrijft de analyse van TNO ten aanzien van deze velden. SodM adviseert  om bij overschrijding van de productie in het High Case productiescenario van de  velden Assen-Zuid, Witten en Zevenhuizen-West, NAM de SRA te laten  actualiseren en een wijziging van het winningsplan in te laten dienen.    Voor het beoordelen van het seismische risico voor de overige gasvelden uit het  winningsplan Westerveld (Eleveld, Assen, Een, Vries-Noord, Vries-Centraal, Vries-  Zuid, Witterdiep en Zevenhuizen) is het nodig om de risicomatrix te gebruiken  (Stap 2 van de SRA). TNO constateert dat de risicoanalyse is uitgevoerd volgens  de SRA-leidraad en kan zich vinden in de toedeling tot de laagste risicogroep  (categorie 1). SodM onderschrijft de analyse van TNO, met de aanvulling dat de  reeds bevende velden Eleveld en Vries-Zuid dicht bij de grens met categorie II  liggen. Voor categorie I geldt dat seismisch monitoren met het bestaande KNMI  netwerk volstaat. Het huidige KNMI-monitoringsnetwerk kan aardbevingen met  een magnitude van 1,5 en groter lokaliseren. NAM geeft aan dat zij bereid is  aanvullende metingen te doen.    SodM stelt vast dat er in het gasveld Eleveld historisch gezien en nog in het  recente verleden, veelvuldig bevingen zijn opgetreden. De zwaarste daarvan  (magnitude groter dan 2,0) zijn in de omgeving duidelijk gevoeld en hebben tot  schademeldingen geleid, Daarnaast wordt de productie uit het bevende  voorkomen Vries- Zuid (maximale gemeten magnitude 1,5) door middel van de put  Vries-10 weer opgestart.    SodM adviseert om NAM in de omgeving van de Eleveld en Vries-Zuid gasvelden,  aanvullende monitoring te laten uitvoeren in de vorm van het plaatsen van enkele  versnellingsopnemers. Daarnaast adviseert SodM om NAM een risicobeheers-  systeem voor de bevende voorkomens uit dit winningsplan te taten opstellen en  implementeren.    Advies Tcbb   De Tcbb merkt op dat uit de nog uit te voeren onderzoeken inzake het Groningen-  veld mogelijk kan blijken dat ook voor sommige kleinere velden de grens van  magnitude 3,9 op de schaal van Richter kan worden overschreden. Als er ook voor  het winningsplan Westerveld redenen blijken te zijn om de Mmax van 3,9 te  herzien, dan zal NAM het winningsplan hiervoor moeten wijzigen.   De Tcbb concludeert dat de SRA is uitgevoerd volgens de SRA-leidraad, en  onderschrijft de indeling in categorie I van de velden die reeds bevingen hebben  vertoond. Op grond hiervan heeft de Tcbb geen bezwaar om onder voorwaarden  in te stemmen met het winningsplan Westerveld.   De Tcbb adviseert om aan de instemming de voorwaarden te verbinden zoals door  SodM geadviseerd.    Pagina 13 van 31</pre>

====================================================================== Einde pagina 344 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 345 ======================================================================

<pre>    Directoraat-generaal  Energie, Telecom &  Mededinging   Directie Energie en Omgeving    B . DGETM-EO / 16179478  Gezamenlijk advies decentrale overheden    De decentrale overheden constateren dat de reeds bevende velden Eleveld en  Vries-Zuid dicht liggen bij de grens met risicocategorie II. De decentrale  overheden vinden het een goede zaak dat SodM om die reden adviseert om voor  deze velden enkele aanvullende maatregelen te nemen. Het gaat dan om het  ontwikkelen van een risicobeheerssysteem dat is bedoeld om tijdig te kunnen  reageren zodat (grotere) schade en veiligheidsrisico's niet zullen optreden. De  decentrale overheden vinden dat een risicobeheerssysteem een voorwaarde moet  zijn van de eventueel door de minister te verlenen instemming. Daarbij dienen de  parameters en randvoorwaarden die NAM hanteert in dit risicobeheerssysteem  goed te zijn onderbouwd alvorens dit systeem wordt goedgekeurd.    De decentrale overheden adviseren om, vanwege de onduidelijkheden rond de  effecten en gevolgen van gaswinning op de ondergrond en bovengrondse  bouwwerken, met uiterste terughoudendheid conclusies te verbinden aan de  berekeningsresultaten van de maximaal te verwachten seismische activiteit.    De decentrale overheden verzoeken om in het instemmingsbesluit aandacht te  besteden aan de productiesnelheid uit de verschillende gasvelden. Er lijkt door  NAM bij de bepaling van de productiescenario's geen rekening te zijn gehouden  met de relatie snelheid drukdaling versus bodemtrilling.   De decentrale overheden stellen dat de uitgevoerde SRA berekening ten onrechte  geen rekening houdt met de toekomstige ruimtelijke ontwikkelingen en ook niet  met de correcte bevolkingsdichtheid van het stedelijk gebied rond het gasveld  Eleveld. Geadviseerd wordt om dit te herstellen.    Advies van de Mijnraad   De Mijnraad geeft aan dat in het gasveld Eleveld veelvuldig bevingen zijn opgetre-  den; soms met een magnitude groter dan twee, met schademeldingen als gevolg.  De productie uit het gasveld Vries-Zuid wordt weer opgestart, terwijl ook hier  bevingen zijn opgetreden (maximale gemeten magnitude 1,5).   In de SRA blijken beide velden desondanks in de laagste categorie (I) te vallen,  zij het dicht bij de grens met categorie II. SodM adviseert om NAM in de  omgeving van de Eleveld en Vries-Zuid gasvelden aanvullende monitoring te laten  uitvoeren door het plaatsen van enkele versnellingsmeters en om NAM een risico-  beheerssysteem voor de bevende voorkomens uit dit winningsplan te laten op-  stellen en implementeren. De Mijnraad onderschrijft deze SodM-aanbevelingen.    6.3.4 Schade door bodembeweging   Winningsplan NAM   NAM kan de kans op schade aan bebouwing in de nabije omgeving van het epi-  centrum van een geïnduceerde aardbeving niet uitsluiten. In het ernstigste geval  kan een geïnduceerde beving leiden tot het ontstaan van lichte, niet constructieve  schade aan meerdere gebouwen en matige schade aan enkele gebouwen. NAM  zegt dat dit wordt bevestigd door de resultaten van de seismische hazard studie  van TNO-NITG. In deze studie geven berekeningen van de maximale horizontale  pieksnelheden voor de Vries en Eleveld gasvelden aan dat er een kleine kans op  schade bestaat door geïnduceerde bevingen.    Advies SodM    De omvang van het gebied waar mogelijk schade kan optreden wordt bepaald  door de magnitude, de diepte en de duur van de beving, de lokale grond-    Pagina 14 van 31</pre>

====================================================================== Einde pagina 345 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 346 ======================================================================

<pre>    Directoraat-generaal  Energie, Telecom &  Mededinging   Directie Energie en Omgeving    ; iH . ws . . . DGETM-EO / 16179478  samenstelling en aard en conditie van de bebouwing. Bij een beving die krachtig    genoeg is om schade te veroorzaken, is het aantal potentiéle schadegevallen  binnen dit gebied sterk afhankelijk van de dichtheid van bebouwing, terwij! de  mate van schade op een bepaalde afstand van het epicentrum in grote mate  wordt bepaald door het type bebouwing, de staat van onderhoud en de lokale  bodemgesteldheid. Deze afhankelijkheid wordt verder beschreven in het rapport  van TNO-NITG en is ook meegenomen in de gevolgde leidraad voor de bepaling  van het seismisch risico. NAM geeft in het winningsplan aan dat de historische  schademeldingen voor “lichte, niet constructieve schade" hebben gezorgd en dat  deze is of wordt vergoed wanneer duidelijk is dat de schade is veroorzaakt door  de gaswinning van NAM,    Advies Tcbb   De Tcbb geeft aan dat, verwijzend naar het onderzoek van Deltares over schade  aan buisleidingen door aardbeving uit 2010, de kans op schade door geïnduceerde  aardbevingen aan buisleidingen klein zal zijn.   De Tcbb sluit niet uit dat de bodemtrilling gevolgen kan hebben voor schade aan  gebouwen. Dit kan betekenen dat in de nabijheid van een gasvoorkomen mogelijk  tot matige schade (scheuren in muren tot constructieve schade) kan optreden aan  gebouwen, afhankelijk van de kwetsbaarheid (type en onderhoud) van het  gebouw en de intensiteit van de beving. De resultaten van de seismische hazard  studie van TNO-NITG uit 2012 bevestigen de berekeningen dat er een kleine kans  op schade bestaat door geïnduceerde bodemtrillingen boven of rondom de Eleveld  en Vries gasvoorkomens. Uit het historisch overzicht in het winningsplan komt  naar voren dat er voor het gasvoorkomen Eleveld zestien schademeldingen zijn  geweest, gerelateerd aan bodemtrilling door productie uit dit voorkomen.    Gezamenlijk advies decentrale overheden  De minister dient zo spoedig mogelijk een kader op te stellen waarin duidelijk  beschreven staat wat precies onder 'schade' wordt verstaan.    In het winningsplan worden optredende schades als niet te voorkómen  beschouwd. Er wordt geen aandacht geschonken aan maatregelen om schade  door bodembeweging te voorkómen dan wel te beperken, terwijl dit een  voorschrift is in de Mbw. Decentrale overheden willen dat er door NAM alles aan  gedaan wordt om schade door gaswinning aan eigendommen van inwoners en  overheid te voorkomen.    Geadviseerd wordt om een adequate regeling voor afdoening en vergoeding van  schades en compensatie van alle bijkomende negatieve effecten als een harde  voorwaarde op te nemen in het instemmingsbesluit.    De decentrale overheden geven aan dat zij net als in het aardbevingsgebied  Groningen willen dat er op voorhand een volledig onafhankelijk orgaan actief is  voor de afwikkeling van schade als gevolg van alle mijnbouwactiviteiten.    De decentrale overheden adviseren om NAM te verplichten een onafhankelijke    nulmeting uit te voeren aan alle gebouwen boven en nabij de gasvoorkomens  Eleveld en Vries-Zuid.    Pagina 15 van 31</pre>

====================================================================== Einde pagina 346 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 347 ======================================================================

<pre>    Directoraat-generaal  Energie, Telecom &  Mededinging   Directie Energie en Omgeving    DGETM-EO / 16179478  Advies provincie Groningen en/of gemeente Leek   Vanwege mogelijke schade als gevolg van bodemtrillingen wordt geadviseerd aan   het instemmingsbesluit de voorwaarde te verbinden dat schadeclaims door NAM   vlot en adequaat afgehandeld zullen worden.   Daarbij dient NAM opgedragen te worden het proces van schademelding, onder-   zoek en afhandeling, publiek toegankelijk vast te leggen.    Advies gemeente Assen   Onderdeel van de hiervoor genoemde vlotte en soepel schaderegeling is de  omgekeerde bewijslast zoals die van toepassing is voor het Groningenveld; deze  zou — op basis van het gelijkheidsbeginsel - ook voor het effectgebied van het  winningsplan Westerveld moeten gelden.    Advies gemeente Leek   Vanwege mogelijke schade als gevolg van bodemtrillingen dient NAM alternatieve  winningstechnieken te onderzoeken die uiteindelijk de kans op het ontstaan van  schade aan gebouwen verkleinen of voorkomen.    Advies Waterschap Drents Overijsselse Delta   Waterschappen keren schadevergoedingen uit wanneer er sprake is van droogte-  of natschade veroorzaakt door een verandering van het waterschap in het water-  systeem. Mocht blijken dan deze schade veroorzaakt is door daling/compactie als  gevolg van de gaswinning dan ziet het waterschap NAM als verantwoordelijk voor  de afhandeling en uitbetaling van schades. In het winningsplan staat opgenomen  dat NAM de kosten zal dragen van effecten zoals bodemdaling en bodemtrilling die  optreden door de gaswinning. Het waterschap verzoekt om in het instemmings-  besluit expliciet aan te geven welke kosten hieronder worden verstaan.    Daarnaast adviseert het waterschap de verplichting tot vergoeding van schade en  eventuele compenserende maatregelen (onkosten) voortvloeiend uit deze bodem-  daling, als voorschrift op te nemen in het instemmingsbesluit. Hieronder valt  onder andere natschade voor agrariërs waardoor bijvoorbeeld een peilaanpassing  in een gebied nodig is.    7. Beoordeling van de ingediende adviezen   In dit hoofdstuk geeft de minister een reactie op de ingediende adviezen. Daarbij  is aangegeven of het advies wordt overgenomen en of het advies of het aspect  waarop het advies ziet reden is voor de minister om zijn instemming aan het  winningsplan te onthouden dan wel deze te verlenen onder het daaraan verbinden  van voorschriften of beperkingen.   Het betreft hier een voorlopige conclusie omdat er nog zienswijzen door een ieder  kunnen worden ingediend. Het zienswijze deel wordt aan dit hoofdstuk  toegevoegd na afloop van de periode van terinzagelegging van het  ontwerpbesluit.    7.1 Algemeen   Afgenomen maatschappelijk draagvlak voor gaswinning; transitie naar duurzaam  Het beleid voor gaswinning in Nederland, binnen het kader van de energie-  transitie, is uiteengezet in hoofdstuk 2, De strekking daarvan is dat aardgas in de  transitie naar duurzaam — voor het verwarmen van een groot deel van de huizen  en het realiseren van een betrouwbare elektriciteitsvoorziening - de komende  decennia nog steeds nodig is.    Pagina 16 van 31</pre>

