<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Genodigden Zeijerveen 12 oktober  
Bewoners overleg Kloosterveen      
Korfbalvereniging VDW OLS      
Voetbalvereninging de 
Hoogspanning      
Skate vereniging      
Fietscrossers Assen      
NAM      
Woonconcept      
Bureau Hollema      
LTO Nederland       
Familie Hilberts      
Promens Care   
    
Promens Care      
IJsvereniging Kloosterveen  .  
  
 
Vos Ruinerwold   
    
     
     
     
     
     
     
      
Gemeenteraad  Via digitale raadskamer     
Gemeente Assen  het college van B&W     
Gemeente Assen      
Gemeente Assen      
Gemeente Assen      
Gemeente Assen      
Gemeente Assen      31.1
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Gemeente Assen      
Gemeente Assen      
Gemeente Assen      
Gemeente Assen      
Gemeente Assen      
Gemeente Assen      
Gemeente Assen      
Gemeente Assen      
Gemeente Assen      
Gemeente Assen      
     
Gemeente Assen      
Gemeente Assen      
Gemeente Assen      
 
 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>Date : 14-4-2017 16:25:59
F
To : "  " @assen.nl
Cc : "  " @assen.nl
Subject : 20170412 Mem o Colllege - Stavaza - opbrengst gesprekken
Attachm ent : 20170412 Mem o Colllege - Stavaza - opbrengst gesprekken.docx;
Hoi 
 
Zie mijn suggesties en aanvullingen
 
Allen goede dagen
 
Groet31.2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>  
Eenheid BMA  - Kennis en Expertise Centrum  
  
 
M e m o  
Van :  
Aan : College van B&W  
Datum  : woensdag 12 april 2017  
Onderw erp  : stand van zaken Convenant TT Circuit eo  
 
Geachte Collegeleden,  
 
Deze memo is bedoeld om u op de hoogte te stellen van de meest actuele stand van zaken 
rond het Convenant TT Circuit e.o.  
  
Sinds he t najaar van 2016 is de situatie en moeizame samenwerk ing binnen het 
Convenantpartners overleg  TT Circuit e.o. al meerdere malen op uw tafel als 
gespreksond erwerp aan de orde gekomen. Zowel bestuurlijk als ambtelijk is er sinds de 
(na)zomer van 2016 met extra inzet geprobeerd tot een verbetering van de 
samenwerkingsrelatie binnen het CP overleg te komen.  
 
Onderdeel van de extra inzet is geweest dat de Convena ntpartners tijdens het laatste CP 
overleg in 21 dec 2016 door de voorzitter Maurice Hoogeveen zijn opgeroepen mee te 
denken over hoe wij de overleggen beter en zinvoller kunnen laten verlopen en de sfeer 
tijdens de vergaderingen kunnen verbeteren . Het aanb od om de partijen afzonderlijk te 
komen bezoeken op eigen terrein en met hen in gesprek te gaan over de sfeer en hun 
verbetervoorstellen op te halen werd aangenomen. De tien gesprekken hebben vervolgens 
plaatsgevonden in de periode januari  t/m april 2017 e n zijn gevoerd door Maurice 
Hoogeveen, Harmke Vlieg in bijzijn van mij.  Het doel was om op laagdrempelige en open 
manier in gesprek te gaan over de manier waarop de overle gvergader ingen zinvoller en 
plezieriger zouden kunnen verlopen.  
 
De tien gesprekken hebben een gevarieerd beeld gegeven in de richting van mogelijke 
oplossingen . Belangrijkste uitkomst is echter , maar door  dat alle tien partijen wordt de 
huidige setting als zinloos, onplezierig, verstard en verhard ervaren . Met name  als het gaat 
om inbreng en gesprekvoering. De toon is veelal verwijten d en een aantal onderwerpen 
voeren de boventoon. Van samenwerking, een gemeenschappelijk doel en gedeelde visie 
lijkt geen sprake meer te zijn.  Dat geldt met name voor twee dominante partijen met wel 
zeer te gengestelde belangen, nl. het TT -circuit  en de stichting geluidshinder B aggelhuizen.  
De andere partijen ervaren de manier van vergaderen als hoogst vervelend en komen 
uitsluite nd nog naar de halfjaarlijkse overlegvergaderingen,   omdat dit een verplichting is uit 
het in 2011 getekende document.  
 
De tijdens de consultatieronde aangedragen oplossingen  en gekozen insteek door de 
partijen variëren . Hier volgen een paar:   
• alle bestuurders  weg uit het overleg , gezellige dingen doen en het convenant moet 
overeind blijven,  zeker niet opnieuw ter discussie stellen. A nders sturen wij bijgaande 
brief die wij u nu al in conceptvorm meegeven. (zie bijlage)  
• werken in werkgroepjes en terugbrengen naar de vergadertafel .   
• alleen nog de voorzitters  aan tafel.  
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>    e tweemaal perjaar aanzitten en volhouden zonder verwachtingen   e opafstand volgen aande hand van de notulen, geen meerwaarde nu, mogelijk op  termijn.    opnieuwom tafel met een mediator (zie bijlage)    De gesprekken tijdens de consultatieronde hebben de bestuurders geen eenduidig beeld  opgeleverd over de mogelijke oplossingsrichting. In tegendeel, de consultatieronde heeft juist  geleid toteen beeld van ontbreken van een gemeenschappelijke basis, gebrek aan  vertrouwen en soms zelfs ronduit wantrouwen en onoverbrugbare spanningen in de  samenwerkingsrelatie(s).    Tegen deze achtergrond verdient ook de positie van de gemeente aandacht. De conclusie is  dat de gemeente in een onmogelijke dubbelrol is beland. De talrijke pogingen om de partijen  bij elkaar te houden en oplossingen aan te dragen voor een goede samenwerking tussen  betrokken partijen, verdraagt zich minder goed met hettegelijkertijd scherp bewaken en    uitdragen van de befangen van de gemeente.    Vanuit zorgvuldigheidsoverwegingen en om het verwijt van voorbarige conclusies te  voorkomen zou er de volgende lijn kunnen worden gevolgd: iehetadvies  1. de bevindingen van onze bestuurders met de partners te delen en  2 hen op basis hiervan voor te stellen een onpartijdig en-extern-conelusiete-generen.  omdat wijals gemeente Assen onsterdege bewustzijn te handelen vanuitde  verschillenderellenenverantweerdelijkheden partij/persoon te zoeken die vanuiteen  autonome roleen analyse maakt van de situatie o.a. door het voeren van gesprekken  met alle partijen  Doel van de analyse is het in beeld brengen van de opties (stoppen of  doorgaan) die er zijn voor het convenant, met hierbij ook de consequenties van deze  opties voor alle partijen. Met deze aanpak maaktde gemeente duidelijk een ultieme  pogingte wagen om een constructieve samenwerking tussen de CP-partnerste  bewerkstelligen. En kan haar niet het verwijt treffen het moede hoofd te vroeg in de    schootte leggen.  2- Tr   NB. Als u zich kunt vinden in deze lijn. zullen wij een en ander verder uitwerken met hierbij   onderandere aandacht voor hetproces om een partij persoonte selecteren die voldoende   vertrouwen en draagvlak heeft bij de partijen   Hierbij zullen wij ook met een voorstel komen voor de dekking.                             Graag uw-reactie vernemend, Vraag:  Wat vindt u van bovenstaande lijn ?    met vriendelijke groet,         Met opmerkingen [PG]: Je kunt misschhien een iets    uitgebreidere analyse doen van de gesprekken. Het gaat nu  wel heel snel van weergave van wat er gebeurd is, naar het  advies. Hierin ook benoemen dat de gemeente in een  onmogelijke dubbelrol zit. Dat zet je nu in het advies, maar  boort in mijn beleving in de analyse.              | Met opmaalkc Inspringing links: 1,27 cm, Geen  | opsommingstekensof nummering              Met opmaak: Lettertype: Vet    </pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>Date : 16-1-2017 11:56:39
To : "Marco Out" @assen.nl
Cc : "   assen.nl, "    assen.nl
Subject : aangepaste aanbiedingsbrief advies gasw inning
Attachm ent : Aanbiedingsbrief EZ  16-1-2017.docx;
Dag Marco,
 
In de raadsvergadering heb je toegezegd iets over CO2 opslag op te nemen in de aanbiedingsbrief.
Hierbij de aangepaste brief met de toevoeging (geel gearceerd.)
 
Graag je akkoord. Wil je die morgen nog in het college hebben of kan ie zo door?
 
Met vriendelijke groeten,
 
Beleidsspecialist
............................................................
Gemeente Assen
Noordersingel 33  | Assen
Postbus 30018 | 9400 RA | Assen
............................................................
E  . @assen.nlwebsite: www.assen.nl
 
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De gemeente Assen aanvaardt geen
aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.31.3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre> 
 
Ministerie van Economische Zaken  
De heer H. Kamp  
Postbus 20401  
2500 EK  DEN HAAG   
 Contactpersoon   Dhr.  
Telefoon   14 0592 
Bezoekadres   Noordersingel 33  
   
Uw brief van    
Uw kenmerk    
Ons kenmerk    
 
Bijlagen   1 
   
Datum   17 januari 201716 
januari 2017  
Verzenddatum    
 
Onderwerp   Advies Winningsplan Westerveld  
 
 
 
Excellentie , 
 
 U heeft ons in de gelegenheid gesteld  om een advies uit te brengen over  het door de NAM inged iende 
Winningsplan Westerveld. Aangezien dit plan betrekking heeft op de winning uit meerdere 
aardgasvelden binnen onze gemeente maken wij graag gebruik van deze mogelijkheid. Wij 
waarderen de geboden mogelijkheid om andere overheden en de inwoners die doo r hun 
vertegenwoordig d worden, meer positie te geven.  Bij het invullen van de adviesrol is samengewerkt 
met de buurgemeente n, waterschappen en provincies.  
 
Zorgen en onrust  
 
Het winningsplan geeft ons zorg. In het plan en de bijbehorende adviezen van Sodm en Tcbb lezen 
wij dat er, als gevolg van de voorgenomen winningen, kans is op bevingen die kunnen leiden tot 
schade. In het Tcbb advies valt zelf s te lezen dat mogelijk voor sommige kleinere velden de grens 
van magnitude 3,9 op de schaal van Richter word t overschreden.  
 
Deze zorg horen wij ook bij onze inwoners en bij de gemeenteraad. Met name in de wijk Marsdijk en 
het dorp Loon zijn er zorgen en is er deels sprake van serieuze onrust. Groningen ligt dichtbij en 
vrijwel iedereen heeft vrienden of familie i n het gebied waar aardbevingen aan de orde zijn . De 
vertaalslag van de situatie naar die in Assen is snel gemaakt. De gebrekkige communicatie door de 
NAM en de beperkte  communicatie door uw ministerie naar de inwoners helpen niet bij het 
wegnemen van zorge n en onrust.  
 
Proces 
 
Hoewel wij als college bevoegd zijn om een advies uit te brengen, hebben wij vanwege de 
maatschappelijke impact en op uitdrukkelijk verzoek de gemeenteraad betrokken bij het advies. Met 
de gemeenteraad is besproken op welke wijze invu lling wordt gegeven aan de adviesrol. De 
gemeenteraad heeft zelf besloten dat ze ook nog wilde  spreken over het definitieve advies.  
 
Parallel aan de gesprekken met de gemeenteraad hebben wij ook gesproken met Wijkvereniging 
Marsdijk en Dorpsbelangen Loon om goed zicht te krijgen wat de behoeften zijn van de inwoners. 
Daarnaast spreken onze ambtenaren op allerlei manieren met de bewoners van de gebieden die het 
betreft. 
 
Bij het maken van het advies hebben wij intensief samengewerkt met de andere overheden die een 
adviesrecht hebben op het Winningsplan Westerveld.  
 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre> Gemeente Assen  
Ons kenmerk: 2016 -04865  
Pagina 2 van 4 
  
  
Nut en noodzaak  
 
Als gemeente Assen zetten wij in op het verduurzamen van onze gemeente. Het versneld 
terugdringen van het gebruik van fossiele brandstoffen is een belangrijke opgave voor onze 
samenleving. Wij begrijpen dat er in de overgangsfase voorlopig nog aardgas nodig blijft. Wij 
begrijpen ook de economische belangen en het belang van de inkomsten voor de staat. Wij kijken 
echter naar de belangen van onze inwoners. In dit verband zouden wij in een afweging van belangen 
niet kiezen voor een winning onder stedelijk gebied met een risico op bevingen.  
 
Mocht u desondanks het winningsplan accorderen, dan moet er gezorgd worden voor een goede, 
vlotte en soepele schaderegeling. Onderdeel hiervan is dat de omgekeerde bewijslast zoals die van 
toepassing is voor het Groninger Veld (Wet bewijsvermoeden gaswinning Groningen) ook voor het 
gebied Westerveld moet gelden. Het valt aan inwoners immers niet uit te leggen waarom 
gedupeerden in de prov incie Groningen van een speciale wettelijke uitzondering ter verlichting van 
de op hen rustende bewijslast zouden kunnen profiteren, terwijl dit aan inwoners elders in Nederland 
onthouden wordt. Wij stellen hierbij de vraag of er geen sprake is van strijdi gheid met het 
gelijkheidsbeginsel.  
 
Kijken wij naar de situatie zoals die bestond in Groningen waarbij inwoners hun gelijk soms via de 
rechter moesten halen, dan hebben wij vooralsnog weinig vertrouwen in de door de NAM geschetste 
afhandeling van schade gevallen via het burgerlijk recht.  
 
Hoewel het formeel geen onderdeel is van ons adviesrecht, maken wij u ook graag attent op onze 
brief met zienswijzen op de Ontwerp Structuurvisie Ondergrond (STRONG) aan de minister van I& 
M. Hierin spreken wij ons uit tegen de opslag van CO2 of aardgas in lege gasvelden in Assen.  
 
Advies 
 
Gelet op bovenstaande en de onzekerheden en risico’s adviseren wij u dan ook om ‘nee’  te zeggen 
tegen het W inningsplan  Westerveld .  
 
Mocht u toch besluiten om de winning toe te staan, dan vind u bijgevoegd ons advies met h et zeer 
uitdrukkelijke verzoek om dit over te nemen.  
 
Met vriendelijke groet,  
burgemeester en wethouders,  
 
 
 
 
burgemeester  gemeentesecretaris  
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre> Gemeente Assen  
Ons kenmerk: 2016 -04865  
Pagina 3 van 4 
  
  
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
BEGELEIDINGSFORMULIER CONCEPT BRIEF  
 
LET OP: Lever alle bijbehorende stukken incl. ingekomen brief aan bij het secretariaat  
 
NAAM VAN HET DOCUMENT : Advies Winningsplan Westeveld  
   
 
Concept via   
:  
 
Paraaf voor gezien  :  
Briefpapier  :  
   
 
Concept d.d.   
:  
16 januari 2017 
Eenheid/Programma  : Beleid 
Steller  :  
Toestel  :  
Paraaf eenheids -
/programmamanager  :  
   
 
Origineel  : 1  Brief nr.(docbase)  :  
Archiefexemplaren  : 1  Procesnummer 
(Docbase)  :  
Afschriften  : 3  Zaaknummer 
(Docbase)  :  
       
Totaal  : 5     
       
       
       
 
Afschriften:    
 
1.  
2.   
3.  
  
   
Meezenden:    
 
 Advies Winningsplan Westerveld  
   
  
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre> Gemeente Assen  
Ons kenmerk: 2016 -04865  
Pagina 4 van 4 
  
    
Opmerkingen:    
 
Wijze afhandeling na verzending van de brief:  
- Proces afhandelen en archiveren door secretariaat (let op: alle relevante stukken toevoegen)  
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>Date : 8-9-2017 10:14:11
F
To : "' @gem eentenoordenveld.nl'" @gem eentenoordenveld.nl, "' @aaenhunze.nl'" @aaenhunze.nl, "'
 @Gem eenteNoordenveld.nl, "' @aaenhunze.nl'" @aaenhunze.nl, "' @tynaarlo.nl'" @tynaarlo.nl,
"'    @m iddendrenthe.nl, "' @provinciegroningen.nl'" @provinciegroningen.nl, "' @noorderzijlvest.nl'"
@noorderzijlvest.nl, "' @leek.nl'" @leek.nl, "' @hunzeenaas.nl'" @hunzeenaas.nl, "' @drenthe.nl'"
@drenthe.nl, "'   '" A @drenthe.nl, "   @assen.nl
C
Subject : Aantal ziensw ijzen
Goedemorgen,
 
Een raadslid uit Assen heeft bij EZ geïnformeerd  naar het aantal zienswijzen dat is ingediend op het ontwerp-instemmingsbesluit Winningsplan Westerveld. Het antwoord van EZ:
 
Op het ontwerp-instemmingsbesluit zijn binnen de inspraaktermijn 926 zienswijzen binnengekomen, waarvan 83 uniek, en 11 reacties van overheden.
 
Met vriendelijke groet,
 
 i
li
 
  
 
 . i @assen.nl 
 
Gemeente Assen
Postbus 30018
9400 RA Assen
 
 
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De gemeente Assen aanvaardt geen
aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.31.4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>Date : 14-2-2018 00:16:52
To : "Marco Out" assen.nl
Cc : "  " y@assen.nl, "    @assen.nl
Subject : Aanvulling
Beste Marco,
Ik was wat verrast dat EZ er blijkbaar m orgen weer bij is. Dit m aakt het m oeilijk om  als gem eentebestuurders te kom en tot een gedachtevorm ing voor er m et EZ wordt gesproken. Ik
vraag m ij even af wie hier regie op heeft. Wellicht handig als wij ook op am btelijkniveau contact krijgen m et de betrokken gem eenten om  hierop te sturen.
Groet,
Outlook voor iOS downloaden
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De gemeente Assen aanvaardt geen
aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.31.5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>Date : 28-1-2017 10:52:28
Subject : Actie in Marsdijk
Dag Marco en Harmke,
Ik ben net langs geweest bij de actiegroep in Marsdijk (stelden ze op prijs). De handtekeningen druppelen binnen. Er werd mij niet gevraagd of er nog een bestuurder komt. De
groep wil wel graag een keer vooruitlopend op de zienswijzen procedure een bestuurlijk gesprek waarbij ook de wijkvereniging zou moeten aanschuiven.
Tot zover.
Groet,
 
Verzonden met mijn Windows Phone
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De gemeente Assen aanvaardt geen
aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.31.6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>Date : 15-6-2017 13:55:53
From  : @shell.com
T
Subject : Advertentie Z iensw ijze Gasw inning Assen
Attachm ent : im age001.png;im age002.jpg;
H
 
Misschien moet ik bij iemand anders zijn, maar kun jij mij vertellen in welke kranten jullie allemaal hebben geadverteerd om een zienswijze in te dienen tegen de gaswinning
door de NAM?
 
 
Met vriendelijke groet,
 
.
 
 
Nederlandse Aardolie Maatschappij B.V.
Statutaire vestiging Den Haag - Handelsregister no. 04008869
Correspondentieadres: Postbus 28000, 9400 HH Assen
Bezoekadres: Schepersmaat 2, 9405 TA Assen
 
     
    
 . - l l
 . . l
 http://www.twitter.com/nambv
 
 https://www.linkedin.com/company/nam
 
 31.7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>Date : 2-2-2018 16:05:37
To : "Marco Out" @assen.nl
Cc : "   @assen.nl, "    @assen.nl
Subject : advies provincie en gem eente Tynaarlo inzake schadehandeling Z uidlaren + gasberaad Drenthe
Attachm ent : advies provincie en Tynaarlo schadeafw ikkeling Z uidlaren.pdf;
Beste Marco,
 
Bijgevoegd is het advies aan EZ van de provincie en Tynaarlo over schadeafwikkeling in Zuidlaren.  en ik vinden het een heel behoorlijk advies dat in de lijn ligt van wat er
eerder in Noord-Drents verband besproken is. De ophef en boosheid die erbij inwoners is ontstaan, lijkt mij niet terecht. Het was misschien handig geweest om het advies even
vooraf met ons te delen.
 
Verder is er een soort Gasberaad Drenthe in het leven geroepen. Hierin zijn de actiegroepen in Drenthe die zich bezig houden met gaswinningen verenigd. Het eerste initiatief
hiervoor lag bij Leefbaar Tynaarlo. Deze wilden het echter gebruiken als verkiezingsstunt. Hierop zijn de andere actiegroepen afgehaakt en zelf verder gegaan. Maandag vergadert
het Gasberaad Drenthe weer.   zit daarbij. Ze gaan zich ervoor hard maken dat Drenthe net zo’n protocol krijgt als Groningen. Ik word op de hoogte gehouden van de
ontwikkelingen. Ik heb gezegd dat ik er van uit ga dat jij (en andere gemeentebestuurders) graag bereid zijn om het gesprek te voeren als daar behoefte aan is. Als jij (als voorman
van de Drentse burgemeesters) actief deze club wilt benaderen, dan kan ik kijken of ik dat (bijvoorbeeld dit weekend, dus voor maandag) in gang kan zetten. Ik denk dat ze niet
met Tjisse willen praten vanwege zijn brief over Zuidlaren. Tjisse ligt even niet zo goed bij het Gasberaad.
 
Fijn weekend.
 
Groet,
 
 
 
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De gemeente Assen aanvaardt geen
aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.31.8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>    a  provinciehuis Westerbrink 1, Assen    postadres Postbus 122. 9400 ac Assen . .  waren provincie Drenthe  (asga) 36 ss 55  [   Aan: En oe   de minister van Economische Zaken en Klimaat   de heer ir. E.D. Wiebes Ut FEE 773   Postbus 20401    2500 EK 's-GRAVENHAGE         Assen, 30 januari 2018   Ons kenmerk 5/3.3/2018000212   Behandeld door de heer A.J. van Harten (0592) 36 52 30  Onderwerp: Onafhankelijke schadeafhandeling aardbeving Zuidlaren    Geachte minister,    Hiermee brengen wij u advies uit over de mogelijkheid een pilot uit te voeren voor  schadeafhandeling na de aardbeving in Zuidlaren, met het oog op een landelijke re-  geling.    Na de beving bij Zuidlaren op 23 december 2016 zijn 358 schademeldingen ont-  vangen bij de Nederlandsche Aardolie Maatschappij B.V. (NAM) of het Centrum Veilig  Wonen. Vervolgens gaf de NAM opdracht voor onderzoek naar de oorzaak van voor-  noemde schades. Dit onderzoek is verricht door Witteveen+Bos. Volgens de rappor-  tages kan bij circa een derde van de meldingen de beving van invloed zijn geweest op  het ontstaan van de schade.    De NAM wil dit deel van de schades graag afhandelen en heeft op 31 oktober 2017  zowel aan de provincie als aan de gemeente Tynaarlo gevraagd om mee te denken  hoe dit op een zorgvuldige manier zou kunnen. Zij hebben aangegeven bereid te zijn  een onafhankelijk oordeel te volgen waarin de mate van schadetoerekening en de  daarmee de te vergoeden schade wordt vastgesteld.    Voor de gedachtenvorming aan onze zijde hebben de gedeputeerde, de heer   T. Stelpstra en de burgemeester van Tynaarlo, de heer M.J.F.J. Thijsen, daartoe  allereerst een gesprek gevoerd met de arbiters in Groningen. Zij hebben ons geïnfor-  meerd over hun werkwijze. Ook hebben zij de bereidheid getoond om zelf, wanneer  daartoe een verzoek door u wordt gedaan, een rol te willen spelen. Daarbij is wel de  kanttekening gemaakt dat men ervan uitgaat dat, in een daartoe strekkend verzoek,  toepassing van het bewijsvermoeden zoals dat ook in Groningen geldt, het uitgangs-  punt is.    a  <<. F353 >, .    ae    “  Om te?</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>    Vrijwel gelijktijdig heeft de Technische commissie bodembeweging (Tcbb) een ver-  kennend gesprek met de provincie gevoerd in het kader van een aan u uit te brengen  algemeen advies voor afhandeling van schade als gevolg van mijnbouwactiviteiten. In  deze samenloop heeft uw ministerie ons de vraag gesteld of het niet mogelijk zou zijn  de situatie in Zuidlaren als pilot voor een mogelijke schadeafhandeling in samen-  werking met de Tcbb op te pakken. Zowel de gemeente Tynaarlo als wij waren en  zijn graag bereid daarin mee te denken    Voor ons staat deze bereidheid om mee te denken niet los van ons verzoek dat wij op  3 mei en 19 jul: 2017 per brief bij u hebben neergelegd om met een landelijke regeling  voor onafhankelijke schadeafhandeling te komen. Tot op heden hebben wij daar nog  geen reactie op ontvangen    Met deze brief willen wij invulling geven aan de aan ons gestelde vraag om een advies  uit te brengen over de afhandeling van schade in Zuidlaren. Dit advies is in goede sa-  menwerking met de gemeente Tynaarlo opgesteld. In de bijtage treft u het advies aan.    Wij merken daarbij overigens wel op dat het voor het bepalen van causaliteit van  belang is dat er inzicht bestaat in de situatie voorafgaand aan een beving of bodem-  beweging en de verandering in situatie daarna. Daarom zijn vaststelling van de nul-  situatie en een adequaat meetsysteem voor monitoring noodzakelijk. In de casus  Zuidlaren is daarvan geen sprake. wat achteraf gezien natuurlijk jammer is    In het belang van onze inwoners verzoeken wij u op korte termijn met een reactie te  komen Dat is bovendien van algemeen van belang omdat er eindelijk duidelijkheid  moet komen over de wijze van schadeafhandeling bij mijnbouwactiviteiten.    Hoogachtend,    Gedeputeerde Staten van Drenthe,                „wnd secretaris l ‚ voorzitter    L  Bijlage: Advies voor afhandeling aardbevingsschade Zuidlaren in proefproject  wa/coll    Afschrift aan.    - Technische commissie bodembeweging. Postbus 20401 EK 's-Gravenhage  -_het college van Burgemeester en Wethouders van Tynaarlo, Postbus 5,   9480 AA Vries  -_ het college van Burgemeester en Wethouders van de overige Drentse gemeenten  - Nederlandsche Aardolie Maatschappij BV, Postbus 28000, 9400 HH Assen  - Provinciale Staten van Drenthe  - het dagelijks bestuur van de Drentse waterschappen</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre> 
 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre> 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>Date : 29-6-2017 19:41:39
To : " @shell.com " @shell.com
Subject : Afspraak m orgen
Kun je mij svp met spoed bellen ivm afspraak morgen met Marco Out? Die kan helaas niet op geplande tijdstip doorgaan, maar wel om 11.00 of bijvoorbeeld 13.30 uur
Hoor graag even van je.
 
V erstuurd vanaf mijn iPhone
V erstuurd vanaf mijn iPhone31.9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>Date : 27-3-2018 15:56:08
F
To : "Marco Out" @assen.nl
Cc : "   @assen.nl, "    @assen.nl
Subject : agenda overleg 6 april gasw inning
     
Dag Marco,
 
Volgende week vrijdag is er “gaswinnings-overleg” met de Noord Drentse bestuurders.
 
Ben je akkoord met onderstaande agenda? (Hij is ambtelijk afgestemd) Dan stuur ik hem rond.
 
-          Schadeafhandeling:
o   Stand van zaken rond advies van de Tcbb aan EZK over schadeafhandeling;
o   Stand van zaken rond schadeafhandeling Zuidlaren.
o   Relevante ontwikkelingen in Groningen
-          li i              i     l    i  i   l
-              l :
      
        l         
   li      l    
-                i    i     l .
-          Overige zaken
o   Actualisatie SRA Annerveen
o   Stand van zaken gasopaslag Langelo
o   Stand van zaken initiatieven in de samenleving rond gaswinning
o    l    l    i      i l  i
-          Afspraken en vervolg acties
-          Rondvraag
 
Wil je nog met ons voor bespreken?
 
Groet,
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De gemeente Assen aanvaardt geen
aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.31.10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>Date  : 9-3-2018 15:33:56
From  
To  
Cc  : " -    " 
Subject  : Update status SRA Annerveen
Beste heer ,
Via mijn collega i  kreeg ik uw vraag doorgespeeld naar de status van de seismische risico analyse (SRA) voor het Annerveen gasveld.
De NAM heeft van SodM een brief ontvangen waarin zij worden verzocht de SRA te actualiseren voor het Annerveen v��r 1 juli 2018.
Ik ga ervan uit dat hiermee uw vraag is beantwoord.
Met vriendelijke groet,
 
Senior Inspecteur
Staatstoezicht op de Mijnen (SodM)
Henri Faasdreef 312
2492 JP Den Haag
Postbus 24037, 2490 AA Den Haag
T : -
  -
 @minez.nl
I : www.minez.nl  / www.sodm.nl
werkdagen ma di do vr
Dit bericht kan informatie bevatten die niet voor u is bestemd. Indien u
niet de geadresseerde bent of dit bericht abusievelijk aan u is gezonden,
wordt u verzocht dat aan de afzender te melden en het bericht te
verwijderen.
De Staat aanvaardt geen aansprakelijkheid voor schade, van welke aard
ook, die verband houdt met risico's verbonden aan het elektronisch
verzenden van berichten.
This message may contain information that is not intended for you. If you
are not the addressee or if this message was sent to you by mistake, you
are requested to inform the sender and delete the message.
The State accepts no liability for damage of any kind resulting from the
risks inherent in the electronic transmission of messages.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>Date : 19-3-2018 11:35:33
To : "Marco Out" assen.nl
Cc : "   @assen.nl, "    @assen.nl
Subject : Alle gem eenten accoord m et brief aan EZ
Beste Marco,
 
De gemeenten Noordenveld, Tynaarlo en Aa en Hunze zijn accoord met de brief aan EZ (reactie op advies Tcbb) zoals die morgen in het college ligt.
 
Groet,
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De gemeente Assen aanvaardt geen
aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.31.11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>Date : 9-1-2019 15:49:28
To : "Wouter Meijerm an" assen.nl, "   @assen.nl, "    @assen.nl
Subject : Allerlei nieuw tjes
Heren,
 
Ik heb net de volgende informatie gekregen:
-          Jouke van Dijk (Voorzitter SER Noord-Nederland/ Hoogleraar arbeidsmarkt analyse) heeft vanmiddag een lezing gehouden voor de Rotary. Hij heeft gezegd dat de verhalen
over banenverlies door het einde van de gaseconomie schromelijk overdreven zijn. Hij komt op andere getallen dan de overheden communiceren. Verder heeft hij gezegd
dat we voorzichtig moeten zijn met het optimisme over de waterstof economie. De baas van RTV Noord was er ook bij, dus het zal wel snel een nieuws item zijn.
-                                
 
Groet,
 
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De gemeente Assen aanvaardt geen
aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.31.12
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>Date : 9-5-2018 14:20:41
F
To : "Marco Out" @assen.nl, "    @assen.nl
C
Subject : Annotatie tbv bestuurlijk platform  gem eenten m et kleine gasvelden
Attachm ent : brief EZ K reactie verkenning TCBB uniform e afhandeling m ijnbouw schade.pdf;20180509 agenda bestuurlijk platform  annotatie.docx;20180507 aanpak
bestuurlijk platform .docx;
Beste Marco,
 
 en ik hebben in grote haast een annotatie gemaakt (Annotatie in agenda en bijlage)
 
Als je nog vragen hebt ….. ik heb mijn telefoon aan staan.
 
Groet,
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De gemeente Assen aanvaardt geen
aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.31.13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>    Gemeente Assen    e  Contactpersoon |  Telefoon  Minister van Economische zaken en Klimaat Bezoekadres Noordersingel 33  De heer ir. E.D. Wiebes Uw briefvan -  Uw kenmerk -    Postbus 20401  2500 EK DEN HAAG    Ons kenmerk 20118-00335    Datum 20 maart 2018  Verzenddatum 20/3    Onderwerp Reactie verkenning Tcbb naar uniforme afhandeling mijnbouwschade    Geachte heer Wiebes,    De Drentse overheden hebben u bij brief van 19 juli 2017 verzocht te zorgen voor gelijke  behandeling en onafhankelijke afhandeling van (aardbevings)schade als gevolg van gaswinning.  Mede naar aanleiding van dit verzoek heeft u op 21 september 2017 (DGTEM-EO/1743792) aan de  Tcbb gevraagd een verkenning uit te voeren naar de mogelijkheden voor een regeling omtrent  uniforme afhandeling van mijnbouwschade. In het kader van haar verkenning heeft de Tcbb een  gesprek gevoerd met de bestuurders van Assen, Aa en Hunze, Tynaarlo en Noordenveld.    De Tcbb heeft 28 februari jl. u de resultaten van haar verkenning ‘Help, een scheur in mijn huis!’  aangeboden. Hierin worden door de Tcbb de contouren geschetst voor een uniforme wijze van  afhandeling van mijnbouwschade in Nederland.   Middels deze brief, die tot stand is gekomen in samenwerking met de gemeenten Tynaarlo, Aa en  Hunze en Noordenveld, geven wij een gezamenlijke reactie op de verkenning.    Belangrijke aanknopingspunten   Wij zijn blij te kunnen constateren dat met deze verkenning een goede start is gemaakt met het  uniform regelen van de afwikkeling van mijnbouwschade. Evenals de Tcbb zijn wij van mening dat  een uniforme landelijke aanpak voor de beoordeling van risico's op mijnbouwschade én de  afhandeling van mijnbouwschades noodzakelijk is. Dit om gevoelens van vrees en ongelijke  behandeling bij inwoners weg te nemen. Het voorliggende rapport biedt naar onze mening  belangrijke aanknopingspunten voor een adequate en ruimhartige schadeafhandeling. Echter zijn een  aantal zaken nog niet geheel uitgewerkt. Dit leidt bij ons tot enkele vragen en opmerkingen, die wij  graag met u willen delen.    Gebhiedsarrangement/ rol lokale overheid   De Tcbb adviseert u om in het kader van een integrale aanpak van schaderisico’s bij  mijnbouwactiviteiten te gaan werken met gebiedsarrangementen. In deze zogenoemde  gebiedsarrangementen moeten dan afspraken worden gemaakt tussen de mijnbouwbedrijven en  lokale overheden. Wij kunnen ons voorstellen dat verschillende gasvelden en winningen, met ieder  hun specifieke kenmerken, vragen om onderscheid in de integrale benadering en monitoring van de  risico’s voor, tijdens en na de winning. Echter vragen wij ons wel af hoe bij verschillende  gebtedsarrangementen de rechtsgelijkheid wordt geborgd. Onze zorg heeft hierbij met name  betrekking op de schadeafwikkeling.    : Wilt u Di een reactie op  tmârassen mn deze brief net kenmerk en de  datum vermelden”?    Er aren  Postbus good, gage RA As  setbus jou18, gaa RA Assen  tao    Noordersingel 33, oden |W Assen www essen nl    </pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>    Gemeente Assen  Ons kenmerk: 2018-00335  Pagina 2 van 3    Vanuit onze rol als lokale overheden hebben eerder aangegeven graag mee te denken over  oplossingen, maar geen formele bevoegdheden te willen overnemen. Het is niet duidelijk hoe het  gebiedsarrangement zich hiermee verhoudt. Uitgangspunt dient wat ons betreft te zijn dat de  rijksoverheid aanspreekbaar en verantwoordelijk is.    Rechtsgelijkheid   Voor alle Nederlanders geldt bij wet hetzelfde recht dat door de mijnbouw veroorzaakte schade  wordt vergoed door de veroorzaker. De Tcbb geeft in haar rapport aan dat een inwoner een betere  bewijspositie krijgt door het ‘wettelijke bewijsvermoeden’, zoals dat voor Groningen van toepassing  is. In het advies wordt hier echter uiet op teruggekomen.    Wij vinden dat, naast het protocol voor het Groningenveld, gelijke afspraken en rechten moeten  gelden voor alle schade als gevolg van alle andere mijnbouwactiviteiten overal in Nederland. De  gevolgen van de gaswinning in het Groningenveld hebben een specifieke dynamiek. Wij erkennen  dat, maar dat rechtvaardigt niet dat er ongelijkheid is bij de afhandeling en beoordeling van  schademeldingen. Dit geldt te meer daar in sommige gebieden sprake is van overlap van  effectgebieden tussen het Groningen gasveld nabijgelegen kleine gasvelden en zoutwinning.    Landelijk instituut mijnbouwschade   Wij kunnen ons vinden ín het advies van de Tcbb aangaande de instelling van een landelijk instituut  mijnbouwschade. Hiermee wordt invulling gegeven aan ons uitgangspunt voor een rechtvaardige en  onafhankelijke afhandeling van alle mijnbouwschade in Nederland. Tevens wordt hiermee invulling  gegeven aan waarborging van alle mijnbouwschade door de rijksoverheid. Ook wordt zo voorkomen  dat ingeval van stapeling van mijnbouwactiviteiten er onduidelijkheid ontstaat over welke partij  hiervoor aansprakelijk kan worden gesteld. Voor een inwoner met mijnbouwschade resteert dan  daadwerkelijk één loket, waar een efficiënte, onafhankelijke afhandeling van schade gewaarborgd is.    Pilot Zuidlaren   Na de beving bij Zuidlaren op 23 december 2016 heeft de Nederlandsche Aardolie Maatschappij  B.V. (NAM) 358 schademeldingen ontvangen. Vervolgens gaf de NAM opdracht voor onderzoek  naar de oorzaak van voornoemde schades. Dit onderzoek is verricht door Witteveen+Bos. Volgens de  onderzoeksrapportages kan bij circa een derde van de meldingen de beving van invloed zijn geweest  op het ontstaan van de schade. Provincie Drenthe en de gemeente Tynaarlo hebben u schriftelijk  geadviseerd over de afwikkeling van deze schades.    Aangezien in de situatie Zuidlaren de stadia van ontvankelijkheid, het onderzoek en daarmee een  eerste beoordeling van de causaliteit in opdracht van de NAM reeds zijn gepasseerd, kan hier dus  geen sprake zijn van een volledige pilot. Wij kunnen ons wel voorstellen dat de afwikkeling van deze  schades voor het resterende deel van de procedure als pilot gaan gelden.    Gedupeerde inwoners wachten inmiddels meer dan één jaar op afwikkeling van hun  schademeldingen. Wij verzoeken u daarom op de korte termijn duidelijkheid te bieden aan  gedupeerden, zowel inhoudelijk als procedureel.    Voorkomen van schade   Wij beseffen dat de onderhavige verkenning van de Tcbb zich primair richt op een uniforme en  onafhankelijke afhandeling van mijnbouwschade in Nederland. Zoals aangegeven onderschrijven wij  deze stap naar een noodzakelijke verbetering van de schadeafhandeling.   Wij vragen u daarnaast werk te maken van het onderdeel voorkomen van mijnbouwschade  {preventief handelen). Wij kunnen ons voorstellen dat u hiervoor een soortgelijke verkenning laat  uitvoeren.</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>    Gemeerte Assan  Ors kenmerx 2018-0C235  Pagina 3 van 3    Tot slot   Al met al zijn wij van mening dat met deze verkenning een goede aanzet is gegeven voor het regelen  van een uniforme en onafhankelijke afhandeling van alle mijnbouwschade in Nederland. Wel geven  een aantal onderdelen uit het advies aanleiding tot onze bovengenoemde opmerkingen. Wij  verzoeken u deze aandachtspunten mee te nemen in de verdere uitwerking.    Wij zijn benieuwd naar uw vervolgstappen in dit proces. Evenals eerder zijn wij ook in de toekomst  gaarne bereid hierin te blijven meedenken.    Mede namens genoemde gemeenten zien wij uw reactie met belangstelling tegemoet.    Met vriendelijke gr    T Dijkstra    </pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>Agenda  
Bestuurlijk platform ondergrond, klimaat en energie  
9 mei 18.00 – 20.00 uur  
(voor broodjes wordt gezorgd)  
 
Locatie  
(LET OP : locatie is gewijzigd ):  
Nieuwe Buitensocië teit 
Stationsplein 1, 8011 CW Zwolle  
(tegenover Wientjes)  
 
 
Agenda:  
1. Opening en mededelingen  
2. Brief aan de Tweede Kamer: presentatie (Ministerie van EZK)  
3. Het verhaal van Twente: presentatie (regio Twente;  
4. Aanpak bestuurlijk platform ondergrond, energie en klimaat: bijlage  
5. Ronde langs de gemeenten  
6. Vervolgafspraken en afronding  
  
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>Algemeen  
Door de laten toezending, is he t niet meer mogelijk om dit overleg  in het college af te stemmen. 
Wellicht zou dat, gelet op de inhoud, wel wenselijk zijn  geweest . Er is natuurlijk de relatie met de 
zorgen over de economische impact  van het dicht draaien van de gaskraan. Misschien nog nuttig om 
met Harmke af te stemmen a angezien h et ook het klimaatbeleid raakt.  
  
 
 
 
 
 
.  
Agendapunt 4: Aanpak bestuurlijk platform  
Zie opmerkingen (geel) in stuk (bijlage)  
Agendapunt 5: Rondje lan gs de gemeenten:  
Assen:  
Zienswijze Westerveld:  
 
 
  
  
  
Verder spelen de volgende zaken.  
Maar die zijn wellicht te technisch voor dit overleg.  
 
1. Bevindingen Critical Review Groningen  dreiging -en risicokaarten  
Hebben we als Noord Drentse gemeenten aan meegedaan omdat we grenzen aan het gasveld 
Groningen.  
 
Het is een leesbaar verhaal geworden en bevat een aantal duidelijke conclusies.  
 
-   
   
 
 
 
 
-   
 
.  
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre> 
2. Opname bouwkundige staat (0 -metingen)  
In de ontwerp -besluiten en/of instemmings besluiten  van de winningsplannen in Drenthe zijn 
bepalingen opgenomen dat de mijnbouwmaatschappij in overleg met gemeenten moet komen tot 
een representatieve 0 -meting.   .  
Voorbeeld teskt : 
“(…) een opname is uitgevoerd naar de bouwkundige staat van een, na overleg met de gemeente(n), 
vast te stellen representatieve selectie  van voor bodembeweging gevoelige bouwwerken  gelegen 
binnen het gebied waar bodembeweging  als gevolg van de gaswinning zich kan voordoen .” 
  
We krijgen als gemeente hierin ee n rol  opgelegd van EZK . D  
 
 
  
 
  
  
 
  
 
   
 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre> 
Aan:  Bestuurlijk platform ondergrond, energie en klimaat  
  
Betreft :  Waar staan we voor?   
Datum:  7 mei 2018  
Bijlage:  Deelnemende gemeenten, provincies en ministerie van EZK  
In geel al mijn aanvullingen en opmerkingen.  
 
 
  
 
    
  
 
 
    
 
 
 
 
 
  
 
 
.  
 
Aanleiding  
In het regeerakkoord wordt uitgebreid aandacht besteed aan gaswinning. (Paragraaf 3.3.). 
De aandachtspunten zijn hier:  
- Veilige en verantwoorde gaswinning waarbij het doel is om de vraag naar gas tot en 
met 2021 3 miljard kubieke meter (BCM) te verminderen t.o.v. 2017. Maar waar wel 
gas wordt gewonnen zal dit veilig en verantw oord gebeur en door minder winning en 
vlakkere winning opdat het aardbevingsrisico afneemt.  
- Er zullen deze kabinetsperiode geen nieu we opsporingsvergunningen worden 
afgegeven voor nieuwe gasvelden op land. Bestaande vergunningen blijven van 
kracht.  
- Het v erantwoord omgaan met de ondergrond.  De energieagenda voorziet in een 
overgangsfase van fossiele naar duurzame energie. Bij deze verduu rzaming speelt 
de ondergrond een steeds belangrijkere rol, bijvoorbeeld voor winning van 
aardwarmte, opslag van stoffen en winning van drinkwater. Ook hier zijn risico’s aan 
verbonden .  
- En verder wil het kabinet werken aan preventie, herstel en perspectief  boven de 
grond. De discussie moet niet gaan over verantwoordelijkheidverdelingen , maar over 
herstel en versterking van woningen, gebouwen, monumenten en infrastructuur door 
een onafhankelijke partij . Voor de investeringen in de leefbaarheid en economie 
wordt een fonds ingesteld. Hiervoor zal een tribartiet bestuursakkoord worden 
opgesteld.  
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre> 
 
 
  
 
 
 
 
 
 
  
 
 
  
   
  
 
  
 
  
 
 
   
 
  
  
 
 
   
 
  
De verwoording van formele gemeentelijke standpunten loopt via de VNG.   
De doelen van dit programma zijn:  
• Beter gebruik van opgedane kennis en ervaringen;  
• Betere procesafstemming tussen ministerie EZK en deelnemende gemeenten;  
•  
    
 
•   
 
 
 ; 
• Bijdrage leveren door de decentrale overheden aan de beleidsvorming en processen 
bij EZK onder andere door een  Betere benutting van gemeentelijke kennis en 
ervaring op het gebied van bewonersparticipatie;  
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre> 
• Dusdanig gebruik van de o ndergrond dat het duurzaam  en veilig is en met het 
voorkomen van schades  en het een bijdrage levert aan de grote 
verduurzamingsopgaven waar Nederland voor staat.   
 
 
 
Wetsvoorstel wijziging van de Gaswet en van de Mijnbouwwet en betreffende het  
minimaliseren van de gaswinning uit het Groningenveld  
MEMORIE VAN TOELICHTING  
29 maart 2018   
Paragraaf 2.3.1: …… Het vraagstuk van de leveringszekerheid hangt alleen samen met het  
Groningenveld en niet met de andere gasvelden. Voor die velden is meer sprake van een  
economische afweging om het (hoogcalorische) gas te winnen, en is een 
winningsverplichting  daarmee niet noo dzakelijk.  
 
 
 
 
  
 
   
 
   
 
 
  
Voorzitter van dit platform is Heerenveen). Als secretaris is  
 namens de VNG betrokken. Deelnemende gemeenten en 
provincies met contactgegevens staan opgenomen in de bijlage.  
 
Aanpak  
De insteek  van het platform is  erop gericht dat de decentrale overheden hun taak leren  
oppakken als vertegenwoordigers van bewoners die zich zorgen maken over de risico’s in 
‘hun’ onderg rond, nu en in de nabije toekomst.  
  
Onderlinge samenwerking en  acceptatie van gebruik ondergrond zijn belangrijke 
streefbeelden. Wederzijds begrip voor elkaars problemen en behoeften  (1); heldere 
afspraken en spelregels  (2) en kennisopbouw en kennisdeling (3) zijn belangrijke pijlers 
waarop  dit bereikt kan worden.  
 
 
  
 
n.   
 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre> 
Het voorstel is om een proces in te richten om deze 3 pijlers gezamenlijk uit te werken  en af 
te stemmen met de omgeving. Hierbij kan gewerkt worden met  de inzet van een ambtelijke 
project team  bestaande uit de deelnemende gemeenten , provincies  en ministerie van EZK.  
De rol van de secretaris kan  daarbij een procesbegeleidende en co ördinerende zijn om 
stukken voor te bereiden voor het bestuurlijke platform.  
  
Concrete acties van deze project team  waar  aan gedacht kan worden,  zijn: 
-  
  
 
  
- Inventariseren van aanwezige kennis en ervaring en komen met een gezamenlijk 
voorstel voor kennisdeling onderling , maar ook voor een breder p ubliek (bijv: 
kennisplatform en toegankelijke website) . 
- Komen tot een gezamenlijk plan van aanpak met daarin helder verwoord de 
gezamenlijke visie, doelen, uitgangspunten en gezamenlijke acties. Eventueel 
kunnen gemeenten dit naar eigen inzicht aanvullen met gemeentelijke leerdoelen en 
acties.     
 
 
 
 
 
Dit plan van aanpak kan worden bekrachtigd in een bestuursakkoord waarin heldere 
acties /proefprojecten  voor de verschillende partijen worden vastgelegd.   
 
Gelet op het verzoek van een netwerkorganisatie zal een deel van werkzaamheden ook 
bestaan uit logische verbindingen zoeken met andere partijen die ‘handig’ zijn om bij het 
netwerk aan te laten sluiten. Dit kan gebaseerd zijn op overeenkomstige, maar ook 
tegenstrijdige belangen. Dit met als doel om het draagvlak van het bestuurlijke platform 
ondergrond , energie en klimaat  te vergroten.  
De planning van de werkzaamheden en de werklocaties wordt in  onderling overleg bepaald  
waarbij  de zorgdraagt voor : 
o ondersteun ing van het bestuurlijk platform  door het aanleveren  van notities en andere 
relevante documentatie;  korte verslaglegging van de overleggen.   
o begeleiding en co ördinatie van het projectteam om de gevraagde stukken tot stand te 
brengen opdat die aan het bestuurlijk platform kunnen worden voorgelegd;  
o waar nodig, afstemm ing met betrokkenen;  
o het aanjagen en uitvoeren van afgesproken acties om uitvoering te geven aan plan 
van aanpak.   
Tijdens de uitvoering worden aanvullende afspraken gemaakt over de te leveren producten 
en de planning.  
 
VRAG EN AAN HET PLATFORM  
- Kunnen jullie je vinden in deze aanpak?  
- Zijn er zaken die worden gemist?  
- Wie van jullie organisatie zal deelnemen aan het op te richten projectteam? Dit is een 
vraag voor het management. Ik kan nu zo snel 
doen.  
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>    Date : 13-4-2018 06:43:21  From: assenol    er  Subject : Artikel    31.14    s > Artibel  Attachment : memmrie van toelichting wetsvoorstel minimmlseres gas waning Groginge nveld (1). pdf: ome -8. png:    Heren,    tenen  =         poging  lu: Crisis    pt het om buitenstaan-  Buitenstaanders zijn   | geflikflooi meer in de  aanders roepen ‘par-  sien de virtuele zetels.  m tegen een compro-  eningen worden met  Us nieuwe partij van  iniepeilers registreren    voortaan intensief   e willen geen burger  t: deze kans op beïn-  een lobbyist in.   th open voor het land,  af.   s en leraren: je hebt  zoit, hoe netjes ze    erstaan traditionele   macht te sturen. Ze   1 in de binnenwereld  hun zin krijgen.    OI a Dead    in de pan  itieke cultuur    at 2 1    Ouillbok \oor 10S downinaden    GASWINNING    Afschrijving op  leidt tot winstv    De winst van gasproducent  NAM is vorig jaar gedaald en  zal nog veel verder dalen.  Kan het bedrijf de schade in  Groningen wel betalen?    “Door onze redacteuren. ”    Milo van Bokiaum en  Erik van der Walle         ASSEN. De winstgevendheid van het  Groningse gasveld holt achteruit door  de schade als gevolg van de aardbe-    vingen. Nu al leveren dé zogeheten .    kleine gasvelden buiten Grofingen  bijnade helft van de winst van gäspro-  ducent NAM op, terwijl ze slechts voor  een kwart van de productie zorgen.  Het recente voornemen van minis-  ter Eric Wiebes (Economische Zaken  en Klimaat, VVD) om de Groningse  gasproductie in twaalf jaar naar nul te  brengen zorgt dit jaar voor grote af-    schrijvingen op de investeringen in    Groningen. Daardoor zal de winst van  het dochterbedrijf van Shell en    ExxonMobil over 2018 flink lager uit-    vallen.    Dit blijkt uit een toe.  Nederlandse Aardolie  op de jaarcijfers die di  naar buiten worden g  jaar werd nog 497 mile  winst geboekt, tegen 5  jaar daarvoor. Dat de w  peil bleef, kwam vc  ‘kleine velden’ op zee  ‘fiscale meevaller en v:  pijpleiding. Eind 201  een voorziening van 8  in verband met de  schade-uitkeringen.   Wiebes’ voorneme!  in Groningen helem  heeft MAM-bestuursv   fn verrast, „b    CE mente tot    omdat dat ook meer.¢  de BV Nederland.”  Schotman noemt d  de minister tegplijker  welove ; „Da            </pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>    INTERNETCONSULTATIE    Wetsvoorstel wijziging van de Gaswet en van de Mijnbouwwet en betreffende het  minimaliseren van de gaswinning uit het Groningenveld    MEMORIE VAN TOELICHTING  29 maart 2018  1. ALGEMEEN  S1 Aanleiding    De wens van dit kabinet is om de gaswinning uit het Groningenveld zo snel mogelijk te beëindigen  (zie de brief van 29 maart 2018, Kamerstukken PM). Verlaging van de gaswinning uit het  Groningenveld zorgt er voor dat het tempo waarin het gasvoerende gesteente wordt  samengedrukt afneemt. Als gevolg daarvan zal, naar verwachting, het jaarlijkse aantal  aardbevingen (met een sterkte van meer dan 1,5 op de schaal van Richter) afnemen en daarmee  ook de kans op zwaardere aardbevingen. De wens is om niet meer uit het Groningenveld te  winnen dan noodzakelijk voor de leveringszekerheid. Het gas uit het Groningenveld moet het  sluitstuk zijn voor de inzet van laagcalorisch gas. Winning uit het Groningenveld wordt daarbij  volgend op de mogelijkheden om elders gas te betrekken. Dit betekent dat gekeken moet worden  of de vraag naar laagcalorisch gas opgevangen kan worden door andere middelen, zoals het  inzetten van hoogcalorisch gas dat door middet van conversie omgezet kan worden naar  laagcalorisch gas, of de vraag naar laagcalorisch gas terug gebracht kan worden door ombouw,  zodat al deze middelen op een maximale en verantwoorde manier worden ingezet voordat het  Groningen gas wordt ingezet.   De aardbeving bij Zeerijp van januari 2018 was en is een ingrijpende gebeurtenis voor de mensen  in het gebied. Deze aardbeving heeft laten zien dat het wenselijk is de gaswinning uit het  Groningenveld zo snel mogelijk te beëindigen. Totdat deze gaswinning beëindigd is, zal gekeken  moeten worden hoe de gaswinning op een zo veilig mogelijke manier kan plaatsvinden. Dat brengt  de vraag met zich mee wat een veilig niveau is en wat veiligheid is in brede zin. De term veiligheid  in het kader van de gaswinning uit het Groningenveld bestaat uit twee componenten, namelijk  veiligheid voor alle Nederlanders vanuit leveringszekerheid en veiligheid voor de Groningers vanuit  het seismische risico dat met de gaswinning samenhangt. Op een veilige manier de Groningse  gasproductie naar beneden brengen betekent dus ook dat er geen onveilige situatie in het hele  land ontstaat. De huidige systematiek van de Gaswet en Mijnbouwwet sluit onvoldoende aan bij  deze gewenste situatie.    82 Hoofdlijnen    2.1 Groningen als sluitpost   De forse aardbeving in Zeerijp heeft bevestigd dat het wenselijk is om zo snel mogelijk terug te  gaan naar een lager niveau van gaswinning zodat de kans op sterke aardbevingen zal afnemen.  Tot nog toe zijn er geen afzonderlijke regels voor besluitvorming omtrent winning uit het  Groningenveld. Dit betekent dat nu de houder van de winningsvergunning Groningenveld (verder  de vergunninghouder), te weten NAM, in een winningsplan een aantal scenario’s schetst voor de  winning inclusief de bijbehorende seismische risico's. De minister van Economische Zaken en  Klimaat (verder de minister) stemt in met dit winningsplan, waar nodig onder voorwaarden. De  laatste jaren is aan deze instemming een maximum niveau van winning als voorwaarde  verbonden. Dit betekent dat de vergunninghouder thans in een warm jaar meer mag winnen dan  noodzakelijk voor de leveringszekerheid. Met dit wetsvoorstel wordt deze systematiek losgelaten  door voor besluiten over de winning uit het Groningenveld andere, specifiek op de functie van dit  veld voor de leveringszekerheid toegesneden, bepalingen voor te stellen. De vergunninghouder  wordt opgedragen te winnen wat noodzakelijk is voor de leveringszekerheid, niet meer en ook niet  minder. Wat noodzakelijk is zal de netbeheerder van het landelijk gastransportnet, Gasunie  Transport Service (GTS), de minister adviseren. Hierbij houdt de netbeheerder van het landelijk  gastransportnet wel rekening met wat noodzakelijk is om het systeem operationeel te houden.    2.2 Breed veiligheidsbegrip</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>    INTERNETCONSULTATIE    Leveringszekerheid is een belangrijk aspect bij het zo snel mogelijk verminderen van de  gaswinning uit het Groningenveld. In Nederland zijn op dit moment de huishoudens en het  merendeel van de bedrijven van laagcalorisch gas afhankelijk. Ook buitenlandse huishoudens en  bedrijven zijn deels afhankelijk van laagcalorisch gas.    Er worden maatregelen genomen om de vraag naar laagcalorisch gas zo snel mogelijk terug te  brengen. Het gaat dan om het overschakelen van (industriële) grootverbruikers van laagcalorisch  gas op andere vormen van energie, om geïntensiveerd overleg met het buitenland over de afbouw  van de export van laagcalorisch gas en om verduurzaming van de gebouwde omgeving. Daarnaast  wordt een nieuwe stikstofinstallatie gebouwd om zo meer hoogcalorisch gas om te zetten in  laagcalorisch gas, Deze maatregelen moeten leiden tot een snelle afbouw van de gasvraag uit het  Groningenveld.    Totdat deze maatregelen zijn genomen zal voor een periode van een aantal jaar het niveau van  leveringszekerheid boven het door Staatstoezicht op de Mijnen (SodM) geadviseerde niveau van  12 miljard Nm? liggen. Het onmiddellijk terugbrengen van de winning uit het Groningenveld naar  een lager niveau brengt ook risico's voor de veiligheid voor leveringszekerheid met zich mee,  zowel voor de Nederlandse samenleving als voor onze buurlanden. Het gevolg zal immers zijn dat  gebruikers van laagcalorisch gas gedurende een lange periode (of voorgoed) zullen moeten  worden afgeschakeld. Dat heeft grote gevolgen zoals hieronder wordt beschreven. Het afschakelen  dient per aansluiting door de daartoe gekwalificeerde monteurs te gebeuren om veiligheidsrisico’s  te voorkomen. Een gecontroleerde afschakeling is de basis voor het weer veilig kunnen  inschakelen van de gasvoorziening.   Parallel aan het binnenlandse traject zal de netbeheerder van het landelijk gastransportnet in  overleg met de netbeheerders van de ons omringende landen moeten bezien wat de gevolgen voor  hen zijn, zodat ook zij tijdig maatregelen kunnen nemen om onveilige situaties te voorkomen.    Indien tot afschakelen moet worden overgegaan dan schrijft Verordening 2017/1938 van het  Europees Parlement en de Raad van 25 oktober 2017 betreffende maatregelen tot veiligstelling  van de gasleveringszekerheid en houdende intrekking van Verordening (EU) nr. 994/2010 (PbEU  2017, 280), verder: verordening ieveringszekerheid voor dat prioriteit moet worden gegeven aan  de levering van gas aan zogenaamde beschermde afnemers, te weten huishoudens en essentiële  sociale diensten zoals zorginstellingen en hen als laatste af te schakelen. Daarbij moet ook  rekening worden met gasvraag van beschermde afnemers in buurlanden.   Voor wat betreft niet-beschermde afnemers zullen netbeheerders in dat geval maatregelen moeten  nemen om hen individueel, handmatig en op locatie af te sluiten. Hierbij zijn zowel landelijke  netbeheerders als de regionale netbeheerders in Nederland en in de buurlanden aan zet. De  Nederlandse netbeheerders hebben al aangegeven dat dit een bijzonder tijdrovende procedure is,  temeer omdat de gasafsluiters zich bevinden op het eigen terrein van de afnemer. Om toegang tot  het terrein of gebouw te krijgen heeft de monteur toestemming van de afnemer nodig of dient de  toegang geforceerd te worden met behulp van een functionaris met doorzettingsmacht.    Het afsluiten van afnemers in binnen- en buitenland zal moeten plaatsvinden tot een niveau  waarop de resterende vraag naar laagcalorisch gas kleiner of gelijk is aan de nog beschikbare  hoeveelheid laagcalorisch gas. Daarbij geldt voor Nederland, mede op basis van de verordening  leveringszekerheid, de navolgende prioriteitsvolgorde waarbij nummer 1 de hoogste prioriteit op  gaslevering heeft:   ‚ huishoudens;   ‚ volksgezondheid;   ‚ openbare orde en veiligheid;   . kritische processen in industrie, nuts- en basisvoorzieningen;   ‚ overige industrie, openbare gebouwen, bedrijven.    UID WN ee    Indien besloten wordt tot het voor langere tijd afschakelen van (delen van) het gasnet moeten we   ons een aantal zaken realiseren:   e Huishoudens, maar ook instellingen als ziekenhuizen en verpleeghuizen, zijn afhankelijk van  de gasvoorziening voor klimaat en comfort. Mocht de gaswinning zodanig (moeten) worden  verlaagd dat ook zij geen gas meer krijgen dat betekent dat dat zij zonder verwarming komen    2</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>    INTERNETCONSULTATIE    te zitten en niet meer kunnen koken. Dat brengt risico’s mee voor de (volks)gezondheid en  kan er toe leiden dat gebieden mogelijk onleefbaar worden of door de inzet van alternatieve  warmte- en kookbronnen er risico op brand en koolmonoxide ontstaat waardoor de veiligheid  in die gebieden niet meer is te garanderen.   e Bedrijven zijn afhankelijk van levering van gas voor (delen van) hun productieproces. Indien  zij geen gas meer krijgen wordt hun voortbestaan direct bedreigd. Dat zal zeker het geval zijn  als de afschakeling structureel is als gevolg van een winningsniveau dat onder het niveau van  leveringszekerheid ligt. Dit heeft ook gevolgen voor de werkgelegenheid,   e Het gasnet wordt drukloos. Een drukloos net kan verschuiven waardoor barsten of scheuren  kunnen ontstaan. Ook kunnen er vervuilende stoffen door drukloze buizen naar binnen  dringen. Dit tast de veiligheid van het gasnet aan. Om de veiligheid van het net te kunnen  garanderen bij het opnieuw op druk brengen moet door de netbeheerders een bijzonder  arbeidsintensief en kostbaar proces worden doorlopen.    Deze gevolgen gelden niet alleen voor Nederland maar ook voor de ons omringende landen die  voor hun gaslevering (mede) afhankelijk zijn van Nederland.    Bovenstaande betekent dat het noodzakelijk is de komende jaren nog meer dan 12 miljard Nm?  gas uit het Groningenveld te winnen om te voorzien in de leveringszekerheid. Indien als gevolg  van winningsbeperkingen op het Groningenveld een fysiek tekort aan laagcalorisch gas ontstaat  zullen namelijk de consequenties voor de Nederlandse samenleving groot zijn en worden ook onze  buurlanden geraakt. Met dit wetsvoorstel wordt beoogd om de leveringszekerheid te waarborgen,  maar tegelijkertijd te zorgen dat er niet meer gas wordt gewonnen uit het Groningenveld dan  strikt noodzakelijk is.    Tegelijkertijd is er sprake van mogelijke risico’s voor de veiligheid van burgers in het  aardbevingsgebied, In het aardbevingsgebied moet sprake zijn van dezelfde veiligheid als elders in  Nederland, daarom is de norm voor de sterkte van bouwwerken vastgesteld op het niveau van een  individueel risico van 10° per jaar. Dit houdt in dat de kans om te overlijden ten gevolge van het  bezwijken van (delen van) een gebouw niet groter mag zijn dan 1 op de 100.000 per jaar. Binnen  vijf jaar na inspectie behoren gebouwen aan deze norm te voldoen. Voor eventuele gebouwen die  een risico groter dan 10°“ vertegenwoordigen zijn snellere maatregelen nodig. Geconstateerd is dat  niet alle huizen in het aardbevingsgebied voldoen aan deze risiconormen.   De veiligheid wordt zeer sterk verbeterd door het wegnemen van de oorzaak van de onveiligheid,  namelijk de aardbevingen als gevolg van de gaswinning. Voor de veiligheidsbeleving is het van  belang dat de gaswinning uit het Groningenveld ook daadwerkelijk beëindigd wordt. Het  beëindigen van de gaswinning kan zoals gezegd niet onmiddellijk maar door te sturen op een  snelle afbouw zal de kans op aardbevingen afnemen.    2.3 Andere aansturing    2.3.1 Winningsplicht voor de vergunninghouder   Het laagcalorisch gas uit het Groningenveld is essentieel voor de leveringszekerheid in Nederland  en delen van België, Duitsland en Frankrijk. Om deze leveringszekerheid te garanderen, wordt in  het wetsvoorstel voorgesteld om een winningsplicht aan de vergunninghouder voor het winnen van  gas uit het Groningenveld op te leggen. Deze winningsplicht houdt in dat de vergunninghouder de  door de minister vastgestelde operationele strategie nauwgezet uitvoert, Dit is vanuit de optiek  van de leveringszekerheid van belang, omdat er nu enkel sprake is van een maximum hoeveelheid  die gewonnen mag worden. Deze winningsplicht is niet nodig voor andere vergunninghouders op  basis van de Mijnbouwwet. Het vraagstuk van de leveringszekerheid hangt alleen samen met het  Groningenveld en niet met de andere gasvelden. Voor die velden is meer sprake van een  economische afweging om het (hoogcalorische) gas te winnen, en is een winningsverplichting  daarmee niet noodzakelijk.    2.3.2 Nieuwe systematiek: niet langer een winningsplan en instemmingsbesluit   In de nieuwe systematiek zal de netbeheerder van het landelijk gastransportnet de minister  jaarlijks adviseren over de inzet vanuit het Groningenveld die nodig is voor de leveringszekerheid.  De netbeheerder van het landelijk gastransportnet zal deze berekening maken op basis van een    3</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre>    INTERNETCONSULTATIE    graaddagenformule waarbij uitgangspunt is dat andere middelen zoals inzet van stikstof optimaal  benut worden binnen de mogelijkheden van het systeem. Dit houdt onder meer in dat de minister  een percentage vaststelt dat aangeeft hoeveel van de stikstofcapaciteit er gemiddeld op jaarbasis  minimaal moet worden ingezet. Dit percentage zal zodanig zijn dat er nog enige flexibiliteit is om  bijvoorbeeld koude dagen op te vangen, zodat niet alle fluctuaties vanuit het Groningenveld  hoeven te worden opgevangen, en om de kwaliteitsloze gasmarkt in stand te houden. Zie hiervoor  ook de toelichting over bijmengen stikstof bij hoogcalorisch gas (paragraaf 3.2.2.2). De inzet van  gaswinning uit het Groningenveld zal, gelet op de volgordelijkheid van de in te zetten middelen,  het sluitstuk zijn voor de leveringszekerheid. De netbeheerder van het landelijk gastransportnet  maakt daarbij een raming voor verschillende temperatuurscenario’s. Vervolgens wordt de  vergunninghouder gevraagd, conform de laatste veiligheidsinzichten, een operationele strategie  voor te stellen op basis van dit advies. Bij dit verzoek kan de minister de vergunninghouder vragen  rekening te houden met bijvoorbeeld een bepaalde mate van vlak winnen. In deze operationele  strategie moet de verdeling van de winning over de verschillende clusters van het Groningenveld  worden beschreven en de andere maatregelen die de vergunninghouder zal treffen. Belangrijk  onderdeel is de hazard & risk analyse die bij de verwachte winning hoort. Vervolgens zal de  inspecteur-generaal der mijnen (verder: inspecteur-generaal) gevraagd worden om de minister te  adviseren over het ondergrondse gedeelte (zoals bijvoorbeeld de inschatting van de  vergunninghouder over het aantal aardbevingen en de magnitude daarvan) en de bovengrondse  risico’s. Tevens zal een onafhankelijk instituut gevraagd worden de minister te adviseren over de  bovengrondse risico’s in samenhang met maatregelen van versterking en mitigatie, Hierbij wordt  gedacht aan TNO. Voornoemde adviezen zijn gericht op een zo’n veilig mogelijke winning binnen  de bandbreedte van de leveringszekerheid. Tevens kan hierin een doorkijkje gegeven worden naar  de komende jaren waarin de productie omlaag gaat.   De regionale overheden en de Mijnraad zullen de minister vervolgens adviseren over de door de  minister vast te stellen operationele strategie(ên). Dit advies kan zich richten op de inzet van de  clusters en eventuele verwachte bovengrondse effecten hiervan.    83 Inhoud wetsvoorstel  3.1 Veiligheidsbegrip    3.1.1 Seismisch   De gaswinning uit het Groningenveld veroorzaakt bodembeweging. Deze bodembeweging bestaat  uit bodemdaling en bodemtrilling oftewel aardbevingen. Het gas dat in de ondergrond zit bevindt  zich in poreuze gesteentelagen. Bodemdaling ontstaat doordat de druk in de poriën van het  reservoirgesteente vermindert, omdat het gas eruit gehaald wordt, waardoor compactie van de  gesteentelagen optreedt. Compactie van het reservoirgesteente kan ook onderlinge beweging  tussen gesteentelagen veroorzaken. Dit kan zich aan de oppervlakte manifesteren in de vorm van  aardbevingen. Een verlaging van het jaarlijkse winningsniveau zorgt er voor dat het tempo waarin  het gasvoerende gesteente wordt samengedrukt afneemt. Als gevolg daarvan zal, naar  verwachting, het jaarlijkse aantal aardbevingen (met een sterkte van meer dan 1,5 op de schaal  van Richter) afnemen en daarmee ook de kans op zwaardere aardbevingen. De vergunninghouder  zal in het voorstel voor de operationele strategie moeten aangeven hoeveel bevingen er per jaar  verwacht worden met een sterkte van meer dan 1,5 op de schaal van Richter. Als gevolg van deze  aardbevingen kan er schade aan huizen optreden met risico’s voor omwonenden en voor de  infrastructuur. Deze risico’s vormen een combinatie van de seismische dreiging in relatie tot de  sterkte van bouwwerken en worden omgeschreven als het seismisch risico.    3.1.2 Bovengronds   In hazard & risk analyse wordt de relatie gelegd tussen (a) het gewonnen gasvolume, (b) de  bodemdaling, (c) het aantal, de sterkte of magnitude en de duur van bevingen, (d) de  piekgrondsnelheden en de piekgrondversnellingen en (e) de effecten daarvan op gebouwen en  infrastructuur en gevolgen voor omwonenden. Hiervoor zal dus ook ingeschat moeten worden hoe  deze gebouwen gebouwd zijn, de staat van gebouwen en de stand van de versterkingsoperatie. In  het gebied rond de gaswinning uit het Groningenveld geldt: leven, wonen en werken dient even  veilig te zijn als elders in Nederland, dat houdt in een basisveiligheidsniveau van 10° dat vijf jaar  na inspectie gehaald moet zijn. Geconstateerd is dat niet alle huizen in het aardbevingsgebied    4</pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 43 ======================================================================

<pre>    INTERNETCONSULTATIE    voldoen aan deze veiligheidsnormen. Voor eventuele gebouwen met een risico groter dan 10%  moet de veiligheid eerder verhoogd worden. Er wordt hard gewerkt aan het in kaart brengen van  de huizen die niet voldoen en de maatregelen die nodig zijn. Anderzijds wordt door middel van het  terugbrengen van de gaswinning het aantal grote aardbevingen teruggebracht en daarmee ook het  risico,   In dit wetsvoorstel wordt voorgeschreven dat de vergunninghouder op basis van de raming van de  netbeheerder van het landelijk gastransportnet een risicoanalyse moet maken als onderdeel van  het voorstel voor de operationele strategie. Over de uitkomst hiervan wordt aan de inspecteur-  generaal advies gevraagd en wordt tevens aan TNO advies gevraagd over de bovengrondse  gevolgen (onderdeel e).    3.1.3 Leveringszekerheid   In Nederland zijn op dit moment de huishoudens maar ook het merendeel van de bedrijven van  laagcalorisch gas afhankelijk. Ook buitenlandse huishoudens en bedrijven zijn deels afhankelijk  van laagcalorisch gas. Indien als gevolg van winningsbeperkingen op Groningen een fysiek tekort  aan laagcalorisch gas ontstaat dat niet meer is te ondervangen met conversie, productie of  vraagbeperkende maatregelen, zullen de consequenties voor de Nederlandse samenleving groot  zijn en ondervinden ook onze buurlanden hier nadelige gevolgen van.   Indien tot afschakelen moet worden overgegaan van huishoudens, maar ook instellingen als  ziekenhuizen en verpleeghuizen, betekent dat dat zij zonder verwarming komen te zitten en niet  meer kunnen koken. Dat brengt risico’s voor de (volks)gezondheid met zich meer en kan er toe  leiden dat gebieden mogelijk onieefbaar worden of dat alternatieve warmtebronnen worden  ingezet waarmee de veiligheid in die gebieden niet meer is te garanderen.   Daarom wordt dit onderdeel van de leveringszekerheid meegenomen in het veiligheidsbegrip.    3.2 Maatschappelijk belang   Bedrijven zijn afhankelijk van levering van gas voor (delen van) hun productieproces. Indien zij  voor langere tijd geen gas meer krijgen wordt hun voortbestaan direct bedreigd. Bedrijven zullen  als gevolg van het langdurig afgesloten zijn van gas het bedrijfsproces moeten stilleggen, dit heeft  economische consequenties. Bedrijven zullen mogelijk een deel van hun medewerkers moeten  ontslaan en kunnen zelfs failliet gaan. Dit wordt niet aanvaardbaar geacht.    3.3 Besluitvormingsproces Groningenveld    3.3.1 De netbeheerder van het landelijk gastransportnet.   Met het wetsvoorstel kiest het kabinet voor een andere aansturing van de winning uit het  Groningenveld. Hiervoor wordt alleen voor het Groningenveld de huidige systematiek van een  winningsplan met een winningsplafond losgelaten en wordt gekozen voor het uitgangspunt “nooit  meer dan nodig uit het Groningenveld”,    De benodigde inzet van het Groningenveld wordt onder dit uitgangspunt bepaald door de vraag  naar laagcalorisch gas en de mogelijkheid om hoogcalorisch gas om te zetten naar laagcalorisch  gas, waarbij de inzet van het Groningenveld van alle in te zetten middelen, gelet op de  volgordelijkheid, het sluitstuk vormt.    De netbeheerder van het landelijk gastransportnet hanteert een systematiek om de behoefte aan  laagcalorisch gas in te schatten. Deze methode, de graaddagensystematiek, is gebaseerd op de  daggemiddelde temperatuur en windsnelheid (de zogenaamde effectieve temperatuur). Het  verbruik van gas is sterk afhankelijk van de temperatuur en de windsnelheid: als het buiten  kouder is, of als het harder waait, wordt er meer gas verbruikt. De graaddagensystematiek geeft  bij een concrete weersverwachting een goede benadering van de behoefte aan laagcalorisch gas  en is achteraf goed te controleren.    Op dit moment hanteert de netbeheerder van het landelijk gastransportnet de volgende  berekenwijze.</pre>

====================================================================== Einde pagina 43 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 44 ======================================================================

<pre>    INTERNETCONSULTATIE         Berekeningswijze van het aantal graaddagen    Om het gecombineerde effect van wind en temperatuur uit te drukken, wordt de zogenaamde  effectieve temperatuur (Ter) gedefinieerd. De effectieve temperatuur wordt op onderstaande wijze  berekend.    Tort = Tgem - Ugern/1,5   Ter = effectieve temperatuur (°C)   Tgem = de daggemiddelde temperatuur (°C)  Ugem = de daggemiddelde windsnelheid (m/s)    Graaddagen   Het temperatuurverloop in een periode kan uitgedrukt worden door de som van het aantal  graaddagen. Een graaddag is het verschil tussen de gemiddelde effectieve temperatuur  (daggemiddelde temperatuur gecorrigeerd voor de windsnelheid), indien deze lager is dan 14°C,  en 14°C, Hierbij wordt 14°C beschouwd als de stookgrens van de huishoudelijke markt. Het aantal  graaddagen in een jaar wordt op de volgende wijze berekend:    D = = max[(14 — Tef),0]  D = het aantal graaddagen  Ter = de effectieve temperatuur (°C)         Vooruitkijkend naar een gasjaar geeft de graaddagensystematiek een breed beeld tussen een zeer  zachte winter tot een zeer koude winter en alle mogelijke opties daartussen. Het geeft dus een  dynamisch beeld van de vraag, waarmee op basis van de weersvoorspelling de behoefte aan  laagcalorisch gas, zowel in volume als in capaciteit, redelijk goed kan worden ingeschat.    Binnen de graaddagensystematiek kijkt de netbeheerder van het landelijk gastransportnet ook  naar beschikbare middelen om hoogcalorisch gas om te zetten in laagcalorisch gas en naar  middelen om pieken in de vraag naar laagcalorisch gas op te vangen. Op grond van het  wetsvoorstel betrekt de netbeheerder van het landelijk gastransportnet hierbij alle mogelijke  beschikbare middelen, waarbij de inzet van het Groningenveld het sluitstuk vormt. De  netbeheerder van het landelijk gastransportnet overlegt hierover met relevante marktpartijen,  waaronder met name GasTerra,    3.3.2 Beschikbare middelen  Er zijn verschillende mogelijkheden om hoogcalorisch gas om te zetten in laagcalorisch gas of om  pieken in de vraag naar laagcalorisch gas op te vangen.    3.3.2.1 Verrijking   Een belangrijke methode is het bijmengen van hoogcalorisch gas bij laagcalorisch gas, waarbij het  “verrijkte” gas net binnen de technische specificaties voor laagcalorisch gas blijft en daarmee dus  geschikt is voor de verbrandingstoestellen van afnemers die zijn aangesloten op het laagcalorische  net. Afhankelijk van de “Wobbe-index” van het aangevoerde hoogcalorische gas (hiervoor geldt  een hogere bandbreedte) kan er meer of minder hoogcalorisch gas worden bijgemengd bij het  laagcalorische gas. Menging van Groningengas met hoogcalorisch gas (“verrijking”) resulteert in  een extra beschikbaarheid van laagcalorisch gas,    3.3.2.2 Bijmengen stikstof bij hoogcalorisch gas   Een ander belangrijk middel is het bijmengen van stikstof bij hoogcalorisch gas. Door stikstof bij te  voegen wordt hoogcalorisch gas omgezet in laagcalorisch gas. Op dit moment heeft de  netbeheerder van het landelijk gastransportnet twee grote stikstofinstallaties waarin hoogcalorisch  gas wordt omgezet in laagcalorisch gas. Het gaat om de installaties in Ommen en in  Wieringermeer. Daarnaast beschikt de netbeheerder van het landelijk gastransport net over twee  kleinere installaties in Pernis en Zuidbroek die dienen als piekinstallatie en back-up en hebben  daarmee meer een balansfunctie hebben. In het wetsvoorstel is bepaald dat de netbeheerder van</pre>

====================================================================== Einde pagina 44 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 45 ======================================================================