====================================================================== Einde pagina 347 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 348 ======================================================================

<pre>    Directoraat-generaal  Energie, Telecom &  Mededinging   Directie Energie en Omgeving    j + Co, DGETM-EO / 16179478  De verbetering van het maatschappelijk draagvlak voor gaswinning is voor het    kabinet een belangrijk aandachtspunt. Naast alle acties ten aanzien van de  gaswinning in Groningen, zijn de doorvertaling van de aanbevelingen uit het OVV-  rapport in de per 1 januari 2017 gewijzigde Mbw en het beter betrekken van de  omgeving daarbij essentieel.    Advies decentrale overheden om niet in te stemmen met het winningsplan en uit  te gaan van integrale belangenafweging incl. maatschappelijke impact   De uiteenzetting van nut en noodzaak en de relatie met de maatschappelijke  impact is in het begin van deze paragraaf en in hoofdstuk 2 geadresseerd.   Het juridische kader voor de beoordeling van een winningsplan is geschetst in  hoofdstuk 4 en daarbij is aangegeven op basis van welke gronden de minister zijn  instemming kan weigeren. Aan de daar genoemde belangen heeft de minister in  dit besluit integraal getoetst.   De minister ziet geen aanleiding in de door de decentrale overheden genoemde  grote onzekerheden (bijv. ten aanzien van de maximaal te verwachten seismische  activiteit) en ontbrekende onderdelen (bijv. de niet meegenomen toekomstige  ruimtelijke ontwikkelingen) om instemming met het winningsplan te weigeren met  uitzondering van de toepassing van zuur- of hydraulische stimulatie (zie paragraaf  7.3 en artikel 1). Voor de onderbouwing wordt verwezen naar de paragrafen  waarin wordt ingegaan op de door de decentrale overheden genoemde  onzekerheden of ontbrekende onderdelen.   Op basis van alle ingewonnen adviezen verbindt de minister wel de nodige  voorschriften aan zijn instemming, zodat de gaswinning op een verantwoorde en  veilige manier kan plaatsvinden. Daarbij zijn diverse adviezen van de decentrale  overheden opgevolgd.   Op 7 april 2017 zijn door de Assense actiegroep Stop Gaswinning Marsdijk Nu  ruim 2000 handtekeningen tegen de gaswinning Westerveld overhandigd aan een  vertegenwoordiger van de minister van EZ. Tijdens de periode van terinzage-  legging van het ontwerp-instemmingsbesluit kunnen deze inwoners bezien of de  gestelde voorschriften en beperkingen voldoende tegemoetgekomen aan hun  zorg; zij kunnen zich ook verder laten informeren tijdens één van de informatie-  bijeenkomsten of eventueel een zienswijze indienen.    Betere communicatie naar burgers borgen in instemmingsbesluit   De minister onderschrijft dat inzake het winningsplan Westerveld de communicatie  vanuit zowel NAM, als de minister naar burgers zorgvuldig en publieksvriendelijk  moet, zodat burgers gedegen, consistent en transparant worden geïnformeerd  over de (gevolgen van de) gaswinning. De inzet van de minister is erop gericht  om dit te doen in samenwerking met NAM en de betrokken decentrale overheden,  waarbij de betrokken partijen hierover nadere afspraken dienen te maken. De  advisering van de decentrale overheden over het winningsplan en de reactie van  de minister daarop, kunnen mogelijk ook behulpzaam zijn in de communicatie met  de burger.   Overigens wordt er in dit verband ook vanuit de koepelorganisatie van Neder-  landse gasproducenten (NOGEPA), waar ook NAM bij is aangesloten, gewerkt aan  een ‘maatschappelijke licentie voor het produceren van aardgas in Nederland’.    Opstellen publieksvriendelijke oplegger voor winningsplan   De decentrale overheden geven aan dat het winningsplan lastig leesbaar is voor  inwoners. Zij vragen, met het oog op de indiening van eventuele zienswijzen door  inwoners, om voorafgaand aan de terinzagelegging van het ontwerpbesluit een    Pagina 17 van 31</pre>

====================================================================== Einde pagina 348 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 349 ======================================================================

<pre>    Directoraat-generaal  Energie, Telecom &  Mededinging   Directie Energie en Omgeving    . : ws a . DGETM-EO / 16179478  publieksvriendelijke oplegger van het winningsplan op te stellen. Daarin kan dan    tevens worden aangegeven op basis van welke kenmerken (zoals inrichting gebied  of bodemopbouw) de gasvelden Vries-Zuid en Eleveld bijna in risicoklasse 2  vallen.   Door de minister wordt momenteel samen met de sector gewerkt aan het, al dan  niet door een publieksvriendelijke oplegger, verbeteren van de begrijpelijkheid  van de winningsplannen voor eenieder. Een nadere toelichting op het  winningsplan en het ontwerpbesluit zal worden gegeven tijdens de  informatiebijeenkomsten die in de regio worden georganiseerd tijdens de periode  van terinzagelegging van het ontwerpbesluit.   Het feit dat de gasvelden Vries-Zuid en Eleveld bijna in risicoklasse 2 vallen, komt  door de hoge score op bovengrondse factoren. Voor Eleveld komt dit door de  aanwezige industriële inrichtingen en voor Vries-Zuid door de bevolkingsdichtheid.    Waarom bevat winningsplan Westerveld zoveel kleine gasvelden?   Het winningsplan Westerveld omvat (elf) gasvoorkomens die vanaf verschillende  locaties produceren naar de locatie Westerveld, daarmee onderdeel uitmaken van  het zogenoemde Westerveld systeem en als geheel zijn opgenomen in het  winningsplan Westerveld. Voor deze aanpak ís in het verleden vaker gekozen  wanneer bodemdalingskommen sterk overlappen. Gegeven het feit dat de  productie uit het Westerveld systeem thans de eindfase ingaat, ziet de minister  geen aanleiding om deze aanpak te wijzigen.    EZ-vergunning Vries-10 intrekken; toestemming koppelen aan dit besluit   Zolang er binnen het vigerende winningsptan (winnings)ruimte is, zoals in het  geval van de put Vries-10, is er na een nieuwe boring geen wijziging van het  winningsplan nodig. In dit geval wordt dat veroorzaakt door het feit dat de put  Vries-10 een oudere niet meer werkende put vervangt, waarvan de productie al in  het vigerende winningsplan was opgenomen. Binnen het vigerende winningsplan  is nog ruimte voor ongeveer twee jaar productie. SodM kan er, als onafhankelijk  toezichthouder, op toezien dat de productie uit de put Vries-10 en de effecten  daarvan op de bodembeweging blijven binnen hetgeen is vastgelegd in het  vigerende winningsplan. Alhoewel er in de gewijzigde Mbw additionele eisen  worden gesteld aan een (gewijzigd) winningsplan, is het niet zo dat het vigerende  winningsplan indertijd niet is getoetst op de veiligheid van burgers.   Na vaststelling van het instemmingsbesluit met het thans in procedure zijnde  winningsplan Westerveld, kan de productie uit de put Vries-10 ook na deze twee  jaar doorgaan. In dit winningsplan is ook een SRA opgenomen. Uit deze  risicoanalyse blijkt dat door de voorgenomen productie uit de put Vries-10 het  seismisch risico niet verandert ten opzichte van het vigerende winningsplan. Ook  de verwachte bodemdaling (<2 cm) blijft binnen het vigerende winningsplan. Er is  dan ook geen aanleiding om de reeds eerder verleende instemming met het  vigerende winningsplan in te trekken, of om het opstarten van de productie uit de  put Vries-10 aan te houden tot na de vaststelling van het thans in procedure  zijnde instemmingsbesluit.    Lusten-lasten   De decentrale overheden adviseren om zorg te dragen voor een goede verdeling  van lusten en lasten bij mijnbouwactiviteiten, waarbij er ook baten terugvloeien  naar het gebied. In zijn brieven aan de Tweede Kamer (Kamerstukken II  2015/2016, 31 239, nrs. 211 en 254) heeft de minister de toezegging gedaan om  samen met de energiesector, overheden en maatschappelijke organisaties de    Pagina 18 van 31</pre>

====================================================================== Einde pagina 349 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 350 ======================================================================

<pre>    Directoraat-generaal  Energie, Telecom &  Mededinging   Directie Energie en Omgeving    . ws . . DGETM-EO / 16179478  lusten-lastenverdeling voor mijnbouw, hernieuwbare energie en het    hoogspannings- en gastransportnet te verkennen.   Daarnaast werkt de koepelorganisatie van Nederlandse gasproducenten (NOGEPA)  momenteel aan een gedragscode, waarin ook aandacht wordt besteed aan  maatregelen (lusten) in de omgeving van een mijnbouwlocatie.    Verbieden ontwikkeling gasveld Zevenhuizen-West vanwege provinciaal beleid   In het Energierapport 2015 en in de Energieagenda van december 2016 geeft het  kabinet aan dat aardgas van groot belang is voor de Nederlandse voorzienings-  zekerheid en voor de transitie naar een duurzame energiehuishouding. Inzet van  de Nederlandse overheid is daarom om binnen de randvoorwaarden van wet- en  regelgeving (zoals veiligheid), gas uit de Nederlandse bodem optimaal te benut-  ten. Een provinciale stellingname tegen de ontwikkeling van nieuwe kleine gas-  velden vanwege maatschappelijke onrust leidt niet per se tot een uitzondering  hierop. In het kader van de besluitvorming over het winningsplan worden alle voor  de ontwikkeling van een nieuw gasveld relevante aspecten, zoals het veiligheids-  risico en eventueel te nemen maatregelen, nauwlettend beoordeeld en getoetst  aan het voor een winningsplan geldende juridische kader (zoals genoemd in  hoofdstuk 4). Overigens is er al een (niet-succesvolle) put aanwezig in het gasveld  Zevenhuizen-West.    Mogelijke spraakverwarring door betrokkenheid verschillende onderdelen van TNO  De Mijnraad wijst erop dat NAM in het winningsplan verwijst naar rapporten van  TNO, waarbij het kan gaan om verschillende onderdelen van TNO, die overigens  volledig onafhankelijk van elkaar opereren. In dit instemmingsbesluit wordt TNO-  AGE (Advies Groep EZ) afgekort tot TNO; als wordt gerefereerd aan een rapport  over aardbevingsschade van TNO-NITG, dan wordt dit aangegeven. Hierdoor  wordt mogelijke spraakverwarring over het betreffende TNO-onderdeel  ondervangen.    Conclusie   In hetgeen in algemene zin is geadviseerd ziet de minister geen aanleiding om de  instemming met het winningsplan geheel of gedeeltelijk te weigeren of om hieraan  voorschriften of beperkingen te verbinden.    7.2 Planmatig beheer   SodM en TNO hebben het winningsplan Westerveld volgens de gebruikelijke  methode getoetst op planmatig beheer en concluderen (zoals uiteengezet in  paragraaf 6.2) dat het winningsplan voldoet aan de wettelijke eisen. SodM vindt  de winning van de diverse velden in overeenstemming met de principes van  planmatig beheer.    De decentrale overheden verzoeken de minister om inzicht te geven in de kaders  waaraan het winningsplan is getoetst op het aspect doelmatigheid.   De beoordeling van de doelmatigheid van de gaswinning draait vooral om de  vraag of de door de mijnbouwonderneming in het winningsplan aangegeven  winbaarheidsfactor reëel is, gezien de technische parameters en geologische  omstandigheden van het reservoir. Zaken die hierbij een belangrijke rol spelen  zijn onder andere de hoeveelheid gas die oorspronkelijk aanwezig is in het  reservoir (GIIP), het soort reservoir en de permeabiliteit ervan.    Pagina 19 van 31</pre>

====================================================================== Einde pagina 350 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 351 ======================================================================

<pre>    Directoraat-generaal  Energie, Telecom &  Mededinging   Directie Energie en Omgeving    . DGETM-EO / 16179478  Conclusie    Planmatig beheer ziet toe op een goed beheer van de nationale bodemschatten. Er  dient sprake te zijn van een efficiénte winning van de delfstof. Het gaat hier om  de wijze waarop en het tempo waarmee een delfstof wordt gewonnen, waarbij ook  de hoeveelheid te winnen delfstof moet worden beschreven.   De minister stelt vast dat SodM, mede op basis van een hiertoe door TNO  uitgebracht advies, concludeert dat het winningsplan Westerveld voldoet aan de  wettelijke eisen en overeenstemt met de principes van planmatig beheer. Gelet  hierop ziet de minister geen aanleiding om in het belang van het planmatig  gebruik of beheer van delfstoffen de instemming met het winningsplan geheel of  gedeeltelijk te weigeren of om hieraan voorschriften of beperkingen te verbinden.    7.3 Veiligheid voor omwonenden, voorkómen van schade of negatieve  gevolgen voor milieu of natuur    7.3.1 Zuur- en hydraulische stimulatie   SodM heeft geconstateerd dat de uitspraak van de NAM ten aanzien van het  veiligheidsrisico en het risico op schade bij deze vorm van stimulatie niet te  verifiëren is omdat er onvoldoende onderbouwing is gegeven. De NAM vermeldt  dat zij de specifieke risicoanalyse zal uitvoeren en deze zal opnemen in het  werkveiligheidsplan voor putwerkzaamheden.    De minister stelt vast dat op basis van artikel 35, eerste lid, onderdelen c, f en g,  van de Mbw de toepassing van zuur- en hydraulische stimulatie dient te zijn  beschreven in het winningsplan. Het voorliggende winningsplan Westerveld geeft  onvoldoende beschrijving van de wijze waarop de eventuele zuur- en hydraulische  stimulatie zal plaatsvinden en de risico's daarvan. Gelet hierop kan de minister  geen instemming verlenen met het winningsplan voor zover dat de toepassing van  zuur- of hydraulische stimulatie mogelijk maakt. In artikel 1 is dit verwoord.   Dit betekent dat, zodra blijkt dat de toepassing van zuur- en hydraulische  stimulatie daadwerkelijk aan de orde is, door NAM een nieuwe wijziging van het  winningsplan ingediend dient te worden. Bij de indiening hiervan zal, afhankelijk  van de aard van de wijziging, besloten worden welke procedure voor de  besluitvorming hierover gevolgd zal worden.    Het advies van SodM om in het instemmingsbesluit met het winningsplan voor te  schrijven dat NAM voor aanvang van de zuur- en/of hydraulische stimulatie een  locatiespecifieke risicoanalyse moet uitvoeren evenals de onderwerpen die daarin  aan de orde dienen te komen, is opgevolgd. Dit is gebeurd door de door SodM  hiervoor genoemde richtlijnen op te nemen in de considerans van dit besluit (zie  paragraaf 6.3.1) en de toepassing van zuur- en hydraulische stimulatie uit te  zonderen van de verleende instemming met het winningsplan (artikel 1).    Overigens merkt de minister op dat de toepassing van zuur- en hydraulische  stimulatie bij conventionele olie- en gaswinning, anders dan de decentrale  overheden stellen, geen omstreden methode is. SodM heeft een inventarisatie  uitgevoerd van alle frackwerkzaamheden en de scenario's waarbij frackwerkzaam-  heden kunnen leiden tot negatieve consequenties voor mens en milieu. SodM  komt daarin tot de conclusie dat, voor zover bekend bij SodM, er als gevolg van  alle tot nu toe gedane frackwerkzaamheden in Nederland (ruim 200 op land),  geen nadelige gevolgen voor mens en milieu zijn opgetreden (Kamerstukken II  2015/2016, 32 849, nr. 46).    Pagina 20 van 31</pre>

====================================================================== Einde pagina 351 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 352 ======================================================================

<pre>    Directoraat-generaal  Energie, Telecom &  Mededinging   Directie Energie en Omgeving    DGETM-EO / 16179478    Conclusie   Gegeven de onvoldoende beschrijving van de wijze waarop de eventuele zuur- en  hydraulische stimulatie zal plaatsvinden, kan de minister niet instemmen met het  winningsplan voor zover dat de toepassing hiervan mogelijk maakt. Deze  gedeeltelijke weigering van de instemming met het winningsplan is verwoord in  artikel 1.    7.3.2 Bodemdaling   SodM en de Tcbb concluderen dat het aannemelijk is dat de bodemdaling in het  diepste punt van de bodemdalingskom van de elf gasvelden zoals opgenomen in  het winningsplan Westerveld, in de periode tussen 2016 en 2023, niet meer  bedraagt dan 2-3 cm.    Noodzaak afspraken over benodigde waterhuishoudkundige maatregelen   SodM is het eens met de analyse van NAM dat het effect van de resterende  bodemdaling gering zal zijn en dat in principe geen extra maatregelen  noodzakelijk zijn. SodM merkt in aanvulling daarop op dat in het winningsplan  echter niet inzichtelijk wordt gemaakt welke maatregelen er zijn getroffen voor de  gevolgen van de reeds opgetreden bodemdaling voor het normale beheer en  onderhoud van waterkeringen en waterlopen. SodM adviseert om NAM inzichtelijk  te laten maken welke afspraken hiertoe met het waterschap zijn gemaakt en NAM  aan te laten geven bij welke bodemdaling er maatregelen noodzakelijk worden om  nadelige gevolgen te voorkomen of te beperken. De Tcbb geeft in haar advies aan  het belangrijk te vinden dat NAM overeenstemming bereikt met het betreffende  waterschap over de te nemen maatregelen.   De decentrale overheden stellen dat NAM inzichtelijk dient te maken welke  gevolgen de uiteindelijke totale bodemdaling (als resultaat van het winningsplan  Westerveld) kan hebben voor het normale beheer en onderhoud van  waterkeringen en waterlopen en welke (waterhuishoudkundige) maatregelen in  dat verband genomen moeten worden.   Deze adviezen van SodM, Tcbb en decentrale overheden zijn overgenomen en  hebben geleid tot een voorschrift in dit instemmingsbesluit (artikel 2).    Vergoeding kosten van de benodigde waterhuishoudkundige maatregelen  Daarnaast zijn decentrale overheden van mening dat NAM dient te worden  verplicht tot vergoeding van de te nemen (waterhuishoudkundige) maatregelen en  van eventuele overige schade voortvloeiend uit de bodemdaling die optreedt als  gevolg van de gaswinning van NAM.   In reactie hierop is van belang dat NAM op basis van de Mbw een zorgplicht heeft  ten aanzien van de uitvoering van zijn mijnbouwactiviteiten en maatregelen dient  te nemen om mijnbouwschade en onveilige situaties te voorkomen.   Dit omvat tevens vergoeding van de kosten voor de waterhuishoudkundige  maatregelen die noodzakelijk zijn vanwege de door de gaswinning veroorzaakte  bodemdaling. Als er desondanks toch schade ontstaat door de gaswinning, dan  dient NAM - op basis van de aansprakelijkheid zoals geregeld in het Burgerlijk  Wetboek Boek 6 artikel 177 - deze te vergoeden. De door decentrale overheden  gevraagde verplichting is dus al, via wetgeving, geregeld.    Bodemdalingscomponent gasopslag Norg    Verder stellen decentrale overheden dat NAM de bodemdalingscomponent die het  gevolg is van het, na beëindigen van de gasopslag Norg, leegproduceren van het    Pagina 21 van 31</pre>

====================================================================== Einde pagina 352 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 353 ======================================================================

<pre>    Directoraat-generaal  Energie, Telecom &  Mededinging   Directie Energie en Omgeving    . . . DGETM-EO / 16179478  gasveld Norg, weer moet opnemen in de bodemdalingsprognose voor de jaren    2050 en 2080. Reden hiervoor is dat het tijdpad van de energietransitie onzeker  is, dat de gasopslag Norg mogelijk eerder gesloten wordt dan het door NAM  genoemde jaar 2080 en dat decentrale overheden graag vroegtijdig rekening  willen houden met de bodemdaling die samenhangt met het leegproduceren van  het gasveld Norg.   Aangezien dit instemmingsbesluit slechts een doorlooptijd heeft tot 31 december  2028 en de beoogde gebruiksduur van de gasopslag Norg aanzienlijk langer is,  gaat de minister niet mee in genoemde stellingname. Voorafgaand aan het  leegproduceren van het gasveld Norg en de daarmee samenhangende bodem-  daling, zullen decentrale overheden voldoende tijd hebben om de hierdoor  noodzakelijke (waterhuishoudkundige) maatregelen te nemen.    Nieuw winningsplan bij overschrijding High Case productiescenario   De decentrale overheden verzoeken om in het instemmingsbesluit op te nemen  dat als NAM het High Case productiescenario overschrijdt, NAM dan een nieuw  winningsplan moet indienen waarover dan opnieuw besloten moet worden.   De instemming met het winningsplan beperkt zich tot de reikwijdte van het  winningsplan. Voor het winningsplan Westerveld betekent dit dat de eventuele  instemming geldt voor de Mid Case en High Case productiescenario’'s. Mocht NAM  mogelijkheden zien om meer te produceren dan als totale winning voor het  betreffende gasvoorkomen is aangegeven in het High Case productiescenario, dan  dient NAM opnieuw een gewijzigd winningsplan in procedure te brengen, waarover  dan opnieuw besloten zal moeten worden.    Natuurtoets voor Nationale Park Drentse Aa   Met betrekking tot het Nationale Park Drentse Aa (Natura2000) adviseren decen-  trale overheden om het winningsplan te toetsen op (inter)nationale wetgeving op  het gebied van natuur- en soortenbescherming en als voorschrift op te nemen dat  bij verdere ontwikkelingen rondom de velden Vries-Zuid en Eleveld, het Drentse  Aa gebied zoveel mogelijk te ontzien resp. voldoende te beschermen.   Op basis van de gewijzigde Mbw dient de vraag beantwoord te worden of  verwacht wordt dat de gaswinningsactiviteit als gevolg van het winningsplan  Westerveld nadelige gevolgen zal veroorzaken op de natuur in het effectgebied.  De minister vraagt NAM om de voor deze beoordeling benodigde informatie op  korte termijn aan te leveren, zodat deze voorafgaand aan het definitieve besluit  meegewogen kan worden.    Verwachte bodemdaling voor High Case productiescenario   Het waterschap Drents Overijsselse Delta stelt dat de verwachte bodemdaling  door NAM is berekend op basis van de Mid Case en vraagt de minister om ook de  bodemdaling voor het High Case productiescenario in beeld te brengen.   Zoals aangegeven in het advies van SodM heeft TNO bij haar analyse van het  winningsplan voor de bepaling van het "worst case”-scenario de onzekerheid in de  compactiecoëfficiënt gecombineerd met het High Case productiescenario. Daaruit  volgt dat de maximale nog te verwachten bodemdaling tot het einde van de  winningsperiode voor het veld Zevenhuizen minder dan 3 cm en voor alle overige  velden uit het winningsplan minder dan 2 cm bedraagt. Het advies van het  waterschap om ook de bodemdaling voor de High Case in beeld te brengen, is dus  al ingewilligd door TNO.    Pagina 22 van 31</pre>