<pre>    INTERNETCONSULTATIE    het landelijk gastransportnet in haar plan voor de benodigde inzet van Groningen gas uitgaat van  een minimaal inzetpercentage van de beschikbare conversiecapaciteit per gasjaar. Het gaat dan in  eerste instantie om de huidige baseload installaties in Ommen en Wieringenmeer, maar eventueel  ook om extra capaciteit die de netbeheerder van het landelijk gastransportnet kan contracteren.  De installaties in Pernis en Zuidbroek vallen hier in eerste instantie buiten. Deze installaties zijn  immers primair bedoeld om het systeem in balans te houden en onvoorziene pieken, bijvoorbeeld  gedurende de dag, op te vangen. Wanneer de kwaliteitsconversie 100% wordt benut, verliest de  netbeheerder van het landelijk gastransportnet een belangrijk instrument om de kwaliteitsloze  gasmarkt in stand en in balans te houden. Bij het opvangen van dagelijkse onzekerheid in de  gasvraag, zoals een onverwacht hoge of juist lagere temperatuur spelen de stikstofinstallaties een  essentiële rol. De netbeheerder van het landelijke gastransportnet kan bij 100% benutting van de  kwaliteitsconversie zijn wettelijke balancerings- en kwaliteitsconversietaken niet meer adequaat  uitvoeren en wordt afhankelijk van (aanwijzingen aan) marktpartijen.   Om deze reden zal het bij ministeriële regeling voor te schrijven percentage dan ook niet op 100%  kunnen worden gezet. Gedacht wordt aan een percentage van minimaal 85%. Wanneer er meer  ervaring is met het optimaliseren van de stikstofinstallaties kan dit percentage verder worden  verhoogd. De verwachting is echter dat er altijd een (beperkte) ruimte moet zijn om te kunnen  opschalen of afschalen bij onvoorziene omstandigheden.    3.3.2.3 Gasopslagen en LNG   Verder zijn er nog gasopslagen en heeft Nederland ook een LNG-installatie. Gasopslagen en ook de  LNG-installatie moeten door de marktpartijen (shippers) worden geboekt. De gasopslag bij Norg is  de grootste L-gasopslag. Deze gasopslag maakt onderdeel uit van het Groningen-systeem en  wordt door GasTerra ingezet om seizoenfluctuaties op te vangen. GasTerra beschikt ook over een  grote H-gas opslag bij Grijpskerk. Verder is er nog een piekgasinstallatie bij Alkmaar en zijn er bij  Zuidwending en bij Epe (net over de grens met Duitsland) nog kleinere gasopslagen in  zoutcavernes. Gasopslagen worden onder meer gebruikt om pieken in de vraag op te vangen. De  grote opslagen zijn daarnaast geschikt om seizoenpieken op te vangen. Deze worden ingezet in de  winter en gevuld in de zomer. Kleinere cavernes, net als de piekgasinstallatie, kunnen ook worden  gebruikt om pieken gedurende de dag of de iets langere termijn op te vangen. Gasopslagen zijn in  beginsel volumeneutraal over het jaar. Dit betekent dat er in een gasjaar even veel gas ingaat  (vullen) als dat er uitgaat (inzet). Vroeger werden deze pieken vaak opgevangen door het  Groningenveld, maar door de productiebeperkingen is de balansfunctie van het Groningenveld  afgenomen en vanuit de wens om de inzet van het Groningenveld verder te beperken moet deze  inzet van het Groningenveld hiervoor waar mogelijk verder worden beperkt. In haar plan gaat de  netbeheerder van het landelijk gastransportnet daarom uit van een optimale inzet van de  gasopslagen door marktpartijen. De gasopslagen spelen verder een belangrijke rol bij het vlakker  kunnen produceren uit het Groningenveld. Hoewel dit niet helemaal vast staat zijn er redenen om  aan te nemen dat een vlakkere productie tot minder bevingen leidt. Omdat gasopslagen pieken in  de vraag kunnen opvangen spelen ze ook een rol bij het verminderen van de vraag naar gas uit  het Groningenveld.    3.3.2.4 Groningenveld   Het verschil tussen de vraag naar laagcalorisch gas en de inzet van andere middelen om (tijdelijk)  in de vraag naar laagcalorisch gas te voorzien, bepaalt welke inzet er vanuit het Groningenveld  nodig is om afnemers van laagcalorisch gas van geschikt gas te voorzien. Het kabinet werkt aan  het verlagen van de vraag naar laagcalorisch gas in Nederland en de buurlanden en streeft er ook  naar om de mogelijkheden om hoogcalorisch gas om te zetten in laagcalorisch gas zo snel mogelijk  uit te breiden. Hierdoor lijkt het haalbaar om de productie uit het Groningenveld binnen enkele  jaren te verlagen. Wel ligt het productieniveau de komende jaren nog boven het door  Staatstoezicht op de Mijnen (SodM) geadviseerde niveau van 12 miljard Nm3. Het is daarom  belangrijk dat juist de komende jaren elke ruimte die er is om minder gas te produceren uit het  Groningenveld ook optimaal wordt benut. Dit wetsvoorstel strekt hiertoe.    De netbeheerder van het landelijk gastransportnet stelt hiertoe een plan op dat de basis is voor  een voorstel voor de operationele strategie van de vergunninghouder voor de inzet van het  Groningenveld. Deze operationele strategie wordt door de minister vastgesteld,</pre>

====================================================================== Einde pagina 45 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 46 ======================================================================

<pre>    INTERNETCONSULTATIE    De minister betrekt bij de vaststelling van de operationele strategie het veiligheidsbelang en het  maatschappelijke belang dat verbonden is aan het niet kunnen voorzien van eindverbruikers van  de benodigde hoeveelheid geschikt gas. Deze afweging ligt dus bij de minister en niet bij de  vergunninghouder. Eerder is aangegeven dat het noodzakelijk is, gegeven de leveringszekerheid,  de komende jaren meer dan 12 miljard Nm3 gas uit het Groningenveld te winnen. Dit wordt  noodzakelijk geacht vanwege het brede maatschappelijke belang van het kunnen voldoen aan de  vraag aan gas. Immers, indien als gevolg van winningsbeperkingen op het Groningenveld een  fysiek tekort aan laagcalorisch gas ontstaat zullen namelijk de consequenties voor de Nederlandse  samenleving groot zijn en worden ook onze buurlanden geraakt. Toch blijft het noodzakelijk om  een afweging te kunnen maken, omdat zich op dit moment nog onvoorziene omstandigheden  kunnen voordoen die nopen tot een andere afweging.    Het doel van de voorgeschreven systematiek is dat er over het hele jaar genomen niet meer uit  het Groningenveld wordt gewonnen dan strikt noodzakelijk is. Dit is het uitgangspunt van de  gekozen systematiek, maar het is belangrijk dat de netbeheerder van het landelijk  gastransportnet, de vergunninghouder, shippers en bij voorkeur ook de buitenlandse partijen hun  handelen hierop afstemmen. De gasmarkt is een vrije markt waarin marktpartijen hun handelen  optimaliseren. Zolang er in Nederland en onze buurlanden meer laagcalorisch gas nodig is dan er  vanuit de veiligheid wenselijk wordt geacht, is het belangrijk dat alle marktpartijen, waar mogelijk,  streven naar een minimalisering van de inzet van het Groningenveld. In dit wetvoorstel worden  hiervoor belangrijke voorschriften gesteld.    3.3.3 De vergunninghouder van het Groningenveld   Het plan van de netbeheerder van het landelijk gastransportnet is de basis voor een voorstel voor  de operationele strategie(én) van de vergunninghouder voor de resterende inzet van het  Groningenveld.    Op basis van dit plan van de netbeheerder van het landelijk gastransportnet is de behoefte aan  gas uit het Groningenveld gedurende het gasjaar voortschrijdend inzichtelijk. Dit betekent dat de  graaddagensystematiek een goed beeld geeft van de vraag naar laagcalorisch gas omdat het  uitgaat van de verwachting voor temperatuur en wind. Omdat het Groningenveld het sluitstuk is  van de behoefte aan laagcalorisch gas, geeft deze graaddagensystematiek gedurende een gasjaar  op deze wijze de behoefte aan de inzet van het Groningenveld aan.   Het plan van de netbeheerder van het landelijk gastransportnet wordt door de minister naar de  vergunninghouder gestuurd. Hiervoor is gekozen opdat de minister de vergunninghouder  aanvullende overwegingen kan meegeven bij zijn verzoek een operationele strategie voor te  stellen. Zo kan de minister bijvoorbeeld vragen om rekening te houden met het minimaliseren van  de verwachte bodembeweging en de effecten op regionaal niveau.    Op basis van het plan van de netbeheerder van het landelijk gastransportnet en gelet op het  verzoek van de minister doet de vergunninghouder een voorstel voor een of meerdere  operationele strategieën voor de resterende inzet van het Groningenveld. Dit voorstel bevat ten  minste de inzet van de gaswinning uit verschillende clusters van het Groningenveld in volume en  tijd. Daarbij geeft hij ook aan hoe de verdeling van de gaswinning over de clusters wordt ingezet  wanneer de vraag naar Groningengas stijgt. Het voorstel voor de strategie bevat een analyse van  de verwachte bodembeweging op regioniveau van de voorgenomen inzet en een analyse van de  risico's van de verwachte bodembeweging voor omwonenden en schade aan gebouwen of  infrastructurele werken.    3.3.3.1 Analyse verwachte bodembeweging   Als gevolg van de gaswinning treedt er compactie van de bodem op. Het gesteente waarin het gas  zich bevindt klinkt als het ware in. Als gevolg daarvan wordt in de ondergrond spanning  opgebouwd. Indien deze inklinking in de buurt van een breuklijn gebeurt kan dit op enig moment  tot een korte hevige beweging leiden, een zogenaamde aardbeving. Deze beving zoekt een weg  naar boven toe door de verschillende aardlagen heen waarbij de bovenste circa 30 meter van de  ondergrond bepalend is voor de mate van demping aan het oppervlakte, de zogenaamde  grondversnelling. De karakteristiek van de ondergrond en de verschillende grondlagen is in de  omgeving van het Groningenveld goed in kaart gebracht. Daarnaast is het meetnetwerk van het    8</pre>

====================================================================== Einde pagina 46 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 47 ======================================================================

<pre>    INTERNETCONSULTATIE    KNMI de afgelopen jaren fors uitgebreid. Dit heeft tot gevolg gehad dat er steeds betere informatie  beschikbaar komt over hoe de ondergrond zich gedraagt. Er zijn echter ook nog steeds  onzekerheden. Deze worden meegenomen in de modellen die zijn en nog steeds worden  ontwikkeld voor het maken van een analyse van verwachte bodembeweging bij de bepaalde  niveaus van winning.    3.3.3.2 Analyse risico’s verwachte bodembeweging voor omwonenden en schade.   Vervolgens dient gekeken te worden wat voor een soort gebouwen en welke infrastructuur  bovengronds aanwezig zijn die door een aardbeving met een bepaalde sterkte verzwakt kunnen  raken. Hoe gedragen deze bouwwerken zich bijvoorbeeld. Hiervoor is het van belang om  inzichtelijk te krijgen welke type gebouwen er zijn en hoe sterk deze zijn. Daarbij is ook van  belang hoeveel personen zich in de buurt van deze gebouwen bevinden en hoeveel mensen in het  gebied wonen, de zogenaamde bevolkingsdichtheid. Aan de hand daarvan kan berekend worden of  gebouwen voldoen aan de norm van 10° en daarmee wat het lokale persoonlijke risico in het  gebied is.    3.3.3.3 Operationele strategie   De vergunninghouder neemt deze analyses op in zijn voorstel voor een operationele strategie.  Deze analyses zijn meerjarig en geven op basis van de modellen, de verzamelde gegevens en de  verwachte winning uit het Groningenveld het risico voor de komende vijf (of tien) jaar aan. Omdat  de verwachte vraag naar laagcalorisch gas de komende jaren zal afnemen, en telkens nieuwe  gegevens beschikbaar komen, maakt de vergunninghouder jaarlijks een actualisatie van de door  de minister vastgestelde operationele strategie.    Bij advisering in het kader van het tot nu toe geldende winningsplan Groningen werd uitgegaan  van een gemiddeld jaar, met een uitloop voor een koud jaar. Nu gestuurd wordt op zo min  mogelijk gaswinning uit Groningen zal deze systematiek niet meer naar boven, maar alleen naar  beneden worden toegepast (niet meer dan nodig). Marktpartijen (meer in het bijzonder de  vergunninghouder) mogen daarmee eventuele ruimte onder de graaddagen systematiek die in de  loop van het jaar ontstaat ook niet meer gebruiken om te sturen op een gewenst winningsniveau.  Uit het plan van de netbeheerder van het landelijk gastransportnet, in combinatie met de  goedgekeurde operationele strategie, volgt derhalve nauwkeurig hoeveel en op welke wijze de  vergunninghouder gas wint uit het Groningenveld.    3.3.4 De inspecteur-generaal der mijnen   De minister legt de operationele strategie voor advies voor aan de inspecteur-generaal der mijnen.  De inspecteur-generaal beoordeelt de seismische dreiging van de van de operationele strategie  (het onderdeel hazard van de hazard & risk analyse). Hij beoordeelt of de door de  vergunninghouder verwachte bodembeweging op een adequate wijze is onderbouwd en of hij gelet  op zijn inzichten in de verwachte bodembeweging de conclusies over bodembeweging  onderschrijft. De inspecteur maakt hierbij gebruik van de laatste wetenschappelijke inzichten,  waaronder die van het onafhankelijk wetenschappelijk kennisprogramma.   Het gaat dan bijvoorbeeld over de verdeling van de winning over de clusters, de snelheid van op-  en afregelen en het effect van zo min mogelijk winnen versus gelijkmatig winnen. De advisering is  gericht op het minimaliseren van de verwachte bodembeweging gegeven de op basis van de  raming van de netbeheerder van het landelijk gastransportnet benodigde inzet van het  Groningenveld.    De inspecteur-generaal adviseert vervolgens over de bovengrondse gevolgen (het onderdeel risk  van de hazard & risk analyse). Dit betreft de eventuele effecten van de voorziene bodembeweging  voor gebouwen, industriéle installaties en infrastructurele werken, in combinatie met maatregelen  ter versterking of mitigatie en de daaruit volgende risico’s voor bewoners en anderen die zich daar  bevinden.    3.3.5 Adviseur bovengrondse effecten   Kennis van de effecten van bodembeweging op gebouwen, industriële installaties en infrastructuur  in Nederland is nog in ontwikkeling. Bij de vergunninghouder is hierover de nodige praktijkervaring  opgedaan en zijn modellen ontwikkeld om mogelijke effecten beter in te schatten. Het is wenselijk    9</pre>

====================================================================== Einde pagina 47 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 48 ======================================================================

<pre>    INTERNETCONSULTATIE    om deze inschatting door de vergunninghouder behalve door de inspecteur-generaal ook te laten  toetsen door een tweede onafhankelijke instantie. Dit neemt niet weg dat de inspecteur-generaal  en de onafhankelijke instantie met elkaar kunnen overleggen over hun advisering.   Inmiddels zijn diverse onderzoeken gedaan in het kader van het “Kennisprogramma effecten  mijnbouw” en TNO heeft het model van de vergunninghouder nagebouwd om de bevindingen van  de vergunninghouder onafhankelijk te toetsen. Op dit moment lijkt TNO de meest geschikte  instantie om de bovengrondse effecten van bodembeweging te beoordelen. Omdat dit in de  toekomst mogelijk kan veranderen is in het wetsvoorstel voorzien in de mogelijkheid om deze  instelling nader te bepalen. Naar verwachting zal in eerste instantie TNO worden gevraagd om te  adviseren over de gevolgen van de operationele strategie voor omwonenden en het voorkomen  van schade aan gebouwen, industriële installaties of infrastructurele werken die een overschrijding  van de veiligheidsnormen zou betekenen.    3.3.6 Regionale overheden   De winning uit het Groningenveld zal de komende jaren zo snel mogelijk worden afgebouwd naar  0. Tot die tijd zal de gaswinning uit het Groningenveld gevolgen hebben voor de omgeving.  Daarom zullen ook de regionale overheden gevraagd worden om te adviseren over de  voorgestelde operationele strategie van de vergunninghouder tenzij een aanpassing hiervan niet  leidt tot grotere gevolgen dan de voorgaande operationele strategie. De advisering zal worden  betrokken bij de door de minister vast te stellen operationele strategie.    Op de voorbereiding van het besluit tot vaststelling van de operationele strategie is afdeling 3.4  van de Algemene wet bestuursrecht van toepassing. Op grond van deze procedure kunnen  belanghebbenden bij deze vaststelling hun zienswijze kenbaar maken. Omdat het wetvoorstel  gericht is op het beperken van de inzet van het Groningenveld gaat het bij de vaststelling van de  operationele strategie om de optimale inzet van de clusters in volume en tijd en verwachte  bodembeweging op regioniveau van deze inzet. De bredere afweging van het veiligheidsbelang is  op wetsniveau is gemaakt. Gelet op de beperkte reikwijdte van het goedkeuringsbesluit is er voor  gekozen om het recht om een zienswijze in te dienen niet uit te breiden naar een ieder. Op grond  van het wetsvoorstel wordt er immers niet meer gas gewonnen dan nodig om afnemers te  voorzien van geschikt gas.    3.3.7 De Mijnraad en de Technische commissie bodembeweging (Tcbb)   Binnen de nieuwe systematiek krijgt de Tcbb geen aparte rol. Onder de huidige taakomschrijving  van de Tcbb kan de minister de Tcbb vragen om hem te adviseren over door hem te geven  beschikkingen. Wel wordt er nagedacht over de rol van de Tcbb binnen het mijnbouwdomein. De  adviesrol van de Mijnraad zal ongewijzigd blijven.    3.3.8 De minister   De minister betrekt bij de vaststelling van de operationele strategie het veiligheidsbelang en  maatschappelijk belang dat verbonden is aan het niet kunnen voorzien van eindafnemers van de  benodigde hoeveelheid geschikt gas. Hij baseert zich daarbij op de adviezen over de door de  vergunninghouder voorgestelde operationele strategie(ën) die bij externe adviseurs zijn  ingewonnen. Indien voornoemd veiligheidsbelang of maatschappelijk belang dit verlangt, kan de  minister de operationele strategie anders vaststellen dan voorgesteld door de vergunninghouder.  Op de houder van winningsvergunning Groningen rust de verplichting om de winning van het  Groningenveld uit te voeren conform de door de minister vastgestelde operationele strategie.    84 Verhouding EVRM    4.1 Algemeen   De gevolgen van de gaswinning uit het Groningenveld hebben een grote impact op het dagelijks  leven van de inwoners van de regio. De aardbevingen veroorzaken schade aan huizen en  gebouwen en zorgen voor gevoelens van angst en onzekerheid bij bewoners. Vanwege de  gevolgen spelen verschillende grondrechten een rol. Deze grondrechten kunnen in drie categorieën  worden ingedeeld. Ten eerste gaat het om de grondrechten van de bewoners van het  aardbevingsgebied. Met betrekking tot deze groep burgers heeft de Afdeling bestuursrechtspraak  van de Raad van State (verder: de Afdeling) in 2015 bepaald dat “de aard en schaal van de met    10</pre>

====================================================================== Einde pagina 48 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 49 ======================================================================

<pre>    INTERNETCONSULTATIE    de gaswinning gepaard gaande gevolgen zodanig zijn” dat verschillende grondrechten van  toepassing zijn (zie: ABRvS 18 november 2015, ECLI:NL:RVS:2015:3578, r.o. 16.2). Daarnaast  zijn ook met de leveringszekerheid verschillende grondrechten van afnemers van het gas  verbonden. Tot slot is er het eigendomsrecht van de vergunninghouder als vergunninghouder en  eigenaar van het gas. De grondrechten die van toepassing zijn worden hieronder per groep van  belanghebbenden besproken. Het Europese Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens  en de fundamentele vrijheden (hierna: EVRM) geeft het belangrijkste juridische kader voor de  grondrechten die hier aan de orde zijn.    4.2 Grondrechten van de bewoners van het aardbevingsgebied   Uit artikel 2 EVRM vloeit de verplichting voor verdragsstaten voort om passende maatregelen te  nemen om de levens van degenen binnen zijn rechtsgebied te beschermen. Ten aanzien van de te  treffen maatregelen hebben de nationale autoriteiten een beoordelingsmarge. Met name in  complexe sociale en technische kwesties, waaronder ook de gaswinning in Groningen geschaard  moet worden, geldt een ruime beoordelingsmarge.   In de uitspraak van 18 november 2015 heeft de Afdeling overwogen dat de uit artikel 2 EVRM  voortvloeiende positieve verplichtingen, gelet op het toen ingeschatte relatief hoge plaatsgebonden  risico, van toepassing waren op de gaswinning in Groningen. Verder wees de Afdeling er op dat de  positieve verplichtingen van artikel 2 EVRM niet met zich brengen dat een staat verplicht is  industriële activiteiten waaraan risico's zijn verbonden, te beletten. Industriële activiteiten brengen  immers inherent risico's met zich mee. Wel verplicht artikel 2 EVRM ertoe dat met het oog op deze  risico's moet worden voorzien in een effectief wettelijk en bestuurlijk kader. De Afdeling overwoog  ook dat er geen grond was voor het oordeel dat het toen geldende kader van de Mijnbouwwet  onvoldoende was .    Een belangrijk element in dit wetsvoorstel is de winningsplicht van de vergunninghouder. Deze  winningsplicht houdt in dat de vergunninghouder de hoeveelheid gas moet winnen die nodig is om  te voldoen aan de vraag naar laagcalorisch gas, waarbij het uitgangspunt is dat de winning uit het  Groningenveld het sluitstuk is: eerst worden de andere beschikbare middelen optimaal ingezet.  Een belangrijk aspect is dat het niet voldoen aan de vraag naar laagcalorisch gas, ernstige risico's  met zich mee zou kunnen brengen voor de levens van groepen burgers. Zowel jegens de inwoners  van het bevingsgebied als jegens de afnemers van het laagcalorisch gas wordt invulling gegeven  aan de positieve verplichting op grond van artikel 2 EVRM door voor te stellen dat de winning uit  het Groningenveld op een zo laag mogelijk niveau moet liggen, terwijl tegelijkertijd de  leveringszekerheid moet worden meegewogen. Tegelijkertijd zet het kabinet er zich op  verschillende manieren voor in dat de vraag naar laagcalorisch gas zo snel mogelijk omlaag gaat,  zoals de afbouw en ombouw van grootgebruikers van dit gas. Daarnaast kunnen voorwaarden  worden gesteld aan de winning uit het Groningenveld.   Met de in de brief aan de Tweede Kamer van 29 maart 2018 aangekondigde combinatie van  maatregelen zet het kabinet er zich voor in om de risico’s voor de bewoners van het  aardbevingsgebied zo snel mogelijk en zo veel mogelijk te beperken. Daarmee voldoet dit  wetsvoorstel aan de vereisten die gelden op grond van de positieve verplichting van Nederland die  voortvloeit uit artikel 2 EVRM.    Artikel 8 EVRM beschermt het recht op privé- en gezinsleven, woning en correspondentie,  gezamenlijk ook wel aangeduid als de persoonlijke levenssfeer. Evenals artikel 2 behelst artikel 8  EVRM niet alleen een verbod om inbreuk te maken op de persoonlijke levenssfeer, maar ook een  positieve verplichting voor de staat om inbreuken op de persoonlijke levenssfeer te voorkomen.  Deze verplichting mag geen onmogelijke of disproportionele last opleveren. Bijgevolg leidt niet  ieder beweerd gevaar tot een verplichting tot overheidsingrijpen.   Globaal gesproken - de rechtspraak op dit punt is zeer casuistisch - kan een schending van artikel  8 EVRM (pas) worden aangenomen in geval van het doelbewust negeren of creëren van illegale  milieuaantasting, waardoor ernstige overlast c.q. ernstige gezondheidsschade bij omwonenden  ontstaat.    In de uitspraak van 18 november 2015 overwoog de Afdeling, onder verwijzing naar het arrest  Hardy en Maile/Verenigd Koninkrijk van het EHRM, dat het in het kader van aantasting van het  woongenot door milieuvervuiling of gevaarlijke activiteiten bepalend is of sprake is van een    11</pre>

====================================================================== Einde pagina 49 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 50 ======================================================================

<pre>    INTERNETCONSULTATIE    duidelijk risico, In dit verband overwoog de Afdeling dat de potentiële risico's van de gaswinning  zodanig zijn dat zij in nauw verband staan met het leven en de woningen van de bewoners van het  aardbevingsgebied. Gelet op het toen ingeschatte relatief hoge plaatsgebonden risico voor een  aantal personen in het aardbevingsgebied dat met de gaswinning gepaard gaat, oordeelde de  Afdeling dat artikel 8 EVRM van toepassing is op de besluitvorming over de gaswinning in  Groningen.    Ook onder artikel 8 EVRM is met name van belang dat is voorzien in een effectief wettelijk en  bestuurlijk kader. Zoals hiervoor uiteengezet bij de bespreking van artikel 2 EVRM, doet het  huidige wetsvoorstel in ieder geval geen afbreuk aan dit wettelijk kader. De conclusie dat dit  wetsvoorstel voldoet aan de vereisten die gelden op grond van de positieve verplichting uit artikel  2 EVRM geldt dus evenzeer ten aanzien van de vereisten die voortvloeien uit de positieve  verplichtingen van artikel 8 EVRM.    Artikel 1 van het Eerste Protocol EVRM bepaalt in de eerste plaats dat iedere natuurlijke of  rechtspersoon het recht heeft op het ongestoord genot van zijn eigendom. Aan niemand mag zijn  eigendom worden ontnomen behalve in het algemeen belang en onder de voorwaarden voorzien in  de wet en in de algemene beginselen van internationaal recht. Deze bepaling tast echter niet het  recht aan, dat een staat heeft om die wetten toe te passen die hij noodzakelijk oordeelt om het  gebruik van eigendom te reguleren in overeenstemming met het algemeen belang of om de  betaling van belastingen of andere heffingen of boeten te verzekeren. Daarnaast bestaat er op  grond van artikel 1 van het Eerste Protocol EVRM een positieve verplichting van de staat om  maatregelen te nemen om de eigendom te beschermen. Dit wetsvoorstel gaat niet over het  ontnemen of reguleren van eigendommen van bewoners van het aardbevingsgebied. Daarom is  het laatstgenoemde aspect, de positieve verplichtingen van staten, hier het relevante kader. In de  uitspraak van 18 november 2015 paste de Afdeling dit kader dan ook toe.    Concreet betekent dit dat de vraag is of Nederland voldoende maatregelen heeft getroffen ten  aanzien van de gevolgen van gaswinning door de vergunninghouder voor eigendommen van  anderen. De Afdeling overwoog in de uitspraak van 18 november 2015 verder dat het EHRM heeft  geoordeeld dat de positieve verplichtingen van de staat in het bijzonder impliceren dat staten  verplicht zijn om te voorzien in rechterlijke procedures die het mogelijk maken om geschillen over  eigendom effectief en billijk te beslechten. Verder heeft het EHRM geoordeeld dat bij de keuze voor  maatregelen er een redelijk evenwicht moet zijn tussen enerzijds de eisen van het algemeen  belang van de maatschappij en anderzijds de vereiste bescherming van de grondrechten van het  individu. Bij deze keuze heeft de staat beoordelingsmarge. In de uitspraak van 18 november 2015  stelde de Afdeling vast dat in artikel 6:177, eerste lid, van het Burgerlijk Wetboek is bepaald dat  de exploitant van een mijnbouwwerk aansprakelijk is voor schade die ontstaat door beweging van  de bodem als gevolg van de aanleg of de exploitatie van dat werk. Geschillen over de schade door  aardbevingen als gevolg van gaswinning in het Groningenveld kunnen en worden op basis van die  bepaling voorgelegd aan de civiele rechter. Daarnaast verwees de Afdeling naar het bestaan van  de Tcbb en het Waarborgfonds mijnbouwschade. Gelet op deze mogelijkheden was de Afdeling in  de uitspraak van 18 november 2015 van oordeel dat was voorzien in de mogelijkheid om via  rechterlijke procedures de aantasting van eigendom door gaswinning te beslechten. Sindsdien is  het Besluit mijnbouwschade Groningen tot stand gekomen (Stcrt. 2018, nr. 6398). Met dit besluit  wordt naast de bestaande mogelijkheden een nieuwe vorm van afhandeling van de schade die is  ontstaan door beweging van de bodem als gevolg van de gaswinning in het leven geroepen. In dit  besluit wordt voorzien in een ruimhartige, rechtvaardige en onafhankelijke schade-afhandeling en  is er oog voor de menselijke maat. Daarmee wordt beter dan voorheen de mogelijkheid geboden  om geschillen over de aantasting van eigendom door gaswinning te beslechten.    Het onderhavige wetsvoorstel heeft geen betrekking op de afhandeling van de schade die het  gevolg is van aardbevingen. Dit wetsvoorstel brengt dan ook geen verandering aan in de hiervoor  beschreven mogelijkheden voor geschilbeslechting. Daarmee kan geconcludeerd worden dat dit  wetsvoorstel geen gevolgen heeft voor de vraag of Nederland ten aanzien van de inwoners van het  bevingsgebied voldoet aan de positieve verplichtingen die voortvloeien uit artikel 1 Eerste Protocol  EVRM.    12</pre>

====================================================================== Einde pagina 50 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 51 ======================================================================

<pre>    INTERNETCONSULTATIE    4.3 Met leveringszekerheid verbonden grondrechten   Aan het niet kunnen voorzien van eindafnemers van de benodigde hoeveelheid geschikt gas zijn  verschillende grondrechtelijke risico's verbonden. De grondrechten die van toepassing zijn, zijn  dezelfde als die bij de bewoners van het bevingsgebied. Het gaat om het recht op leven van artikel  2 EVRM, het recht op eerbiediging van privé-, familie- en gezinsleven van artikel 8 EVRM en het  eigendomsrecht van artikel 1 Eerste Protocol EVRM. Vooropgesteld moet worden dat er nog geen  rechtspraak is geweest over de grondrechtelijke aspecten van de leveringszekerheid van gas uit  het Groningenveld. Dit is ook logisch nu er geen burgers en bedrijven afgeschakeld zijn van het  gas en aan de vraag voldaan wordt. Dat betekent echter niet dat grondrechten geen rol spelen bij  het belang van leveringszekerheid.    Ten aanzien van de potentiële risico’s van de gaswinning overwoog de Afdeling in de uitspraak van  19 november 2015 dat “zij in voldoende nauw verband staan met het leven en de woningen van  de bewoners van het aardbevingsgebied om te concluderen dat artikel 8 van toepassing is”. Het  valt niet uit te sluiten dat de gevolgen van het afschakelen van grote groepen burgers ook zodanig  zouden zijn dat zij “in voldoende nauw verband staan met het leven en de woningen van de  bewoners” om te concluderen dat artikel 8 EVRM van toepassing zou zijn. Bovendien zou het  gebrek aan betrouwbare elektriciteit, warmte en kookmogelijkheden mensenlevens in gevaar  kunnen brengen. Die risico’s zouden zodanig kunnen zijn dat artikel 2 EVRM van toepassing wordt.    Zoals uiteengezet onder 4,1 vereisen artikelen 2 en 8 EVRM in zaken die raken aan het leefmilieu  met name dat er met het oog op de betrokken risico’s voorzien is in een effectief wettelijk en  bestuurlijk kader. Dit wetsvoorstel voorziet in een wettelijk kader waarin het belang van de  leveringszekerheid wordt meegewogen, met name via de winningspticht van het voorgestelde  artikel 52e van de Mijnbouwwet. Daarmee wordt ten aanzien van de eindafnemers van het  Groningengas voldaan aan de vereisten die voortvloeien uit artikelen 2 en 8 EVRM.    Dit wetsvoorstel gaat niet over het reguleren of ontnemen van de eigendommen van de afnemers  van het gas, net zo min als het gaat over het reguleren of ontnemen van de eigendommen van de  bewoners van het aardbevingsgebied. Daarom geven de positieve verplichtingen die voortvloeien   uit artikel 1 Eerste Protocol EVRM ook voor de aan de leveringszekerheid verbonden belangen het  kader.    In de paragrafen 2.2 en 3.1 is uiteengezet dat het afschakelen van het gasnet van burgers en  bedrijven ingrijpende economische en financiële consequenties zou hebben. Hiermee zouden  aanzienlijke kosten gepaard gaan. Hetzelfde geldt voor installaties van bedrijven die werken op  basis van gas uit Groningen. Deze installaties zouden stilgezet moeten worden. Dit zou vaak  ingrijpende gevolgen hebben voor de financiële positie van het betrokken bedrijf. Het valt niet uit  te sluiten dat deze gevolgen zodanig zouden zijn dat zij een inbreuk zouden vormen op het  eigendomsrecht van artikel 1 Eerste Protocol EVRM. Mede met het oog op deze belangen, voorziet  dit wetsvoorstel in een wettelijk kader waarin het belang van leveringszekerheid geborgd wordt,  met name via de winningsplicht zoals voorgesteld in artikel 52e van de Mijnbouwwet.    4.4 Eigendomsrecht van de vergunninghouder   Dit wetsvoorstel vormt een inmenging in het eigendomsrecht van de vergunninghouder, omdat het  beperkingen stelt aan de vrijheid van de vergunninghouder om te beschikken over het gas  waarvan de vergunninghouder eigenaar is. Er is sprake van regulering van eigendom en geen (de  facto) onteigening wanneer de rechthebbende enig economisch belang of een zinvolle  gebruiksmogelijkheid behoudt bij (activa van) zijn onderneming. In dit geval behoudt de  vergunninghouder economisch belang bij het winnen van het gas. Er is daarom geen sprake van  de facto of de jure ontneming, maar van regulering van het eigendom van de vergunninghouder.  Uit vaste jurisprudentie van het EHRM blijkt dat een dergelijke inmenging gerechtvaardigd kan  worden als: í) de inmenging bij wettelijk voorschrift voorzien is, ii) met de inmenging een  gerechtvaardigd algemeen belang gediend wordt, en iii) er een redelijke verhouding bestaat  tussen de mate van inmenging en het daarmee gediende algemeen belang. Deze vereisten worden  hieronder een voor een besproken.    13</pre>

====================================================================== Einde pagina 51 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 52 ======================================================================

<pre>    INTERNETCONSULTATIE    Het vereiste van legaliteit brengt mee dat de inmenging in het eigendomsrecht voorzien moet zijn  bij wet. Daarnaast moet de wettelijke regeling precies, toegankelijk en voorzienbaar zijn. Dit  wetsvoorstel voldoet aan deze voorwaarde. In het wetsvoorstel wordt duidelijk omschreven welke  verplichtingen de vergunninghouder heeft en welke bevoegdheden de minister heeft op de  gaswinning te reguleren. Dit wetsvoorstel zal ook op de gebruikelijke wijze bekend worden  gemaakt.    Een inmenging in het eigendomsrecht moet een algemeen belang dienen. Dit wetsvoorstel voldoet  aan deze eis. Het EHRM geeft staten een ruime beoordelingsmarge bij het bepalen wat een  legitieme doelstelling in het kader van het algemeen belang is. Hier gaat het om het  veiligheidsbelang van de bewoners in Groningen en het veiligheidsbelang dat verbonden is aan de  leveringszekerheid. Dit zijn allebei zeer grote belangen die een inmenging in het eigendomsrecht  van de vergunninghouder kunnen rechtvaardigen.    Artikel 1 Eerste Protocol EVRM vereist een belangenafweging tussen de mate van inmenging in het  eigendomsrecht en het met die inmenging gediende algemene belang. Er moet een redelijk  evenwicht, een “fair balance”, worden gevonden tussen het eigendomsrecht en het algemene  belang. In het algemeen moet ten aanzien van deze belangenafweging het volgende worden  opgemerkt. De risico's verbonden aan de aardbevingen als gevolg van gaswinning in Groningen  wegen zwaar. Tegelijkertijd zijn ook met de leveringszekerheid grote veiligheidsbelangen en  maatschappelijke en economische belangen gemoeid. Deze belangen wegen naar het oordeel van  de regering zwaarder dan het eigendomsrecht van de vergunninghouder.    Een belangrijk aspect bij het redelijk evenwicht is of de betrokken maatregel voorzienbaar was. In  dit kader houdt het EHRM rekening met het risico dat inherent is aan commerciële bedrijfsvoering,  wanneer het gaat om een onderneming wiens eigendomsrecht wordt gereguleerd. Ten algemene  moeten ondernemingen er rekening mee houden dat overheidsbeleid kan wijzigen en dat dit  gevolgen kan hebben voor hun bedrijfsvoering. In dit concrete geval komt daar nog bij dat er  sinds de krachtige aardbeving bij Huizinge op 16 augustus 2012 een brede maatschappelijke en  politieke discussie gaande is over de gaswinning in Groningen. Ook zijn er sindsdien tal van  maatregelen getroffen ten aanzien van de gaswinning uit het Groningenveld. Zo is de hoeveelheid  gas die gewonnen mag worden aanzienlijk verlaagd en zijn er tal van maatregelen genomen op  het gebied van de schadeafhandeling en de versterking van gebouwen. In de discussie over de  gaswinning in Groningen zijn de veiligheid van de inwoners van Groningen en de  leveringszekerheid steeds de kernelementen geweest. De vergunninghouder had dus kunnen  voorzien dat de wetgever op die gebieden maatregelen zou nemen zoals die in dit wetsvoorstel  staan, althans de vergunninghouder diende hier rekening mee te houden. De conclusie moet  daarom zijn dat de maatregelen in dit wetsvoorstel voldoende voorzienbaar waren voor de  vergunninghouder,    Een volgend aspect van het redelijk evenwicht is de subsidiariteit. Dit houdt in dat van de  beschikbare beleidsopties het minst ingrijpende alternatief wordt gekozen om het doel van  algemeen belang te bereiken. Dit wetsvoorstel voldoet aan deze voorwaarde, Een minder  ingrijpende inmenging in het eigendomsrecht van de vergunninghouder is denkbaar. Een  dergelijke regeling zou min of meer hetzelfde zijn als de huidige Mijnbouwwet. Dit kader volstaat  echter niet, omdat daarmee de doelen van dit wetsvoorstel onvoldoende bereikt kunnen worden.  Zo is de winningsplicht nodig om de leveringszekerheid te waarborgen. Dit middel bestaat in de  huidige Mijnbouwwet niet. Hetzelfde geldt voor het principe dat het Groningenveld de sluitpost  moet zijn om te kunnen voorzien in de vraag naar laagcalorisch gas. Dit is tot op heden niet  expliciet vastgelegd in de Mijnbouwwet. Om deze redenen kan de doelstelling van dit wetsvoorstel  “nooit meer dan nodig” niet voldoende bereikt worden met een minder ingrijpend middel dan dit  wetsvoorstel.    85 Verhouding Europees recht  5.1, Verhouding tot mijnbouwregelgeving  De Europese Unie kent een interne energiemarkt, die hoofdzakelijk gericht is op elektriciteit en    gas. Over mijnbouw zijn weinig richtlijnen en verordeningen vastgesteld. De belangrijkste    14</pre>

====================================================================== Einde pagina 52 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 53 ======================================================================

<pre>    INTERNETCONSULTATIE    richtlijnen betreffen afvang en opslag van kooldioxide (Richtlijn 2009/31/EG van het Europees  Parlement en de Raad van 23 april 2009 betreffende de geologische opslag van kooldioxide en tot  wijziging van Richtlijn 85/337/EEG van de Raad, de Richtlijnen 2000/60/EG, 2001/80/EG,  2004/35/EG, 2006/12/EG en 2008/1/EG en Verordening (EG) nr. 1013/2006 van het Europees  Parlement en de Raad.) en de veiligheid van offshore mijnbouwinstallaties (richtlijn2013/30/EU  van het Europees parlement en de Raad van 12 juni 2013 betreffende de veiligheid van offshore  olie- en gasactiviteiten en tot wijziging van richtlijn 2004/35/EG) .   Daarnaast vallen mijnbouwactiviteiten onder de reikwijdte van Richtlijn 2004/35/EG van het  Europees Parlement en de Raad van 21 april 2004 betreffende milieuaansprakelijkheid met  betrekking tot het voorkomen en herstellen van milieuschade. Voor het overige is de regulering  van mijnbouwactiviteiten een aangelegenheid van de lidstaten.    5.2. Verhouding tot de derde gasrichtlijn   In richtlijn 2009/73/EG van het Europees parlement en de Raad van 13 juli 2009 betreffende  gemeenschappelijke regels voor de interne markt voor aardgas en tot intrekking van Richtlijn  2003/55/EG (verder: derde gasrichtlijn) stelt voorwaarden en beperkingen aan de taken van de  netbeheerder van het landelijk gastransportnet. Een van de eisen van de derde gasrichtlijn beperkt  welke taken aan de netbeheerder kunnen worden opgelegd. Een van die beperkingen is dat bij  volledige ontvlechting van een transmissiesysteembeheerder, die beheerder op grond van artikel 9  geen bemoeienis mag hebben met de productie, handel of levering van gas. Dit is in Nederland het  geval. De netbeheerder van het landelijk gastransportnet kan en mag daarom niet bepalen welke  hoeveelheden gas van welke kwaliteit op het zijn net worden ingevoed en worden onttrokken,  Deze rol is aan de marktpartijen.   De netbeheerder van het landelijk gastransportnet heeft wel tot taak om er voor te zorgen dat het  ingevoede gas voldoet aan de wettelijke kwaliteitseisen die aan de samenstelling van gas worden  gesteld en zo nodig de samenstelling van in te voeden gas te wijzigen door middel van behandelen  of mengen. Tevens heeft de netbeheerder van het landelijk gastransport tot taak om de calorische  waarde van gas om te zetten teneinde de verhouding tussen vraag en aanbod van laagcalorisch en  hoogcalorisch gas te handhaven. Dit omzetten kan administratief maar ook fysiek door  hoogcalorisch met stikstof om te zetten naar laagcalorisch gas. Beide taken zijn uniek voor de  Nederlandse gasmarkt en zijn geen implementatie van de richtlijn. Bij het toekennen van deze  taken is vanzelfsprekend wel rekening gehouden met de richtlijn en de taken zijn zodanig  toegewezen dat zij niet in strijd zijn met de richtlijn. Deze taken worden met het doel van dit  wetsvoorstel — het minimaliseren van de winning uit het Groningenveld - belangrijker.    5.3. Verhouding tot de verordening leveringszekerheid   De verordening leveringszekerheid schrijft voor dat iedere lidstaat gepaste maatregelen neemt om  de gevolgen te beheersen van een eventueel tekort aan aardgas. Dit tekort kan veroorzaakt  worden voor zowel een onderbreking in de gaslevering als een uitzonderlijk hoge vraag. Het  borgen van de leveringszekerheid is volgens de verordening een gezamenlijke  verantwoordelijkheid van de aardgasbedrijven, lidstaten en de Europese Commissie. De primaire  verantwoordelijkheid ligt bij de aardgasbedrijven. Indien de markt zijn rol niet meer kan vervullen  met als gevolg dat er onvoldoende gas in een land is om te voldoen aan de vraag, mogen lidstaten  maatregelen nemen om in ieder geval de gaslevering aan beschermde afnemers zoals huishoudens  zeker te stellen.   In dat kader verplicht de verordening lidstaten en de netbeheerders van de landelijke  gastransportnetten samen te werken en voorziet de verordening in een solidariteitsverplichting:  lidstaten moeten elkaar bijstaan bij een tekort aan gas. Daarnaast moeten preventieve plannen en  noodplannen worden opgesteld.   Uitgangspunt van dit wetsvoorstel is dat de winning van gas uit het Groningenveld het sluitstuk is  bij het voorzien in de vraag naar laagcalorisch gas. Dat uitgangspunt past in principe binnen de  verordening leveringszekerheid omdat deze verordening het aan de lidstaten laat om invulling te  geven aan de wijze waarop wordt voorzien in de behoefte aan gas.    5.4. Notificatie   Het wetsvoorstel bepaalt op welke wijze de houder van de winningsvergunning Groningenveld  gebruik mag maken van zijn winningsvergunning. Dit valt onder de reikwijdte van richtlijn  2006/123/EG van het Europees Parlement en de Raad van 12 december 2006    15</pre>

====================================================================== Einde pagina 53 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 54 ======================================================================

<pre>    INTERNETCONSULTATIE    betreffende diensten op de interne markt. Het wetsvoorstel zal na aanvaarding door de Tweede  Kamer bij de Europese Commissie worden genotificeerd.    86 Verhouding nationale regelgeving    6.1, Burgerlijk Wetboek   Met dit wetsvoorstel wordt de vergunninghouder verplicht een hoeveelheid gas uit het  Groningenveld te winnen overeenkomstig de door de minister goedkeurde operationele strategie  en de daaraan verbonden beperkingen en voorschriften. In artikel 6:177 van het Burgerlijk  Wetboek is voor mijnbouwactiviteiten bepaald dat de exploitant risicoaansprakelijk is voor de  schade die een gevolg is van bodembewegingen door mijnbouwactiviteiten, De met dit  wetsvoorstel geïntroduceerde winningsplicht doet niet af aan de aansprakelijkheid van de  vergunninghouder op grond van artikel 6:177 BW.   Het is belangrijk dat inwoners die schade hebben als gevolg van de bodembeweging, hun schade  vergoed krijgen. Met het Besluit mijnbouwschade Groningen (Stcrt. 2018, nr. 6398) heeft de  overheid de afhandeling van schade aan zich getrokken. Bij de Tijdelijke commissie  mijnbouwschade Groningen kan nu om een vergoeding van de schade worden verzocht. Ook  kunnen degenen die schade zich hebben, zich nog steeds tot de vergunninghouder wenden op  grond van artikel 6:177 van het Burgerlijk Wetboek. Het ligt in de bedoeling om, zoals  aangekondigd in het regeerakkoord, te voorzien in een meer definitieve voorziening voor de  publieke schade-afhandeling van de mijnbouwschade in Groningen.    6.2. Wet op de economische delicten   Overtreding van artikel 33 van de Mijnbouwwet is in de Wet op de economische delicten  aangemerkt als een economische delict. Overtreding van de algemene zorgplicht is een strafbaar  feit. Omdat met dit wetsvoorstel een winningsplicht wordt opgelegd aan de houder van de  winningsvergunning Groningenveld wordt de algemene zorgplicht van artikel 33 vervangen door  een daarbij passende zorgplicht. Omdat de vergunninghouder de plicht kan worden opgelegd om  meer gas te winnen dan de hoeveelheid die past bij een aanvaardbaar veiligheidsniveau, is het  niet wenselijk om overtreding van de zorgplicht in dit specifieke geval strafbaar te stellen.    6.3. Algemene wet bestuursrecht   De voorgestelde procedure voor de aansturing van de vergunninghouder kent een aantal stappen  waarin aan de betrokken andere overheden (provincie, gemeenten en waterschappen), de  Mijnraad en de toezichthouder en een aan te wijzen instelling advies wordt gevraagd. Voor de  termijn waarbinnen zij advies moeten uitbrengen wordt de termijn van zes weken van de  Algemene wet bestuursrecht aangehouden. Er zijn geen redenen om van de gebruikelijke termijn  af te wijken.   Op het ontwerpbesluit van de minister wordt de uniforme openbare voorbereidingsprocedure  (afdeling 3.4.) van de Algemene wet bestuursrecht van toepassing verklaard. Gedurende zes  weken kunnen belanghebbenden een zienswijze op het ontwerpbesluit indienen.   In hoofdstuk 2 van bijlage 2 bij de Algemene wet bestuursrecht is opgenomen wanneer er sprake  is van beroep in eerste aanleg bij een bijzondere bestuursrechter. Artikel III voorziet, door het  uitbreiden van artikel 2 uit deze bijlage, in beroep in één en eerste instantie bij de Afdeling  bestuursrechtspraak van de Raad van State tegen een goedkeuringsbesluit. Beroep in één  instantie is reeds van toepassing op de besluiten tot instemming met een winningsplan of een  opslagplan.    87 Gevolgen    7.1 Regeldruk en andere bedrijfseffecten   Dit wetsvoorstel heeft gevolgen voor de netbeheerder van het landelijk transportnet en de  vergunninghouder. De netbeheerder van het landelijk transportnet krijgt de taak jaarlijks een plan  aan de minister te overleggen met een raming van de benodigde hoeveelheid gas in een gasjaar  die ten hoogste benodigd is uit het Groningenveld om eindafnemers van de hoeveelheid geschikt  gas te voorzien en de vraagontwikkeling voor de komende tien jaar naar laagcalorisch gas.   De vergunninghouder krijgt de plicht om jaarlijks een voorstel voor een operationele strategie in te  dienen of een voorstel voor aanpassing van de door de minister vastgestelde strategie te doen.    16</pre>

====================================================================== Einde pagina 54 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 55 ======================================================================

<pre>    INTERNETCONSULTATIE    Deze strategie vervangt het huidige winningsplan dat in de Mijnbouwwet is opgenomen. Echter het  winningsplan hoeft volgens de Mijnbouwwet niet jaarlijks opgesteld te worden. In de praktijk is  echter gebleken dat een jaarlijkse actualisatie voor het Groningenveld noodzakelijk is. De  operationele strategie die in de plaats van het winningsplan komt, is wel beperkter van omvang  dan het winningsplan.   De administratieve lasten van zowel de netbeheerder van het landelijk gastransportnet als de  vergunninghouder zullen als gevolg van deze wetswijziging wel toenemen.    De kosten het opstellen van het plan van de netbeheerder van het landelijk gastransportnet  worden ingeschat € 80.000 per jaar.    De kosten voor het opstellen van de operationele strategie bestaan voor een groot deel uit de  kosten voor het maken van een hazard & risico analyse, Geschat wordt dat deze kosten ongeveer  €1,5 miljoen bedragen. Met het opstellen van de operationele strategie zijn dus behoorlijke kosten  gemoeid. Vanwege de veiligheidsrisico's die hier spelen en het actief kunnen sturen hierop, wordt  dit aanvaardbaar geacht. Ook zal een actualisatie van de analyse mogelijk minder tijdrovend zijn  en daarmee zullen de kosten naar verwachting dalen. Overigens dient de vergunninghouder op  basis van de huidige Mijnbouwwet deze kosten ook te maken als onderdeel van het winningsplan,  deze uitvoeringskosten zijn vanwege de complexiteit ook zeer hoog. Hier geldt echter, zoals  gezegd, geen wettelijke jaarlijkse actualisatie, in de praktijk stelt de vergunninghouder nu ook  jaarlijks een actualisatie op.    Naast bovengenoemde lasten leidt deze aanpassing van de Gaswet en Mijnbouwwet naar  verwachting niet tot verdere hogere administratieve lasten voor de netbeheerder van het landelijk  gastransportnet, de vergunninghouder en andere bedrijven in Nederland,   De rol van inspecteur-generaal verandert niet. Op basis van de huidige Mijnbouwwet adviseert de  inspecteur-generaal de minister over het winningsplan. Dit geldt ook voor de Mijnraad.    88 Toezicht en handhaving    De rol van inspecteur-generaal verandert niet door deze wijziging. Op basis van de huidige  Mijnbouwwet adviseert de inspecteur-generaal de minister over het winningsplan. Met deze  wetswijziging verandert dit in een advies op de operationele strategie. Daar waar de inspecteur-  generaal eerder toezicht hield op een juiste uitvoering van het instemmingsbesluit met het  winningsplan, zal de inspecteur-generaal nu toezicht houden op een juiste uitvoering van de  goedgekeurde operationele strategie en de eventuele voorschriften en beperkingen die de minister  daaraan meegegeven heeft.   De rol van de Autoriteit Consument en Markt verandert niet door deze wijziging, Wel krijgt de  Autoriteit Consument en Markt de mogelijkheid een beleidsregel vast te stellen over de wijze  waarop de kosten van de bouw van een stikstoffabriek door de netbeheerder van het landelijk  gastransportnet kunnen worden terugverdiend.    89 Adviezen   9.1 Uitvoerings- en handhavingstoets ACM   ACM is gevraagd een uitvoerings- en handhavingstoets uit te voeren over de voorgestelde  wijziging van de Gaswet.   9.2. Uitvoerings- en handhavingstoets SodM   De inspecteur-generaal is gevraagd een uitvoerings- en handhavingstoets uit te voeren over de  voorgestelde wijziging van de Mijnbouwwet.    9.3 Adviescollege Toetsing Regeldruk  Het wetsvoorstel is voorgelegd aan het Adviescollege Toetsing Regeldruk (ATR).    810 Consultatie    17</pre>

====================================================================== Einde pagina 55 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 56 ======================================================================

<pre>    INTERNETCONSULTATIE    Het wetsvoorstel is geconsulteerd via de website www.internetconsultatie.nl. In de periode tussen  .. tot en met ... april 2018 konden via deze website een reacties worden ingediend op het  wetsvoorstel. De mogelijkheid tot reageren is daarbij expliciet gecommuniceerd de netbeheerder  van het landelijk gastransportnet, Gasterra, NAM, de betrokken gemeenten en waterschappen en  de provincie Groningen. Er zijn binnen de gestelde termijn in totaal [PM] reacties ontvangen. De  reacties hadden betrekking op [PM]. Naar aanleiding van de reacties in de internetconsultatie is  [PM].    811 Overgangsrecht, inwerkingtreding en vaste verandermomenten  Gelet op de belangen die met dit wetsvoorstel zijn gemoeid is snelle inwerkingtreding gewenst.  II ARTIKELEN    Artikel I, onderdeel B (wijziging artikel 10a Gaswet)   De wijziging van artikel 10a van de Gaswet is het startpunt van de nieuwe procedure voor de  aansturing van het Groningenveld. Met de voorgestelde wijziging van artikel 10a, eerste lid, krijgt  de netbeheerder van het landelijk gastransportnet met onderdeel q de taak om jaarlijks de  behoefte voor het komende gasjaar (de periode tussen 1 oktober en 1 oktober van het daarop  volgende kalenderjaar) te ramen en de scenario's voor de vraag naar gas te ontwikkelen. Bij deze  raming dient de netbeheerder uit te gaan van de optimale inzet van alle beschikbare middelen en  methoden die leiden tot een minimale winning van gas uit het Groningenveld. Hierbij kan worden  gedacht aan de inzet van stikstofconversie: hoe meer hoog calorisch gas wordt omgezet in laag  calorisch gas om te voorzien in de vraag naar laag calorisch gas door de eindafnemers, des te  lager de winning van gas uit het Groningenveld zal zijn. De netbeheerder van het landelijk  gastransportnet heeft reeds tot taak om stikstofconversie toe te passen in het belang van de  gebruikers van zijn net. Deze taak is noodzakelijk om de kwaliteitsloze gasmarkt in stand te  houden, Uit het omdraaien van de systematiek, waarvan het voorgestelde onderdeel q het  startpunt is, volgt dat de netbeheerder van het landelijk gastransportnet meer hoogcalorisch gas  zal moeten omzetten opdat de marktpartijen voldoende laagcalorisch gas kunnen leveren. In de  aanhef van artikel 10a, eerste lid, onderdeel c‚, wordt deze taak verduidelijkt. Tot de taak van de  netbeheerder van het landelijk gastransportnet behoort door deze uitbreiding tevens het omzetten  van hoogcalorisch gas naar laagcalorisch gas om de winning uit het Groningenveld te  minimaliseren. De kosten hiervan worden op grond van artikel 82 meegenomen in de  tariefregulering.   Omdat de daadwerkelijk vraag naar gas sterk afhankelijk is van temperatuur en windsnelheid, is  de benodigde capaciteit om aan de vraag te voldoen niet gelijk aan het verwachte jaarvolume  gedeeld door 365 dagen. In capaciteit kan worden voorzien door bijvoorbeeld gebruik te maken  van een berging. Die berging wordt gevuld met gas dat wordt gewonnen uit het Groningenveld op  een moment dat er geen daadwerkelijke vraag naar is, Een berging werkt daarom volumeneutraal  en voorziet in de capaciteitsbehoefte.   In het negende en tiende lid wordt deze taak nader uitgewerkt en is een delegatiegrondslag  opgenomen om bij ministeriële regeling nadere regels te kunnen stellen aan het plan, In deze  regeling kan onder meer het tijdstip waarop de netbeheerder het plan aan de minister moet  overleggen worden opgenomen, maar ook de nadere uitwerking van de zogenaamde  graaddagensystematiek en het percentage van inzet van stikstofcapaciteit dat in een gasjaar  (gemiddeld) moet worden gehaald.    Artikel 1, onderdeel C   In artikel 82, eerste lid, van de Gaswet is de tariefregulering opgenomen voor onder meer de taak  van de netbeheerder van het landelijk gastransportnet om de energie-inhoud van gas om te  zetten. Bij deze taak wordt, zoals hierboven aangegeven, expliciet opgenomen dat de omzetting  ook tot doel heeft de winning van gas uit het Groningenveld te minimaliseren. Zoals in de brief van  de minister van 29 maart 2018 is aangegeven, zal de netbeheerder van het landelijk  gastransportnet een extra stikstoffabriek bouwen zodat de conversiecapaciteit wordt verhoogd.  Om vooraf duidelijkheid te kunnen geven over de wijze waarop de kosten van deze investering  kunnen worden terugverdiend, wordt voorgesteld dat ACM een beleidsregel kan opstellen waarin    18</pre>

====================================================================== Einde pagina 56 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 57 ======================================================================

<pre>    INTERNETCONSULTATIE    wordt opgenomen op welke wijze ACM de doelmatigheid van de kosten van deze investering  beoordeelt.    Artikel IL, onderdeel A en D (wijziging artikel 34 en 105 Mijnbouwwet)   Artikel 34 van de Mijnbouwwet is met de Wet van 21 december 2016 tot wijziging van de  Mijnbouwwet (versterking veiligheidsbelang mijnbouw en regie opsporings-, winnings- en  opslagvergunningen; Stb. 2016, 554) gewijzigd. Op grond van de huidige Mijnbouwwet is het  alleen mogelijk de bezwaarprocedure te volgen bij de voorbereiding van een ondergeschikte  wijziging van een reeds door de minister genomen instemmingsbesluit met een winningsplan. Op  grond van de huidige formulering is het nu niet mogelijk de bezwaarprocedure te volgen bij de  voorbereiding van ondergeschikte wijzigingen van een winningsplan die geen effect hebben op de  verwachte bodembeweging en de daarmee verbonden risico's voor de omgeving. Hierdoor duurt  de instemming met deze ondergeschikte wijzigingen van een winningsplan langer dan gewenst.  Het is niet doelmatig bij elke wijziging van een winningsplan de uniforme openbare  voorbereidingsprocedure van afdeling 3.4 van de Algemene wet bestuursrecht te volgen. Gelet  hierop wordt voorgesteld artikel 34 te wijzigen ook al heeft deze wijziging geen direct verband met  de aanteiding van dit wetsvoorstel.   Het gaat hier bijvoorbeeld om instemming met een wijziging van een winningsplan waardoor meer  tijd wordt gegeven om de totale volumes te kunnen winnen waarmee reeds eerder is ingestemd.  Maar het kan ook gaan om een wijziging van een winningsplan waardoor meer gas gewonnen kan  worden, indien blijkt dat hiermee de eerder berekende en beoordeelde bodembeweging  (bodemdaling en bodemtrillingen) en daarmee de risico's voor de omgeving niet anders beoordeeld  zullen kunnen worden. Wanneer er geen effecten worden verwacht voor de omgeving is het niet  doelmatig de uniforme openbare voorbereidingsprocedure toe te passen. Wel worden de effecten  beoordeeld door de inspecteur-generaal der mijnen en de Tcbb en worden ook de betrokken  gemeenten, provincies en waterschappen om advies gevraagd. Voor belanghebbenden bestaat de  mogelijkheid bezwaar en beroep in te dienen.   Ten slotte is in artikel 105, derde lid, onderdeel c, in lijn gebracht met de formulering van artikel  34, vierde lid, onderdeel b.    Artikel II, onderdeel B (wijziging artikel 36 Mijnbouwwet)   In artikel 36 zijn weigeringsgronden voor instemming met een winningsplan opgenomen. Sinds 1  januari 2017 kan leveringszekerheid een grond zijn om de instemming geheel of gedeeltelijk te  weigeren. Deze weigeringsgrond is enkel voor de instemming met de winningsplannen voor het  Groningenveld opgenomen. Voor andere velden speelt de leveringszekerheid geen rol. Nu het  wetsvoorstel voorziet in een andere procedure voor het Groningenveld, waar er geen sprake meer  is van een winningsplan, kan deze weigeringsgrond in artikel 36 vervallen.    Artikel II, onderdeel C (hoofdstuk bijzondere regels voor het Groningenveld)   In onderdeel C wordt voorgesteld om een nieuw hoofdstuk in de Mijnbouwwet op te nemen waarin  de speciale besluitvormingsprocedure voor het Groningenveld is opgenomen. Dit hoofdstuk vangt  aan met een aantal definities die alleen in dit hoofdstuk worden gebruikt. Deze definities zijn  opgenomen in het voorgestelde artikel 52a. Het betreft hier de definitie van veiligheidsbelang en  van de winningsvergunning Groningenveld. In paragraaf 2.2 van het algemeen deel van de  toelichting is op de inhoud van deze definities ingegaan.    Artikel 52b   Omdat voor het Groningenveld een andere besluitvormingsprocedure gaat gelden, wordt voor de  duidelijkheid in het voorgestelde artikel 52b een aantal artikelen uit de Mijnbouwwet benoemd die  niet van toepassing zijn op het Groningenveld. Dit betreft de artikelen 21, derde lid, tweede volzin,  33, 34, 35 en 36.   Voor de houder van de vergunning van de winningsvergunning Groningenveld geldt na de  inwerkingtreding van dit wetsvoorstel een winningsplicht. Ook met deze plicht kan een houder van  een winningsvergunning voor het Groningenveld de minister te verzoeken zijn winningsvergunning  geheel of gedeeltelijk in te trekken (artikel 21, derde lid). Echter, de minister moet een ruime  discretionaire bevoegdheid hebben dit verzoek te beoordelen. In de tweede volzin wordt deze  discretionaire bevoegdheid voor het Groningenveld te veel beperkt en deze volzin is daarom niet  van toepassing.    19</pre>

====================================================================== Einde pagina 57 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 58 ======================================================================

<pre>    INTERNETCONSULTATIE    Artikel 33 van de Mijnbouwwet bevat een algemene zorgplicht. Op grond van deze zorgplicht moet  een vergunninghouder alle maatregelen treffen die redelijkerwijs van hem gevergd kunnen worden  om te voorkomen dat de door de winning schade door bodembeweging wordt veroorzaakt. Met dit  wetsvoorstel wordt daarom aan de vergunninghouder een winningsplicht opgelegd. De  vergunninghouder moet nauwkeurig handelen overeenkomstig het door de minister vastgestelde  operationele strategie en heeft dus geen keuze om de winning te verminderen. De zorgplicht van  artikel 33 past daar niet bij. Vanzelfsprekend moet de vergunninghouder wel de opgedragen  winning wel zo zorgvuldig en professioneel mogelijk uitvoeren. In het nieuwe hoofdstuk wordt  daarom een zorgplicht opgenomen die is toegesneden op de specifieke situatie van de  vergunninghouder bij winning van gas uit het Groningenveld.   Tot slot zien de artikelen 24, 35 en 36 van de Mijnbouwwet op het winningsplan en het  daaropvolgende instemmingsbesluit. Voor het Groningenveld wordt in dit wetsvoorstel een aparte  besluitvormingsprocedure voorgesteld waardoor ook deze artikelen buiten toepassing worden  verklaard, Voor het overige is de Mijnbouwwet van toepassing op (de houder van de  winningsvergunning van) het Groningenveld. Voor zover de vergunninghouder houder is van  andere winningsvergunningen is en blijft de Mijnbouwwet onverkort van toepassing op de  vergunninghouder bij het uitvoeren van activiteiten die zijn gerelateerd aan die  winningsvergunningen.    Artikel 52c   Nadat de minister het plan het de netbeheerder van het landelijk gastransportnet heeft ontvangen,  stuurt hij dit plan naar de vergunninghouder. De vergunninghouder doet vervolgens op verzoek  van de minister een voorstel voor een operationele strategie waarin wordt aangegeven hoe de  vergunninghouder in het betreffende gasjaar de verschillende clusters van het Groningenveld zal  inzetten. Het is ook mogelijk dat de vergunninghouder meerdere strategieën voorstelt, waaruit de  minister, gelet op de door de minister af te wegen belangen, moet kiezen. Bij het opstellen van de  operationele strategie zijn twee principes leidend: minimaliseren van de winning (niet meer dan de  geraamde behoefte naar gas uit het Groningenveld op basis van de graaddagensystematiek) en  minimaliseren van de verwachte bodembeweging. In de operationele strategie moet worden  aangegeven hoe deze principes kunnen worden vertaald in een strategie, waarbij de  vergunninghouder telkens de laatste inzichten met betrekking tot bodembeweging hanteert. Dit  komt tevens tot uiting in de analyse van de verwachte bodembeweging van haar strategie.  Productiestrategie en verwachte bodembeweging zijn immers onlosmakelijk met elkaar verbonden.  Behalve en analyse van de verwachte bodembeweging dient de vergunninghouder ook een analyse  van bovengrondse risico's de verwachte bodembeweging in de operationele strategie op te nemen.  Tot slot moeten de maatregelen worden opgenomen die de vergunninghouder voorstelt te treffen  om de verwachte bodembeweging te minimaliseren.    Artikel 52d   De operationele strategie wordt vervolgens vastgesteld door de minister. Het is de minister die op  basis van het plan van de netbeheerder van het landelijk gastransportnet, de voorgestelde  operationele strategie(ën) en de advisering hierover alle belangen moet afwegen: welke winning is  noodzakelijk én verantwoord, gelet op de veiligheidsrisico's die verbonden zijn aan de winning en  aan leveringszekerheid en op het maatschappelijk belang dat verbonden is aan leveringszekerheid  (anders dan de veiligheidsrisico’s). Op deze belangenafweging is in paragraaf 3 reeds uitvoerig  ingegaan. Bij deze belangenafweging betrekt de minister de adviezen die de inspecteur-generaal  en TNO hebben uitgebracht over de voorgestelde operationele strategie van de vergunninghouder.  De minister kan de operationele strategie, ook lopende het gasjaar, wijzigen. De randvoorwaarden  hierbij zijn telkens het hiervoor genoemde veiligheidsbelang en het maatschappelijk belang.  Voordat de minister de operationele strategie vaststelt, legt hij het ontwerp van zijn besluit voor  advies voor aan de betrokken lagere overheden (artikel 52d, vijfde lid) en aan de Mijnraad (artikel  105, derde lid, onderdeel d). Daarnaast is de uniforme openbare voorbereidingsprocedure van  toepassing, zodat belanghebbenden een zienswijze kunnen indienen.   Bij een gelijkblijvende of dalende winning kan worden verwacht dat de bodembeweging en de  daaruit volgende bovengrondse gevolgen gelijk blijven of afnemen. Of dit zo is blijkt uit de analyse  die de vergunninghouder hierover opneemt in de operationele strategie. Indien de gevolgen gelijk  blijven of afnemen, brengt de procedure van het vierde en vijfde lid, waarbij de uniforme openbare  voorbereidingsprocedure wordt toegepast en waarbij de regionale overheden om advies op het    20</pre>

====================================================================== Einde pagina 58 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 59 ======================================================================

<pre>    INTERNETCONSULTATIE    ontwerpbesluit worden gevraagd, een zware uitvoeringslast voor de minister en deze overheden  met zich mee, terwijl de toegevoegde waarde daarvan zeer beperkt is. Om deze reden wordt in het  zesde lid voorgesteld dat in dat geval het vierde en vijfde lid niet van toepassing zijn. Uit de  operationele strategie en de adviezen die daarover worden gegeven door de inspecteur-generaal  en TNO moet blijken of de verwachte bodembeweging en de bovengrondse gevolgen gelijk blijven  of afnemen. De referentie hiervoor is de geldende operationele strategie. Mocht blijken dat de  bodembeweging de daaruit volgende bovengrondse gevolgen toenemen, zijn het vierde en vijfde  lid wel van toepassing. Op deze wijze wordt geborgd dat belanghebbenden en de regionale  overheden in dat geval vooraf betrokken worden bij de besluitvorming.    Artikel 52e   De hiervoor beschreven procedure leidt tot de verplichting voor de vergunninghouder om  overeenkomstig de vastgestelde operationele strategie over te gaan tot winning van gas uit het  Groningenveld. Met deze plicht worden twee zaken gerealiseerd. Allereerst wordt hiermee geborgd  dat de vergunninghouder niet meer gas wint dan nodig is op basis van de graaddagensystematiek,  maar ook niet minder. Onder de huidige systematiek mag de vergunninghouder de in het  instemmingsbesluit opgenomen hoeveelheid gas winnen, ook als dat niet nodig is om de voldoen  aan de leveringszekerheid. Met deze in het wetsvoorstel opgenomen voorwaarde wordt geborgd  dat de vergunninghouder de benodigde hoeveelheid gas wint, niet meer en niet minder. De  vergunninghouder heeft dus geen keuzevrijheid in de te produceren hoeveelheid gas. Hij kan  hierop dan ook niet sturen. Als de vergunninghouder signaleert dat de door de minister  vastgestelde productiestrategie, waarbinnen hij moet handelen, problemen met zich meebrengt,  zal hij de minister moeten verzoeken deze strategie te wijzigen. Immers, de vergunninghouder  heeft geen afwegingsruimte ten opzichte van de door de minister vastgestelde operationele  strategie. Ten tweede moet de productiestrategie voldoen aan de eis dat de bodembeweging zo  minimaal mogelijk is. Hiermee wordt het belang van de inwoners van Groningen zo goed mogelijk  geborgd.    Artikel 52f   In artikel 33 van de Mijnbouwwet wordt de algemene zorgplicht voor uitvoerders van  mijnbouwactiviteiten geregeld. Deze zorgplicht ziet op het nemen van alle maatregelen die in  redelijkheid gevergd kunnen worden om onder meer schade te voorkomen of de veiligheid niet te  schaden.   Overtreding van artikel 33 van de Mijnbouwwet is in de Wet op de economische delicten  aangemerkt als een economisch delict. Dat betekent dat overtreding van de algemene zorgplicht  een strafbaar feit is. Omdat met dit wetsvoorstel een winningsplicht wordt opgelegd aan de  vergunninghouder, waarbij de vergunninghouder nauwkeurig de door de minister vastgestelde  operationele strategie moet volgen, wordt de algemene zorgplicht van artikel 33 Mijnbouwwet voor  de winning uit het Groningenveld vervangen door een daarbij passende zorgplicht. Deze is  opgenomen in artikel 52f. Immers, de mogelijkheden om aan de brede zorgplicht invulling te  geven door te sturen op de hoeveelheid gas die geproduceerd wordt en de wijze waarop dit  gebeurt, ontbreken voor deze vergunninghouder door te voorzien in een strakke sturing op  hoeveel gas er uit het Groningenveld wordt gewonnen en de wijze waarop dat gebeurt via het door  de minister vastgestelde operationele strategie. Een winningsplicht ontslaat de vergunninghouder  echter niet van het zorgvuldig uitvoeren van zijn taken binnen de voorschriften van de  Mijnbouwwet en de door de minister vastgestelde operationele strategie. Het voorgestelde tweede  verplicht, net als artikel 33, tweede lid, de vergunninghouder alle noodzakelijke maatregelen te  nemen om een ongeval te voorkomen en is een aanvulling op het eerste lid. Dit lid is bedoeld om  als een zwaar ongeval zich voordoet, de vergunninghouder te verplichten alle noodzakelijke  maatregelen te nemen om de gevolgen daarvan te beperken. Daarnaast regelt dit lid dat het  hierbij niet alleen om gevolgen voor het milieu kan gaan, maar ook om gevolgen voor de mens.  Hierbij kan niet alleen worden gedacht aan de werknemers die het mijnbouwwerk opereren, maar  ook aan de bewoners in de omgeving van het mijnbouwwerk. Juist deze zorg voor de externe  veiligheid rondom installaties is een verantwoordelijkheid van de vergunninghouder.   De vergunninghouder blijft verantwoordelijk voor het op een veilige wijze uitvoeren van zijn  werkzaamheden. Daaronder valt onder meer het onderhouden van zijn installaties en het in dienst  hebben van voldoende gekwalificeerd personeel. Als de winning wordt beëindigd, rust op de  vergunninghouder de verplichting om een sluitingsplan op te stellen en de verantwoordelijkheid    21</pre>

====================================================================== Einde pagina 59 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 60 ======================================================================

<pre>    INTERNETCONSULTATIE    om de locaties op een verantwoorde en veilige wijze te af te sluiten. Ook zou op grond van dit lid  de vergunninghouder de plicht opgelegd kunnen worden om na de beëindiging van de winning  bepaalde maatregelen te treffen indien zich nadelige effecten voordoen. Indien bijvoorbeeld de  aardbevingen langer na-ijlen dan nu wordt verwacht, zou moeten worden gekeken welke  maatregelen dan effectief zijn om dat tegen te gaan.    Artikel 52g   Het uitgangspunt van dit wetsvoorstel is dat de vergunninghouder niet meer gas uit het  Groningenveld wint dan nodig is op basis van de graaddagensystematiek. Bij aanvang van het  gasjaar kunnen op basis van de graaddagensystematiek alleen temperatuurscenario’s worden  opgesteld waaruit een raming volgt over de benodigde hoeveel te winnen gas. Pas na afloop van  het gasjaar is bekend welk temperatuurscenario zich heeft voorgedaan en dus of het een warm of  een koud jaar is geweest. Omdat de winning wel wordt gekoppeld aan de graaddagensystematiek  is het wenselijk dat de vergunninghouder na afloop van een gasjaar een rapportage opstelt over  het gerealiseerde temperatuurscenario en de hoeveelheid gewonnen gas. Op deze manier kan  achteraf worden bezien of de vergunninghouder zich heeft gehouden aan de verplichting om  overeenkomstig het goedgekeurde operationeel gas te winnen.    Artikel I, onderdeel C (wijziging artikel 105 Mijnbouwwet)   In artikel 105 van de Mijnbouwwet is bepaald wanneer de Mijnraad advies uitbrengt. Voorgesteld  wordt om aan dit artikel toe te voegen dat de Mijnraad advies uitbrengt over het besluit tot  goedkeuring van de operationele strategie van de vergunninghouder. Dit is in lijn met het  adviesrecht dat de Mijnraad heeft bij de besluiten tot instemming met winningsplannen en  opslagplannen.    Artikel I, onderdelen E en G (nieuw artikel 122a en wijziging artikel 127 Mijnbouwwet)   Bij de advisering over de voorgestelde operationele strategie(én) van de vergunninghouder  worden twee instanties betrokken. De inspecteur-generaal toetst of de voorgestelde operationele  strategie(ën) de verwachte bodembeweging minimaliseert en de daarbij horende bovengrondse  risico’s. Een tweede, onafhankelijke, door de minister nader te bepalen instantie, zal toetsen of de  operationele strategie(ën) de bovengrondse gevolgen minimaliseert in samenhang met  maatregelen van versterking en mitigatie. Hierbij wordt gedacht aan TNO. Op dit moment beschikt  TNO over de gevraagde expertise en is zij ook onafhankelijk van de vergunninghouder. Deze  nieuwe adviestaak sluit aan bij de doelstelling die voor TNO in de TNO-wet is opgenomen.    Artikel I, onderdelen F en H (wijziging artikelen 125 en 133 Mijnbouwwet)   Voorgesteld wordt om de artikelen 125 en 133 van de Mijnbouwwet te wijzigen zodat retributies  kunnen worden geheven voor het besluit tot vaststelling van de operationele strategie en het  advies dat de inspecteur-generaal daarover geeft.    Artikel I, onderdeel I (nieuw artikel 167c Mijnbouwwet)   Voor het gasjaar 2018-2019 zal de minister een nieuw instemmingsbesluit met het winningsplan  van de vergunninghouder moeten nemen. Hoewel het streven is dat dit wetsvoorstel voor die  datum van kracht is, vergt invoering van de besluitvormingsprocedure van dit wetsvoorstel de  nodige tijd en zal deze eerst voor het gasjaar 2019-2010 toegepast worden. Artikel 167c voorziet  in een overgangsbepaling zodat bij het instemmingsbesluit rekening wordt gehouden met de  speciale positie van het Groningenveld. Op deze wijze kan bij het instemmingsbesluit de afweging  tussen de benodigde hoeveelheid gas die nodig is uit het Groningenveld en de het  veiligheidsbelang en maatschappelijk belang zoals die in het wetsvoorstel zijn opgenomen, worden  gemaakt.    22</pre>

====================================================================== Einde pagina 60 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 61 ======================================================================

<pre>    INTERNETCONSULTATIE    De Minister van Economische Zaken en Klimaat,    $  ws    23</pre>

====================================================================== Einde pagina 61 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 62 ======================================================================

<pre>         poging  u: CIISIS    pt het om buitenstaan-  Buitenstaanders zijn   | geflikflooi meer in de  aanders roepen ‘par-  jen de virtuele zetels.  m tegen een compro-  eningen worden met  ls nieuwe partij van  iniepeilers registreren    voortaan intensief   e willen geen burger  t: deze kans op bein-  een lobbyist in.   h open voor het land,  af.   s en leraren: je hebt  joit, hoe netjes ze    erstaan traditionele  macht te sturen. Ze  in de binnenwereld  hun zin krijgen.    pervers efter “ ca As ane    ae pe tae pa be ts eee PSG PF iewemodigaerse    in de pan  tieke cultuur    GASWINNING         Afschrijving op ‘Groningen         leidt tot winstval bij NAM    De winst van gasproducent  NAM is vorig jaar gedaald en  zal nog veel verder dalen.  Kan het bedrijf de schade in  Groningen wel betalen?    | Door onze redacteuren  Milo van Bokkum en  Erik van der Walle         ASSEN. De winstgevendheid van het  Groningse gasveld holt achteruit door  de schade als gevolg van de aardbe-    vingen. Nu al leveren de zogeheten    kleine gasvelden -buiten Groningen  bijna de helft van de winst van gaspro-  ducent NAM op, terwijl ze slechts voor  een kwart van de productie zorgen.  Het recente voornemen van minis-  ter Eric Wiebes (Economische Zaken  en Klimaat, VVD) om de Groningse  gasproductie in twaalf jaar naar nul te  brengen zorgt dit jaar voor grote af-  schrijvingen op de investeringen In  Groningen. Daardoor zal de winst van  het dochterbedrijf van Shell en  ExxonMobil over 2018 flink lager uit-  vallen. |              Dit blijkt uit een toelichting van de  Nederlandse Aardolie Maatschappij  op de jaarcijfers die deze donderdag  naar buiten worden gebracht. Vorig  jaar werd nog 497 miljoen euro netto-  winst geboekt, tegen 526 miljoen het  jaar daarvoor. Dat de winst redelijk op  peil bleef, kwam vooral door de  ‘kleine velden’ op zee en op land, een    fiscale meevaller en verkoop van een    pijpleiding. Eind 2017 had de NAM  een voorziening van 874 miljoen euro  in verband met de te verwachten  schade-uitkeringen.   Wiebes’ voornemen de productie  in Groningen helemaal te stakeri,  heeft NAM-bestuursvoorzitter Gerald  Schotman verrast. „Ik had het scena-    rio verwacht waarin je snel verder    gaat afbouwen en dan zou kijken of  dat voldoende is voor de veiligheid  omdat dat ook meer opties geeft voor  de BV Nederland.”  Schotman noemt de beslissing van  de minister tegelijkertijd „moedig en  weloverwogen”. „Daarbij hebben ze  gezegd, veiligheid - en ik denk dat ze  ook het veiligheidsgevoel van de Gro-  ningers bedoelen - weegt niet op te-    gen het fi rar ciële belang „                     Afgelopen jaar is de dividendbeta-  ling aan Shell en Exxonmobil met 150  miljoen toegenomen, tot 613 miljoen.  Dat is opvallend, gezien de twijfels  begin 2018 bij de buitenwereld of de  NAM wel in staat is om - samen met  de staat - de schade als gevolg van de  aardbevingen te vergoeden. Door  meer aan de aandeelhouders uit te ke-  ren, wordt het toch,al bes cheiden ei-  gen vermogen ruim gehalveerd.   Begin dit jaar uitten politici tijdens  een hoorzitting in de Tweede Kamer  nog twijfels over de draagkracht van  de NAM. Toen zegde de top van het  bedrijf toe dat er over 2017 geen slot-  dividend zou worden betaald.   Financieel directeur Anton Broers:  »We hebben ons altijd heel goed afge-  vraagd: kan dit betaald worden, bren-  gen we het bedrijf niet in gevaar. Dat  is zeker niet het geval. En eind vorig  jaar en begin dit jaar hebben we ook  gezegd: we schorten de dividendbe-   talingen vanaf nu op om in elk geval  de perceptie van het financiéle draag-  vermogen te verbeteren. Dat er van  een daling van het gigen vermogen  een signaalfunctie uitgaat, ja, dat kan  ik helemaal volgen.” OO                            .    > Lo  fs | 4         7 oe    — - - . .  e  eee = & ks -_  77 El    a</pre>

====================================================================== Einde pagina 62 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 63 ======================================================================

<pre>Date : 29-6-2017 19:42:09
From  : @shell.com
Subject : Autom atic reply: Afspraak m orgen
Beste lezer,
In ben enige tijd niet op kantoor aanwezig. V anwege veiligheids- en privacyredenen zeg ik niet voor hoelang ;-). V oor dringende zaken kunt u het algemene nummer van de afdeling communicatie bellen: 0592
  of e-mailen naar nam-communicatie@shell.com . Mijn collega's zullen het oppakken!
I will be out of office. For security and privacy reasons I'm not telling you for how long... For urgent matters please call the front desk +31    or e-mail: nam-communicatie@shell.com . My colleagues
will cover for me!
 