====================================================================== Einde pagina 353 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 354 ======================================================================

<pre>    Directoraat-generaal  Energie, Telecom &  Mededinging   Directie Energie en Omgeving    . . . . DGETM-EO / 16179478  Toekomstige hydrologische situatie    Het waterschap Drents Overijsselse Delta vraagt daarnaast de minister om NAM te  verplichten een berekening uit te voeren voor de toekomstige hydrologische  situatie, alsmede hiervoor een monitoringsplan op te stellen. Het bepalen van de  invloed van de bodemdaling op de hydrologische situatie, alsmede het implemen-  teren van mitigerende maatregelen vormt primair een zaak tussen het waterschap  en NAM. Voor zover de hydrologische situatie ziet op de waterkwantiteit zal dit  worden onderzocht op grond van artikel 2 en zullen op basis van de uitkomsten  afspraken worden gemaakt over de te treffen maatregelen, eveneens op grond  van artikel 2.    Grondwaterbeschermingsgebieden en boringsvrije zones   De provincie Drenthe vraagt om in het instemmingsbesluit, bij verdere ontwikke-  lingen rond de gasvelden Assen, Assen-Zuid en Vries-Zuid, rekening te houden  met de grondwaterbeschermingsgebieden en boringsvrije zones die in hetzelfde  gebied aanwezig zijn.   Het feit dat bij verdere ontwikkelingen rond genoemde gasvelden rekening  gehouden dient te worden met de in hetzelfde gebied aanwezige grondwater-  beschermingsgebieden en boringsvrije zones, wordt door de minister onderkend.  Per 1 mei 2017 is een wijziging doorgevoerd in het Besluit algemene regels  mijnbouw milieu (Barmm) waardoor, waar dit eerder een melding betrof, een  vergunningplicht ontstaat voor een boring. In de nieuwe situatie, die geldt vanaf  1 maart 2018, wordt met het gevraagde rekening gehouden in de omgevings-  vergunning waarin toestemming wordt gegeven voor de aanleg van de boorlocatie  of in de omgevingsvergunning voor de uitvoering van de boring.    Conclusie   De minister stelt vast dat SodM en TNO concluderen dat de maximale nog te  verwachten bodemdaling tot het einde van de winningsperiode voor het gasveld  Zevenhuizen minder bedraagt dan 3 cm en voor alle overige gasvelden uit het  winningsplan minder bedraagt dan 2 cm. SodM is het eens met de analyse van  NAM dat het effect van de resterende bodemdaling gering zal zijn. Omdat de te  verwachten bodemdaling geleidelijk en gelijkmatig optreedt, wordt er door de  Tcbb geen directe schade aan infrastructuur, bebouwing of natuur en milieu ver-  wacht. Het waterschap Drents Overijsselse Delta geeft aan dat de omgevings-  effecten van een bodemdaling van maximaal 2 cm in haar beheergebied gering  zijn.   SodM merkt echter wel op dat in het winningsplan niet inzichtelijk wordt gemaakt  welke maatregelen er zijn getroffen voor de gevolgen van de reeds opgetreden  bodemdaling voor het normale beheer en onderhoud van waterkeringen en  waterlopen en adviseert om NAM binnen afzienbare termijn met de betreffende  waterschappen afspraken te laten maken over de benodigde maatregelen om  nadelige gevolgen te voorkomen of te beperken. Ook de Tcbb en de decentrale  overheden onderschrijven deze handelswijze.   Naar aanleiding van de adviezen heeft de minister artikel 2 opgenomen. Dit om te  borgen dat de afspraken tussen NAM en de waterschappen over de te nemen  maatregelen ter voorkoming of beperking van nadelige gevolgen door de door de  gaswinning veroorzaakte bodemdaling voor de waterhuishouding, binnen drie  maanden na vaststelling van dit besluit worden gemaakt.   Gelet op bovenstaande ziet de minister geen aanleiding om in het belang van de  veiligheid voor omwonenden of het voorkomen van schade aan gebouwen of  infrastructurele werken of de functionaliteit daarvan, of in het belang van de    Pagina 23 van 31</pre>

====================================================================== Einde pagina 354 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 355 ======================================================================

<pre>    Directoraat-generaal  Energie, Telecom &  Mededinging   Directie Energie en Omgeving    ae . . En DGETM-EO / 16179478  gevolgen voor milieu of natuur, de instemming met het winningsplan geheel of    gedeeltelijk te weigeren, zoals hierboven is toegelicht.    7.3.3 Bodemtrilling   Actualisering SRA bij overschrijding High Case productiescenario   SodM adviseert om bij overschrijding van de productie in het High Case productie-  scenario van de velden Assen-Zuid, Witten en Zevenhuizen-West, NAM de SRA te  laten actualiseren en een wijziging van het winningsptan in te laten dienen.   Dit advies wordt door de minister onderschreven. Aangezien NAM in dit geval  uitgaat boven het productieniveau van het winningsplan waaraan instemming is  verleend, dient op dat moment door NAM een nieuwe wijziging van het  winningsplan (inclusief een actualisering van de SRA) in procedure te worden  gebracht. Het is dan ook niet nodig om dit advies van SodM als voorschrift op te  nemen in dit instemmingsbesluit.    Aanvullende monitoring voor bevende voorkomens   SodM adviseert om NAM in de omgeving van de Eleveld en Vries-Zuid gasvelden,  aanvullende monitoring te laten uitvoeren in de vorm van het plaatsen van enkele  versnellingsopnemers. Dit om in deze omgeving de grondbewegingen aan het  oppervlak te registreren die de schade aan bouwwerken veroorzaken. Deze  registratie dient zodanig plaats te vinden dat de beoordeling van het causale  verband tussen een geïnduceerde beving door de gaswinning en gebouwschade  hierdoor wordt vereenvoudigd. De Tcbb, de decentrale overheden en de Mijnraad  sluiten zich hierbij aan. Dit advies is als voorschrift overgenomen in dit  instemmingsbesluit (artikel 3).    Risicobeheerssysteem voor bevende voorkomens   Daarnaast adviseert SodM om NAM een risicobeheerssysteem voor de bevende  voorkomens uit dit winningsplan te laten opstellen en implementeren. De Tcbb, de  decentrale overheden en de Mijnraad sluiten zich hierbij aan. Dit advies is als  voorschrift overgenomen in dit instemmingsbesluit (artikel 4).   De decentrale overheden voegen daar nog aan toe dat de parameters en  randvoorwaarden die NAM hanteert in dit risicobeheerssysteem goed dienen te  zijn onderbouwd alvorens dit systeem wordt goedgekeurd. Dit advies is ingewilligd  door in artikel 4 op te nemen dat het door NAM op te stellen en te implementeren  risicobeheerssysteem “ten genoegen van de Inspecteur-generaal der mijnen”  dient te zijn.    Mogelijke uitkomst onderzoeken Groningenveld   De Tcbb merkt op dat uit de nog uit te voeren onderzoeken inzake het  Groningenveld mogelijk kan blijken dat ook voor sommige kleinere velden de  grens van magnitude 3,9 op de schaal van Richter kan worden overschreden.  Mocht dit voor het winningsplan Westerveld het geval blijken te zijn, dan zal NAM  het winningsplan hiervoor moeten wijzigen.   In het winningsplan is echter conform de door SodM opgestelde richtlijn voor de  SRA de maximale magnitude berekend. Deze berekende maximale magnitude ligt  beneden de grens van 3,9 op de schaal van Richter en ligt ten grondslag aan dit  instemmingsbesluit.    Terughoudendheid bij verbinden conclusies aan berekende seismische activiteit    In het winningsplan Westerveld is door NAM een SRA opgenomen. Deze is  vervolgens getoetst door onder andere SodM en de Tcbb. Daarbij is nadrukkelijk    Pagina 24 van 31</pre>

====================================================================== Einde pagina 355 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 356 ======================================================================

<pre>    Directoraat-generaal  Energie, Telecom &  Mededinging   Directie Energie en Omgeving    ; . . . ; DGETM-EO / 16179478  rekening gehouden met onzekerheidsmarges die inherent zijn aan dit soort    analyses. Dit heeft de informatie opgeleverd op basis waarvan besluitvorming kan  plaatsvinden. Mocht in de toekomst blijken dat de bodemdaling of seismische  risicoanalyse afwijkt van de prognose zoals beschreven in het winningsplan, of als  voorzien wordt dat de cumulatieve productie uit een voorkomen gaat uitkomen  boven de prognose van de maximale cumulatieve productie zoals in het winnings-  plan beschreven, dan dient NAM hiervoor een nieuwe wijziging van het winnings-  plan in te dienen, waarover dan opnieuw besluitvorming dient plaats te vinden.    Relatie drukdalingssnefheid - bodemtrilling   De decentrale overheden geven aan dat het lijkt alsof door NAM bij de bepaling  van de productiescenario's geen rekening is gehouden met de relatie tussen de  drukdalingssnelheid versus de bodemtrilling.   De relatie tussen de snelheid van drukdaling in de gasvoorkomens en de bodem-  trilling is in het winningsplan inderdaad niet meegenomen. Voor het uitvoeren van  de SRA en het, voor elk van de gasvoorkomens afzonderlijk, bepalen van de  waarde voor de realistisch sterkste beving (Mmax) is deze drukdalingssnelheid  ook niet nodig. In deze analyse wordt voor de drukdaling uitsluitend gerekend met  de verhouding tussen het drukverschil en de initiële druk in het gasvoorkomen.  Gegeven de eindfase van de gasproductie uit het Westerveld systeem zal sprake  zijn van een relatief lage drukdalingssnelheid. Er is dan ook geen aanleiding om in  het instemmingsbesluit een nadere voorwaarde te verbinden aan de productie-  snelheid uit de verschillende gasvelden.    Tekortkomingen in de seismische risicoanalyse   De decentrale overheden stellen dat de uitgevoerde SRA berekening ten onrechte  geen rekening houdt met de toekomstige ruimtelijke ontwikkelingen en ook niet  met de correcte bevolkingsdichtheid van het stedelijk gebied rond het gasveld  Eleveld, Geadviseerd wordt om dit te herstellen.   NAM heeft de SRA opgesteld volgens de daarvoor geldende SRA-leidraad. Het  invullen van de juiste bevolkingsdichtheid maakt daar onderdeel van uit. Deze  SRA is getoetst en goed bevonden door SodM en TNO. De SRA-leidraad houdt,  mede vanwege het feit dat beelden van toekomstige ontwikkelingen vaak nog aan  verandering onderhevig kunnen zijn, geen rekening met toekomstige ruimtelijke  ontwikkelingen.   Overigens hebben SodM, Tcbb en de Mijnraad, terwijl het winningsplan Westerveld  is ingedeeld in risicoklasse 1, enkele maatregelen voorgeschreven die normaal-  gesproken uitsluitend gelden voor een gaswinning uit risicoklasse 2 (die bij een  hogere bevolkingsdichtheid aan de orde zou zijn).    Conclusie   De minister stelt vast dat TNO constateert dat NAM voor het winningsplan  Westerveld de SRA heeft uitgevoerd volgens de SRA-leidraad en dat TNO zich kan  vinden in de toedeling tot de laagste risicogroep (categorie I). De indeling in  categorie I betekent dat de kans op schade door aardbevingen als gevolg van de  gaswinning, in dit geval uit het Westerveld systeem, betrekkelijk gering is.   SodM onderschrijft de analyse van TNO, met de aanvulling dat de reeds bevende  velden Eleveld en Vries-Zuid dicht bij de grens met categorie II liggen. Voor  categorie I geldt dat seismisch monitoren met het bestaande KNMI netwerk  volstaat.   SodM adviseert om NAM in de omgeving van de gasvelden Eleveld en Vries-Zuid,  aanvullende monitoring te laten uitvoeren in de vorm van het plaatsen van enkele    Pagina 25 van 31</pre>

====================================================================== Einde pagina 356 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 357 ======================================================================