Met vriendelijke groet,
 
 31.15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 63 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 64 ======================================================================

<pre>Date : 27-1-2017 13:43:47
F
To : "Marco Out" @assen.nl, "   @assen.nl
C
Subject : Beantw oording Kam ervragen put Vries-10 + actie Marsdijk
Attachm ent : STOP GASWINNING MARSDIJK NU.DOCX;persbericht gasw inning SGMN.ODT;Poster-Wegw ijzer-conc 1.0.pdf;Poster-Tekst-conc
1.0.pdf;Mailoproep gasw inning.docx;
Beste Marco en Harmke,
 
De Kamervragen zijn beantwoord. Zie:
https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/kamervragen/detail?id=2017D02507&did=2017D02507 
De strekking is: De NAM mag doorgaan met winnen. Ik (minister Kamp) heb conform procedures en afspraken gehandeld. Ik stuur deze informatie ook naar de ambtenaren in
Tynaarlo en Aa en Hunze zodat ze hun bestuurders kunnen informeren.
 
Morgen begint de handtekeningen actie in Marsdijk. Ik heb de informatie van de actiegroep bijgevoegd. De actiegroep is inmiddels ook bekend met de beantwoording van de
Kamervragen. De combinatie van de actie in combinatie met de beantwoording van de vragen, zal ongetwijfeld de belangstelling hebben van de pers.
 
Ik ga morgen even langs om mijn gezicht te laten zien. Ik kan niet beoordelen of ook bestuurlijke belangstelling nodig is. Erheen gaan, betekent dat ook gevraagd zal worden om
een handtekening. J
 
Groet,
  
 
 
 
 
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De gemeente Assen aanvaardt geen
aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.31.16
</pre>

====================================================================== Einde pagina 64 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 65 ======================================================================

<pre>               STOP GASWINNING MARSDIJK NU!  
 
De NAM wil gas winnen.  
Onder Marsdijk.  
Daarvoor heeft de NAM een vergunning aangevraagd  bij de minister.  
De gemeente Assen heeft hier NEE tegen gezegd.  
Wij – een groep verontruste Marsdijkers – zeggen ook NEE.  
Wordt er toch gas gewonnen, dan een goede schaderegeling!  
 
Vindt u dit ook?  
Teken dan één van de handtekeninglijsten ! 
 
 
 
 
 
 
 
De gemeente heeft een brief geschreven aan Minister Kamp.  
Daarin adviseert de gemeente de Minister om NEE te zeggen tegen 
de vergunningaanvraag.  
De gemeente schrijft:  
1. Er zijn zorgen over de gaswinning, die zijn er ook in de wijk 
Marsdijk, er is sprake van onrust.  
2. Er is kans op bevingen en schade.  
</pre>

====================================================================== Einde pagina 65 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 66 ======================================================================

<pre>3. Groningen is di chtbij en  iedereen weet welke onrust de 
bevingen en de nasleep bij de inwoners daar veroorzaken.  
4. Veiligheid van inwoners en voorkomen en beperken van schade 
wegen het zwaarst  
5. Wij kijken naar de belangen van de inwoners. Daarom kiezen 
wij niet voor winning onder stedelijk gebied met een risico op 
bevingen  
6. Als de Minister toch beslist de winning goed te keuren dan 
moet er een goede, soepele, vlotte schaderegeling komen. 
Onderdeel daarvan moet zijn de omgekeerde bewijslast , zoals 
in het Groningen  Veld  geldt.  
Wij ondersteunen dit standpunt.  
Zeker nu gebleken is dat de NAM al met gaswinning begonnen is!  
De procedure rond de nieuwe vergunning wordt niet afgewacht. 
Een oude vergunning  die geldt  voor een deel van het gebied , 
gebruikt De NAM om al gas op te pompen!  
 
Zeg ook NEE en teken nu!  
 
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 66 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 67 ======================================================================

<pre>HANDTEKENINGENACTIE TEGEN GASWINNING MARSDIJK.  
 
 
Afgelopen maandagochtend is de werkgroep SGMN begonnen met de voorbereidingen voor  
de handtekeningenactie “Stop Gaswinning Marsdijk Nu”. 
 
Een aantal bewoners van Marsdijk heeft het voortouw genomen om deze actie op te  
zetten om daarmee gehoor te geven aan de grote onrust die is ontstaan nu de NAM, ondanks 
alle bezwaren, toch gewoon is begonnen met de gaswinning in het gasveld Vries -10.  Dit 
gasveld loopt door tot onder een deel van de wijk Marsdijk. Een wijk waar dertienduizend 
mensen wonen.  De werkgroep vindt dit volkomen onacceptabel.  
 
De werkgroep is niet tegen gaswinning in z'n algemeenheid maar wel om dit te doen onder 
een wijk wa ar zoveel mensen wonen. De geluiden op de bijeenkomsten in “de Dissel” van 
vorige week waren niet mis te verstaan. Mensen maken zich zorgen over  hun veiligheid; 
niet alleen over de fysieke veiligheid maar zeker ook over de geestelijke schade die angst 
voor aardbevingen veroorzaakt. Naast de grote materiële schade die in Groningen is 
ontstaan, hebben veel mensen het psychisch erg moeilijk met het afhandelen van deze 
schade. Men is daar vaak jaren mee bezig zonder enige zekerheid over een goede afloop.  
 
Ook de negatieve uitstraling die de gaswinning zal hebben op de huizenprijzen in Marsdijk 
zal duidelijk merkbaar worden.  
 
We starten met de handtekeningenactie op zaterdag 28 januari in wijkgebouw “de Dissel”. 
Van 9.00 uur tot 17.00 uur zal “de Dissel” daarvoo r geopend zijn. In de week daarop (week 
5) kunt u daar elke dag tussen 9.00 uur en 18.00 uur terecht om uw handtekening te komen 
zetten. 
 
Wilt u zelf ook actief iets doen om de gaswinning onder Marsdijk te laten stoppen? Meldt u 
zich dan in “de Dissel” bij  de werkgroep “Stop Gaswinning Marsdijk Nu”.  
 
 
 
 
 
 
Noot voor de redactie :   
 
Nadere informatie kunt u krijgen bij de voorzitter  
van de werkgroep SGMN  
</pre>

====================================================================== Einde pagina 67 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 68 ======================================================================

<pre>    Oók tegen de  Gaswinning?    Teken de petitie!  In “de Vissel”    Op zaterdag 28 jan. en op  maandag 30 jan. £/m zaterdag 3 febr.    Zaterdags van 9.00 tot 17,00 vur  Voor de week van 9.00 tot 18.00 vur  Vrijdag tot 21.00 vur    </pre>

====================================================================== Einde pagina 68 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 69 ======================================================================

<pre>    STOP GASWINNING MARSDIJK NU!    De NAM wil gas winnen.   Onder Marsdijk.   Daarvoor heeft de NAM een vergunning aangevraagd bij de Minister.  De gemeente Assen heeft hier NEE tegen gezegd.   Wij - een groep verontruste Marsdijkers - zeggen ook NEE.   Wordt er toch gas gewonnen, dan een goede schaderegeling!    Vindt u dit ook?  Teken dan één van de handtekeninglijsten!    De gemeente heeft een brief geschreven aan Minister Kamp.   Daarin adviseert de gemeente de Minister om NEE te zeggen tegen de   vergunningaanvraag.   De gemeente schrijft:   1. Er zijn zorgen over de gaswinning, die zijn er ook in de wijk Marsdijk. Er is sprake van  onrust.   2. Er is kans op bevingen en schade.    3. Groningen is dichtbij en iedereen weet welke onrust de bevingen en de nasleep bij de  inwoners daar veroorzaken.  Veiligheid van inwoners en voorkomen en beperken van schade wegen het zwaarst.  Wij kijken naar de belangen van de inwoners. Daarom Kiezen wij niet voor winning   nder stedelijk gebied met een risico op bevingen.   Als de Minister toch beslist de winning goed te keuren dan moet er een goede,  soepele, vlotte schaderegeling komen. Onderdeel daarvan moet zijn de omgekeerde  bewijslast, zoals in het Groningen-gasveld geldt.    Wij ondersteunen dit standpunt.   Zeker nu gebleken is dat de NAM al met gaswinning begonnen is!   De procedure rond de nieuwe vergunning wordt niet afgewacht.   Een oude vergunning, die geldt voor een deel van het gebied, gebruikt de NAM om nu al  gas op te pompen.    Zeg ook NEE en teken nu!    </pre>

====================================================================== Einde pagina 69 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 70 ======================================================================

<pre> 
 Onderwerp:  Gaswinning  onder  Marsdijk  
 
Aan: Beste  mede  Marsdijkbewoner/mede  Assenaar/…..  
 
Stuur  dit bericht  door aan je vrienden,  kennissen  en familieleden  in Marsdijk  
 
Vorige  week  heeft  de NAM  tijdens  bewoners  bijeenkomsten  medegedeeld  dat zij binnen  enkele  
dagen  zou gaan  starten  met gaswinning  onder  Marsdijk.  Inmiddels  is de winning  begonnen.  Dat 
gebeurt  op basis  van een oude  vergunning.  De vergunningsaanvraag  voor winning van de totale  
voorraad  gas is nog in procedure.  
 
Gelet  op de ervaringen  in Groningen  bij de oplossing  van de gevolgen  van de gaswinning,  maken  
ook de bewoners  van Marsdijk  zich zorgen  over hun veiligheid  en de afhandeling  van mogelijke  
schade.    
 
De raad van Assen  heeft  inmiddels  verzet  aangetekend  tegen  deze  gaswinning  en de minister  
verzocht  de omgekeerde  bewijslast   van toepassing  te verklaren,  indien  grotere  belangen  tot 
gaswinning  noodzaken.  
 
Op eenzelfde  verzoek  van bewoners  tijdens  bovenvermelde  informatiebijeenkomst  heeft  NAM  
negatief  gereageerd.  
 
Om die reden  hebben  wij initiatief  genomen  voor een handtekeningen  actie  in Marsdijk.  Wij sluiten  
daarmee  aan op de raadsuitspraak.  De handtekeningen  zullen  worden  aangeboden  aan Minister  
Kamp,  die uiteindelijk  over de vergunning   zal beslissen.  
 
Wij vragen  u dit bericht  via email/social  media  of anderszins  door te sturen  naar uw bekenden  in 
Marsdijk  met de oproep  de petitie  te ondertekenen.   
 
Lokatie:  Wijkcentrum  De Dissel  
Tijdstip:   zaterdag  28 januari   en zaterdag  4 februari,  van 9.00 uur tot 17.00  uur. 
maandag  30 januari  tot en met donderdag  2 februari  van 9.00 uur tot 18.00  uur  
vrijdag  koopavond  van 9.00 uur tot 21.00  uur 
 
Met vriendelijke  groet:  
 
  
  
  
  
   
 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 70 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 71 ======================================================================

<pre>Date : 8-6-2017 10:34:36
F
To : "  " @assen.nl
Subject : Berichten van de Brink Gasw inning Assen
Attachm ent : Berichten van de Brink Gasw inning Assen.docx;
 31.17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 71 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 72 ======================================================================

<pre>Gaswinning Assen , uw mening telt  
 
De NAM wil meer aardgas gaan winnen onder Assen. Hiervoor heeft de NAM een plan ingediend 
(Winningsplan Westerveld) bij de minister van Economische Zaken. De minister heeft een 
ontwerpbesluit genomen, waarin hij zegt dat hij van plan is om de NAM toestemming te geven voor 
het winnen van meer gas. Het winnen van gas kan leiden tot bevingen en schades aan woningen en 
andere gebouwen.  
 
Burgemeester en wethouders , daarin gesteund door de voltallige gemeenteraad,  zijn het n iet eens 
met het ontwerpbesluit en maken bezwaar. Ze hebben daarom besloten om een zienswijze in te 
dienen bij de minister. Hierin staat dat de minister geen toestemming moet geven . Als hij dat we l 
doet, dan moet er worden voldaan aan allerlei voorwaarden zoals een goede schaderegeling, 
nulmetingen aan woningen en gebouwen en een goed meetsysteem inrichten.  
 
U kunt als inwoner van de gemeente Assen ook aangeven wat u vindt van het ontwerpbesluit van de 
minister door een zogenaamde zienswijze in te dienen. Deze moet zijn voorzien van  uw naam, 
volledige adres en een handtekening.  U kunt de zienswijze tot uiterlijk 19 juni 2017 sturen naar:  
 
Ministerie van Economische Zaken  
Directie Energie en Omgeving  
Cluster vergunningen  
Postbus 20401  
2500 EK Den Haag  
 
Zien swijzen downloaden  
Het is mogelijk om gebruik te maken van twee downloadbare zienswijze n die door de gemeente zijn 
opgesteld. Het gaat om een korte versie en langere zienswijze die is afgeleid van de zienswijze van 
burgemeester en wethouders . U kunt beide versies downloaden op www.assen.nl  , klik op banner 
Gaswinning Assen.  De korte en langere zienswijze  zijn ook geprint beschikbaar aan de balie van het 
stadhuis.  
 
De minister zal uiteindelijk een definitief besluit nemen over de plannen van de NAM. Hierin zal hij 
de zienswijzen moeten meenemen. Wilt u later bij de rechter in beroep gaan tegen het besluit  van de 
minister, dan moet u nu een zienswijze indienen.  
 
Alle stukken die betrekking hebben op het winningsplan vindt u op:  
http://www.nlog.nl/ter -inzage -legging -winningsplan -westerveld  
Hier staat ook het negatieve advies dat burgemeester en wethouders eerder hebben afgegeven en 
de publicatie van de minister met alle informatie over het indienen van een zienswijze.  
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 72 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 73 ======================================================================

<pre>Date : 2-3-2019 16:55:32
From  : @shell.com
To : "Marco Out" assen.nl
Cc :   @assen.nl, "    @assen.nl
Subject : Berichtgeving gasw inning NAM Noord-Drenthe
​ Geachte heer Out,
Gisteravond en vandaag verschenen er diverse berichten in de regionale en landelijke m edia over NAM’s gaswinning in Drenthe.
Er zouden bijvoorbeeld “17 extra gasvelden in gebruik worden genom en” en NAM zou “m eer gas willen winnen in Noord-Drenthe”.
Om dat ik begrijp dat dit veel vragen, veel onrust en veel wantrouwen oproept, voel ik toch sterk de behoefte om  hier vandaag m eteen bij u op te reageren om  een en ander recht te
zetten.
Boven alles geldt het volgende:
1. Nee, NAM neem t geen 17 extra gasvelden in gebruik.
2. Nee, NAM wil niet m èèr gas winnen in Noord-Drenthe.
Ik neem  aan dat dit enige toelichting behoeft.
1. De berichtgeving kom t voort uit een m ediagesprek rondom  onze Sam en-In-Energie-bijeenkom st in Em m en, gisterm iddag. Tijdens dat inform ele gesprek kwam en terloops veel
getallen en cijfers voorbij die voor m ensen die bij NAM of veel m et NAM werken, gesneden koek zijn; bijvoorbeeld 7000 gas-en oliegerelateerde banen, 1500 NAM’ers, 500
Em m enaren en Assenaren, 30 Drentse gasvelden, dertien nu nog door NAM geproduceerde gasvelden, et cetera.
De indruk kon daardoor ontstaan dat NAM dan nog zeventien gasvelden extra zou kunnen exploiteren. Dat kan echter niet. Dat zijn nam elijk velden die of al leeg zijn, of al afgestoten
zijn, of al verkocht zijn aan een andere operator. Die worden niet m eer in gebruik genom en door NAM. De berichtgeving over deze velden is gisteravond al gecorrigeerd, m aar blijft
uiteraard nog circuleren, m et nam e via social m edia. 
Het berust dus echter op een m isverstand. 
2. In datzelfde gesprek is gesproken over de afnam e van de hoeveelheid gas (in die dertien velden). Daar werd van gezegd dat het gas bijna op is, m aar dat er nog enkele blokken zijn,
in (NB.) Overijssel èn Drenthe , die nog over zijn. Blokken zijn onderdelen van bestaande gasvelden die som s al wel een put hebben (Hardenberg), en som s niet (De Wijk, Den
Velde). Dat betreft geen nieuwe gaswinning. Dat betreft ook niet m èèr gaswinning; de hoeveelheid van die dertien velden is im m ers al via winningsplannen bij u en bij ons bekend. 
Onze directeur benadrukte die afnam e in het kader van het feit dat we de kom ende jaren nog gewoon gas nodig zullen blijven hebben, naast alle inspanningen in de energietransitie -òòk
die van NAM- in bijvoorbeeld Em m en en Hoogeveen.
Ik ben zelf van m ening dat de woorden mèèr  gaswinning  hier helaas niet op zijn plaats en ongelukkig gekozen zijn. Het gaat nam elijk om  continuering van de bestaande gaswinning. In
som m ige gevallen doen we daar langer over dan gedacht (Westervelde, Coevorden), m aar het wordt nooit m eer gas om  de m eest eenvoudige reden die er is; m eer gas zit er niet in. En
hier geldt absoluut op=op.
Ook hier is helaas toch wat m ist blijven hangen. De term en blokken, gasvelden, nieuw, oud, m eer, bestaand, produceren, boren en winnen, geven vaker verwarring voor m ensen die
niet dagelijks m et olie-en gaswinning te m aken hebben; dat hebben we nu opnieuw m et eigen ogen kunnen waarnem en.
Beide onderdelen zijn later hersteld in de titel en de tekst van het bericht.
http://www.rtvdrenthe.nl/nieuws/144598/NAM-wil-ook-laatste-beetje-gas-winnen-in-bestaande-veldenVerder wijs ik u ook nog graag op het artikel in het Dagblad van het Noorden, waarin helem aal niet over deze twee onderwerpen gesproken wordt. Zij waren ook bij dit m ediagesprek
aanwezig.
https://www.dvhn.nl/drenthe/NAM-Aardbeving-van-3.0-of-hoger-Dan-klein-gasveld-direct-sluiten-24224294.htm l1
Ik betreur absoluut dat er opnieuw onrust is ontstaan. Dat is uiteraard nooit onze bedoeling geweest. Ik hoop dat we inm iddels voldoende vertrouwen bij u hebben opgebouwd dat we
dit soort ‘nieuws’ o ok nooit zonder overleg m et u naar buiten zouden brengen.
Ik hoop dat ik deze correctie voldoende voor u heb toegelicht. Anders hoor ik graag hoe en waar wij u kunnen helpen.
Met vriendelijke groet,
 
 
 
Nederlandse Aardolie Maatschappij B.V.
Statutaire vestiging Den Haag - Handelsregister no. 04008869
Correspondentieadres: Postbus 28000, 9400 HH Assen
Bezoekadres: Schepersm aat 2, 9405 TA Assen
 
T +31 592   
M +316   
 . @shell.comI www.nam .nl
http://www.twitter.com /nam bv
 
https://www.linkedin.com /com pany/nam
Verstuurd vanaf m ijn iPad
Graag inform eren wij u dat alle persoonsgegevens die verstrekt en gebruikt worden als onderdeel van de zakelijke relatie van de Shell business m et haar klanten, leveranciers en partners, verwerkt worden in overeenstem m ing
met het Shell Global P rivacy beleid – Zakelijke Klanten, Leverancies en Business P artners beschikbaar via de relevante webpagina onder de link www.shell.com , zoals aangevuld m et enige verdere specifieke en/of lokale privacy
statem ents. Voor vragen of zorgen om trent de verwerking van de persoonsgegevens, verwijzen wij u graag naar het Shell Global P rivacy beleid – Zakelijke Klanten, Leverancies en Business P artners of kunt u contact opnem en
m et de voor uw relevante Klantenservicecentrum .31.18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 73 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 74 ======================================================================

<pre>Date : 27-2-2017 11:58:54
F
T
C
Subject : Bestuurlijk overleg ziensw ijze ontw erp-instem m ingsbesluit Winningsplan Westerveld
27/2 
 
Dag collega,
Mij is  gevraagd een bestuurlijk overleg in te plannen over een zienswijze op het ontwerp-instemmingsbesluit winningsplan Westerveld.  
Deelnemers aan dit overleg zijn:
-       Burgemeester Thijssen, gemeente Tynaarlo
-       Burgemeester Out, gemeente Assen
-       Wethouder Lambert, gemeente Aa en Hunze
-       Burgemeester Smid, gemeente Noordenveld (eventueel wethouder  Kosters)
-       Burgemeester Baas, gemeente Midden-Drenthe (wethouder Lohuis is verhinderd)
 
Via een datumprikker heb ik een aantal opties uitgezet. Dank voor jullie reacties.
Zoals het zich nu laat aanzien, kunnen alle deelnemers op 20 maart 16.30 – 17.30 uur.  Locatie: provinciehuis te Assen, GS-kamer .
Vriendelijk verzoek  aan jullie om deze datum vast te leggen in de agenda’s van de bestuurders.
 
 l  
 
   .  
         
 
 
  
 
telefoonnum m er: 0592-365565
em ail: g.peper@ drenthe.nl  – t.stelpstra@ drenthe.nl
 
 
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De
gemeente Assen aanvaardt geen aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.31.19
</pre>

====================================================================== Einde pagina 74 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 75 ======================================================================

<pre>Date : 23-1-2017 12:09:22
F
T
Subject : Bijeenkom st Loon uitnodiging
Attachm ent : Uitnodiging Loon.pdf;
Dag i ,
 
Bijgevoegd is de uitnodiging voor de NAM bijeenkomst in Loon.
 
Groet,
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De gemeente Assen aanvaardt geen
aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.31.20
</pre>

====================================================================== Einde pagina 75 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 76 ======================================================================

<pre>    %  ws    Uitnodiging  WELKOM BĲ NAM    OP 24 JANUARI  IN DE HERBERG         Beste buren uit Loon, Balloo en Taarlo,    De Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) heeft in november 2015 een boring  verricht naar een blok in een al producerend gasveld in het noorden van Assen. NAM  noemt dat het ‘Vries-gasveld’. De 3 kilometer diepe put loopt vanaf onze locatie  Vries-1 aan Het Kleuvenveld in de gemeente Assen naar het dorp Loon. Het aardgas  kan inmiddels gewonnen worden via een productie-installatie.    Uitnodiging De Herberg van Loon   Hoe het gas uiteindelijk naar de installatie toestroomt en waar we aardgas voor  gebruiken leggen we graag aan de inwoners van Loon, Balloo en Taarlo uit tijdens een  inloopsessie. Deze inloopsessie houden we op    dinsdag 24 januari 2017 tussen 16.00 en 20.00 uur  in de Herberg van Loon aan de Gasterenseweg 1 in Loon.    Aanmelden voor de inloopsessie is niet nodig, v kunt zelf het tijdstip bepalen waarop u  bij ons langkomt.    Nederland telt 175 gasvelden in de ondergrond   Een aantal van die gasvelden bevindt zich in en rondom Assen. Er zijn vier gasvelden  in de gemeente Assen door NAM in gebruik: het gasveld Vries aan de noordkant, het  veld Assen aan de noordwest-kant, het veld Witten aan de zuidwest-kant en het veld  Eleveld-Noord aan de zuidoost-kant. Een vijfde veld, onder het Asserbos, bevat te  weinig gas om te kunnen produceren. Het gasveld Vries is veel dunner en veel kleiner  dan het grote Groningen gasveld. Qua volume is het gasveld ten Noorden van Assen  400 keer kleiner. De bovengrond is anders, en de ondergrond is anders. De twee  velden zijn dus geologisch niet met elkaar te vergelijken. Zelfs het gas is anders van    kwaliteit.    BRON VAN ONZE ENERGIE</pre>

====================================================================== Einde pagina 76 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 77 ======================================================================

<pre>    G  ws    NAM    Aardbevingsrisico laag in dit gasveld   Wij begrijpen dat u vragen heeft over eventuele nadelige gevolgen voor u. Dat  begrijpen we, want er wordt veel over die gevolgen geschreven; over bodemdaling,  aardbevingen en schade aan huizen. Vandaar dat wij het belangrijk vinden u goed te  informeren. Een boring veroorzaakt geen aardbeving. Een eventuele beving ontstaat  tijdens het proces daarna, het winnen van gas. Doordat het gas uit de steenlaag op  drie kilometer diepte wordt gehaald, ontstaat er druk op dat gesteente waardoor de  bodem wat kan dalen. Wanneer dat in één keer flink beweegt, kan er een beving  ontstaan. NAM kijkt bij de winning van gas in nieuwe blokken van al producerende  gasvelden naar wat mogelijke gevolgen voor u zouden kunnen zijn. We zijn echter al  langer gas aan het winnen vanuit dit veld en tot nu toe verwachtten wij een  bodemdaling van maximaal 2 centimeter over een periode van tientallen jaren. Voor  dit veld was het risico op aardbevingen laag omdat het een kleine hoeveelheid gas uit  een klein blok betreft. Daardoor is het risico op schade aan uw huizen nog kleiner.  Echter, een aardbeving is nooit uit te sluiten. In zeven van de 175 gasvelden in  Nederland zijn er voelbare bevingen geweest. Heeft u vragen of twijfels, laat het ons  alstublieft weten. Er is veel informatie over dit onderwerp beschikbaar; wij helpen u  daar graag bij.    Goed om te weten   Voor alle kleine gasvelden van NAM in Nederland heeft NAM een speciale  schadeprocedure. Dat betekent dat wanneer er een voelbare aardbeving is geweest  en v vermoedt dat daardoor schade is ontstaan, u de schade bij NAM kunt melden.  Wanneer NAM verantwoordelijk is voor de schade aan uw huis, wordt de schade  zondermeer vergoed.    Waarom wordt er nog steeds aardgas uit de grond gehaald?   Omdat we als inwoners van Nederland aardgas gebruiken voor het verwarmen van  huizen, douche- en badwater, voor het koken van eten en voor een groot deel voor  het opwekken van elektriciteit. Nederland is een land van energie. We verbruiken veel  energie, maar we winnen ook heel veel in ons eigen land. De belangrijkste  energiebron van Nederland is aardgas. Sinds de ontdekking van het grote Groningen  gasveld in 1959 zijn er door mijnbouwbedrijven nog honderden kleine velden ontdekt  die nog steeds worden aangeboord en waarvan het gas in ons energiesysteem wordt  gebruikt. NAM voert bovendien het kleine-veldenbeleid van de Nederlandse regering  uit. Dat betekent dat ook het gas uit de kleine gasvelden gewonnen moet worden.    BRON VAN ONZE ENERGIE</pre>

====================================================================== Einde pagina 77 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 78 ======================================================================

<pre>    ¢.  ws    NAM    Meer informatie?  ® Op www.nam.nl vindt u uitgebreide informatie over de activiteiten in Assen.  ® Op Facebook zijn wij te vinden als: NAM in Assen.  " Twitter @NAMbv    Ook op social media kunt u uiteraard met uw vragen terecht!    Heeft u hier nog vragen over?   Heeft v een vraag over onze NAM-locatie dan kunt u ze tijdens kantooruren stellen  an ee elefeennemmer  OS 2 EN Boiten kentoorvren kunt v bellen met de Centrale Meldkamer van  NAM op telefoonnummer 052 Deze meldkamer is 24-uur per dag    bereikbaar.    NAM Gasveld  Vries Zuid-Zuid         [LEGENDA trance Eu HERE Ceto Leelee Interen, vreten bi aen CER ien BRO NETS  , ~ NE AS ewdhaae DOM Wlatanher Sioa trae See, Bo agar MUTE Pa Mera Pear breng)  : NAM Gasvetd saratoga Mages baka finer reetiue ce bila aed the Gs hae comet,   16x         BRON VAN ONZE ENERGIE</pre>

====================================================================== Einde pagina 78 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 79 ======================================================================

<pre>Date : 18-5-2017 10:54:38
@dvhn.nl, "Assen leeft" info@assenleeft.nl, "Assen Stad" redactie@assenstad.nl, "Asser Courant" info@assercourant.nl, "Asser Journaal"
info@asserjournaal.nl, "Berichten van de Brink" Berichtenvandebrink@assen.nl, "   @kpnplanet.nl, "bessels boom " w .bessels@boom .nl,
ziggo.nl, "Griffier" griffier@assen.nl, "   " info@nieuw sinassen.nl, "   @assen.nl, "  
@assen.nl, "  " info@spiegelgrafie.nl, "   pbm journalistiek@gm ail.com , orger Krant" datstaat@planet.nl, "postteam "
postteam @assen.nl, "redactie assen boom " redactie.assen@boom .nl, "Redactie Dagblad Assen" assen@dvhn.nl, "Redactie RTV Drenthe" redactie@rtvdrenthe.nl,
Subject : Bijeenkom sten EZ  over gasw inning
Geachte redactie,
 
Volgende week belegt het ministerie van EZ drie informatiebijeenkomsten over het ontwerpbesluit gaswinning Westerveld. De bijeenkomsten worden gehouden in cafe Poken in
Ekehaar (22 mei) en in de Nieuwe Kolk (23 en 24 mei). Alle bijeenkomsten beginnen om zeven uur. De bijeenkomsten zijn openbaar.
 
 
Met vriendelijke groet
  
Bestuurscommunicatie, woordvoerder
tel 
. @assen.nlBezoekadres: Noordersingel 33, 9401 JW Assen
 31.21
</pre>

====================================================================== Einde pagina 79 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 80 ======================================================================

<pre>Date : 26-4-2018 08:43:17
To : "Harm ke Vlieg" assen.nl, "    @assen.nl
Subject : Bijw onen Open Huis NAM Assen
Geachte burgemeester, Geachte wethouder, Geacht College,
 
Begin mei is het 50 jaar geleden dat de NAM naar de stad Assen verhuisde en haar intrek nam in een pand aan de Schepersmaat. Anno 2018 werken we een pand
‘verderop’ met circa 1500 mensen nog steeds aan de energievoorziening van Nederland, in de vorm van olie en gas. En, inmiddels werken we ook hard aan de
energietransitie van de 21e eeuw.
 
NAM doet dit echter niet alleen; u weet als geen ander dat wij dit samen met belangrijke bedrijven, organisaties en ingehuurde deskundigen doen. Belangrijk voor NAM,
maar ook al 50 jaar belangrijk voor Drenthe en Assen. En dat willen we graag laten zien.
Wij houden daarom op zaterdag 26 mei een Open Huis in en om ons gebouw in Assen, van 10 tot 16 uur. Er is in de olie- en gasindustrie verschrikkelijk veel kennis en
kunde, en we vinden een Open Huis ter gelegenheid van 50 jaar NAM in Assen  een mooie manier om daarmee een tipje van de sluier op te
lichten richting een breder publiek.
 
Wij willen u hierbij van harte uitnodigen om ook aan u en uw College te laten zien waarin deze gezamenlijke Assense en Drentse bedrijven uitblinken, en om hen te laten
presenteren wat hún bijdrage aan de Noordelijke economie is.
 
Ik hoor graag of uw plannen en uw agenda hiervoor geschikt zijn.
 
 
Met vriendelijke groet,
 
 
 
Nederlandse Aardolie Maatschappij B.V.
Statutaire vestiging Den Haag - Handelsregister no. 04008869
Correspondentieadres: Postbus 28000, 9400 HH Assen
Bezoekadres: Schepersmaat 2, 9405 TA Assen
 
T +     
M    
E i i l @shell.comI www.nam.nl
 http://www.twitter.com/nambv
 
 https://www.linkedin.com/company/nam
 
 
Aangemeld via mail.
 
26/4 
 
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De
gemeente Assen aanvaardt geen aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.31.22
</pre>

====================================================================== Einde pagina 80 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 81 ======================================================================

<pre>Date : 13-2-2019 17:35:38
From  : @shell.com
To : "Marco Out  @assen.nl
Cc :    @assen.nl,   @assen.nl
Subject : Breed onderhoud Westerveld-gasvelden: geen gasproductie NAM
Attachm ent : im age001.png;im age002.jpg;
Geachte burgemeester Out,
 
Onlangs heb ik u en uw ambtenaren geïnformeerd over werkzaamheden op diverse locaties op het gasveld Vries. Wij hebben deze week deze
onderhoudswerkzaamheden uitgebreid naar het gehele Westerveld-systeem. Gezien de veelvuldige contacten tussen u en NAM over het
Westerveld-winningsplan, wil ik deze informatie graag met u delen, zodat u precies weet waar wij op dit moment mee bezig zijn.
 
Zoals u waarschijnlijk inmiddels weet, omvat het Westerveld-winningsplan meerdere gasvelden. Deze gasvelden zijn aangesloten op een netwerk
van leidingen dat uiteindelijk leidt tot de locatie Vries-4 in Donderen. Daar wordt al het gas dat gewonnen wordt uit de ‘Westerveld-gasvelden’
behandeld en aan Gasunie geleverd.
 
Wij zijn op dit moment bezig met het monitoren van dat ondergrondse leidingennetwerk van ‘Westerveld’. Om dat in één keer te kunnen doen,
halen we het gas uit alle leidingen en zetten we alle productie van alle velden stil. Dat betekent dat er op dit moment geen productie plaatsvindt van
Witten tot aan Norg en van Eleveld tot aan Vries. Wat tegelijkertijd wél plaatsvindt, is onderhoud op diverse plekken en het testen van de leidingen
door middel van een zogenaamde ‘intelligent pig’; een stuk technisch gereedschap om de binnenkant van de leidingen te bekijken. Deze techniek
wordt ook vaak in bijvoorbeeld waterleidingen en rioolsystemen toegepast. Deze ‘pig’ wordt voortgeduwd met behulp van water. Hierdoor zullen de
leidingen gevuld worden met water. Dat is bovengronds niet te zien. Op bepaalde plekken hebben we echter meer materieel, meer mensen en meer
(water-) transporten dan normaal. Bovendien moeten we in de loop van de werkzaamheden op meerdere plekken kort affakkelen (om zeker te
zijn dat de leiding geen gas meer bevat).
 
Deze activiteiten duren in ieder geval enkele weken. Ik houd u uiteraard op de hoogte van bijzondere werkzaamheden en acties van onze kant.
Mocht u vragen hebben, dan hoor ik dat graag.
 
 
Met vriendelijke groet,
 
 
 
 
Nederlandse Aardolie Maatschappij B.V.
Statutaire vestiging Den Haag - Handelsregister no. 04008869
Correspondentieadres: Postbus 28000, 9400 HH Assen
Bezoekadres: Schepersmaat 2, 9405 TA Assen
 
T +     
M +    
E I www.nam.nl
http://www.twitter.com/nambv
https://www.linkedin.com/company/nam
 
Graag inform eren wij u dat alle persoonsgegevens die verstrekt en gebruikt worden als onderdeel van de zakelijke relatie van de Shell business m et haar klanten, leveranciers en partners, verwerkt worden in overeenstem m ing
met het Shell Global P rivacy beleid – Zakelijke Klanten, Leverancies en Business P artners beschikbaar via de relevante webpagina onder de link www.shell.com , zoals aangevuld m et enige verdere specifieke en/of lokale privacy
statem ents. Voor vragen of zorgen om trent de verwerking van de persoonsgegevens, verwijzen wij u graag naar het Shell Global P rivacy beleid – Zakelijke Klanten, Leverancies en Business P artners of kunt u contact opnem en
m et de voor uw relevante Klantenservicecentrum .31.23
</pre>

====================================================================== Einde pagina 81 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 82 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 82 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 83 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 83 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 84 ======================================================================

<pre>Date : 12-7-2017 13:55:04
To : "Marco Out" assen.nl
Cc : "   @assen.nl, "    @assen.nl
Subject : brief aan EZ  over schadeprotocol
Beste  Marco,
 
 
         .
 
 
 
 
 
 
  
 
@ @assen.nl 
 
Gemeente Assen
Postbus 30018
9400 RA Assen
 
 
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De gemeente Assen aanvaardt geen
aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.31.24
</pre>

====================================================================== Einde pagina 84 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 85 ======================================================================

<pre>Date : 11-7-2017 10:02:36
F
To : "Marco Out" @assen.nl
Cc : "    @assen.nl,   @assen.nl
Subject : brief aan EZ  te bespreking m orgen
Attachm ent : 17-07-10 Conceptbrief aan EZ .docx;
Beste Marco,
 
Morgen hebben we overleg over aardgaszaken.
 
We willen het o.a. hebben over bijgevoegde brief. Tjisse wil graag deze brief sturen naar de minister als signaal vanuit Drenthe. Ik heb al ambtelijk aangegeven dat het dan een
brief zou moeten zijn van Drenthe en Assen samen.
De ontwikkelingen gaan op dit moment erg snel. In Groningen ligt nu zo’n goed verhaal over de schade afhandeling, dat wij hier uitstekend bij zouden kunnen aansluiten.
Morgen praten we je bij.
 
Groet,
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De gemeente Assen aanvaardt geen
aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.31.25
</pre>

====================================================================== Einde pagina 85 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 86 ======================================================================

<pre>Aan:    
De minister van Economische Zaken  
t.a.v. De heer Kamp  
Postbus  123 
123  's GRAVENHAGE  
 
123 123 
 
 
 
 
Assen, 10 juli 2017   
Ons kenmerk        
Behandeld door de heer   
Uw kenmerk        
Onderwerp: Protocol onafhankelijke schade -afhandeling mijnbouwactiviteiten   
 
 
Geachte minister , 
 
In onze eerdere brief van 3 mei 2017 hebben wij u verzocht te zorgen voor gelijke 
behandeling en onafhankelijke afhandeling van schade als gevolg van gaswinning.  
Voor schade als gevolg van het winnen va n aardgas uit het Groningenveld  stelt de 
Nationaal Coördinator Groningen een nieuw schadeprotocol voor. Op 20 juni 2017 
presente erde hij zijn voorstel. Hierna is in de vergadering van Provinciale Staten van 
Drenthe van 12 juli 2017 een motie aangenomen om bij u en de Tweede Kamer aan 
te dringen op gelijke rechtsbescherming en toegankelijkheid tot die rechtsbescherming 
voor gedupeer den, zodat er niet opnieuw een verschil gaat ontstaan wanneer een  
nieuw schadeprotocol voor Groningen  wordt ingevoerd . Als gevolg van het 
bovenstaande  schrijven wij u deze brief.  
 
Voor alle Nederlanders geldt bij wet hetzelfde recht dat door mijnbouw veroorzaakte 
schade wordt vergoed  door de veroorzaker . Wij stellen u voor dat daarbij geldt dat bij 
alle mijnbouwactiviteiten in Nederland dezelfde procedure -stappen worden doorlopen 
voor het bepalen en afhandelen van die schade, vergelijkbaar met het schadeprotocol 
dat voor  de gaswin ning in het Groningenveld wordt  afgesproken.  
1. Bij gaswinning uit het Groningenveld komt d e situatie voor dat voor een 
schademelding  door een Drentse inwoner  als gevolg van een aardbeving 
andere regels gelden dan voor e en zelfde soort melding van de Groningse 
buurman net aan de andere kant van de provinciegrens. Voor dergelijke 
schade dienen in Groningen en daarbuiten dezelfde rechten te gelden.  
2. In onze brief van 3 mei 2017 stelden wij u al voor dat behalve voor het 
Gron ingenveld ook voor de kleine gasvelden een onafhankelijke afhandeling 
van schademeldingen gewenst is.  Voor schade door gaswinning in kleine 
gasvelden dient een gelijksoortig protocol te gelden als dat van Groningen.  
</pre>

====================================================================== Einde pagina 86 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 87 ======================================================================

<pre>2 
 
3. Gaswinning is slechts één mijnbouwactivi teit en er zijn diverse 
mijnbouwactiviteiten waardoor schade kan ontstaan. Ook voor deze schade, 
waar dan ook in Nederland, dienen dezelfde rechten en procedurestappen 
voor afhandeling te gelden bij melding daarvan.  
 
Wij stellen u voor dat naast het protoc ol voor het  Groningenveld gelijksoortige 
afspraken en rechten gaan  gelden voor alle schade als gevolg van alle andere 
mijnbouwactiviteiten overal in Nederland . Een protocol dat is gebaseerd op dezelfde 
uitgangspunten dat de Staat garant staat met een schad efonds, er een rechtvaardige 
schadebepaling plaats vindt  op basis van aansprakelijkheid en bewijsvermoeden, de 
ongelijke positie van gedupeerden wordt opgeheven door zorgplicht en rechtvaardige 
procedure en de afhandeling van schade onafhankelijk van de ve roorzaker wordt 
afgehandeld . 
 
Wij vinden het van belang dat bij  afhandeling van schade  in hoofdzaak minimaal de 
volgende procedurestappen gelden : 
 
- Geconstateerde schade melden bij Onafhankelijke Commissie  Schade (OCS) . 
- Schade -inspecteur komt en maakt inspe ctieverslag . 
- OCS beslist A. dat schade wordt toegekend of B.er komt aanvullend technisch 
onderzoek . 
- Zienswijze van de schademelder en beoordeling door OCS . 
- OCS beslist A. dat schade wordt hersteld of uitbetaald of B. niet . 
- Bij B. de zaak eventueel voorlegg en aan arbiter of rechter . 
- Uitspraak rechter of arbiter en op basis daarvan wel of niet herstel of 
uitbetaling van schade. 
 
Wij overlegden over de inhoud van deze brief  met vertegenwoordigers van de Drentse 
gemeenten en waterschappen.  
Het bovenstaande wil ik u graag mondeling nader toelichten.  
 
Hoogachtend,  
 
GS 
 
 
Afschrift aan:  
De Tweede Kamer der Staten -Generaal  
Provinciale Staten van Drenthe  
Burgemeester en wethouders van de Drentse gemeenten  
Dagelijks Bestuur van de Drentse waterschappen  
Vereniging Nederlandse Gemeenten  
Unie van Waterschappen  
Interprovinciaal Overleg  </pre>

====================================================================== Einde pagina 87 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 88 ======================================================================

<pre>Date : 21-12-2016 15:15:31
F
To :   @assen.nl, "   @assen.nl
Subject : brief aanbieding advies aan m inister EZ  21-12
Attachm ent : brief aanbieding advies aan m inister EZ  21-12.docx;
,
 
Paar verbeteringen en suggesties.  i   
 
Groet
 
 31.26
</pre>

====================================================================== Einde pagina 88 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 89 ======================================================================

<pre> 
 
Ministerie van Economische Zaken  
T.a.v. de heer H. Kamp  
Postbus 20401 
2500 EK  DEN HAAG   
 Contactpersoon   Dhr.  
Telefoon   14 0592 
Bezoekadres   Noordersingel 33  
   
Uw brief van    
Uw kenmerk    
Ons kenmerk    
 
Bijlagen   1 
   
Datum   21 december 2016 16 
december 2016  
Verzenddatum    
 
Onderwerp   Advies Winningsplan Westerveld  
 
 
 
Excellentie , 
 
U heeft ons in de gelegenheid gesteld  om een advies uit te brengen over  het door de NAM inged iende 
Winningsplan Westerveld. Aangezien dit plan betrekking heeft op de winning uit meerdere 
aardgasvelden binnen onze gemeente maken wij graag gebruik van deze mogelijkheid. Wij 
waarderen de geboden mogelijkheid om andere overheden en de inwoners die doo r hun 
vertegenwoordig dt worden, meer positie te geven.  Bij het invullen van de adviesrol is samengewerkt 
met de buurgemeente n, waterschappen en provincies.  
 
Zorgen en onrust  
 
Het winningsplan geeft ons  aanleiding tot  zorg. In het plan en de bijbehorende ad viezen van Sodm en 
Tcbb lezen wij dat er, als gevolg van de voorgenomen winningen, kans is op bevingen die kunnen 
leiden tot schade. In het Tcbb advies valt zelf te lezen dat er mogelijk kan blijken dat voor sommige 
kleinere velden de grens van magnitude 3 ,9 op de schaal van Richter kan worden overschreden.  
 
Deze zorg horen wij ook bij onze inwoners en bij de gemeenteraad. Met name in de wijk Marsdijk en 
het dorp Loon zijn er zorgen en is er deels sprake van serieuze onrust. Groningen ligt dichtbij en 
vrijwel iedereen heeft vrienden of familie in het  gebied waar aardbevingen aan de orde zijn . De 
vertaalslag van de situatie naar die in Assen is snel gemaakt. De gebrekkige communicatie door de 
NAM en de beperkte  communicatie door uw ministerie naar de inwoners  helpen niet bij het 
wegnemen van zorgen en onrust.  
 
Proces 
 
Hoewel wij als college bevoegd zijn om een advies uit te brengen, hebben wij vanwege de 
maatschappelijke impact en op uitdrukkelijk verzoek de gemeenteraad betrokken bij het advies. Dit 
door met de gemeenteraad te bespreken op welke wijze invulling wordt gegeven aan de adviesrol. De 
gemeenteraad heeft zelf besloten dat hij ook nog wilde  spreken over het definitieve advies.  
 
Parallel aan de gesprekken met de gemeenteraad hebben wij ook gesproken  met Wijkvereniging 
Marsdijk en Dorpsbelangen Loon om goed zicht te krijgen wat de behoeften zijn van de inwoners. 
Daarnaast spreken onze ambtenaren op allerlei manieren met de bewoners van de gebieden die het 
betreft. 
 
Bij het maken van het advies hebben wij intensief samengewerkt met de andere overheden die een 
adviesrecht hebben op het Winningsplan Westerveld.  
 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 89 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 90 ======================================================================

<pre> Gemeente Assen  
Ons kenmerk:   
Pagina 2 van 3 
  
 
Nut en noodzaak  
 
Als gemeente Assen zetten wij in op het verduurzamen van onze gemeente. Het versneld 
terugdringen van het gebruik van fossiele brandstoffen is een belangrijke opgave voor onze 
samenleving. Wij begrijpen dat er in de overgangsfase voorlopig nog aardgas nodi g blijft. Wij 
begrijpen ook de economische belangen en het belang van de inkomsten voor de staat. Wij kijken 
echter ook nadrukkelijk naar de belangen van onze inwoners. In dit verband zouden wij in een 
afweging van belangen niet kiezen voor een winning ond er stedelijk gebied met een risico op 
bevingen.  
 
Mocht u desondanks het winningsplan accorderen , dan moet er gezorgd worden voor een  goede, 
vlotte en soepele  schaderegeling. Constaterend dat  in Groningen  inwoners hun gelijk soms via de 
rechter moeten halen, zien wij dat vooralsnog niet  met vertrouwen tegemoet. 
 
Advies 
 
Gelet op bovenstaande en de onzekerheden en risico’s adviseren wij u dan ook om ‘nee’  te zeggen 
tegen het W inningsplan  Westerveld .  
Mocht u toch besluiten om de win ning toe te staan, dan vind u bijgevoegd ons advies met het zeer 
uitdrukkelijke verzoek om dit over te nemen.  
 
Met vriendelijke groet,  
burgemeester en wethouders,  
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 90 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 91 ======================================================================

<pre> Gemeente Assen  
Ons kenmerk:   
Pagina 3 van 3 
  
 
 
                                        burgemeester                                         secretaris 
 
 
BEGELEIDINGSFORMULIER CONCEPT BRIEF  
 
LET OP: Lever alle bijbehorende stukken incl. ingekomen brief aan bij het secretariaat  
 
NAAM VAN HET DOCUMENT : Advies Winningsplan Westeveld  
   
 
Concept via   
:  
 
Paraaf voor gezien  :  
Briefpapier  :  
   
 
Concept d.d.   
:  
21 december 2016  
Eenheid/Programma  : Beleid 
Steller  :  
Toestel  :  
Paraaf eenheids -
/programmamanager  :  
   
 
Origineel  : 1  Brief nr.(docbase)  :  
Archiefexemplaren  : 1  Procesnummer 
(Docbase)  :  
Afschriften  : 3  Zaaknummer 
(Docbase)  :  
       
Totaal  : 5     
       
       
       
 
Afschriften:    
 
1.  
2.  
3.  
  
   
Meezenden:    
 
 Advies Winningsplan Westerveld  
   
  
   
Opmerkingen:    
Verzenden na definitieve besluitvorming door college waarschijnlijk 
17 januari. Pas verzenden na accoord  
Let op verzenden uiterlijk 18 januari ook per mail.  
 
Wijze afhandeling na verzending van de brief:  
- Proces afhandelen en archiveren door secretariaat (let op: alle relevante stukken toevoegen)  
 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 91 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 92 ======================================================================

<pre>Date : 21-2-2017 15:54:20
F
T
Subject : brief gem eenteraad vervolgprocedure
Attachm ent : brief gem eenteraad vervolgprocedure.docx;
H
 
Prima zo, de brief heeft ook de instemming van Marco
 
 
Met vriendelijke groet
i  
nicatie, woordvoerder
tel -
. @assen.nlBezoekadres: Noordersingel 33, 9401 JW Assen
 
 31.27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 92 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 93 ======================================================================

<pre>         Contactpersoon EN  Telefoon    Bezoekadres Noordersingel 33    Leden van de raad    Uw brief van  Uw kenmerk  Ons kenmerk    Datum 21 februari 2017  Verzenddatum    Onderwerp Vervolg procedure gaswinningsplan Westerveld    Geachte dames en heren,    Onlangs hebben wijek-u het advies op het Winningsplan Westerveld vastgesteld. Dit advies 1s  verzonden naar de minister van EZ. Het inwinnen van adviezen door EZ, is de eerste stap in de  procedure om te komen tot een besluit op het winningsplan van de NAM. Het vervolg van de  procedure ziet er als volgt uit:  - De minster legt alle adviezen voor aan de Mijnraad. Op basis van de verzamelde adviezen,  kont de Mijnraad met een advies aan de minister.  - Op basis van oa. dit advies neent de nunister een ontwerp-besluit over het wmningsplan.  -__ Het winningsplan wordt vervolgens gedurende 6 weken ter inzage gelegd. De betrokken  decentrale overheden, maar ook de mwoners van het gebied, kunnen zienswijzen inbrengen.  Het ministerie van EZ zalrwet in de periode van 6 weken een inforrratie! inspraak  bijeenkonst organiseren.  - De minister neemt een definitief besluit op het winningsplan, waarin hij de zienswijzen  meeneent.  - Tegen het besluit kan, door degenen die zienswijzen hebben ingebracht. beroep bij de Raad  van State worden ingesteld.    Omdat u eerder gevraagd heeft om een actieve betrokkenheid én de korte tennijn van de zienswijzen,  informeren wij u re-urteis deze brief over onze voorgenomen aanpak van cen zienswijze er    eventueel-bersep-op het ontwerp-besluit.    Volgens de planning van het nenisterie van EZ. wordt het ontwerp-besluit rond 16 maart ter inzage  gelegd. Gelet hierop en het feit dat er vervolgens slechts 6 weken “reactietijd” is, gebruiken we-deze    perede-em-ensveerte-bereiden wij ons nu al voor op een vervolgtraject.    Wij houden er emstig rekening nee datAsnbtelijk4s-de-vervachting—dat de minister van FZ de  gevraagde winningen zal toestaan.  Cis   Gelet_hierop   Deerontvulenvegaun wi -in samenwerking met de andere decentrale overheden werken_aanens   gad voerbereiden—op con Ziens wijze—endeameatmeeelitheent bervepsprocedire_opieteniver  berkutrande-miniter. We streven daarbij, net als voor het advies, daarbij naar het opstellen van een  gezamenlijke zienswijze.    Bewekken van de raad van de raad Be en te, Met opmaak: Lettertype: Vet )    In de adviestase heell de raad gevraagd om een actieve betrokkenheid. Wij kunnen ons voorstellen  dat u ouk betrokken wilt worden bi de zienswijze. Wij kunnen dit doen door, net als in de advies         </pre>

====================================================================== Einde pagina 93 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 94 ======================================================================

<pre>    Cate Prenten A sen  "Ii er iik    Vapi Zowat 4    fase, ans besluit over de zienswijze ter kennisname aan u voor te leggen. Als het presidium aan geeft  hier belangstelling voor te hebben, kunnen wij in overleg met het presidium een moment hiervoor in  plannen.    Communicatie met de inwoners   Het onderwerp keeft sterk bij de inwoners van met name Marsdijk. Daarom gaan we weer in overleg  met Dorpsbelangen Loon, Wijkvereniging Marsdijk en de Werkgroep Stop Gaswinning   Marsdijk. Ook worden de inwoners m ieder geval via   de Berichten van de Brink en de website actief geïnformeerd over de procedure en willen we ze  faciliteren door onze zienswijze (downloadbaar) op de website te   plaatsen.         Wij verwacht u hiemee voldoende te hebben geïnformeerd.    Met vriendelijke groet,  burgemeester en wethouders,    burgemeester secretaris</pre>

====================================================================== Einde pagina 94 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 95 ======================================================================

<pre>    BEGELEIDINGSFORMULIER CONCEPT BRIEF  LET OP: Lever alle bijbehorende stukken incl. ingekomen brief aan bij het secretariaat  NAAM VAN HET DOCUMENT: vervolgprocedure gaswinningsplan Assen-Noord  Concept via .    Paraaf voor gezien :  Briefpapier :    Concept d.d. : 20 februari 2017  Eenheid/Programma : Beleid    Steller  mn    Toestel :  Paraaf eenheids- :  {programmamanager  Origineel : | Brief nr.(docbase) :  Archiefexemplaren : | Procesnummer :  (Docbase)  Afschriften : 2 Zaaknummer :  (Docbase)  Totaal id  Afschriften:  L  2.  Meezenden:  NVT.  Opmerkingen:    Na ondertekening Zs.m naar de Griftie zodat het op het RIS (openbaar) kan worden geplaatst.    Wijze afhandeling na verzending van de brief:  - Proces afhandelen en archiveren door secretanaat (let op: alle relevante stukken toevoegen)</pre>

====================================================================== Einde pagina 95 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 96 ======================================================================

<pre>Date : 8-9-2017 12:35:00
F
To : "SMO-Secretariaat" sm o-secretariaat@assen.nl
C
Subject : brief raad info stavaza Winningsplan
Attachm ent : brief raad info stavaza Winningsplan.docx;
Hoi,
 
Willen jullie deze verzenden naar de raad? Hij mag op het openbare deel van de raad. Marco is accoord.
Mag maandag.
 
Alvast bedankt.
 
Groet,
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De gemeente Assen aanvaardt geen
aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.31.28
</pre>

====================================================================== Einde pagina 96 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 97 ======================================================================

<pre> 
 Assen, 26 juni 2019  
 Noordersingel 33  
 tel. 0592 - 366911 
 
 B U R G E M E E S T E R  
 V A N  A S S E N  
 
 
 
 
Aan de leden van de gemeenteraad van Assen  
 
  
  
 
 
 
Briefnr. : 2015- 
Onderwerp  : Stand van zaken Winningsplan Westerveld  
 
 
 
Geachte leden van de gemeenteraad  van Assen ,  
 
Wij hebben aan het ministerie van Economische Zaken  gevraagd naar de stand van zaken rond de 
besluitvorming over het Winning splan Westerveld. Het ministerie geeft aan dat de verwach ting is dat 
er pas na half oktober een besluit wordt genomen.  
 
 Ik hoop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd.  
 
Met vriendelijke groet,  
 
 
 
 
Marco L.J. Out   </pre>

====================================================================== Einde pagina 97 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 98 ======================================================================

<pre>Date : 8-9-2017 08:54:47
To : "Marco Out" @assen.nl
Cc : "    @assen.nl, "   @assen.nl
Subject : brief raad info stavaza Winningsplan
Attachm ent : brief raad info stavaza Winningsplan.docx;
Beste Marco,
 
Ben je het eens met bijgevoegde brief aan de raad over de stand van zaken Winningsplan?
 
Groet,
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De gemeente Assen aanvaardt geen
aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.31.29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 98 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 99 ======================================================================

<pre> 
 Assen, 26 juni 2019  
 Noordersingel 33  
 tel. 0592 - 366911 
 
 B U R G E M E E S T E R  
 V A N  A S S E N  
 
 
 
 
Aan de leden van de gemeenteraad van Assen  
 
  
  
 
 
 
Briefnr. : 2015- 
Onderwerp  : Stand van zaken Winningsplan Westerveld  
 
 
 
Geachte leden van de gemeenteraad  van Assen ,  
 
Wij hebben aan het ministerie van Economische Zaken  gevraagd naar de stand van zaken rond de 
besluitvorming over het Winning splan Westerveld. Het ministerie geeft aan dat de verwach ting is dat 
er pas na half oktober een besluit wordt genomen.  
 
 Ik hoop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd.  
 
 
Met vriendelijke groet,  
 
 
 
 
Marco Out </pre>

====================================================================== Einde pagina 99 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 100 ======================================================================

<pre>Date : 20-3-2018 15:20:36
F
T
Subject : Brief Tcbb
Attachm ent : 00335.pdf;im age001.jpg;
Hoi,
 
B
 
De volgende brief is uitgegaan en is in te zien via DocBase Online.
Als je op de link klikt ga je rechtstreeks naar DocBase Online.
 
Gebruikersnaam = eigen loginnaam in kleine letters
Wachtwoord =  of je eigen wachtwoord.
 
Jaar: 2018
Nummer: 00335
Omschrijving: reactie verkenning Tcbb naar uniforme afhandeling mijnbouwschade
Verzenddatum:
Naam: Minister van Economische zaken en Klimaat
http://172.16.100.74/docbaseonline/templates/docbase.asp?action=SelViewDocument&Docname=00553564&Type=POST_UIT 
 
Met vriendelijke groet,
 
l 
SMO-Secretariaat
. @assen.nl
Werkdagen: dinsdag t/m vrijdag
 
 
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De gemeente Assen aanvaardt geen
aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.31.30
</pre>

====================================================================== Einde pagina 100 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 101 ======================================================================

<pre>    Gemeente Assen    e  Contactpersoon Dhr  Telefoon 14 0592  Minister van Economische zaken en Klimaat Bezoekadres Noordersingel 33  De heer ir. E.D. Wiebes Uw briefvan -  Uw kenmerk -  Postbus 20401 Ons kenmerk 2018-00335    2500 EK DEN HAAG Datum 20 maart 2018    Verzenddatum 20/3    Onderwerp Reactie verkenning Tcbb naar uniforme afhandeling mijnbouwschade    Geachte heer Wiebes,    De Drentse overheden hebben u bij brief van 19 juli 2017 verzocht te zorgen voor gelijke  behandeling en onafhankelijke afhandeling van (aardbevings)schade als gevolg van gaswinning.  Mede naar aanleiding van dit verzoek heeft u op 21 september 2017 (DGTEM-EO/1743792) aan de  Tcbb gevraagd een verkenning uit te voeren naar de mogelijkheden voor een regeling omtrent  uniforme afhandeling van mijnbouwschade. In het kader van haar verkenning heeft de Tcbb een  gesprek gevoerd met de bestuurders van Assen, Aa en Hunze, Tynaarlo en Noordenveld.    De Tcbb heeft 28 februari jl. u de resultaten van haar verkenning ‘Help, een scheur in mijn huis!’  aangeboden. Hierin worden door de Tcbb de contouren geschetst voor een uniforme wijze van  afhandeling van mijnbouwschade in Nederland.   Middels deze brief, die tot stand is gekomen in samenwerking met de gemeenten Tynaarlo, Aa en  Hunze en Noordenveld, geven wij een gezamenlijke reactie op de verkenning.    Belangrijke aanknopingspunten   Wij zijn blij te kunnen constateren dat met deze verkenning een goede start is gemaakt met het  uniform regelen van de afwikkeling van mijnbouwschade. Evenals de Tcbb zijn wij van mening dat  een uniforme landelijke aanpak voor de beoordeling van risico's op mijnbouwschade én de  afhandeling van mijnbouwschades noodzakelijk is. Dit om gevoelens van vrees en ongelijke  behandeling bij inwoners weg te nemen. Het voorliggende rapport biedt naar onze mening  belangrijke aanknopingspunten voor een adequate en ruimhartige schadeafhandeling. Echter zijn een  aantal zaken nog niet geheel uitgewerkt. Dit leidt bij ons tot enkele vragen en opmerkingen, die wij  graag met u willen delen.    Gebiedsarrangement/ rol lokale overheid   De Tcbb adviseert u om in het kader van een integrale aanpak van schaderisico’s bij  mijnbouwactiviteiten te gaan werken met gebiedsarrangementen. In deze zogenoemde  gebiedsarrangementen moeten dan afspraken worden gemaakt tussen de mijnbouwbedrijven en  lokale overheden. Wij kunnen ons voorstellen dat verschillende gasvelden en winningen, met ieder  hun specifieke kenmerken, vragen om onderscheid in de integrale benadering en monitoring van de  risico’s voor, tijdens en na de winning. Echter vragen wij ons wel af hoe bij verschillende  gebiedsarrangementen de rechtsgelijkheid wordt geborgd. Onze zorg heeft hierbij met name  betrekking op de schadeafwikkeling.    Pastadres elmaon Leet hann Wilt u by een reactie op  Postbus 30018, 3400 RA Assen 14 0592 info@assen nl NL28BNGHo285900497 deze brief het kenmerk en de  Stadhuis Fa “teer et tnv Gemeente Assen datum vermelden”    Noordersingel 33, 4401 |W Assen (0592) 366 595 www.2ssen nl</pre>

====================================================================== Einde pagina 101 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 102 ======================================================================

<pre>    Gemeente Assen  Ons kenmerk: 2018-00335  Pagina 2 van 3    Vanuit onze rol als lokale overheden hebben eerder aangegeven graag mee te denken over  oplossingen, maar geen formele bevoegdheden te willen overnemen. Het is niet duidelijk hoe het  gebiedsarrangement zich hiermee verhoudt. Uitgangspunt dient wat ons betreft te zijn dat de  rijksoverheid aanspreekbaar en verantwoordelijk is.    Rechtsgelijkheid   Voor alle Nederlanders geldt bij wet hetzelfde recht dat door de mijnbouw veroorzaakte schade  wordt vergoed door de veroorzaker. De Tcbb geeft in haar rapport aan dat een inwoner een betere  bewijspositie krijgt door het ‘wettelijke bewijsvermoeden’, zoals dat voor Groningen van toepassing  is. In het advies wordt hier echter uiet op teruggekomen.    Wij vinden dat, naast het protocol voor het Groningenveld, gelijke afspraken en rechten moeten  gelden voor alle schade als gevolg van alle andere mijnbouwactiviteiten overal in Nederland. De  gevolgen van de gaswinning in het Groningenveld hebben een specifieke dynamiek. Wij erkennen  dat, maar dat rechtvaardigt niet dat er ongelijkheid is bij de afhandeling en beoordeling van  schademeldingen. Dit geldt te meer daar in sommige gebieden sprake is van overlap van  effectgebieden tussen het Groningen gasveld nabijgelegen kleine gasvelden en zoutwinning.    Landelijk instituut mijnbouwschade   Wij kunnen ons vinden ín het advies van de Tcbb aangaande de instelling van een landelijk instituut  mijnbouwschade. Hiermee wordt invulling gegeven aan ons uitgangspunt voor een rechtvaardige en  onafhankelijke afhandeling van alle mijnbouwschade in Nederland. Tevens wordt hiermee invulling  gegeven aan waarborging van alle mijnbouwschade door de rijksoverheid. Ook wordt zo voorkomen  dat ingeval van stapeling van mijnbouwactiviteiten er onduidelijkheid ontstaat over welke partij  hiervoor aansprakelijk kan worden gesteld. Voor een inwoner met mijnbouwschade resteert dan  daadwerkelijk één loket, waar een efficiënte, onafhankelijke afhandeling van schade gewaarborgd is.    Pilot Zuidlaren   Na de beving bij Zuidlaren op 23 december 2016 heeft de Nederlandsche Aardolie Maatschappij  B.V. (NAM) 358 schademeldingen ontvangen. Vervolgens gaf de NAM opdracht voor onderzoek  naar de oorzaak van voornoemde schades. Dit onderzoek is verricht door Witteveen+Bos. Volgens de  onderzoeksrapportages kan bij circa een derde van de meldingen de beving van invloed zijn geweest  op het ontstaan van de schade. Provincie Drenthe en de gemeente Tynaarlo hebben u schriftelijk  geadviseerd over de afwikkeling van deze schades.    Aangezien in de situatie Zuidlaren de stadia van ontvankelijkheid, het onderzoek en daarmee een  eerste beoordeling van de causaliteit in opdracht van de NAM reeds zijn gepasseerd, kan hier dus  geen sprake zijn van een volledige pilot. Wij kunnen ons wel voorstellen dat de afwikkeling van deze  schades voor het resterende deel van de procedure als pilot gaan gelden.    Gedupeerde inwoners wachten inmiddels meer dan één jaar op afwikkeling van hun  schademeldingen. Wij verzoeken u daarom op de korte termijn duidelijkheid te bieden aan  gedupeerden, zowel inhoudelijk als procedureel.    Voorkomen van schade   Wij beseffen dat de onderhavige verkenning van de Tcbb zich primair richt op een uniforme en  onafhankelijke afhandeling van mijnbouwschade in Nederland. Zoals aangegeven onderschrijven wij  deze stap naar een noodzakelijke verbetering van de schadeafhandeling.   Wij vragen u daarnaast werk te maken van het onderdeel voorkomen van mijnbouwschade  {preventief handelen). Wij kunnen ons voorstellen dat u hiervoor een soortgelijke verkenning laat  uitvoeren.</pre>

====================================================================== Einde pagina 102 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 103 ======================================================================

<pre>    Gemeerte Assan  Ors kenmerx 2C18-0C335  Pagina 3 van 3    Tot slot   Al met al zijn wij van mening dat met deze verkenning een goede aanzet is gegeven voor het regelen  van een uniforme en onafhankelijke afhandeling van alle mijnbouwschade in Nederland. Wel geven  een aantal onderdelen uit het advies aanleiding tot onze bovengenoemde opmerkingen. Wij  verzoeken u deze aandachtspunten mee te nemen in de verdere uitwerking.    Wij zijn benieuwd naar uw vervolgstappen in dit proces. Evenals eerder zijn wij ook in de toekomst  gaarne bereid hierin te blijven meedenken.    Mede namens genoemde gemeenten zien wij uw reactie met belangstelling tegemoet.    Met vriendelijke groet - ~~,  burgemeester en wéthouders, |                       ‘burgemeester gemeentusecfetaris    Zj ML J Out T Dijkstra</pre>

====================================================================== Einde pagina 103 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 104 ======================================================================

<pre>    pn Gemeente Assen</pre>

====================================================================== Einde pagina 104 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 105 ======================================================================

<pre>Date : 9-1-2017 15:31:32
To : "   @assen.nl, "    @assen.nl
Subject : brief uit Loon
Attachm ent :          
 
 
Van:  Griffier 
Verzonden:  maandag 9 januari 2017 15:30
Aan:
Onderwerp:  FW: inboeken
 
Hoi ,
ter info, je stond wel in de verzendlijst van dhr. , maar kennelijk met een niet werkend adres.
 
Groet,
 
 
Van:  Griffier 
Verzonden:  maandag 9 januari 2017 10:39
Aan:  Postteam < postteam@assen.nl>
Onderwerp:  inboeken
 
 
 
Van: @home.nl] 
Verzonden:  zondag 8 januari 2017 20:36
Aan:  Griffier ; @assen.nl
CC:    @rocketmail.com
Onderwerp:  Reactie van Dorpsbelangen Loon op het advies van College mbt Gaswinning
 
Geachte Dame en Heren,
 
Bijgaand treft u een reactie van Dorpsbelangen Loon op het advies(concept) van het College op de gaswinningsplannen nabij Assen.
Wij vonden het zinvol om middels deze brief aan U en de Raad te laten weten hoe Loon tegen de plannen mbt Gaswinning “aankijkt”.
 
Mvg,
 
 
Vz. Dorpsbelangen Loon.
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De
gemeente Assen aanvaardt geen aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.31.31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 105 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 106 ======================================================================

<pre>Geacht College, en Gemeenteraad van Assen,  
 
Dorpsbelangen Loon heeft, middels een mail van op zondag 08 januari 2016, 
kennisgenomen van het concept advies met betrekking tot het Winningsplan Westerveld.  
Dorpsbelangen Loon neemt de vrijheid om hierop te reageren en haar standpunt (dat van de 
bewoners van Loon) aan u kenbaar te maken.  
Wij stellen het erg op prijs dat het college, Dorpsbelangen Loon nauw betrekt in haar 
meningsvorming en advies.  
Risico’s  
Wij delen de zorg, zoals die is  verwoord in uw advies, met betrekking tot de risico’s op schade als 
gevolg van de gaswinning van het gasveld gedeeltelijk onder de wijk Marsdijk en volledig onder het 
dorp Loon.  De adviezen en berekeningen in het winningsplan en de bijgevoegde ris ico-
inventarisaties  laten nog veel onduidelijkheden zien rond de gevolgen van de gaswinning op de 
bebouwing en de ondergrond.  
Communicatie:  
Wij delen de mening, verwoord in uw advies, dat de communicatie van zowel de NAM als vanuit het 
ministerie van economische zaken zeer te wensen over laat.  Dorpsbelangen Loon heeft enkele malen 
met een delegatie van de NAM gesproken maar dit was telkenmale wel vanuit Dorpsbelangen 
geïnitieerd.  
Nulmeting:  
Zoals eerder aangegeven in een gesprek met de burgemeester op 5 december j l. hechten de 
inwoners van Loon zeer aan een zogenaamde nulmeting.  
Hierbij wordt de huidige status van de gebouwen en eigendommen vastgelegd  op beeldmateriaal . 
Bij eventueel bevingen in ons gebied, en de daarbij optredende schade s, is er geen discussie tus sen 
de eigenaren en de NAM met betrekking tot de ze schades.  
De NAM heeft dit voorstel telkenmale afgewezen op , ons inziens , zeer zwakke grond( het zou te duur 
zijn!)  
Uit gesprekken met gedupeerden in Noord Groningen en uit de media hebben wij opgemaakt da t 
hierover (de discussies tussen NAM en eigenaren ) vwb de bewijslast  zeer veel ergernis en onbegrip is 
ontstaan.  
Fracking:  
Dorpsbelangen maakt zich ernstig zorgen over het voorgenomen zgn. Fraccen of Fracking.  
Hoewel er nog relatief weinig bekend is over d e gevolgen van deze methode op lange termijn lijkt het 
ons geen zaak om die hier toe te passen.  
U geeft in uw advies diverse redenen aan waarom u vindt dat er van af gezien moet worden en dat 
ondersteunen wij van harte.  
 
Namens Dorpsbelangen Loon,  
 
Voorzitter   
 
Secretaris  
</pre>

====================================================================== Einde pagina 106 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 107 ======================================================================

<pre> </pre>

====================================================================== Einde pagina 107 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 108 ======================================================================

<pre>Date : 12-4-2017 12:37:33
Cc : "   @assen.nl, "   @assen.nl
Subject : Bullits voor interview   
Attachm ent : PB grootschalige energieopw ekking.doc;
 
Wat mij betreft wordt dit het:
 
Graag zsm reactie of ik dit naar Harmke kan mailen.
 
Groetjes,
 
Dag Harmke,
 
Zie hierbij het persbericht dat we willen versturen na het interview. We kunnen dit verstrekken bij de start van het interview, dan richten we het gesprek al.
 
Verder hierbij de gevraagde bullits:
 
 
Het kader goed schetsen, zoals ook in het persbericht staat. Het is niet alleen een Assense opgave, maar ook landelijk en wereldwijd. Zowel de doelstelling van 14%
duurzame energie in 2020 als energieneutraal in 2050.
-       Wij willen onze verantwoordelijkheid nemen in het tegengaan van klimaatverandering, zoals wereldwijd veel steden dat doen
-       We willen onze eigen duurzame energie opwekken (onafhankelijk zijn van andere staten, andere werelddelen)
-       We willen werkgelegenheid en innovatie in de nieuwe circulaire economie stimuleren
-       We willen dat het geld dat we uitgeven aan energie niet uit de stad verdwijnt, maar lokaal wordt geïnvesteerd en dat we lokaal de winsten pakken.
 
 
Inhoudelijk over locaties / windmolens:
-       We zoeken naar een goede mix; hoe die er uit komt te zien, weten we nog niet.
-       We kunnen geen uitspraak doen over mogelijke locaties; dit willen we juist samen met de bevolking verkennen
-       Natuurlijk hebben we gegevens over waar het niet kan; belemmeringen. Die staan ook al in de energiepotentiekaart in de bijlage bij de visie. Maar misschien hebben
bewoners nog wel slimme ideeën, waardoor die kaart er ook anders uit komt te zien.
-       We willen eerst het gesprek over waarom  we duurzame energie willen opwekken.
-       En waarom we met alleen zonnepanelen op daken er niet komen: gaat te langzaam, niet alle daken zijn geschikt.
 
 
We zijn zorgvuldig bezig met omgevingsmanagement om zo alle betrokken partijen in beeld te brengen. Met deze partijen willen we in gesprek om samen tot de meest
ideale oplossing te komen. Wat deze oplossing is en waar, dat weten we nu nog niet. Dit volgt uit de gesprekken.
 
-       Fase van beeldvorming: met zijn allen nadenken over wat de nieuwe, duurzame manier van energie-opwekken betekent.
-       We denken dat we samen met de bevolking tot betere ideeën en oplossingen komen.
-       De denkkracht en innovatiekracht willen we graag benutten.
 
 
 
 
es,
 
  .  
  
Gemeente Assen
telefoon 0592 -366219 / 0 -
Postbus 30018
9400 RA Assen
 
 
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De gemeente Assen aanvaardt geen
aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.31.32
</pre>

====================================================================== Einde pagina 108 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 109 ======================================================================

<pre>   
 
PERSBERICHT  
 
 
 
 
Assen, 10 april 2017 
 
B en W stemt in met onderzoek grootschalige 
energieopwekking  
 
 
Het college van B en W heeft ingestemd met het voorstel om grootschalige 
energieopwekking te onderzoeken. Op 20 april bespreekt de gemeenteraad het v oorstel.  
 
In Assen, landelijk, maar ook wereldwijd is duurzaamheid een actueel thema.  Het 
Klimaatakkoord van Parijs vormt een belangrijk uitgangspunt voor het gemeentelijk 
duurzaamheidsbeleid. Met de doelstelling om in 20 50 een energie  neutrale stad te zi jn, is er 
werk  aan de winkel.   
 
Om dit resultaat te bereiken, moet er veel energie opgewekt worden . In 2020 wil  het college  al 
flinke stappen gezet hebben en 14% duurzame energie opwekken , in 2015 was dit een kleine 
3%. De doelstelling is niet alleen met z onnepanelen op alle daken te behalen. Grootschalige 
energieopwekking is nodig. Onder grootschalige energieopwekk ing worden verstaan 
zonneparken, geothermie projecten  of windenergie  en een goede mix daarvan.  
 
Het college wil daarover in gesprek met alle bet rokkenen. Samen met hen wil de gemeente op 
zoek naar de meest geschikte vormen en locaties van grootschalige energieopwekking.  Een van 
de uitgangspunten is dat zoveel mogelijk van de winst terug moet vloeien naar de 
gemeenschap.  
 
 
Noot voor de redactie: Me er informatie Bestuurscommunicatie: 06 -  Gemeente Assen  
Afdeling Communicatie  
Noordersingel 33  
Postbus 30018  
9400 RA Assen  
</pre>

====================================================================== Einde pagina 109 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 110 ======================================================================

<pre>  
 
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 110 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 111 ======================================================================

<pre>Date : 21-5-2017 07:51:07
F
To : "   @assen.nl,   @assen.nl
Subject : Collegevoorstel ziensw ijzen
Attachm ent : Collegevoorstel ziensw ijzen.docx;
G
 
Paar kleine puntjes, ik begin nu aan de zienswijze
 
Groet31.33
</pre>

====================================================================== Einde pagina 111 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 112 ======================================================================

<pre>    Gemeente Assen    e  Beleid  Datum:  Eenheidsmanager/ E77  Progr. Manager:  Opsteller: FS  Telefoon: mn  Pertcf. Houder: Out  Registr.nr.:    Instemming verkregen en kopie gezonden aan:  E .    Paraaf    Openbare besluitenlijst: Ja CJ Nee  Bekendmakingsplicht: © Ja Nee  O.R.: Ja Nee    Bij besluit in mandaat:  Mandaatnummer:    „Informeren vande raad:    O Alleen via openbare besluitenlijst  1 Via lijst ter inzage liggende stukken   O Via briefen stuk(ken) ter inzage   O Vía versturen informatie met aanbiedingsbrief  m Via brief   Vervolgprocedure:   Behandeling in de raad:   0 Informatief   O Opiniérend   Besluitvormend   Afhandelen door   Kopie besluit   Deponeren Paraaf             Voorstel aan B&W    Onderwerp:  Zienswijzen ontwerp-instemmingsbes luit  Winningsplan Westerveld    Voorstel:  Bijgevoegde zienswijzen en aanbiedingsbrief  vaststellen    Achtergrond:   Op 8 mei jl. heeft heeft de minister van Economische  Zaken het ontwerp-instemmingsbesluit Winningsplan  Westerveld ter inzage gelegd. Wij hebben over het  winningsplan een advies uitgebracht.   De strekking van het ontwerp is dat de minister  voornemens is om toestemming te geven voor  aardgaswinningen in onze gemeenten en in  omringende gemeenten. Op een aantal punten is de  minister meegegaan in ons advies. De inhoud van het  ontwerp geeft echter aanleiding om een zienswijzen  in te dienen.    Bij het voorbereiden van de zienswijzen is nauw  samengewerkt met de andere decentrale overheden en  is gesproken met Dorpsbelangen Loon en de  werkgroep Stop gaswinning Marsdijk NU. De  Wijkvereniging Marsdijk heeft aangegeven geen  bchoeftcbelanesteHine te hebben aan cenveereen  gesprek.         De zienswijzen zoals die voorliggen zullen naar  verwachting ook door een aantal andere  gemeentebesturen worden vastgesteld.    Akkoord Bespreken Signaal    WS    WH    Www    Besluit B&W</pre>

====================================================================== Einde pagina 112 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 113 ======================================================================

<pre> 
 
 
  
 
 
  Datum:  </pre>

====================================================================== Einde pagina 113 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 114 ======================================================================

<pre> 
 
 
  
Beleid  > Toelichting voorstel aan B&W  
 
Onderwerp:  
Zienswijzen ontwerp -instemmingsbesluit Winningsplan Westerveld  
 
 
Voorstel:  
Instemmen met bijgevoegde zienswijzen en aanbiedingsbrief  
 
 
Achtergrond:  
Op 8 mei jl. heeft heeft de minister van Economische Zaken het ontwerp -instemmingsbesluit Winningsplan 
Westerveld ter inzage gelegd. Wij hebben over het winningsplan een advies uitgebracht.  
De strekking van het ontwerp is dat de minister voornemens is om toestemming te geven voor 
aardgaswinningen in onze gemeenten en in omringende gemeenten. Op een aantal punten is de minister 
meegegaan in ons advies. De i nhoud van het ontwerp geeft  echter aanleiding om  zienswijzen in te dienen.  
 
Bij het voorbereid en van de zienswijzen is  nauw samengewerkt met de andere dec entrale overheden en is 
gesproken met Dorpsbelangen Loon en de werkgroep Stop gaswinning Marsdijk NU. De Wijkvereniging 
Marsdijk heeft aangegeven geen behoefte  te hebben hebben aan een  gesprek. 
 
De zienwijzen zoals die voorliggen zullen naar verwachting ook door een aantal andere gemeentebesturen 
worden vastgesteld.  
 
Argumenten:  
In het belang van inwoners en bedrijven in Assen is het  
nodig om zienwijzen in te die nen.  
 
Kanttekeningen / risico’s:  
n.v.t. 
 
 
Financiële toelichting:  
n.v.t. 
 
 
Communicatie:  
 
Na behandeling in de gemeenteraad worden de zienswijzen ‘down loadbaar’ op www.assen.nl gezet  zodat 
inwoners deze kunnen gebruiken om eigen zienswijzen  in te dienen.  Het gaat hierbij om een zienswijze die 
geschikt is gemaakt voor gebruik door inwoners.  
 
Personeel en Organisatie:  
n.v.t. 
 
 
Uitvoering en planning:  
n.v.t. 
 
Evaluatie:  
n.v.t. 
 
 
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 114 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 115 ======================================================================

<pre> 
 
 
  
 
 
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 115 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 116 ======================================================================

<pre>Date : 16-6-2017 12:50:28
From  : @shell.com
Subject : Com m unicatie Assen & NAM
Attachm ent : im age001.png;im age004.jpg;
 
l   en ik zouden op korte termijn graag eens langs willen komen bij jou en de burgemeester om de communicatie door de gemeente Assen over NAM eens apart te
kunnen bespreken. Het gaat dan puur over de output in de media, dus niet over inhoudelijke winningsplannen en dergelijke.
 
 
Kan dat?
 
Met vriendelijke groet,
 
 
 
Nederlandse Aardolie Maatschappij B.V.
Statutaire vestiging Den Haag - Handelsregister no. 04008869
Correspondentieadres: Postbus 28000, 9400 HH Assen
Bezoekadres: Schepersmaat 2, 9405 TA Assen
 
     
    
 . l @shell.com
I www.nam.nl
 http://www.twitter.com/nambv
 
 https://www.linkedin.com/company/nam
 
 31.34
</pre>

====================================================================== Einde pagina 116 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 117 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 117 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 118 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 118 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 119 ======================================================================

<pre>Date : 19-6-2017 10:37:01
F
T
Subject : com m unicatie NAM tijdens bezoek Rutte aan Groningen :-( 
Attachm ent : im age001.jpg;
 
 
17-06-17 19:07
Geachte m eneer @MinPres  Beste Mark, dit kregen Groningers in de brievenbus tijdens uw bezoek. U voelt 't nu, u weet 't nu. Wat gaat u doen? pic.twitter.com /vxLMEOVHbp
 
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De gemeente Assen aanvaardt geen
aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.31.35
</pre>

====================================================================== Einde pagina 119 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 120 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 120 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 121 ======================================================================

<pre>Date : 1-3-2018 11:36:41
F
To : "   @assen.nl, "    @assen.nl
Subject : concept brief burgem eester aan raad 
Attachm ent : Docum ent2 (Com patibiliteitsm odus).docx;def_verslag_EZ K-verkenning.pdf;
H
 
Hier een concept brief voor Marco. Mocht er iets in de pers opploppen over het Tcbb advies, dan moet deze naar de raad met elektronische ondertekening  (is zo met Marco
afgesproken). Marco heeft de brief nog niet gezien.
 
Mocht er morgen iets in de pers komen, kunnen jullie dan zorgen dat de brief via Marco naar de gemeenteraad gaat. Ik ben morgen afwezig (en dinsdag en woensdag).
 
Na behandeling van het memo in het college kan de brief (als Marco dat wil) eventueel worden aangevuld met een eerste indruk van het Tcbb advies conform de tekst in het
college memo.
 
Groet,
 
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De gemeente Assen aanvaardt geen
aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.31.36
</pre>

====================================================================== Einde pagina 121 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 122 ======================================================================

<pre> 
 Assen, 26 juni 2019  
 Noordersingel 33  
 tel. 0592 - 366911 
 
 B U R G E M E E S T E R  
 V A N  A S S E N  
 
 
 
 
Aan de leden van de gemeenteraad van Assen  
 
  
  
 
 
 
Briefnr. : 2015- 
Onderwerp  : Verkenning van de Technische commissie bodembeweging over mijnbouwschade  
 
 
 
Geachte leden van de gemeenteraad ,  
 
Zoals u wellicht uit de media heeft vernomen, heeft de Technische commissie 
bodembeweging (Tcbb) een verkenning aan de minister van Economische Zaken aangeboden 
over de afh andeling van mijnbouwschade (zoals door gaswinning) buiten het Groninger 
gasveld. De Tcbb heeft mij samen met  een aantal andere Drentse bestuurders gesproken in 
het kader van de verkenning.   
 
Gelet op de relevantie, zend  ik u de verkenning bij deze toe.  
 
Na bestudering van de verkenning komt er een reactie van het college.  
 
Ik hoop u hiermee voor dit moment voldoende te hebben geïnformeerd.  
 
 
Met vriendelijke groet,  
 
M.L.J. Out  </pre>

====================================================================== Einde pagina 122 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 123 ======================================================================

<pre>'Help, een scheur in mijn huis!' 
 
 
 
 
 
Een verkenning naar een uniforme en onaf-
hankelijke afhandeling van mijnbouwschade 
in Nederland 
 
(februari 2018) 
 
 
 
 
 
 
 
 
Postbus 20401 
2500 EK Den Haag 
T 088  042 5718 
www.tcbb.nl  
secretaris@tcbb.nl 
  
</pre>

====================================================================== Einde pagina 123 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 124 ======================================================================

<pre>2 
  
Inhoudsopgave 
 
Samenvatting 
 
1. Inleiding; verzoek tot verkenning 
 
2. Mijnbouwschade in Nederland 
 
3. Lessen uit de huidige wijze van schadeafhandeling 
 
4. Naar een uniforme , onafhankelijke afhandeling van mijnbouwschades in Nederland 
 
5. Nadere uitwerking 
 
6. En verder? 
 
 
Bijlagen 
 
1. Lijst van geraadpleegde personen en instanties  
 
2. Notitie Tcbb 'Mijnbouw, bodembeweging en schade' 
 
3. Achtergrondstudies 
 
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 124 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 125 ======================================================================

<pre>3 
  
Samenvatting 
 
Mijnbouwactiviteit en roep en bij bewoners en bestuurders emoties op rond mogelijke risico’s en af-
handeling van schade,  niet alleen in Groningen, maar ook daar  buiten , zoals in Drenthe, Friesland, 
Noord - en Zuid-Holland en Limburg . 
 
De vraag naar  rechtsgelijkheid rond de afhandeling van mijnbouwschade in heel Nederland wordt 
luider . Daarbij zijn (bestuurlijke) keuzes  nodig . 
 
De Tcbb pleit voor een integrale aanpak van schaderisico's bij mijnbouwactiviteiten. Deze integrale 
aanpak zou moeten bestaan uit:  
- een integrale en transparante beoordeling van schaderisico's voorafgaand aan de mijnbouwac-
tiviteiten;  
- een transparante monitoring van mogelijke schaderisico's tijdens de mijnbouwactiviteiten;  
- een heldere communicatie over mogelijke schaderisico's bij mijnb ouwactiviteiten;  
- een adequate, efficiënte afhandeling van eventuele schades die tijdens of na beëindiging van 
de mijnbouwactiviteiten optreden.  
Deze onderdelen zouden per mijnbouwactiviteit vooraf in een gebiedsarrangement moeten worden 
vastgelegd tussen mijnbouwer en bestuur van het betrokken gebied.  
 
Voor de afhandeling van mijnbouwschades adviseert de Tcbb om te komen tot een uniforme  lande-
lijke aanpak  voor de afhandeling van mijnbouwschade s. Daarbij zou per mijnbouwactiviteit in een 
gebiedsarrangement voorzien moeten worden in een basisvoorziening  voor een snelle, efficiënte af-
handeling van kleine schades.  
 
Mijnbouws chades moeten kunnen worden aangemeld bij e en nieuw landelijk Instituut Mijnbouw-
schade  (IM) . Dit Instituut draagt zorg voor een onafhankelijke beoordeling en afhandeling van de 
schades binnen een publiekrechtelijk  kader.  Om de kennis en ervaring met specifieke mijnbouwscha-
des te bundelen beveelt de Tcbb aan om dit instituut in te richten in een aantal kamers : 
- Gaswinning Groningen veld ; 
- Gaswinning Kleine Velden ; 
- Zoutwinning ; 
- Limburg;  
- Geothermie . 
 
 
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 125 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 126 ======================================================================

<pre>4 
 1. Inleiding; verzoek tot verkenning  
 
1.1 Inleiding 
 
In Nederland vindt mijnbouw in vele vormen plaats: gaswinning uit het grote Groningenveld en uit 
verschillende kleinere gasvelden in Friesland, Drenthe, Overijssel en Noord- en Zuid-Holland; opslag 
voor gas en andere stoffen in de diepe ondergrond in Drenthe en Noord-Holland; olie- en gaswinning 
in de diepe zeebodem; oliewinning uit diverse putten in Groningen en Drenthe; zoutwinning in Fries-
land en Twente; geothermie in tot nu toe Zuid-Holland en voorheen (tot plm. 1970) kolenwinning in 
Limburg. 
 
Als gevolg van mijnbouw in de diepe ondergrond kunnen bodembewegingen optreden, zowel bo-
demdaling of -stijging als bodemtrilling. Deze bodembewegingen kunnen tot schade aan gebouwen 
en installaties leiden. 
 
Maar schade aan gebouwen en installaties kan ook andere oorzaken hebben: een 'slappe' onder-
grond, grondwaterfluctuaties, bouwkundige gebreken, trillingen als gevolg van langsrijdend verkeer 
etc. In de praktijk is het vaak moeilijk om met zekerheid te bepalen of een schade aan een gebouw 
(bijvoorbeeld een scheur in een muur) veroorzaakt is door een mijnbouwactiviteit of (mede) door 
een andere omstandigheid. 
 
Onder invloed van de grote publieke belangstelling voor de afhandeling van schades aan gebouwen 
en installaties na de aardbevingen in Groningen bestaat bij burgers en bestuurders steeds meer be-
hoefte aan duidelijkheid en transparantie over de aanpak die gevolgd moet worden om vast te stel-
len welke schades wel, en welke schades niet het gevolg zijn van gaswinning of andere mijnbouwac-
tiviteiten. Ook moet helder zijn hoe wordt omgegaan met schades waarvan niet met zekerheid kan 
worden vastgesteld of deze al dan niet zijn veroorzaakt door de mijnbouwactiviteit. 
 
Verschillende  aspecten vragen hierbij aandacht : 
- de grote (economische) ongelijkheid tussen de schadelijdende bu rger en de mijnbouwer;  
- de blijvende technische onzekerheden bij het vaststellen van het causaal verband tussen schade 
en mijnbouwactiviteit ; 
- de vraag voor wiens risico deze onzekerhed en moet en komen bij de afhandeling van mijnbouw-
schades;  
- de groeiende nadruk op de publieke zorgplicht van de Staat bij mijnbouwactiviteiten naast de 
aansprakelijkheid van de mijnbouwer ;  
- de grote maatschappelijke onru st bij het optreden van schades die mogelijk verband houden met 
mijnbouwactiviteiten , en in het verlengde daarvan:  
- de groeiende weerstand bij burgers tegen nieuwe mijnbouwactiviteiten in hun omgeving.  
 
1.2 Verzoek tot verkenning 
Tegen deze achtergrond heeft het ministerie van EZ K bij brief van 21 september 2017 (DGTEM-
EO/1743792) aan de Technische commissie bodembeweging (Tcbb) verzocht om - samen met de 
door haar relevant geachte partijen - een verkenning uit te voeren naar de mogelijkheden om te ko-
men tot een verbeterde - en zo mogelijk uniforme - wijze van afhandeling van schade veroorzaakt 
door mijnbouw in Nederland. 
 
Als onderdeel van de ze verkenning heeft de Tcbb i n de aanloop van het nieuwe schadeprotocol voor 
Gron ingen op 6 oktober 2017 een workshop met een aantal direct-betrokkenen gehouden . In de 
daarop volgende weken heeft de Tcbb met nog vele andere groepen en instanties gesproken (zie bij-</pre>

====================================================================== Einde pagina 126 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 127 ======================================================================

<pre>5 
 lage 1). Uiteraard heeft de Tcbb ook gebruik gemaakt van haar eigen langjarige ervaringen bij de af-
handeling van mijnbouwschade. 
 
Het ministerie heeft nadrukkelijk verzocht om bij deze verkenning ook de inhoud van het nieuwe 
schadeprotocol voor Groningen te betrekken. Van vele kanten wordt bepleit om burgers met mijn-
bouwschade in 'de rest van Nederland' niet anders te behandelen dan burgers in 'Groningen'. Alle 
reden dus om te verkennen of de afhandeling van mijnbouwschade volgens het nieuwe Groninger 
schadeprotocol vertaald kan worden in een uniforme aanpak voor afhandeling van mijnbouwschade 
in heel Nederland. 
 
2. Mijnbouwschade in Nederland  
 
2.1 Vormen van mijnbouwschade 
 
Mijnbouw is niet zonder risico's. Mijnbouw leidt tot bodembeweging en bodembeweging kan tot fy-
sieke schade leiden aan gebouwen (huizen, bedrijfsgebouwen), installaties, werken (dijken, bruggen, 
wegen) en bijvoorbeeld agrarische gronden. 
 
Bodembeweging door mijnbouwactiviteiten kan zich manifesteren in de vorm van bodemdaling, bo-
demstijging en/of bodemtrilling. In bijlage 2 bij deze verkenning is een nadere uiteenzetting opge-
nomen over de verschillende mijnbouwactiviteiten in Nederland en welke bodembewegingen en 
schade deze mijnbouwactiviteiten met zich mee (kunnen) brengen.  
 
Gaswinning (en ook ondergrondse opslag) kan leiden tot aardbevingen. Deze aardbevingen veroor-
zaken bodemtrilling. Afhankelijk van de sterkte van de bodemtrilling aan het aardoppervlak en de 
samenstelling van de ondergrond kan dit tot fysieke schade aan gebouwen leiden. We zien dit na-
tuurlijk in Groningen, maar ook bij een aantal kleinere gasvelden in Drenthe en Noord-Holland.  
 
Gaswinning - maar bijvoorbeeld ook zoutwinning - leidt daarnaast tot bodemdaling. Zolang deze bo-
demdaling gelijkmatig plaatsvindt, 'zakken' gebouwen gelijkmatig mee, en bestaat er in beginsel geen 
risico op schade. Bij significante bodemdaling is het soms nodig dat waterschappen corrigerende 
maatregelen nemen ten aanzien van de waterstanden. Door deze maatregelen kan er - indirect - 
schade aan gebouwen ontstaan, zoals wateroverlast.  
 
 NB: bodemdaling kan ook tot schade leiden aan werken en/of agrarische gronden. Voor derge-
lijke schades bestaat tussen agrariërs, overheden en mijnbouwers een systeem voor schadeaf-
handeling via de Commissies bodemdaling Friesland en Groningen en de schadecommissies 
van waterschappen. Deze schades blijven in deze verkenning buiten beschouwing. 
 
Bodemrijzing speelt met name in Limburg. Daar zijn rondom 1970 de kolenmijnen gesloten en is de 
kolenwinning gestaakt. In de jaren negentig zijn ook de pompen stilgezet, die zorgden voor het weg-
houden van het water uit de mijnen, stijgt de mijnwaterspiegel in Limburg. Dit leidt op verschillende 
plaatsen tot ongelijkmatige bodembewegingen, met schades tot gevolg aan daarop aanwezige ge-
bouwen. 
 
2.2 Aansprakelijkheid voor mijnbouwschade 
 
In Nederland is op grond van artikel 6:177 BW de mijnbouwer aansprakelijk voor de schade die hij 
met zijn mijnbouwactiviteiten veroorzaakt aan gebouwen en installaties. 
 
Dit betekent dat degene die schade aan zijn gebouw of installatie ondervindt in beginsel moet bewij-
zen dat deze schade veroorzaakt is door (het gevolg is van) de activiteit van de mijnbouwer.  </pre>

====================================================================== Einde pagina 127 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 128 ======================================================================

<pre>6 
 Om de eigenaar  bij deze bewijspositie tegemoet te komen is in de Mijnbouwwet erin voorzien dat: 
a. de mijnbouwer op eerste verzoek alle relevante informatie over zijn mijnbouwactiviteiten aan 
de eigenaar ter beschikking moet stellen (artikel 6:177 BW); 
b. de eigenaar zich kan wenden tot de Technische commissie bodembeweging (Tcbb) om een ad-
vies te krijgen over het verband tussen die schade en de mijnbouwactiviteiten, en over de 
hoogte van het schadebedrag. 
De Tcbb is een onafhankelijke commissie, die bij wet is ingesteld. De samenstelling, taak en werkwij-
ze van deze commissie is nader geregeld in de artikelen 113 tot en met 122 van de Mijnbouwwet .  
 
Bij de schades die zijn opgetreden na de aardbevingen in Groningen heeft de wetgever de (vele) ei-
genaren van gebouwen in Groningen nog verder tegemoet willen komen en is (per 1 januari 2017) 
voorzien in: 
c. een wettelijk bewijsvermoeden (ex artikel 6:177a BW). Op grond van dit bewijsvermoeden 
wordt een fysieke schade aan een gebouw of installatie, die naar zijn aard redelijkerwijs een 
schade als gevolg van de gaswinning uit het Groningerveld zou kunnen zijn, vermoed veroor-
zaakt te zijn door die gaswinning. Als sprake is van zo'n schade zal de mijnbouwer (in Gronin-
gen: de NAM) aannemelijk moeten maken dat de betreffende schade niet veroorzaakt is door 
de gaswinning, maar een andere oorzaak heeft. 
 
Op papier is hiermee de aansprakelijkheid voor mijnbouwschade goed geregeld. In de praktijk is het 
voor een burger toch vaak lastig om zijn schade bevredigend afgehandeld te krijgen. Hiervoor zijn 
verschillende oorzaken aan te wijzen. 
 
2.3 Huidige loketten voor de afhandeling van mijnbouwschades 
 
Waar kan een burger nu terecht met schade aan zijn huis, die mogelijk verband houdt met mijn-
bouwactiviteiten? 
 
In Groningen konden burgers voor de afhandeling van hun schades aanvankelijk naar de NAM, en la-
ter naar het CVW, met eventueel een beroep op onafhankelijke arbiters. Daarmee was feitelijk spra-
ke van een procedure tussen de burger en de NAM, waarbij de burger 'hulp' kreeg van het wettelijk 
bewijsvermoeden. Daarnaast kunnen zij een beoordeling vragen aan de Tcbb, en uiteindelijk aan de 
civiele rechter. Met ingang van 19 maart 2018 zal de schadeafhandeling plaatsvinden door de nieuwe 
onafhankelijke Tijdelijke Commissie Mijnbouwschade Groningen (TCMG). Er zal dan geen sprake 
meer zijn van procedures tussen burgers en de NAM; de TCMG zal de schades onafhankelijk tech-
nisch en juridisch beoordelen, met de mogelijkheid van (bezwaar en uiteindelijk) beroep bij de be-
stuursrechter. In Groningen wachten op dit moment nog duizenden schademeldingen op afhande-
ling. 
 
Burgers in de rest van Nederland zijn voor de afhandeling van hun schades aangewezen op de mijn-
bouwer, en uiteindelijk op de civiele rechter. Zij kunnen daarbij de schade laten onderzoeken door de 
Tcbb. Maar voor hen geldt daarbij geen wettelijk bewijsvermoeden, zodat zij uiteindelijk moeten 
aantonen dat hun schade het gevolg is van een specifieke mijnbouwactiviteit. De Tcbb geeft jaarlijks 
zo'n 50 adviezen over het causaal verband tussen schade aan een woning en een mijnbouwactiviteit. 
In afwachting van de ontwikkelingen rond het nieuwe schadeprotocol voor Groningen wachten m et 
name in Drenthe (Emmen, Zuidlaren) nog vele honderden schademeldingen op afhandeling. 
 
Voor burgers in Limburg komt daar nog bij dat op grond van de huidige wetgeving aanspraken op 
schadevergoeding in verband met de kolenwinning inmiddels zijn verjaard. Voor burgers die schade 
lijden als gevolg van de huidige bodembewegingen is door een aantal overheden een Stichting Cala-
miteitenfonds Mijnwaterschade opgericht, van waaruit schadevergoedingen kunnen worden uitge-
keerd. De Tcbb onderzoekt - op verzoek van burgers - wel het causaal verband tussen schade aan een </pre>

====================================================================== Einde pagina 128 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 129 ======================================================================

<pre>7 
 woning en de bodembewegingen (plm. tien keer per jaar), maar burgers hebben nog altijd geen zicht 
op vergoeding van vastgestelde schades. 
 
3. Lessen uit de huidige wijze van schadeafhandeling  
 
Uit de huidige wijze van afhandeling van mijnbouwschade kan een aantal 'lessen' worden geleerd: 
- schade aan gebouwen heeft vaak meerdere oorzaken;  
- het is technisch lang niet altijd mogelijk om met een grote mate van zekerheid te bepalen dat 
een bepaalde schade aan een gebouw het gevolg is van een concrete mijnbouwactiviteit; 
'technisch' deskundigen zijn het ook lang niet altijd met elkaar eens over het causaal verband 
tussen een bepaalde schade en een mijnbouwactiviteit; 
- goede technische onderzoeken naar het causaal verband tussen schades en mijnbouwactivitei-
ten zijn door hun complexiteit (beoordeling van onder- en bovengrond en bouwkundige staat 
en bouwhistorie) duur en kosten veel tijd, terwijl de onzekerheid over het causaal verband 
daardoor vaak nauwelijks wordt verkleind; 
- de (technische) kennis over de effecten van mijnbouwactiviteiten op gebouwen is voortdurend 
in ontwikkeling; bundeling en toegankelijkheid van die kennis is van groot belang; 
- de technische en juridische onzekerheden bij mijnbouwschades vergen een onafhankelijke, en 
zo veel mogelijk uniforme technische en juridische beoordeling van deze schades; 
- het 'wettelijk bewijsvermoeden', zoals dat voor Groningen van toepassing is helpt een burger 
vooral aan een betere bewijspositie ten opzichte van de mijnbouwer; bij een onafhankelijke 
schadebeoordeling zal de burger niet meer tegenover de mijnbouwer staan en komt het aan 
op een onafhankelijke weging van de mogelijke oorzaken van de schade; 
- transparantie en zekerheid vooraf over een snelle en onafhankelijke beoordeling van mijn-
bouwschades dragen sterk bij aan de acceptatie van mogelijke risico's op schades bij nieuwe 
mijnbouwactiviteiten; 
- daarnaast hechten burgers (en hun lokale bestuurders) aan transparantie bij de afweging van 
risico's op schades bij de beoordeling van (plannen voor) nieuwe mijnbouwactiviteiten en bij 
het monitoren van deze risico's, zowel tijdens als gedurende een zekere periode na beëindi-
ging van de winningsactiviteiten; 
- mijnbouwschade (zoals een scheur in een muur etc.) leidt 'naar zijn aard' vaak tot grote onze-
kerheid bij burgers, en is in zoverre niet vergelijkbaar met gewone vermogensschade. De af-
handeling van dergelijke schades vergt oog voor deze bijzondere aard.  
 
4. Naar een uniforme, onafhankelijke afhandeling van mijnbouwschades in Nederland  
 
4.1 Inleiding 
 
Uit de vele gesprekken die de Tcbb gevoerd heeft blijkt dat er een breed begrip bestaat voor alle 
energie die gestoken is en wordt om tot een goede afwikkeling van de aardbevingsschades in Gro-
ningen te komen. Tegelijkertijd zijn burgers en bestuurders in andere mijnbouwgebieden in toene-
mende mate bevreesd voor schades à la Groningen, en ervaren zij een gevoel van rechtsongelijkheid 
ten opzichte van Groningen bij het voorkomen en afhandelen van hun schades. 
 
Een uniforme landelijke aanpak voor de beoordeling van risico's op mijnbouwschade en de afhande-
ling van mijnbouwschades is wenselijk om deze gevoelens van vrees en ongelijke behandeling weg te 
nemen. Zij biedt bovendien kans en om mijnbouwactiviteiten niet slechts als een 'winning' voor de 
mijnbouwmaatschappij te organiseren, maar veeleer als een gezamenlijke bijdrage van gebied en 
mijnbouwer aan de energievoorziening voor ons land.  
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 129 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 130 ======================================================================

<pre>8 
 4.2 De manier van denken 
 
Uitgangspunt is dat de Staat niet alleen in Groningen, maar ook in de rest van Nederland de verant-
woordelijkheid draagt voor een rechtvaardige en onafhankelijke afhandeling van mijnbouwschades 
bij burgers, met oog voor de menselijke maat en doelmatigheid. 
 
De afhandeling van mijnbouwschades hoort daarbij niet enkel en alleen een technische en juridische 
beoordeling te omvatten, maar dient onderdeel te zijn van een integrale aanpak van schaderisico's 
bij mijnbouwactiviteiten. Deze integrale aanpak zou bij iedere nieuwe mijnbouwactiviteit moeten be-
staan uit:  
- een integrale en transparante beoordeling van schaderisico's voorafgaand aan de mijnbouwac-
tiviteiten, en  
- een transparante monitoring van mogelijke schaderisico's tijdens de mijnbouwactiviteiten, 
- een heldere communicatie over de schaderisico's bij mijnbouwactiviteiten, en 
- een adequate, efficiënte afhandeling van eventuele schades, die tijdens of na beëindiging van 
een mijnbouwactiviteit optreden.  
 
De verschillende onderdelen van deze integrale aanpak zouden per mijnbouwactiviteit vooraf in een 
gebiedsarrangement moeten worden vastgelegd tussen mijnbouwer en bestuur van het betrokken 
gebied. Het tot stand komen van zo'n gebiedsarrangement zou voorwaarde voor instemming met de 
mijnbouwactiviteit moeten zijn. 
 
NB De leden van de NOGEPA, branchevereniging voor de olie en gasindustrie, hebben in sep-
tember 2017 een gedragscode gepubliceerd. In deze code wordt aanbevolen om bij nieuwe 
mijnbouwactiviteiten zo vroeg mogelijk samen met de omgeving een specifiek projectafstem-
mingsprogramma te maken. Zo'n programma zou onderdeel kunnen zijn van een 'integraal' 
gebiedsarrangement.  
 
Voor de afhandeling van met name kleine schades zou in een gebiedsarrangement moeten worden 
voorzien in een zoveel mogelijk uniforme basisvoorziening. Binnen deze voorziening zouden kleine 
schades binnen een vooraf bepaald effectgebied eenvoudig moeten kunnen worden herstel d of ver-
goed (zonder dure en tijdrovende onderzoeken en procedures, bijvoorbeeld zoals bij schadeverzeke-
ringen).  
 
5. Nadere uitwerking 
 
5.1 Risicoanalyse en preventie van mijnbouwschade   
 
Mijnbouwers moeten nu reeds bij plannen voor nieuwe mijnbouwactiviteiten uitvoerig onderzoek 
doen naar de risico's op schade aan de omgeving van die activiteiten. De minister van EZK beoordeelt 
- mede op basis van adviezen van de Tcbb - deze risicoanalyses bij zijn beslissing over instemming 
met de betreffende activiteiten en betrekt deze risico's bij de afweging van alle betrokken belangen. 
Deze risicoanalyses zijn nu veelal nog zeer technisch van aard en voor burgers nauwelijks te door-
gronden. Voor een goed begrip én acceptatie van deze risico's zouden deze analyses, en de wijze 
waarop de risico's in de besluitvorming door de minister worden betrokken, aanmerkelijk transpa-
ranter moeten worden.  
 
Vaste onderdelen van deze risicoanalyses zouden voorts moeten zijn een concrete beschrijving van 
de mogelijke maatregelen om eventuele schades te voorkomen en hoe het risico op schades tijdens 
de mijnbouwactiviteiten zal worden gemonitord. 
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 130 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 131 ======================================================================

<pre>9 
 Voor een adequate beoordeling van mijnbouwschades achteraf is het van belang om vooraf de rele-
vante kenmerken van het betreffende gebied en de daarin aanwezige bebouwing in kaart te bren-
gen. Het verdient aanbeveling om hiervoor een uniforme aanpak te ontwikkelen. 
 
5.2 Monitoring van bodembeweging 
 
Voor burgers is bodembeweging een ongrijpbaar, en daarom veelal beangstigend fenomeen. Trans-
parantie over de feitelijke bodembeweging in een bepaald gebied kan onrustgevoelens wegnemen. 
Bovendien zijn goede monitorgegevens over de bodembeweging in een bepaald gebied essentieel 
om bij eventuele schades tot een goede beoordeling van een mogelijk causaal verband met een con-
crete mijnbouwactiviteit te kunnen komen. 
 
Onderdeel van een gebiedsarrangement voor een nieuwe mijnbouwactiviteit zou dan ook moeten 
zijn de inrichting van een adequaat monitoringssysteem, met heldere afspraken over het beheer en 
de toegankelijkheid van de betreffende gegevens. Uitgangspunt daarbij zal moeten zijn dat een geïn-
teresseerde burger eenvoudig in staat moet zijn om het verloop van de bodembeweging in zijn om-
geving te kunnen volgen.  
 
5.3 Afhandeling van kleine schades 
 
Schade aan een gebouw kan verschillende oorzaken hebben. Naast bodembeweging door mijnbouw 
zijn mogelijke oorzaken zettingen door een 'slappe' ondergrond, grondwaterfluctuaties, bouwkundi-
ge gebreken, temperatuurspanningen, trillingen als gevolg van langsrijdend verkeer etc. Vaak is er 
ook sprake van een combinatie van oorzaken. 
 
De mate van schade kan ook sterk verschillen. Zeer lichte schade, zoals de zichtbare aanwezigheid 
van haarscheuren in muren, kan op esthetische bezwaren stuiten maar heeft meestal geen construc-
tieve consequenties. Het herstel van dergelijke schades is over het algemeen relatief eenvoudig. Aan 
de andere kant van het spectrum is sprake van ernstige constructieve schade, waarbij er gevaar voor 
instorting kan zijn. De veiligheid is dan in het geding. Het herstel van deze schades is in het algemeen 
zeer ingrijpend. 
 
De ervaringen met het beoordelen van schades in Groningen laten zien dat het met name bij de lich-
tere schades in de praktijk vaak niet goed mogelijk is om met voldoende zekerheid te bepalen of een 
schade in een gebouw (bijvoorbeeld een scheur in een muur) veroorzaakt is door mijnbouw of door 
een andere omstandigheid en ook dat vaak sprake is van een combinatie van oorzaken. De conclusie 
is dan op z'n best dat de betreffende schade (mede) veroorzaakt kan zijn door mijnbouw. 
 
Schademeldingen betreffen (ook in Groningen) vaak relatief kleine schades. Diepgaand onderzoek 
naar de oorzaak van die schades lijkt dan niet proportioneel. In veel gevallen is het onder voorwaar-
den direct herstellen van die schades aanzienlijk efficiënter dan het uitvoeren van uitgebreid onder-
zoek, aangevuld met contra- expertises en beoordelingen door juristen. 
 
Bij grote aantallen schades ligt een eerste marginale toetsing en afhandeling van de kleine schades 
meer voor de hand, zoals dat ook bij de afhandeling van kleine schades door verzekeringsmaat-
schappijen gebeurt. Dat bevordert ook een snelle afhandeling van alle schades. Bij de marginale toet-
sing wordt nagegaan of aan bepaalde, gebiedsafhankelijke voorwaarden wordt voldaan. De eerste 
drie voorwaarden kunnen zijn dat de schadelocatie in een (vooraf bepaald) effectgebied ligt, dat de 
schade naar aard, omvang en ontstaanstijdstip kan zijn veroorzaakt door bodembeweging als gevolg 
van de mijnbouwactiviteit en dat de schade niet evident het gevolg is van een andere oorzaak. Als 
niet aan deze voorwaarden wordt voldaan volgt afwijzing van de claim. Wordt wel aan deze voor-
waarden voldaan dan wordt vervolgens nagegaan of het schadebedrag redelijk is in relatie tot de ge-</pre>

====================================================================== Einde pagina 131 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 132 ======================================================================

<pre>10 
 claimde schade en of het schadebedrag onder een vastgesteld drempelbedrag voor uitgebreide toet-
sing ligt. Wordt ook aan deze voorwaarden voldaan dan volgt direct vergoeding van de schade (in 
geld of in de vorm van herstel). 
 
5.4 Afhandeling van grote(re) schades 
 
Grote(re) schades rechtvaardigen nader onderzoek naar de oorzaak van deze schades, en naar een 
mogelijk causaal verband met een mijnbouwactiviteit.  
 
Ook nader onderzoek naar de schade dient proportioneel te zijn. Als het bijvoorbeeld alleen gaat om 
de vraag welk schadebedrag behoort bij de geclaimde schade dan kan het onderzoek daartoe be-
perkt blijven. Een onafhankelijke kostendeskundige kan dan het schadebedrag vaststellen waarna tot 
schadevergoeding kan worden overgegaan. 
 
Nader onderzoek naar de oorzaak van een schade en het causaal verband met een mijnbouwactivi-
teit moet door een onafhankeli jke technische deskundige worden uitgevoerd en dient inzicht te ver-
schaffen in de mate van (on)zekerheden. De resultaten van dit onderzoek moeten uiteindelijk de ba-
sis zijn voor een onafhankelijke beoordeling van een aanvraag tot schadevergoeding.  
 
5.5 Een landelijk instituut mijnbouwschade 
 
Reeds uit een oogpunt van bundeling van kennis en ervaring ligt het voor de hand om de afhandeling 
van mijnbouwschades onder te brengen bij een landelijk onafhankelijk Instituut Mijnbouwschade, 
zoals dit feitelijk nu reeds voor Groningen wordt ingericht in de vorm van de Tijdelijke Commissie 
Mijnbouwschade Groningen (TCMG). Om recht te doen aan eventuele specifieke kenmerken van 
schades bij de verschillende mijnbouwactiviteiten, zou overwogen kunnen worden om het Instituut 
Mijnbouwschade hiervoor in te richten met een aantal grotere en kleinere 'kamers', bijvoorbeeld: 
- Gaswinning Groningenveld; 
- Gaswinning Kleine Velden; 
- Zoutwinning; 
- Limburg; 
- Geothermie.  
 
Het Instituut Mijnbouwschade zou een vergelijkbaar discretionaire beoordelingsruimte moeten krij-
gen als de TCMG. Deze TCMG kan dan op termijn opgaan in de kamer Gaswinning Groningenveld van 
het Instituut Mijnbouwschade.  
Voor de financiering van de schadevergoedingen en de kosten van schadeafhandeling zouden tussen 
de Staat en de mijnbouwers vergelijkbare afspraken gemaakt kunnen worden, als onlangs zijn ge-
maakt tussen de Staat en de NAM bij de instelling van de TCMG .  
 
Verwacht mag worden dat de TCMG op korte termijn voor Groningen richtlijnen en procedures zal 
ontwikkelen voor het uitvoeren van technisch onderzoek naar de oorza(a)k(en) van geclaimde scha-
des en de juridische beoordeling daarvan. Deze richtlijnen en procedures zullen dan ook als leidraad 
kunnen gelden bij de ontwikkeling van richtlijnen voor de afhandeling van mijnbouwschades door de 
andere kamers. 
 
5.6 Positie overige 'loketten' 
 
Wanneer mijnbouwschades ook in de rest van Nederland zullen worden afgehandeld door een onaf-
hankelijk Instituut Mijnbouwschade bestaat daarnaast geen behoefte meer aan een afzonderlijke ad-
viestaak van de Tcbb in individuele schadegevallen. De Tcbb zou zich dan kunnen toeleggen op bij-
voorbeeld meer algemene adviezen over richtlijnen, werkwijzers en normeringen bij de afhandeling </pre>

====================================================================== Einde pagina 132 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 133 ======================================================================

<pre>11 
 van mijnbouwschades (naast haar wettelijke adviestaak over schaderisico's bij nieuwe mijnbouwacti-
viteiten).  
 
Ook het aparte schadefonds van de Stichting Calamiteitenfonds Mijnwaterschade Limburg zou in het 
Instituut Mijnbouwschade kunnen opgaan, terwijl de bestaande Commissies Bodemdaling zich zou-
den kunnen beperken tot de afhandeling van schades aan overheidswerken en agrarische gronden. 
 
Het huidige algemene - landelijke - informatiepunt over mijnbouwschade (Het Landelijk Loket Mijn-
bouwschade) zou onderdeel kunnen worden van het Instituut Mijnbouwschade. 
 
Voor een burger met mijnbouwschade zou aldus daadwerkelijk één loket resteren, waar een efficiën-
te, onafhankelijke en deskundige afhandeling van zijn schade gewaarborgd is.  
 
6. En verder?  
 
In deze verkenning zijn slechts de contouren geschetst van een mogelijke meer integrale, uniforme 
en onafhankelijke aanpak voor de afhandeling van mijnbouwschades in Nederland. 
 
Veel aspecten verdienen nadere studie en uitwerking, waar onder: 
- instructies voor de inhoud en toegankelijkheid van risicoanalyses bij nieuwe mijnbouwactivitei-
ten; 
- instructies voor de inventarisatie en beoordeling van gebiedskenmerken en de aanwezige be-
bouwing (nulmetingen); 
- instructies voor de scope en beoordeling van mogelijke preventiemaatregelen bij nieuwe 
mijnbouwactiviteiten; 
- instructies voor de wijze van monitoring en verzamelen, archiveren en beschikbaar stellen van 
monitorgegevens tijdens mijnbouwactiviteiten; 
- richtlijnen/instructies voor het opnemen, technisch beoordelen en rapporteren van mijnbouw-
schades; 
- richtlijnen voor de afhandeling van kleine schades in gebieden met mijnbouwactiviteiten; 
- de invloed van waterpeilaanpassingen op bodembeweging en schades, en de wijze waarop dit 
bij de afhandeling van mijnbouwschades kan/moet worden betrokken; 
- de invloed van meerdere mijnbouwactiviteiten en/of herhaalde bevingen in eenzelfde gebied 
op het schadebeeld bij gebouwen; 
- de normstelling bij de afhandeling van mijnbouwschades (omvang effectgebieden, trillings-
snelheden, mate van bodemdaling etc.); 
- aspecten van privacy bij een meer uniforme afhandeling van schades. 
 
Over een aantal van deze aspecten worden op dit moment nog nadere studies verricht door onder 
meer de TU Delft en TNO. Ook de Tijdelijke Commissie Mijnbouwschade Groningen zal zich op korte 
termijn over een aantal van deze aspecten moeten buigen om te komen tot een eenduidige norme-
ring en afhandeling van de schadeclaims in Groningen .  
De Tcbb kan zich voorstellen dat zij in de komende tijd één of meer workshops organiseert om met 
direct betrokkenen deze aspecten gezamenlijk nader uit te werken.  
Tevens zou bezien kunnen worden of de schadegevallen in bijvoorbeeld Emmen of Zuidlaren zich le-
nen voor een pilot om de afhandeling van kleine en grote(re) schades daar effectief af te handelen.  
 
Bij al het technische en juridische 'geweld' over de afhandeling van de mijnbouwschades moet de 
burger die schade lijdt of vreest voor schade, centraal blijven. Toegankelijke, betrouwbare informatie 
over de risico's op mijnbouwschade én de wijze van afhandeling van eventuele schades is daarvoor 
van groot belang. Ook op dit punt kan 'de mijnbouwwereld' nog veel winnen! 
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 133 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 134 ======================================================================

<pre>12 
 Bijlage 1. Lijst van geraadpleegde personen en instanties 
  
Najaar 2017 Diverse overleggen NCG, Groningen 
 
29-09-2017  EZ, Den Haag 
 
06-10-2017  Workshop RAS, Amersfoort 
 
26-10-2017  Mr. P. v.d. Vorst, Amersfoort 
 
23-11-2017  Ir. P. van Staalduinen, Amersfoort 
 
28-11-2017  CVW, Appingedam 
 
30-11-2017  Nogepa, Den Haag 
 
11-12-2017  Arbiters, Groningen 
 
21-12-2017  Gedeputeerde Provincie Drenthe, Assen 
 
03-01-2018  Groninger BodemBeweging, Loppersum 
 
08-01-2018  Burgemeester Heerenveen en VNG, Heerenveen 
 
22-01-2018  Burgemeesters Aa en Hunze, Assen, Noordenveld, Tynaarlo, te Assen 
 
31-01-2018  Commissie Bodemdaling Friesland, Rozendaal 
 
01-02-2018  Onafhankelijk Raadsman, Loppersum 
 
 
 
 
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 134 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 135 ======================================================================

<pre>13 
 Bijlage 2. Notitie Tcbb 'Mijnbouw, bodembeweging en schade'  
 
Mijnbouw, bodembeweging en schade 
 
1. Mijnbouw en bodembeweging 
 
1.1 Inleiding  
Mijnbouw veroorzaakt in beginsel bodembeweging en bodembeweging kan leiden tot fysieke schade 
aan gebouwen. In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de mijnbouwactiviteiten In Nederland die in het 
kader van deze verkenning van belang zijn en de bodembewegingen die daardoor kunnen worden 
veroorzaakt. 
 
1.2 Mijnbouwactiviteiten 
Voor deze verkenning maakt de Tcbb onderscheid tussen verschillende mijnbouwactiviteiten in Ne-
derland waarbij sprake kan zijn van daaraan gerelateerde schades aan gebouwen en van knelpunten 
bij de afhandeling van deze schades. Deze mijnbouwactiviteiten zijn: 
 
- gaswinning uit het Groningenveld; 
- gaswinning uit de zogenaamde Kleine Velden; 
- zoutwinning; 
- steenkolenwinning in Limburg; 
- geothermie. 
 
Opgemerkt wordt dat de Tcbb bij de gaswinning ook de ondergrondse gasopslag, zoals bij Norg en 
Grijpskerk, betrekt. 
  
Gaswinning uit het Groningenveld 
Dat de aardbevingen die worden veroorzaakt door de gaswinning uit het Groningenveld leiden tot 
schades aan gebouwen is genoegzaam bekend en ook onbetwist. Evenzo is bekend dat al geruime 
tijd sprake is van knelpunten bij de afhandeling van die schades. Op 31 januari 2018 heeft dat geleid 
tot de vaststelling bij ministerieel besluit van een nieuw schadeprotocol voor Groningen. Daarmee is 
een publiekrechtelijk kader gegeven voor een onafhankelijke afhandeling van schades. Op grond van 
het besluit worden Tijdelijke commissies en bijbehorende deelcommissies ingesteld die zorg zullen 
dragen voor de afhandeling van de schades met gebruikmaking van in te schakelen deskundigen. De 
wijze waarop de schade precies zal worden gaan afgehandeld is vooralsnog niet bekend. 
 
Gaswinning uit de zogenaamde Kleine Velden 
In Nederland wordt gas gewonnen uit een groot aantal zogenaamde Kleine Velden. Deze velden vari-
eren sterk in omvang maar zijn elk aanzienlijk kleiner dan het Groningenveld. Bij het overgrote deel 
van deze velden is in het algemeen geen sprake van schade aan gebouwen. In een beperkt aantal ge-
vallen is dat echter anders. Zo is bekend dat de aardbeving in Emmen op 30- 09-2015 en de aardbe-
ving in Zuidlaren op 23- 12-2016 tot een beperkt aantal schades hebben geleid. Onduidelijk is hoe de 
afhandeling van die schades verloopt. Het gaat daarbij - in vergelijking met de situatie in Groningen - 
weliswaar om een relatief klein aantal schades van op zichzelf beperkte omvang, maar ook dat zijn 
schades die op een adequate manier afgehandeld zullen moeten worden. 
 
Zoutwinning 
In Twente, Groningen en Friesland wordt in Nederland zout gewonnen uit de ondergrond. In het al-
gemeen veroorzaakt de zoutwinning geen schade aan gebouwen maar er kunnen uitzonderingen zijn 
die ook op een adequate manier zullen moeten worden afgehandeld.  
 
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 135 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 136 ======================================================================

<pre>14 
 Steenkolenwinning in Limburg 
In Limburg is sprake van een bijzondere situatie. De steenkolenwinning begon in de Middeleeuwen in 
de open lucht (dagbouw) gevolgd door industriële mijnbouw vanaf het einde van de 19e eeuw waar-
bij de diepte van de winning toenam tot circa 1 km. Om de steenkolen onder droge omstandigheden 
te kunnen winnen werd tot op grote diepte mijnwater afgepompt. Hoewel de steenkolenwinning 
omstreeks 1965 is gestopt is het afpompen van mijnwater gecontinueerd totdat in de jaren 
1994/1995 ook in Duitsland de steenkolenwinning in de nabij gelegen mijnen is gestopt. Sindsdien 
stijgt het mijnwater langzaam en deze stijging gaat nog steeds door. Als gevolg hiervan zijn schades 
ontstaan en de verwachting is dat dit ook in de toekomst nog het geval zal zijn. Naar de mening van 
de Tcbb is hier sprake van mijnbouwschade omdat het stoppen van afpompen van mijnwater door 
haar gezien wordt als onlosmakelijk onderdeel van de mijnbouw. Er is dus sprake van naijlende ge-
volgen van de steenkolenwinning. Voor gedupeerden is vaak niet duidelijk hoe de veroorzaakte 
schades vergoed worden en in verschillende gevallen zijn deze schades niet vergoed. 
 
Geothermie 
Geothermie is in ontwikkeling. In de toekomst zal sprake zijn van geothermieprojecten waarbij ge-
boord wordt tot op steeds grotere diepte (ultradiepe geothermie op meer dan 4.000 m diepte). Geo-
thermie is onlosmakelijk verbonden met risico's voor veiligheid en milieu en die risico's zijn groter 
naarmate dieper geboord wordt. Het is van belang dat deze risico's worden onderkend en dat ter 
beperking van de risico's adequate kaders voor vergunningverlening en handhaving worden gege-
ven1. Hoewel er op dit moment nog geen sprake is van schades aan gebouwen als gevolg van geo-
thermie brengt de Tcbb deze in ontwikkeling zijnde mijnbouwactiviteit expliciet onder de aandacht, 
juist om toekomstige problemen zo goed mogelijk voor te zijn. In feite is de situatie nu enigszins ver-
gelijkbaar met die bij het begin van de gaswinning in Groningen. Bij de gaswinning werden de risico's 
pas te laat onderkend. Bij geothermie zou dat beter moeten kunnen.  
 
1.2 Mijnbouw en bodembeweging  
Bodembeweging door mijnbouw is een algemene term waarbij voor een goed begrip van de relatie 
met mogelijke schade onderscheid moet worden gemaakt tussen bodemdaling, bodemrijzing en bo-
demtrilling. Op deze drie vormen van bodembeweging wordt hierna ingegaan. 
 
Bodemdaling 
Bodemdaling treedt op bij alle mijnbouwactiviteiten waarbij delfstoffen aan de bodem worden ont-
trokken. Door de onttrekking van de delfstof op grotere diepte wordt de betreffende laag samenge-
drukt door het gewicht van de bovengelegen aardlagen. Deze samendrukking manifesteert zich als 
een schotelvormige bodemdaling aan het aardoppervlak. Bij de gaswinning wordt de samendrukking 
(compactie) veroorzaakt doordat de gasdruk in het gashoudende reservoir door de winning afneemt 
(in Groningen van 300 bar aan het begin van de winning tot inmiddels minder dan 100 bar) waardoor 
de steendruk in de gashoudende laag toeneemt. Bij de zoutwinning worden zogenaamde cavernes 
(holtes) in de zoutlaag gevormd, waardoor de druk in het resterende deel van de zoutlaag toeneemt.  
 
Meestal is sprake van een zeer langzaam verlopend proces. Zo is in Groningen door de gaswinning op 
3 km diepte de bodem in het centrum van het Groningenveld bij Loppersum in 50 jaar tijd zeer gelei-
delijk ruim 0,3 m gedaald, d.w.z. gemiddeld 6 mm/jaar. Bij kleine gasvelden is de maximale bodem-
daling aanzienlijk kleiner en vaak niet meer dan enkele centimeters. De zoutwinning in Friesland, tus-
sen Franeker en Harlingen, vindt plaats op een diepte van 2,5 tot 3 km. Dit heeft in de periode 1995-
2005 geleid tot een bodemdaling van ca. 0,35 m in het hart van het zoutwinningsgebied, d.w.z. ge-
middeld 35 mm/jaar, dus vijf keer zo veel als in Groningen. 
 
 
                                         
1 Staat van de Sector Geothermie, Staatstoezicht op de Mijnen, 12 juli 2017.  </pre>

====================================================================== Einde pagina 136 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 137 ======================================================================

<pre>15 
  
Omdat er in het algemeen sprake is van een groot gebied waarover de schotelvormige bodemdaling 
optreedt leidt deze bodemdaling niet tot significante hoogteverschillen over kleine afstanden. De 
bodemdaling is dus meestal gelijkmatig. Bij zoutwinning is in het verleden wel sprake geweest van 
ongelijkmatige bodemdaling als gevolg van instabiele cavernes. Door de huidige monitoring van de 
bodembeweging en het op tijd treffen van maatregelen wordt dat voorkomen. 
 
Bodemdaling treedt ook op bij het winnen van gas uit opslagreservoirs, omdat door de winning de 
gasdruk in het reservoir afneemt. In het algemeen is de ze bodemdaling echter zeer gering en boven-
dien gelijkmatig.  
 
Limburg betreft een bijzondere situatie omdat sprake kan zijn van lokale effecten met als gevolg on-
gelijkmatige bodemdaling . In de omgeving van voormalige mijnschachten en zogenaamde opwaartse 
boringen die destijds vanuit de mijngangen zijn gemaakt kan bodemmateriaal naar de nog aanwezige 
ruimtes in de ondergrond stromen. Dit kan uiteindelijk aan het aardoppervlak merkbaar zijn in de 
vorm van 'sinkholes'. Een voorbeeld daarvan is de sinkhole die in 2011 ontstond onder winkelcen-
trum 't Loon in Heerlen. Ook ter plaatse van drempels in het aardoppervlak en bij de aanwezige na-
tuurlijke breuken in de ondergrond kan sprake zijn van lokale effecten. Door monitoring van de bo-
dembeweging en het op tijd treffen van maatregelen kunnen de risico's als gevolg van deze lokale ef-
fecten worden beperkt. 
 
Bodemrijzing 
Bodemrijzing speelt met name in Limburg. Als gevolg van het stijgende mijnwater is sprake van lang-
zame bodemrijzing met een huidige snelheid van ongeveer 2 mm/jaar. Deze bodemrijzing is in begin-
sel gelijkmatig en leidt niet tot significante hoogteverschillen over kleine afstanden. Ter plaatse van 
discontinuïteiten in het aardoppervlak, zoals bij natuurlijke breuken in de ondergrond, kunnen ec hter 
wel significante hoogteverschillen over kleine afstand ontstaan. Door monitoring van de bodembe-
weging en het op tijd treffen van maatregelen kunnen de risico's als gevolg van deze hoogteverschil-
len worden beperkt. 
Bodemrijzing treedt ook op bij opslaan van gas in opslagreservoirs, omdat door de opslag de gasdruk 
in het reservoir toeneemt. Net als bij de bodemdaling die optreedt bij de winning van gas uit opslag-
reservoirs is de bodemrijzing bij het opslaan van gas in het algemeen zeer gering en gelijkmatig .  
 
Bodemtrilling 
Bodemtrillingen worden veroorzaakt door aardbevingen. Dit is het geval bij de gaswinning uit het 
Groningenveld en bij enkele van de kleinere gasvelden. Bij sommige gasopslagactiviteiten kan ook 
sprake zijn van het ontstaan van bodemtrillingen. 
 
De aardbevingen worden veroorzaakt door plotseling optredende verschuivingen in natuurlijke breu-
ken die zich in de gashoudende laag bevinden. Deze verschuivingen zijn het gevolg van de eerder be-
sproken samendrukking van de gashoudende laag die door de gaswinning ontstaat. Of bij een be-
paald gasveld aardbevingen zijn te verwachten hangt af van veel factoren, zoals de dikte en de geo-
mechanische eigenschappen van de gashoudende laag en het al dan niet aanwezig zijn van natuurlij-
ke breuken in die laag. Zoals eerder aangegeven is het risico op aardbevingen bij veel kleine gasvel-
den gering of zelfs niet aanwezig. 
 
De sterkte van de bodemtrilling aan het aardoppervlak is bepalend voor de effecten aan het opper-
vlak, zoals het ontstaan van schade. De sterkte van de bodemtrilling aan het aardoppervlak hangt af 
van de magnitude van de aardbeving, de diepte waarop deze plaatsvindt en de voortplantingswijze 
van de trillingen door de bodem vanaf de bron (het hypocentrum) naar het aardoppervlak. Aan het 
aard oppervlak is de bodemtrilling het sterkst recht boven het hypocentrum (het epicentrum). Op 
grotere afstand van het epicentrum neemt de sterkte van de bodemtrilling sterk af.  </pre>

====================================================================== Einde pagina 137 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 138 ======================================================================

<pre>16 
  
Bij de wat zwaardere aardbevingen in Groningen is de maximale trillingssnelheid in de buurt van het 
epicentrum zo’n 5 à 10 mm/s. Bij de tot nu voorgekomen zwaarste aardbevingen in Groningen (mag-
nitude 3,6 bij Huizinge op 16 augustus 2012 en magnitude 3,4 bij Zeerijp op 8 januari 2018) zijn de 
maximale trillingssnelheden bij het epicentrum nog aanzienlijk groter. Bij deze twee zwaarste aard-
bevingen waren de effecten dan ook tot op grotere afstand van het epicentrum merkbaar dan bij de 
kleinere aardbevingen.  
 
De bodemtrillingen als gevolg van een aardbeving treden kortstondig op. Als gevolg van meer aard-
bevingen achter elkaar is er echter ook sprake van herhaalde trillingen. Dat is van belang voor de be-
oordeling van de kans op schade. 
 
Overigens blijkt uit praktijkmetingen in Groningen (meetnetwerken van KNMI en van TNO) dat bij 
een bepaalde beving op verschillende locaties met dezelfde afstand tot het epicentrum aanzienlijke 
verschillen zijn waargenomen in de gemeten snelheden. De oorzaak daarvan is voor een belangrijk 
gedeelte dat de eigenschappen van de ondergrond niet overal hetzelfde zijn. Dat maakt het ook las-
tig zo niet onmogelijk om na een aardbeving vast te stellen welke trillingssnelheid op een bepaalde 
locatie precies is opgetreden als voor die locatie geen meetgegevens beschikbaar zijn. Met de hier-
voor beschikbare berekeningsmodellen kunnen wel schattingen worden gemaakt van de bandbreed-
te waarbinnen de opgetreden trillingssnelheid zich waarschijnlijk heeft bevonden. 
 
Bij geothermie zijn de te verwachten bodembewegingen nog niet goed bekend. Met name in gebie-
den met natuurlijke seismiciteit (zoals in Limburg) en in gebieden met seismiciteit door gaswinning is 
het ontstaan van bodemtrilling door geothermie niet denkbeeldig.   
 
1.3  Samenvattend  
In de volgende tabel is voor elke beschouwde mijnbouwactiviteit samenvattend aangegeven welke 
bodembeweging het gevolg kan zijn. 
 
Mijnbouwactiviteit  Bodembeweging  
Gaswinning uit Groningenveld  Gelijkmatige bodemdaling  
Bodemtrilling door aardbevingen  
Bij gasopslag:  
- Geringe gelijkmatige bodemdaling en -rijzing  
- Bij sommige o pslag faciliteiten bodemtrilling   
Gaswinning Kleine Velden  Geringe gelijkmatige bodemdaling  
Bij enkele velden bodemtrilling door aardbevingen  
Bij gasopslag:  
- Geringe gelijkmatige bodemdaling en -rijzing  
- Bij sommige opslagfaciliteiten bodemtrilling  
Zoutwinning  Gelijkmatige bodemdaling  
Naijlende gevolgen steenkolen-
winning  Gelijkmatige bodemrijzing  
Lokale  bodemdaling (bijvoorbeeld sinkholes)  
Lokale  bodemrijzing (bijvoorbeeld bij natuurlijke breuken)  
Geothermie  In gebieden met seismiciteit is bodemtr illing niet denkbeeldig  
Opmerking:  
De risico's van geothermie zijn nog onvoldoende onderkend. Ook 
ontbreekt nog een adequaat kader voor vergunningen en hand-
having.  
 
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 138 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 139 ======================================================================

<pre>17 
  
2. Bodembeweging en schade 
 
2.1 Inleiding 
Door mijnbouw veroorzaakte bodembewegingen kunnen leiden tot fysieke schade aan gebouwen. 
Dat kan nieuwe schade zijn maar ook verergering van bestaande schade die al aanwezig was door 
andere oorzaken. In dit hoofdstuk wordt voor de verschillende typen bodembeweging ingegaan op 
de schade die daardoor veroorzaakt kan worden. 
 
2.2 Schade door bodemdaling en -rijzing 
Door gelijkmatige bodemdaling en -rijzing ontstaat in het algemeen geen schade aan gebouwen om-
dat over kleinere afstanden geen significante verschillen in hoogte ontstaan. De gebouwen zakken of 
rijzen als het ware in hun geheel mee met de gelijkmatig dalende of rijzende bodem. 
 
Gelijkmatige bodemdaling kan wel leiden tot de noodzaak van aanpassingen in het beheer van het 
oppervlaktewater. Te denken valt daarbij aan het aanpassen van waterpeilen, dijkhoogtes en gema-
len. Indien deze aanpassingen niet of te laat worden doorgevoerd dan kan dat leiden tot schade aan 
gebouwen zoals wateroverlast in kelders omdat door de bodemdaling de afstand tussen de gelijkblij-
vende grondwaterstand en het dalende maaiveld kleiner wordt.  
 
Deze indirecte schade door gelijkmatige bodemdaling speelt overigens alleen in situaties waarin de 
bodemdaling substantieel is. Bij een geringe mate van bodemdaling, zoals bij de meeste kleine gas-
velden en bij gasopslagact iviteiten, is deze indirecte schade niet te verwachten. Vaak is de bodemda-
ling door de mijnbouwactiviteit ondergeschikt aan de natuurlijke bodemdaling.  
 
In uitzonderingssituaties is het mogelijk dat gelijkmatige bodemdaling wel leidt tot schade aan bouw-
constructies. Een voorbeeld is een zeer diep gelegen kelderconstructie die in contact staat met een 
diep gelegen watervoerende laag in de ondergrond waarbij aanpassing van de peilen van het opper-
vlaktewater geen invloed hebben op de waterdruk in de diep gelegen watervoerende laag. 
Als sprake is van ongelijkmatige bodemdaling of -rijzing, waarbij over kleinere afstanden significante 
hoogteverschillen ontstaan, dan kan dat effect hebben op gebouwen. Dat uit zich in de vorm van zet-
tingsschade, namelijk zakking, scheefstand en/of scheurvorming. Deze schadevorm ontstaat alleen 
indien de door de bodembeweging veroorzaakte hoogteverschillen voldoende groot zijn in vergelij-
king met de afmetingen van het betreffende gebouw. Uiteraard spelen de sterkte en de funderings-
wijze van het gebouw daarbij ook een rol. 
 
Buiten het gebied waar de bodemdaling of-rijzing optreedt is geen schade te verwachten. Daarmee is 
het effectgebied gedefinieerd. Binnen dat gebied kan schade optreden maar buiten dat gebied niet. 
Bij de verschillende mijnbouwactiviteiten zijn de effectgebieden bekend. Dat zijn namelijk de buiten-
ste contouren van de dalingskommen die zijn vastgelegd in de betreffende winningsplannen. Bij de 
gas- en zoutwinningactiviteiten wordt de bodemdaling als onderdeel van de winning gemonitord . 
Eventuele afwijkingen van de verwachtingen komen daarbij in beeld zodat waar nodig maatregelen 
kunnen worden getroffen. 
 
Voor Limburg zijn de effectgebieden eveneens bekend. Deze komen overeen met de risicozones die 
zijn gedefinieerd op basis van een in opdracht van het ministerie van EZ uitgevoerde studie2. Ter be-
perking van toekomstige schade is van belang dat adequaat uitvoering wordt gegeven aan de in de 
studie aanbevolen monitoring van de bodembewegingen. 
  
                                         
2 Naijlende gevolgen van de steenkolenwinning in Zuid-Limburg, consortium IHS e.a., 2016 </pre>

====================================================================== Einde pagina 139 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 140 ======================================================================

<pre>18 
  
2.3 Schade door bodemtrilling 
Door bodemtrilling kan schade ontstaan. Dat blijkt uit de ervaringen in Groningen en sommige van de 
kleinere gasvelden in Drenthe. Of bodemtrilling schade veroorzaakt aan een gebouw is in hoofdzaak 
afhankelijk van twee factoren. Enerzijds is de mate van de bodemtrilling aan het aardoppervlak op de 
betreffende locatie van belang, anderzijds is dat de sterkte of de gevoeligheid voor trillingen van het 
betreffende gebouw. 
 
Eerder is toegelicht dat de mate van bodemtrilling, uitgedrukt in trillingssnelheden of -versnellingen, 
afhangt van de zwaarte van de aardbeving, de diepte van het hypocentrum, de bodemeigenschap-
pen en de afstand tot het epicentrum. Op basis van metingen of modellen kan worden aangeven 
binnen welke bandbreedte de opgetreden snelheden of versnellingen op een bepaalde locatie zich 
waarschijnlijk hebben bevonden. 
 
De sterkte of gevoeligheid voor trillingen van een gebouw is niet voor alle gebouwen hetzelfde. Bij 
voor trillingen gevoelige gebouwen zal bij lagere trillingssnelheden trillingsschade ontstaan dan bij 
gebouwen die minder gevoelig zijn voor trillingen. De meest gevoelige gebouwen zijn de oudere ge-
bouwen van metselwerk. Dat is des te meer het geval als bij die gebouwen al schade aanwezig is 
door andere oorzaken en/of door eerdere aardbevingen. Informatie over de trillingssnelheid waarbij 
schade aan gebouwen te verwachten is, is beschikbaar in SBR Trillingsrichtlijn A3. In deze richtlijn zijn 
grenswaarden voor trillingen gegeven waarbij schade is te verwachten en waarbij onderscheid wordt 
gemaakt naar de gevoeligheid van een gebouw voor trillingen. 
 
Ook voor bodemtrillingen door een aardbeving kan een effectgebied worden gedefinieerd. De om-
vang van dat effectgebied hoeft echter niet overeen te komen met het effectgebied van de bodem-
daling. Hoe zwaarder de aardbeving hoe groter het effectgebied en omgekeerd. Een zware aardbe-
ving in Groningen kan bijvoorbeeld relatief hoge trillingssnelheden veroorzaken buiten het effectge-
bied van de bodemdaling. Een lichte aardbeving daarentegen hoeft niet merkbaar te zijn binnen het 
gehele effectgebied voor de bodemdaling. Een praktische begrenzing van het effectgebied kan wor-
den gebaseerd op de trillingssnelheden die in elk gebouw door andere oorzaken dan aardbevingen 
optreden. Deze trillingssnelheid ligt in de orde van 2 mm/s. Het effectgebied voor bodemtrillingen is 
dan begrensd tot het gebied waarin een aardbeving trillingsnelheden heeft veroorzaakt die groter 
zijn dan 2 mm/s. De omvang van het effectgebied is daarmee onder meer afhankelijk van de zwaarte 
van de aardbeving. De grenswaarde van 2 mm/s komt overigens overeen met de laagste trillings-
snelheid waarbij volgens de SBR Trillingsrichlijn A schade kan ontstaan aan gebouwen. 
   
Vanwege de onzekerheden in enerzijds de feitelijk opgetreden trillingssnelheid op een bepaalde lo-
catie en anderzijds de gevoeligheid voor trillingen van het gebouw op die locatie is de begrenzing van 
het effectgebied altijd enigszins arbitrair. Het is dus niet volledig uit te sluiten dat net buiten dat ge-
bied toch trillingsschade is ontstaan. Naarmate het effectgebied ruimer wordt vastgesteld is de kans 
op trillingsschade daarbuiten uiteraard kleiner.  
 
Voor het zo veel mogelijk verkleinen van onzekerheden in opgetreden trillingssnelheden in Gronin-
gen is het van belang dat informatie uit de meetnetwerken van KNMI en TNO zo goed mogelijk wordt 
geanalyseerd en beschikbaar wordt gemaakt ten behoeve van het beoordelen van schade.  
 
In de discussies omtrent het schadeprotocol voor Groningen wordt ook wel gesproken over schade-
gebied. Dat is gedefinieerd als het gebied waarin schade kan optreden als gevolg van een aardbeving. 
In feite is dat dus het effectgebied gerelateerd aan de aardbeving. 
  
                                         
3 SBR Trillingsrichtlijn A, Schade aan bouwwerken, december 2017  </pre>

====================================================================== Einde pagina 140 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 141 ======================================================================

<pre>19 
  
2.4 Samenvattend 
In de volgende tabel is voor elk van de beschouwde types bodembeweging samenvattend aangege-
ven of schade aan gebouwen het gevolg kan zijn. Bij elk type bodembeweging is aangegeven bij wel-
ke mijnbouwactiviteit dat typebodemweging ontstaat of kan ontstaan. Daarmee is de relatie tussen 
een specifieke mijnbouwactiviteit en het al dan niet kunnen ontstaan van schade daardoor eveneens 
inzichtelijk. 
 
Type bodembeweging  Schade aan gebouwen  
Gelijkmatige bodemdaling en -rijzing  
(door gaswinning, zoutwinni ng en door 
naijlende gevolgen steenkolenwinning 
Limburg)  Over het algemeen veroorzaakt dit geen schade.  
In bijzondere situaties kan schade ontstaan (incidenteel).  
Bij significante bodemdaling kan indirect schade ontstaan 
als gevolg van het niet (op tijd) aanpassen van waterpei-
len. 
Schade kan alleen in het effectgebied optreden en niet 
daarbuiten.  
Ongelijkmatige bodemdaling en -rijzing  
(door naijlende gevolgen steenkolen-
winning Limburg)  Schade ontstaat alleen bij voldoende grote hoogtever-
schillen in vergel ijking met de afmetingen van het ge-
bouw.  
Schade kan alleen in het effectgebied optreden en niet 
daarbuiten.  
Bodemtrilling  
(door gaswinning uit het Groningenveld, 
gaswinning uit enkele kleine gasvelden, 
en in mindere mate door gasopslag)  Schade ontstaat al leen als de trillingssnelheid ten gevolge 
van de aardbeving voldoende groot is in vergelijking met 
de gevoeligheid voor het ontstaan van trillingsschade aan 
het betreffende gebouw.  
Schade is in beginsel gelimiteerd tot het effectgebied.  
 
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 141 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 142 ======================================================================

<pre>20 
 Bijlage 3. Achtergrondstudies 
 
a. Observaties Workshop Robuuste Aanpak Schadeafhandeling, 6 oktober 2017 te Amersfoort (Se-
cretariaat Tcbb). 
 
b. Rapport rechtsvergelijkend onderzoek UCALL naar de vergoeding van schade als gevolg van 
mijnbouwactiviteiten in Nederland, België en Duitsland (Tweede Kamer 23 juni 2016). 
 
c. Beoordelingsmethodiek mijnbouwschades, NCG/ TU Delft (verschillende versies ). 
 
d. Alternatieve vergoedingssystemen in personenschadezaken en slachtofferbehoeften (R. Rijn-
hout, Nederlands Tijdschrift voor bestuursrecht, 2017/39). 
 
e. Aansprakelijkheid voor aardbevingsschade vanuit rechtseconomisch perspectief (F. Oldenhuis, 
Nederlands Juristenblad 2015/1251). 
 
f. De governance van de afhandeling van mijnbouwschade (RU Groningen, december 2016). 
 
g. Schadevoorkomingsplicht (A.L.M. Keirse, uitgeverij Boom, 2017 ). 
 
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 142 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 143 ======================================================================

<pre>Date : 14-3-2018 09:20:51
To : "Marco Out" @assen.nl
Cc : "   @assen.nl, "    @assen.nl
Subject : concept reactie rapport Tcbb
Attachm ent : 20180307_reactiebrief verkenning Tcbb uniform e schadeafhandeling.docx;
Beste Marco,
 
Wij hebben vernomen dat de Minister van EZK in maart zal reageren op het rapport van de Tcbb van 28 februari jongstleden.
Daarom is het belangrijk dat we als Drentse overheden al op korte termijn onze reactie op het rapport geven. We kunnen dus niet wachten op het bestuurlijk overleg van 6 april.
 
 
 
Kun je je vinden in de inhoud?
Als je akkoord bent zullen we deze dinsdag in het college brengen.
 
Met vriendelijke groet,
 
 
 
 
Website: www@assen.nl
 
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De gemeente Assen aanvaardt geen
aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.31.37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 143 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 144 ======================================================================

<pre>Uw brief van  Uw kenmerk  Ons kenmerk  Bijlage[n]  
   2 
    
Behandeld door  Doorkiesnummer  Vries   
0592  - 07 maart 2018  
 
 
 
 
 Aan: De m inister van Economische Zaken  en Klimaat  
De heer ir. E.D. Wiebes  
Postbus 20401  
2500 EK   DEN HAAG  
 
 
 
 
 
 
Onderwerp:  Reactie verkenning Tcbb naar uniforme afhandeling mijnbouwschade  
 
 
Postadres  Bezoekadres  Website  Bankrelaties  
Postbus 5, 9480 AA Vries  Kornoeljeplein 1, Vries  www.tynaarlo.nl  IBAN: NL02BNGH0285079050  
   IBAN: NL05BNGH0285079093  (belastingen en leges)  
Telefoonnummer  Faxnummer  E-mail  BIC: BNGHNL2G  
[0592] 26 66 62  [085] 20 84 923  info@tynaarlo.nl   
 Geachte heer  Wiebes , 
 
 
Als Drentse overheden hebben wij u bij brief van 19 juli 2017 verzocht te zorgen voor gelijke behandeling 
en onafhankelijke afhandeling van (aardbevings)schade als gevolg van gaswinning.  Mede naar 
aanleiding van dit verzoek heeft u op 21 september 2017 (DGTEM -EO/1743792) aan de Tcbb gevraagd 
een verkenning uit te voeren naar de mogelijkheden voor een regeling omtrent  uniforme afhandeling van 
mijnbouwschade. In het kader van haar verkennin g heeft de Tcbb een gesprek gevoerd met de provincie 
Drenthe en een aantal Drentse gemeenten.  
 
De Tcbb heeft 28 februari jl. u de resultaten van haar verkenning ‘Help, een scheur in mijn huis!’ 
aangeboden. Hierin worden door de Tcbb de contouren geschetst  voor een uniforme wijze van 
afhandeling van mijnbouw schade  in Nederland . Wij hebben kennis genomen van dit rapport.  
 
Belangrijke aanknopingspunten  
Wij  zijn blij te kunnen constateren dat met deze verkenning een goede start is gemaakt met het uniform 
regelen van de afwikkeling van mijnbouwschade. Evenals de Tcbb zijn wij van mening dat een uniforme 
landelijke aanpak voor de beoordeling van risico's op mijnbouwschade én de afhandeling van 
mijnbouwschades wenselijk en noodzakelijk is. Dit om gevoelens van v rees en ongelijke behandeling bij 
burgers weg te nemen. Het voorliggende rapport biedt naar onze mening belangrijke aanknopingspunten 
voor een adequate en ruimhartige schadeafhandeling. Echter zijn een aantal zaken nog niet geheel 
uitgewerkt. Dit leidt bij  ons tot enkele vragen en opmerkingen, die wij graag met u willen delen.  
 
Gebiedsarrangement/ rol lokale overheid  
De Tcbb adviseert u om in het kader van een integrale aanpak van schaderisico’s bij mijnbouwactiviteiten 
te gaan werken met gebiedsarrangement en. In deze zogenoemde gebiedsarrangementen moeten dan 
afspraken worden gemaakt tussen de mijnbouwbedrijven en lokale overheden. Wij kunnen ons 
voorstellen dat verschillende gasvelden en winningen, met ieder hun specifieke kenmerken, vragen om 
onderscheid in de integrale benadering en monitoring van de risico’s voor, tijdens en na de winning. 
Echter vragen wij ons wel af hoe bij verschillende gebiedsarrangementen de rechtsgelijkheid wordt 
geborgd. Onze zorg heeft hierbij met name betrekking op de schadeafwi kkeling.  
 
Vanuit onze rol als lokale overheden hebben eerder aangegeven graag mee te denken over oplossingen, 
maar geen formele bevoegdheden te willen overnemen. Het is niet duidelijk hoe het gebiedsarrangement 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 144 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 145 ======================================================================

<pre> 
 
 
 
Pagina 2  
 
 
zich hiermee verhoudt.  Uitgangspunt dient wat  ons betreft te zijn dat de rijksoverheid aanspreekbaar en 
verantwoordelijk is.  
 
Rechtsgelijkheid  
Voor alle Nederlanders geldt bij wet hetzelfde recht dat door de mijnbouw veroorzaakte schade wordt 
vergoed door de veroorzaker. De Tcbb geeft in haar rapport aan dat een burger een betere bewijspositie 
krijgt door het ‘wettelijke bewijsvermoeden’, zoals d at voor Groningen van toepassing is. In het advies 
wordt hier echter niet op teruggekomen.  
 
Wij vinden dat , naast het protocol voor het Groningenveld , gelijke afspraken en rechten moeten gelden 
voor alle schade als gevolg van alle andere mijnbouwactivitei ten overal in Nederland.  De gevolgen van 
de gaswinning in het Groningenveld hebben een specifieke dynamiek. Wij erkennen dat, maar dat 
rechtvaardigt niet dat er ongelijkheid is bij de afhandeling en beoordeling van schademeldingen. Dit geldt 
te meer daar i n sommige gebieden sprake is van overlap van effectgebieden tussen het Groningen 
gasveld en zogenoemde kleine gasvelden.  
 
Landelijk instituut mijnbouwschade  
Wij kunnen ons vinden in het advies van de Tcbb aangaande de instelling van een landelijk instituu t 
mijnbouwschade. Hiermee wordt invulling gegeven aan ons uitgangspunt voor een rechtvaardige en 
onafhankelijke afhandeling van alle mijnbouwschade in Nederland. Tevens wordt hiermee invulling 
gegeven aan waarborging van alle mijnbouwschade door de rijksov erheid. Ook wordt zo voorkomen dat 
ingeval van stapeling van mijnbouwactiviteiten er onduidelijkheid ontstaat over welke partij hiervoor 
aansprakelijk kan worden gesteld. Voor een burger met mijnbouwschade resteert dan daadwerkelijk één 
loket, waar een eff iciënte, onafhankelijke afhandeling van schade gewaarborgd is.   
 
Pilot Zuidlaren  
Na de beving bij Zuidlaren op 23 december 2016 zijn 358 schademeldingen ontvangen bij de 
Nederlandsche Aardolie Maatschappij B.V. (NAM) of het Centrum Veilig Wonen. Vervolgens  gaf de NAM 
opdracht voor onderzoek naar de oorzaak van voornoemde schades. Dit onderzoek is verricht door 
Witteveen+Bos. Volgens de rapportages kan bij circa een derde van de meldingen de beving van invloed 
zijn geweest op het ontstaan van de schade. Prov incie Drenthe en de gemeente Tynaarlo hebben u op 
……. schriftelijk  hun advies uitgebracht over de afwikkeling van deze schades (zie bijlage).  
 
Aangezien in de situatie Zuidlaren de stadia van ontvankelijkheid, het onderzoek en daarmee een eerste 
beoordeling van de causaliteit in opdracht van de NAM reeds zijn gepasseerd, kan hier dus geen sprake 
zijn van een volledige pilot. Wij kunnen ons wel vo orstellen dat de afwikkeling van deze schades voor het 
resterende deel van de procedure als pilot gaan gelden. Voor de volledige inhoud van ons advies 
verwijzen wij naar voornoemde brief (zie bijlage).  
 
Gedupeerde burgers wachten inmiddels meer dan één jaar op afwikkeling van hun schademeldingen. Wij 
verzoeken u daarom op de korte termijn duidelijkheid te bieden aan gedupeerden, zowel inhoudelijk als 
procedureel.  
 
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 145 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 146 ======================================================================

<pre> 
 
 
 
Pagina 3  
 
 
Voorkomen van schade  
 
Wij beseffen dat de onderhavige verkenning van de Tcbb zich primair richt op een uniforme en 
onafhankelijke afhandeling van mijnbouwschade in Nederland. Zoals aangegeven onderschrijven wij 
deze stap naar een noodzakelijke verbetering van de schadeafhandeling.  
Wij vragen u daarnaast werk te maken van het onderdeel voorkome n van mijnbouwschade (preventief 
handelen). Wij kunnen ons voorstellen dat u hiervoor een soortgelijke verkenning laat uitvoeren.  
 