<pre>    Directoraat-generaal  Energie, Telecom &  Mededinging   Directie Energie en Omgeving    . . . . . DGETM-EO / 16179478  versnellingsmeters. Dit om in deze omgeving de grondbewegingen aan het    oppervlak te registreren die de schade aan bouwwerken veroorzaken. Daarnaast  adviseert SodM om NAM voor de gasvelden Eleveld en Vries-Zuid een risico-  beheerssysteem te laten ontwikkelen en implementeren. De Tcbb, de decentrale  overheden en de Mijnraad onderschrijven deze SodM-adviezen. De versnellings-  meters zullen de grondbewegingen in het gebied aan het oppervlak registreren,  waardoor de beoordeling van het causale verband tussen een door de gaswinning  geïnduceerde aardbeving en gebouwschade wordt vereenvoudigd. Het risico-  beheerssysteem maakt het mogelijk om in te grijpen in de gaswinning indien de  optredende risico’s daar aanleiding toe geven.   De minister heeft naar aanleiding van de adviezen de artikelen 3 en 4 opge-  nomen. Dit om het installeren en operationeel hebben van enkele versnellings-  meters evenals het ontwikkelen en operationeel hebben van een risicobeheers-  systeem binnen drie respectievelijk zes maanden na vaststelling van dit besluit, te  borgen.   Gelet op het bovenstaande ziet de minister geen aanleiding om in het belang van  de veiligheid voor omwonenden of het voorkomen van schade aan gebouwen of  infrastructurele werken of de functionaliteit daarvan, of in het belang van de  gevolgen voor milieu of natuur, de instemming met het winningsplan geheel of  gedeeltelijk te weigeren, zoals hierboven is toegelicht.    7.3.4 Schade door bodembeweging  Hieronder wordt achtereenvolgens een reactie gegeven op de adviezen zoals  genoemd in paragraaf 6.6.    Beschrijven wat precies wordt verstaan onder ‘schade’   Voor de vraag of ingestemd kan worden met het winningsplan is het begrip  schade zoals dat gebruikt wordt in artikel 36, eerste lid, onderdeel a, van de Mbw  bepalend. Het gaat daarbij om schade aan gebouwen of infrastructurele werken of  de functionaliteit daarvan.   Los daarvan is het mogelijk dat er schade ontstaat door de gaswinning. In dat  geval dient NAM - op basis van de aansprakelijkheid zoals geregeld in het  Burgerlijk Wetboek Boek 6 artikel 177 - deze te vergoeden. Als dit zich voordoet  zal het schadebegrip zoals dat gehanteerd wordt in het kader van het Burgerlijk  Wetboek leidend zijn.   Mocht iemand schade hebben en vermoeden dat deze schade het gevolg is van de  gaswinning terwijl NAM dit oorzakelijk verband ontkent, dan kan deze persoon  zich melden bij het landelijk loket mijnbouwschade, dat per 1 januari 2017  operationeel is. Dit loket zal de klacht dan vervolgens in behandeling nemen. Dit  kan leiden tot een inhoudelijke beoordeling hiervan door de Tcbb of een  soortgelijke andere onafhankelijke commissie.   Gelet op het bovenstaande acht de minister het niet opportuun in het kader van  dit instemmingsbesluit een kader op te stellen om duidelijk te maken wat precies  onder schade in de zin van het Burgerlijk wetboek moet worden verstaan.    In winningsplan geen aandacht voor voorkómen of beperken van schade   De Mbw is gericht op het stellen van zodanige randvoorwaarden dat de uitvoering  van de mijnbouwactiviteit op een verantwoorde, veilige en doelmatige wijze kan  plaatsvinden. In dat kader stelt de Mbw onder andere dat het winningsplan een    Pagina 26 van 31</pre>

====================================================================== Einde pagina 357 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 358 ======================================================================

<pre>    Directoraat-generaal  Energie, Telecom &  Mededinging   Directie Energie en Omgeving    wae . . DGETM-EO / 16179478  beschrijving dient te bevatten van de maatregelen ter voorkoming van schade    door bodembeweging (artikel 35, eerste lid, onderdeel f). Maatregelen waaraan  hierbij gedacht kan worden zijn bijv. het niveau van de productie of het plaatsen  van meetinstrumenten om de effecten van de gaswinning aan het oppervlak te  kunnen vaststellen. Daarbij geldt voor de beoordeling van het thans voorliggende  winningsplan Westerveld dat het Westerveld systeem al geruime tijd in productie  is, sommige velden al uitgeproduceerd zijn en sommige velden alleen in het  optimistische scenario nog zullen produceren. Het niveau van de nog resterende  productie uit het Westerveld systeem is relatief beperkt. Voor de bevende velden  Vries-Zuid en Eleveld wordt in het winningsplan (onderdeel D4) melding gemaakt  van het plaatsen van versnellingsmeters. Het is dan ook onjuist dat de op grond  van de Mbw vereiste beschrijving in het winningsplan zou ontbreken (zie de  onderdelen C3, C4, D3 en D4 van het winningsplan).    Proces van schademelding, onderzoek en afhandeling publiek toegankelijk maken  Het advies van de decentrale overheden om publiek te maken hoe het proces van  schademelding, onderzoek en afhandeling door NAM plaatsvindt, wordt opgevolgd.  Dit vergroot namelijk het vertrouwen in een eventuele toekomstige schadeafhan-  deling en maakt het ook mogelijk waar nodig verbeteringen in dat proces aan te  brengen. Dit advies is als voorschrift overgenomen in dit instemmingsbesluit  (artikel 5).    Voorschrift voor vlot en adequaat afhandelen van schade- en compensatieclaims  De minister onderschrijft, voor zover de effecten van de gaswinning Westerveld  daartoe aanleiding geven, de door de decentrale overheden genoemde behoefte  aan een adequate regeling voor de afdoening en vergoeding van schades en  compensatie. Afspraken hierover dienen primair gemaakt te worden tussen de  decentrale overheden en NAM; NAM heeft aangegeven te willen meewerken aan  de totstandkoming van afspraken hierover. Het voorschrift zoals opgenomen in  artikel 5 onderschrijft dit.    Evenals in Groningen, een volledig onafhankelijk orgaan voor afwikkeling schade  De gaswinning uit het Groningenveld en de daarmee samenhangende schade-  problematiek is uniek in Nederland en is niet vergelijkbaar met de gaswinning uit  de kleine gasvelden. Voor de (gecontinueerde) gaswinning Westerveld wordt  verwacht dat deze slechts tot een beperkt aantal gevallen van mijnbouwschade  zou kunnen leiden. De minister ziet voor de gaswinning Westerveld dan ook geen  aanleiding voor het instellen van een onafhankelijk orgaan voor de afwikkeling van  schade, anders dan de Tcbb.    Nulmeting aan gebouwen   De decentrale overheden adviseren om nulmetingen voor te schrijven aan alle  gebouwen boven en nabij de gasvoorkomens Eleveld en Vries-Zuid.   De minister heeft tijdens de behandeling van het wetsvoorstel tot wijziging van de  Mbw (Kamerstukken I 2015/2016, 34 348, nr. A) in juni/juli 2016 in de Tweede  Kamer aangegeven dat hij, wanneer de effecten van de mijnbouwactiviteit, de  locatie of de omgeving daartoe aanleiding geven, genegen is tot het opnemen van  de verplichting tot het uitvoeren van een representatieve nulmeting aan    Pagina 27 van 31</pre>

====================================================================== Einde pagina 358 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 359 ======================================================================

<pre>    Directoraat-generaal  Energie, Telecom &  Mededinging   Directie Energie en Omgeving    : ven . . . DGETM-EO / 16179478  gebouwen (bouwkundige vooropname) ais voorschrift in het instemmingsbesluit.    Dit is op basis van het winningsplan Westerveld het geval boven en nabij de  gasvoorkomens Eleveld en Vries-Zuid. Dit voorschrift is opgenomen in dit  instemmingsbesluit (artikel 6).   Deze nulmeting aan gebouwen is bedoeld als hulpmiddel om gedurende de  (verdere) gaswinning, bij een vermoeden van mijnbouwschade aan een gebouw,  het oorzakelijk verband tussen de gaswinning en de eventueel toekomstige  gebouwschade te kunnen vaststellen. Ondanks dat het hier gaat om het vervolg  van een bestaande gaswinning en het dus gaat om een tussentijdse meting, wordt  toch de term nulmeting gebruikt.    Omgekeerde bewijslast   Het principe van omkering van de bewijslast geldt uitsluitend voor het effect-  gebied van de gaswinning uit het Groningenveld, omdat alleen daar sprake is van  grote aantallen schadegevallen als gevolg van de gaswinning in dat gebied.  Daarom is er ook geen sprake van rechtsongelijkheid. Deze stellingname van de  minister is bevestigd door de Raad van State in haar uitspraak 201607953/1/A1  van 19 april 2017 inzake de gaswinning Oppenhuizen.    Onderzoeken alternatieve winningstechnieken ter beperking van bodemtrillingen  De gemeente Leek adviseert om NAM alternatieve winningstechnieken te laten  onderzoeken om daarmee de kans op schade aan gebouwen als gevolg van  bodemtrillingen te verkleinen of voorkomen.   Gegeven de tijd die het vergt om dit soort onderzoeken uit te voeren en eventuele  maatregelen te implementeren, en gezien de eindfase waarin de gaswinning  Westerveld zich bevindt, acht de minister het niet zinvol om zo een onderzoek  voor de gaswinning Westerveld voor te schrijven. Het verwachte (beperkte) aantal  schadegevallen geven hiertoe ook geen aanleiding.    NAM verantwoordelijk voor afhandeling schade aan waterhuishouding   Het waterschap is verantwoordelijk voor de waterhuishouding en bepaalt of maat-  regelen dienen te worden getroffen om schade aan het watersysteem als gevolg  van bodemdaling te voorkómen of herstellen. Mochten er maatregelen nodig  blijken, dan is NAM verplicht om (aan het waterschap) alle kosten te vergoeden  waarvan is aangetoond dat deze veroorzaakt zijn door de bodemdaling als gevolg  van de gaswinning van NAM.    Opnemen voorschrift tot vergoeding van schade door bodemdaling   Als een oorzakelijk verband tussen de schade en de gaswinning van NAM wordt  vastgesteld, dan moet NAM deze schade vergoeden (Burgerlijk Wetboek Boek 6  artikel 177). Zou NAM hier niet (meer) toe in staat zijn, dan vindt vergoeding  plaats uit het Waarborgfonds mijnbouwschade. Aangezien deze verplichting direct  voortvloeit uit de Mbw, hoeft hierover geen voorschrift te worden opgenomen in  dit instemmingsbesluit.    Conclusie   De Tcbb sluit niet uit dat de bodemtrilling gevolgen kan hebben voor schade aan  gebouwen. Dit kan betekenen dat in de nabijheid van een gasvoorkomen mogelijk  lichte tot matige schade (scheuren in muren tot constructieve schade) kan    Pagina 28 van 31</pre>

====================================================================== Einde pagina 359 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 360 ======================================================================