Tot slot  
 
Al met al zijn wij van mening dat met deze verkenning een goede aanzet is gegeven voor het regelen van 
een uniforme en onafhankelijke afhandeling van alle mijnbouwschade in Nederland. Wel geven een 
aantal onderdelen uit het advies aanleiding tot onze bovengenoemde opmerkingen. Wij verzoeken u deze 
aandachtspunten mee te nemen in de verdere uitwerking.  
Wij zijn benieuwd naar uw vervolgstappen in dit proces. Evenals eerder zijn wij ook in de toekomst 
gaarne bereidt hierin te blijven meedenken.  
Wij zien uw reactie met belangstelling tegemoet.  
 
Deze brief is tot stand gekomen in overleg tussen de provincie Drenthe en de gemeenten Tynaarlo, Aa 
en Hunze, Assen en Noordenveld.  
 
 
Met vriendelijke groet,  
burgemeester en wethouders  
 
 
 
Mr. J. Th. Van Nieukerken  Drs. M.J.F.J. Thijsen  
Gemeentesecretaris  Burgemeester  
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 146 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 147 ======================================================================

<pre>Date : 3-2-2017 09:29:02
F
T
Subject : Contact NAM
H
I
Wil je de hartelijke groeten doen aan ? Ik ben vandaag vrij, dus hij zal het een dag zonder mij moeten doen.
Groet,
 
Verzonden met mijn Windows Phone
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De gemeente Assen aanvaardt geen
aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.31.38
</pre>

====================================================================== Einde pagina 147 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 148 ======================================================================

<pre>Date : 26-4-2018 16:05:44
To : "Marco Out" @assen.nl
Cc : "   @assen.nl, "    @assen.nl
Subject : Definitieve beslissing van SodM op m ijn verzoek om  te handhaven betreffende gasw inning Vries 10
Attachm ent : Vries_10_2018-04-09_15-36_28351.pdf;
Beste Marco,
 
Bijgevoegd ter kennisname het besluit op bezwaar van de Sodm m.b.t. het bezwaar van mevrouw .
 
Korte samenvatting:
Mevrouw i i  vraagt de Sodm om te handhaven omdat de NAM volgens haar ten onrechte gas wint uit put Vries 10. De Sodm verklaart het bezwaar ongegrond. l  
             i   .                  
 i i    i  .
 
Groet,
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De gemeente Assen aanvaardt geen
aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.31.39
</pre>

====================================================================== Einde pagina 148 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 149 ======================================================================

<pre>    Staatstoezicht op de Mijnen  Ministerie van Economische Zaken  en Klimaat         > Retouradres Postbus 24037 2490 AA Den Haag    Po Staatstoezicht op de Mijnen    Bezoekadres    Henri Faasdreef 312  9403 SX ASSEN 2492 JP Den Haag    Postadres  Postbus 24037  2490 AA Den Haag    T 070 379 8400 (algemeen)  F 070 379 8455 (algemeen)    sodm@minez.nl  www.sodm.nl    Behandeld door    Datum 9 april 2018  Betreft beslissing op bezwaar Vries-10 Ons kenmerk  18064172    Uw kenmerk    Geachte mevrouw nn.  Bijlage(n)  Bij brief van 29 november 2017 heeft u bezwaar gemaakt tegen mijn beslissing 1  van 20 oktober 2017. Met die beslissing heb ik uw verzoek om handhavend op te  treden tegen de Nederlandse Aardolie Maatschappij (hierna: NAM), vanwege de  gaswinning uit productieput Vries-10, afgewezen.    Ik verklaar uw bezwaren ongegrond. De bezwaargronden teiden niet tot het  oordeel dat de NAM in overtreding is.    Hierna licht ik deze beslissing toe.    Verloop van de procedure  Bij besluit van 20 oktober 2017 heb ik uw handhavingsverzoek afgewezen. U hebt  daartegen bij brief van 29 november 2017 bezwaar gemaakt.    Op 13 februari 2018 vond de hoorzitting plaats op het kantoor van Staatstoezicht  op de Mijnen (hierna: SodM). Van de hoorzitting is een verslag gemaakt en dat ís  als bijlage bij dit besluit gevoegd.    Welk juridisch kader is van toepassing op de winning uit Vries-Zuid?  Voordat ik toekom aan een inhoudelijke beoordeling van uw bezwaren, is het  belangrijk om eerst vast te stellen aan welk juridisch kader ik de gaswinning bij  Assen moet toetsen.    De NAM heeft toestemming om gas te winnen uit voorkomen Vries-Zuid op grond  van het winningsplan uit 2011 (hierna: winningsplan 2011). Bij besluit van   4 oktober 2011 (kenmerk 11125149) heeft de minister met dat winningsplan  Ingestemd. Aan het winningsplan heeft de minister enkele voorwaarden gesteld.  Eén daarvan is dat de NAM maximaal 241 miljoen m3 gas mag winnen uit het  voorkomen Vries-Zuid. Het winningsplan 2011 is op dit moment nog geldig.    In uw verzoek om handhaving en uw bezwaarschrift merkt u op dat de NAM een  nieuw winningsplan heeft ingediend, Dat klopt, de meest recente versie van het  nieuwe winningsptan is Ingediend op 11 september 2016 (hierna: winningsplan   2016) en de minister is bezig met de voorbereiding van zijn bestuit. Volgens het  ontwerpbesluit is de minister voornemens in te stemmen met het winningsptan,    Pagina 1 van 9</pre>

====================================================================== Einde pagina 149 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 150 ======================================================================

<pre>    Staatstoezicht op de Mijnen    Ons kenmerk  18064172    maar helemaal zeker is dat pas als alie zienswijzen van belanghebbenden zijn  verwerkt. Totdat de minister definitief heeft ingestemd met het nieuwe  winningsplan, is de NAM nog niet aan het nieuwe winningsplan gebonden.    Voor de behandeling van uw verzoek om handhaving Is dat laatste van groot  belang, Ik ben bevoegd om te controleren en zo nodig handhavend op te treden  als de NAM het geldende winningsplan heeft overtreden. Ik ben echter niet  bevoegd om handhavend op te treden bij overtreding van een winningsplan dat  nog in de ontwerpfase verkeert. Pas als de minister een instemmingsbesluit  genomen heeft, kan ik toezien op de naleving van het nieuwe winningsplan.    Beoordeling van het bezwaar  In uw bezwaarschrift heeft u - kort samengevat — het volgende aangevoerd:  e hetis volgens u onduidelijk hoeveel gas de NAM mag winnen uit het  voorkomen Vries-Zuid;  * er zou ten onrechte geen mid-, low- of high-case zijn aangegeven in het  winningsplan 2016;  e _SodM heeft adviezen gegeven aan de minister over het winningsplan 2016  en heeft die adviezen zelf vervolgens niet opgevolgd;  e de winning vanuit de put Vries-10 zou na 2018 moeten stoppen.    Deze gronden van bezwaar zal ik beoordelen aan de hand van het geldende  juridische kader, te weten het instemmingsbesluit en winningsplan 2011.    Verschil tussen een voorkomen en een put   In het geldende winningsplan uit 2011 is vastgelegd hoeveel gas de NAM  maximaal mag produceren uit de verschillende voorkomens rondom Assen. Uw  verzoek om handhaving en bezwaarschrift richten zich specifiek tegen de winning  door ‘put 10’ uit het voorkomen Vries-Zuid.    Zoals met u tijdens de hoorzitting is besproken, zien de maximum volumes uit het  winningspian 2011 op de productie uit de verschillende voorkomens. Het is van  belang onderscheid te maken tussen de voorkomens in de ondergrond die het gas  bevatten en de putten waarmee dat gas door de NAM wordt gewonnen.    Het gas uit het voorkomen Vries-Zuid wordt door middel van verschillende putten  gewonnen. In dit specifieke geval zijn er gedurende de winning problemen  ontstaan met put 3C. Met die put kon niet langer gas gewonnen worden en  daarom heeft de NAM die put vervangen door put Vries-10. Bij de start van de  winning vanuit die laatste put is nagenoeg dezelfde druk gemeten als bij put 3C  het geval was. Daarmee werd bevestigd dat beide putten op dat moment uit  hetzelfde voorkomen gas wonnen. Met het in gebruik nemen van Vries-10 is dus  niet een nieuw voorkomen aangeboord.    In het winningsplan 2011 wordt de maximale gaswinning per voorkomen    beschreven. Voor de beoordeling van de gevolgen van gaswinning is de gasdruk in  het voorkomen van belang. Het winningsptan beschrijft daarom ook niet de    Pagina 2 van 9</pre>

====================================================================== Einde pagina 150 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 151 ======================================================================

<pre>    Staatstoezicht op de Mijnen    Ons kenmerk  18064172    maximale winning per producerende put: het risico op aardbevingen en  bodemdaling verandert namelijk niet door de (locatie van de) producerende put,  maar door de veranderende gasdruk in het gehele voorkomen. De maximale  hoeveelheid gas die de NAM mag winnen, kan daarom met verschillende putten  gerealiseerd worden.    Heeft de NAM het winningsplan overtreden?   Van handhavend optreden kan pas sprake zijn als de NAM In overtreding is. Ik heb  daarom gekeken naar de toegestane en de daadwerkelijk gerealiseerde productie  uit het voorkomen Vries-Zuid.    Op grond van het geldende winningsplan mag de NAM uit het voorkomen  Vries-Zuid maximaal 241 miljoen Nm3 gas winnen. SodM controleert periodiek de  daadwerkelijk gewonnen hoeveelheden gas uit de verschillende voorkomens in het  land en monitort doorlopend of de maxirnale productie niet is overschreden.    Voor het voorkomen Vries-Zuid is dat niet het geval. Volgens de meest recente  informatie Is daar op de peildatum van janueri 2018 169,2 miljoen Nm3 gas  gewonnen. Daarmee blijft de NAM dus binnen de grenzen van het winningsplan.  Pas als de maximaal toegestane hoeveelheid gas is gewonnen, moet de  gaswinning uit het voorkomen Vries-Zuid — en dus ook met put Vries-10 -  stoppen. De datum waarop dat gebeurt, is daarbij niet doorslaggevend.    Enkele opmerkingen over het winningsplan 2016   In uw bezwaarschrift geeft u aan dat er gebreken zouden kleven aan het  winningsplan 2016, Omdat de NAM pas gebonden is aan dat winningsplan als de  minister daarmee heeft ingestemd, kan ik de NAM nu niet houden aan de  verplichtingen uit dat winningsplan.    Verder zijn de maatregelen die ik in mijn advies op het winningsplan 2016  voorstel, gericht aan de minister. De minister moet beslissen of hij de NAM  opdraagt de door mij geadviseerde versnellingsmeters te plaatsen. In dit geval en  op dit moment kan ik de NAM die verplichting niet rechtstreeks opleggen.    Besluit  Gelet op het voorgaande verklaar ik uw bezwaren ongegrond en handhaaf ik het  bestreden besluit,           r. Le, Kockelkoren,  Inspecteur-generaal der Mijnen    Pagina 3 van 9</pre>

====================================================================== Einde pagina 151 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 152 ======================================================================

<pre>    Staatstoezicht op de Mijnen    Ons kenmerk  18064172    BEROEPSCLAUSULE   U kunt tegen dit besluit beroep instellen bij de sector bestuursrecht van de  rechtbank Noord-Nederland, postbus 150, 9700 AD in Groningen. Het beroepschrift  moet binnen zes weken na de dag waarop de beschikking u is toegezonden door de    rechtbank zijn ontvangen. U kunt ook digitaal beroep Instellen vla  http://loket.rechtspraak.nl/bestuursrecht. Daarvoor moet u wel beschikken over  een elektronische handtekening (DigiD). Kijk op de genoemde site voor de precieze  voorwaarden.         Pagina 4 van 9</pre>

====================================================================== Einde pagina 152 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 153 ======================================================================

<pre>    Staatstoezicht op de Mijnen    Ons kenmerk  18064172    Bijlage bij besluit met kenmerk 18064172    Verslag van de hoorzitting van 13 februari 2018 naar aanleiding van het    bezwaarschrift van mw. BE tegen het besluit van de  Inspecteur-generaal der Mijnen van 20 oktober 2017.    Locatie: Kantoor Staatstoezicht op de Mijnen (SodM), Rijswijkzaal  Aanvang: 10.30uur  Aanwezig namens bezwaarmaker: mv nn i.  Hommes  Hoorcommissie: dhr, MN (zt), ch.  mn,  ‚>  Verslaglegging: nn)    Aanwezig als toehoorder: nn    De voorzitter opent de vergadering met het weergeven van de inhoud van de  zaak. Het besluit van de Inspecteur-generaal der Mijnen van 20 oktober 2017    vormt de aanleiding voor het bezwaarschrift. In dat besluit is het verzoek om  handhaving van nw A ==   De voorzitter stelt vervolgens de aanwezigen voor en deelt mee dat voor de  zitting tot 12.00 uur is gepland. Het gaat om een openbare hoorzitting, de heer    Dijkstra zal het verslag van de zitting opmaken. Het verslag zal aan mw. Kiewiet-  Krijgsman worden toegezonden.    Er volgt een korte inleiding van de voorzitter, waarin de gang van zaken tijdens de  hoorzitting wordt geschetst. De stukken die op de zaak betrekking hebben zijn ter  inzage gelegd en door mw. BEN bestudeerd.   De voorzitter vat de bezwaren van mw. BEN semen in drie punten:  - het is onduidelijk hoeveel gas de NAM mag winnen uit het voorkomen Vries-  Zuid;   - er is geen mid-, low- of high-case aangegeven in het winningsplan 2016;   - SodM heeft adviezen gegeven in het advies aan de minister over het  winningsplan die niet zijn opgevolgd.   Mevrouw BN voegt daar aan toe dat de winning vanuit de put Vries  10 (hierna VRS-10) na 2018 moet stoppen. Behalve bezwaren heeft mw  EE ook nog een aantal aanvullende vragen.    De voorzitter wijst op het volgende. De voor de winning uit Vries-zuid geldende  regelgeving is op dit moment de Mijnbouwwet, het winningsplan 2011 en de  instemming met dat winningsplan. De NAM heeft in 2016 een nieuw, gewijzigd  winningsplan ingediend. Op 4 mei 2017 is een ontwerp-instemmingsbesluit met  dit gewijzigde winningsplan gepubliceerd. De voorzitter verzoekt om tijdens de  zitting tekens duidelijk aan te geven waaraan gerefereerd wordt: het geldende    Pagina 5 van 9</pre>

====================================================================== Einde pagina 153 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 154 ======================================================================

<pre>    Staatstoezicht op de Mijnen    Ons kenmerk  18064172    winningsplan uit 2011 of het toekomstige winningsplan waarmee de minister nog  niet heeft ingestemd.    licht heer bezwaarschrift toe. Vooral van belang is de  vraag wat nu de situatie is: welk winningsplan geldt? Zij heeft dit gevraagd aan de  NAM en aan de gemeente Assen maar geen duidelijkheid gekregen. In het huidige  winningsplan wordt de put VRS-10 niet genoemd. Er wordt echter inmiddels wel  gas gewonnen uit put VRS-10, sinds 2016. Maar de hoeveelheden zijn onbekend.    vervolgt hear betoog door aan te geven dat er op dit  moment nog geen schade door bodembeweging is vastgesteld, maar er moet  volgens haar wel duidelijkheid zijn met het oog op de toekomst. Er zijn meerdere  putten in Vries-Zuid, maar de put VRS-10 is niet aangegeven in het huidige en  ook niet in het nieuwe winningsplan. Er is ook niet duidelijk hoeveel er gewonnen  wordt, daarop kun je dus niet controleren en handhaven.   Het besluit van SodM van 20 oktober 2017 geeft hierover ook geen duidelijkheid.  De gemeente Assen heeft aan mw. Kiewiet-Krijgsman aangegeven dat er geen  nieuwe instemming is voor VRS-10.    Eee edt vervolgens dat de minister in het ontwerp-  instemmingsbesluit zegt dat er gas kan worden gewonnen uit put VRS-10 tot het  plafond van het winningsbesluit. Nergens is duidelijkheid wat er na 2018 kan  worden gewonnen. NAM heeft dit ook niet aangevraagd, dus het is niet duidelijk.  Zij vraagt zich af wat de situatie is tussen 2016 en 2018 en wat de situatie na  2018 zal zijn.    Volgens mw. BE is er voorlopig noo geen zicht op inwerkingtreding  van het nieuwe gewijzigde winningsplan, zo heeft zij van de gemeente Assen  vernomen.   De voorzitter geeft aan dat het huidig winningsplan het kader is waarop SodM kan  toetsen en handhaven.    on EN naar de door mw. B geschetste scenario's;  die hebben allemaal betrekking op het nieuwe gewijzigde winningsplan, hoe zou  SodM daar nu al mee aan de slag moeten?   Eee geeft aan dat de NAM weliswaar op basis van het huidige  winningsplan recht blijft houden om uit Vries-zuid nog 113,3 miljoen m3 gas te  winnen, maar dat de nieuwe put in dat winningsplan niet is aangegeven en dat het  ook niet duidelijk is hoeveel gas daaruit mag worden gewonnen. De put trekt gas  uit het deel van het voorkomen dat ligt onder een woonwijk. Het is niet duidelijk  wat de drukverschillen in dat deel zijn en worden. Omdat je dat niet weet moet je  dus handhaven.    laat een kaartje zien waarop te zien is wat de geologische    situatie is. VRS-10 Is volgens haar in feite een losstaand stuk, buiten het veld  Vries-Zuid, en is daar slechts door leidingen mee verbonden. Je weet niet wat    Pagina 6 van 9</pre>

====================================================================== Einde pagina 154 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 155 ======================================================================

<pre>    Staatstoezicht op de Mijnen    Ons kenmerk  18064172    daar gewonnen wordt en dus ook niet of dit een overschrijding inhoudt van de  maximale hoeveelheid.   Omdat je niet weet wat de put produceert, weet je ook niet wat de  bodembeweging in dit deel van het veld inhoudt.    De voorzitter legt uit dat de winning per voorkomen moet worden beschreven,  zoals de Mijnbouwwet voorschrijft. Volgens de wet hoeft winning en beschrijving  niet per put te worden beschreven. (i begrijpt dit. De extra  put hoeft niet te worden beschreven, maar de totale (extra) productie wel.    Mw. BE licht toe dat op dit moment alleen VRS-10 nog produceert uit het veld  Vries-Zuid. De productiegegevens van deze put (en alle andere putten) staan op  de website www.nlog.n|. i stelt dat de aanvraag nieuw  winningsplan niet rept over put VRS-10. Het is dus niet duidelijk waar de  productie plaatsvindt en controle hierop is niet mogelijk. Er produceert een put die  niet is aangegeven. Er moet dus volgens haar een nieuwe aanvraag gewijzigd  winningsplan worden gedaan. In de aanvraag gewijzigd winningsplan, zoals die in  2016 is ingediend, wordt wel aangegeven dat put VRS-3 wordt vervangen door  put VRS-10, maar niet wanneer en onder welke voorwaarden dit gebeurt.  BN stelt dat het winningsplan erg groot is, meerdere voorkomens omvat  en uitvoerige omschrijvingen per put niet wettelijk zijn voorgeschreven. Een  winningsplan is een technisch document, niet altijd even toegankelijk en makkelijk  om te lezen.    B vraagt of de brief van 30 november 2016 van SodM onjuistheden  bevat. B antwoordt hierop dat in 2016 nog maar 98 miljoen  m3 te winnen gas over Is van de hoeveelheid die in 2011 werd aangevraagd en  vergund. Bij de start van put VRS-10 In 2016 was dit de hoeveelheid die nog over  was.   B stelt dat op de website www.nlog.nl de productiecijfers staan. Hoeveel  er daadwekelijk gewonnen wordt is anders dan de prognose. Volgens de gegevens  op nlog is uit de put VRS-10 in 2016 2,1 miljoen m2 gas gewonnen en in 2017  54,1 miljoen m3.    Eee stelt dat voor burgers dus uit het winningsplan niet  duidelijk wordt hoeveel gas er precies wordt gewonnen. Het zou goed kunnen dat  de gaswinning hoger wordt door de nieuwe put VRS-10, maar dat kan dus niet  worden gecontroleerd aan de hand van het winningsplan. Het is niet bekend en  dus ook niet of het maximum wordt overschreden.    MN stelt dat er een maximum is aan hetgeen mag worden gewonnen uit  het voorkomen Vries-zuid, dat is 241 miljoen m3. Zo staat het in het thans  geldende winningsplan uit 2011.   EE ste't dat de NAM hier waarschijnlijk overheen gaat, gezien  de hoeveelheden die nu worden gewonnen, opgeteld bij hetgeen reeds gewonnen  is.    Pagina 7 van 9</pre>

====================================================================== Einde pagina 155 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 156 ======================================================================

<pre>    Staatstoezicht op de Mijnen    Ons kenmerk  18064172    De voorzitter stelt dat het nieuwe winningsplan nieuwe prognoses weergeeft.  maar ook zonder dat dit winningsplan van kracht is, zijn de grenzen uit het  winningsplan van 2011 nog niet bereikt. Vlak voor de hoorzitting is dit nog door  SodM nagegaan. Maar die grenzen kunnen in de toekomst dus uitbreiden.    De voorzitter vraagt wat volgens mw BE nv precies de overtreding  is waarop eventueel zou kunnen worden gehandhaafd.   Mw. B stelt dat de gaswinning uit het veld Vries-Zuid niet lekker  loopt volgens de NAM en dat VRS-10 kennelijk de enige put is die goed  produceert. Wellicht vindt uit VRS-10 de enige productie uit Vries-Zuid plaats.  Naar bewoners toe is dit niet te verkopen, die zijn in onzekerheid.    De voorzitter legt met een simpel voorbeeld uit dat het produceren uit een  voorkomen via meerdere putten vergeleken kan worden met meerdere rietjes in  een glas limonade. Uiteindelijk gaat het glas ook leeg als slechts uit de andere  rietjes gedronken wordt. De voorzitter vraagt daarom wat voor =  Et verschil zou zijn als VRS-10 er niet zou zijn en de productie gewoon  uit de oude putten zou plaatsvinden. Mw. Kiewiet-Krijgsman stelt dat het in feite  niets zou uitmaken, het gaat haar om de onduidelijkheid voor haar en andere  bewoners, waardoor ze niet weet wat de effecten zijn op haar leefomgeving.    De voorzitter stelt dat de wijze waarop zaken in een winningsplan en  instemmingsbesluit zijn neergelegd niet door SodM zijn bepaald, maar SodM moet  hierop wel handhaven. Hij vraagt om nogmaals aan te geven wat nu precies het  probleem is.    Re stelt dat er vanuit put VRS-10 helemaal nieuwe    gaswinning plaatsvindt, los van veld Vries-Zuid, waarvan niemand weet wat de  effecten zijn. i wil dat de gaswinning stopt totdat voldoende  duidelijk Is hoeveel er wordt gewonnen en wat daarvan de effecten zijn.   De voorzitter vraagt waarom mw. B spreekt van ‘nieuwe  gaswinning’. Het is toch de gaswinning die al is beschreven in het winningsplan  2011? Mw. BEE geeft aan dat dat haar nu wel duidelijk is geworden.  De uitleg die wordt gegeven van de zijde van SodM zou ze graag helder in een  besluit op haar bezwaar willen zien.    De voorzitter vraagt of er nog andere bezwaren zijn die met een uitleg kunnen  worden weggenomen. Zoals het punt over de voorschriften die SodM aan de  Minister geadviseerd heeft en inmiddels zijn opgenomen in het concept-  instemmingsbesluit, met name de seismisch risico analyse (SRA) en de  verplichting tot het plaatsen van versnellingsmeters. In het bezwaarschrift wordt  aangegeven dat SodM dat nu al van de NAM zou moeten eisen,   De voorzitter vraagt op basis waarvan SodM nu al van de NAM zou kunnen eisen  dat ze deze voorschriften al naleeft, voordat formeel met het winningsplan is  ingestemd.    Pagina 8 van 9</pre>

====================================================================== Einde pagina 156 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 157 ======================================================================

<pre>    Eee antweerdt dat de minister heeft aangegeven dat de nieuwe  wetgeving zal gaan gelden voor de ontwerp-instemmingsbesluiten. De NAM is  ruim een jaar al aan het winnen maar er wordt niet gemonitord op de risico’s.  SodM stelt dat ook hiervoor geldt dat op dit moment het winningsplan uit 2011  het kader vormt en de adviezen dus (nog) niet rechtens afdwingbaar zijn.    De voorzitter vraagt hoe aankijkt tegen haar bezwaar, na  de hoorzitting en de van SodM gegeven uitleg. i geeft aan  dat het haar duidelijk is hoe de wetgeving en de kaders voor handhaving in elkaar  steken en dat wat haar betreft veel vragen zijn beantwoord.    Tenslotte geeft MN aen det het belangrijk is dat gemeenten en  bewoners goed worden geïnformeerd over hoe de wetgeving in elkaar steekt en  wat de kaders zijn waarbinnen controle en handhaving plaatsvinden. Ze vraagt  om een brief aan de gemeenteraad waarin dit nog eens duidelijk wordt  beschreven. De voorzitter geeft aan dat SodM veel doet aan  informatievoorziening, maar niet de personeelscapaciteit heeft om dat overal in  het land te doen waar gas wordt gewonnen. Hij geeft aan dat SodM wel de  beslissing op bezwaar kan publiceren en dat mw EN daar  vervolgens naar kan verwijzen. BN caet hiermee akkoord. De  voorzitter spreekt bovendien de hoop uit dat de brief met de beslissing op  bezwaar medio maart gereed is.  heopt dat dat in ieder  geval vóór de verkiezingen op 21 maart gebeurt, maar toont begrip voor  vertraging als gevolg van incidenten zoals de aardbeving in Groningen van  januari.    De voorzitter bedankt de aanwezigen voor hun komst en beëindigt de hoorzitting  om 12.00 uur.    Staatstoezicht op de Mijnen    Ons kenmerk  18064172    Pagina 9 van 9</pre>

====================================================================== Einde pagina 157 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 158 ======================================================================

<pre>Date : 15-12-2016 09:32:16
F
To : "   @assen.nl, "   @assen.nl
Subject : dum m y rapportage versie 3
Attachm ent : dum m y rapportage versie 3.docx;
Hoi  en i ,
 
 
 
 
Groet31.40
</pre>

====================================================================== Einde pagina 158 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 159 ======================================================================

<pre>   
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
  R a p p o r t    
December  2016   
 1e concept   
        
  Casco Advies Winningsplan 
Westerveld    
  
 
 
 
 
 
 Provi ncie Drenthe , Gemeente Aa en Hunze  
Gemeente Assen , Gemeente Tynaarlo , Gemeente 
Noordenveld , Gemeente Midden Drenthe  
Gemeente Leek , Waterschap Noorderzijlvest  
Waterschap Hunze en Aa’s, Waterschap Drents 
Overijsselse Delta, Provincie Groningen  
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 159 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 160 ======================================================================

<pre>    INHOUD   1 INLEIDING   2 SAMENVATTING   3 HOOFDADVIES   4 ALGEMEEN   5 REIKWIJDTE EN KADERS WINNINGSPLAN  6 ONZEKERHEDEN/ ONTBREKENDE ZAKEN  7 BODEMBEWEGING   7.1 Bodemdaling   7.2 Bodemtrilling   13 Kritische infrastructuur   7A _Fracken   8 SCHADE   9 RISICOBEHEERSYSTEEM    Casco-Advies winningsplan Wasterveld</pre>

====================================================================== Einde pagina 160 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 161 ======================================================================

<pre>    Casco-Advies winningsplan Westerveld    1 INLEIDING    Beschrijf eerst wat over je onderwerp nou precies in het winningsplan staat, beschrijf  vervolgens wat SodM hierover zegt. Maak een conclusie en beschrijf dan de argumenten van  je advies.</pre>

====================================================================== Einde pagina 161 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 162 ======================================================================

<pre>    </pre>

====================================================================== Einde pagina 162 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 163 ======================================================================

<pre>    Casco-Advies winningsplan Westerveld    3 HOOFDADVIES    Onze bevindingen afgewogen hebbende en uitgaande van de geformuleerde uitgangspunten  komen wij tot het volgende hoofdadvies:    Wij adviseren u vanwege de bestaande omissies, bestaande onzekerheden en het ontbreken  van een beschouwing en weging van de maatschappelijke effecten:    Primair: niet inte stemmen met het winningsplan Gaswinning Groningen Gasveld 2016  zoals het nu voorligt;    Subsidiair: vanwege de grote onzekerheden en ontbrekende onderdelen slechts in te  stemmen met het winningsplan door het hanteren van het voorzorgprincipe “Better safe than  sorry“ en daarbij:   1. NAM en Sodm, binnen een door ugestelde termijn, onvolkomenheden te laten   aanvullen.   2, te voorzien in onafhankelijke validatie van onderzoeken en bevindingen;   3. een termijn te stellen aan het winningsplan;  … Volgt uit bevinding in de volgende hoofdstukken    In onderstaande hoofdstukken vindt u de onderbouwing van ons hoofdadvies en overige  adviezen,</pre>

====================================================================== Einde pagina 163 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 164 ======================================================================

<pre>    Casco-Advies winningsplan Westerveld    4 ALGEMEEN    Het adviesrecht voor de decentrale overheden, zoals dat dit jaar in de wijzigingen Mijnbouwwet  is vertaald, hangt vooral samen met de maatschappelijke impact en de maatschappelijke  acceptatie van gaswinning.    In uw adviesverzoek schrijft u: “Een van de belangrijkste aanbevelingen uit het rapport van de  Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV) richt zich op de veiligheid van de burgers en de  infrastructurele werken. Een ander belangrijk punt betreft meer aandacht voor het  burgerperspectief".    In het winningsplan Westerveld wordt volledig voorbijgegaan aan het burgerperspectief ofwel  de maatschappelijke impact en de maatschappelijke acceptatie van gaswinning. Het is  voorstelbaar dat NAM in het winningsplan redeneert vanuit haar commervieel belang. NAM dient  echter ook maatschappelijk verantwoord te ondememen. Dit kont in het winningsplan  onvoldoende tot uitdrukking. Wij verwachten dat u m uw besluit uw maatschappelijke  verantwoordelijkheid duidelijk naar voren laat komen.    Het maatschappelijk draagvlak voor (nieuwe) gaswinningen in ons land neemt af. Dit als gevolg  van de aardbevingen in de provincie Groningen, de daarmee samenhangende  veiligheidsproblematiek en andere negatieve effecten van de gaswinning. Ook de Drentse  decentrale overheden constateren die ontwikkeling.    Drentse situatie is overheden is het duidelijk anders dan Groningen (deze zm loopt niet}. Bij de  besluitvorming mm Groningen heeft u een drietal belangen het zwaarst gewogen:   - Veiligheid;   - het zo veel mogelijk voorkomen en beperken van schade:   - het belang van leveringszekerheid.    In het instemmingsbesluit heeft u duidelijk aangegeven dat de leveringszekerheid is geborgd en  dat daarbij het kleineveldenbeleid buiten de reikwijdte van het instemmingsbesluit c.q. de omvang  van gasproductie uit het Gronmgenvekd blijft Omdat ook veiligheid volgens het winningsplan  Westerveld en het SodmyTNO-advies geen aspect is, dient uw afweging zich in hoofdzaak te  nichten op het zoveel mogelijk voorkomen en beperken van schade. Uit dat oogpunt zien wij geen  enkele aanleiding voor het intensiveren laat staan uitbreiden van de gasproductie. Immers in het  voorliggende winningsplan en het advies van SodM en TcBB worden bodemdaling en  trillings/schaderisico’s beschreven.    - Energietransitie (afbouw fossiel)/ kleine velden beleid ed    Det onlangs door u gepubliceerde Energieagenda en het beleid rond de energietransitie  dient naar onze mening bij uw afweging te worden betrokken. Daarbij gaat het hierbij met  name om de weging van het belang van de relatief geringe productie uit het voorliggend  winningsplan binnen de geactualiseerde energiemix en de discussie die momenteel over de  energietransitie.</pre>

====================================================================== Einde pagina 164 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 165 ======================================================================

<pre>    Casco-Advies winningsplan Westerveld    Aardgas is naast olie en steen kool één van de drie fossiele brandstoffen die bij verbranding  CO2uitstoot en die dus bijdraagt aan de opwarming van de aarde. Hoewel aardgas van deze  drie brandstoffen de minste CO2 uitstoot per kilowattuur, zou een lange termijn gebruik van  aardgas nog steeds onze planeet in een gevaarlijke situatie brengen. Naast CO2- zorgt  gaswinning ook voor de uitstoot van methaan, een ander broeikasgas dat bijdraagt aan de  opwarming van de aarde.    Nederland heeft een 'kleineveldenbeleid'. Het beleid is er tot nu toe op gericht de gaswinning  uit de Nederlandse kleine velden zoveel mogelijk te bevorderen. De Energieagenda en  energietransitie vraagt om actualisatie van dat beleid.    Dat houdt onder meer in dat gasproducenten 25 procent van hun investeringen in kleine en  onrendabele gasvelden op zee mogen aftrekken.    -  Communicatie a    Voor een adequate invulling van het burgerperspectief, zoals u in het adviesverzoek aangeeft,  is goede communicatie een absolute voorwaarde.    Advies:   In uw besluit op te nemen dat u samen met de NAM een communicatieplan opstelt dat in  overleg en afstemming met de lokale overheden tot stand komt. Communicatie die staat in  een breder perspectief van omgevings management.    Toelichting:   U moet de rol van de informatievoorziening over de gevolgen van de gaswinning niet aan de  NAM overlaten. De NAM is belanghebbende partij. De rol van de overheid is ook de belangen  van haar inwoners te borgen. De communicatie van NAM en het ministerie van EZ naar  burgers moet zorgvuldiger dan tot nu toe is gebeurd. Typerend is de gebrekkige communicatie  en afsternming tussen NAM en het ministerie over de start gaswinning uit put Vries-10 dat  gelegen ìs binnen het winningsplan Westerveld. De lokale overheden hechten er grote waarde  aan dat hun inwoners goed worden geïnformeerd over de gaswinning. Hiermee moet  onnodige onrust en zorg bij de inwoners worden weggenomen.    De goede communicatie is essentieel onderdeel van het omgevings management, zoals is  verwoord in uw visiein de brief aan de Tweede Kamer van 1 februari 2016*). De  uitgangspunten daarbij zijn duidelijk:   1 samenbinden van belanghebbenden   2 betrek de omgeving zo vroeg mogelijk   3. transparantie en vertrouwen   4 omgevings management is een gezamenlijke verantwoordelijkheid   5 maatwerk</pre>

====================================================================== Einde pagina 165 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 166 ======================================================================

<pre>    Casco-Advies winningsplan Westerveld    Het mag duidelijk zijn dat uw ambitie verder gaat dan het organiseren van een of enkel  informatiebijeenkomsten en een publicaties over de procedure.    Wij willen graag met u meedenken en meewerken aan de verdere invulling van het  omgevings management. Daarbij zouden wij graag uw visie als vertrekpunt nemen.    Advies:Wij adviseren u een oplegger van het winningsplan op te stellen die publieksvriendelijk  is.    Toelichting:   Het winningsplan is geschreven voor ingewijden en lastig leesbaar voor inwoners. Zij mogen  een zienswijze op het winningsplan indienen maar dan wel de inhoud hiervan kunnen  doorgronden.</pre>

====================================================================== Einde pagina 166 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 167 ======================================================================

<pre>    Casco-Advies winningsplan Westerveld    5 REIKWIJDTE EN KADERS WINNINGSPLAN    - Toetsing winningsplan m.b.t. ontbreken kaders [|  5.1 Doelmatigheid:    Advies  In uw besluit op te nemen aan welke kaders de winning is getoetst op het aspect doelmatigheid  en de resultaten hiervan te motiveren.    Toelichting   In het advies van Sodm is een toetsing opgenomen van de winning aan doelmatigheid.  Onduidelijk is hoe en waaraan is getoetst. We willen graag inzicht in de kaders waaraan ís  getoetst. De Tweede Kamer heeft aangegeven dat de Minister een afweging moet  maken tussen landelijk economische belangen en de lokale veiligheid en schade-effecten. In het  verleden zijn de lokale effecten volgens de Tweede Kamer in die afweging onvoldoende  meegenomen. Daarom mag de doelmatigheidstoets zich niet beperken tot een doelmatigheid  van de productie zelf maar moeten ook de effecten op de omgeving (veiligheid, schade aan  gebouwen en infrastructuur) in beschouwing worden genomen.    5.2 Kaders schade:    Advies   De minister dient zo spoedig mogelijk een kader op te stellen waarin duidelijk beschreven  staat wat onder ‘schade’ verstaan wordt. De adviserende organen Tcbb en Sodm hanteren  ieder een verschillende typering voor schade. Dat is niet uit teleggen aan inwoners.    Toelichting   De (nog niet vastgestelde} wijziging van de Mijnbouwwet noemt als toetsingsgrond voor het  eventueel onthouden van de instemming met een winningsplan ‘schade aan gebouwen of  infrastructurele werken of de functionaliteit daarvan’. Zolang niet duidelijk is wat onder  ‘schade’ verstaan dient te worden, is toetsing van het winningsplan op dit onderdeel lastig  voor velden die gebeefd hebben en in verband waarmee ‘schade’ is gemeld.    Eventueel:    Advies  Natuur en milieu — Nationaal Park Drentsche Aa  Met betrekking tot het Nationale Park Drentsche Aa adviseren wij u:  - In uw goedkeuringsbesluit op te nemen dat bij verdere ontwikkelingen rondom de    velden Vries-Z (met name het blok Vries-ZZ) en Eleveld het Drentsche Aa gebied    zoveel mogelijk wordt ontzien.    Met opmerkingen [Debi]:    </pre>

====================================================================== Einde pagina 167 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 168 ======================================================================

<pre>    Casco-Advies winningsplan Westerveld    - Het winningsplan te toetsen op nationale en internationale wetgeving op het gebied  van natuur- en soortenbescherming gelet op het aanwezige Natura2000 gebied.    Toelichting   Het Drentsche Aa gebied is een internationaal uniek gebied, met een zeer hoge  beschermingsstatus. Het gebied is een beek- en esdorpenlandschap; het oppervlaktewater  van de Drentsche Aa dient tevens als bron van drinkwater. Het is een waardevol gebied met  een kwetsbaar geohydrotogisch systeem waar invloeden vanwege de gaswinning (zoals  bodemdaling, gasstimutatie) zo veel mogelijk dienen te worden vermeden.    5.3- Reikwijdte winningsplan m.b.t. grote hoeveelheid verschillende velden    Advies:   U dient in uw besluit te motiveren waarom ervoor gekozen is om een grote variëteit van kleine  gasvelden inéén winningsplan te vatten? Welke overwegen liggen hieraan ten grondslag? Voor  de maatschappelijk toets is het transparanter om per gasveld een winningsplan op te stelten.    Toelichting:   Het winningsplan Westerveld bevat een groot aantal afzonderlijke gasvelden die geen directe  relatie met elkaar hebben. Uit het winningsplan Westerveld wordt afgeleid dat een aantal  velden nu en naar verwachting in de toekomst niet meer produceren. Waarom zijn die dan toch  opgenomen in het winningsplan? Voor de afweging tussen economische belangen en de  maatschappelijke effecten is het logischer per producerend gasveld een aparte vergunning en  winningsplan op te stellen. De gehanteerde methodiek belemmerd nu voor al deze velden  afzonderlijk een afweging te kunnen maken.    5.4- Productieniveaus high case/ low case ze    Advies:   Wij adviseren u uw toezegging aan de Nam om binnen de bestaande vergunning te gaan winnen  uit de nieuw geboorde put (Vries -10} in het gasveld Vries Zuid terug te draaien en hiervoor de  nieuwe procedure voor een winningsplan te hanteren.    Toelichting:   “Tijdens het vragenuur van 16 juni 2015 is gesproken over een voorgenomen gaswinning door  NAM in Drenthe. Tijdens de mondelinge beantwoording is in algemene zin aangegeven dat er  bij winning uit kleine velden een winningsplan moet komen en dat omwonenden, gemeenten  en provincies hierop zienswijzen kunnen indienen. Dit is ook bevestigd inde beantwoording van  aanvullende schriftelijke vragen van het lid Dik-Faber (CU), waarin is aangegeven dat “in alle  gevallen waarbij op basis van boringen besloten wordt om gas te gaan winnen, een nieuw of    10</pre>

====================================================================== Einde pagina 168 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 169 ======================================================================

<pre>    Casco-Advies winningsplan Westerveld    gewijzigd winningsplan ingediend moet worden” (Kamerstukken 2015-2016, Aanhangsel van de  Handelingen, 57).”    In het geval van Vries-10 is er een nieuwe boring geweest op basis waarvan de NAM voornemens  is om gas te gaan winnen. Daarnaast is er juist door de minister aan de Tweede Kamer  toegezegd, dat er een adviesrecht wordt toegepast in deze situaties. In het Winningsplan  Westerveld is voor Vries-10 sprake van een te winnen hoeveelheid van 0,6 Miljard M3 (high  case). Wij zijn van mening dat deze nieuwe winning onderdeel is van dit winningsplan en dat de  NAM de procedure moet afwachten voordat er uit put Vries-10 gas gewonnen mag worden.    Los van de vraag of er wel of geen vigerend Winningsplan is, moeten wij constateren dat het  oude Winningsplan niet voldoet aan de zaken die door de Onderzoeksraad voor de veiligheid  zijn geconstateerd. Zo is het oude winningsplan niet getoetst op de veiligheid van burgers  (seismische risicoanalyse). Wij zijn dan ook van mening dat er niet kan worden teruggevallen op  een winnìingsplan waarin geen rekening is gehouden met zo een belangrijk aspect.    Advies:   In uw besluit aandacht te vragen voor de winningssnelheid. Er lijktdoor de NAM bij de bepaling  van de productiescenario’s geen rekening te zijn gehouden met de relatie snelheid drukdaling-  bodemtrilling.    Toelichting   De snelheid waarmee gas uit de bodem wordt onttrokken isvan invloed op de bodemtrilling.  Een snelle drukdaling in het gesteente kan eerder tot bevingen leiden dan wanneer deze  drukdaiing geleidelijk verloopt. Kan de Nam aangeven welke hoeveelheid er per jaar per gasveld  kan worden onttrokken zonder dat dit tot extra risico op bodemtrilling leidt?   Uit een toelichting van de NAM blijkt dat de productiescenario's in het winningsplan alleen zijn  gebaseerd op wat uit technisch de bodem te halen is.In het plan is de winningssnelheid niet  aangegeven.    Advies:  In uw besluit op te nemen dat als de NAM het High case scenario overschrijdt zij een nieuw  winningsplan dient op te stellen en deze ter besluitvorming aan te bieden.    Toelichting:   In het advies van Sodm wordt op blz 5 aangegeven dat als een winning het high case scenario  overschrijdt de NAM een nieuwe SRA moet uitvoeren. Omdat in het SRA ook de risico’s in de  bovengrond worden meegenomen vinden wij dat er in die situatie een nieuw winningsplan moet  worden opgesteld en vergund. De door Sodm voorgestelde werkwijze is in strijd met afspraken  met de Tweede Kamer.    11</pre>

====================================================================== Einde pagina 169 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 170 ======================================================================

<pre>    Casco-Advies winningsplan Westerveld    n    ONZEKERHEDEN/ ONTBREKENDE ZAKEN    Toetsing winningsplan m.b.t. onzekerheden en ontbrekende zaken [i    Advies:   Wij adviseren u de berekeningsresultaten vande voorspelde bodemdaling en bodemtrilling  met grote voorzichtigheid te betrachten. De gevolgen ervan   mogen niet worden onderschat.    an    .1 Ontbrekende onderwerpen risicobeoordeling    Advies:  Wey advseren ude SRA van bet pasveld bleverd opnteuw ot tee verster tnt olst bop rekenen tee    houden met    e Oe voorgenomen zanchtnpg van bedrijventer rem Werkbands hap Assen Zuid (ter  oosten van de A2B en ter zweten van de N33) waarvoor in 2011 een be turt os  penomien door dee gemeenteraad van Assen en de tueritisch recreatieve gone (TCR ten  noordvosten van het TT-crcut.    e Fen hogere bevorhingsde btherd der waatvan Du ev ANT EEBAAN    Toelichting:</pre>

====================================================================== Einde pagina 170 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 171 ======================================================================

<pre>    Casco-Advies winningsplan Westerveld    In de SRA is geen rekening gehouden met de toekomstige inrichting van Werklandschap Assen  Zuid en de toeristisch recreatieve zone. De inrichting leidt tot intensievere bebouwing van  bedrijven inhet gebied dan nu het geval is. Ook de noordelijk blokken van Eleveld vallen  binnen het stedelijk gebied van Assen met oa de aanwezigheid van een ziekenhuis in de  directe nabijheid.   Waarom wordt voor bepaling risicoklasse uitgegaan van lage bevolkingsdichtheid (250-500  inw/km2)? Een substantieel deel van het gasveld Eleveld ligt namelijk in het stedelijk gebied  van Assen met hogere dichtheid (500-1000 inw/km2}    13</pre>

====================================================================== Einde pagina 171 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 172 ======================================================================

<pre>    Casco-Advies winningsplan Westerveld    7 BODEMBEWEGING    71 Bodemdaling    Trilling en daling (relatie veiligheid leggen zodat benoemd is) |  Hoe groot is de kans op schade?    Bodemdaling  Advies  Voor wat betreft de prognose van de bodemdaling die gepaard kan gaan met de gaswinning,  adviseren wij u:  - de NAM in samenspraak met de betrokken decentrale overheden te laten    inventariseren 1) welke gevolgen de uiteindelijke totale bodemdaling die het gevolg  Is van de gaswinning uit de velden van het winningsplan Westerveld kan hebben  voor het normale beheer en onderhoud van waterkeringen en waterlopen; 2) welke  (waterhuishoudkundige) maatregelen in dat verband genomen moeten worden;   - In het gebied is mogelijk sprake van stapeling van bodemdaling door gaswinning,  zoutwinning en gasopslag. Voor al deze activiteiten bent u bevoegd gezag. Welke  acties gaat u nemen om te voorkomen dat de burger agv deze stapeling van het  kastje naar de muur wordt gestuurd?   -__de verplichting tot vergoeding deze te nemen maatregelen en van eventuele overige  schade voortvloeiend uit bovengenoemde bodemdaling als voorwaarde te verbinden  aan het winningsplan;   -__de NAM Inzicht telaten geven in de in dit kader reeds gemaakte afspraken;   - de NAM de bedemdalingscomponent die het gevolg is van het leegproduceren van  het gasveld Norg na beëindigen van de gasopslag aldaar, weer op te laten nemen in  de bodemdalingsprognose voor de jaren 2050 en 2080.    Toelichting  Volgens de prognose zal de verwachte bodemdaling van de resterende gaswinning enkele    centimeters bedragen; het merendeel van de daling heeft al plaatsgevonden.   De uiteindelijke totale bodemdaling als gevolg van de gaswinning is echter van die omvang  dat er wel effecten te verwachten zijn op de waterhuishouding. De kosten voor mitigerende  maatregelen zijn uiteraard voor de NAM. Daarom is het van belang te inventariseren welke  afspraken er bestaan tussen de NAM en betrokken waterschap(pen) dan wel gemeenten of  provincie voor zover er voor hen negatieve effecten zijn. Er mag geen onduidelijkheid bestaan  over de vergoeding van dergelijke onkosten.   Het beëindigen en leegproduceren van de gasopslag Norg zal volgens de NAM in de toekomst  tot een additionele 10 cm bodemdaling leiden. Deze component is verdwenen uit de huidige  set prognoses, vanuit de veronderstelling van de NAM de gasopslag tot 2080 in werking te  zullen hebben. Gezien de grote onzekerheden die er momenteel heersen omtrent de aard van    14</pre>

====================================================================== Einde pagina 172 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 173 ======================================================================

<pre>         Casco-Advies winningsplan Westerveld    onze toekomstige energievoorziening achten wij deze aanname niet terecht. Wij achten het  zinvol op voorhand te weten welke additionele daling in het gebied (op mogelijk kortere  termijn dan nu verwacht) nog verdisconteerd moet gaan worden.    7.2 _Bademtrilling    Trillingen daling (relatie veiligheid leggen zodat benoemd is)  Seismische risicoanalyse  Hoe groot is de kans op schade?    Bodemtrillingen   Advies   In het kader van mogelijke schade ten gevolge van eventuele bodemtrillingen adviseren wij u:  - het advies van het Staatstoezicht op de Mijnen (SodM) over te nemen dat de NAM in    aanvulting op het KNMI netwerk seismische apparatuur in en rond de  gasvoorkomens Vries-Zuid en Eleveld opstelt;   - het advies van SodM over te nemen en de NAM voor de bevende velden een  risicobeheerssysteem telaten ontwikkelen en operationeel tehebben voor 1 juni  2017;   - de parameters en randvoorwaarden die NAM hanteert in het door haar op te stellen  risicobeheerssysteem goed te laten onderbouwen alvorens dit systeem goed te  keuren;   - __aan het winningsplan de voorwaarde te verbinden dat eventuele schadeclaims vlot  en adequaat afgehandeld zullen worden door de NAM; HEB    in dat kader de NAM op te dragen het proces van schademelding, onderzoek en  afhandeling publiek toegankelijk vast te leggen en  - de NAM een nulmeting aan een selectie van gebouwen boven de voorkomens van    Eleveld en Vries-Zuid te laten uitvoeren. Hoeveel woningen krijgen een nulmeting?         Zijn dit alleen de huizen in Marsdijk die boven het veld liggen of een ruimere schil?         Toelichting   De seismische risicoanalyse (SRA) die is uitgevoerd komt voor alie velden in het winnings plan  Westerveld in categorie |, de laagste risicogroep, terecht. De reeds bevende velden Eleveld en  Vries-Zuid vallen echter dicht tegen de grens met categorie IÌ aan. Op basis hiervan adviseert    15</pre>

====================================================================== Einde pagina 173 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 174 ======================================================================

<pre>    Casco-Advies winningsplan Westerveld    SodM om ook enkele maatregelen door te voeren die van toepassing zijn voor velden waar van  de SRA in categorie Il valt. Wij vinden dit een goede zaak.    NAM geeft aan in het winningsplan de kans op schade ten gevolge van een geïnduceerde  beving niet uit te kunnen sluiten. Hierbij is de veiligheid niet in het geding. In het ernstigste  geval kan sprake zijn van lichte, niet constructieve schade aan meerdere gebouwen en matige  schade aan enkele gebouwen. Het risicobeheerssysteem kan helpen een dergelijke (of  zwaardere) beving te voorkomen, mits sprake is van de juiste keuze van signaalparameters en  het daarbij behorende actieprotocol. Een goede onderbouwing van de gekozen parameters  en acties is dus van belang wil het risicobeheerssysteem zinvol zijn. Ook een adequaat  seismisch netwerk is hierbij van belang.    Advies:  Wij vragen u de risicoanalysevan de gasvelden Vries Zuid en Eleveld nader te duiden omdat  Sodm adviseert deze inte delen in risicoklasse 2.    Toelichting:   Uit het winningsplan blijkt dat volgens de SRA de gasvelden Vries Zuid en Eleveld dicht bijna in  risicoklasse 2 vallen. Sodm adviseert vanwege het feit dat deze velden in het verleden hebben  gebeefd te beschouwen als risicoklasse 2. In zowel het winningsplan als inde adviezen van  Sodm en Tcbb ontbreekt een nadere analyse waarom deze velden hogere risico's met zich  meebrengen dan de overige velden. Ligt het aan de inrichting van het gebied of komt het door  de bodemopbouw die gevoelig is voor trifling? Op basis van deze analyse zijn de risico’s beter  te duiden en uitte leggen aan onze inwoners.    7.3 _ Kritische infrastructuur    74 Reservoirstimulatie/ Fracken    Advies  Grondwaterbescherming  Met betrekking tot grondwaterbescher ming adviseren wij u:  -__In uw besluit op te nemen dat bij verdere ontwikkelingen rond de velden Assen, Assen-         Zuid en Vries-Zuid rekening gehouden wordt met de    1    an</pre>

====================================================================== Einde pagina 174 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 175 ======================================================================

<pre>    Casco-Advies winningsplan Westerveld    grondwaterbescher mingsgebieden en boringsvrije zones waar deze velden deels mee  samenvallen. Vanwege de enorme gevolgen geen omstreden technieken zoals  zuurstimulatie en fracken toe te staan zoals in het winningsplan is omschreven. Mocht  er toch worden besloten tot toepassing van deze technieken dient er geborgd te  worden dat er geen risico’s voor grond- en drinkwater zijn én het optreden van  bodemtrilling . zijn. Het besluit over fracken daarom niet alleen bij de toezichthouder  (Sadm) neer te leggen maar hiervoor een apart besluit aan de Nam op te leggen met  mogelijkheden tot inspraak van lokale overheden en inwoners.    Toelichting   De velden Assen, Assen-Zuid en Vries-Zuid vallen gedeeltelijk samen met de boringsvrije zone  van de grondwaterwinning Assen-Oost; het veld Assen valt bovendien samen met het  grondwaterbescher mingsgebied Assen-West.    Schadelijke gevolgen van reservoirstimulatie/ fracken kunnen bovengronds optreden door  lekkage van frackvloeistoffen en chemicalién en ondergronds door het falen van de integriteit  van afdekkende lagen waardoor ongecontroleerde bodemprocessen kunnen optreden. De kans  op deze gebeurtenissen dienen geheel uitgesloten te worden omdat naast lokale schade aan  gebouwen ook de drinkwatervoorziening in het geding is, Het advies van Sodm is gebaseerd op  de bevoegdheid van de afweging over fracken bij de toezichthouder van de gaswinning.  Vanwege de mogelijke lokale impact vinden wij dat voor deze beslissing ook het  burgerperspectief moet worden meegenomen en dus de lokale overheden en inwoners een  stem in deze afweging moeten krijgen .    Kleine gasvelden raken sneller leeg dan verwacht, waardoor Energiebeheer   Nederland, het staatsbedrijf dat verantwoordelijk is voor de aardgasbaten van de staat, tot de  conclusie is gekomen dat fracken noodzakelijk is om de productie op peil te houden. Dit is  een zeer omstreden technologie met grote risico’s voor mens en milieu,    17    ' Met opmerkingen [Deb2]:  Zie hiervoor de Kanerbrief van | mamt 2016 ret het bijbehorende  rapport van SodM.    Prima als je hier op in gast, maar ik raad je an in het licht van  bovenstaande je verhaal goed te onderbouwen (verwijzingen).    Uit de bref van Sodin san Kamp (29/2/16):    ‘SodM komttot de slotsom dat, voor zover bekend, er  geen nadelige gevolgen zijn   geweest voormensen milieu en datde toepassing van  fracking ten behoeve van   conventionele gaswinning op een verantwoorde manier  kan plaatsvinden. Het   wettelijke regime, het toezicht daarop en de  gehanteerde beheersmaatregelen zijn   volgens de huidige inzichten solide en voldoende.’    NAM gaat uitgebreid in op een protocol als er gefrackt  wordt,    ' Met opmerkingen [Deb3]: Je kan aansluiten bij advies Tcbb    | Met opmerkingen [Deb4}: Zou eventueel toevogen dat NAM  de decentrale overheden tijdig dient te inbrmeren als ze voornemens  zijn te facken</pre>

====================================================================== Einde pagina 175 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 176 ======================================================================

<pre>    Casco-Advies winningsplan Westerveld    8 SCHADE  8.1- Voorkomen van schade (wettelijke verplichting) nn  Advies:    Wij adviseren u vanwege het ontbreken van een beschrijving van preventieve maatregelen in  het winningsplan de Nam te verplichten om preventieve maatregelen voor schade op te nemen  in het winningsplan alvorens hierover een besluit te nemen.    Toelichting:   In de Mijnbouwwet ligt primair de nadruk op het voorkomen van schade door  mijnbouwactiviteiten (preventief handelen), en niet op het geoorloofd zijn van  mijnbouwactiviteiten, mits de nadelige gevolgen daarvan door de exploitant / operator worden  weggenomen of verzacht (curatief handelen). De Nam heeft als initiatiefnemer de zorgplicht  voor het voorkomen van schade. In winningsplan wordt geconcludeerd dat er lichte en lokaal  mogelijk matige schade kan optreden aan gebouwen. Nergens is in het winningsplan echter  terug te lezen wat wordt gedaan om schade te voorkomen. Wij stellen vast dat ten aanzien van  het optreden van schade in het winningsplan geen aandacht is op het voorkomen van schade.  In het winningsplan worden optredende schades als niet te voorkomen beschouwd.    Het Mijnbouwbestuit schrijft voor dat het winningsplan een beschrijving bevat van de mogelijke  omvang en verwachte aard van de schade door bodembeweging. Uit het winningsplan blijkt dat  het niet goed mogelijk is de omvang en de verwachte aard adequaat te beschrijven. NAM lijkt  niet in staat causaliteit aan te geven tussen aardbevingen en omvang en aard van de schade.  Het winningsplan lijkt op dit punt niet te voldoen aan de eisen die de wet stelt aan een plan.    Wij willen dat er door de Nam alles aan gedaan wordt om schade door gaswinning aan  eigendommen van inwoners en overheid te voorkomen. Inwoners kiezen er niet voor om te  worden blootgesteld aan deze risico’s.    8.2- Afhandeling van schade    Zoals reeds in voorgaande alinea door ons is aangegeven dient het voorkomen en beperken van  alle schade als uitgangspunt te worden genomen. Echter kan NAM de kans op schade aan  bebouwing in de nabije omgeving van het epicentrum van een geïnduceerde aardbeving niet  uitsluiten. Dit wordt ook door SodM in haar advies als zodanig aangegeven. In het ernstigste  geval kan een geïnduceerde beving leiden tot het ontstaan van lichte, niet constructieve schade  aan meerdere gebouwen en matige schade aan enkele gebouwen.    NAM geeft in het winningsplan aan dat de historische schademeldingen voor "lichte, niet  constructieve schade" hebben gezorgd en dat deze vergoed zijn (of worden) wanneer het  duidelijk is dat zij de schade heeft veroorzaakt. Overeenkomstig de regels van het burgerlijk  recht rust op de NAM de verplichting om schade veroorzaakt door aardbevingen die worden    18</pre>

====================================================================== Einde pagina 176 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 177 ======================================================================

<pre>    Casco-Advies winningsplan Westerveld    veroorzaakt door de gaswinning, te vergoeden. Wij zijn van mening dat voornoemde regeling  op basis van het burgerlijk wetboek niet altijd voldoende soelaas biedt voor burgers, bedrijven  en lokale overheden om op een vlotte en toegankelijke wijze schade te kunnen claimen.    De gaswinning in Groningen heeft voor veel overlast gezorgd in de regio en het gevoel van  veiligheid en vertrouwen van de bewoners aangetast. Er is dan ook sprake van een groot  wantrouwen van burgers jegens NAM en rijksoverheid. Dit heeft zowel betrekking op de  feitelijke gaswinning, als ook het nemen van adequate en toereikende maatregelen om de  gevolgen (waaronder schade en overige hinder} zo veel mogelijk te voorkomen en/of te  beperken.   Herstel van vertrouwen van onze burgers is naar onze mening dan ook gebaat bij een  transparante en toegankelijke organisatie voor de afwikkeling van schademeldingen. Een  regeling waarbij het voor burgers en andere partijen niet nodeloos ingewikkeld is om een  schademelding in te dienen en de onafhankelijkheid in voldoende mate gewaarborgd is. Dit  zodat iedereen in redelijkheid kan vertrouwen op een eerlijke en adequate schadeafwikkeling.  Het past niet om daarbij onderscheid te maken tussen de omvang of de locatie waar de schade  is ontstaan. ledere schademelding dient op zijn eigen merites te worden beoordeeld.    Gezien het voorgaande zijn wij van mening dat een adequate regeling voor afdoening en  vergoeding van schades en compensatie van alle bijkomende negatieve effecten een harde  voorwaarde bij het instemmingsbesluit dient te zijn. Tevens dient hierbij de onafhankelijkheid  en objectiviteit van de schadeafwikkeling in voldoende mate gegarandeerd te zijn. Wij dringen  er daarom bij u op aan dat — evenals in het aardbevingsgebied Groningen — er een volledig  onafhankelijk orgaan wordt ingesteld voor de afwikkeling van schade als gevolg van alle  mijnbouwactiviteiten. Tevens zorgt het instellen van een dergelijk orgaan ervoor dat ook ingeval  van gestapelde mijnbouw (en beheersmaatregelen voor het grondwaterpeil) gedupeerde  partijen weten tot welke partij zij zich hiertoe dienen te wenden    Hoewel door uw minister in de Tweede Kamer reeds toezeggingen zijn gedaan  aangaande het instellen een dergelijke onafhankelijk orgaan voor de afwikkeling van  mijnbouwschade, is één en ander vooralsnog geen feit. CHECK waar en hoe exact   Wij adviseren u haast te maken met het instellen van een dergelijk onafhankelijk orgaan. Tevens  dit te regelen alvorens in te stemmen met het onderhavige winningsplan Westerveld.    OMGEKEERDE BEWIJSLAST NIET OPGENOMEN IN DIT ADVIES!!! Wel genoemd door onze raad    Vraag EEN? Moeten we hier nog de tekst uit het advies winningsplan Groningen opnemen? zoals:    Vallende objecten    Industrie    19</pre>

====================================================================== Einde pagina 177 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 178 ======================================================================

<pre>    Casco-Advies winningsplan Westerveld    Advies:   We adviseren u in de vergunning een goede schaderegeling op te nemen waarmee schade aan  eigendommen van burgers, bedrijven en overheden tgv de mijnbouwactiviteiten in dit  winningsplan vlot en fatsoenlijk worden afgehandeld. Wat is een goede schaderegeling?    Toelichting:   We willen dat schade aan eigendommen van burgers a.g.v. trillingen of verzakkingen fatsoenlijk  wordt afgehandeld. De bestaande regeling via het Burgerlijk Wetboek biedt onvoldoende  waarborg voor inwoners omdat veel inwoners deze procedure niet kunnen/willen betalen. De  huidige regeling van de Nam (www.NAMplatfor m.nl) richt zich alleen op schade door bevingen  inGroningen. We hebben begrepen dat u per 1 januari 2017 een landelijk bureau gaat opzetten.  Kunt u inzicht geven welke bevoegdheden deze instantie krijgten welke criteria en termijnen  worden gehanteerd. We vinden een half jaar na een reële schademelding een redelijke termijn.    - Lusten en lasten ??    Lusten en lasten  Advies  Gaswinning kan gepaard gaan met nadelige gevolgen voor inwoners door hinder, overlast en  schade aan eigendammen. Wij adviseren u:  -__zorgte dragen voor een goede verdeling van lusten en lasten bij mijnbouwactivitei ten,    waarbij er ook baten terugvloeien naar het gebied.    Toelichting   Gaswinning zal in Nederland nog jarenlang plaatsvinden en inwoners zullen hier last van  ondervinden. Inwoners staan veelal afwijzend en wantrouwend tegenover plannen voor gebruik  van de ondergrond. De lokale inwoners vinden dat zij de lasten dragen voor het belang van  Nederland als geheel. Mijnbouwactiviteiten brengen met zich mee dat er in zekere mate  regionale of lokale belasting is. Schade wordt in principe vergoed, maar inwoners ervaren extra  ongemak waar ze niet om hebben gevraagd en waar niets tegenover staat. Het belang van  mijnbouwactiviteiten voor de Nederlandse samenleving is evident. Het gebruik van de  ondergrond zal ook in de toekomst een grote rol spelen bij onze verder te verduurzamen  energievoorziening. Voor het ook in de toekomst gebruiken van de ondergrond is van belang  dat er een goede verdeling is van lusten en lasten.    - Effecten natuur en KRW  - Omkering bewijslast**    20    | Met opmerkingen (DebS}: Emotic?         | Met opmerkingen [Deb6]: Hiabij een voorzet. zie maw wat je  1 er mee doet</pre>

====================================================================== Einde pagina 178 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 179 ======================================================================

<pre>    Casco-Advies winningsplan Westerveld    21</pre>

====================================================================== Einde pagina 179 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 180 ======================================================================

<pre>    Casco-Advias winningsplan Westerveld    9 RISICOBEHEERSYSTEEM    - Meetnet  - Meet en regelprotocol    Vaststelling schade, O-meting, monitoren/bijstelling productieniveau  9.1 Vastleggen uitgangssituatie    Advies:  Wij adviseren u om de NAM te verplichten een nulmeting voor te schrijven en deze ter validatie  voor te leggen aan de Minister.    Toelichting:   Om de schade door gaswinning goed te kunnen vaststellen is het belangrijk dat de  uitgangssituatie goed wordt vastgelegd. Het is aan de initiatiefnemer om dit te doen naar  goedkeuring van de vergunningverlener. Er wordt al jaren gas gewonnen in het veld maar dit  winningsplan is de markering van het moment dat ook het burgerperspectief wordt  meegewogen in de besluitvorming. In dat kader is het belangrijk dat schade aan particuliere  eigendommen goed wordt geregistreerd. Dit is voor de Nam ook van belang voor het door ons  bepleitte omkering van de bewijslast (zie par xxx}    Advies:   Met betrekking tot het risicobeheerssysteem adviseren wij u:   . het advies van SodM over te nemen en de NAM voor de bevende velden Eleveld en  Vries-Zuid enkele versnellingsopnemers te laten installeren en operationeel te hebben en een  risicobeheerssysteem te laten opstellen en implementeren voor 1 juni 2017;   . de parameters en randvoorwaarden die NAM hanteert in het door haar op te stellen  risicobeheerssysteem goed te laten onderbouwen alvorens dit systeem goed te keuren;   . het meet- en regelprotocol door een onafhankelijke partij te laten borgen, op termijn te  laten evalueren en wellicht aante laten passen;   . het meet- en regelprotocol onafhankelijk te laten monitoren;    [In het verslag van het overleg met de NAM van 8-11-16 lees ik dat de NAM momenteel een  project uitrolt om deze velden via TNO meters beter te monitoren. Is dat t.b.v. een  risicobeheer ssysteem?]   [In het cascoadvies van Groningen las ik nog 2 adviezen t.a.v. het meet- en regelprotocol. Ik    kan niet goed beoordelen in hoeverre die hier ook relevant zijn, vandaar dat ik ze geel heb  gearceerd]    Toelichting:    22    Met opmerkingen [Deb7]: ik heb dit meegenomen onder het  deel over trillingen omdat het direct hienmee sanenhangt. En er geen  sprake is van een veiligheidsnsico maar wa van mogelijke schade  door trillingen. Dan heb je een geheel   Up to you, dan even dit ded uit mijn stukje verwijderen.</pre>

====================================================================== Einde pagina 180 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 181 ======================================================================

<pre>    Casco-Advies winningsplan Westerveld    Zowel de NAM als TNO concluderen op basis van de seismische risicoanalyse (SRA) dat alle  velden in categorie | vallen. Volgens de leidraad van SodM volstaat voor deze velden  monitoring met het huidige geofoon en accelerometer netwerk van het KNMI. Met dit  monitoringsnetwerk kunnen aardbevingen met een magnitude van 1,5 en groter worden  gelokaliseerd.    Hoewel alle velden in categorie | vallen, liggen de reeds bevende velden Eleveld en Vries -Zuid  echter dicht tegen de grens met categorie |l aan. Op basis hiervan adviseert SodM om ook  enkele maatregelen te nemen die van toepassing zijn voor velden waarvan de SRA in categorie  Il valt Wij vinden dit een goede zaak. Het gaat hier om het ontwikkelen van een  risicobeheerssysteem.    Het risicobeheerssysteem is bedoeld om tijdig te kunnen reageren zodat (grotere) schade en  veiligheidsrisico’s niet zullen optreden. De keuze van signaalparameters en bijbehorende  (re)acties dient dan ook zodanig onderbouwd te zijn dat hiermee aannemelijk wordt gemaakt  dat het systeem zinvol is. Dat wil zeggen, dat aan de hand van de signaalparameters zodanig  tijdig kan worden ingegrepen dat het mogelijk optreden van bedoelde schade en risico’s  voorkomen kan worden.    Bijlagen    23</pre>

====================================================================== Einde pagina 181 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 182 ======================================================================

<pre>Date : 17-1-2017 21:01:48
To : "Marco Out" assen.nl
Cc : "   @assen.nl, "    @assen.nl
Subject : Eerste indruk inloop bijeenkom sten NAM
Beste Marco,
 
Allereerst: het advies met brief is vandaag verzonden naar EZ; zowel in papierenvorm als via de mail.
 
  en ik zijn naar de NAM bijeenkomsten in Marsdijk geweest. i  was er vanmiddag en ik heb er vanavond twee gedaan. Er was flinke belangstelling.  had vanmiddag
een sessie van 12 en een van 50 personen. Ik had er vanavond een van 14 en een van 48 mensen. Toen ik wegging stonden er weer iets van 50 mensen klaar en er was ook nog een
paralelsessie in een andere zaal. We hebben van de raad Luuk, Egbert en Bob gezien. RTV Drenthe was er met een microfoon.
 
De NAM was niet in control. De sessies waar ik bij was, vond ik slecht: Slechte verhalen; oude onduidelijke plaatjes; gegevens niet paraat.   zei mij na afloop dat hij er
met gekrulde tenen zat. Dit in combinatie met de late verspreiding van de uitnodiging, wekte irritatie op. De stemming was wisselend. Ik vond dat de inwoners van Marsdijk erg
keurig bleven en de NAM niet echt hard hebben aangepakt. Er is duidelijk wel ongerustheid. De vragen gingen over: o.a. nut/noodzaak; risico’s; slechte ervaringen met de NAM
elders; schaderegelingen; waardedaling woningen en nul-metingen. De bijeenkomsten liepen uit. Er was een half uur per bijeenkomst gepland, maar mijn bijeenkomsten
duurden bijna een uur. De mensen – ik heb in de wandelgangen wat praatjes gemaakt – zijn tevreden over het gemeentebestuur. Ik heb o.a. een tijdje gepraat met de voorzitter
van de wijkvereniging. Ook hij was erg tevreden over de gemeente.
 
   
                                   
                                     
            
 
Tot zover.
 
Groet,
 
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De gemeente Assen aanvaardt geen
aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.31.41
</pre>

====================================================================== Einde pagina 182 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 183 ======================================================================

<pre>Date : 14-2-2017 13:15:38
From  : @shell.com
To : "Marco Out  assen.nl, "Harm ke Vlieg  assen.nl
Subject : Eerste NAM-POP-Up-Store w eer gesloten
Attachm ent : im age007.png;im age002.jpg;im age004.jpg;im age006.jpg;im age009.jpg;
Geachte heer Out, Geachte mevrouw Vlieg,
 
De NAM-Pop-Up-Store die aan de Kleuvenstee in het winkelcentrum van Marsdijk haar deuren opende, wordt weer opgeruimd. In de afgelopen drie weken bezochten bijna 300
mensen uit voornamelijk Marsdijk (maar ook uit Loon, Balloo, Taarlo, Peelo en Pittelo) de informatiewinkel om hun vragen aan NAM te stellen over gaswinning onder of bij
Marsdijk. En soms over gaswinning in Assen en soms over gaswinning in het algemeen.
 
De vragen wisselden uiteraard, maar er waren ook veel overeenkomsten. De meestgestelde vragen kwamen ons al bekend voor van de eerdere informatiebijeenkomsten,
burenavonden en inloopsessies. Veel mensen waren verbaasd dat er al 50 jaar gaswinning plaatsvond, maar dat ze daar nog nooit eerder van gehoord hadden. Ze kenden de NAM-
locatie wel, maar hadden daar nooit verder over nagedacht.
 
Veel mensen gaven aan bang te zijn voor een ‘tweede Groningen’ en voor een ‘zelfde soort schadeafhandeling’. We hebben hen -na de verzekering dat schade altijd vergoed
wordt mits het aan NAM ligt- ook kunnen laten zien dat de getallen van de schadeafhandeling in Groningen wellicht iets anders liggen dan doorgaans vermoed wordt (66.000 van
de 77.000 afgehandeld). En vooral hebben we kunnen verhelderen dat het gasveld Vries 400 keer kleiner is en dat de bijbehorende risicoanalyses heel anders (=nihil) zijn.
 
Het merendeel van de overige bezoekers was goed geholpen met deze extra mogelijkheden om de juiste antwoorden op de persoonlijke vragen te krijgen. We hebben meerdere
keren gehoord dat het nu een stuk duidelijker was, maar dat ze zorgen bleven houden. Anderen zijn wantrouwender, en willen dat gaswinning hoe dan ook stopt. Het centrale
thema is en blijft: Not In My Back Yard.
 
We gaan uiteraard de communicatie over gaswining in uw gemeente continueren. Mocht u nu al ideeën hebben over hoe we dat zouden moeten aanpakken vanuit het perspectief
van de burgers, dan horen wij dat graag.
 
Hieronder nog een korte sfeerimpressie (de bloemen komen uiteraard van de Kleuvenstee-bloemist):
 
 
Met vriendelijke groet,
 
 
Nederlandse Aardolie Maatschappij B.V.
Statutaire vestiging Den Haag - Handelsregister no. 04008869
Correspondentieadres: Postbus 28000, 9400 HH Assen
Bezoekadres: Schepersmaat 2, 9405 TA Assen
 
     
    
E I www.nam.nl
http://www.twitter.com/nambv
 31.42
</pre>

====================================================================== Einde pagina 183 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 184 ======================================================================

<pre>https://www.linkedin.com/company/nam
 
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 184 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 185 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 185 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 186 ======================================================================

<pre>    </pre>

====================================================================== Einde pagina 186 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 187 ======================================================================

<pre>    _    </pre>

====================================================================== Einde pagina 187 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 188 ======================================================================

<pre>         </pre>

====================================================================== Einde pagina 188 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 189 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 189 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 190 ======================================================================

<pre>Date : 20-5-2017 17:46:14
F
T
C
Subject : En dan hier nog het m em o over de ziensw ijzen
Attachm ent : m em o college aanbieding ziensw ijzen.docx;
Heren,
 
En dan hier nog het memo dat bij de collegestukken hoort. Mijn advies zou zijn om de memo eerst even te lezen aangezien het uitleg geeft over de stukken.
 
Groet,
 
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De gemeente Assen aanvaardt geen
aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.31.43
</pre>

====================================================================== Einde pagina 190 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 191 ======================================================================

<pre> 
Eenheid Beleid  - Beleidsregis seurs  
  
 
M e m o  
Van :  
Aan : B&W 
Datum  : zaterdag 20 mei 2017  
Onderwerp  : Zienswijzen ontwerp -instemmingsbesluit Winningsplan Westerveld  
 
Hierbij ontvangt u de volgende stukken:  
- Een concept zienswijzen op het ontwerp -instemmingsbesluit Winningsplan  
Westerveld.  
- Een raadsvoorstel.  
- Een collegevoorstel  
- Een aanbiedingsbrief aan de minister van EZ  
 
Aangezien er nog dit weekend aan gewerkt moest worden, ontvangt u de stukken nu pas.  
 
De zienswijzen  zijn tot stand gekomen met bijdragen van de gemeenten Assen, Aa en 
Hunze, Tynaarlo en het waterschap Noorderzijlvest. Ook de provincie heeft input gegeve n. 
De eindredactie (en het leeuwendeel van het schrijfwerk) berustte bij ons.  
 
   
 
 
 
  
  
 
 
 
Het streven is , om de zienswijzen door zoveel mogelijkheden de centrale overheden te laten 
vaststellen. Hierover vindt maandag aan het einde van de middag nog overleg plaats. Ook 
dit kan nog leiden tot wijzigingen in het stuk.  
  
 
 
  
 
 
 
 
Het raadsvoorstel en de zienswijzen worden besproken in de raadsvergadering van 1 juni. 
Het presidium  heeft gevraagd om een informerende raadsbijeenkomst. Deze wordt door o ns 
erzorgd op 30 mei.  
Aan de raad wordt gevraag om:  ’kennis te nemen van’ . Er is wellicht echter  ruimte om zaken 
die uit de raadsbehandeling naar voren komen mee te nemen in de aanbiedingsbrief.  
</pre>

====================================================================== Einde pagina 191 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 192 ======================================================================

<pre>ke zienswi jze, niet aan te bevelen om in de 
  
 
De andere overheden gaan de zienswijzen niet  voorleggen aan  hun raad/algemeen bestuur 
en hebben daardoor meer tijd voor besluitvorming (de zienswijzen kunnen  tot 19  juni worden 
ingediend). Uw college zal dus als eerste een besluit nemen dat vervolgens z.s.m. op het 
openbare  deel  van de raadsstukken wordt  geplaatst.  
 
 
 
 
 
 
 
  
 
 
 
 
 
 
 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 192 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 193 ======================================================================

<pre>Date : 5-4-2017 13:48:05
Subject : evaluatierapport Onderzoeksraad voor Veiligheid gasw inning Groningen
Ter informatie:
Afgelopen vrijdag heeft de Ovv een evaluatierapport gepresenteerd waarin de aanbevelingen uit 2015 zijn geëvalueerd.
De NAM heeft hierop direct gereageerd door uit het schadeafhandelingsproces in Groningen te stappen en neer te leggen bij de NCG.
 
De NCG gaat voor 1 juli  2017 een nieuw schadeprotocol vaststellen waarbij de menselijke maat uitgangspunt wordt. Het moet “snel, transparant en effectief” zijn.
Dit geldt echter alleen voor Groningen. Alders heeft nl geen mandaat voor buiten het gasveld Groningen. Die schadeafhandeling in Drenthe blijft dus voorlopig in handen van de
NAM.
 
Burgemeester Thijssen heeft hierop al gereageerd in de media.
Bijgaand de publicatie op RTV Drenthe.
 
http://www.rtvdrenthe.nl/nieuws/120377/Burgemeester-Thijsen-Ook-in-Drenthe-de-NAM-er-tussenuit-bij-schade 
 
Met vriendelijke groeten,
 
Beleidsspecialist
............................................................
Gemeente Assen
Noordersingel 33  | Assen
Postbus 30018 | 9400 RA | Assen
............................................................
T 0592 -  
M 06-
E  @assen.nlwebsite: www.assen.nl
 
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De gemeente Assen aanvaardt geen
aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.31.44
</pre>

====================================================================== Einde pagina 193 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 194 ======================================================================

<pre>Date : 14-7-2017 08:42:02
F
T
Subject : even bij Marco binnenlopen over brief Tjisse
 
 
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De
gemeente Assen aanvaardt geen aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.31.45
</pre>

====================================================================== Einde pagina 194 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 195 ======================================================================

<pre>Date : 5-7-2018 13:09:47
From  : "Media (TT Circuit Assen)" m edia@ttcircuit.com
T
Subject : Form ula Students Netherlands
Attachm ent : Persbericht FSN2018.pdf;
Nav ons belletje.
 