<pre>    Directoraat-generaal  Energie, Telecom &  Mededinging   Directie Energie en Omgeving    DGETM-EO / 16179478  optreden aan gebouwen, afhankelijk van de kwetsbaarheid (type en onderhoud)    van het gebouw en de intensiteit van de beving. Uit het historisch overzicht van  bevingen in voorkomens genoemd in het winningsplan, komt naar voren dat er  zestien schademeldingen zijn geweest, allen gerelateerd aan bodemtrilling door  productie uit het gasveld Eleveld.   Zodra het oorzakelijk verband tussen de schade en de gaswinning van NAM wordt  vastgesteld, dan moet NAM deze schade vergoeden (Burgerlijk Wetboek Boek 6  artikel 177).Het is niet nodig in dit besluit hiervoor een voorschrift op te nemen.  De decentrale overheden adviseren daarnaast om publiek te maken hoe het  proces van schademelding, onderzoek en afhandeling door NAM plaatsvindt, een  vlotte en adequaat afhandeling van schade- en compensatieclaims te bevorderen  en zorg te dragen voor een nulmeting aan gebouwen boven of nabij de gasvelden  Eleveld en Vries-Zuid.   De minister heeft naar aanleiding van de adviezen de artikelen 5 en 6 opgeno-  men. Hierdoor dient NAM te zorgen voor een transparant proces van schade-  melding, adequaat onderzoek naar en afhandeling van schadeverzoeken binnen  een redelijke termijn en het openbaar maken van informatie. Ook is het uitvoeren  van een representatieve nulmeting aan gebouwen boven of nabij de gasvelden  Eleveld en Vries-Zuid voorgeschreven.   Gelet op het bovenstaande ziet de minister geen aanleiding om in het belang van  het voorkomen van schade aan gebouwen of infrastructurele werken of de  functionaliteit daarvan, de instemming met het winningsplan geheel of gedeeltelijk  te weigeren.    7.4 Reactie op zienswijzen  [PM]    8. Slotconclusie   In hetgeen inzake het winningsplan Westerveld is geadviseerd door SodM, Tcbb,  de decentrale overheden en de Mijnraad, ziet de minister geen aanleiding om in  het belang van de veiligheid voor omwonenden of het voorkomen van schade aan  gebouwen of infrastructurele werken of de functionaliteit daarvan, in het belang  van het planmatig gebruik of beheer van delfstoffen, of in het belang van de  gevolgen voor milieu of natuur, de instemming met het winningsplan geheel of  gedeeltelijk te weigeren. Dit is nader toegelicht in de deelconclusies zoals  opgenomen in hoofdstuk 7. Wel heeft de minister mede naar aanleiding van de  uitgebrachte adviezen voorschriften en beperkingen verbonden aan zijn  instemming, zoals genoemd in de artikelen 1 tot en met 7.    Gelet op de inhoud van het door NAM ingediende winningsplan Westerveld en de  naar aanleiding hiervan ingediende adviezen, kan de gevraagde instemming dan  ook worden verleend onder het stellen van de in onderstaand besluit genoemde  voorschriften en beperkingen.    Gelet op de artikelen 34, derde lid, en 36, tweede lid, van de Mbw;    Pagina 29 van 31</pre>

====================================================================== Einde pagina 360 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 361 ======================================================================

<pre>    Directoraat-generaal  Energie, Telecom &  Mededinging   Directie Energie en Omgeving    . DGETM-EO / 16179478  Besluit:    Artikel 1   Het door de Nederlandse Aardolie Maatschappij B.V. op 11 september 2016  ingediende gewijzigde winningsplan Westerveld verkrijgt - met inachtneming van  de hierna genoemde voorschriften - de instemming als bedoeld in artikel 34,  derde lid, van de Mijnbouwwet, met uitzondering van de toepassing van zuur- of  hydraulische stimulatie.    Artikel 2   De Nederlandse Aardolie Maatschappij B.V. dient direct na de vaststelling van dit  besluit met de verantwoordelijke overheden ten aanzien van het normale beheer  en onderhoud van waterkeringen en waterlopen in overleg te treden over welke  (waterhuishoudkundige) maatregelen bij welke hoeveelheid bodemdaling door de  gaswinning noodzakelijk worden om nadelige gevolgen te voorkomen of te  beperken. De Nederlandse Aardolie Maatschappij B.V. dient binnen drie maanden  na de vaststelling van dit besluit met elk van de betrokken waterschappen  afspraken te hebben gemaakt om de noodzakelijke (waterhuishoudkundige)  maatregelen te (laten) realiseren.    Artikel 3   De Nederlandse Aardolie Maatschappij B.V. dient, in overleg met het Koninklijk  Nederlands Meteorologisch Instituut, binnen drie maanden na vaststelling van dit  besluit enkele versnellingsmeters boven de gasvelden Eleveld en Vries-Zuid te  installeren en operationeel te hebben. Deze versnellingsmeters dienen de  grondbewegingen in het gebied aan het oppervlak zodanig te registreren dat de  beoordeling van het causale verband tussen een door de gaswinning geïnduceerde  aardbeving en gebouwschade hierdoor wordt vereenvoudigd.    Artikel 4   De Nederlandse Aardolie Maatschappij B.V. dient binnen zes maanden na  vaststelling van dit besluit, door toezending aan de Minister van Economische  Zaken en ten genoegen van de Inspecteur-generaal der mijnen, voor de gas-  velden Eleveld en Vries-Zuid in het winningsplan een risicobeheerssysteem te  ontwikkelen en operationeel te hebben.    Artikel 5   De Nederlandse Aardolie Maatschappij B.V. zorgt voor een transparant proces van  schademelding, adequaat onderzoek naar en afhandeling van schadeverzoeken  binnen een redelijke termijn, en maakt de betreffende informatie binnen drie  maanden na het onherroepelijk worden van dit besluit openbaar.    Artikel 6   De Nederlandse Aardolie Maatschappij B.V. dient, binnen zes maanden na  vaststelling van dit besluit zorg te dragen voor het uitvoeren van een  representatieve nulmeting aan gebouwen boven of nabij de gasvoorkomens  Eleveld en Vries-Zuid teneinde eventuele toekomstige mijnbouwschade aan  gebouwen door de gaswinning Westerveld beter te kunnen vaststellen.    Pagina 30 van 31</pre>

====================================================================== Einde pagina 361 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 362 ======================================================================

<pre>    Directoraat-generaal  Energie, Telecom &  Mededinging   Directie Energie en Omgeving    . DGETM-EO / 16179478  Artikel 7    Dit besluit treedt in werking met ingang van de dag waarop de termijn voor het  indienen van een beroepschrift afloopt en komt te vervallen op 31 december  2028.    De Minister van Economische Zaken,  namens deze:    drs. J.M.C. Smallenbroek  directeur Energie en Omgeving    Pagina 31 van 31</pre>

====================================================================== Einde pagina 362 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 363 ======================================================================

<pre>    Gemeente Assen    Contactpersoon    Telefoon         Leden van de raad Bezoekadres Noordersingel 33  Assen  Uw brief van -  Uw kenmerk -  Ons kenmerk 2018-01374  Bijlagen -    Datum 9 november 2018  Verzenddatum 9 |}    Onderwerp Besluit Gaswinningsplan Westerveld    Geachte dames en heren.    Graag informeren wij u dat het ministerie van Economische Zaken en Klimaat ons heeft bericht dat  ze voornemens zijn om komende donderdag [5 november het besluit te publiceren op het  gaswinningsplan Westerveld. Op die dag start dan de beroepstermijn van 6 weken.    Graag zouden wij de besluitvorming weer met uw raad bespreken: dit zoals wij ook hebben gedaan  bij de zienswijze op het ontwerp-besluit. Concreet gaat de besluitvorming over de vraag of wij wel of  niet in beroep gaan tegen het besluit van de minister.    Wij zullen met het presidium in overleg gaan over. of en wanneer de raad over dit onderwerp wil    vergaderen.    Met vriendelijke groet,  burgemeester en wethouders,           burgemeester gemeentesecretaris    seer Es De : Wilt u bg een reactie op         Postbus socd, agoo RA Assen Wa ose ate Bagge el MU 2EENGH Iig deze ref het kenmerk en de  re. Gerpeerte Âysen datur vermelden?    NODrCersingel aa gaa IM Asser Wist AEÉ ESS Ars a35CH Ti</pre>

====================================================================== Einde pagina 363 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 364 ======================================================================

<pre>15.46
</pre>

====================================================================== Einde pagina 364 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 365 ======================================================================

<pre>15.47
</pre>

====================================================================== Einde pagina 365 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 366 ======================================================================

<pre>    Gemeente Assen         Onderwerp:  Beroep tegen instemmingsbesluit Winningsplan Westerveld    Voorstel:  1. In beroep te gaan tegen het instemmingsbesluit van de minister van EZK op het Winningsplan Westerveld  2. In te stemmen met bijgevoegd beroepsschrift    3. In te stemmen met bijgevoegd raadsvoorstel  4, De hee van advocatenkantoor Plas Bossinade te machtigen om namens ons college    in beroep te gaan en in te stemmen met bijgevoegde machtiging   5. In gesprek te gaan met NAM en ministerie van EZK   Achtergrond en aanleiding:   De mininster van EZK. heeft besloten om in te stemmen met het Winningsplan Westerveld              Argumenten:   - Eris in het definitieve besluit weinig gedaan met met het advies en de zienswijze van uw college. Het  huidige besluit biedt onvoldoende voorschriften die de belangen van Assen en haar inwoners  beschermen.   - Zouden wij niet in beroep gaan, dan kunnen de inwoners van Assen niet “mee profiteren” van mogelijk  gunstige ontwikkelingen in de jurisprudentie.   - Doel van het gesprek is om in gezamelijkheid te kijken wat er mogelijk is aan acties die in het belang  zijn van de inwoners van Assen    Kanttekeningen / risico’s:  n.v.t.    Financiéle toelichting:  n.v.t.    Communicatie en participatie:  In het voortraject is overlegd met andere decentrale overheden, Stop Gaswinning Marsdijk NU en  Dorpsbelangen Loon    Advies ingewonnen bij  Advocatenkantoor Plas Bossinade    Uitvoering en planning:  Behandeling in raad 20 december. Sluiting beroepstermijn 27-12-18         Evaluatie:  nv.t.    Personeel en Organisatie:  n.v.t.    Bijlage(n):   -Raadsvoorstel   -Beroepsschrift wordt nagezonden  -Machtiging</pre>

====================================================================== Einde pagina 366 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 367 ======================================================================

<pre>    AANTEKENEN   Afdeling bestuursrechtspraak van de  Raad van State   Postbus 20019   2500 EA DEN HAAG    Groningen, CONCEPT 7 december 2018 Zonder bijlagen per fax  vooruit: 070 — 365 1380    Inzake : Gemeenten/advies winnin lan Westerveld  Onze ref.    Uw ref.         CONCEPT BEROEPSCHRIFT    Hoogedelgestrenge Raad,  In bovengenoemde zaak treedt op als advocaat gemachtigde van:    — Het College van B&W van de gemeente Assen,  — Het College van ….    verder te noemen: appellanten.    Appellanten hebben kennis genomen van het besluit van 14 november 2018 van de minister  van EZK, houdende de instemming ex artikel 34 lid 3 Mijnbouwwet (Mw) met het  winningsplan Westerveld (ingediend door NAM op 11 september 2016).    Cliënten kunnen zich met dit besluit, hierna te noemen: het Instemmingsbesluit, niet  verenigen en stellen daartegen hierdoor bij uw Afdeling beroep in. Een kopie van het    Instemmingsbesluit is als bijlage 1 bijgevoegd.    Adviezen en zienswijzen</pre>

====================================================================== Einde pagina 367 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 368 ======================================================================

<pre>    Voor de motivering van dit beroep verwijzen appellanten in de eerste plaats naar de  adviezen (bijlage 2) en zienswijzen (bijlage 3) die zij indienden naar aanleiding van het  winningsplan en het ontwerp-instemmingsbesluit. De inhoud van die stukken geldt als hier  herhaald en ingelast. In aanvulling daarop wijzen appellanten op het volgende.    Onzorgvuldige kennisgeving    In de kennisgeving van het Instemmingsbesluit is ten onrechte niet vermeld dat het  vastgestelde Instemmingsbesluit afwijkt van het ontwerp-Instemmingsbesluit, dat eerder ter  inzage lag. De artikelen 2, 4 en 6 zijn gewijzigd vastgesteld. Appellanten achten het uit  oogpunt van zorgvuldigheid en juiste voorlichting van het publiek belangrijk dat —    bijvoorbeeld net als bij bestemmingsplannen — bij publicatie daarvan duidelijk wordt  aangegeven dat het desbetreffende besluit is gewijzigd ten opzichte van het ontwerp-besluit.    Ondeugdelijk onderzoek    Het winningsplan Westerveld - en dus ook het Instemmingsbesluit - zijn gebaseerd op een  ondeugdelijk SRA. Appellanten betwisten dat alle gasvelden binnen het winningsplan in de  laagste seismische risicogroep (categorie: I) zouden vallen.    Redelijkerwijs te verwachten ruimtelijke ontwikkelingen meenemen in SRA    In de uitgevoerde SRA-berekening is namelijk ten onrechte geen rekening gehouden met een  aantal ruimtelijke ontwikkelingen, waardoor is gerekend met een onjuiste  bevolkingsdichtheid van het stedelijk gebied. Appellanten hebben dit ook in de  zienswijzenfase naar voren gebracht. In het Instemmingsbesluit wordt (op blz. 18) erkend  dat een aantal ruimtelijke ontwikkelingen niet zijn meegenomen in de SRA. De minister stelt  dat dat bewust is gebeurd omdat de SRA-leidraad (kennelijk) voorschrijft geen rekening te  houden met toekomstige ruimtelijke ontwikkelingen. Die zouden aan verandering onderhevig  en dus onzeker zijn.    Het is appellanten in de eerste plaats niet duidelijk aan welke passage in de SRA-leidraad de  minister ontleent dat toekomstige ruimtelijke ontwikkelingen in de risicoanalyse buiten  beschouwing kunnen blijven.    Daarnaast achten appellanten het onaanvaardbaar dat redelijkerwijs te verwachten  ontwikkelingen (zie naar analogie artikel 2.14 lid 1 sub a onder 3 Wabo), waarvan  aannemelijk is dat zij zich binnen de periode die het winningsplan beslaat zullen voordoen,  bij de berekening van seismische risico’s buiten beschouwing blijven.    Zo is bij het opstellen van de SRA kennelijk uitgegaan van de gegevens (voor wat betreft  industriële inrichtingen en bijzondere gebouwen) op www.risicokaart.nl. Dat betekent dat  alleen bestaande industrieën en bijzondere gebouwen worden meegenomen. In de  risicoanalyse wordt voorbij gegaan aan nog niet gerealiseerde industrieën en bijzondere  gebouwen die binnen de werkingsduur van het Instemmingsbesluit (tot 2028) wél worden  gerealiseerd. Concreet betekent dit bijvoorbeeld dat industriële installaties die gerealiseerd  zullen worden (maar dat nog niet zijn) binnen het plangebied van het bestemmingsplan</pre>