Groet
 31.46
</pre>

====================================================================== Einde pagina 195 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 196 ======================================================================

<pre>PERSBERICHT 
TT Circuit Assen wederom podium voor racende studenten 
 
Assen, 9 juli 2018 – ’s Werelds grootste technische competitie voor studenten komt opnieuw naar 
Nederland. 1500 studenten van 50 Europese topuniversiteiten en hogescholen gaan van 9 t/m 12 
juli a.s. de strijd aan op het asfalt én voor het presentatiescherm tijdens de tweede editie van 
Formula Student Netherlands. 
 
Na een succesvolle editie in 2017 is het TT Circuit wederom het ultieme podium voor de racende 
wetenschappers van de toekomst. Slechts een week nadat Marquez en Rossi de paddock hebben 
verlaten, nemen zij hun intrek op de legendarische gronden van ‘The Cathedral of Speed’.  
 
De Nederlandse inbreng is ook dit jaar sterk. Het team van TU Eindhoven wil, na een knappe derde plek 
in 2017 een gooi te doen naar de winst in de klasse voor elektrische auto’s. Ook het team van 
Hogeschool Arnhem Nijmegen is weer van de partij en hoopt na een technisch mankement tijdens de 
afgelopen editie, nu mee te dingen naar een topklassering in de klasse voor brandstofvoertuigen. 
 
FSN biedt de nieuwste generatie engineers een unieke kans om hun carrière een kickstart te geven. 
Studenten krijgen te maken met alle facetten van een bedrijfsplan en maken kennis met de strikte 
eisen van de motorsport. Tijdens het evenement beoordelen professionals uit het werkveld de teams 
op ontwerp en presentatie, snelheid en acceleratie, en efficiëntie en duurzaamheid. 
 
15 verschillende nationaliteiten zijn in Assen aanwezig. Het evenement markeert tevens de start 
van het Europese Formula Student-seizoen, waarna evenementen op Silverstone, Hockenheim en 
de Red Bull Ring in Oostenrijk volgen. 
 
 
Highlights Formula Student Netherlands – TT Circuit Assen 
 
10 juli 2018 
 
10:00 – 20:00 Future Tech of Mobility 2018  
Om de studenten nog meer in beeld te brengen bij het bedrijfsleven, organiseren we op dinsdag 10 juli 
een business event op het TT Circuit tijdens FSN2018. We verwachten ruim 100 professionals van o.a.  
Shell, NAM, Holthausen en andere bedrijven die zich op de toekomst van mobiliteit richten.  
Er is een B2B dagprogramma, meer informatie op de speciale eventpagina: 
https://futuretechmobility2018.b2match.io/  
 
17:00 – 19:00 Skid Pad Event   
Dinsdagmiddag, van 17:00-19:00 hebben de studenten de eerste mogelijkheid hun auto aan de Skid Pad 
Test te onderwerpen. Dit figuur-8 wordt constant nat gehouden middels een sproei installatie. Zo wordt 
zowel de techniek als de coureurs maximaal getest. 
 
19:00 Top Dutch Solar Racing Demo  
Niet alleen Formula Student teams staan in de spotlight, het nieuwe Noord-Nederlandse solar racing 
team rijdt op dinsdagavond een aantal demonstratieronden met hun prototype zonneauto. 
 
20:00 – 21:00 Business Plan Presentation Final   
De Formula Student teams geven op maandag en dinsdag een business plan presentatie voor een jury. De 
beste 4-6 teams krijgen op dinsdagavond van 20:00-21:00 nogmaals de kans om op het grote podium te 
presenteren voor alle aanwezigen (vrij toegankelijk). Hierna zal de jury zich beraden over de definitieve 
uitslag 
 
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 196 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 197 ======================================================================

<pre>11 juli 2018  
 
09:00 – 11:00 Skid Pad Event (Vervolg)   
Ook op woensdagochtend hebben de studenten de eerste mogelijkheid hun auto aan de Skid Pad Test te 
onderwerpen. Dit figuur-8 wordt constant nat gehouden middels een sproei installatie. Zo wordt zowel 
de techniek als de coureurs maximaal getest. 
 
09:00 – 15:00 Acceleration Event   
Een spectaculaire dragrace over 75m. De raceauto’s bereiken in minder dan 4 seconden snelheden tot 
boven de 100 km/h.  
 
13:00 – 18:00 Autocross Event   
Dit heeft niets met crossen te maken! Tijdens de autocross rijden de coureurs 1 snelle ronde over de TT 
Junior Track op jacht naar de snelste tijd, die tevens belangrijk is voor hun startpositie tijdens het 
Endurance Event op donderdag. 
 
19:00 – 21:00 Design Presentation Final   
De Formula Student teams geven op maandag en dinsdag een designpresentatie voor een jury. De beste 
4-6 teams krijgen op woensdagavond de kans om zich nogmaals voor de jury te presenteren in hun 
pitboxen, waarna de jury een oordeel zal vellen over de prijswinnaars. 
 
12 juli 2018 
 
09:00 – 17:00 Endurance & Efficiency Event   
De koninginnenrit tijdens FSN2018, een langeafstandsrace van 22km waarbij meerdere voertuigen 
tegelijk in de baan zijn en de coureurs ook moeten inhalen. Halverwege voeren ze een snelle pit stop uit 
mét rijderswissel. Na afloop wordt het verbruik, zowel in de elektrische- als de brandstofklasse gemeten 
en scoren de teams ook op hun verbruikte energie. 
 
 
NOOT VOOR DE REDACTIE 
Voor meer informatie kunt contact opnemen met:  
Formula Student Netherlands  
06 
@formula-student.nl  
www.formula-student.nl  
 
TT Circuit Assen 
 
06 
@ttcircuit.com  
www.ttcircuit.com  
 
 
 
 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 197 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 198 ======================================================================

<pre>Date : 17-5-2017 12:18:32
To : "Marco Out" assen.nl, "   @assen.nl
Cc : "    @assen.nl, "   @assen.nl
Subject : Form ulering besluit ziensw ijzen gasw inningsplan
Dag Marco en I ,
 
Ik schrijf nu aan het raadsvoorstel over de zienswijzen op het ontwerp-instemmingsbesluit (gas)Winningsplan Westerveld.
Zijn jullie het er mee eens dat we het voorgestelde raadsbesluit als volgt formuleren?
 
Kennisnemen van de zienswijzen op het ontwerp-instemmingsbesluit Winningsplan Westerveld en de aanbiedingsbrief aan de minister van Economische Zaken.
 
Dit ligt in lijn met de formulering van het besluit over het advies op het Winningsplan.
 
Is het wat om dit ook nog even terug te leggen in het presidium?
 
Groet.
 
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De gemeente Assen aanvaardt geen
aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.31.47
</pre>

====================================================================== Einde pagina 198 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 199 ======================================================================

<pre>Date : 2-6-2017 08:28:16
F
T
C
Subject : foutieve versie korte ziensw ijze inw oners
Attachm ent : voorbeeld korte ziensw ijze inw oners Assen.pdf;voorbeeld korte ziensw ijze inw oners Assen.docx;
D
 
Zag gisteravond dat er in de korte versie die op de website is geplaatst nog een paar storende tekstfoutjes staan die ik al wel had verbeterd.
Ik heb gistermiddag waarschijnlijk een eerdere versie naar je gemaild.
 
Bij deze de juiste versie in word en pdf.
Zou je ervoor kunnen zorgen dat de huidige versie op de site wordt vervangen.
 
De lange versie is wel goed.
 
Alvast bedankt
 
 
Met vriendelijke groet,
 
 
l
 
 
 -
Website: www@assen.nl
 
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De gemeente Assen aanvaardt geen
aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.31.48
</pre>

====================================================================== Einde pagina 199 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 200 ======================================================================

<pre>Ministerie van Economische Zaken 
Directie Energie en Omgeving 
Cluster vergunningen 
Postbus 20401 
2500 EK Den Haag 
 
Plaats, datum 
 
Betreft: ontwerp-instemmingsbesluit gaswinning Westerveld 
 
 
Geachte minister, 
 
Als inwoner van Assen maak ik gebruik van de mogelijkheid om een zienswijze in te dienen over uw 
ontwerp-instemmingsbesluit gaswinning Westerveld. 
 
De Onderzoeksraad voor de Veiligheid (OvV) heeft u in 2015 geadviseerd om het burgerperspectief 
structureel en herkenbaar mee te nemen in de besluitvorming. Ik vind dat u in het ontwerp-
instemmingsbesluit dat nu voorligt, daar maar ten dele aan tegemoet komt.  
In het winningsplan en de technische adviezen wordt de kans op een zware beving als klein 
beoordeeld. In het advies van de Technische commissie bodembeweging (Tcbb) wordt genoemd dat 
er bevingen met een magnitude tot 3,9 mogelijk zijn. Wat we ook weten, is dat de velden in het 
plangebied hebben gebeefd. Bevingen met deze sterkte leiden volgens de Staatstoezicht op de 
Mijnen (SodM) tot constructieve schade aan gebouwen.  
 
Risicobeheersysteem 
Ik vind daarom, als u toch gaat winnen, het van groot belang dat er een serieus risicobeheersysteem 
moet worden opgesteld. U verplicht de NAM voor de gebieden waar eerder bevingen zijn 
voorgekomen een risicobeheersysteem op te laten stellen en dit ter goedkeuring voor te leggen aan 
SodM. Om invulling te geven aan de rechtszekerheid zou dit transparant moeten gebeuren en dus in 
de fase van vergunningverlening geregeld moeten zijn. Ik moet kunnen zien of de NAM aan zijn 
verplichtingen voldoet ingeval van schade. Door het plan pas na de vergunningverleningsfase ter 
goedkeuring bij het SodM te leggen is dat niet het geval. 
 
Nulmeting 
Ik lees in het ontwerpbesluit dat u de NAM de verplichting oplegt een representatieve nulmeting aan 
gebouwen en werken uit te voeren boven en nabij de gasvoorkomens Eleveld en Vries Zuid. U geeft 
in het voorschrift alleen niet aan wat u onder representatief verstaat. U motiveert de nulmeting om 
bij vermoeden van mijnbouwschade aan het gebouw het oorzakelijke verband tussen gaswinning en 
gebouwschade te kunnen vaststellen. Vanwege de grote onzekerheden is een goede nulmeting van 
groot belang bij  schadeafwikkeling. Ik wil daarom dat voorafgaand aan de winning er een nulmeting 
van mijn woning wordt gemaakt.  
 
Schadeafhandeling  
In uw ontwerpbesluit geeft u terecht aan dat er behoefte is aan een adequate regeling voor de 
afdoening en vergoeding van schades en compensatie. Verder geeft u aan dat afspraken hierover 
primair gemaakt dienen te worden tussen decentrale overheden en de NAM. De NAM heeft 
aangegeven hieraan te willen meewerken. Om één en ander te bewerkstelligen draagt u in artikel 5 
van uw ontwerpbesluit de NAM op te zorgen voor een transparant proces van schademelding, 
adequaat onderzoek naar en afhandeling van schadeverzoeken binnen een redelijke termijn. Deze 
informatie moet de NAM binnen drie maanden na het onherroepelijk worden van dit besluit 
openbaar te maken. Overigens is onduidelijk om welke informatie het hierbij gaat. </pre>

====================================================================== Einde pagina 200 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 201 ======================================================================

<pre> 
Ik vind dat u als verantwoordelijk minister erop toe moet zien dat – evenals in het aardbevingsgebied 
Groningen – een volledig onafhankelijk orgaan wordt ingesteld voor de afwikkeling van schade als 
gevolg van alle mijnbouwactiviteiten (en beheersmaatregelen voor het grondwaterpeil). Voor mij is 
van groot belang dat de onafhankelijkheid en objectiviteit van de schadeafwikkeling voldoende 
gegarandeerd zijn. U kunt uw instemmingsbesluit pas van kracht laten worden, nadat er een 
onafhankelijke schadeafhandeling operationeel is. U moet er ook voor zorgen dat wanneer de NAM 
vanwege onvoorziene omstandigheden in de toekomst niet meer of onvoldoende aan zijn financiële 
verplichtingen kan voldoen, de vergoeding van schades en compensatie te allen tijde is gegarandeerd 
door de Staat. U zou daarbij de schadevergoeding vanuit het Waarborgfonds mijnbouwschade niet 
moeten beperken tot natuurlijke personen maar verbreden naar alle rechtspersonen. Ik wil dat, net 
als u voor het Groningenveld heeft gedaan, het principe van omgekeerde bewijslast geldt voor deze 
gasvelden. De NAM moet dus aantonen dat de schade niet het gevolg is van bevingen.   
Onzekerheden 
De aanbevelingen van de Onderzoeksraad voor de Veiligheid (OvV) uit 2015 die u heeft omarmd gaan 
specifiek over het communiceren over onzekerheden. De OvV adviseerde u om in de communicatie 
met inwoners transparant te zijn over onzekerheden en uit te leggen welke plaats deze onzekerheid 
krijgt in de besluitvorming.  In de besluitvorming is niet duidelijk hoe u de genoemde onzekerheden 
heeft afgewogen. Daarom kunt u naar mijn mening nu niet tot een afgewogen besluit komen. 
 
Communicatie 
In het ontwerpbesluit geeft u aan dat u zorgvuldige en publieksvriendelijke communicatie wilt 
borgen. U geeft aan dat uw ministerie werkt aan een maatschappelijke licentie en een 
publieksvriendelijke oplegger. Jammer genoeg past u dit nog niet toe en verwijst u slechts naar drie 
(traditionele) inloopbijeenkomsten voor inwoners. Het winningsplan en ontwerpbesluit voldoen op 
het aspect van leesbaarheid en daarmee het burgerperspectief niet aan ministeriële toezeggingen. 
 
Dit alles overziend, ben ik van mening dat u niet kunt instemmen met het Winningsplan  
Westerveld . Ik sluit me verder aan bij de zienswijze van het college van B& W van Assen.  
   
 
Met vriendelijke groet, 
 
Naam 
 
Adres 
 
Woonplaats 
 
 
Handtekening </pre>

====================================================================== Einde pagina 201 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 202 ======================================================================

<pre>Ministerie van Economische Zaken  
Directie Energie en Omgeving  
Cluster vergunningen  
Postbus 20401  
2500 EK Den Haag  
 
Plaats , datum  
 
Betreft: ontwerp -instemmingsbesluit gaswinning Westerveld  
 
 
Geachte minister,  
 
Als inwoner van Assen  maak ik gebruik van de mogelijkheid om een zienswijze in te dienen over uw 
ontwerp -instemmingsbeslui t gaswinning Westerveld . 
 
De Onderzoeksraad voor de Veiligheid  (OvV) heeft u in 2015  geadviseerd om het burgerperspectief 
structureel en herkenbaar m ee te nemen in de besluitvorming.  Ik vind dat u in het ontwerp -
instemmingsbesluit dat nu voorligt , daar maar ten dele aan tegemoet komt.  
In het winningsplan en de technische adviezen wordt de kans op een zware beving als klein 
beoordeeld. In het advies van de Technische commissie bodembeweging (Tcbb) wordt genoemd dat 
er beving en met een magnitude tot 3,9 mogelijk zijn.  Wat we ook weten, is dat de velden in het 
plangebied hebben  gebeefd . Bevingen met deze sterkte leiden volgens de Staatstoezicht op de 
Mijnen (S odM) tot constructieve schade aan gebouwen.   
 
Risicobeheersysteem  
Ik vind daarom, als u toch gaat winnen, het van groot belang dat er een serieus risicobeheersysteem 
moet worden opgesteld. U verplicht  de NAM voor de gebieden waar eerder bevingen zijn 
voorg ekomen  een risicobeheersysteem op te laten stellen en dit ter goedkeuring voor te leggen aan 
SodM. Om invulling te geven aan de rechtszekerheid zou dit transparant moeten gebeuren en dus in 
de fase van vergunningverlening geregeld moeten zijn. Ik moet kunn en zien of de NAM aan zijn 
verplichtingen voldoet ingeval van schade. Door het plan pas na de  vergunningverleningsfase ter 
goedkeuring bij het SodM te leggen is dat niet het geval.  
 
Nulmeting  
Ik lees  in het ontwerpbesluit dat u de NAM de verplichting opleg t een representatieve nulmeting aan 
gebouwen en werken uit te voeren boven en nabij de gasvoorkomens Eleveld en Vries Zuid. U geeft 
in het voorschrift alleen  niet aan wat u onder representatief verstaat. U motiveert de nulmeting om 
bij vermoeden van mijnbo uwschade aan het gebouw het oorzakelijke verband tussen gaswinning en 
gebouwschade te kunnen vaststellen. Vanwege de grote onzekerheden is een goede nulmeting van 
groot belang bij  schadeafwikkeling. Ik wil daarom dat voorafgaand aan de winning er een nulm eting 
van mijn woning wordt gemaakt.  
 
Schadeafhandeling  
In uw ontwerpbesluit geeft u terecht aan dat er behoefte is aan een adequate regeling voor de 
afdoening en vergoeding van schades en compensatie. V erder  geeft u aan dat afspraken hierover 
primair gemaakt dienen te worden tussen decentrale overheden en  de NAM . De NAM heeft 
aangegeven hieraan te willen meewerken. Om één en ander te bewerkstelligen draagt u in artikel 5 
van uw ontwerpbesluit  de NAM op te zor gen voor een transparant proces van schademelding, 
adequaat onderzoek naar en afhandeling van schadeverzoeken binnen een redelijke termijn.  Deze 
informatie moet de NAM binnen drie maanden na het onherroepelijk worden van dit besluit 
openbaar te maken.  Overigens is onduidelijk om welke informatie het hierbij gaat.  </pre>

====================================================================== Einde pagina 202 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 203 ======================================================================

<pre> 
Ik vind dat u a ls verantwoordelijk minister erop toe moet zien dat – evenals in het aardbevingsgebied 
Groningen – een volledig onafhankelijk orgaan wordt ingesteld voor de afwikkeling van schad e als 
gevolg van alle mijnbouwactiviteiten (en beheersmaatregelen voor het grondwaterpeil). Voor mij is 
van groot belang dat de onafhankelijkheid en objectiviteit van de schadeafwikkeling voldoende 
gegarandeerd zijn. U kunt uw instemmingsbesluit pas van kr acht laten worden, nadat er een 
onafhankelijke schadeafhandeling operationeel is.  U moet er ook voor zorgen dat wanneer de  NAM 
vanwege onvoorziene omstandigheden in de toekomst niet meer of onvoldoende aan zijn financiële 
verplichtingen kan voldoen, de ver goeding van schades en compensatie te allen tijde is gegarandeerd 
door de Staat.  U zou daarbij de schadevergoeding vanuit het Waarborgfonds mijnbouwschade niet 
moet en beperken tot natuurlijke personen maar verbreden naar alle rechtspersonen . Ik wil dat, ne t 
als u voor het Groningenveld heeft gedaan, het principe van omgekeerde bewijslast geldt voor deze 
gasvelden. De NAM moet dus aantonen dat de schade niet het gevolg is van bevingen.   
Onzekerheden  
De aanbevelingen van de Onderzoeksraad voor de Veiligheid (OvV) uit 2015 die u heeft omarmd gaan 
specifiek over het communiceren over onzekerheden. De OvV adviseerde u om in de communicatie 
met inwoners transparant te zijn over onzekerheden en uit te leggen welke plaats deze onzekerheid 
krijgt in de besluitvormin g.  In de besluitvorming is niet duidelijk hoe u de genoemde onzekerheden 
heeft afgewogen.  Daarom kunt u naar mijn mening nu niet tot een afgewogen besluit komen.  
 
Communicatie  
In het ontwerpbesluit geeft u aan dat u zorgvuldige en publieksvriendelijke communicatie wilt 
borgen. U geeft aan dat uw ministerie werkt aan een maatschappelijke licentie en een 
publieksvriendelijke oplegger. Jammer genoeg past u dit nog niet toe en  verwi jst u slechts naar drie 
(traditionele) inloopbijeenkomsten voor inwoners. Het winningsplan en ontwerpbesluit voldoe n op 
het aspect van leesbaarheid en daarmee het burgerperspectief niet aan ministeriële toezeggingen . 
 
Dit alles overziend, ben ik van mening  dat u niet kunt instemmen met het Winningsplan  
Westerveld . Ik sluit me verder aan bij de zienswijze van het coll ege van B& W van Assen.  
   
 
Met vriendelijke groet,  
 
Naam  
 
Adres  
 
Woonplaats  
 
 
Handtekening  </pre>

====================================================================== Einde pagina 203 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 204 ======================================================================

<pre>Date : 28-10-2016 14:57:43
F
T
Subject : FW: advies Sodm  w inningsplan Westerveld
Attachm ent : 161019 advies SodM inzake w inningsplan Westerveld (NAM).pdf;
 
 
Met vriendelijke groet
i  
Bestuurscommunicatie, woordvoerder
tel -
. @assen.nlBezoekadres: Noordersingel 33, 9401 JW Assen
 
Van: 
Verzonden:  vrijdag 28 oktober 2016 13:31
Aan: 
Onderwerp:  advies Sodm winningsplan Westerveld
 
D
 
Bij deze het advies van Sodm over het winningsplan Westerveld.
Ik heb EZ vandaag via de mail gevraagd of dit stuk  openbaar is. Als ik een reactie heb informeer ik je.
 
 
Met vriendelijke groeten,
 
Beleidsspecialist
............................................................
Gemeente Assen
Noordersingel 33  | Assen
Postbus 30018 | 9400 RA | Assen
............................................................
    
 -
  @assen.nlwebsite: www.assen.nl
 
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De
gemeente Assen aanvaardt geen aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.31.49
</pre>

====================================================================== Einde pagina 204 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 205 ======================================================================

<pre>         1 0 0 0 1 0 2 6 8    DAL         > Retouradres Postbus 24037 2490 AA Den Haag    Ministerie van Economische Zaken  Directie Energie en Omgeving    Postbus 20401    2500 EK DEN HAAG    minute    Datum 10 oktober 2016  Betreft advies winningsplan Westerveld    Parafenroute  Paraaf Medeparaaf    Verzendwijze: Per post    Medeparaaf         Datum verzending    Staatstoezicht op de Mijnen  Ministerie van Economische Zaken         Staatstoezicht op de Mijnen  Henri Faasdreef 312   Postbus 24037   2490 AA Den Haag    T 070 379 8400 (algemeen)  F 070 379 8455 (algemeen)    sodm@munez.nl (algemeen)  www.sodm.n!    Behandeld door         Ons kenmerk  16152380    Uw kenmerk    Kopie aan  Div   LET   MUM         Bijlage(n)  1    Datum afdoen    Atiscoummar calata</pre>

====================================================================== Einde pagina 205 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 206 ======================================================================

<pre>    Staatstoezicht op de Mijnen  ä Ministerie van Economische Zaken         > Retouradres Postbus 24037 2490 AA Den Haag    sos . : Staatstoezicht op de Mijnen  Ministerie van Economische Zaken P i    Directie Energie en Omgeving Bezoekadres    Henri Faasdreef 312    Tav. ee 2492 JP Den Haag  Postbus 20401 Postadres  2500 EK DEN HAAG Postbus 24037    2490 AA Den Haag    T 070 379 8400 (algemeen)  F 070 379 8455 (algemeen)    sodm@minez.nl  www.sodm.nl    Behandeld door         Datum 11 oktober 2016    Betreft advies winningsplan Westerveld Ons kenmerk  16152380    Uw kenmerk    Bijlage: TNO advies Westerveld    Geachte mevrouw    Naar aanleiding van uw adviesverzoek betreffende het gewijzigde winningsplan  Westerveld, ingediend door Nederlandse Aardolie Maatschappij B.V. (NAM) op 11  september 2016, berichten wij u het volgende.    Bijlage(n)  1    Procesverloop   NAM heeft op 20 december 2013 een wijziging van het winningsplan Westerveld  ingediend. Dit winningsplan heeft NAM aangevuld op 27 mei 2014, waarna SodM  en TNO op 15 september 2014 advies hebben uitgebracht aan het Ministerie van  Economische Zaken. Gelet op de toenemende vragen vanuit de samenleving en de  voorziene wijziging van de Mijnbouwwet is het instemmingsbesluit over het  winningsplan Westerveld aangehouden. Recent is besloten om winningsplannen  breder te toetsen en ook risico's voor omwonenden, gebouwen en infrastructuur  mee te laten wegen in de beoordeling van het winningsplan. Dit betekent dat de  beoordeling van de gevolgen van aardbevingen niet langer wordt beperkt tot de  "seismische hazard” (seismische dreiging), maar wordt uitgebreid naar het  seismische risico. NAM heeft op 23 februari 2016 een bijgewerkt winningsplan  Westerveld ingediend. Het oorspronkelijke winningsplan uit december 2013 en het  addendum, dat EZ in oktober 2014 heeft ontvangen, zijn door NAM aangevuld met  een nieuwe beoordeling van het seismische risico. Bovendien is de tekst  geactualiseerd.   Op 30 mei 2016 heeft het Ministerie van Economische Zaken SodM gevraagd om  deze nieuwe beoordeling van het seismische risico te toetsen en om na te gaan of  de geactualiseerde tekst van de overige paragrafen invloed heeft op het eerdere  advies van 15 september 2014. Het resultaat van deze beoordeling heeft SodM  per brief van 12 juli 2016 kenbaar gemaakt aan het Ministerie. In deze brief is  geadviseerd om aanvullende gegevens op te vragen bij NAM zodat een aantal  stellingen in het winningsplan onderbouwd konden worden.   Naar aanleiding van de brief van SodM en verder overleg met het Ministerie, heeft  NAM op 11 september 2016 een gewijzigd winningsplan Westerveld ingediend.  Voor de beoordeling van het gewijzigde winningsplan heeft SodM advies gevraagd  aan TNO voor de verificatie van de berekeningen op de onderdelen doelmatige  winning, bodemdaling en de seismische risico analyse.    Pagina 1 van 8</pre>

====================================================================== Einde pagina 206 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 207 ======================================================================

<pre>    Staatstoezicht op de Mijnen    Ons kenmerk  16152380    Op 4 oktober 2016 heeft SodM hierover het bijgevoegd advies van TNO  ontvangen. Middels deze brief ontvangt u mijn advies.    Beschrijving Westerveld winningsplan   Het winningsplan Westerveld omvat 11 gasvelden t.w. Assen, Assen-Zuid, Een,  Eleveld, Vries-Noord, Vries-Centraal, Vries-Zuid, Witten, Witterdiep, Zevenhuizen  en Zevenhuizen-West. Het gros van deze velden zijn al geruime tijd in productie.  NAM verwacht voor velden Zevenhuizen-West, Assen-Zuid, Witten en Witterdiep  enkel productie in het meest optimistische scenario aangezien de winbare  hoeveelheden zeer gering zijn. De velden Appelscha, Roden en Norg-Zuid die  historisch gezien deel uitmaakten van dit winningsplan, zijn uit geproduceerd.  NAM heeft geen plannen om de productie uit deze voorkomens te hervatten.    Reden voor wijziging winningsplan   NAM heeft een wijziging van het winningsplan ingediend omdat zij een vernieuwde  risicoanalyse heeft gemaakt van de geïnduceerde seismiciteit die kan optreden als  gevolg van de gaswinning uit de diverse velden. Tevens heeft NAM de  productievoorspellingen en de te verwachten bodemdaling geactualiseerd voor de  velden in het winningsplan.    Planmatig beheer   NAM verwacht dat de productie van de velden in het Westerveld systeem tot het  jaar 2023 zal voortduren in het meest waarschijnlijke productie scenario en tot  het jaar 2028 in het hoge, meest optimistische productie scenario. De verwachte  volumes voor de gasvelden (GIIP) en de winningspercentages per veld zijn  weergegeven in onderstaande tabel:         Pagina 2 van 8</pre>

====================================================================== Einde pagina 207 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 208 ======================================================================

<pre> 
   
</pre>

====================================================================== Einde pagina 208 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 209 ======================================================================

<pre> 
 
 
 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 209 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 210 ======================================================================

<pre> 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 210 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 211 ======================================================================

<pre>    Staatstoezicht op de Mijnen    Ons kenmerk  16152380    invloedsfactor bovengrond         "0.0 0.2 0.4 0.6 0.8 1.0    invloedstactor ondergrond  Figuur D2: Uitkomst van de Seismische Risico Analyse (SRA). Alle voorkomens in dit winningsplan vaflen in  risico Categorie |.    Het resultaat van de SRA analyse voor de gasvelden in dit winningsplan is grafisch  weergegeven in bovenstaande figuur (winningsplan p.28). Uit de analyse van NAM  volgt dat alle gasvelden in de laagste seismische risicogroep vallen (categorie I).    Pagina 6 van 8</pre>

====================================================================== Einde pagina 211 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 212 ======================================================================

<pre> 
 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 212 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 213 ======================================================================

<pre> 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 213 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 214 ======================================================================

<pre>    Staatstoezicht op de Mijnen  q Ministerie van Economische Zaken         > Retouradres Postbus 24037 2490 AA Den Haag    En : : Staatstoezicht de Mijnen  Ministerie van Economische Zaken op i    Directie Energie en Omgeving Bezoekadres    Henri Faasdreef 312    T.a.v. Mevrouw (es 2492 JP Den Haag  Postbus 20401 Postadres  2500 EK DEN HAAG Postbus 24037    2490 AA Den Haag    T 070 379 8400 (algemeen)  F 070 379 8455 (algemeen)    sodm@minez.nl  www.sodm.nl    Behandeld door    Datum 11 oktober 2016   Betreft advies winningsplan Westerveld Ons kenmerk  16152380  Uw kenmerk   Bijlage: TNO advies Westerveld   Bijlage(n)   1    Geachte mevrouw GE.    Naar aanleiding van uw adviesverzoek betreffende het gewijzigde winningsplan  Westerveld, ingediend door Nederlandse Aardolie Maatschappij B.V. (NAM) op 11  september 2016, berichten wij u het volgende.    Procesverloop   NAM heeft op 20 december 2013 een wijziging van het winningsplan Westerveld  ingediend. Dit winningsplan heeft NAM aangevuld op 27 mei 2014, waarna SodM  en TNO op 15 september 2014 advies hebben uitgebracht aan het Ministerie van  Economische Zaken. Gelet op de toenemende vragen vanuit de samenteving en de  voorziene wijziging van de Mijnbouwwet is het instemmingsbesluit over het  winningsplan Westerveld aangehouden. Recent is besloten om winningsplannen  breder te toetsen en ook risico's voor omwonenden, gebouwen en infrastructuur  mee te laten wegen in de beoordeling van het winningsplan. Dit betekent dat de  beoordeling van de gevolgen van aardbevingen niet langer wordt beperkt tot de  "seismische hazard" (seismische dreiging), maar wordt uitgebreid naar het  seismische risico. NAM heeft op 23 februari 2016 een bijgewerkt winningsplan  Westerveld ingediend. Het oorspronkelijke winningsplan uit december 2013 en het  addendum, dat EZ in oktober 2014 heeft ontvangen, zijn door NAM aangevuld met  een nieuwe beoordeling van het seismische risico. Bovendien is de tekst  geactualiseerd.   Op 30 mei 2016 heeft het Ministerie van Economische Zaken SodM gevraagd om  deze nieuwe beoordeling van het seismische risico te toetsen en om na te gaan of  de geactualiseerde tekst van de overige paragrafen invloed heeft op het eerdere  advies van 15 september 2014. Het resultaat van deze beoordeling heeft SodM  per brief van 12 juli 2016 kenbaar gemaakt aan het Ministerie. In deze brief is  geadviseerd om aanvullende gegevens op te vragen bij NAM zodat een aantal  stellingen in het winningsplan onderbouwd konden worden.   Naar aanleiding van de brief van SodM en verder overleg met het Ministerie, heeft  NAM op 11 september 2016 een gewijzigd winningsplan Westerveld ingediend.  Voor de beoordeling van het gewijzigde winningsplan heeft SodM advies gevraagd  aan TNO voor de verificatie van de berekeningen op de onderdelen doelmatige  winning, bodemdaling en de seismische risico analyse.    Pagina 1 van 8</pre>

====================================================================== Einde pagina 214 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 215 ======================================================================

<pre> 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 215 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 216 ======================================================================

<pre> 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 216 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 217 ======================================================================

<pre> 
 
 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 217 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 218 ======================================================================

<pre>    Staatstoezicht op de Mijnen    Ons kenmerk  16152380    1. Status en integriteit van de te behandelen put   2. Integriteit van de afdekkende lagen   3. Hydraulische- of zuurvolumes en vloeistof samenstelling van de te  gebruiken chemicaliën   4. Injectiedrukken en gevolgen voor spanningscondities in het reservoir   5. Afstanden tot gekarteerde breuken en het seismisch risico van de operatie   6. Locatie van de put ten opzichte van drink- en grondwatergebieden   7. Geochemische interacties tussen de gebruikte vloeistoffen en  gesteente/afsluitende lagen (incl. oplossingsverschijnselen)   8. Het afvoerplan van de uitgewerkte chemicalién (uitgewerkt zuur en/of    stimulatie vloeistoffen)    Risico analyse bodemtrilling   NAM heeft een analyse gemaakt van het seismisch risico (SRA) als gevolg van de  gaswinning uit de onderhavige gasvelden (bijlage 3). Hiervoor heeft zij gebruik  gemaakt van de methodiek “risicoanalyse omtrent geïnduceerde bevingen door  gaswinning tijdelijke leidraad voor adressering mbb. 24. 1.p, versie 1.2, SodM, 1  februari 2016”,   De gasvelden Assen-Zuid, Witten en Zevenhuizen-West zullen volgens het  verwachte mid-case scenario niet produceren, waardoor er geen drukdaling zal  plaatsvinden. NAM verwacht in het high case productie scenario voor deze velden  dat de drukdaling gering zal zijn, waarmee de kans op seismiciteit voor dit  scenario “verwaarloosbaar” is. Volgens de methodiek is verdere analyse (“Stap 2”  van de SRA ) voor deze velden niet nodig.   TNO kan zich vinden in deze analyse voor de velden Assen-Zuid, Witten en  Zevenhuizen-West. Mocht de productie uit deze velden in de toekomst de high  case scenario’s overschrijden, dan adviseert TNO om de seismische risico analyse  voor deze velden opnieuw uit te voeren.   SodM onderschrijft de analyse van TNO ten aanzien van deze velden. SodM  adviseert om in het geval dat het duidelijk wordt dat de productie uit de velden  Assen-Zuid, Witten en Zevenhuizen-West de voorspellingen in het winningsplan  dreigen te gaan overschrijden, NAM een actualisatie van de seismische risico  analyse voor deze velden te laten indienen en het winningsplan te actualiseren.    Voor het beoordelen van het seismische risico voor gasvelden Eleveld, Assen, Een,  Vries-Noord, Vries-Centraal, Vries-Zuid, Witterdiep en Zevenhuizen is het nodig  om de risico matrix te gebruiken (“Stap 2” van de SRA). Voor elke factor die  bepaald is voor de onder- en bovengrond wordt een score gegeven waarbij de  som van de scores een positie geeft in de risico matrix; de som van de scores  voor “invloedfactoren ondergrond” geeft de positie op de x-as en de som van de  scores voor “invloedfactoren bovengrond” geeft de positie op de y-as weer.    Pagina 5 van 8</pre>

====================================================================== Einde pagina 218 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 219 ======================================================================

<pre>    Staatstoezicht op de Mijnen    Ons kenmerk  16152380    invloedsfactor bovengrond         0.0 0.2 0.4 0.6 0.8 1.0    invioedsfactor ondergrond  Figuur D2: Uitkomst van de Seismische Risico Analyse (SRA). Alle voorkomens in dit winningsptan vallen in  risico Categorie 1.    Het resultaat van de SRA analyse voor de gasvelden in dit winningsplan is grafisch  weergegeven in bovenstaande figuur (winningsplan p.28). Uit de analyse van NAM  volgt dat alle gasvelden in de laagste seismische risicogroep vallen (categorie I).    Pagina 6 van 8</pre>

====================================================================== Einde pagina 219 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 220 ======================================================================

<pre> 
 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 220 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 221 ======================================================================

<pre>    Staatstoezicht op de Mijnen    Ons kenmerk  16152380    De omvang van het gebied waar mogelijk schade kan optreden wordt bepaald door de magnitude, de  diepte en de duur van de beving en de lokale grondsamenstelling en aard en conditie van de  bebouwing. Bij een beving die krachtig genoeg is om schade te veroorzaken, is het aantal potentiële  schadegevallen binnen dit gebied sterk afhankelijk van de dichtheid van bebouwing, terwijl de mate  van schade op een bepaalde afstand van het epicentrum in grote mate wordt bepaald door het type  bebouwing, de staat van onderhoud en de lokale bodemgesteldheid. Deze afhankelijkheid wordt  verder beschreven in het TNO rapport en is ook meegenomen in de gevolgde leidraad voor de  bepaling van het seismisch risico. NAM geeft in het winningsplan aan dat de historische  schademeldingen voor “lichte, niet constructieve schade” hebben gezorgd en dat deze vergoed zijn (of  worden) wanneer het duidelijk is dat zij de schade heeft veroorzaakt. Overeenkomstig de regels van  het burgerlijk recht rust op de NAM de verplichting om schade veroorzaakt door aardbevingen die  worden veroorzaakt door de gaswinning, te vergoeden.    Advies   SodM concludeert dat het winningsplan Westerveld voldoet aan de wettelijke eisen  en overeenstemt met de principes van planmatig beheer. SodM adviseert u om  onder de volgende voorwaarde in te stemmen met het winningsplan:    1. NAM dient voor 1 maart 2017 inzichtelijk te maken welke afspraken  met het Waterschap zijn gemaakt en bij welke hoeveelheid  bodemdaling er maatregelen noodzakelijk worden om nadelige  gevolgen te voorkomen of te beperken.   2. NAM dient bij overschrijding van de productie in het “high-case  productie scenario” van de velden Assen-Zuid, Witten en  Zevenhuizen-West de seismisch risico analyse te actualiseren en een  wijziging winningsplan in te dienen.   3. NAM dient, in overleg met het Koninklijk Nederland Meteorologisch  Instituut, voor 1 juni 2017 enkele versnellingsmeters boven de Eleveld  en Vries-Zuid gasvelden te installeren en operationeel te hebben.   4. NAM dient voor 1 juni 2017, ten genoegen van de Inspecteur-generaal  der Mijnen, voor de bevende velden in dit winningsplan een  risicobeheerssysteem te ontwikkelen en operationeel te hebben.    Ik vertrouw er op u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd.    Met vriendelijke groet,    Inspecteur-generaal der Mijnen    Pagina 8 van 8</pre>

====================================================================== Einde pagina 221 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 222 ======================================================================

<pre>    BN Staatstoezicht op de Mijnen  . ser Ministerie van Economische Zaken  Pan dd         > Retouradres Postbus 24037 2490 AA Den Haag    en: : : Staatstoezicht op de Mijnen  Ministerie van Economische Zaken p !    Directie Energie en Omgeving Ne az  T.a.v. mevrouw 2492 JP Den Haag  Postbus 20401 Postadres   2500 EK DEN HAAG Postbus 24037    2490 AA Den Haag    T 070 379 8400 (algemeen)  F 070 379 8455 (algemeen)    sodm@minez.nt  www.sodm.nl    Behandeld door    Datum 10 oktober 2016  Betreft advies winningsplan Westerveld Ons kenmerk  16152380    Uw kenmerk    Bijlage(n)  Bijlage: TNO advies Westerveld '    Naar aanleiding van uw adviesverzoek betreffende het gewijzigde winningsptan  Westerveld, ingediend door Nederlandse Aardolie Maatschappij B.V. (NAM) op 11  september 2016, berichten wij u het volgende.    Procesverloop   NAM heeft op 20 december 2013 een wijziging van het winningsplan Westerveld  ingediend. Dit winningsplan heeft NAM aangevuld op 27 mei 2014, waarna SodM  en TNO op 15 september 2014 advies hebben uitgebracht aan het Ministerie van  Economische Zaken. Gelet op de toenemende vragen vanuit de samenleving en de  voorziene wijziging van de Mijnbouwwet is het instemmingsbesluit over het  winningsplan Westerveld aangehouden. Recent is besloten om winningsplannen  breder te toetsen en ook risico's voor omwonenden, gebouwen en infrastructuur  mee te laten wegen in de beoordeling van het winningsplan. Dit betekent dat de  beoordeling van de gevolgen van aardbevingen niet langer wordt beperkt tot de  “seismische hazard” (seismische dreiging), maar wordt uitgebreid naar het  seismische risico. NAM heeft op 23 februari 2016 een bijgewerkt winningsplan  Westerveld ingediend. Het oorspronkelijke winningsplan uit december 2013 en het  addendum, dat EZ in oktober 2014 heeft ontvangen, zijn door NAM aangevuld met  een nieuwe beoordeling van het seismische risico. Bovendien is de tekst  geactualiseerd.   Op 30 mei 2016 heeft het Ministerie van Economische Zaken SodM gevraagd om  deze nieuwe beoordeling van het seismische risico te toetsen en om na te gaan of  de geactualiseerde tekst van de overige paragrafen invloed heeft op het eerdere  advies van 15 september 2014. Het resultaat van deze beoordeling heeft SodM  per brief van 12 juli 2016 kenbaar gemaakt aan het Ministerie. In deze brief is  geadviseerd om aanvullende gegevens op te vragen bij NAM zodat een aantal  stellingen in het winningsptan onderbouwd konden worden.   Naar aanleiding van de brief van SodM en verder overleg met het Ministerie, heeft  NAM op 11 september 2016 een gewijzigd winningsplan Westerveld ingediend.  Voor de beoordeling van het gewijzigde winningsplan heeft SodM advies gevraagd    Pagina 1 van 8</pre>

====================================================================== Einde pagina 222 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 223 ======================================================================

<pre> 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 223 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 224 ======================================================================

<pre> 
 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 224 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 225 ======================================================================

<pre> 
           
 
 
 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 225 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 226 ======================================================================

<pre> 
              
         
          
           
           
                
          
</pre>

====================================================================== Einde pagina 226 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 227 ======================================================================

<pre>    Staatstoezicht op de Mijnen    Ons kenmerk  16152380    invloedsfactor bovengrond         "0.0 0.2 0.4 0.6 0.8 1.0    invioedsfactor ondergrond  Figuur D2: Uitkomst van de Seismische Risico Analyse (SRA). Alle voorkomens in dit winningsplan vallen in  risico Categorie f.    Het resultaat van de SRA analyse voor de gasvelden in dit winningsplan is grafisch  weergegeven in bovenstaande figuur (winningsplan p.28). Uit de analyse van NAM  volgt dat alle gasvelden in de laagste seismische risicogroep vallen (categorie I).    Pagina 6 van 8</pre>

====================================================================== Einde pagina 227 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 228 ======================================================================

<pre>    Staatstoezicht op de Mijnen    Ons kenmerk  16152380    TNO constateert dat de risicoanalyse is uitgevoerd volgens de SRA-leidraad en kan  zich vinden in de toedeling tot de laagste risicogroep (categorie I). SodM  onderschrijft de analyse van TNO, met de aanvulling dat de reeds bevende velden  Eleveld en Vries-Zuid dicht bij de grens met categorie II liggen met waarden van  0,315. Voor deze risicogroep geldt dat seismisch monitoren met het bestaande  KNMI netwerk volstaat. Het huidige KNMI monitoringsnetwerk kan aardbevingen  met een magnitude van 1,5 en groter lokaliseren. NAM geeft aan dat zij bereid is  aanvullende metingen te doen.    Jaar van  schademelding | Ostwmbeving | Bevendvera | Att metdngen |    ME ECN  EC eve                                    SodM stelt vast dat in het gasveld Eleveld historisch gezien en nog in het recente  verleden, veelvuldig bevingen zijn opgetreden (in totaal 46). De zwaarste daarvan  (M > 2,0) zijn in de omgeving duidelijk gevoeld en hebben tot schademeldingen  geleid (zie ook volgende paragraaf). Daarnaast wordt de productie uit het  bevende voorkomen Vries-Zuid (maximale gemeten magnitude 1,5) middels de  put Vries-10 weer opgestart. Op dit moment worden in deze omgeving de  grondbewegingen aan het oppervlak nog niet geregistreerd. Het zijn deze  grondbewegingen die de schade aan bouwwerken veroorzaken. SodM adviseert  hierom NAM in de omgeving van de Eleveld en Vries-Zuid gasvelden, aanvullende  monitoring te laten uitvoeren in de vorm van het plaatsen van enkele  versnellingsopnemers. Daarnaast adviseert SodM om NAM een  risicobeheerssysteem voor de bevende voorkomens uit dit winningsplan te laten  opstellen en implementeren.    Schade door bodembeweging en mitigerende maatregelen   NAM kan de kans op schade aan bebouwing in de nabije omgeving van het  epicentrum van een geïnduceerde aardbeving niet uitsluiten. In het ernstigste  geval kan een geïnduceerde beving leiden tot het ontstaan van lichte, niet  constructieve schade aan meerdere gebouwen en matige schade aan enkele  gebouwen. NAM zegt dat dit wordt bevestigd door de resultaten van de seismische  hazard studie van TNO-NITG. In deze studie geven berekeningen van de  maximale horizontale pieksnelheden voor de Vries en Eleveld gasvelden aan dat er  een kleine kans op schade bestaat door geïnduceerde bevingen.    Pagina 7 van 8</pre>

====================================================================== Einde pagina 228 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 229 ======================================================================

<pre>   
 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 229 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 230 ======================================================================

<pre> 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 230 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 231 ======================================================================

<pre> 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 231 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 232 ======================================================================

<pre> 
 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 232 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 233 ======================================================================

<pre> 
 
 
 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 233 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 234 ======================================================================

<pre> 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 234 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 235 ======================================================================

<pre>    Staatstoezicht op de Mijnen    Ons kenmerk  16152380    1.0    0.8    0.6    0.4    invloedsfactor bovengrond    0.2         0.  85 0.2 0.4 0.6 0.8 1.0    invioedsfactor ondergrond  Figuur D2: Uikomst van de Seismische Risico Analyse (SRA). Alle voorkomens in dit winningsplan vaten in  risico Categorie I.    Het resultaat van de SRA analyse voor de gasvelden in dit winningsplan is grafisch  weergegeven in bovenstaande figuur (winningsptan p.28). Uit de analyse van NAM  volgt dat alle gasvelden in de laagste seismische risicogroep vallen (categorie I).    Pagina 6 van 8</pre>

====================================================================== Einde pagina 235 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 236 ======================================================================

<pre> 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 236 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 237 ======================================================================

<pre>  
 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 237 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 238 ======================================================================

<pre> 
     
 
          
                      
  
</pre>

====================================================================== Einde pagina 238 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 239 ======================================================================

<pre> 
  
</pre>

====================================================================== Einde pagina 239 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 240 ======================================================================

<pre> 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 240 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 241 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 241 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 242 ======================================================================

<pre>Date : 19-4-2018 12:58:29
To : "Marco Out" @assen.nl
Subject : FW: advies van het Platform  Mijnbouw schade aan Gedeputeerde Staten van Drenthe dd 4-04-2018 en aan de m inister van EZ K - Uitnodiging
Platform bijeenkom st 18 april Grolloo 19.30 uur 
Attachm ent : im age1.png;Naam loze bijlage 00005.htm l;im age1.png;Naam loze bijlage 00008.htm l;Naam loze bijlage 00011.pdf;Naam loze bijlage 00014.htm l;Naam loze
bijlage 00017.pdf;Naam loze bijlage 00020.htm l;Naam loze bijlage 00023.pdf;Naam loze bijlage 00026.htm l;
Beste Marco,
 
Ik heb onderstaand verzoek van i   ingewilligd. Hier alvast de (rommelige) stukken.
 
Belangrijkste is de brief aan de minister van EZK. Hierin vraagt het Platform mijnbouwschade Drenthe de schadeafhandeling in Drenthe gelijk te trekken aan die in Groningen o.a.
met omgekeerde bewijslast.
 
Groet,
 
Van:
Verzonden:  woensdag 18 april 2018 16:51
Aan:
Onderwerp:  FW: advies van het Platform Mijnbouwschade aan Gedeputeerde Staten van Drenthe dd 4-04-2018 en aan de minister van EZK - Uitnodiging Platformbijeenkomst 18
april Grolloo 19.30 uur
 
Beste ,
 
Bijgaand enige info van het platform mijnbouwschade.
Mag ik, je nog een gunst vragen?
Wil jij het doorgeleiden naar B en W en de raad(sgriffier)?
Bedankt!
 
Groet
 
 
Van:  platform mijnbouwschade [ mailto:platformmijnbouwschade@gmail.com] 
Verzonden:  donderdag 5 april 2018 13:53
Aan:  griffie@gemeentenoordenveld.nl
CC: . @ziggo.nl ; . @planet.nl . @gmail.com >
Onderwerp:  advies van het Platform Mijnbouwschade aan Gedeputeerde Staten van Drenthe dd 4-04-2018 en aan de minister van EZK - Uitnodiging Platformbijeenkomst 18 april
Grolloo 19.30 uur
 
Ingekom en stuk voor raad en college
 
Virusv rij. www.av g.com
 
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De gemeente Assen aanvaardt geen
aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.31.50
</pre>

====================================================================== Einde pagina 242 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 243 ======================================================================

<pre>    TT  PLATFORM    MIJNBOUW    mn    Recht of recht!    </pre>

====================================================================== Einde pagina 243 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 244 ======================================================================

<pre> 
 
 
Aan de Raad en het College van de gemeente Noordenveld  
 
================================  
 
 
Geachte Raad en  
College van Noordenveld,  
 
Bijgaand zenden wij u ons advies inzake de afwikkeling van de mijnbouwschade. Wij lezen in 
de recente standpuntbepaling van uw gemeente - uitgebracht samen met de drie andere 
gemeenten in Noord -Drenthe, zie bijlage - dat u de problematiek van de 
mijnbouw/g aswinning met stip  op de bestuurlijk -politieke agenda heeft staan.  
 
Met u vinden wij dat de mijnbouwschade en het belang van de gedupeerden hoge prioriteit en 
een hoge plaats op de landelijke en provinciale politieke agenda verdient.  
 
   
Wij zonden als Platform Mijnbouwschade op 4 april 2018 ons advies aan minister Wiebes en 
GS Drenthe met aanbevelingen en actiepunten. De kamerleden en statenleden ontvingen het 
advies ook.  
 
Op 18 april  - of eerder - moet er mbt de schadeafwikkeling meer duidelijkheid  komen in 
Drenthe. De bijeenkomst in Grolloo van het Platform Mijnbouwschade op 18april waar ook 
gedeputeerde Stelpstra bij zal zijn heeft daarin een functie.  
Om te voorkomen dat een burokratisch proces over protocollen gaat overheersen zijn wij van 
mening dat vooral eerst het uitgangspunt van de omgekeerde bewijslast erkend en goed 
vastgelegd  moet worden voor buiten het gebied van de gasbel van Groningen. Anders dreigt 
ongelijke behandeling in dezelfde casuïstiek, hetgeen in strijd is met onze rechtsstaat.  
 
Als de “kogel door de kerk” is mbt de omgekeerde bewijslast voor buiten het gebied van de 
Groninger gasbel komt het vooral aan op een goede invulling. Dat is van belang voor 
Groningen en Drenthe/ de rest van Nederland. Vandaar dat we samen met het GGB  op willen 
trekken in het overleg met de Minister EZK om aan de  invulling en uitbouw goede vorm en 
inhoud te geven. Zie het advies en onze aanbevelingen op dat punt . 
 
 
Tav de Platformbijeenkomst op woensdagavond half acht 18 april in Hofsteenge te Grolloo : 
 
U bent daarvoor van harte uitgenodigd.  
 
Met vriendelijke groet,  
 
 
, secretaris  
 
Tel:06
</pre>

====================================================================== Einde pagina 244 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 245 ======================================================================

<pre> 
 
Van: platform mijnbouwschade 
<platformmijnbouwschade@gmail.com > 
Datum: 3 april 2018 om 23:03:42 CEST  
Kopie:  < @gmail.com >, 
@ziggo.nl  
Onderwerp:  advies van het Pl atform Mijnbouwschade aan 
Gedeputeerde Staten van Drenthe dd 4 -04-2018  en aan de 
minister van EZK - Platformbijeenkomst 18 april Grolloo  
 
Aan de Tweede Kamer  
dtkv de vaste kamercommissie EZ  
 
 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 245 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 246 ======================================================================

<pre>    TT  PLATFORM    MIJNBOUW    mn    Recht of recht!    </pre>

====================================================================== Einde pagina 246 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 247 ======================================================================

<pre>    24-9-2019    Naamloze bijlage 00008.html    Persbericht 4/4/2018    Het Platform Mijnbouwschade heeft aan het College van GS van  Drenthe en aan de minister van EZK een advies uitgebracht gericht op  een snelle schade-afhandeling    De voornaamste conclusies en aanbevelingen in het advies luiden:    - dat ook voor Drenthe (en de rest van Nederland) net als in Groningen  het wettelijke bewijsvermoeden dient te worden toegepast, zonder  arbitrair vastgesteld effectgebied.   - Drenthe te laten aansluiten bij de Tijdelijke Commissie en het  Mijnbouwinstituut (nog te vormen), omdat de schadegevallen daar  worden behandeld in het bestuursrecht en niet meer uitsluitend in het  private recht, zoals tot nu toe was.   - dat de Tijdelijke Commissie (19 maart 2018 van start gegaan) en het  nog te vormen Mijnbouwinstituut in het belang van de gedupeerden  wordt ingevuld.   - De opzet vanuit het wettelijk bewijsvermoeden met een technisch  onafhankelijke beoordeling van schades en vervolgens een juridisch  onafhankelijke (eind-) beoordeling of daarmee het bewijsvermoeden is  ontzenuwd dient te worden gewaarborgd.   - Het verdient aanbeveling om voor de gedupeerden in geval van  onenigheid en meningsverschil over het oordeel van de Tijdelijke  Commissie of het Mijnbouwinstituut de mogelijkheid van een contra-  expertise door een contra-expert naar eigen keuze en een  eindbeoordeling door de Arbiter Bodembewegingen aan te bieden. Dat  zal de onafhankelijkheid en objectiviteit van de Tijdelijke Commissie  en Mijnbouwinstituut bevorderen.   - Het Platform Mjnbouwschade wil samen met het Groninger  Gasberaad optrekken in het overleg met de Minister EZK om deze  invulling en uitbouw goede vorm en inhoud te geven.    Voor nadere toelichting op de inhoud van het advies:         |  EN |  on    Het advies met bijlagen aan de minister en aan GS Drenthe treft u  hieronder aan.    Aan de minister van EZK.    Geachte heer Wiebes    file:///H:/Outlook/Temp/Naamloze bijlage 00008.htm! 1/4</pre>

====================================================================== Einde pagina 247 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 248 ======================================================================

<pre>    24-9-2019    Naamioze bijlage 00008.html    Bijgaand treft u het advies aan dat het Platform Mijnbouwschade  zojuist ook heeft gezonden aan het College van GS van Drenthe.   Wij doen een beroep op u dit advies te benutten voor het snel tot stand  brengen van een volwaardige schadeafhandeling van de gedupeerden  van mijnbouw in Drenthe en overig Nederland, in navolging op het  Groninger Protocol.   Wij vernemen graag uw reactie op de conclusies en aanbevelingen  verwoord in ons rapport:    - dat ook voor Drenthe (en de rest van Nederland) net als in Groningen  het wettelijke bewijsvermoeden dient te worden toegepast, zonder  arbitrair vastgesteld effectgebied.   - Drenthe te laten aansluiten bij de Tijdelijke Commissie en het  Mijnbouwinstituut (nog te vormen), omdat de schadegevallen daar  worden behandeld in het bestuursrecht en niet meer uitsluitend in het  private recht, zoals tot nu toe was.   - Het is van belang dat het Provinciaal Bestuur van Drenthe daarvoor  optreedt.   - dat de Tijdelijke Commissie (19 maart 2018 van start gegaan) en het  nog te vormen Mijnbouwinstituut in het belang van de gedupeerden  wordt ingevuld. Ook voor het schadeprotocol in Groningen.   - De opzet vanuit het wettelijk bewijsvermoeden met een technisch  onafhankelijke beoordeling van schades en vervolgens een juridisch  onafhankelijke (eind-) beoordeling of daarmee het bewijsvermoeden is  ontzenuwd dient te worden gewaarborgd. Ook de  beroepsmogelijkheden voor de gedupeerden zijn beter en ruimer  geborgd.   - Het verdient aanbeveling om voor de gedupeerden in geval van  onenigheid en meningsverschil over het oordeel van de Tijdelijke  Commissie of het Mijnbouwinstituut de mogelijkheid van een contra-  expertise door een contra-expert naar eigen keuze en een  eindbeoordeling door de Arbiter Bodembewegingen aan te bieden. Dat  zal de onafhankelijkheid en objectiviteit van de Tijdelijke Commissie  en Mijnbouwinstituut bevorderen.   - Het Platform Mjnbouwschade wil samen met het Groninger  Gasberaad optrekken in het overleg met de Minister EZK om deze  invulling en uitbouw goede vorm en inhoud te geven.   - Steun van de minister van EZK en de Provincies Groningen en  Drenthe is daarbij zeer gewenst en noodzakelijk.    Met vriendclijke groet,    namens Het Platform Mijnbouwschade    voorzitter  secretaris    Tel    Van: platform mijnbouwschade  <platformmijnbouwschade@gmail.com>   Datum: 3 april 2018 om 21:40:05 CEST   Aan: I @ drenthe.ol   Onderwerp: advies van het Platform Mijnbouwschade  aan Gedeputeerde Staten van Drenthe dd 4-04-2018 -    file:///H:/Outtlook/Temp/Naamloze bijlage 00008.htm! 2/4</pre>

====================================================================== Einde pagina 248 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 249 ======================================================================

<pre>    24-9-2019    Naamloze bijlage 00008.htmi    Platformbijeenkomst 18 april    secretaris: EN :: EN    Email: platformmijnbouwschade(d gmail.com    Aan: het College van GS van Drenthe  Geacht College,    Hierbij ontvangt u het op 28 maart jl. aan gedeputeerde  Stelpstra tijdens het overleg toegezegde advies over “een  uniforme en onafhankelijke afhandeling van  mijnbouwschade in Drenthe en overig Nederland na het  schadeprotocol Groningen”.    Het advies is mede opgesteld om een rol te vervullen in het  bestuurlijk traject van uw college met de minister van EZK  met als inzet het zo snel mogelijk tot stand brengen van een  volwaardige schadeafhandeling voor de gedupeerden van  de mijnbouw (gaswinning ea mijnbouw) in Drenthe.    Het openbare advies met conclusies en aanbevelingen is  opgesteld door Ir W.A.B. Meiborg, als deskundige aan het  Platform Mijnbouwschade verbonden.   De inhoud, conclusies en aanbevelingen worden door het  Platform Mijnbouwschade volledig gedragen.    Tijdens de bespreking op 28 maart jl. in het Provinciehuis  te Assen spraken wij af dit onderwerp in aanwezigheid van  gedeputeerde Stelpstra te agenderen op de bijeenkomst van  het Platform Mijnbouwschade van woensdagavond 18 april  om half acht in café Hofsteenge te Grolloo.    Aan deze openbare platformbijeenkomst nemen alle lokale  actoren van ons Platform in Drenthe deel. Ook de  gedupeerden van de mijnbouw zijn uitgenodigd.    De gedeputeerde krijgt in deze bijeenkomst alle  gelegenheid de stand van zaken en resultaten van zijn  inspanningen toe te lichten, hierover zijn visie te geven en    file:///H:/Outlook/Temp/Naamloze bijlage 00008.htmi! 3/4</pre>

====================================================================== Einde pagina 249 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 250 ======================================================================

<pre>    24-9-2019 Naamloze bijlage 00008.html    vragen te beantwoorden. Onzerzijds zal ook Ir.  hierbij aanwezig zijn.    Namens het Platform Mijnbouwschade    file:///H:/Outlook/Temp/Naamloze bijlage 00008.html 4/4</pre>

====================================================================== Einde pagina 250 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 251 ======================================================================

<pre>   
  
  
  
Adviesrapport   
  
  
  
  
Advies aan Platform Mijnbouwschade ten behoeve van het College van GS Drenthe over een uniforme en 
onafhankelijke afhandeling van mijnbouwschade in Drenthe en overig Nederland na het schadeprotocol 
Groningen  
  
Datum: 4 april 2018  
  
Opgesteld door Energeo BV Woerden  
    
</pre>

====================================================================== Einde pagina 251 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 252 ======================================================================

<pre>2  
    
Aan: het Platform Mijnbouwschade.  
Datum: 4 april 2018  
Betreft: reactie en advies n.a.v.  een uniforme en onafhankelijke afhandeling van mijnbouwschade in  
Drenthe en overig Nederland na het schadeprotocol Groningen - Tcbb rapport februari 2018  
Inleiding   
Van het Platform Mijnbouwschade kreeg ik het verzoek om een document op te stellen, waar in 
onderbouwd en aangetoond wordt  dat het ook voor Drenthe (en de re st van Nederland) van groot belang 
is om tot een uniforme en onafhankelijke afhandeling van mijnbouwschade(s) te komen, vergelijkbaar met 
het onlangs op 31 januari 2018 overeengekomen schadeprotocol in Groningen.   
De wenselijkheid hiertoe  is al uitvoerig p ositief beantwoord in het advies van de Technische commissie 
bodembeweging (hierna Tcbb), uitgave februari 2018, met de titel: “ Een uniforme en onafhankelijke 
afhandeling van mijnbouwschade in Nederland”.  In dit document zal ik mij dan ook vooral richten o p de 
vraag, wat daarbij de belangrijkste overwegingen en besluiten zijn, die van groot belang zijn voor een goed 
begrip en om de “fouten” tijdens het overleg in Groningen tussen NAM, EZ en de Groningse 
belanghebbende partijen te voorkomen.  
Het gaat in dez e discussie niet zozeer om de vraag hoe te komen tot een schadeprotocol ook voor Drenthe, 
maar om het zgn. (wettelijke) bewijsvermoeden bij mijnbouwschades. Dat is de basis voor de oplossing. 
Zodra er sprake is van een wettelijk bewijsvermoeden bij mijnbou wschades (incl.de bestuurlijke erkenning 
en de juiste toepassing ervan) is een schadeprotocol redelijk snel opgesteld , zoals in Groningen eind januari 
2018 is gebleken  
De situatie en gang van zaken in Groningen   
Aan de hand van de ervaringen van de Groning se gedupeerden, met name in het zgn. buitengebied is dat 
als volgt te illustreren:   
In Groningen was tot eind 2016 sprake van een schadeprotocol maar nog geen sprake van het wettelijke 
bewijsvermoeden. Wel was door de NAM een (rode) contourcirkel getekend,  waarbuiten het volgens de 
NAM onmogelijk was dat daarbuiten schade door mijnbouwschade  aan gebouwen kon zijn ontstaan. 
Ondanks, dat daarbuiten wel degelijk schades werden gemeld. Dit werkte zeer onbevredigend, en leidde 
tot niets. Het was ook door het ontbreken van het wettelijke bewijsvermoeden, ook wel omgekeerde 
bewijslast genoemd, prakt isch onmogelijk voor gedupeerden, zeker in het zgn. Buitengebied, hiertegen 
een gerechtelijke civiele procedure bij de rechtbank tegen de NAM te beginnen.  
Om die reden is met ingang van 1 januari 2017 in de Tweede Kamer het wettelijke bewijsvermoeden 
inge voerd voor het Groninger Gasveld, door in de wet de volgende bepaling op te nemen: art 6:177a BW 
“Bij fysieke schade aan gebouwen en werken, die naar haar aard redelijkerwijs schade door beweging 
van de bodem als gevolg van de aanleg of de exploitatie van een mijnbouwwerk ten behoeve van het 
winnen van gas uit het Groningenveld zou kunnen zijn, wordt vermoed dat die schade veroorzaakt is 
door de aanleg of de exploitatie van dat mijnbouwwerk.”   
De bedoeling hiervan was om de gedupeerden in Groningen in een b eter bewijspositie te brengen 
tegenover de NAM. De NAM zou vanaf 1 januari 2017 aannemelijk moeten maken dat schade door 
aardbevingen en bodenbewegingen  was uitgesloten en ook door andere oorzaken zou zijn veroorzaakt. </pre>

====================================================================== Einde pagina 252 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 253 ======================================================================

<pre>3  
  Dat heet in vakjargon het bewijsvermo eden ontzenuwen door de NAM. Als de NAM daarin niet zou slagen, 
zal de rechter of Arbiter Bodembewegingen het wettelijke bewijsvermoeden toepassen, en is de NAM 
aansprakelijk voor de geleden schade.  
Op papier zag dit er voor gedupeerden hoopgevend uit, ma ar in de praktijk is dit door toedoen van de 
NAM in samenwerking met het ingenieursbureau Witteveen+Bos (hierna W+B) nooit van de grond 
gekomen. Op 31 maart 2017 heeft de Nationaal Coördinator Groningen (hierna: NCG) bekend gemaakt, 
dat het schadeprotocol buiten werking was geplaatst en dat er binnen 3 maanden, dus uiterlijk 1 juli 2017, 
een nieuw schadeprotocol zou zijn. Tegelijkertijd ontvingen alle (1634) schademelders in het zgn. 
Buitengebied Groningen een individueel rapport van W+B, waaruit bleek dat volgens W+B bij geen enkel 
schadegeval de oorzaak van schade aan aardbevingen  kon worden toegeschreven.  
Op verzoek van het Groninger Gasberaad (hierna: GGB) heb ik een groot aantal van deze W+B -rapporten 
bestudeerd en geanalyseerd, waarbij ik tot de concl usie kwam, dat deze rapporten alle, zonder 
uitzondering, een centrale en cruciale denkfout bevatten. Namelijk op grond van de SBR Trillingsrichtlijn A  
(hierna SBR -A) uit 2002 werd de kans op schade door aardbevingen  als kleiner dan 1% beoordeeld met als 
conclusie: dus te verwaarlozen. En juist dit is in geval van aardbevingen  onjuist, ook deze kleine kans is bij 
aardbevingen  niet te verwaarlozen. Ik verwijs daarvoor graag naar mijn expertiserapporten hierover, die 
ik als bijlage n meestuur. Inclusief een not itie van TNO uit juni 2016.  
Op basis van deze expertiserapporten, heeft advocaat Mr Patrick van der Vorst zijn uitstekende juridische 
advies van 17 juli 2017 geschreven, waaruit blijkt dat ook vanuit juridisch oogpunt de W+B -rapporten het 
wettelijke bewijsvermoeden niet ontzenuwen.  Dit juridische advies stuur ik als bijlage  5 mee.  
Omdat de NAM en de NCG samen ook een afspraak hadden gemaakt, dat deze gedupeerden in het 
Buitengebied hun schadezaak niet aan de Arbiter Bodembewegingen zouden kunnen voorl eggen, anders 
dan met een second -opinion met een door de NAM geselecteerd ingenieursbureau, (en dus niet met een 
contra -expert naar eigen keuze), was het lange tijd niet mogelijk om deze W+B -rapporten voor te leggen 
aan de Arbiter.  
Zeer onlangs  heeft de A rbiter in een zaak uit Scheemda, die met veel moeite wel aan de arbiter is 
voorgelegd, over de wel-of-niet-bevoegdheid van de Arbiter een vernietigende en voor de NAM zeer 
negatieve uitspraak gedaan. De juridische redenering van de NAM op dit punt bleek in  de o gen van de 
Arbiter onjuist en hield dus geen stand.  
Hier was dus sprake van een door de NAM en NCG bedachte juridische schijnconstructie, op basis van 
foute W+B -rapporten. Waardoor gedupeerden feitelijk maar ten onrechte niet naar de arbiter konden. De 
NAM heeft hier getracht willens en  wetens en tegen beter weten vast te houden aan de (eerder arbitrair 
gekozen) contourbenadering op basis van onjuiste technisch -inhoudelijk en juridisch argumenten . 
Deze foute W+B -schadebeoordelingsmethodiek heeft ook la nge tijd op tafel gelegen als voorstel van de 
NAM in het overleg over  het nieuwe schadeprotocol. Omdat dit voor de bestuurlijke en maatschappelijke 
belangengroepen in Groningen niet te accepteren was, kwam men in dat overleg nooit tot 
overeenstemming tot e en nieuw schadeprotocol, tot aan einde januari 2018.  
Eind januari 2018 heeft er op bestuurlijk, juridisch en technisch -inhoudelijk terrein overleg plaatsgevonden 
(na de aardbeving van Zeerijp op 8 januari 2018) om versneld tot een goed schadeprotocol in G roningen 
te komen. Toen is vanuit de technische invalshoek vastgesteld, dat er geen beoordelingsmethodiek bestaat </pre>

====================================================================== Einde pagina 253 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 254 ======================================================================

<pre>4  
  waarmee de kans op schade door aardbevingen en bodembewegingen als gevolg van de gaswinning kan 
worden uitgesloten. Indien er toch sprake is v an een andere oorzaak, zal de NAM dit aannemelijk moeten 
maken. Het kan dan feitelijk alleen om recente oorzaken gaan, zoals heimachines, naburige 
bouwwerkzaamheden, recentelijk aangebrachte verkeersdrempels. En niet om door de NAM aangewezen 
bouwgebreken,  die er al jaren zonder enig probleem in de woning aanwezig waren voordat de scheuren 
zichtbaar werden.  
Toen  kwam me n tot de conclusie  en overeenstemming , dat er in alle schadegevallen de schades moesten 
worden beoordeeld vanuit het wettelijke bewijsvermoeden, zoals geformuleerd hiervoor  op pag 2,  zonder 
de eerdere contourenbenadering. Deze formulering is nu ook zo letterlijk in het nieuwe schadeprotocol 
opgenomen. Waarbij ook van groot belang ook is, dat nadat een technisch deskundige de schade  en de 
schadeoorzaak heeft beoordeeld, er een juridische beoordeling moet volgen of daarmee het 
bewijsvermoeden is ontzenuwd.  
Hierna kwam men in Groningen met Minister Wiebes snel tot conclusies over het nieuwe schadeprotocol, 
dat nu van kracht in voor he el Groningen. Zonder uitsluiting van het Buitengebied en dus geen 
contourbenadering. Dit laatste is dus van groot belang.  
De situatie in Drenthe   
Ook in Drenthe zijn schademeldingen door gaswinning , met name in Emmen, Zuidlaren , maar ook in 
andere gemeenten zoals De Wolden.  En ook in Emmen  en Zuidlaren heeft de NAM getracht met 
vergelijkbare foute W+B -rapporten aan te tonen, dat de schades niet zouden zijn toe te schrijven aan 
gaswinning .  
Maar in Drenthe is (nog) geen sprake van het wettelijke bewijsvermoeden, Daardoor moeten op dit 
moment  alle gedupeerden in Drenthe zelf bij de rechter zien te bewijzen, dat ook in hun geval 
aardbevingen en andere bodembewegingen de oorzaak zijn van hun schades en dat de NAM hiervoor 
aansprakelijk is. Een lastige en voor velen onmogelijke opgave.  
Daarom be pleit de Tcbb in haar advies aan de Minister om ook in Drenthe  (en de rest van Nederland ) te 
komen tot een gelijke benadering als in Groningen, nl. het wettelijke bewijsvermoeden. Zoals ook in de 
kleine gasvelden in Groningen. Tcbb is echter niet heel held er als het gaat om het effectgebied. Zij wijst op 
een effectgebied tot een grens waar op grond van de SBR -A een maximale Vtop van 2 mm/sec zou zijn te 
berekenen. Maar schrijft ook dat buiten deze grens schades zijn waargenomen. Dus kan ook in Drenthe en 
daarbuiten geen sprake zijn van een arbitrair begrensd effectgebied. Ook hier geen dus geen 
contourbenadering, zoals de NAM in Groningen onterecht en tevergeefs lange tijd heeft geprobeerd.  
Ik wijs op mijn eigen expertiserapporten en het juridische advies v an Patrick van der Vorst, waaruit blijkt 
dat ook in Dre nthe het niet mogelijk is om de  kans op mijnbouwschade  uit te sluiten. En juist dat is van 
groot belang bij toepassing van het (wettelijke) bewijsvermoeden.  
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 254 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 255 ======================================================================

<pre>5  
  Conclusie s en aanbevelingen : 
 
De conclusi e is dus dat ook voor Drenthe (en de rest van Nederland) net als in Groningen het wettelijke 
bewijsvermoeden dient te worden toegepast, zonder arbitrair vastgesteld effectgebied.   
 
Het heeft verder nog grote voordelen om ook Drenthe te laten aansluiten bij  de Tijdelijke Commissie en 
het Mijnbouwinstituut (nog te vormen), omdat de schadegevallen daar worden behandeld in het 
bestuursrecht en niet meer uitsluitend in het private recht, zoals tot nu toe was. Het is van belang dat 
het Provinciaal Bestuur van Dre nthe daarvoor optreedt . 
 
Het is  bekend, dat de Tijdelijke Commissie (19 maart 2018 van start gegaan) en het nog te vormen 
Mijnbouwinstituut nog geheel moet worden ingevuld. Ook voor het schadeprotocol in Groningen. De 
opzet vanuit het wettelijk bewijsvermoeden met een technisch onafhankelijke beoordeling van schades 
en vervolgens een juridisch onafhankelijke (eind -) beoordeling of daarmee het bewijsvermoeden is 
ontzenuwd is prima  te noemen. Ook de beroepsmogelijkheden voor de gedupeerden zijn bet er en 
ruimer geborgd.  
 
Naar mijn oordeel verdient het aanbeveling om voor de gedupeerden in geval van onenigheid en 
meningsverschil over het oordeel van de Tijdelijke Commissie of het Mijnbouwinstituut de mogelijkheid 
van een contra -expertise door een con tra-expert naar eigen keuze en een eindbeoordeling door de 
Arbiter Bodembewegingen aan te bieden. Dat zal de onafhankelijkheid en objectiviteit van de Tijdelijke 
Commissie en Mijnbouwinstituut bevorderen.  
 
Ik denk, dat het goed zal zijn dat het Platform Mj nbouwschade samen met het Groninger Gasberaad kan 
optrekken in het overleg met de Minister EZK  om deze invulling en uitbouw goede vorm en inhoud te 
geven. Steun vanuit de Provincies Groningen en Drenthe is daarbij zeer gewenst en noodzakelijk.  
 
  
Opgesteld  door  
Woerden, 4 april 2018  
  
</pre>

====================================================================== Einde pagina 255 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 256 ======================================================================

<pre>6  
   
 Bijlagen  
1. Expertiserapport Energeo BV i.v.m. schades aan woningen of gebouwen in het zgn. Buitengebied 
in Groningen. Wel of niet aardbeving gerelateerd. dd 28 april 2017. Auteur  
2. Notitie TNO dd 13 juni 2016. “Relatie tussen PGA -waarden en kans op schade voor geïnduceerde 
aardbevingen in Groningen” auteurs en  
3. Expertiserapport Energeo BV ivm schades aan woningen d.d. 21 septemb er 2017 Auteur 
4. Expertiserapport Energeo BV: De centrale en cruciale denkfout in de Witteveen & Bos rapporten” 
d.d. 2 juli 2017. Auteur 
5. Juridisch advies van Van Niekerk Cieremans  advocaten aan het Groninger Gasberaad inzake 
causaliteitsproblematiek Buitengebied d.d. 17 juli 2017 auteur: advocaat mr.  
 
  
</pre>

====================================================================== Einde pagina 256 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 257 ======================================================================

<pre>    24-9-2019    file:///H:/Outlook/Temp/Naamloze bijlage 00014.htmi    Naamloze bijlage 00014.html    1/1</pre>

====================================================================== Einde pagina 257 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 258 ======================================================================

<pre>advocaat 
T +31 10 741 08 03 
F +31 10 741 08 10 
M +31 6 
@vanniekerkcieremans.nl 
  
 
  
  
 
VanNie kerkCieremans B.V. is gevestigd te Rotterdam en ingeschreven in het handelsregister onder nummer 
60896434. Alle diensten en (andere) werkzaamheden worden verricht uit hoofde van een overeenkomst tot opdracht 
met VanNi ekerkCieremans B.V. Op de overeenkomst zijn van toepassing de algemene voorwaarden van 
VanNie kerkCieremans B.V. Deze algemene voorwaarden bevatten onder meer een beperking van aansprakelijkheid, 
zijn in te  zien op www.vanniekerkcieremans.nl en worden op verzoek kosteloos toegezonden. 
 
 
Rotterdam, 17 juli 2017 
 
  
Sticht ing Groninger Gasberaad  
T.a.v. mevrouw Postbus 610 9700 AP  GRONINGEN 
  
Geachte mevrouw,  14090328 – Groninger Gasberaad / NAM; causaliteitsproblematiek buitengebied 
 Onder verwijzing naar de e-mailcorresp ondentie van 15 juni jl., waarin u mij 
verzocht in deze kwestie te adviseren, bericht ik u hierbij als volgt.  1. Inleidende opmerkingen 
1.1. In dit advies zal ik ingaan op de ca usaliteitsproblematiek ter zake de 
schadegevallen in het zogenaamde “b uitengebied”, in het bijzonder in 
hoeverre een tot oordelen geroepen re chter zal beslissen dat causaal ver-
band aanwezig is tussen de aardbevinge n en de schade aan de circa 1.600 
panden in het buitengebied.  
1.2. Aanleiding voor dit advies zijn de in opdracht van de NAM door  Witteveen+Bos (hierna te noemen: “W+B”) opgestelde expertiserappor-ten. Blijkens die rapporten acht W+B geen causaal verband aanwezig tus-sen de aardbevingen en de schades in het buitengebied. De door W+B op-gestelde rapporten hebben de gemene  deler dat de aardbevingen niet de 
oorzaak van de schade kunnen zijn omdat de V
top-waardes van de  vijf ge-
induceerde aardbevingen met de grootste magnitude niet boven de door de SBR-A Richtlijn genoemde drempe lwaarde komen (hierna te noemen: 
de “W+B-theorie”).  
1.3. Hieronder zal worden ingegaan op de houdbaarheid van die theorie en de bewijswaarde die daaraan to egekend dient te worden.  
1.4. Daarbij zal ik geen uitspraken doen over de causaliteit in individuele gevallen maar in zijn algemeenheid (op groepsniveau). Het aantonen van 
causaliteit op groepsniveau laat onverl et dat de causaliteit ter zake de aan 
een individueel pand ontstane schade in beginsel nog separaat vastgesteld 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 258 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 259 ======================================================================

<pre> 
Pagina 2 van 16 
 
 
dient te worden.1 Niettemin zal in dit advies op plaatsen aan individuele 
gevallen worden gerefereerd, namelijk daar waar de feiten en omstandig-heden van een individueel geval karakt eristiek zijn voor de aanwezigheid 
van causaal verband.  
1.5. Ten slotte merk ik op dat dit advies geenszins een uitputtende weergave behelst van alle feiten en omstandi gheden, opgestelde rapporten, aanwe-
zige theorieën en de in dat licht van belang zijnde (juridische) literatuur en jurisprudentie. In het geval u op  onderdelen nader geadviseerd wenst 
te worden, dan verneem ik dat graag.
2 
Opbouw van dit advies 
1.6. Hieronder zal ik allereerst ingaan  op het relevante juridisch kader 
(paragraaf 2). Vervolgens zal worden beoordeeld in hoeverre een rechter in het licht van dat toetsingskader relevante bewijswaarde zal toekennen aan de W+B-theorie (paragraaf 3). 
1.7. In paragraaf 4 zal ik – kort – de belangrijkste conclusies weergeven en in paragraaf 5 een aanzet geven tot een plan van aanpak.  
2. Het juridisch kader 
Algemeen 
2.1. Uitgangspunt in het aansprakelijkheidsrecht is dat op degene die schadevergoeding vordert, de plicht rust te stellen (en bij een voldoende gemotiveerde betwisting aannemelijk te maken) dat zijn schade het ge-volg is van de gebeurtenis waar de aansprakelijkheid van de schuldenaar 
op berust.  
2.2. Schade waarvoor het bestaan van een ‘condicio sine qua non’-verband 
                                                             
1  Ten behoeve van dit advies wordt volstaan met de opmerking dat in de literatuur ook wel wordt 
verdedigd dat in het geval sprake is van een “verhoogde kans” op schade, een bewijslastomkering 
plaatsvindt ten nadele van de laedens . Zie Asser/Hartkamp & Sieburgh 6-II 2013, 79: “ Indien een 
fabriek onrechtmatig een gevaarlijke hoeveelheid stra ling uitzendt of giftig e stoffen in het milieu 
verspreidt, waardoor de in de buurt levende be volking een verhoogde kans heeft een bepaalde 
ziekte te krijgen, kan voor individuele gevallen niet worden aangetoond of de ziekte is veroorzaakt door de onrechtmatige daad. De schade verbonde n aan de ziekte heeft verschillende mogelijke 
oorzaken die niet alle aansprakelijkheidscheppend zijn en evenmin alle zijn terug te voeren op 
gedragingen en omstandigheden gelegen binnen de risicosfeer van de fabriek. Men denke aan 
achtergrondrisico’s zoals genetische aanleg, veroudering en omgevingsfactoren. De opvatting is verdedigd dat in een dergelijk geval, indien de kansverhoging aanzienlijk is, de fabriek met het 
bewijs moet worden belast dat de  ziekte niet het gevolg kan zijn  van de onrechtmatige daad, bij 
gebreke waarvan zij aansprakelijk is voor de schade. Aldus onder meer Auping, AA 1990, p. 929 
e.v.; Kottenhagen-Edzes, Onrechtmatige daad en mi lieu (diss. Rotterdam) 1992, p. 248 e.v. Vgl. 
ook Van, TMA 1994, p. 109 e.v.; Jongbloed & Simon, NJB 1995, p. 891 e.v. ”. 
2  Zo zal ik ook niet ingaan op de vraag in hoever re de waardevermindering van de huizen van de NAM 
geclaimd kan worden. </pre>

====================================================================== Einde pagina 259 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 260 ======================================================================

<pre> 
Pagina 3 van 16 
 
 
(hierna: “c.s.q.n.-verband”)3 niet kan worden vastgesteld, komt – behou-
dens bijzondere omstandigheden – niet voor vergoeding in aanmerking.4 
Vervolgens dient te worden bezien of de schade op de voet van artikel 6:98 BW toerekenbaar is. 
2.3. Van belang is dat het causaal verband geen natuurwetenschappelijk bewijs van causaliteit vereist.
5 Het afwezig zijn van een dergelijk (strin-
gent) verband betekent niet automatisch dat de vordering afgewezen dient te worden. De rechter heeft de vrijheid bij natuurwetenschappelijke onzekerheid over de veroorzaking (n iettemin) tot de conclusie te komen 
dat in de sfeer van het schadevergoedingsrecht causaal verband bestaat tussen het aansprakelijkheidsvestigende gedrag en de schade.  
2.4. Kortom: voor het bewijs van (juridisch) causaal verband is niet vereist dat elke andere mogelijke schadeoorzaak wordt uitgesloten en dat met een volstrekte (100%-)zekerheid causaliteit wordt aangetoond. Bij de beoor-deling van de causaliteit staat het de rechter vrij om de opvattingen van deskundigen over theoretische modellen naast zich neer te leggen en het causaal verband aanwezig te achten gele t op de feiten en omstandigheden 
van het geval.   
2.5. In het kader van de vaststelling van het causaal verband is verder van belang dat in de jurisprudentie regels zijn ontwikkeld op basis waarvan het bestaan van causaal verband kan worden beoordeeld.
6 Op die manier 
heeft de rechter de mogelijkheid om het bewijs langs indirecte  wijze gele-
verd te oordelen. 
2.6. Ik zal in dit advies niet op alle mogelijkheden ingaan, daar de wetgever voor de Groningse situatie een bijzondere regel heeft geïntroduceerd. Mocht een beroep daarop niet opgaan, dan kan altijd op deze in de recht-spraak geïntroduceerde, alternatie ve regels worden teruggevallen.  
2.7. Zo kan een rechter op basis van een bewijsvermoeden aannemen dat er causaal verband aanwezig. Een voorbeeld daarvan is de doctrine van res ipsa loquitur
7: uit het feit dat een gebouw scheurvorming vertoont direct 
na een aardbeving, terwijl gedurende tientallen jaren voorafgaand aan de 
aardbeving niets mis was met dat gebouw, kan een (weerlegbaar) ver-moeden worden afgeleid dat de scheurvorming is veroorzaakt door de 
                                                             
3  Een dergelijk verband is aanwezig als de schadeveroorzakende gebeurtenis de noodzakelijke 
voorwaarde is voor de verwezenlijking van de sc hade. Zonder die gebeurtenis zou het intreden van 
schade zijn uitgebleven. 
4  Het c.s.q.n.-verband wordt ook wel gezien als minimumvereiste. 
5  Zie A.J. Verheij, Onrechtmatige daad  (Monografieën Privaatrecht nr. 4), Deventer: Wolters Kluwer 
2015, nr. 18. 
6  Zie in dit verband A.J.P. Schild, “Het 'condicio sine qua non'verband bij de schending van een 
zorgvuldigheidsverplichting:  enige wegen naar Rome”, RM Themis  2009, 6, p. 254 e.v. 
7  Zie bijvoorbeeld I. Giesen, “Res ipsa loquitur, een bijzonder vermoeden in het aansprakelijkheids-
recht”, WPNR  (6265) 1997, p. 241-246. </pre>

====================================================================== Einde pagina 260 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 261 ======================================================================

<pre> 
Pagina 4 van 16 
 
 
aardbeving.  
2.8. Verder geeft artikel 150 Rv de rechte r de vrijheid om de bewijslast op 
gronden van de redelijkheid en billijkh eid ten laste van de gedaagde partij 
om te keren.  
Artikel 6:177a BW 
2.9. Artikel 6:177a lid 1 BW luidt als volgt: 
“Bij fysieke schade aan gebouwen en werken, die naar haar 
aard redelijkerwijs schade door beweging van de bodem als 
gevolg van de aanleg of de exploitatie van een mijnbouwwerk 
ten behoeve van het winnen van gas uit het Groningenveld zou 
kunnen zijn, wordt vermoed dat di e schade veroorzaakt is door 
de aanleg of de exploita tie van dat mijnbouwwerk. ” (onder-
strepingen toegevoegd; ondergetekende). 
2.10.  Dit artikel behelst een wettelijk vermoeden van causaal verband tussen (a) de exploitatie van het mijnbouwwerk en (b) fysieke schade aan ge-bouwen/werken op het moment dat de benadeelde partij aannemelijk kan maken dat sprake is van: 
i. fysieke schade die naar haar aard redelijkerwijs  het gevolg zou 
kunnen  zijn van; 
ii. beweging van de bodem als gevolg van de aanleg of de exploitatie 
van een mijnbouwwerk ten behoeve van het winnen van gas uit het Groningenveld. 
2.11. Voor de goede orde: voor toepassing van het bewijsvermoeden is niet vereist dat het beschadigde gebouw of werk is gelegen binnen de contour-cirkel. Op het moment dat is voldaan aan de hierboven bedoelde voor-waarden, ook al is het pand in het buitengebied gesitueerd, treedt het be-wijsvermoeden in werking. Immers, de (initieel) in het wetsvoorstel van artikel 6:177a BW opgenomen territori ale beperking op de werkingssfeer 
van het wettelijk bewijsvermoeden uit de definitieve versie van artikel 6:177a BW is geschrapt. Een harde grens (een “effectgebied” of gebruik van contourenkaarten) werd  als arbitrair ervaren.
8 
2.12. Ter zake het onder sub i. hierbove n genoemde vereiste heeft Minis-
ter Kamp bij de behandeling van het wetsvoorstel opgemerkt dat bij het bekijken of de schade kan zijn veroorzaakt door bodembeweging bijvoor-beeld onderscheid kan worden gemaakt tussen een scheur in een muur en een vochtplek in het plafond, maar ook tussen verschillende typen scheu-
                                                             
8 Kamerstukken I  2016-17, 34 041, nr. G, p. 8. </pre>

====================================================================== Einde pagina 261 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 262 ======================================================================

<pre> 
Pagina 5 van 16 
 
 
ren.9 Hij merkte verder het volgende op: 
“Voorts kan het zo zijn dat een bepaald type scheur in een 
muur in de nabijheid van het Groningenveld moet worden 
aangemerkt als schade die naar haar aard redelijkerwijs het gevolg van bodembeweging door de gaswinning uit het Gro-ningenveld zou kunnen zijn, maar in bijvoorbeeld de provincie 
Utrecht niet. Als het in de rede ligt dat de schade die zich heeft 
voorgedaan, het gevolg is van gaswinning uit het Groningen-veld, is het bewijsvermoeden van toepassing. Jurisprudentie 
kan houvast geven bij de beoordeli ng hiervan. Indien partijen 
het er niet over eens zijn of het bewijsvermoeden moet worden toegepast, zal de Arbiter Aardbevingsschade of de rechter zich daar een oordeel over moeten vormen. ” (onderstreping toege-
voegd; advocaat). 
2.13. Hieruit blijkt dat de geografische locatie van het schadepand in combina-tie met de aard van de geconstateer de schade (“een bepaalde type 
scheur”)
10 relevante omstandigheden zijn bij de beoordeling van de toe-
passelijkheid van het bewijsvermoeden. Als de geclaimde scheurvorming naar haar aard
11 veroorzaakt kan zijn door de beweging van de bodem en 
als het pand zich in de nabijheid van het Groningenveld bevindt, dan kan dat voldoende zijn voor een rechter om het bewijsvermoeden toepasbaar te achten.  
2.14.  Uit de wetsgeschiedenis kan verder worden afgeleid dat het erop lijkt dat de wetgever de rechter niet wilde beperken in de vrijheid om het bewijs-vermoeden toepasbaar te achten.  
2.15. In het geval de rechter het bewijsve rmoeden toepasselijk acht, is het 
vervolgens aan de NAM om dat te ontzenuwen. Dat dient te gebeuren door aannemelijk te maken dat de schade niet is veroorzaakt door bo-
dembeweging door gaswinning. In het geval de NAM daarin slaagt, dient 
de benadeelde (alsnog) het causaal verband te bewijzen.12 
2.16.  De vraag rijst aan welke eisen het d oor de NAM, ter ontzenuwing van het 
bewijsvermoeden, te leveren tegenbewijs dient te voldoen. De wetsge-schiedenis biedt in dit verband geen richting. Het is (evenwel) pleitbaar dat aan een dergelijk tegenbewijs hoge eisen moeten worden gesteld (zie 
                                                             
9  Zie Kamerstukken I  2016-17, 34 041, nr. G, p. 2. 
10 Zie ook Kamerstukken II  2015-16, 34 390, nr. 3, p. 3, alwaar is opgemerkt dat schade als gevolg van 
aardbevingen zich veelal manifesteert als “ scheuren in het metselwerk en de afwerkingen van 
gevels, binnenwanden en plafonds van woningen. Dit type schade kan echter ook andere oorzaken 
hebben dan aardbevingen ”. 
11 Zie ook Kamerstukken II  2015-16, 34 390, nr. 3, p. 4. 
12 Dit betekent dat in beginsel het bewijsrisico op basis van een strikte toepassing van artikel 
6:177a BW bij de eisende partij blijft.  </pre>

====================================================================== Einde pagina 262 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 263 ======================================================================

<pre> 
Pagina 6 van 16 
 
 
ook paragraaf 3.3.13 e.v.).  
“Eigen gebrek” panden 
2.17. Een verweer van de NAM, dat tegen het aannemen van causaal verband 
zou pleiten, ziet op de omstandigheid dat de constructie van beschadigde panden “gebrekkig” zouden zijn en/o f dat de scheurvorming als gevolg 
van geïnduceerde aardbevingen het gevo lg is van reeds in de constructie 
aanwezige spanningen. Ten behoeve van dit advies zal ik niet (uitgebreid) op dit verweer ingaan. Naar mijn oordeel dient schade waarbij zulks speelt aan de NAM te worden toegerekend.
13 Ik neem daarbij aan dat in 
het geval de bodembeweging niet zo u hebben plaatsgevonden, de gebre-
ken zich waarschijnlijk niet zouden hebben gemanifesteerd.14 De rechtens 
relevante oorzaak is in die situatie aldus gelegen in de door gaswinning 
geïnduceerde aardbevingen. 
3. Causaal verband tussen aardbevingen en schade? 
3.1. Inleidende opmerkingen  
3.1.1.  In deze paragraaf zal ik, met inachtneming van het juridisch kader, beoordelen in hoeverre een rechter ca usaal verband tussen de schade aan 
de panden in het buitengebied en de aardbevingen zal aannemen.  
3.1.2.  Daarbij merk ik op dat daarover ge en absolute zekerheid kan worden 
verschaft, aangezien over artikel 6:177a BW (begrijpelijkerwijs) nog geen richtinggevende jurisprudentie is gevormd.  
3.2. Bewijsvermoeden is in beginsel van toepassing 
3.2.1.  Indachtig het hierboven in paragraaf 2 gestelde, meen ik dat het bewijsvermoeden van artikel 6:177a BW in beginsel kan worden ingeroe-pen ten aanzien van de gebouwen die zich in het buitengebied bevinden, 
zulks voor zover de geconstateerde schades naar hun aard door de aard-bevingen
15 veroorzaakt kunnen zijn. Uit de mij ter beschikking gestelde 
inspectierapporten van W+B leid ik af dat (een deel van) de aldaar gecon-stateerde schades in theorie veroorz aakt kunnen zijn door de aardbevin-
gen. 
3.2.2.  Van belang is dat W+B in een individueel rapport steeds de mogelijkheid van aardbevingsschade uitsluit, maar dat laat onverlet dat de geconsta-teerde schades naar hun aard door de  aardbevingen kunnen zijn veroor-
                                                             
13 Vergelijk in dit verband Hoge Raad van 9 maart 1973, NJ 1973, 464 inzake Boerenleenbank / Van de 
Reek . 
14 Het is verdedigbaar dat eventuele onzekerheid in dit verband voor rekening van de NAM dient te 
komen, aangezien zij profijt heeft gehad van de gaswinning. 
15 Voor de goede orde merk ik op dat de gaswinning ook leidt tot bodemdaling en grondwaterpeilaan-
passing. Dat zijn factoren die ook meespelen c.q. mee kunnen spelen bij het ontstaan van schade. </pre>

====================================================================== Einde pagina 263 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 264 ======================================================================

<pre> 
Pagina 7 van 16 
 
 
zaakt. Immers, het uitsluiten van de  aardbevingen als oorzaak is door 
W+B categorisch gedaan op basis van een door haar ontwikkelde theorie, waarvan haar rapport van 30 maart 2017  als grondslag dient. Het is juist 
de vraag of het door W+B ontwikke lde model van voldoende gewicht is 
om het wettelijk bewijsvermoeden te  doen ontzenuwen. Die vraag zal 
hieronder, in paragraaf 3.3, worden beantwoord.  
3.2.3.  Een andere opvatting zou ertoe leiden dat die discussie reeds in de (voor)fase van de toepasselijkheidsvraag van het wettelijk bewijsvermoe-den moet worden beslecht, terwijl het de bedoeling van de wetgever is geweest om de Groningers met de invoering van het bewijsvermoeden verlichting te bieden. Voor toepasse lijkheid van het wettelijk bewijsver-
moeden is voldoende dat de schade naar haar aard veroorzaakt kan zijn 
door de aardbevingen en dat de panden in de nabijheid van het Gronin-genveld zijn gesitueerd. Daaraan is in mijn visie ten volle voldaan.  
3.2.4. Het voorgaande wordt ondersteund door uitspraken van de Arbiter Aardbevingsschade. Zo blijkt uit de arbitrale vonnissen dat:  
(i) scheuren in het metselwerk en de afwerkingen van gevels, bin-
nenwanden en plafonds van woningen over het algemeen worden 
aangemerkt als fysieke schade di e naar hun aard redelijkerwijs 
schade door beweging van de bodem als gevolg van gaswinning kunnen zijn, en  
(ii) het bewijsvermoeden, zo leren de recentere uitspraken, in elk ge-val gehanteerd dient te worden vo or de gehele provincie Gronin-
gen, omdat voldoende harde criteria voor een andere geografi-sche beperking ontbreken. 
3.3. Ontzenuwing door de NAM van het bewijsvermoeden? 
3.3.1.  Thans komt de vraag aan de orde of de W+B-theorie voor een rechter van 
voldoende gewicht zal zijn om het wettelijk bewijsvermoeden ex artikel 6:177a BW ontzenuwd te achten.  
3.3.2.  De W+B-theorie houdt, kort gezegd, in dat de V
top-waardes van de vijf – 
qua magnitude – zwaarste aardbevingen bij panden in het buitengebied 
niet boven de door de SBR-A Richtlijn genoemde drempelwaardes uitko-men en aardbevingen reeds daarom niet als oorzaak hebben te gelden. Alhoewel de W+B-rapporten op het eerste gezicht gedegen voorkomen, blijkt uit nadere bestudering dat die rapportages niet sluitend zijn en de W+B-theorie tal van omstandigheden niet – althans niet zichtbaar – in de beoordeling meeneemt.  
3.3.3.  Bij de vraag of de rechter de W+B-theorie van voldoende gewicht zal oordelen om het wettelijk bewijsvermoeden ontzenuwd te achten, zijn de volgende aspecten van belang (daarbij baseer ik mij mede op het rapport </pre>

====================================================================== Einde pagina 264 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 265 ======================================================================

<pre> 
Pagina 8 van 16 
 
 
van Energeo B.V. (hierna: “Energeo”) van 2 juli 2017):  
a. Uit het door TNO opgestelde rapport van 13 juni 2016 (hierna: “het TNO Rapport 2016”) wordt gerefereerd aan een door TNO 
opgesteld rapport van 11 november 2009 (getiteld “Kalibratiestu-die schade door aardbevingen”, hierna te noemen: “het TNO Rapport 2009”) waarin TNO een kaart met contouren van snel-
heidsniveau’s heeft opgesteld die is gebruikt om schadepercenta-ges vast te stellen. Dat betreft het aantal gebouwen met toegeken-
de schade claims gedeeld door het totale aantal gebouwen, gege-
ven ee n bepaalde waarde. Uit het TNO Rapport 2009 blijkt bij-
voorbeeld dat na de beving in Roswinkel 59 schademeldingen zijn binnengekomen van in totaal 16.248 eigenaren van laagbouwwo-ningen die na 1940 zijn gebouwd. Van de 59 schademeldingen zijn van 56 vastgesteld dat die door de aardbeving zijn veroor-zaakt. Dat levert dan een percentage c.q. schadekans op van 0,33%.  
b. Het is van belang vast te stellen dat de door TNO genoemde (kans)percentages zijn gebaseerd op gevallen waarvan is geverifi-eerd dat er een oorzakelijk verband was met de desbetreffende aardbeving. Een kans van 0,2% dat een aardbeving schade ver-oorzaakt (omdat sprake is van lage V
top-waarde) betekent aldus 
niet dat d e kans op schade in een individueel geval “nihil” is, 
maar dat 0,2% van de totale populatie schade zal lijden. TNO heeft vastgesteld – op basis van toegekende schades – dat een aardbeving zelfs bij een relatief lage V
top-waarde (circa 1 mm/s) 
schade kan ve roorzaken. De volgende figuur, afkomstig uit het 
TNO Rapport 2009, illustreert dat:  
 
c. Het TNO Rapport 2016 borduurt op deze constateringen voort. Op pagina 8 van dat rapport is opgemerkt dat soms ook bij “zeer 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 265 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 266 ======================================================================

<pre> 
Pagina 9 van 16 
 
 
lage PGA-waarden” er een kleine kans op schade is. Dat is op pa-gina 7 geïllustreerd aan de hand van een tweetal figuren. Die figu-ren laten zien dat er ook bij V
top-waardes < 1 mm/s schadegeval-
len zijn.  
d. TNO merkt verder op dat bij het bepalen van de kans op schade geen rekening is gehouden met het zich vaker kunnen voordoen 
van de trillingsniveau’s (pagina 13 van het TNO Rapport 2016) en concludeert op pagina 16 dat ge let op de hierboven weergegeven 
figuur “ (…) echter in de praktijk in Groningen sprake [is] van 
veel grotere kansen op schade reeds bij kleine bevingen gezien de optredende (…)waarden ”. 
e. De in de SBR-A Richtlijn neergelegde grenswaardes zijn aldus niet bruikbaar voor het vaststellen van de causaliteit tussen de aardbevingen en schade aan panden in het buitengebied. Een ge-ring kans op schade (tussen 0 en 1%) toegepast op een omvang-rijke populatie (circa 100.000 panden) betekent – in de theorie van TNO – dat er woningen zijn die aardbevingsschade hebben. Energeo bevestigt dit in haar  rapport van 2 juli 2017.  
f. Kortom: met het bewijs dat er een  kleine “kans op schade” op 
groepsniveau zou zijn, is niet gegeven dat een individueel pand van schade gevrijwaard is of zal blijven. Als een aardbeving tot gevolg heeft dat 0,5% van de huizen in een bepaald gebied (met 100.000 objecten) beschadigd raken,  is het in principe aan de 
NAM om aan te tonen dat een individueel gebouw niet behoort tot de getroffen (0,005*100.000 =) 500 panden. 
g. Ook de TU Delft heeft in haar rappo rt van 14 juli 2016 (hierna te 
noemen: “het TU Delft Rapport”) een opmerking gemaakt over de “kans op schade”, daar waar zij op pagina 5 opmerkt dat een klei-ne kans in de orde van 1% “ in een groot onderzoeksgebied met 
een zeer grote populatie bouwkundige objecten [kan] sommeren tot een betekenisvolle kans  op schade in het gebied ”.  
h. Daarbij is verder van belang dat de SBR-A Richtlijn meer dan 20 jaar geleden is opgesteld voor de  beoordeling van de schadelijke 
invloed van trillingen op basis va n praktijkervaring met trillingen 
door verkeer en bouwwerkzaamheden. De richtlijn beoogt veeleer een instrument te zijn om vooraf  met betrekking tot een relatief 
beperkt gebied een risicobeoordeling uit te voeren, dan nader-hand de causaliteit tussen een opgetreden schade en een aardbe-ving in een relatief omvangrijk gebied als het buitengebied te ve-rifiëren. 
i. Los van de ontstaansgeschiedenis van de SBR-A Richtlijn, zal een rechter verder van belang vinden dat binnen de SBR-commissie </pre>

====================================================================== Einde pagina 266 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 267 ======================================================================

<pre> 
Pagina 10 van 16 
 
 
kennelijk discussie is over in hoeverre de belasting door aardbe-vingen onderdeel zijn van de beoordeling volgens de SBR-A Richtlijn (diverse trillingsbronnen worden daarin genoemd, maar aardbevingen niet, zie pagina 2 van TNO Rapport 2016). 
j. Ook de TU Delft heeft vraagtekens geplaatst bij de toepassing van de SBR-A Richtlijn. Zij stelt in het TU Delft Rapport het volgende (zie pagina 4):  
“De trillingen door gaswinning buiten de contour liggen aan de 
rand van het toepassingsgebied (frequentiegebied) van SBR 
richtlijn A. Ook is er in het al gemeen nog weinig kennis van de 
schadelijke invloed van (herhaald) kortdurende lichte trillingen op kwetsbare en reeds beschadigde constructies en op de bodem, bijvoorbeeld in de vorm van differentiële zettingen. ”. 
k. Zoals uit het rapport van Energeo blijkt, is dit (ook door de TU Delft aangestipte) cumulatie-effect
16 ten onrechte niet door 
W+B in haar beoordeling meegenomen.17 Er kan een wezenlijk 
verschil bestaan tussen het blootstellen van een pand aan een en-kele kortdurende trilling en het onderwerpen van een pand aan circa 1.300 van dergelijke trillingen. Daar waar een schade gra-
dueel  kan ontstaan, ligt het te meer in de rede dat het cumulerend 
effect van een omvangrijk aantal (in potentie) schadetoebrengen-de evenementen niet buiten beschouwing kan worden gelaten. Bij een gradueel schadeproces kunnen niet-waarneembare haar-scheurtjes uitgroeien tot cosmetische scheuren en uiteindelijk zelfs tot constructieve scheuren, aldus Energeo. 
l. Het voorgaande geldt a fortiori  daar waar W+B in haar indivi-
duele rapporten slechts de vijf aardbevingen met de grootste magnitude beoordeelt. De andere (thans in totaal circa 1.295) aardbevingen, een deel waarvan het epicentrum dichterbij het beoordeelde schadepand is gelegen, is niet door W+B in haar oordeelsvorming betrokken. 
m. Dat het repeterende karakter van de aardbevingen een rol kan spelen bij het ontstaan van schade (in het buitengebied), lijkt ook in de lijn te zijn met het feitelijke schadebeeld. Uit de informatie begrijp ik dat het merendeel van de schade zich heeft gemanifes-
teerd na de relatief zware aardbeving in Huizinge (augustus 
                                                             
16 Het is denkbaar dat een enkele aardbeving niet tot (zichtbare) schade leidt, maar het gecumuleerde 
effect van bijvoorbeeld 500 aardbevingen wel. 
17 In haar uitgebreide rapportage van 30 mei 2017 lijkt W+B hier wel aandacht aan gegeven te hebben, 
maar relateert dat vervolgens lout er aan de SBR-A Richtlijn. Zie ook pagina 20 van het TU Delft 
Rapport. </pre>

====================================================================== Einde pagina 267 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 268 ======================================================================

<pre> 
Pagina 11 van 16 
 
 
2012)18, gedurende een periode waarin het aantal aardbevingen 
zich had geïntensiveerd. Woningen die gedurende tientallen jaren voordien geen schade hadden
19, vertoonden na deze beving / pe-
riode wel schade. Op dat moment  hebben de woningen reeds 
meer dan 600 bevingen te verduren gehad (vanaf ongeveer het jaar 1986).  
n. Een ander in mijn visie relevant  gezichtspunt, zoals door de 
TU Delft en Energeo is aangestipt, ziet op de effecten van de aardbevingen op de ondergrond. W+B laat dat buiten beschou-wing. Zij had geen instructie om de fundering/ondergrond van de 
individuele panden te beschouwen.20 Dit betreft – mijns inziens – 
een belangrijke omissie in het onde rzoek van W+B c.q. de door de 
NAM aan W+B gegeven onderzoeksopdracht. Zoals Energeo – naar mijn oordeel terecht – opmerkt kan uit de in Woldendorp ontstane schades worden afgeleid dat de ondergrond en de funde-
ring van een woning, óók bij lage V
top-waardes, van relevant be-
lang zijn bij het vaststellen van de causaliteit. 
o. Andere aspecten die in het kader van een eventuele procedure nadere beschouwing verdienen zien op de nauwkeurigheid en re-presentativiteit van de meetinst rumenten, de gebruikte parame-
ters ( e.g. diepte haard, opslingerfactoren) bij de berekening van 
de V
top-waardes21 in het buitengebied, het aspect van resonantie 
en de waarschijnlijkheid van toekomstige aardbevingen die in het buitengebied tot hogere V
top-waardes kunnen leiden dan thans 
het geval is. Het verdient aanbeveli ng om dit door een deskundige 
                                                             
18 Voor de goede orde: alhoewel deze beving een relatief grote magnitude had, zijn de zijdens de NAM 
berekende V top-waardes gelet op de afstand van het epicentr um tot de woningen in het buitengebied 
niet zodanig hoog dat de in de SBR-A Richtlijn gehanteerde grenswaardes werden overschreden. 
19 Dit zal tijdens een eventuele procedure een punt van discussie worden. Bij gebreke van een 
zogenaamd “vooropnamerapport” kan het lastig zijn aan te tonen dat een pand voorafgaand aan de 
hier relevante schadeperiode geheel schadevrij was. Ik begrijp (evenwel) dat dit in individuele 
gevallen kan worden aangetoond door bijvoorbeeld ta xatierapporten (opgeste ld voor schadedatum) 
en latere expertiserapporten met elkaar te vergelijken. Het bewijs dat deze panden voorafgaand aan de hier relevante schadeperiode vrij waren van ge breken kan van invloed zijn  op de vraag of op 
groepsniveau causaliteit kan worden bewezen, al thans of de NAM voldoende heeft aangedragen om 
het wettelijk bewijsvermoeden te doen ontzenuwen. Om die reden acht ik het opportuun om op dit 
punt nadere informatie te vergaren (voor zover nodig). 
20 Zie pagina 13 van het advies van W+B van 30 maart 2017: “ De inspectie betreft een systematische 
visuele inspectie (SVI), waarbij gebruik is gem aakt van een speciaal ontw ikkelde inspectieapplica-
tie. Echter, ondanks de geautomatiseerde verwerking  van de gegevens blijft de kans op menselijke 
fouten aanwezig bij de inspec tie. Een andere beperking van de SVI is dat enkel zichtbare 
kenmerken vastgelegd worden. Ontoeg ankelijke plaatsen of plaatsen die niet veilig te bereiken zijn 
worden niet geïnspecteerd. ”. 
21 Hierbij is mede van belang dat tiltmeters die op een ten opzichte van het epicentrum grotere afstand 
zijn geplaatst ook wel een hogere uitslag laten zien dan tiltmeters die dichterbij het epicentrum zijn gesitueerd. Gelet daarop kan de aanname van W+B, inhoudende dat het hier relevante effect van een aardbeving altijd een lineair verloop kent, niet  althans niet voor alle gevallen worden gehan-
teerd. </pre>

====================================================================== Einde pagina 268 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 269 ======================================================================

<pre> 
Pagina 12 van 16 
 
 
te laten beoordelen teneinde de rechter daarover te kunnen voor-lichten. 
3.3.4. Los van het bovenstaande wijst ook de feitelijke situatie  erop dat de  
W+B-theorie niet sluitend is. Zo begrijp ik dat er diverse gevallen bekend zijn waarin gedupeerden tijdens c.q. direct na een aardbeving schade hebben waargenomen. Een directer bewijs voor een c.s.q.n.-verband tus-sen de schade en de aardbeving best aat welhaast niet. Het feit dat W+B 
desalniettemin persisteert in haar standpunt dat de aardbevingen in dit 
soort gevallen – getuige de berekende V
top-waardes behorende bij derge-
lijke bevingen – niet de oorzaak van de schades kunnen zijn geweest en dat dit voor W+B geen reden is haar model aan te passen, kan voor een tot oordelen geroepen rechter een belangrijk argument zijn om het wette-lijk bewijsvermoeden niet ontzenuwd te achten en om die reden causaal 
verband aanwezig te achten.  
3.3.5. Immers, het feit dat er ander – meer direct en feitelijk – bewijs voorhan-den is waaruit volgt dat aardbevingen met in het buitengebied lage V
top-
waardes tot schade leiden, betekent dat de theorie van W+B niet ade-quaat is. Voor de goede orde: zoals uit paragraaf 2 hierboven volgt, is voor het aannemen van het juridisch causaal verband geen natuurwetenschap-pelijk onderbouwing vereist.  
3.3.6.  Ter onderbouwing van dit standpunt verdient het aanbeveling de verklaringen van gedupeerden, die het zich manifesteren van schade tij-dens c.q. direct volgend op een aardbeving uit eigen waarneming hebben waargenomen, te verzamelen. Vervolgens kunnen, voor ieder individueel geval afzonderlijk, de V
top-waardes daaraan worden  gekoppeld. Teneinde 
de rechter zo volledig en adequaat moge lijk voor te lichten, heeft het mijn 
voorkeur deze gegevens – inclusief de  geografische ligging van de objec-
ten – samen te brengen in een kaart van het buitengebied, zodat relatief eenvoudig is vast te stellen op welke locaties in het buitengebied de aard-bevingsschades zich hebben gemanifesteerd en welke V
top-waardes daar-
bij horen.  
3.3.7.  Voor de goede orde merk ik op dat het voorgaande de nodige inspannin-
gen zal vergen (waarbij het de voorkeur heeft een selectie te maken van schades die min of meer op representatieve wijze over het buitengebied zijn verdeeld). Niettemin meen ik dat het een zinvolle exercitie zal zijn teneinde de rechter duidelijk te maken dat de aardbevingen voor het bui-tengebied, (ook) bij lage V
top-waardes, tot schade kunnen leiden. Ter be-
sparing van kosten zou ook volstaan kunnen worden met het geven van enkele voorbeelden onder aanbieding van aanvullend (getuigen)bewijs. 
3.3.8.  De conclusie is dat de NAM c.q. W+B nogal wat blinde vlekken heeft in te vullen alvorens zij het wettelijk bewijsvermoeden lijkt te kunnen weerleg-gen. Diverse uitspraken van de Arbiter Aardbevingsschade bieden daar-</pre>

====================================================================== Einde pagina 269 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 270 ======================================================================

<pre> 
Pagina 13 van 16 
 
 
voor ondersteuning. 
3.3.9.  Dat realiseert W+B zich kennelijk ook daar waar zij in de persoon van 
haar projectdirecteur, dr.ir. T.A.M. Salet, heeft aangegeven niet uit te slui-ten dat er in de toekomst studies komen “ waaruit zal blijken dat een deel 
van de schades in Emmen en het buitengebied van Oost-Groningen wél het gevolg is van aardbevingen ”.
22 
3.3.10.  Uit een ander nieuwsbericht blijkt dat dr.ir. T.A.M. Salet heeft aangege-ven dat er nog veel informatie te wi nnen is als het gaat om aardbevingen 
en bevingsschade en dat het volgens hem vrijwel onmogelijk is om te be-oordelen of schade wel of niet door aardbevingen komt: 
“Een scheur is een wolf in schaapskleren. Het is niet te doen om 
bij de ene scheur te zeggen dat het door aardbevingen komt en 
de andere scheur door bijvoorbeeld stormschade of zettings-schade. Daarom hebben we in onze onderzoeken alles zo nauw-keurig mogelijk in beeld gebracht. We wilden het wetenschappe-lijk aanpakken en niet als inspecteur. ”.
23 
3.3.11.  In een e-mailwisseling met een gedupeerde heeft de projectdirecteur van W+B verder in een e-mail van 5 juli 2017 het volgende aangegeven: 
“Het ontbreekt in ons land aan een traditie met schadeonder-
zoek naar aardbevingsschade en die kennis wordt en moet ook worden opgebouwd. Op grond va n het onderzoek blijft onze 
conclusie ongewijzigd, de resultaten van de gehanteerde aan-pak zijn immers wat die zijn. We l heb ik ook bij andere gele-
genheden al aangegeven dat ik herken dat het woord ‘nihil’, als het gaat over de kans op schade veroorzaakt door de aardbe-ving, tot veel onduidelijkheid heeft geleid. Het was beter ge-
weest hier het woord klein te hanteren omdat er altijd een mo-
gelijkheid bestaat dat de beving  tot schade heeft geleid op 
grond van de kennis op dat moment. 
Recentelijk zijn er nieuwe modellen beschikbaar gekomen om 
de snelheid van trillingen vanuit een epicentrum te berekenen op woning niveau. Deze modellen  zijn een belangrijk instru-
ment in het onderzoek naar aardb eving schade en dat gold ook 
voor ons onderzoek. Een deel van die nieuwe modellen is ons reeds aangereikt (nog voor publicatie) voor het onderzoek in het buitengebied. We hebben dat ook gebruikt. Een deel is van 
                                                             
22 Zie het krantenartikel op 10 juli 2017 gepubliceerd op de website van DVHN: 
http://www.dvhn.nl/drenthe/Proj ectleider-WitteveenBos-bedreigd-in-Emmen-22350746.html. 
23 Zie het op 10 juli 2017 gepubliceerde bericht op de webste van RTV Noord: 
http://www.rtvnoord.nl/nieuws/180559/Witteveen-Bos-voelt-haat-inwoners-bij-onderzoek-
bevingsschade. </pre>

====================================================================== Einde pagina 270 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 271 ======================================================================

<pre> 
Pagina 14 van 16 
 
 
recente datum. Wij onderzoeke n momenteel wat de gevolgen 
van de nieuwe modellen zijn op  de grondbeweging en doen dat 
uit zorgvuldigheid ook voor Em men. Zodra we daar duidelijk-
heid over hebben zullen we dit ook kenbaar maken. ” (onder-
streping toegevoegd; ondergetekende). 
3.3.12.  W+B geeft hier niet alleen aan dat het lastig is om vast te stellen of een scheur aardbevingsgerelateer d is of niet, dat de wetenschap op het gebied 
van aardbevingsschade – alwaar W+B haar rapporten op heeft gebaseerd – nog niet (ver) is ontwikkeld, maar ook dat er altijd een kans is dat zich schade voordoet. Daarmee lijkt W+B te refereren aan de kleine kans op schade (groter dan 0% maar kleiner dan 1%), waarvan TNO heeft vastge-steld dat die van toepassing is en zich realiseert bij relatief lage V
top-
waardes en in welk verband de TU Delft heeft aangegeven dat een derge-lijke kleine kans voor een omvangrijke populatie panden zeker betekenis-vol is. 
De aan het door de NAM te leveren tegenbewijs te stellen eisen 
3.3.13.  Hierboven heb ik aangegeven dat het pleitbaar is dat hoge eisen moeten 
worden gesteld aan het door de NAM te leveren tegenbewijs. Ten behoeve van dit advies zal ik niet uitgebreid  ingaan op de onderliggende argumen-
tatie, maar volsta ik met de opmerk ing dat zulks te rechtvaardigen lijkt 
gelet op de ratio van artikel 6:177a BW ( i.e. verlichting bewijslast gedu-
peerden juist omdat ook andere oorza ken de schade kunnen hebben ver-
oorzaakt) in combinatie met de omstandigheid dat het bewijs van de cau-saliteit in de (risico)sfeer van de NAM valt.  
3.3.14.  Ter zake dit laatste aspect meen ik dat van belang is dat de NAM jarenlang niets heeft gedaan om gegevens te verzamelen over de impact van de gaswinning en de als gevolg  daarvan geïnduceerde aardbevingen. 
Zo had zij nauwkeurige meetinstrumenten in het buitengebied kunnen plaatsen teneinde de situatie te kunnen monitoren. Ook had de NAM er-voor kunnen kiezen om een aantal individuele panden in het buitenge-bied (visueel) te monitoren c.q. tussentijds “nulmetingen” te doen uitvoe-ren opdat de schade na een aardbevin g adequaat in kaart gebracht had 
kunnen worden. Op die manier zou de NAM zelf hebben kunnen vaststel-len of de theorie van W+B correleert met de praktijk. Thans betreft het 
enige directere bewijs van het causaal verband de verklaringen van gedu-peerden die zelf hebben waargenomen dat zich – bij V
top-waardes die on-
der de SBR-A Richtlijn genoemde grenswaarde liggen – schade als gevolg van aardbevingen manifesteerde.
24  
                                                             
24 Daarnaast begrijp ik dat er voorbeelden bekend zijn waarbij de V top-waardes onder de door de NAM 
gestelde normen blijven, maar tiltmeters wel een rotatie laten zien die tot schade heeft geleid. 
Doordat tiltmeters volcontinu meten, kunnen de  gegevens daarvan eenvoudig worden gekoppeld 
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 271 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 272 ======================================================================

<pre> 
Pagina 15 van 16 
 
 
3.3.15.  Mede op basis van het voorgaande dient aan die verklaringen mijns 
inziens een bewijswaarde van gewicht te worden toegekend, althans dient van de NAM in het kader van de ontzenuwing van het wettelijk bewijs-vermoeden ten minste verlangd te worden dat zij kan uitleggen waarom die panden wel en andere panden (die zich allen in het buitengebied be-vinden) niet beschadigd raken als gevolg van de aardbevingen.
25 
3.3.16.  Ten slotte merk ik op dat in het kader van de waardering van het voorgaande voor een rechter nog kan meewegen dat W+B, alhoewel zij in beginsel een onafhankelijk ingenieursbureau is, feitelijk een partijdes-kundige is. W+B is immers door de NAM ingeschakeld en wordt door haar betaald. In dat kader kan niet onvermeld blijven dat W+B – vooraf-gaand aan haar rapport van 30 maart 2017 – reeds de NAM van inbreng had voorzien in het kader van een in 2016 door een gedupeerde gestarte 
procedure (dat betrof een woning op de grens tussen binnen- en  buitengebied). W+B treedt in die procedure kortom op als partijdeskun-dige teneinde voor de NAM aan te ku nnen tonen dat er in dat specifieke 
geval geen causaal verband zou best aan tussen de aardbevingen en de 
schade.  
4. Conclusies 
4.1. Indachtig al het bovenstaande meen ik dat voor toepasselijkheid van het in artikel 6:177a BW neergelegde we ttelijk bewijsvermoeden voldoende is 
dat de schade naar haar aard veroor zaakt kan zijn door de aardbevingen 
en dat de panden in de nabijheid va n het Groningenveld zijn gesitueerd. 
4.2. Het is op goede gronden verdedigbaar dat dit bewijsvermoeden ook kan worden ingeroepen ten aanzien van de woningen die in het buitengebied zijn gesitueerd. Dit bewijsvermoeden geldt voor die schades die naar hun aard door de aardbevingen kunnen zijn veroorzaakt. In het kader van de-ze toepasselijkheidsvraag is niet rele vant of die schades ook door andere 
oorzaken kunnen zijn ontstaan. Die discussie dient in principe te worden gevoerd in het kader van de weerleggi ng door de NAM van het wettelijk 
bewijsvermoeden.  
                                                                                                                                                        
aan het tijdstip van een geregistreerde aardbeving. Doordat er (zijdens de NAM) geen tiltmeters zijn 
geplaatst, is er een bewijsnood gecreëerd waarvan het verdedigbaar is dat die voor risico van de NAM dient te blijven.  
25 Ik verwijs in dit verband naar het arre st van het Hof Amsterdam van 5 mei 1978 ( BR 1978, 713), 
waarin het ging om een verrotting van de paalfund ering van een pand door het droogvallen ervan bij 
bronbemaling op een naburig bouwterrein. Het beroep van de gedaagde dat de oorzaak (mede) was gelegen in het droog staan van de  paalfundering tijdens de zomermaanden werd verworpen. Het lag 
op de weg van gedaagde om voor aanvang van het werk de nodige gegevens hierover te verzamelen. Dat nalaten kwam aldus voor risico van gedaagde. Vergelijk voorts het vonnis van de Rechtbank Rotterdam van 29 december 2010, ECLI:NL:RBROT:2010:BP1158: “ Voor zover het onderzoek van 
de te benoemen deskundige wordt bemoeilijkt do or de afwezigheid van deze nulmeting komen de 
gevolgen daarvan voor rekening en risico van de Gemeente. ”. </pre>

====================================================================== Einde pagina 272 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 273 ======================================================================

<pre>    Van Niekerk  Cieremans    5.2.    5.3.    Pagina 16 van 16    Gelet op alle feiten en omstandigheden van het geval is voorts op goede  gronden verdedigbaar dat de door W+B geformuleerde theorie onvol-  doende gewicht in de schaal legt om het wettelijk bewijsvermoeden ont-  zenuwd te achten. Daarbij kunnen met name een rol spelen de verklarin-  gen van gedupeerden die zelf hebben waargenomen dat zich — bij Vtop-  waardes die onder de SBR-A Richtlijn genoemde grenswaarde liggen —  schade als gevolg van aardbevingen manifesteerde.    Plan van aanpak    Op basis van het vorenstaande lijkt het mij zinvol om tijdens een nog te  arrangeren bespreking van gedachten te wisselen over een plan van aan-  pak. In ieder geval zal de NAM formeel in de gelegenheid gesteld dienen  te worden haar visie te geven op het standpunt dat de rapporten van W+B  onvoldoende gewicht in de schaal leggen om het wettelijk bewijsvermoe-  den te doen ontzenuwen.    Voor zover de NAM blijft persisteren in haar afwijzing van aansprakelijk-  heid/causaliteit, lijkt het zinvol de kwestie voor te leggen aan de rechter  en een verklaring voor recht te vorderen dat de W+B-theorie het wettelijk  bewijsvermoeden niet kan ontzenuwen. Op die manier kan dan duidelijk-  heid worden verkregen over de causaliteit op groepsniveau, hetgeen ook  voor individuele gevallen van belang is.    Aangezien een dergelijke procedure op diverse wijzen kan worden  ingestoken, dient daarover eerst overeenstemming bereikt te worden. Zo  kan een collectieve actie worden ingesteld door de stichting of namens  c.q. ten behoeve van een of meerdere gedupeerden. Ook kan dan worden  afgestemd welke aspecten nadere uitdieping verdienen (e.g. het vergaren  van verklaringen van gedupeerden en aanvullend deskundigenbewijs).    Tot zover mijn advies. Mocht u nog vragen en/of opmerkingen hebben naar    aanleiding van het bovenstaande, dan verneem ik dat uiteraard graag.    In ieder geval verneem ik graag wanneer u in de gelegenheid bent om tijdens een    bespreking de te bewandelen route te bepalen.         VanNiekerkCieremans BM.    ~~</pre>

====================================================================== Einde pagina 273 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 274 ======================================================================

<pre>    24-9-2019 Naamloze bijlage 00020.html    Brief mede namens Noordenveld verzonden door college Assen    file:///H:/Outiook/Temp/Naamloze bijlage 00020.htmi    1</pre>

====================================================================== Einde pagina 274 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 275 ======================================================================

<pre>    Gemeente Assen    ®  Contactpersoon DEN  Telefoon 14 0592   Minister van Economische zaken en Klimaat Bezoekadres Noordersingel 33  De heer ir. E.D. Wiebes Uw briefvan -   Uw kenmerk -  Postbus 20401 Ons kenmerk 2018-00335  2500 EK DEN HAAG Datum 20 maart 2018    Verzenddatum 20/3    Onderwerp Reactie verkenning Tcbb naar uniforme afhandeling mijnbouwschade    Geachte heer Wiebes,    De Drentse overheden hebben u bij brief van 19 juli 2017 verzocht te zorgen voor gelijke  behandeling en onafhankelijke afhandeling van (aardbevings)schade als gevolg van gaswinning.  Mede naar aanleiding van dit verzoek heeft u op 21 september 2017 (DGTEM-EO/1743792) aan de  Tcbb gevraagd een verkenning uit te voeren naar de mogelijkheden voor een regeling omtrent  uniforme afhandeling van mijnbouwschade. In het kader van haar verkenning heeft de Tcbb een  gesprek gevoerd met de bestuurders van Assen, Aa en Hunze, Tynaarlo en Noordenveld.    De Tcbb heeft 28 februari jl. u de resultaten van haar verkenning ‘Help, een scheur in mijn huis!’  aangeboden. Hierin worden door de Tcbb de contouren geschetst voor een uniforme wijze van  afhandeling van mijnbouwschade in Nederland.   Middels deze brief, die tot stand is gekomen in samenwerking met de gemeenten Tynaarlo, Aa en  Hunze en Noordenveld, geven wij een gezamenlijke reactie op de verkenning.    Belangrijke aanknopingspunten   Wij zijn blij te kunnen constateren dat met deze verkenning een goede start is gemaakt met het  uniform regelen van de afwikkeling van mijnbouwschade. Evenals de Tcbb zijn wij van mening dat  een uniforme landelijke aanpak voor de beoordeling van risico's op mijnbouwschade én de  afhandeling van mijnbouwschades noodzakelijk is. Dit om gevoelens van vrees en ongelijke  behandeling bij inwoners weg te nemen. Het voorliggende rapport biedt naar onze mening  belangrijke aanknopingspunten voor een adequate en ruimhartige schadeafhandeling. Echter zijn een  aantal zaken nog niet geheel uitgewerkt. Dit leidt bij ons tot enkele vragen en opmerkingen, die wij  graag met u willen delen.    Gebiedsarrangement/ rol lokale overheid   De Tcbb adviseert u om in het kader van een integrale aanpak van schaderisico’s bij  mijnbouwactiviteiten te gaan werken met gebiedsarrangementen. In deze zogenoemde  gebiedsarrangementen moeten dan afspraken worden gemaakt tussen de mijnbouwbedrijven en  lokale overheden. Wij kunnen ons voorstellen dat verschillende gasvelden en winningen, met ieder  hun specifieke kenmerken, vragen om onderscheid in de integrale benadering en monitoring van de  risico’s voor, tijdens en na de winning. Echter vragen wij ons wel af hoe bij verschillende  gebiedsarrangementen de rechtsgelijkheid wordt geborgd. Onze zorg heeft hierbij met name  betrekking op de schadeafwikkeling.    Postadres teletan Tet Gark Wilt u bij een reactie op  Postbus 30018, 3400 RA Assen 14 0592 info@assen nl NL28BNGM0255000497 deze brief het kenmerk en de  stadhus EE "heet tnv. Gemeente Assen datum vermelden?    Noordersingel 33, 9401 |W Assen (0592) 366 595 www.2ssen ni</pre>

====================================================================== Einde pagina 275 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 276 ======================================================================

<pre>    Gemeente Assen  Ons kenmerk: 2018-00335  Pagina 2 van 3    Vanuit onze rol als lokale overheden hebben eerder aangegeven graag mee te denken over  oplossingen, maar geen formele bevoegdheden te willen overnemen. Het is niet duidelijk hoe het  gebiedsarrangement zich hiermee verhoudt. Uitgangspunt dient wat ons betreft te zijn dat de  rijksoverheid aanspreekbaar en verantwoordelijk is.    Rechtsgelijkheid   Voor alle Nederlanders geldt bij wet hetzelfde recht dat door de mijnbouw veroorzaakte schade  wordt vergoed door de veroorzaker. De Tcbb geeft in haar rapport aan dat een inwoner een betere  bewijspositie krijgt door het ‘wettelijke bewijsvermoeden’, zoals dat voor Groningen van toepassing  is. In het advies wordt hier echter uiet op teruggekomen.    Wij vinden dat, naast het protocol voor het Groningenveld, gelijke afspraken en rechten moeten  gelden voor alle schade als gevolg van alle andere mijnbouwactiviteiten overal in Nederland. De  gevolgen van de gaswinning in het Groningenveld hebben een specifieke dynamiek. Wij erkennen  dat, maar dat rechtvaardigt niet dat er ongelijkheid is bij de afhandeling en beoordeling van  schademeldingen. Dit geldt te meer daar in sommige gebieden sprake is van overlap van  effectgebieden tussen het Groningen gasveld nabijgelegen kleine gasvelden en zoutwinning.    Landelijk instituut mijnbouwschade   Wij kunnen ons vinden ín het advies van de Tcbb aangaande de instelling van een landelijk instituut  mijnbouwschade. Hiermee wordt invulling gegeven aan ons uitgangspunt voor een rechtvaardige en  onafhankelijke afhandeling van alle mijnbouwschade in Nederland. Tevens wordt hiermee invulling  gegeven aan waarborging van alle mijnbouwschade door de rijksoverheid. Ook wordt zo voorkomen  dat ingeval van stapeling van mijnbouwactiviteiten er onduidelijkheid ontstaat over welke partij  hiervoor aansprakelijk kan worden gesteld. Voor een inwoner met mijnbouwschade resteert dan  daadwerkelijk één loket, waar een efficiënte, onafhankelijke afhandeling van schade gewaarborgd is.    Pilot Zuidlaren   Na de beving bij Zuidlaren op 23 december 2016 heeft de Nederlandsche Aardolie Maatschappij  B.V. (NAM) 358 schademeldingen ontvangen. Vervolgens gaf de NAM opdracht voor onderzoek  naar de oorzaak van voornoemde schades. Dit onderzoek is verricht door Witteveen+Bos. Volgens de  onderzoeksrapportages kan bij circa een derde van de meldingen de beving van invloed zijn geweest  op het ontstaan van de schade. Provincie Drenthe en de gemeente Tynaarlo hebben u schriftelijk  geadviseerd over de afwikkeling van deze schades.    Aangezien in de situatie Zuidlaren de stadia van ontvankelijkheid, het onderzoek en daarmee een  eerste beoordeling van de causaliteit in opdracht van de NAM reeds zijn gepasseerd, kan hier dus  geen sprake zijn van een volledige pilot. Wij kunnen ons wel voorstellen dat de afwikkeling van deze  schades voor het resterende deel van de procedure als pilot gaan gelden.    Gedupeerde inwoners wachten inmiddels meer dan één jaar op afwikkeling van hun  schademeldingen. Wij verzoeken u daarom op de korte termijn duidelijkheid te bieden aan  gedupeerden, zowel inhoudelijk als procedureel.    Voorkomen van schade   Wij beseffen dat de onderhavige verkenning van de Tcbb zich primair richt op een uniforme en  onafhankelijke afhandeling van mijnbouwschade in Nederland. Zoals aangegeven onderschrijven wij  deze stap naar een noodzakelijke verbetering van de schadeafhandeling.   Wij vragen u daarnaast werk te maken van het onderdeel voorkomen van mijnbouwschade  {preventief handelen). Wij kunnen ons voorstellen dat u hiervoor een soortgelijke verkenning laat  uitvoeren.</pre>

====================================================================== Einde pagina 276 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 277 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 277 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 278 ======================================================================

<pre>    24-9-2019 Naamloze bijlage 00026.html    De overige bijlagen bij ons advies worden u op verzoek nagezonden    file:///H:/Outtook/Temp/Naamloze bijlage 00026.html    11</pre>

====================================================================== Einde pagina 278 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 279 ======================================================================

<pre>Date : 14-7-2017 12:26:22
Subject : FW: Afspraak m orgen
 
 
Met vriendelijke groet
i   
 
 
. . .
Bezoekadres: Noordersingel 33, 9401 JW Assen
 
Van:  - l @shell.com [mailto: . - ll @shell.com] 
Verzonden:  donderdag 29 juni 2017 19:42
Aan:
Onderwerp:  Automatic reply: Afspraak morgen
 
Beste lezer,
In ben enige tijd niet op kantoor aanwezig. V anwege veiligheids- en privacyredenen zeg ik niet voor hoelang ;-). V oor dringende zaken kunt u het algemene nummer van de afdeling communicatie bellen: 0592
  of e-mailen naar - @shell.com. Mijn collega's zullen het oppakken!
I will be out of office. For security and privacy reasons I'm not telling you for how long... For urgent matters please call the front desk +31 592   or e-mail: @shell.com . My colleagues
will cover for me!
 
Met vriendelijke groet,
 
 31.51
</pre>

====================================================================== Einde pagina 279 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 280 ======================================================================

<pre>Date : 27-2-2017 16:45:57
F
T
Subject : FW: afspraak w oensdag 1 m aart 13.00 uur
Attachm ent : STOP GASWINNING MARSDIJK N1.docx;
Hoi i
 
Ook nog even apart in een mail.
Wil jij de vraag over de verspreiding van het persbericht oppakken?
Dank je wel alvast.
 
Groet, 
 
Van: 
Verzonden:  maandag 27 februari 2017 16:40
Aan: 
CC:  i  . r@assen.nl>; '    il @telfort.nl>; . 1@kpnplanet.nl; 'D  ' <d - @hetnet.nl>
Onderwerp:  afspraak woensdag 1 maart 13.00 uur
 
Beste 
 
Zoals beloofd geef ik je het aantal personen door dat aanstaande woensdag komt: vier personen,    l      .
Er is inmiddels ook een persbericht gemaakt, dat gaat bijgaand.
Kan jullie afdeling voorlichting dat verspreiden?
Zij hebben vast een volledige lijst van media!
 
Groet en tot woensdag,
 
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De gemeente Assen aanvaardt geen
aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.31.52
</pre>

====================================================================== Einde pagina 280 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 281 ======================================================================

<pre>                STOP GASWINNING MARSDIJK NU  
 
   Aanbieding handtekeningen aan burgemeester Out  
 
Op woensdag 1 maart aanstaande biedt de werkgroep SGMN ruim 
2000 handtekeningen aan. De handtekeningen worden overhandigd 
aan de burgemeester van Assen, Marco Out.  
De handtekeningactie “Stop Gaswinning Marsdijk Nu” is                     
op zaterdag 4 februari afgesloten.                                                                      
Meer dan 2000 mensen hebben de moeite genomen om naar 
wijkgebouw “d e Dissel” te komen om te protesteren tegen de 
gaswinning onder de wijk Marsdijk.  
De ondertekenaars willen dat:  
- Minister Kamp de aanvraag van de Nam om een vergunning tot 
gaswinning onder Marsdijk afwijst  
- De Nam de huidige gaswinning onder die wijk stopzet  
Mocht de Minister de aangevraagde vergunning toch verlenen dan 
moet er een nulmeting komen en een schaderegeling die 
vergelijkbaar is met die in Groningen.  
De overhandiging van de handtekeningen vindt om 13.00 uur plaats 
in het Stadhuis van Assen aan de No ordersingel 33.  
 
Voor nadere informatie:   
Voorzitter SGMN,  
 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 281 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 282 ======================================================================

<pre>Date : 17-7-2017 16:53:11
To : "   @assen.nl, "   " m .de.bruin@assen.nl
Subject : FW: Besluitvorm ing gem eenten over brief aan EZ
Attachm ent : im age001.png;
tkn
 
Van:
Verzonden:  maandag 17 juli 2017 16:53
Aan:
CC:
Onderwerp:  Besluitvorming gemeenten over brief aan EZ
 
Beste Marco,
 
In Tynaarlo en Noordenveld zijn de bestuurders accoord met de laatste versie van de brief van GS aan minister Kamp. Voor alle duidelijkheid: Het gaat niet om formele
collegebesluiten.
 
Van Aa en Hunze heb ik (ondanks meerdere telefoonpogingen en mails) geen reactie gekregen.
 
De reactie van Tynaarlo en Noordenveld heb ik hieronder geplakt.
 
Groet,
 
Reactie Tynaarlo:
Dag allen,
 
Mijn bestuurder heeft mij vrijdag aangegeven in te kunnen stemmen met de brief, mede namens Tynaarlo.
Het gaat ons er ook niet perse om dat sprake is van dezelfde regeling als in Groningen, maar wel de gelijke rechten voor onze inwoners (met name de omgekeerde bewijslast).
 
Groet, 
 
Reactie Noordenveld:
Hoi,
 
Je bedoelt op het laatste concept v an ?,
Ja, hoor, wij zijn akkoord
 
Met v riendelijke groet,
 
projectleider
G emeente Noordenveld
Strategie en Ontwikkeling
Pos tbus  109 tel. 14 050
9300 AC RODEN
. i i @ gemeentenoordenveld.nl www.gemeentenoordenveld.nl
 
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De gemeente Assen aanvaardt geen
aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.31.53
</pre>

====================================================================== Einde pagina 282 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 283 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 283 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 284 ======================================================================

<pre>Date : 27-2-2017 16:20:10
Subject : FW: Bestuurlijk overleg ziensw ijze ontw erp-instem m ingsbesluit Winningsplan Westerveld
-----Oorspronkelijk bericht-----
27/2 .
Dag collega,
Mij is  gevraagd een bestuurlijk overleg in te plannen over een zienswijze op het ontwerp-instemmingsbesluit winningsplan Westerveld.
Deelnemers aan dit overleg zijn:
-       Burgemeester Thijssen, gemeente Tynaarlo
-       Burgemeester Out, gemeente Assen
-       Wethouder Lambert, gemeente Aa en Hunze
-       Burgemeester Smid, gemeente Noordenveld (eventueel wethouder  Kosters)
-       Burgemeester Baas, gemeente Midden-Drenthe (wethouder Lohuis is verhinderd)
V ia een datumprikker heb ik een aantal opties uitgezet. Dank voor jullie reacties.
Zoals het zich nu laat aanzien, kunnen alle deelnemers op 20 maart 16.30 – 17.30 uur.  Locatie: provinciehuis te Assen, G S-kamer.
V riendelijk verzoek  aan jullie om deze datum vast te leggen in de agenda’s van de bestuurders.
Met vriendelijke groet,
 
   .  
         
Westerbrink 1
Postbus 122
9400 AC Assen
telefoonnummer: 0592-
email: @drenthe.nl<mailto: @drenthe.nl> – drenthe.nl<mailto drenthe.nl>
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De gemeente Assen
aanvaardt geen aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.31.54
</pre>

====================================================================== Einde pagina 284 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 285 ======================================================================

<pre>Date : 13-7-2017 16:25:37
F
To :    @assen.nl    @assen.nl
Subject : FW: brief aan EZ
Attachm ent : 17-07-13 Conceptbrief aan EZ  (5).docx;im age001.png;
Een nieuwe versie. Ik ga hem lezen.
 
Van: 
Verzonden:  donderdag 13 juli 2017 16:21
Aan: 
Onderwerp:  brief aan EZ
 
Dag collega’s,
 
De motie is gisteren unaniem aanvaard in de staten en gedeputeerde Stelpstra sprak nog met EZ.
Op bestuurlijk verzoek heb ik de brief wat aangepast voor een gezamenlijk krachtig signaal.
De inhoudelijke boodschap is gelijk gebleven, de inhoudelijke volgorde gewijzigd.
Vooraan staat de landelijke rechtsgelijkheid zodat noemen schaalniveaus niet nodig is.
Deze versie lever ik aan voor vaststelling in het college  van dinsdag.
Daarom stel ik jullie bij deze nog op de hoogte van de laatste redactionele aanpassingen.
Allemaal hartelijk dank voor het samenwerken!
 
Hartelijke groet,
 
 
Van:    
Verzonden:  dinsdag 11 juli 2017 16:53
Onderwerp:  tweede concept brief aan EZ
 
Collega,
 
Hartelijk dank voor alle reacties! Het gaat vooral om nuances, accenten en tekstuele verbeteringen.
Ze zijn heel waardevol en ik heb ze verwerkt in een nieuw concept dat ik bij deze toezendt.
Voor de duidelijkheid heb ik alle wijzigingen bijgehouden zodat je kunt vergelijken met de oude versie.
Conform bestuurlijke afspraak stelt Assen voor dat de brief van Assen en Drenthe samen is namens allen.
Reacties kan ik morgen nog verwerken.
Hartelijk dank nogmaals.
 
Groet, 
 
 
Van:    
Verzonden:  maandag 10 juli 2017 16:20
Aan: @noorderzijlvest.nl; @aaenhunze.nl ; .l @coevorden.nl ; @dewoldenhoogeveen.nl ; i@dewoldenhoogeveen.nl ;
. @hunzeenaas.nl ; @hunzeenaas.nl ; . . f@vechtstromen.nl ; @wdodelta.nl ; @wdodelta.nl
@wdodelta.nl . @emmen.nl ); ' . i @borger-odoorn.nl'; .@meppel.nl ; . @middendrenthe.nl';  i
@gemeentenoordenveld.nl ); . @tynaarlo.nl ; @assen.nl ; @gemeentewesterveld.nl
Onderwerp:  concept brief aan EZ
Urgentie:  Hoog
 
Outlook lag er uit dus het duurde wat langer. Graag jullie reactie vandaag of morgen.
NB: dit is concept zet ik intern en extern tegelijk uitzet omdat ik anders te weinig tijd heb.
 
Bij voorbaat dank!
 
 
Van:    
Verzonden:  maandag 10 juli 2017 14:06
Aan: @noorderzijlvest.nl; @aaenhunze.  .l @coevorden.nl ; .l i@dewoldenhoogeveen.nl ;
. @hunzeenaas.nl ; @hunzeenaas.nl ; .. @vechtstromen.nl ; @wdodelta.nl ; @wdodelta.nl
@wdodelta.nl . @emmen.nl ); ' . i @borger-odoorn.nl'; .@meppel.nl ; . @middendrenthe.nl';  i
gemeentenoordenveld.nl ); . tynaarlo.nl ; @assen.nl ; @gemeentewesterveld.nl
' @ruddrenthe.nl'; h.zwiers@ruddrenthe.nl
Onderwerp:  RE: Afspraken-/actiepuntenlijstje overleg extern kennisnetwerk mijnbouwwet
 
Collega’s,
 
Zopas kreeg ik te horen dat er woensdag naar verwachting een motie wordt ingediend over schade afhandeling en gelijke rechten daarbij zoals we bespraken.
De conceptbrief moet ik daarom donderdag aanleveren zodat hij volgende week dinsdag in het college kan.
Het zou mooi zijn als ik dan weet of ik mag schrijven dat het mede namens jullie is.
Ik probeer jullie straks het concept te sturen.
 
Groet, 
 
Van:
Verzonden:  vrijdag 7 juli 2017 13:19
Aan:  @noorderzijlvest.nl; @aaenhunze.nl ; . l @coevorden.nl ; . l .l . i @dewoldenhoogeveen.nl ; ..i .
. @hunzeenaas.nl ; @vechtstromen.nl ; @wdodelta.nl ; @wdodelta.nl  @wdodelta.nl ); 'i
i @emmen.nl ); @borger-odoorn.nl'; @meppel.nl ; ' @middendrenthe.nl';  i  i@gemeentenoordenveld.nl ); @tynaarlo.nl ;
. @assen.nl ; i. @gemeentewesterveld.nl ;   .i @ruddrenthe.nl
Onderwerp:  Afspraken-/actiepuntenlijstje overleg extern kennisnetwerk mijnbouwwet
 
Dag allemaal,
Bijgaand het afspraken-/actiepuntenlijstje van gisteren. Voor degenen die er niet bij waren: afgesproken is dat iedereen de naam van zijn/haar vervanger doorgeeft met mailadres
en het telefoonnummer van hem/haarzelf en vervanger. Dit wordt in een contactpersonenlijst gezet door mij. Verder is afgesproken dat het concept schadeprotocol wat
bijgevoegd was bij de agenda door iedereen besproken wordt met zijn/haar bestuurder en binnen 14 dagen de uitkomst terugkoppel t. Er volgt een datumprikker voor het volgend
overleg.
 31.55
</pre>

====================================================================== Einde pagina 285 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 286 ======================================================================

<pre>Met vriendelijke groet,
 
 
Team Milieu, Bodem en Energie
Telefoon 
www.provincie.drenthe.nl
 
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De gemeente Assen aanvaardt geen
aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 286 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 287 ======================================================================

<pre>Aan:    
Het minister ie van Economische Zaken  
t.a.v. de heer H.G.J. Kamp  
Postbus  123 
123  's GRAVENHAGE  
 
123 123 
 
 
 
 
Assen, 19 juli 2017   
Ons kenmerk        
Behandeld door de heer   
Onderwerp: Protocol onafhankelijke schade -afhandeling mijnbouwactiviteiten   
 
 
Geachte minister , 
 
In onze eerdere brief van 3 mei 2017 hebben wij u verzocht te zorgen voor gelijke 
behandeling en onafhankelijke afhandeling van (aardbeving) schade als gevolg van 
gaswinning.  Wij ontvingen hier op nog geen reactie van u.  In vervolg op genoemde 
brief gaan wij  hierna  in op rechtsgelijkheid bij onafhankelijke schade -afhandeling  van 
mijnbouwactiviteiten . 
 
Voor alle Nederlanders geldt bij wet hetzelfde recht dat door mijnbouw veroorzaakte 
schade wordt vergoed door de veroorzaker. Wij vinden dat hierbij moet gelden  dat bij 
alle mijnbouwactiviteiten in Nederland dezelfde procedure -stappen worden doorlopen 
voor het bepalen en afhandelen van die schade . Dit moet naar onze mening worden 
vastgelegd in een protocol dat wordt gebaseerd op het uitgangspunt dat de 
veroorzak er betaalt en met financ iële garantst elling van  de Staat om tot een 
ruimhartige  rechtvaardige schadevergoeding te komen. De inwoner mag niet het 
slachtoffer zijn door onenigheid tussen partijen of ongelijke positie ten opzichte van de 
veroorzaker.  
Wij vinden dat afhandeling via een eenvoudig proces moet plaats vinden waarbij in  
ieder geval de volgende procedurestappen landelijk van toepassing zijn .: 
 
- Geconstateerde schade wordt gemeld  bij een in te stellen o nafhankelijke 
commissie. 
- De schade -inspecteur komt in opdracht van de commissie en maakt een 
inspectieverslag . 
- De commissie  beslist dat schade wordt toegekend óf dat aanvullend technisch 
onderzoek  wordt uitgevoerd.  
- Er is een z ienswijze -procedure  voor de schademelder en beoordeling van de 
zienswijze door de commissie.  
</pre>

====================================================================== Einde pagina 287 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 288 ======================================================================

<pre>2 
 
- De commissie  beslist dat schade wel of niet wordt hersteld of dat het herstel 
van deze schade  wel of niet wordt vergoed.  
- Indien de hiervoor genoemde schade niet wordt hersteld of vergoed, kan de 
schade -melder  de zaak even tueel voorleggen aan een arbiter of rechter . 
 
De gevolgen van de gaswinning in het Groningenveld hebben een specifieke 
dynamiek. We erkennen dat, maar dat rechtvaardigt niet dat er ongelijkheid is bij de 
afhandeling van schademeldingen. Voor het specifieke  geval van de schade door het 
winnen van aardgas uit het Groningenveld kunnen wij ons voorstellen dat door aard 
en omvang een aparte organisatie gewenst is met een schadefonds. Deze specifieke 
situatie kan niet worden afgebakend met de  provinciegrens  van G roningen.  
 
Wij vinden dat naast het protocol voor het Groningenveld afzonderlijk daarvan gelijke 
afspraken en rechten moeten gelden voor alle schade als gevolg van alle andere 
mijnbouwactiviteiten overal in Nederland.  
Voor schade als gevolg van het winnen  van aardgas uit het Groningenveld  stelt de 
Nationaal Coördinator Groningen (NCG) een nieuw schadeprotocol vast. Op 20 juni 
2017 presenteerde hij een voorstel. Daarbij zijn  zorgen geuit over het ontstaan van 
vormen van rechtsongelijkheid. Vervolgens is in de vergadering van Provinciale 
Staten van Drenthe van 12 juli 2017 unaniem een motie aangenomen om bij u en de 
Tweede Kamer aan te dringen op gelijke rechtsbescherming en to egankelijkheid tot 
die rechtsbescherming voor gedupeerden . In meerdere colleges van burgemeester en 
wethouders is het belang onderstreept van een goede onafhankelijke schade -
afhandeling .  
 
Overigens zijn wij van mening dat voor een goede schade -afhandeling  van belang is 
dat er een goed systeem is van onafhankelijke geodetische meting, seismische 
monitoring en bouwkundige opnames. Dat betreft het gebied waar schade zou kunnen 
ontstaan als gevolg van de mijnbouwactiviteit. Het dient zo ingericht te zijn dat e en 
relatie gelegd kan worden tussen een bodembeweging en eventueel voorkomende 
schade.  
 
Deze brief zenden wij in overleg met  vertegenwoordigers van de Drentse gemeenten 
en waterschappen  en de inhoud wordt breed gedragen door deze overheden.  
We zijn graag bereid u het bovenstaande nader toe te lichten.  
 
 
Hoogachtend,  
 
 
GS 
 
Bijlage: motie van 12 juli 2017  
 
Afschrift aan:  
De Tweede Kamer der Staten -Generaal  
Provinciale Staten van Drenthe  
Burgemeester en wethouders van de Drentse gemeenten  
Dagelijks Bestuur van de Drentse waterschappen  
Vereniging Nederlandse Gemeenten  </pre>

====================================================================== Einde pagina 288 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 289 ======================================================================

<pre>3 
 
Unie van Waterschappen  
Interprovinciaal Overleg  </pre>

====================================================================== Einde pagina 289 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 290 ======================================================================

<pre>    provincie Drenthe</pre>

====================================================================== Einde pagina 290 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 291 ======================================================================

<pre>Date : 14-3-2018 13:17:46
From  : "Marco Out" @assen.nl
Cc : "   @assen.nl, "    @assen.nl
Subject : FW: concept reactie rapport Tcbb
Attachm ent : 20180307_reactiebrief verkenning Tcbb uniform e schadeafhandeling.docx;
Beste 
 
Twee opmerkingen:
·         Laatste passage spreekt over het tot stand komen van de brief, kan wat mij betreft naar namens de genoemden
·         Svp burgers vervangen door inwoners
 
Voor het overige akkoord.
 
Groet,
Marco
 
Van:
Verzonden:  woensdag 14 maart 2018 9:21
Aan:
CC:
Onderwerp:  concept reactie rapport Tcbb
 
Beste Marco,
 
 
 
 
Kun je je vinden in de inhoud?
Als je akkoord bent zullen we deze dinsdag in het college brengen.
 
 
Met vriendelijke groet,
 
 
 
 
Website: www@assen.nl 
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De
gemeente Assen aanvaardt geen aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.31.56
</pre>

====================================================================== Einde pagina 291 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 292 ======================================================================

<pre>Uw brief van  Uw kenmerk  Ons kenmerk  Bijlage[n]  
   2 
    
Behandeld door  Doorkiesnummer  Vries   
 0592  -    07 maart 2018  
 
 
 
 
 Aan: De m inister van Economische Zaken  en Klimaat  
De heer ir. E.D. Wiebes  
Postbus 20401  
2500 EK   DEN HAAG  
 
 
 
 
 
 
Onderwerp:  Reactie verkenning Tcbb naar uniforme afhandeling mijnbouwschade  
 
 
Postadres  Bezoekadres  Website  Bankrelaties  
Postbus 5, 9480 AA Vries  Kornoeljeplein 1, Vries  www.tynaarlo.nl   
     
Telefoonnummer  Faxnummer  E-mail  BIC: BNGHNL2G  
[0592]  [085] 20 84 923  info@tynaarlo.nl   
 Geachte heer  Wiebes , 
 
 
Als Drentse overheden hebben wij u bij brief van 19 juli 2017 verzocht te zorgen voor gelijke behandeling 
en onafhankelijke afhandeling van (aardbevings)schade als gevolg van gaswinning.  Mede naar 
aanleiding van dit verzoek heeft u op 21 september 2017 (DGTEM -EO/1743792) aan de Tcbb gevraagd 
een verkenning uit te voeren naar de mogelijkheden voor een regeling omtrent  uniforme afhandeling van 
mijnbouwschade. In het kader van haar verkennin g heeft de Tcbb een gesprek gevoerd met de provincie 
Drenthe en een aantal Drentse gemeenten.  
 
De Tcbb heeft 28 februari jl. u de resultaten van haar verkenning ‘Help, een scheur in mijn huis!’ 
aangeboden. Hierin worden door de Tcbb de contouren geschetst  voor een uniforme wijze van 
afhandeling van mijnbouw schade  in Nederland . Wij hebben kennis genomen van dit rapport.  
 
Belangrijke aanknopingspunten  
Wij  zijn blij te kunnen constateren dat met deze verkenning een goede start is gemaakt met het uniform 
regelen van de afwikkeling van mijnbouwschade. Evenals de Tcbb zijn wij van mening dat een uniforme 
landelijke aanpak voor de beoordeling van risico's op mijnbouwschade én de afhandeling van 
mijnbouwschades wenselijk en noodzakelijk is. Dit om gevoelens van v rees en ongelijke behandeling bij 
burgers weg te nemen. Het voorliggende rapport biedt naar onze mening belangrijke aanknopingspunten 
voor een adequate en ruimhartige schadeafhandeling. Echter zijn een aantal zaken nog niet geheel 
uitgewerkt. Dit leidt bij  ons tot enkele vragen en opmerkingen, die wij graag met u willen delen.  
 
Gebiedsarrangement/ rol lokale overheid  
De Tcbb adviseert u om in het kader van een integrale aanpak van schaderisico’s bij mijnbouwactiviteiten 
te gaan werken met gebiedsarrangement en. In deze zogenoemde gebiedsarrangementen moeten dan 
afspraken worden gemaakt tussen de mijnbouwbedrijven en lokale overheden. Wij kunnen ons 
voorstellen dat verschillende gasvelden en winningen, met ieder hun specifieke kenmerken, vragen om 
onderscheid in de integrale benadering en monitoring van de risico’s voor, tijdens en na de winning. 
Echter vragen wij ons wel af hoe bij verschillende gebiedsarrangementen de rechtsgelijkheid wordt 
geborgd. Onze zorg heeft hierbij met name betrekking op de schadeafwi kkeling.  
 
Vanuit onze rol als lokale overheden hebben eerder aangegeven graag mee te denken over oplossingen, 
maar geen formele bevoegdheden te willen overnemen. Het is niet duidelijk hoe het gebiedsarrangement 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 292 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 293 ======================================================================

<pre> 
 
 
 
Pagina 2  
 
 
zich hiermee verhoudt.  Uitgangspunt dient wat  ons betreft te zijn dat de rijksoverheid aanspreekbaar en 
verantwoordelijk is.  
 
Rechtsgelijkheid  
Voor alle Nederlanders geldt bij wet hetzelfde recht dat door de mijnbouw veroorzaakte schade wordt 
vergoed door de veroorzaker. De Tcbb geeft in haar rapport aan dat een burger een betere bewijspositie 
krijgt door het ‘wettelijke bewijsvermoeden’, zoals d at voor Groningen van toepassing is. In het advies 
wordt hier echter niet op teruggekomen.  
 
Wij vinden dat , naast het protocol voor het Groningenveld , gelijke afspraken en rechten moeten gelden 
voor alle schade als gevolg van alle andere mijnbouwactivitei ten overal in Nederland.  De gevolgen van 
de gaswinning in het Groningenveld hebben een specifieke dynamiek. Wij erkennen dat, maar dat 
rechtvaardigt niet dat er ongelijkheid is bij de afhandeling en beoordeling van schademeldingen. Dit geldt 
te meer daar i n sommige gebieden sprake is van overlap van effectgebieden tussen het Groningen 
gasveld en zogenoemde kleine gasvelden.  
 
Landelijk instituut mijnbouwschade  
Wij kunnen ons vinden in het advies van de Tcbb aangaande de instelling van een landelijk instituu t 
mijnbouwschade. Hiermee wordt invulling gegeven aan ons uitgangspunt voor een rechtvaardige en 
onafhankelijke afhandeling van alle mijnbouwschade in Nederland. Tevens wordt hiermee invulling 
gegeven aan waarborging van alle mijnbouwschade door de rijksov erheid. Ook wordt zo voorkomen dat 
ingeval van stapeling van mijnbouwactiviteiten er onduidelijkheid ontstaat over welke partij hiervoor 
aansprakelijk kan worden gesteld. Voor een burger met mijnbouwschade resteert dan daadwerkelijk één 
loket, waar een eff iciënte, onafhankelijke afhandeling van schade gewaarborgd is.   
 