====================================================================== Einde pagina 368 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 369 ======================================================================

<pre>    10.    11.    Werklandschap Assen-Zuid niet zijn meegenomen in de risicoanalyse. Dat Bestemmingplan  Werklandschap Assen-Zuid is in 2008 al vastgesteld, maar vanwege de crisisperiode feitelijk  nog niet gerealiseerd. Dat gaat de komende jaren zeker wel gebeuren. Het plangebied is  bedoeld voor grotere bedrijven tot maximaal milieucategorie 4. Appellanten menen dat  dergelijke industrieën, installaties en bijzondere gebouwen - die binnen redelijke termijn  redelijkerwijs te verwachten zijn — ook in de risicoanalyse betrokken moeten worden.    Gemiddelde bevolkingsdichtheid per gemeente    Indien en voor zover de SRA is opgesteld overeenkomstig de Leidraad SRA maken clienten  bezwaar tegen de daarin opgenomen berekeningswijze van de bevolkingsdichtheid boven  en/of binnen de invloedssfeer van de gasvelden. Blijkens die Leidraad wordt uitgegaan van  de gemiddelde bevolkingsdichtheid van een gemeente. Dat leidt ertoe dat in de SRA-  berekeningen voor Eleveld en Vries-Zuid wordt gerekend met een bevolkingsdichtheid van  500-1000 per vierkante kilometer boven die velden. Dat komt niet overeen met de  werkelijke situatie. Binnen de (5 km) invloedssfeer van die velden liggen dichtbevolkte  woonwijken met de bevolkingsdichtheid van duizenden inwoners per vierkante kilometer.    De SRA gaat dus uit van een te grof gemiddelde door het gemiddelde aantal inwoners per  vierkante kilometer van de hele gemeente te nemen in plaats van de bevolkingsdichtheid  boven het specifieke gasveld. De SRA geeft daardoor een vertekend beeld van de werkelijke  risico’s.    Productiesnelheid    Appellanten betwisten dat de productiesnelheid — en daarmee de drukdalingssnelheid -—  irrelevant is voor de berekening van seismische risico's. Ook de minister geeft impliciet aan  dat de drukdalingssnelheid wèl zijn van belang is; de minister merkt namelijk op dat,  gegeven de eindfase van de gasproductie uit het Westerveldsysteem, sprake zal zijn van een  relatief lage drukdalingssnelheid. Het is overigens niet duidelijk waarop de minister die  “relatief lage drukdalingssnelheid” baseert.    Winningsplan is onvoldoende concreet, strijd met artikel 24 Mijnbouwbesluit (Mb)    Ligging, lengte en diameter van de verbuizing    Op grond van artikel 24 lid 1 sub g Mb bevat een winningsplan een opgave van de ligging,  lengte en diameter van de verbuizing van de boorgaten. Dat betekent dat het winningsplan  per boorgat concrete informatie moet bevatten over ligging, lengte en diameter daarvan. Die  informatie bevatten het winningsplan niet. Op bladzijde 14 wordt enkel volstaan met een  “schematische voorstelling putverbuizing(en)”, zonder dat per boorgat concrete en  krachtens het Mb verplichte informatie wordt vermeld. Artikel 24 lid één sub g Mb staat niet  toe dat een winningsplan voor elf gasvelden en 15 putten volstaat met één enkele  “schematische voorstelling”.    Plaats en wijze waarop de koolwaterstoffen in de verbuizing treden    </pre>

====================================================================== Einde pagina 369 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 370 ======================================================================

<pre>    12.    13.    14.    15.    16.    17.    18.    Het winningsplan bevat 15 producerende putten. Dat betekent dat van (tenminste) 15 putten  moet zijn aangegeven waar en hoe het gas exact in de verbuizing treedt. (Artikel 24 lid 1  sub h Mb). Die informatie bevat het winningsplan niet. Op bladzijde 15 wordt onder B 4.1  slechts algemene — en daarom nietszeggende — informatie gegeven.    Nieuwe putten  Put Vries 10    Put Vries 10 (VRS-10) betreft een betreft nieuwe productieput, waaruit voorheen geen gas  werd gewonnen. Ten onrechte wordt deze put in het winninasplan gepresenteerd als een  bestaande winning. Het in gebruik nemen van nieuwe putten is in strijd is met het  kabinetsvoornemen van gestage afbouw van de gasproductie, zoals aangekondigd in de brief  van de minister van EZ aan de Tweede Kamer van 30 mei 2018 (kamerstukken II, 2017/18,  33 529, nr. 469).    Deze put was niet opgenomen in het vorige winningsplan. Desondanks is put Vries-10 in  gebruik genomen. Appellanten achten het bovendien hoogst onzorgvuldig dat de winning uit  deze put is gestart terwijl daarvoor nog niet was ingestemd met een winningsplan. Die  winning vond daarom plaats in strijd met art. 34 lid 1 Mw. Dat is niet alleen onrechtmatig,  maar betekent voorts dat deze illegale handelwijze niet mag worden beloond door put Vries  10 aan te merken als ‘bestaande’ winning.    Mogelijk toekomstige putten    Datzelfde geldt voor andere, eventueel nog te boren putten. Het winningsplan vermeldt op  biz. 14 (B4) dat mogelijk in de toekomst nog één of meerdere putten in in dit winningsplan  genoemde voorkomens geboord gaan worden.    Onverminderd de strijdigheid daarvan met het kabinetsbeleid inzake gestage afbouw, kan de  minister met een dergelijke carte blanche niet instemmen. Krachtens artikel 24 lid 1 sub  (onder meer) e, f, g en h Mb, zowel afzonderlijk maar zeker in samenhang bezien, dient een  winningsplan heel concreet aan te geven waar en hoe de putten liggen en hoe en waar  boorgaten en verbuizingen lopen. Het is daarom niet mogelijk om in een winningsplan op te  nemen dat in de toekomst misschien nog wel enkele (hoeveel? waar?) nieuwe putten  geboord gaan worden.    Hetzelfde geldt voor de passage op bladzijde 16 (onder B 5.2): “verder wordt er gestudeerd  op de mogelijkheid om op termijn nog putten te boren ten westen en ten oosten van het  Vries-Zuid veld.”    Indien en voor zover NAM en/of minister zouden betogen dat deze passages betekenen dat  die mogelijke en toekomstige putten zijn inbegrepen in het winningsplan Westerveld, dan is    die opvatting in strijd met tekst en strekking van artike! 24 Mb.    Natuur en milieu</pre>

====================================================================== Einde pagina 370 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 371 ======================================================================

<pre>    19.    20.    21.    22.    23.    24.    Appellanten steilen vast dat de omgevings-, natuur- en milieuaspecten van het winningsplan  pas in een zeer laat stadium zijn onderzocht en gepresenteerd (eerst op 26 september  2017). Dat geschiedde bovendien nadat de advies- en zienswijzenfase al was afgerond. Die  “nadere informatie natuur- en milieuaspecten WP Westerveld” heeft nooit ter inzage gelegen  en derden hebben daarop niet kunnen reageren. Het document is bovendien niet  controleerbaar, omdat het geen bronnen vermeld en evenmin van wie (onafhankelijke  deskundige of NAM zelf} het afkomstig is.    Natuur en milieu zijn expliciete toetsingsgronden bij de beoordeling van een winningsplan  (art. 36 lid 1 sub c en d Mw). Boven en binnen de invloedssfeer van de gasvelden uit het  winningsplan Westerveld zijn belangrijke natuur — en milieuwaarden aanwezig, bijvoorbeeld  het Natura 2000- gebied de Drentsche Aa. Desondanks heeft in het kader van het  winningsplan en het Instemmingsbesluit niet of nauwelijks onderzoek plaatsgevonden naar  de gevolgen van het winningsplan voor natuur- en milieuwaarden. NAM en minister  verwijzen slechts naar mogelijke en toekomstige afspraken met het waterschap (artikel 2) en  naar eventuele andere vergunningen (blz. 29 Instemmingsbesluit). Op die ‘doorschuif’  manier wordt art. 36 lid 1 sub c en d Mw een dode letter. Appellanten menen dat het  Instemmingsbesluit voor wat betreft milieu en natuurwaarden zorgvuldig onderzoek en een  deugdelijke onderbouwing ontbeert en daarom niet genomen had mogen worden.    Voorschriften    Artikel 3: versnellingsmeters    Appellanten kunnen uiteraard instemmen met het plaatsen van versnellingsmeters. Het  daartoe strekkende artikel 3 is echter onduidelijk, rechtsonzeker en niet handhaafbaar  geformuleerd.    Het artikel geeft niet aan hoeveel versnellingsmeters (minimaal) geplaatst moeten worden  en waar dat moet gebeuren. Het artikel beperkt zicht tot versnellingsmeters boven de  gasvelden en Eleveld en Vries-Zuid. Versnellingsmeters moeten echter niet alleen worden  geplaatst boven die gasvelden, maar binnen de gehele invloedssfeer daarvan.    Voorts is weliswaar opgenomen dat de versnellingsmeters moeten worden geplaatst in  overleg met het KNMI, maar het artikel bevat geen bepalingen over het beheer (door wie?)  van de versnellingsmeters en evenmin wat er met de verkregen gegevens moet gebeuren.    Appellanten constateren dat artikel 6 is aangepast en dat er alleen bij een selectie van  gevoelige objecten een bouwkundige opname wordt gedaan. In paragraaf 7.4.3 (pag. 24)  van het Instemmingsbesluit wordt verwezen naar een nieuw advies van de Tcbb en wordt  aangegeven dat de minister zich beraad op een verbeterde aanpak rond het vaststellen van  het verband tussen een beving en bouwkundige schade. Geconstateerd wordt dat het Tcbb  advies niet bij de stukken is gevoegd en dat de minister feitelijk al vooruitloopt op mogelijk  nieuw beleid door de aanpassing van artikel 6. Tegelijkertijd is in het besluit te lezen dat de  minister het plaatsen van voldoende versnellingsmeters van essentieel belang vindt om een  oorzakelijk verband vast te stellen tussen aardbevingen en gebouwschade. Appelianten  constateren echter dat artikel 3 over het plaatsen van meters niet is aangepast. Appellanten</pre>

====================================================================== Einde pagina 371 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 372 ======================================================================

<pre>    25.    26.    27.    28.    29.    30.    31.    32.    zijn van mening dat een aanpassing van artikel 6 automatisch zou moeten leiden tot een  aanpassing van artikel 3 en voorschrijven van het plaatsen van meer meters.    Appellanten menen dat artikel 3 dienovereenkomstig moet worden aangevuld en  geconcretiseerd.    Artikel 4: risicobeheerssysteem    SodM heeft de minister geadviseerd om “ten genoegen van de Inspecteur-generaal der  Mijnen” voor de velden Vries-Zuid en Eleveld een risicobeheersystemen te ontwikkelen en  operationeel te hebben. Tcbb, decentrale overheden en Mijnraad hebben zich bij dat advies    aangesioten.    Artikel 4 van het Instemmingsbesluit voldoet niet aan dat advies. In artikel 4 wordt  gesproken over een “seismisch risico beheersplan” waarin NAM moet aangeven wat de  procedure is die geldt als zich een of meer bevingen in het gebied hebben voorgedaan.    Indien en voor zover dat het risicobeheersysteem is, waarop SodM doelt, dan is ten onrechte  niet opgenomen dat dat seismisch risicobeheersplan door de Inspecteur-generaal der Mijnen  moet worden goedgekeurd. Daartegen maken appellanten ernstig bezwaar. De consequentie  daarvan is immers dat ieder document met de titel “seismisch risicobeheersplan” en daarin  ook maar iets van een procedure bij aardbevingen voldoende is om te voldoen aan artikel 4.    In het Instemmingsbesluit wordt ook geenszins gemotiveerd waarom artikel 4 ten opzichte  van het ontwerp-Instemmingbesluit is gewijzigd. In het ontwerp-Instemmingsbesluit werd in  artikel 4 namelijk nog wel gesproken over een risicobeheerssysteem ten genoegen van de  Inspecteur-generaal der Mijnen. Dat klemt temeer omdat blijkens het ontwerp-  Instemmingsbesluit (blz. 24) het vereiste van “ten genoegen van de Inspecteur-generaal der  Mijnen” nu juist was opgenomen omdat de decentrale overheden hadden opgemerkt dat de  parameters en randvoorwaarden die NAM hanteert in het risicobeheerssysteem goed dienen  te zijn onderbouwd, alvorens het systeem wordt goedgekeurd.    Het is dan ook onbegrijpelijk en onterecht dat in het definitieve Instemmingsbesluit het  vereiste van goedkeuring door de Inspecteur-generaal der Mijnen is komen te vervallen en  het risicobeheerssysteem wordt teruggebracht tot een plan waarin enkel hoeft te staan wat  de procedure is bij een of meer bevingen.    Artikel 5: Schaderegeling    Appellanten willen voorkomen dat hun inwoners geconfronteerd worden met ondoorzichtige  en langdurige procedures inzake schadeafhandeling. Appellanten achten het van groot  belang dat wat die schadeafhandeling betreft voor hun inwoners geen andere regels gelden  dan voor de afhandeling van schades vanwege gaswinning uit het Groningenveld.    Ook in de “Gedragscode gaswinning kleine velden” d.d. 7 september 2017 van  koepelorganisatie Nogepa (verder: de Gedragscode) is door mijnbouwexploitanten toegezegd</pre>

====================================================================== Einde pagina 372 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 373 ======================================================================

<pre>    33.    34.    35.    36.    dat bij gaswinning sprake moet zijn volgens een vooraf afgesproken schadeprotocol (artikel  6.10 gedragscode).    Een schaderegeling of schadeprotocol is er niet voor gaswinning uit de 11 gasvelden van het  Westerveld. Het Instemmingsbesluit bevestigt dat. Op blz. 24 verwijst de minister  bijvoorbeeld naar de verwachte landelijke richting voor mijnbouwschade, maar die regeling is  er nog niet en onduidelijk is wanneer die regeling komt. In artikel 5 is voorgeschreven dat  de NAM moet zorgen voor een transparant proces van schademelding, adequaat onderzoek  naar en afhandeling van schadeverzoeken binnen een redelijke termijn.    Appellanten moeten helaas constateren dat de schadeafhandeling door NAM in Groningen  niet adequaat is opgepakt en tot grote (ook psychosociale) problemen leidt. Appellanten  nemen daarom onder geen beding genoegen met een onzeker voorschrift als artikel 5,  waarin voor schadeafhandeling naar NAM wordt verwezen. Het Instemmingbesluit had  zonder adequate (landelijke) regeling van schademelding en schadeafhandeling, gelijk aan  de wijze waarop dat in Groningen plaatsvindt, niet mogen worden vastgesteld.    Appellanten zijn van mening dat een schaderegeling wat betreft inrichting en inhoud gelijk  moet zijn aan de regeling zoals die geldt voor het Groningenveld. Er mag naar de mening  van appellanten geen rechtsongelijkheid ontstaan. Hierbij dient er feitelijk sprake te zijn van  een omgekeerde bewijslast    Artikel 6: bouwkundige opname   Appellanten hebben en willen geen rol bij het vaststellen van de representativiteit van de  gebouwen/bouwwerken, waar een bouwkundige nulmeting gaat plaatsvinden. Binnen  gemeenten ontbreekt de benodigde kennis om te beoordelen welke bouwwerken zouden  moeten worden onderzocht om de representativiteit te waarborgen. Die selectie moet  worden gemaakt door NAM, waarna de selectie ter goedkeuring aan de Inspecteur-Generaal  der Mijnen zou moeten worden voorgelegd.   Conclusie   Appellanten verzoeken uw Afdeling:    — hun beroep gegrond te verklaren;    - het bestreden Instemmingsbesluit te vernietigen;    - de minister te veroordelen in de kosten van deze procedure    Hoogachtend,    </pre>

====================================================================== Einde pagina 373 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 374 ======================================================================

<pre>15.48</pre>

====================================================================== Einde pagina 374 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 375 ======================================================================

<pre>    Gemeente Assen    e  > Raadsvoorstel    NB   Het kan zijn dat er nog redactionele wijzigingen komen in het beroepschrift. Als dit gebeurt, zullen wij u hierover  informeren.   Bijlage:   Concept-beroepschrift.    Het college van burgemeester en wethouders van Assen,    de burgemeester,  dhr. M.L.J. Out    Besluitvorming raad:  De raad van de gemeente Assen;  gelezen het voorstel van het college van burgemeester en wethouders van 11 december 2018;  besluit:  VCS ayer Wr te STE Wt  kennistenemenvad het besluit van burgemeester en wethouders van Assen om in beroep te gaan tegen het    instemmingbesluit van de Minister van Economische Zaken en Klimaat op het Winningsplan Westerveld.    Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van 20 december 2018.    De raad voornoemd,    vorzitter…” We    Mr    griffier         Pagina 2 van 2</pre>

====================================================================== Einde pagina 375 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 376 ======================================================================

<pre>15.49
</pre>

====================================================================== Einde pagina 376 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 377 ======================================================================

<pre>    met andere woorden deze verkeert in een prima staat. Dat wil ik wel zo houden. Mijn hele vermogen zit in de    woning, dus u zult begrijpen dat ik me zorgen  maak over trillingen, schade aan de woning, en de hele toestand die daarop zou moeten volgen.    oning is gelegen aan de rand van Kloosterveen,          Met vriendelijke groet,         Disciarmer:   Aan de informatie mm deze e-mail en veder aangehecht databestand «unnen geen rechten worden optleena De e-mail rs vertrouwelijk en  is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De gemeente Assen aanvaardt geen aansprakelijkhetd voor schade als gevolg van  onjuistheden, gedateerde nformatie of van een onjuiste en onvolied:ge verzending en ontvangst van informatie</pre>

====================================================================== Einde pagina 377 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 378 ======================================================================

<pre>15.50</pre>

====================================================================== Einde pagina 378 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 379 ======================================================================

<pre>15.51
</pre>

====================================================================== Einde pagina 379 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 380 ======================================================================

<pre>    Gemeente Assen              Onderwerp:  Brieven naar aanleiding van Winningsplan Westerveld         Voorstel:  In te stemmen met bijgevoegde brieven         Achtergrond en aanleiding:  Naar aanleiding van het instemmingsbesluit zijn er brieven binnen gekomen. Er is ook al gesproken met de  brievenschrijvers         Argumenten:  n.v.t.         Kanttekeningen / risico’s:  n.v.t.         Financiële toelichting:  n.v.t.         Communicatie en participatie:  n.v.t.         Advies ingewonnen bij  n.v.t.         Uitvoering en planning:  n.v.t,         Evaluatie:  n.v.t.         Personeel en Organisatie:  n.v.t.         Bijlage(n):  2 inkomende brieven en 2 concept reactie brieven</pre>

====================================================================== Einde pagina 380 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 381 ======================================================================

<pre>    Gemeente Assen    15.52  e    Contactpersoon    Telefoon 140592  Bezoekadres Noordersingel 33         Assen  Uw brief van  Uw kenmerk  Ons kenmerk 20118-01547  Bilagen  Datum 27 december 2018  Verzenddatum Zz &| 2    Onderwerp: Ínstemmingsbesluit Winningsplan Westerveld    Namens de werkgroep Stop Gaswinning Marsdijk Nu heeft u ons een brief gestuurd naar aanleiding  van het instemmingsbesluit op het Winningsplan Westerveld. Inmiddels hebben wij met u gesproken  over de inhoud van de brief. Voor de volledigheid reageren wij ook schriftelijk.    Zoals u bekend is gaan wij in beroep tegen het besluit van de minister en hebben wij ingestemd met  een beroepschrift. Dit beroepschrift is inmiddels beschikbaar via de site van de gemeenteraad.  Anders dan bij de zienswijze gaan wij niet actief het beroepschrift beschikbaar stellen. Uw suggestie  dat inwoners adhesie kunnen betuigen aan de werkgroep Stop Gaswinning Marsdijk lijkt ons een  prima alternatief, waarbij inwoners geen eigen beroep hoeven in te stellen met bij behorende  griffierechten.    U vraagt ons of wij griffierechten van de werkgroep en inwoners willen betalen. Mede gelet op de  precedentwerking die hier vanuit gaat, vinden wij dat niet op onze weg liggen.    Mocht u naar aanleiding van deze brief nog vragen hebben, dan kunt u contact opnemen met de heer  telefoon 14 0592,    Met vriendelijke groet,    burgemeester en we ders,                        = entesecretaris    a MLJ Out 1 Dikstra    </pre>

====================================================================== Einde pagina 381 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 382 ======================================================================

<pre>    Gemeente Assen    Contactpersoon  Telefoon 140592  Bezoekadres Noordersingel 33         Assen  Uw brief van  Uw kenmerk  Ons kenmerk 2018-01546 ¥  Bijlagen  Datum 27 december 2018  Verzenddatum LE L 1    Onderwerp: Winningsplan Westerveld    U heeft ons een mail gestuurd naar aanleiding van het instemmingsbesluit op het Winningsplan  Westerveld. Naar aanleiding van deze mail heeft u gesproken met de = - heeft u een  antwoord gekregen op de vragen in uw brief. U heeft aangeven ook graag een schriftelijke reactie te  ontvangen.    Allereerst begrijpen wij uw zorgen. In het telefoongesprek is dit uitvoerig aan de orde geweest.    Graag reageren wij puntsgewijs op de vragen in uw brief:   -__ Wij gaan als gemeente in beroep tegen het instemmingsbesluit.   - Eris ons bekend dat de werkgroep Stop Gaswinning Marsdijk Nu in beroep gaat. Het is  mogelijk om adhesiebetuiging achter te laten op de site van de werkgroep.   - Wij kunnen geen inschatting maken van het risico van schades aan woningen in  Kloosterveen. Hiervoor verwijzen wij u naar het Winningsplan en de adviezen van de Sodm  en de Tcbb. Deze stukken zijn te vinden op NLOG.nl.   - De minister heeft besloten dat alleen bij een selectie van voor bodembeweging gevoelige  bouwwerken een nulmeting gaat plaatsvinden. Wij gaan er vanuit dat uw woning hier niet  onder valt. Wij kunnen u niet zeggen hoe de selectie daadwerkelijk gaat plaatsvinden en  moeten u hiervoor verwijzen naar het ministerie en NAM.    M ar aanleiding van deze brief nog vragen hebben. dan kunt u contact opnemen met de heer  telefoon 14 0592.  Met vriendelijke groet, LO N    burgemeester en, 4 /          poe ML $ Out T. Dijkstre      </pre>

====================================================================== Einde pagina 382 =================================================================

<br><br>