Pilot Zuidlaren  
Na de beving bij Zuidlaren op 23 december 2016 zijn 358 schademeldingen ontvangen bij de 
Nederlandsche Aardolie Maatschappij B.V. (NAM) of het Centrum Veilig Wonen. Vervolgens  gaf de NAM 
opdracht voor onderzoek naar de oorzaak van voornoemde schades. Dit onderzoek is verricht door 
Witteveen+Bos. Volgens de rapportages kan bij circa een derde van de meldingen de beving van invloed 
zijn geweest op het ontstaan van de schade. Prov incie Drenthe en de gemeente Tynaarlo hebben u op 
……. schriftelijk  hun advies uitgebracht over de afwikkeling van deze schades (zie bijlage).  
 
Aangezien in de situatie Zuidlaren de stadia van ontvankelijkheid, het onderzoek en daarmee een eerste 
beoordeling van de causaliteit in opdracht van de NAM reeds zijn gepasseerd, kan hier dus geen sprake 
zijn van een volledige pilot. Wij kunnen ons wel vo orstellen dat de afwikkeling van deze schades voor het 
resterende deel van de procedure als pilot gaan gelden. Voor de volledige inhoud van ons advies 
verwijzen wij naar voornoemde brief (zie bijlage).  
 
Gedupeerde burgers wachten inmiddels meer dan één jaar op afwikkeling van hun schademeldingen. Wij 
verzoeken u daarom op de korte termijn duidelijkheid te bieden aan gedupeerden, zowel inhoudelijk als 
procedureel.  
 
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 293 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 294 ======================================================================

<pre> 
 
 
 
Pagina 3  
 
 
Voorkomen van schade  
 
Wij beseffen dat de onderhavige verkenning van de Tcbb zich primair richt op een uniforme en 
onafhankelijke afhandeling van mijnbouwschade in Nederland. Zoals aangegeven onderschrijven wij 
deze stap naar een noodzakelijke verbetering van de schadeafhandeling.  
Wij vragen u daarnaast werk te maken van het onderdeel voorkome n van mijnbouwschade (preventief 
handelen). Wij kunnen ons voorstellen dat u hiervoor een soortgelijke verkenning laat uitvoeren.  
 
Tot slot  
 
Al met al zijn wij van mening dat met deze verkenning een goede aanzet is gegeven voor het regelen van 
een uniforme en onafhankelijke afhandeling van alle mijnbouwschade in Nederland. Wel geven een 
aantal onderdelen uit het advies aanleiding tot onze bovengenoemde opmerkingen. Wij verzoeken u deze 
aandachtspunten mee te nemen in de verdere uitwerking.  
Wij zijn benieuwd naar uw vervolgstappen in dit proces. Evenals eerder zijn wij ook in de toekomst 
gaarne bereidt hierin te blijven meedenken.  
Wij zien uw reactie met belangstelling tegemoet.  
 
Deze brief is tot stand gekomen in overleg tussen de provincie Drenthe en de gemeenten Tynaarlo, Aa 
en Hunze, Assen en Noordenveld.  
 
 
Met vriendelijke groet,  
burgemeester en wethouders  
 
 
 
Mr. J. Th. Van Nieukerken  Drs. M.J.F.J. Thijsen  
Gemeentesecretaris  Burgemeester  
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 294 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 295 ======================================================================

<pre>Date : 8-11-2017 16:55:12
F
T
Subject : FW: concept
Attachm ent : 17-11-08 concept statem ent schadeafhandeling Z uidlaren opm erkingen Assen.docx;
Dag Marco, ,
 
De provincie vraagt onze medewerking aan een gezamenlijke reactie op het initiatief van de NAM voor een onafhankelijk commissie  voor de beoordeling van de schade van de
beving van dec 2016 in Zuidlaren.
 
De NAM gaat de informatie over de schadeafhandeling en de bevindingen van Witteveen en Bos morgenavond in een persmoment naar voren brengen.
    l              i .   i  i       l   
    ll  i        ll           i
  l        i    l   .            l
   ll    .     
     i    i      i  i   
 
   l                      il      
ll  i       l
                   i  
 
 i  i                        l   i      .
    l    ll    
 
 
   i  
Van: 
Verzonden:  woensdag 8 november 2017 16:10
Aan:   i @aaenhunze.nl>
CC:  . @tynaarlo.nl>;    @drenthe.nl>;   . i @gemeentenoordenveld.nl)
< @gemeentenoordenveld.nl>; i   @assen.nl>;   @assen.nl>;  i  .i @drenthe.nl>;   
@aaenhunze.nl>
Onderwerp:  Re: concept
 
Beste mensen,
Alvast dank voor jullie reacties. Ik zal morgenochtend alles verzamelen en een nieuw voorstel doen. 
Het blijft inderdaad een verantwoordelijkheid van EZ. Ik benoem onze rol ook bewust en nadrukkelijk als adviseur. 
 
           
    
 
 
Met vriendelijke groet,
 
Verstuurd vanaf mijn iPad
Op 8 nov. 2017 om 15:35 heeft   i @aaenhunze.nl> het volgende geschreven:
Hallo  ,
 
Ik kom zojuist uit het bestuurlijk overleg    en Co Lambert met NAM over dit onderwerp
Ik ben het met  eens over jouw notitie/persbericht? (begin prima tweede deel minder) .
 
             i
Wij zien eerder dat EZ de regie neemt voor deze pilot .
Daarbij verwijs ik ook graag naar onze gezamenlijke gemeentelijke advies en zienswijze op het winningsplan Westerveld
-          advies  10.2 pagina 20)
-          zienswijze 9.2 pagina 22/23
 
Wij vinden dat u:
1. Als verantwoordelijk minister erop toe moet zien dat – evenals in het aardbevingsgebied Groningen – een volledig onafhankelijk orgaan wordt ingesteld voor de
afwikkeling van schade als gevolg van alle mijnbouwactiviteiten (en beheersmaatregelen voor het grondwaterpeil). Voor ons is van groot belang dat de
onafhankelijkheid en objectiviteit van de schadeafwikkeling in voldoende mate gegarandeerd zijn.
2. Uw instemmingsbesluit pas van kracht kan laten worden, nadat er een onafhankelijke schadeafhandeling operationeel is.
3. Zorg moet dragen dat indien NAM vanwege onvoorziene omstandigheden in de toekomst niet meer of onvoldoende aan zijn financiële verplichtingen kan voldoen,
de vergoeding van schades en compensatie te allen tijde is gegarandeerd door de Staat.
4. In de huidige Mijnbouwwet de schadevergoeding vanuit het Waarborgfonds mijnbouwschade niet moet beperken voor natuurlijke personen maar verbreden naar
alle rechtspersonen. (lees: ondernemers met bijvoorbeeld een BV of NV).
 
 
Tot slot:  NAM / W+B (Theo Salet) heeft morgenavond een mediamoment, voor zoals bekend op 10 nov. de betrokkenen worden ingelicht door W+B
NAM heeft desgevraagd wel toegezegd dat ze ons niet kwalijk zullen nemen als wij geen rol nemen in de uitwerking van de “pilot”
 
 
Met v riendelijke groet,
 
Projectcoördinator - beleids medewerk er RO
Gemeente Aa en Hunze
Pos tbus  93 • 9460 AB Gieten 
Spiek ers teeg 1 • 9461 BH Gieten
www.aaenhunze.nl :  
 :    
l  l :  
 
Van:   i. @tynaarlo.nl ] 
Verzonden:  woensdag 8 november 2017 14:37
Aan:   
CC:     . @gemeentenoordenveld.nl . @assen.nl31.57
</pre>

====================================================================== Einde pagina 295 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 296 ======================================================================

<pre>    Onderwerp: Re: concept  Hallo EE,    Zoals het concept er nu ligt hebben wij hier nog wel enkele opmerkingen bij EM.    Begin vindt ik prima, tweede helft ik persoonlijk wat minder Jl  A    Morgenochtend overleg ik met mijn collega van communicatie hierover. Daarna komen we met een reactie.  Groet, EEN    Verstuurd vanaf mijn iPad    Op 8 nov. 2017 om 14:06 heeft 2 dre nthe-nl> het volgende geschreven:    Hallo Ml en anderen,    Vorige week vond er bestuurlijk overleg plaats over de afhandeling van de schademeldingen in Zuidlaren.  Toen is afgesproken als overheden een gezamenlijke reactie te geven, waarvan ik een concept heb bijgevoegd.  Naar verwachting wordt morgen naar buiten getreden door de NAM en is dus dan ook onze reactie gewenst.  In verband met vakantie was ik niet bij het overleg maar ik neem aan dat we als Noord-Drenthe samen optrekken.  Ik ben daarom maar zo vrij dit tegelijkertijd aan Assen, Noordenveld en Aa en Hunze te zenden.  Vragen:  a. Kunnen jullie instemmen met de inhoud of heb je verbetervoorstellen?  b. Wordt heteen reactie van gemeenten Noord-Drenthe en provincie?  Jullie antwoord ontvang ik graag vandaag of morgenochtend.    Met vriendelijke groet,    Beleidsmedewerker    Ll  Team Milieu, Bodem en Energie  t @ drenthe.nl    <image 001. |pe>  Provincie Drenthe  Westerbrink 1  Postbus 122  9400 AC Assen  1    www.drenthe.nl    <17-11-08 concept statement schadeafhandeling Zuidkaren.docx=    DISCLAIMER.   eat de informatie in dew o-mail on ieder aungehecht dtabestard kamen geer rechten worden ontleend on de yemeente da en baie uanvdand geen aamprukelijhheid voor schode als geverdg van onjuistheden enof  wedateonde informatie   Als te rtiet de beduclde ontvantger bent wilt te dant dit bericht en teder aanueltecht detabestartal verwtiedenen en che afzender hiervur via e-mail opt de hoegte stellen.</pre>

====================================================================== Einde pagina 296 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 297 ======================================================================

<pre> 
 
 
 
 
  
 
 
 
   
  
 
 
   
 
 
  
 
  
 
    
   
 
  
 
 
  
 
 
  
  
 
 
 
. 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 297 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 298 ======================================================================

<pre>Date : 1-3-2018 10:48:44
To : "Marco Out" @assen.nl, "   @assen.nl, "'   @gem eentenoordenveld.nl,  
@tynaarlo.nl, "' @aaenhunze.nl'" @aaenhunze.nl, "    assen.nl
Subject : FW: definitief verslag EZ K-verkenning
Attachm ent : def_verslag_EZ K-verkenning.pdf;im age001.jpg;
Heren,
Onderstaande mail ter informatie.
Inmiddels staat het rapport op de site van de Tcbb. Er is geen persbericht over van de Tcbb of EZ. Maar eens kijken wanneer de pers het ontdekt.
Groet,
 
 
Van:    @tregthuys.nl] Namens 
Verzonden:  donderdag 1 maart 2018 9:09
Aan:
Onderwerp:  definitief verslag EZK-verkenning
 
Geachte hee  
 
Namens de Tcbb zend ik u bijgaand een exemplaar van het verslag inzake de verkenning die de Tcbb op verzoek van de minister van EZK heeft uitgevoerd naar een uniforme en
onafhankelijke afhandeling van mijnbouwschade in Nederland, zoals ik vandaag aan de minister heb toegezonden.
 
Bij haar beraadslagingen over de inhoud van bijgaand verslag heeft de Tcbb onder meer dankbaar gebruik gemaakt van de input, die hiervoor vanuit de vier Drentse gemeenten
aan de Tcbb is gegeven. Namens de Tcbb dank ik de betreffende vertegenwoordigers nogmaals voor de bereidheid daartoe.
 
Het verslag van deze verkenning pretendeert (naar zijn aard) niet meer dan hoofdlijnen te schetsen voor een mogelijke nieuwe uniforme en onafhankelijke afhandeling van
mijnbouwschade in Nederland. Het is uiteraard aan de minister om te bepalen of en hoe hij aan dit onderwerp een vervolg wil geven.
 
Met vriendelijke groet,
namens de Technische commissie bodembeweging,
 
voorzitter
 
 
Technische com m issie bodem beweging (Tcbb)
P ostbus 20401
2500 E K D en H aag
 
Telefoon:  
algem een: 088 - 042 57 18 (secretariaat Tcbb)  
E-mail : secretariaat@tcbb.nl / @tregthuys.nl
 
 
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De gemeente Assen aanvaardt geen
aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.31.58
</pre>

====================================================================== Einde pagina 298 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 299 ======================================================================

<pre>'Help, een scheur in mijn huis!' 
 
 
 
 
 
Een verkenning naar een uniforme en onaf-
hankelijke afhandeling van mijnbouwschade 
in Nederland 
 
(februari 2018) 
 
 
 
 
 
 
 
 
Postbus 20401 
2500 EK Den Haag 
T 088  042 5718 
www.tcbb.nl  
secretaris@tcbb.nl 
  
</pre>

====================================================================== Einde pagina 299 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 300 ======================================================================

<pre>2 
  
Inhoudsopgave 
 
Samenvatting 
 
1. Inleiding; verzoek tot verkenning 
 
2. Mijnbouwschade in Nederland 
 
3. Lessen uit de huidige wijze van schadeafhandeling 
 
4. Naar een uniforme , onafhankelijke afhandeling van mijnbouwschades in Nederland 
 
5. Nadere uitwerking 
 
6. En verder? 
 
 
Bijlagen 
 
1. Lijst van geraadpleegde personen en instanties  
 
2. Notitie Tcbb 'Mijnbouw, bodembeweging en schade' 
 
3. Achtergrondstudies 
 
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 300 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 301 ======================================================================

<pre>3 
  
Samenvatting 
 
Mijnbouwactiviteit en roep en bij bewoners en bestuurders emoties op rond mogelijke risico’s en af-
handeling van schade,  niet alleen in Groningen, maar ook daar  buiten , zoals in Drenthe, Friesland, 
Noord - en Zuid-Holland en Limburg . 
 
De vraag naar  rechtsgelijkheid rond de afhandeling van mijnbouwschade in heel Nederland wordt 
luider . Daarbij zijn (bestuurlijke) keuzes  nodig . 
 
De Tcbb pleit voor een integrale aanpak van schaderisico's bij mijnbouwactiviteiten. Deze integrale 
aanpak zou moeten bestaan uit:  
- een integrale en transparante beoordeling van schaderisico's voorafgaand aan de mijnbouwac-
tiviteiten;  
- een transparante monitoring van mogelijke schaderisico's tijdens de mijnbouwactiviteiten;  
- een heldere communicatie over mogelijke schaderisico's bij mijnb ouwactiviteiten;  
- een adequate, efficiënte afhandeling van eventuele schades die tijdens of na beëindiging van 
de mijnbouwactiviteiten optreden.  
Deze onderdelen zouden per mijnbouwactiviteit vooraf in een gebiedsarrangement moeten worden 
vastgelegd tussen mijnbouwer en bestuur van het betrokken gebied.  
 
Voor de afhandeling van mijnbouwschades adviseert de Tcbb om te komen tot een uniforme  lande-
lijke aanpak  voor de afhandeling van mijnbouwschade s. Daarbij zou per mijnbouwactiviteit in een 
gebiedsarrangement voorzien moeten worden in een basisvoorziening  voor een snelle, efficiënte af-
handeling van kleine schades.  
 
Mijnbouws chades moeten kunnen worden aangemeld bij e en nieuw landelijk Instituut Mijnbouw-
schade  (IM) . Dit Instituut draagt zorg voor een onafhankelijke beoordeling en afhandeling van de 
schades binnen een publiekrechtelijk  kader.  Om de kennis en ervaring met specifieke mijnbouwscha-
des te bundelen beveelt de Tcbb aan om dit instituut in te richten in een aantal kamers : 
- Gaswinning Groningen veld ; 
- Gaswinning Kleine Velden ; 
- Zoutwinning ; 
- Limburg;  
- Geothermie . 
 
 
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 301 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 302 ======================================================================

<pre>4 
 1. Inleiding; verzoek tot verkenning  
 
1.1 Inleiding 
 
In Nederland vindt mijnbouw in vele vormen plaats: gaswinning uit het grote Groningenveld en uit 
verschillende kleinere gasvelden in Friesland, Drenthe, Overijssel en Noord- en Zuid-Holland; opslag 
voor gas en andere stoffen in de diepe ondergrond in Drenthe en Noord-Holland; olie- en gaswinning 
in de diepe zeebodem; oliewinning uit diverse putten in Groningen en Drenthe; zoutwinning in Fries-
land en Twente; geothermie in tot nu toe Zuid-Holland en voorheen (tot plm. 1970) kolenwinning in 
Limburg. 
 
Als gevolg van mijnbouw in de diepe ondergrond kunnen bodembewegingen optreden, zowel bo-
demdaling of -stijging als bodemtrilling. Deze bodembewegingen kunnen tot schade aan gebouwen 
en installaties leiden. 
 
Maar schade aan gebouwen en installaties kan ook andere oorzaken hebben: een 'slappe' onder-
grond, grondwaterfluctuaties, bouwkundige gebreken, trillingen als gevolg van langsrijdend verkeer 
etc. In de praktijk is het vaak moeilijk om met zekerheid te bepalen of een schade aan een gebouw 
(bijvoorbeeld een scheur in een muur) veroorzaakt is door een mijnbouwactiviteit of (mede) door 
een andere omstandigheid. 
 
Onder invloed van de grote publieke belangstelling voor de afhandeling van schades aan gebouwen 
en installaties na de aardbevingen in Groningen bestaat bij burgers en bestuurders steeds meer be-
hoefte aan duidelijkheid en transparantie over de aanpak die gevolgd moet worden om vast te stel-
len welke schades wel, en welke schades niet het gevolg zijn van gaswinning of andere mijnbouwac-
tiviteiten. Ook moet helder zijn hoe wordt omgegaan met schades waarvan niet met zekerheid kan 
worden vastgesteld of deze al dan niet zijn veroorzaakt door de mijnbouwactiviteit. 
 
Verschillende  aspecten vragen hierbij aandacht : 
- de grote (economische) ongelijkheid tussen de schadelijdende bu rger en de mijnbouwer;  
- de blijvende technische onzekerheden bij het vaststellen van het causaal verband tussen schade 
en mijnbouwactiviteit ; 
- de vraag voor wiens risico deze onzekerhed en moet en komen bij de afhandeling van mijnbouw-
schades;  
- de groeiende nadruk op de publieke zorgplicht van de Staat bij mijnbouwactiviteiten naast de 
aansprakelijkheid van de mijnbouwer ;  
- de grote maatschappelijke onru st bij het optreden van schades die mogelijk verband houden met 
mijnbouwactiviteiten , en in het verlengde daarvan:  
- de groeiende weerstand bij burgers tegen nieuwe mijnbouwactiviteiten in hun omgeving.  
 
1.2 Verzoek tot verkenning 
Tegen deze achtergrond heeft het ministerie van EZ K bij brief van 21 september 2017 (DGTEM-
EO/1743792) aan de Technische commissie bodembeweging (Tcbb) verzocht om - samen met de 
door haar relevant geachte partijen - een verkenning uit te voeren naar de mogelijkheden om te ko-
men tot een verbeterde - en zo mogelijk uniforme - wijze van afhandeling van schade veroorzaakt 
door mijnbouw in Nederland. 
 
Als onderdeel van de ze verkenning heeft de Tcbb i n de aanloop van het nieuwe schadeprotocol voor 
Gron ingen op 6 oktober 2017 een workshop met een aantal direct-betrokkenen gehouden . In de 
daarop volgende weken heeft de Tcbb met nog vele andere groepen en instanties gesproken (zie bij-</pre>

====================================================================== Einde pagina 302 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 303 ======================================================================

<pre>5 
 lage 1). Uiteraard heeft de Tcbb ook gebruik gemaakt van haar eigen langjarige ervaringen bij de af-
handeling van mijnbouwschade. 
 
Het ministerie heeft nadrukkelijk verzocht om bij deze verkenning ook de inhoud van het nieuwe 
schadeprotocol voor Groningen te betrekken. Van vele kanten wordt bepleit om burgers met mijn-
bouwschade in 'de rest van Nederland' niet anders te behandelen dan burgers in 'Groningen'. Alle 
reden dus om te verkennen of de afhandeling van mijnbouwschade volgens het nieuwe Groninger 
schadeprotocol vertaald kan worden in een uniforme aanpak voor afhandeling van mijnbouwschade 
in heel Nederland. 
 
2. Mijnbouwschade in Nederland  
 
2.1 Vormen van mijnbouwschade 
 
Mijnbouw is niet zonder risico's. Mijnbouw leidt tot bodembeweging en bodembeweging kan tot fy-
sieke schade leiden aan gebouwen (huizen, bedrijfsgebouwen), installaties, werken (dijken, bruggen, 
wegen) en bijvoorbeeld agrarische gronden. 
 
Bodembeweging door mijnbouwactiviteiten kan zich manifesteren in de vorm van bodemdaling, bo-
demstijging en/of bodemtrilling. In bijlage 2 bij deze verkenning is een nadere uiteenzetting opge-
nomen over de verschillende mijnbouwactiviteiten in Nederland en welke bodembewegingen en 
schade deze mijnbouwactiviteiten met zich mee (kunnen) brengen.  
 
Gaswinning (en ook ondergrondse opslag) kan leiden tot aardbevingen. Deze aardbevingen veroor-
zaken bodemtrilling. Afhankelijk van de sterkte van de bodemtrilling aan het aardoppervlak en de 
samenstelling van de ondergrond kan dit tot fysieke schade aan gebouwen leiden. We zien dit na-
tuurlijk in Groningen, maar ook bij een aantal kleinere gasvelden in Drenthe en Noord-Holland.  
 
Gaswinning - maar bijvoorbeeld ook zoutwinning - leidt daarnaast tot bodemdaling. Zolang deze bo-
demdaling gelijkmatig plaatsvindt, 'zakken' gebouwen gelijkmatig mee, en bestaat er in beginsel geen 
risico op schade. Bij significante bodemdaling is het soms nodig dat waterschappen corrigerende 
maatregelen nemen ten aanzien van de waterstanden. Door deze maatregelen kan er - indirect - 
schade aan gebouwen ontstaan, zoals wateroverlast.  
 
 NB: bodemdaling kan ook tot schade leiden aan werken en/of agrarische gronden. Voor derge-
lijke schades bestaat tussen agrariërs, overheden en mijnbouwers een systeem voor schadeaf-
handeling via de Commissies bodemdaling Friesland en Groningen en de schadecommissies 
van waterschappen. Deze schades blijven in deze verkenning buiten beschouwing. 
 
Bodemrijzing speelt met name in Limburg. Daar zijn rondom 1970 de kolenmijnen gesloten en is de 
kolenwinning gestaakt. In de jaren negentig zijn ook de pompen stilgezet, die zorgden voor het weg-
houden van het water uit de mijnen, stijgt de mijnwaterspiegel in Limburg. Dit leidt op verschillende 
plaatsen tot ongelijkmatige bodembewegingen, met schades tot gevolg aan daarop aanwezige ge-
bouwen. 
 
2.2 Aansprakelijkheid voor mijnbouwschade 
 
In Nederland is op grond van artikel 6:177 BW de mijnbouwer aansprakelijk voor de schade die hij 
met zijn mijnbouwactiviteiten veroorzaakt aan gebouwen en installaties. 
 
Dit betekent dat degene die schade aan zijn gebouw of installatie ondervindt in beginsel moet bewij-
zen dat deze schade veroorzaakt is door (het gevolg is van) de activiteit van de mijnbouwer.  </pre>

====================================================================== Einde pagina 303 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 304 ======================================================================

<pre>6 
 Om de eigenaar  bij deze bewijspositie tegemoet te komen is in de Mijnbouwwet erin voorzien dat: 
a. de mijnbouwer op eerste verzoek alle relevante informatie over zijn mijnbouwactiviteiten aan 
de eigenaar ter beschikking moet stellen (artikel 6:177 BW); 
b. de eigenaar zich kan wenden tot de Technische commissie bodembeweging (Tcbb) om een ad-
vies te krijgen over het verband tussen die schade en de mijnbouwactiviteiten, en over de 
hoogte van het schadebedrag. 
De Tcbb is een onafhankelijke commissie, die bij wet is ingesteld. De samenstelling, taak en werkwij-
ze van deze commissie is nader geregeld in de artikelen 113 tot en met 122 van de Mijnbouwwet .  
 
Bij de schades die zijn opgetreden na de aardbevingen in Groningen heeft de wetgever de (vele) ei-
genaren van gebouwen in Groningen nog verder tegemoet willen komen en is (per 1 januari 2017) 
voorzien in: 
c. een wettelijk bewijsvermoeden (ex artikel 6:177a BW). Op grond van dit bewijsvermoeden 
wordt een fysieke schade aan een gebouw of installatie, die naar zijn aard redelijkerwijs een 
schade als gevolg van de gaswinning uit het Groningerveld zou kunnen zijn, vermoed veroor-
zaakt te zijn door die gaswinning. Als sprake is van zo'n schade zal de mijnbouwer (in Gronin-
gen: de NAM) aannemelijk moeten maken dat de betreffende schade niet veroorzaakt is door 
de gaswinning, maar een andere oorzaak heeft. 
 
Op papier is hiermee de aansprakelijkheid voor mijnbouwschade goed geregeld. In de praktijk is het 
voor een burger toch vaak lastig om zijn schade bevredigend afgehandeld te krijgen. Hiervoor zijn 
verschillende oorzaken aan te wijzen. 
 
2.3 Huidige loketten voor de afhandeling van mijnbouwschades 
 
Waar kan een burger nu terecht met schade aan zijn huis, die mogelijk verband houdt met mijn-
bouwactiviteiten? 
 
In Groningen konden burgers voor de afhandeling van hun schades aanvankelijk naar de NAM, en la-
ter naar het CVW, met eventueel een beroep op onafhankelijke arbiters. Daarmee was feitelijk spra-
ke van een procedure tussen de burger en de NAM, waarbij de burger 'hulp' kreeg van het wettelijk 
bewijsvermoeden. Daarnaast kunnen zij een beoordeling vragen aan de Tcbb, en uiteindelijk aan de 
civiele rechter. Met ingang van 19 maart 2018 zal de schadeafhandeling plaatsvinden door de nieuwe 
onafhankelijke Tijdelijke Commissie Mijnbouwschade Groningen (TCMG). Er zal dan geen sprake 
meer zijn van procedures tussen burgers en de NAM; de TCMG zal de schades onafhankelijk tech-
nisch en juridisch beoordelen, met de mogelijkheid van (bezwaar en uiteindelijk) beroep bij de be-
stuursrechter. In Groningen wachten op dit moment nog duizenden schademeldingen op afhande-
ling. 
 
Burgers in de rest van Nederland zijn voor de afhandeling van hun schades aangewezen op de mijn-
bouwer, en uiteindelijk op de civiele rechter. Zij kunnen daarbij de schade laten onderzoeken door de 
Tcbb. Maar voor hen geldt daarbij geen wettelijk bewijsvermoeden, zodat zij uiteindelijk moeten 
aantonen dat hun schade het gevolg is van een specifieke mijnbouwactiviteit. De Tcbb geeft jaarlijks 
zo'n 50 adviezen over het causaal verband tussen schade aan een woning en een mijnbouwactiviteit. 
In afwachting van de ontwikkelingen rond het nieuwe schadeprotocol voor Groningen wachten m et 
name in Drenthe (Emmen, Zuidlaren) nog vele honderden schademeldingen op afhandeling. 
 
Voor burgers in Limburg komt daar nog bij dat op grond van de huidige wetgeving aanspraken op 
schadevergoeding in verband met de kolenwinning inmiddels zijn verjaard. Voor burgers die schade 
lijden als gevolg van de huidige bodembewegingen is door een aantal overheden een Stichting Cala-
miteitenfonds Mijnwaterschade opgericht, van waaruit schadevergoedingen kunnen worden uitge-
keerd. De Tcbb onderzoekt - op verzoek van burgers - wel het causaal verband tussen schade aan een </pre>

====================================================================== Einde pagina 304 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 305 ======================================================================

<pre>7 
 woning en de bodembewegingen (plm. tien keer per jaar), maar burgers hebben nog altijd geen zicht 
op vergoeding van vastgestelde schades. 
 
3. Lessen uit de huidige wijze van schadeafhandeling  
 
Uit de huidige wijze van afhandeling van mijnbouwschade kan een aantal 'lessen' worden geleerd: 
- schade aan gebouwen heeft vaak meerdere oorzaken;  
- het is technisch lang niet altijd mogelijk om met een grote mate van zekerheid te bepalen dat 
een bepaalde schade aan een gebouw het gevolg is van een concrete mijnbouwactiviteit; 
'technisch' deskundigen zijn het ook lang niet altijd met elkaar eens over het causaal verband 
tussen een bepaalde schade en een mijnbouwactiviteit; 
- goede technische onderzoeken naar het causaal verband tussen schades en mijnbouwactivitei-
ten zijn door hun complexiteit (beoordeling van onder- en bovengrond en bouwkundige staat 
en bouwhistorie) duur en kosten veel tijd, terwijl de onzekerheid over het causaal verband 
daardoor vaak nauwelijks wordt verkleind; 
- de (technische) kennis over de effecten van mijnbouwactiviteiten op gebouwen is voortdurend 
in ontwikkeling; bundeling en toegankelijkheid van die kennis is van groot belang; 
- de technische en juridische onzekerheden bij mijnbouwschades vergen een onafhankelijke, en 
zo veel mogelijk uniforme technische en juridische beoordeling van deze schades; 
- het 'wettelijk bewijsvermoeden', zoals dat voor Groningen van toepassing is helpt een burger 
vooral aan een betere bewijspositie ten opzichte van de mijnbouwer; bij een onafhankelijke 
schadebeoordeling zal de burger niet meer tegenover de mijnbouwer staan en komt het aan 
op een onafhankelijke weging van de mogelijke oorzaken van de schade; 
- transparantie en zekerheid vooraf over een snelle en onafhankelijke beoordeling van mijn-
bouwschades dragen sterk bij aan de acceptatie van mogelijke risico's op schades bij nieuwe 
mijnbouwactiviteiten; 
- daarnaast hechten burgers (en hun lokale bestuurders) aan transparantie bij de afweging van 
risico's op schades bij de beoordeling van (plannen voor) nieuwe mijnbouwactiviteiten en bij 
het monitoren van deze risico's, zowel tijdens als gedurende een zekere periode na beëindi-
ging van de winningsactiviteiten; 
- mijnbouwschade (zoals een scheur in een muur etc.) leidt 'naar zijn aard' vaak tot grote onze-
kerheid bij burgers, en is in zoverre niet vergelijkbaar met gewone vermogensschade. De af-
handeling van dergelijke schades vergt oog voor deze bijzondere aard.  
 
4. Naar een uniforme, onafhankelijke afhandeling van mijnbouwschades in Nederland  
 
4.1 Inleiding 
 
Uit de vele gesprekken die de Tcbb gevoerd heeft blijkt dat er een breed begrip bestaat voor alle 
energie die gestoken is en wordt om tot een goede afwikkeling van de aardbevingsschades in Gro-
ningen te komen. Tegelijkertijd zijn burgers en bestuurders in andere mijnbouwgebieden in toene-
mende mate bevreesd voor schades à la Groningen, en ervaren zij een gevoel van rechtsongelijkheid 
ten opzichte van Groningen bij het voorkomen en afhandelen van hun schades. 
 
Een uniforme landelijke aanpak voor de beoordeling van risico's op mijnbouwschade en de afhande-
ling van mijnbouwschades is wenselijk om deze gevoelens van vrees en ongelijke behandeling weg te 
nemen. Zij biedt bovendien kans en om mijnbouwactiviteiten niet slechts als een 'winning' voor de 
mijnbouwmaatschappij te organiseren, maar veeleer als een gezamenlijke bijdrage van gebied en 
mijnbouwer aan de energievoorziening voor ons land.  
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 305 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 306 ======================================================================

<pre>8 
 4.2 De manier van denken 
 
Uitgangspunt is dat de Staat niet alleen in Groningen, maar ook in de rest van Nederland de verant-
woordelijkheid draagt voor een rechtvaardige en onafhankelijke afhandeling van mijnbouwschades 
bij burgers, met oog voor de menselijke maat en doelmatigheid. 
 
De afhandeling van mijnbouwschades hoort daarbij niet enkel en alleen een technische en juridische 
beoordeling te omvatten, maar dient onderdeel te zijn van een integrale aanpak van schaderisico's 
bij mijnbouwactiviteiten. Deze integrale aanpak zou bij iedere nieuwe mijnbouwactiviteit moeten be-
staan uit:  
- een integrale en transparante beoordeling van schaderisico's voorafgaand aan de mijnbouwac-
tiviteiten, en  
- een transparante monitoring van mogelijke schaderisico's tijdens de mijnbouwactiviteiten, 
- een heldere communicatie over de schaderisico's bij mijnbouwactiviteiten, en 
- een adequate, efficiënte afhandeling van eventuele schades, die tijdens of na beëindiging van 
een mijnbouwactiviteit optreden.  
 
De verschillende onderdelen van deze integrale aanpak zouden per mijnbouwactiviteit vooraf in een 
gebiedsarrangement moeten worden vastgelegd tussen mijnbouwer en bestuur van het betrokken 
gebied. Het tot stand komen van zo'n gebiedsarrangement zou voorwaarde voor instemming met de 
mijnbouwactiviteit moeten zijn. 
 
NB De leden van de NOGEPA, branchevereniging voor de olie en gasindustrie, hebben in sep-
tember 2017 een gedragscode gepubliceerd. In deze code wordt aanbevolen om bij nieuwe 
mijnbouwactiviteiten zo vroeg mogelijk samen met de omgeving een specifiek projectafstem-
mingsprogramma te maken. Zo'n programma zou onderdeel kunnen zijn van een 'integraal' 
gebiedsarrangement.  
 
Voor de afhandeling van met name kleine schades zou in een gebiedsarrangement moeten worden 
voorzien in een zoveel mogelijk uniforme basisvoorziening. Binnen deze voorziening zouden kleine 
schades binnen een vooraf bepaald effectgebied eenvoudig moeten kunnen worden herstel d of ver-
goed (zonder dure en tijdrovende onderzoeken en procedures, bijvoorbeeld zoals bij schadeverzeke-
ringen).  
 
5. Nadere uitwerking 
 
5.1 Risicoanalyse en preventie van mijnbouwschade   
 
Mijnbouwers moeten nu reeds bij plannen voor nieuwe mijnbouwactiviteiten uitvoerig onderzoek 
doen naar de risico's op schade aan de omgeving van die activiteiten. De minister van EZK beoordeelt 
- mede op basis van adviezen van de Tcbb - deze risicoanalyses bij zijn beslissing over instemming 
met de betreffende activiteiten en betrekt deze risico's bij de afweging van alle betrokken belangen. 
Deze risicoanalyses zijn nu veelal nog zeer technisch van aard en voor burgers nauwelijks te door-
gronden. Voor een goed begrip én acceptatie van deze risico's zouden deze analyses, en de wijze 
waarop de risico's in de besluitvorming door de minister worden betrokken, aanmerkelijk transpa-
ranter moeten worden.  
 
Vaste onderdelen van deze risicoanalyses zouden voorts moeten zijn een concrete beschrijving van 
de mogelijke maatregelen om eventuele schades te voorkomen en hoe het risico op schades tijdens 
de mijnbouwactiviteiten zal worden gemonitord. 
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 306 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 307 ======================================================================

<pre>9 
 Voor een adequate beoordeling van mijnbouwschades achteraf is het van belang om vooraf de rele-
vante kenmerken van het betreffende gebied en de daarin aanwezige bebouwing in kaart te bren-
gen. Het verdient aanbeveling om hiervoor een uniforme aanpak te ontwikkelen. 
 
5.2 Monitoring van bodembeweging 
 
Voor burgers is bodembeweging een ongrijpbaar, en daarom veelal beangstigend fenomeen. Trans-
parantie over de feitelijke bodembeweging in een bepaald gebied kan onrustgevoelens wegnemen. 
Bovendien zijn goede monitorgegevens over de bodembeweging in een bepaald gebied essentieel 
om bij eventuele schades tot een goede beoordeling van een mogelijk causaal verband met een con-
crete mijnbouwactiviteit te kunnen komen. 
 
Onderdeel van een gebiedsarrangement voor een nieuwe mijnbouwactiviteit zou dan ook moeten 
zijn de inrichting van een adequaat monitoringssysteem, met heldere afspraken over het beheer en 
de toegankelijkheid van de betreffende gegevens. Uitgangspunt daarbij zal moeten zijn dat een geïn-
teresseerde burger eenvoudig in staat moet zijn om het verloop van de bodembeweging in zijn om-
geving te kunnen volgen.  
 
5.3 Afhandeling van kleine schades 
 
Schade aan een gebouw kan verschillende oorzaken hebben. Naast bodembeweging door mijnbouw 
zijn mogelijke oorzaken zettingen door een 'slappe' ondergrond, grondwaterfluctuaties, bouwkundi-
ge gebreken, temperatuurspanningen, trillingen als gevolg van langsrijdend verkeer etc. Vaak is er 
ook sprake van een combinatie van oorzaken. 
 
De mate van schade kan ook sterk verschillen. Zeer lichte schade, zoals de zichtbare aanwezigheid 
van haarscheuren in muren, kan op esthetische bezwaren stuiten maar heeft meestal geen construc-
tieve consequenties. Het herstel van dergelijke schades is over het algemeen relatief eenvoudig. Aan 
de andere kant van het spectrum is sprake van ernstige constructieve schade, waarbij er gevaar voor 
instorting kan zijn. De veiligheid is dan in het geding. Het herstel van deze schades is in het algemeen 
zeer ingrijpend. 
 
De ervaringen met het beoordelen van schades in Groningen laten zien dat het met name bij de lich-
tere schades in de praktijk vaak niet goed mogelijk is om met voldoende zekerheid te bepalen of een 
schade in een gebouw (bijvoorbeeld een scheur in een muur) veroorzaakt is door mijnbouw of door 
een andere omstandigheid en ook dat vaak sprake is van een combinatie van oorzaken. De conclusie 
is dan op z'n best dat de betreffende schade (mede) veroorzaakt kan zijn door mijnbouw. 
 
Schademeldingen betreffen (ook in Groningen) vaak relatief kleine schades. Diepgaand onderzoek 
naar de oorzaak van die schades lijkt dan niet proportioneel. In veel gevallen is het onder voorwaar-
den direct herstellen van die schades aanzienlijk efficiënter dan het uitvoeren van uitgebreid onder-
zoek, aangevuld met contra- expertises en beoordelingen door juristen. 
 
Bij grote aantallen schades ligt een eerste marginale toetsing en afhandeling van de kleine schades 
meer voor de hand, zoals dat ook bij de afhandeling van kleine schades door verzekeringsmaat-
schappijen gebeurt. Dat bevordert ook een snelle afhandeling van alle schades. Bij de marginale toet-
sing wordt nagegaan of aan bepaalde, gebiedsafhankelijke voorwaarden wordt voldaan. De eerste 
drie voorwaarden kunnen zijn dat de schadelocatie in een (vooraf bepaald) effectgebied ligt, dat de 
schade naar aard, omvang en ontstaanstijdstip kan zijn veroorzaakt door bodembeweging als gevolg 
van de mijnbouwactiviteit en dat de schade niet evident het gevolg is van een andere oorzaak. Als 
niet aan deze voorwaarden wordt voldaan volgt afwijzing van de claim. Wordt wel aan deze voor-
waarden voldaan dan wordt vervolgens nagegaan of het schadebedrag redelijk is in relatie tot de ge-</pre>

====================================================================== Einde pagina 307 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 308 ======================================================================

<pre>10 
 claimde schade en of het schadebedrag onder een vastgesteld drempelbedrag voor uitgebreide toet-
sing ligt. Wordt ook aan deze voorwaarden voldaan dan volgt direct vergoeding van de schade (in 
geld of in de vorm van herstel). 
 
5.4 Afhandeling van grote(re) schades 
 
Grote(re) schades rechtvaardigen nader onderzoek naar de oorzaak van deze schades, en naar een 
mogelijk causaal verband met een mijnbouwactiviteit.  
 
Ook nader onderzoek naar de schade dient proportioneel te zijn. Als het bijvoorbeeld alleen gaat om 
de vraag welk schadebedrag behoort bij de geclaimde schade dan kan het onderzoek daartoe be-
perkt blijven. Een onafhankelijke kostendeskundige kan dan het schadebedrag vaststellen waarna tot 
schadevergoeding kan worden overgegaan. 
 
Nader onderzoek naar de oorzaak van een schade en het causaal verband met een mijnbouwactivi-
teit moet door een onafhankeli jke technische deskundige worden uitgevoerd en dient inzicht te ver-
schaffen in de mate van (on)zekerheden. De resultaten van dit onderzoek moeten uiteindelijk de ba-
sis zijn voor een onafhankelijke beoordeling van een aanvraag tot schadevergoeding.  
 
5.5 Een landelijk instituut mijnbouwschade 
 
Reeds uit een oogpunt van bundeling van kennis en ervaring ligt het voor de hand om de afhandeling 
van mijnbouwschades onder te brengen bij een landelijk onafhankelijk Instituut Mijnbouwschade, 
zoals dit feitelijk nu reeds voor Groningen wordt ingericht in de vorm van de Tijdelijke Commissie 
Mijnbouwschade Groningen (TCMG). Om recht te doen aan eventuele specifieke kenmerken van 
schades bij de verschillende mijnbouwactiviteiten, zou overwogen kunnen worden om het Instituut 
Mijnbouwschade hiervoor in te richten met een aantal grotere en kleinere 'kamers', bijvoorbeeld: 
- Gaswinning Groningenveld; 
- Gaswinning Kleine Velden; 
- Zoutwinning; 
- Limburg; 
- Geothermie.  
 
Het Instituut Mijnbouwschade zou een vergelijkbaar discretionaire beoordelingsruimte moeten krij-
gen als de TCMG. Deze TCMG kan dan op termijn opgaan in de kamer Gaswinning Groningenveld van 
het Instituut Mijnbouwschade.  
Voor de financiering van de schadevergoedingen en de kosten van schadeafhandeling zouden tussen 
de Staat en de mijnbouwers vergelijkbare afspraken gemaakt kunnen worden, als onlangs zijn ge-
maakt tussen de Staat en de NAM bij de instelling van de TCMG .  
 
Verwacht mag worden dat de TCMG op korte termijn voor Groningen richtlijnen en procedures zal 
ontwikkelen voor het uitvoeren van technisch onderzoek naar de oorza(a)k(en) van geclaimde scha-
des en de juridische beoordeling daarvan. Deze richtlijnen en procedures zullen dan ook als leidraad 
kunnen gelden bij de ontwikkeling van richtlijnen voor de afhandeling van mijnbouwschades door de 
andere kamers. 
 
5.6 Positie overige 'loketten' 
 
Wanneer mijnbouwschades ook in de rest van Nederland zullen worden afgehandeld door een onaf-
hankelijk Instituut Mijnbouwschade bestaat daarnaast geen behoefte meer aan een afzonderlijke ad-
viestaak van de Tcbb in individuele schadegevallen. De Tcbb zou zich dan kunnen toeleggen op bij-
voorbeeld meer algemene adviezen over richtlijnen, werkwijzers en normeringen bij de afhandeling </pre>

====================================================================== Einde pagina 308 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 309 ======================================================================

<pre>11 
 van mijnbouwschades (naast haar wettelijke adviestaak over schaderisico's bij nieuwe mijnbouwacti-
viteiten).  
 
Ook het aparte schadefonds van de Stichting Calamiteitenfonds Mijnwaterschade Limburg zou in het 
Instituut Mijnbouwschade kunnen opgaan, terwijl de bestaande Commissies Bodemdaling zich zou-
den kunnen beperken tot de afhandeling van schades aan overheidswerken en agrarische gronden. 
 
Het huidige algemene - landelijke - informatiepunt over mijnbouwschade (Het Landelijk Loket Mijn-
bouwschade) zou onderdeel kunnen worden van het Instituut Mijnbouwschade. 
 
Voor een burger met mijnbouwschade zou aldus daadwerkelijk één loket resteren, waar een efficiën-
te, onafhankelijke en deskundige afhandeling van zijn schade gewaarborgd is.  
 
6. En verder?  
 
In deze verkenning zijn slechts de contouren geschetst van een mogelijke meer integrale, uniforme 
en onafhankelijke aanpak voor de afhandeling van mijnbouwschades in Nederland. 
 
Veel aspecten verdienen nadere studie en uitwerking, waar onder: 
- instructies voor de inhoud en toegankelijkheid van risicoanalyses bij nieuwe mijnbouwactivitei-
ten; 
- instructies voor de inventarisatie en beoordeling van gebiedskenmerken en de aanwezige be-
bouwing (nulmetingen); 
- instructies voor de scope en beoordeling van mogelijke preventiemaatregelen bij nieuwe 
mijnbouwactiviteiten; 
- instructies voor de wijze van monitoring en verzamelen, archiveren en beschikbaar stellen van 
monitorgegevens tijdens mijnbouwactiviteiten; 
- richtlijnen/instructies voor het opnemen, technisch beoordelen en rapporteren van mijnbouw-
schades; 
- richtlijnen voor de afhandeling van kleine schades in gebieden met mijnbouwactiviteiten; 
- de invloed van waterpeilaanpassingen op bodembeweging en schades, en de wijze waarop dit 
bij de afhandeling van mijnbouwschades kan/moet worden betrokken; 
- de invloed van meerdere mijnbouwactiviteiten en/of herhaalde bevingen in eenzelfde gebied 
op het schadebeeld bij gebouwen; 
- de normstelling bij de afhandeling van mijnbouwschades (omvang effectgebieden, trillings-
snelheden, mate van bodemdaling etc.); 
- aspecten van privacy bij een meer uniforme afhandeling van schades. 
 
Over een aantal van deze aspecten worden op dit moment nog nadere studies verricht door onder 
meer de TU Delft en TNO. Ook de Tijdelijke Commissie Mijnbouwschade Groningen zal zich op korte 
termijn over een aantal van deze aspecten moeten buigen om te komen tot een eenduidige norme-
ring en afhandeling van de schadeclaims in Groningen .  
De Tcbb kan zich voorstellen dat zij in de komende tijd één of meer workshops organiseert om met 
direct betrokkenen deze aspecten gezamenlijk nader uit te werken.  
Tevens zou bezien kunnen worden of de schadegevallen in bijvoorbeeld Emmen of Zuidlaren zich le-
nen voor een pilot om de afhandeling van kleine en grote(re) schades daar effectief af te handelen.  
 
Bij al het technische en juridische 'geweld' over de afhandeling van de mijnbouwschades moet de 
burger die schade lijdt of vreest voor schade, centraal blijven. Toegankelijke, betrouwbare informatie 
over de risico's op mijnbouwschade én de wijze van afhandeling van eventuele schades is daarvoor 
van groot belang. Ook op dit punt kan 'de mijnbouwwereld' nog veel winnen! 
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 309 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 310 ======================================================================

<pre>12 
 Bijlage 1. Lijst van geraadpleegde personen en instanties 
  
Najaar 2017 Diverse overleggen NCG, Groningen 
 
29-09-2017  EZ, Den Haag 
 
06-10-2017  Workshop RAS, Amersfoort 
 
26-10-2017  Mr. P. v.d. Vorst, Amersfoort 
 
23-11-2017  Ir. P. van Staalduinen, Amersfoort 
 
28-11-2017  CVW, Appingedam 
 
30-11-2017  Nogepa, Den Haag 
 
11-12-2017  Arbiters, Groningen 
 
21-12-2017  Gedeputeerde Provincie Drenthe, Assen 
 
03-01-2018  Groninger BodemBeweging, Loppersum 
 
08-01-2018  Burgemeester Heerenveen en VNG, Heerenveen 
 
22-01-2018  Burgemeesters Aa en Hunze, Assen, Noordenveld, Tynaarlo, te Assen 
 
31-01-2018  Commissie Bodemdaling Friesland, Rozendaal 
 
01-02-2018  Onafhankelijk Raadsman, Loppersum 
 
 
 
 
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 310 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 311 ======================================================================

<pre>13 
 Bijlage 2. Notitie Tcbb 'Mijnbouw, bodembeweging en schade'  
 
Mijnbouw, bodembeweging en schade 
 
1. Mijnbouw en bodembeweging 
 
1.1 Inleiding  
Mijnbouw veroorzaakt in beginsel bodembeweging en bodembeweging kan leiden tot fysieke schade 
aan gebouwen. In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de mijnbouwactiviteiten In Nederland die in het 
kader van deze verkenning van belang zijn en de bodembewegingen die daardoor kunnen worden 
veroorzaakt. 
 
1.2 Mijnbouwactiviteiten 
Voor deze verkenning maakt de Tcbb onderscheid tussen verschillende mijnbouwactiviteiten in Ne-
derland waarbij sprake kan zijn van daaraan gerelateerde schades aan gebouwen en van knelpunten 
bij de afhandeling van deze schades. Deze mijnbouwactiviteiten zijn: 
 
- gaswinning uit het Groningenveld; 
- gaswinning uit de zogenaamde Kleine Velden; 
- zoutwinning; 
- steenkolenwinning in Limburg; 
- geothermie. 
 
Opgemerkt wordt dat de Tcbb bij de gaswinning ook de ondergrondse gasopslag, zoals bij Norg en 
Grijpskerk, betrekt. 
  
Gaswinning uit het Groningenveld 
Dat de aardbevingen die worden veroorzaakt door de gaswinning uit het Groningenveld leiden tot 
schades aan gebouwen is genoegzaam bekend en ook onbetwist. Evenzo is bekend dat al geruime 
tijd sprake is van knelpunten bij de afhandeling van die schades. Op 31 januari 2018 heeft dat geleid 
tot de vaststelling bij ministerieel besluit van een nieuw schadeprotocol voor Groningen. Daarmee is 
een publiekrechtelijk kader gegeven voor een onafhankelijke afhandeling van schades. Op grond van 
het besluit worden Tijdelijke commissies en bijbehorende deelcommissies ingesteld die zorg zullen 
dragen voor de afhandeling van de schades met gebruikmaking van in te schakelen deskundigen. De 
wijze waarop de schade precies zal worden gaan afgehandeld is vooralsnog niet bekend. 
 
Gaswinning uit de zogenaamde Kleine Velden 
In Nederland wordt gas gewonnen uit een groot aantal zogenaamde Kleine Velden. Deze velden vari-
eren sterk in omvang maar zijn elk aanzienlijk kleiner dan het Groningenveld. Bij het overgrote deel 
van deze velden is in het algemeen geen sprake van schade aan gebouwen. In een beperkt aantal ge-
vallen is dat echter anders. Zo is bekend dat de aardbeving in Emmen op 30- 09-2015 en de aardbe-
ving in Zuidlaren op 23- 12-2016 tot een beperkt aantal schades hebben geleid. Onduidelijk is hoe de 
afhandeling van die schades verloopt. Het gaat daarbij - in vergelijking met de situatie in Groningen - 
weliswaar om een relatief klein aantal schades van op zichzelf beperkte omvang, maar ook dat zijn 
schades die op een adequate manier afgehandeld zullen moeten worden. 
 
Zoutwinning 
In Twente, Groningen en Friesland wordt in Nederland zout gewonnen uit de ondergrond. In het al-
gemeen veroorzaakt de zoutwinning geen schade aan gebouwen maar er kunnen uitzonderingen zijn 
die ook op een adequate manier zullen moeten worden afgehandeld.  
 
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 311 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 312 ======================================================================

<pre>14 
 Steenkolenwinning in Limburg 
In Limburg is sprake van een bijzondere situatie. De steenkolenwinning begon in de Middeleeuwen in 
de open lucht (dagbouw) gevolgd door industriële mijnbouw vanaf het einde van de 19e eeuw waar-
bij de diepte van de winning toenam tot circa 1 km. Om de steenkolen onder droge omstandigheden 
te kunnen winnen werd tot op grote diepte mijnwater afgepompt. Hoewel de steenkolenwinning 
omstreeks 1965 is gestopt is het afpompen van mijnwater gecontinueerd totdat in de jaren 
1994/1995 ook in Duitsland de steenkolenwinning in de nabij gelegen mijnen is gestopt. Sindsdien 
stijgt het mijnwater langzaam en deze stijging gaat nog steeds door. Als gevolg hiervan zijn schades 
ontstaan en de verwachting is dat dit ook in de toekomst nog het geval zal zijn. Naar de mening van 
de Tcbb is hier sprake van mijnbouwschade omdat het stoppen van afpompen van mijnwater door 
haar gezien wordt als onlosmakelijk onderdeel van de mijnbouw. Er is dus sprake van naijlende ge-
volgen van de steenkolenwinning. Voor gedupeerden is vaak niet duidelijk hoe de veroorzaakte 
schades vergoed worden en in verschillende gevallen zijn deze schades niet vergoed. 
 
Geothermie 
Geothermie is in ontwikkeling. In de toekomst zal sprake zijn van geothermieprojecten waarbij ge-
boord wordt tot op steeds grotere diepte (ultradiepe geothermie op meer dan 4.000 m diepte). Geo-
thermie is onlosmakelijk verbonden met risico's voor veiligheid en milieu en die risico's zijn groter 
naarmate dieper geboord wordt. Het is van belang dat deze risico's worden onderkend en dat ter 
beperking van de risico's adequate kaders voor vergunningverlening en handhaving worden gege-
ven1. Hoewel er op dit moment nog geen sprake is van schades aan gebouwen als gevolg van geo-
thermie brengt de Tcbb deze in ontwikkeling zijnde mijnbouwactiviteit expliciet onder de aandacht, 
juist om toekomstige problemen zo goed mogelijk voor te zijn. In feite is de situatie nu enigszins ver-
gelijkbaar met die bij het begin van de gaswinning in Groningen. Bij de gaswinning werden de risico's 
pas te laat onderkend. Bij geothermie zou dat beter moeten kunnen.  
 
1.2 Mijnbouw en bodembeweging  
Bodembeweging door mijnbouw is een algemene term waarbij voor een goed begrip van de relatie 
met mogelijke schade onderscheid moet worden gemaakt tussen bodemdaling, bodemrijzing en bo-
demtrilling. Op deze drie vormen van bodembeweging wordt hierna ingegaan. 
 
Bodemdaling 
Bodemdaling treedt op bij alle mijnbouwactiviteiten waarbij delfstoffen aan de bodem worden ont-
trokken. Door de onttrekking van de delfstof op grotere diepte wordt de betreffende laag samenge-
drukt door het gewicht van de bovengelegen aardlagen. Deze samendrukking manifesteert zich als 
een schotelvormige bodemdaling aan het aardoppervlak. Bij de gaswinning wordt de samendrukking 
(compactie) veroorzaakt doordat de gasdruk in het gashoudende reservoir door de winning afneemt 
(in Groningen van 300 bar aan het begin van de winning tot inmiddels minder dan 100 bar) waardoor 
de steendruk in de gashoudende laag toeneemt. Bij de zoutwinning worden zogenaamde cavernes 
(holtes) in de zoutlaag gevormd, waardoor de druk in het resterende deel van de zoutlaag toeneemt.  
 
Meestal is sprake van een zeer langzaam verlopend proces. Zo is in Groningen door de gaswinning op 
3 km diepte de bodem in het centrum van het Groningenveld bij Loppersum in 50 jaar tijd zeer gelei-
delijk ruim 0,3 m gedaald, d.w.z. gemiddeld 6 mm/jaar. Bij kleine gasvelden is de maximale bodem-
daling aanzienlijk kleiner en vaak niet meer dan enkele centimeters. De zoutwinning in Friesland, tus-
sen Franeker en Harlingen, vindt plaats op een diepte van 2,5 tot 3 km. Dit heeft in de periode 1995-
2005 geleid tot een bodemdaling van ca. 0,35 m in het hart van het zoutwinningsgebied, d.w.z. ge-
middeld 35 mm/jaar, dus vijf keer zo veel als in Groningen. 
 
 
                                         
1 Staat van de Sector Geothermie, Staatstoezicht op de Mijnen, 12 juli 2017.  </pre>

====================================================================== Einde pagina 312 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 313 ======================================================================

<pre>15 
  
Omdat er in het algemeen sprake is van een groot gebied waarover de schotelvormige bodemdaling 
optreedt leidt deze bodemdaling niet tot significante hoogteverschillen over kleine afstanden. De 
bodemdaling is dus meestal gelijkmatig. Bij zoutwinning is in het verleden wel sprake geweest van 
ongelijkmatige bodemdaling als gevolg van instabiele cavernes. Door de huidige monitoring van de 
bodembeweging en het op tijd treffen van maatregelen wordt dat voorkomen. 
 
Bodemdaling treedt ook op bij het winnen van gas uit opslagreservoirs, omdat door de winning de 
gasdruk in het reservoir afneemt. In het algemeen is de ze bodemdaling echter zeer gering en boven-
dien gelijkmatig.  
 
Limburg betreft een bijzondere situatie omdat sprake kan zijn van lokale effecten met als gevolg on-
gelijkmatige bodemdaling . In de omgeving van voormalige mijnschachten en zogenaamde opwaartse 
boringen die destijds vanuit de mijngangen zijn gemaakt kan bodemmateriaal naar de nog aanwezige 
ruimtes in de ondergrond stromen. Dit kan uiteindelijk aan het aardoppervlak merkbaar zijn in de 
vorm van 'sinkholes'. Een voorbeeld daarvan is de sinkhole die in 2011 ontstond onder winkelcen-
trum 't Loon in Heerlen. Ook ter plaatse van drempels in het aardoppervlak en bij de aanwezige na-
tuurlijke breuken in de ondergrond kan sprake zijn van lokale effecten. Door monitoring van de bo-
dembeweging en het op tijd treffen van maatregelen kunnen de risico's als gevolg van deze lokale ef-
fecten worden beperkt. 
 
Bodemrijzing 
Bodemrijzing speelt met name in Limburg. Als gevolg van het stijgende mijnwater is sprake van lang-
zame bodemrijzing met een huidige snelheid van ongeveer 2 mm/jaar. Deze bodemrijzing is in begin-
sel gelijkmatig en leidt niet tot significante hoogteverschillen over kleine afstanden. Ter plaatse van 
discontinuïteiten in het aardoppervlak, zoals bij natuurlijke breuken in de ondergrond, kunnen ec hter 
wel significante hoogteverschillen over kleine afstand ontstaan. Door monitoring van de bodembe-
weging en het op tijd treffen van maatregelen kunnen de risico's als gevolg van deze hoogteverschil-
len worden beperkt. 
Bodemrijzing treedt ook op bij opslaan van gas in opslagreservoirs, omdat door de opslag de gasdruk 
in het reservoir toeneemt. Net als bij de bodemdaling die optreedt bij de winning van gas uit opslag-
reservoirs is de bodemrijzing bij het opslaan van gas in het algemeen zeer gering en gelijkmatig .  
 
Bodemtrilling 
Bodemtrillingen worden veroorzaakt door aardbevingen. Dit is het geval bij de gaswinning uit het 
Groningenveld en bij enkele van de kleinere gasvelden. Bij sommige gasopslagactiviteiten kan ook 
sprake zijn van het ontstaan van bodemtrillingen. 
 
De aardbevingen worden veroorzaakt door plotseling optredende verschuivingen in natuurlijke breu-
ken die zich in de gashoudende laag bevinden. Deze verschuivingen zijn het gevolg van de eerder be-
sproken samendrukking van de gashoudende laag die door de gaswinning ontstaat. Of bij een be-
paald gasveld aardbevingen zijn te verwachten hangt af van veel factoren, zoals de dikte en de geo-
mechanische eigenschappen van de gashoudende laag en het al dan niet aanwezig zijn van natuurlij-
ke breuken in die laag. Zoals eerder aangegeven is het risico op aardbevingen bij veel kleine gasvel-
den gering of zelfs niet aanwezig. 
 
De sterkte van de bodemtrilling aan het aardoppervlak is bepalend voor de effecten aan het opper-
vlak, zoals het ontstaan van schade. De sterkte van de bodemtrilling aan het aardoppervlak hangt af 
van de magnitude van de aardbeving, de diepte waarop deze plaatsvindt en de voortplantingswijze 
van de trillingen door de bodem vanaf de bron (het hypocentrum) naar het aardoppervlak. Aan het 
aard oppervlak is de bodemtrilling het sterkst recht boven het hypocentrum (het epicentrum). Op 
grotere afstand van het epicentrum neemt de sterkte van de bodemtrilling sterk af.  </pre>

====================================================================== Einde pagina 313 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 314 ======================================================================

<pre>16 
  
Bij de wat zwaardere aardbevingen in Groningen is de maximale trillingssnelheid in de buurt van het 
epicentrum zo’n 5 à 10 mm/s. Bij de tot nu voorgekomen zwaarste aardbevingen in Groningen (mag-
nitude 3,6 bij Huizinge op 16 augustus 2012 en magnitude 3,4 bij Zeerijp op 8 januari 2018) zijn de 
maximale trillingssnelheden bij het epicentrum nog aanzienlijk groter. Bij deze twee zwaarste aard-
bevingen waren de effecten dan ook tot op grotere afstand van het epicentrum merkbaar dan bij de 
kleinere aardbevingen.  
 
De bodemtrillingen als gevolg van een aardbeving treden kortstondig op. Als gevolg van meer aard-
bevingen achter elkaar is er echter ook sprake van herhaalde trillingen. Dat is van belang voor de be-
oordeling van de kans op schade. 
 
Overigens blijkt uit praktijkmetingen in Groningen (meetnetwerken van KNMI en van TNO) dat bij 
een bepaalde beving op verschillende locaties met dezelfde afstand tot het epicentrum aanzienlijke 
verschillen zijn waargenomen in de gemeten snelheden. De oorzaak daarvan is voor een belangrijk 
gedeelte dat de eigenschappen van de ondergrond niet overal hetzelfde zijn. Dat maakt het ook las-
tig zo niet onmogelijk om na een aardbeving vast te stellen welke trillingssnelheid op een bepaalde 
locatie precies is opgetreden als voor die locatie geen meetgegevens beschikbaar zijn. Met de hier-
voor beschikbare berekeningsmodellen kunnen wel schattingen worden gemaakt van de bandbreed-
te waarbinnen de opgetreden trillingssnelheid zich waarschijnlijk heeft bevonden. 
 
Bij geothermie zijn de te verwachten bodembewegingen nog niet goed bekend. Met name in gebie-
den met natuurlijke seismiciteit (zoals in Limburg) en in gebieden met seismiciteit door gaswinning is 
het ontstaan van bodemtrilling door geothermie niet denkbeeldig.   
 
1.3  Samenvattend  
In de volgende tabel is voor elke beschouwde mijnbouwactiviteit samenvattend aangegeven welke 
bodembeweging het gevolg kan zijn. 
 
Mijnbouwactiviteit  Bodembeweging  
Gaswinning uit Groningenveld  Gelijkmatige bodemdaling  
Bodemtrilling door aardbevingen  
Bij gasopslag:  
- Geringe gelijkmatige bodemdaling en -rijzing  
- Bij sommige o pslag faciliteiten bodemtrilling   
Gaswinning Kleine Velden  Geringe gelijkmatige bodemdaling  
Bij enkele velden bodemtrilling door aardbevingen  
Bij gasopslag:  
- Geringe gelijkmatige bodemdaling en -rijzing  
- Bij sommige opslagfaciliteiten bodemtrilling  
Zoutwinning  Gelijkmatige bodemdaling  
Naijlende gevolgen steenkolen-
winning  Gelijkmatige bodemrijzing  
Lokale  bodemdaling (bijvoorbeeld sinkholes)  
Lokale  bodemrijzing (bijvoorbeeld bij natuurlijke breuken)  
Geothermie  In gebieden met seismiciteit is bodemtr illing niet denkbeeldig  
Opmerking:  
De risico's van geothermie zijn nog onvoldoende onderkend. Ook 
ontbreekt nog een adequaat kader voor vergunningen en hand-
having.  
 
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 314 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 315 ======================================================================

<pre>17 
  
2. Bodembeweging en schade 
 
2.1 Inleiding 
Door mijnbouw veroorzaakte bodembewegingen kunnen leiden tot fysieke schade aan gebouwen. 
Dat kan nieuwe schade zijn maar ook verergering van bestaande schade die al aanwezig was door 
andere oorzaken. In dit hoofdstuk wordt voor de verschillende typen bodembeweging ingegaan op 
de schade die daardoor veroorzaakt kan worden. 
 
2.2 Schade door bodemdaling en -rijzing 
Door gelijkmatige bodemdaling en -rijzing ontstaat in het algemeen geen schade aan gebouwen om-
dat over kleinere afstanden geen significante verschillen in hoogte ontstaan. De gebouwen zakken of 
rijzen als het ware in hun geheel mee met de gelijkmatig dalende of rijzende bodem. 
 
Gelijkmatige bodemdaling kan wel leiden tot de noodzaak van aanpassingen in het beheer van het 
oppervlaktewater. Te denken valt daarbij aan het aanpassen van waterpeilen, dijkhoogtes en gema-
len. Indien deze aanpassingen niet of te laat worden doorgevoerd dan kan dat leiden tot schade aan 
gebouwen zoals wateroverlast in kelders omdat door de bodemdaling de afstand tussen de gelijkblij-
vende grondwaterstand en het dalende maaiveld kleiner wordt.  
 
Deze indirecte schade door gelijkmatige bodemdaling speelt overigens alleen in situaties waarin de 
bodemdaling substantieel is. Bij een geringe mate van bodemdaling, zoals bij de meeste kleine gas-
velden en bij gasopslagact iviteiten, is deze indirecte schade niet te verwachten. Vaak is de bodemda-
ling door de mijnbouwactiviteit ondergeschikt aan de natuurlijke bodemdaling.  
 
In uitzonderingssituaties is het mogelijk dat gelijkmatige bodemdaling wel leidt tot schade aan bouw-
constructies. Een voorbeeld is een zeer diep gelegen kelderconstructie die in contact staat met een 
diep gelegen watervoerende laag in de ondergrond waarbij aanpassing van de peilen van het opper-
vlaktewater geen invloed hebben op de waterdruk in de diep gelegen watervoerende laag. 
Als sprake is van ongelijkmatige bodemdaling of -rijzing, waarbij over kleinere afstanden significante 
hoogteverschillen ontstaan, dan kan dat effect hebben op gebouwen. Dat uit zich in de vorm van zet-
tingsschade, namelijk zakking, scheefstand en/of scheurvorming. Deze schadevorm ontstaat alleen 
indien de door de bodembeweging veroorzaakte hoogteverschillen voldoende groot zijn in vergelij-
king met de afmetingen van het betreffende gebouw. Uiteraard spelen de sterkte en de funderings-
wijze van het gebouw daarbij ook een rol. 
 
Buiten het gebied waar de bodemdaling of-rijzing optreedt is geen schade te verwachten. Daarmee is 
het effectgebied gedefinieerd. Binnen dat gebied kan schade optreden maar buiten dat gebied niet. 
Bij de verschillende mijnbouwactiviteiten zijn de effectgebieden bekend. Dat zijn namelijk de buiten-
ste contouren van de dalingskommen die zijn vastgelegd in de betreffende winningsplannen. Bij de 
gas- en zoutwinningactiviteiten wordt de bodemdaling als onderdeel van de winning gemonitord . 
Eventuele afwijkingen van de verwachtingen komen daarbij in beeld zodat waar nodig maatregelen 
kunnen worden getroffen. 
 
Voor Limburg zijn de effectgebieden eveneens bekend. Deze komen overeen met de risicozones die 
zijn gedefinieerd op basis van een in opdracht van het ministerie van EZ uitgevoerde studie2. Ter be-
perking van toekomstige schade is van belang dat adequaat uitvoering wordt gegeven aan de in de 
studie aanbevolen monitoring van de bodembewegingen. 
  
                                         
2 Naijlende gevolgen van de steenkolenwinning in Zuid-Limburg, consortium IHS e.a., 2016 </pre>

====================================================================== Einde pagina 315 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 316 ======================================================================

<pre>18 
  
2.3 Schade door bodemtrilling 
Door bodemtrilling kan schade ontstaan. Dat blijkt uit de ervaringen in Groningen en sommige van de 
kleinere gasvelden in Drenthe. Of bodemtrilling schade veroorzaakt aan een gebouw is in hoofdzaak 
afhankelijk van twee factoren. Enerzijds is de mate van de bodemtrilling aan het aardoppervlak op de 
betreffende locatie van belang, anderzijds is dat de sterkte of de gevoeligheid voor trillingen van het 
betreffende gebouw. 
 
Eerder is toegelicht dat de mate van bodemtrilling, uitgedrukt in trillingssnelheden of -versnellingen, 
afhangt van de zwaarte van de aardbeving, de diepte van het hypocentrum, de bodemeigenschap-
pen en de afstand tot het epicentrum. Op basis van metingen of modellen kan worden aangeven 
binnen welke bandbreedte de opgetreden snelheden of versnellingen op een bepaalde locatie zich 
waarschijnlijk hebben bevonden. 
 
De sterkte of gevoeligheid voor trillingen van een gebouw is niet voor alle gebouwen hetzelfde. Bij 
voor trillingen gevoelige gebouwen zal bij lagere trillingssnelheden trillingsschade ontstaan dan bij 
gebouwen die minder gevoelig zijn voor trillingen. De meest gevoelige gebouwen zijn de oudere ge-
bouwen van metselwerk. Dat is des te meer het geval als bij die gebouwen al schade aanwezig is 
door andere oorzaken en/of door eerdere aardbevingen. Informatie over de trillingssnelheid waarbij 
schade aan gebouwen te verwachten is, is beschikbaar in SBR Trillingsrichtlijn A3. In deze richtlijn zijn 
grenswaarden voor trillingen gegeven waarbij schade is te verwachten en waarbij onderscheid wordt 
gemaakt naar de gevoeligheid van een gebouw voor trillingen. 
 
Ook voor bodemtrillingen door een aardbeving kan een effectgebied worden gedefinieerd. De om-
vang van dat effectgebied hoeft echter niet overeen te komen met het effectgebied van de bodem-
daling. Hoe zwaarder de aardbeving hoe groter het effectgebied en omgekeerd. Een zware aardbe-
ving in Groningen kan bijvoorbeeld relatief hoge trillingssnelheden veroorzaken buiten het effectge-
bied van de bodemdaling. Een lichte aardbeving daarentegen hoeft niet merkbaar te zijn binnen het 
gehele effectgebied voor de bodemdaling. Een praktische begrenzing van het effectgebied kan wor-
den gebaseerd op de trillingssnelheden die in elk gebouw door andere oorzaken dan aardbevingen 
optreden. Deze trillingssnelheid ligt in de orde van 2 mm/s. Het effectgebied voor bodemtrillingen is 
dan begrensd tot het gebied waarin een aardbeving trillingsnelheden heeft veroorzaakt die groter 
zijn dan 2 mm/s. De omvang van het effectgebied is daarmee onder meer afhankelijk van de zwaarte 
van de aardbeving. De grenswaarde van 2 mm/s komt overigens overeen met de laagste trillings-
snelheid waarbij volgens de SBR Trillingsrichlijn A schade kan ontstaan aan gebouwen. 
   
Vanwege de onzekerheden in enerzijds de feitelijk opgetreden trillingssnelheid op een bepaalde lo-
catie en anderzijds de gevoeligheid voor trillingen van het gebouw op die locatie is de begrenzing van 
het effectgebied altijd enigszins arbitrair. Het is dus niet volledig uit te sluiten dat net buiten dat ge-
bied toch trillingsschade is ontstaan. Naarmate het effectgebied ruimer wordt vastgesteld is de kans 
op trillingsschade daarbuiten uiteraard kleiner.  
 
Voor het zo veel mogelijk verkleinen van onzekerheden in opgetreden trillingssnelheden in Gronin-
gen is het van belang dat informatie uit de meetnetwerken van KNMI en TNO zo goed mogelijk wordt 
geanalyseerd en beschikbaar wordt gemaakt ten behoeve van het beoordelen van schade.  
 
In de discussies omtrent het schadeprotocol voor Groningen wordt ook wel gesproken over schade-
gebied. Dat is gedefinieerd als het gebied waarin schade kan optreden als gevolg van een aardbeving. 
In feite is dat dus het effectgebied gerelateerd aan de aardbeving. 
  
                                         
3 SBR Trillingsrichtlijn A, Schade aan bouwwerken, december 2017  </pre>

====================================================================== Einde pagina 316 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 317 ======================================================================

<pre>19 
  
2.4 Samenvattend 
In de volgende tabel is voor elk van de beschouwde types bodembeweging samenvattend aangege-
ven of schade aan gebouwen het gevolg kan zijn. Bij elk type bodembeweging is aangegeven bij wel-
ke mijnbouwactiviteit dat typebodemweging ontstaat of kan ontstaan. Daarmee is de relatie tussen 
een specifieke mijnbouwactiviteit en het al dan niet kunnen ontstaan van schade daardoor eveneens 
inzichtelijk. 
 
Type bodembeweging  Schade aan gebouwen  
Gelijkmatige bodemdaling en -rijzing  
(door gaswinning, zoutwinni ng en door 
naijlende gevolgen steenkolenwinning 
Limburg)  Over het algemeen veroorzaakt dit geen schade.  
In bijzondere situaties kan schade ontstaan (incidenteel).  
Bij significante bodemdaling kan indirect schade ontstaan 
als gevolg van het niet (op tijd) aanpassen van waterpei-
len. 
Schade kan alleen in het effectgebied optreden en niet 
daarbuiten.  
Ongelijkmatige bodemdaling en -rijzing  
(door naijlende gevolgen steenkolen-
winning Limburg)  Schade ontstaat alleen bij voldoende grote hoogtever-
schillen in vergel ijking met de afmetingen van het ge-
bouw.  
Schade kan alleen in het effectgebied optreden en niet 
daarbuiten.  
Bodemtrilling  
(door gaswinning uit het Groningenveld, 
gaswinning uit enkele kleine gasvelden, 
en in mindere mate door gasopslag)  Schade ontstaat al leen als de trillingssnelheid ten gevolge 
van de aardbeving voldoende groot is in vergelijking met 
de gevoeligheid voor het ontstaan van trillingsschade aan 
het betreffende gebouw.  
Schade is in beginsel gelimiteerd tot het effectgebied.  
 
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 317 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 318 ======================================================================

<pre>20 
 Bijlage 3. Achtergrondstudies 
 
a. Observaties Workshop Robuuste Aanpak Schadeafhandeling, 6 oktober 2017 te Amersfoort (Se-
cretariaat Tcbb). 
 
b. Rapport rechtsvergelijkend onderzoek UCALL naar de vergoeding van schade als gevolg van 
mijnbouwactiviteiten in Nederland, België en Duitsland (Tweede Kamer 23 juni 2016). 
 
c. Beoordelingsmethodiek mijnbouwschades, NCG/ TU Delft (verschillende versies ). 
 
d. Alternatieve vergoedingssystemen in personenschadezaken en slachtofferbehoeften (R. Rijn-
hout, Nederlands Tijdschrift voor bestuursrecht, 2017/39). 
 
e. Aansprakelijkheid voor aardbevingsschade vanuit rechtseconomisch perspectief (F. Oldenhuis, 
Nederlands Juristenblad 2015/1251). 
 
f. De governance van de afhandeling van mijnbouwschade (RU Groningen, december 2016). 
 
g. Schadevoorkomingsplicht (A.L.M. Keirse, uitgeverij Boom, 2017 ). 
 
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 318 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 319 ======================================================================

<pre>    Technische commissie \bodembeweging</pre>

====================================================================== Einde pagina 319 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 320 ======================================================================

<pre>Date : 13-7-2017 09:38:52
F
T
C
Subject : FW: derde concept brief aan EZ
Attachm ent : 17-07-12 Conceptbrief aan EZ .docx;im age001.png;
,
 
Dit is de laatste versie.
 
Met vriendelijke groet,
 
 
Beleidsspecialist gemeente Assen
 
T 0592-
 
Website: www@assen.nl
 
Van: 
Verzonden:  woensdag 12 juli 2017 16:26
Aan: 
Onderwerp:  derde concept brief aan EZ
 
Dag Collega,
 
Op het tweede concept kwamen diverse reacties binnen die ik heb verwerkt.
Die reacties waren positief en ondersteunen de doorgevoerde verbeteringen.
Ook is door diversen gepleit voor ondertekening door GS namens overheden.
Ook  heb ik enkele voorgestelde correcties en aanvullingen doorgevoerd.
De vorige heb ik geaccepteerd en de nieuwe heb ik opnieuw gemarkeerd.
Morgenmiddag moet ik het afronden dus reageren kan nog steeds!
Wie reageerde op het tweede concept: hartelijk dank daarvoor!
 
Groet, 
 
Van:    
   juli 2017 16:53
Onderwerp:  tweede concept brief aan EZ
 
Collega,
 
Hartelijk dank voor alle reacties! Het gaat vooral om nuances, accenten en tekstuele verbeteringen.
Ze zijn heel waardevol en ik heb ze verwerkt in een nieuw concept dat ik bij deze toezendt.
Voor de duidelijkheid heb ik alle wijzigingen bijgehouden zodat je kunt vergelijken met de oude versie.
Conform bestuurlijke afspraak stelt Assen voor dat de brief van Assen en Drenthe samen is namens allen.
Reacties kan ik morgen nog verwerken.
Hartelijk dank nogmaals.
 
Groet, 
 
 
Van:    
Verzonden:  maandag 10 juli 2017 16:20
Aan: . @noorderzijlvest.nl; @aaenhunze.nl ; .l @coevorden.nl ; . @dewoldenhoogeveen.nl ; . i@dewoldenhoogeveen.nl ;
. @hunzeenaas.nl ; @hunzeenaas.nl ; . . @vechtstromen.nl ; @wdodelta.nl ; @wdodelta.nl
( @wdodelta.nl @emmen.nl ); ' i @borger-odoorn.nl'; @meppel.nl ; . @middendrenthe.nl';  i
( @gemeentenoordenveld.nl ); . @tynaarlo.nl ; @assen.nl ; @gemeentewesterveld.nl
Onderwerp:  concept brief aan EZ
Urgentie:  Hoog
 
Outlook lag er uit dus het duurde wat langer. Graag jullie reactie vandaag of morgen.
NB: dit is concept zet ik intern en extern tegelijk uitzet omdat ik anders te weinig tijd heb.
 
Bij voorbaat dank!
 
 
Van:    
Verzonden:  maandag 10 juli 2017 14:06
Aan: . @noorderzijlvest.nl; @aaenhunze.nl ; .l @coevorden.nl ; . @dewoldenhoogeveen.nl ; . ik@dewoldenhoogeveen.nl ;
. hunzeenaas.nl ; @hunzeenaas.nl ; .. @vechtstromen.nl ; @wdodelta.nl ; @wdodelta.nl
( @wdodelta.nl @emmen.nl ); ' i @borger-odoorn.nl'; @meppel.nl ; . @middendrenthe.nl';  i
@gemeentenoordenveld.nl ); . @tynaarlo.nl ; @assen.nl ; @gemeentewesterveld.nl
' @ruddrenthe.nl'; ruddrenthe.nl
Onderwerp:  RE: Afspraken-/actiepuntenlijstje overleg extern kennisnetwerk mijnbouwwet
 
Collega’s,
 
Zopas kreeg ik te horen dat er woensdag naar verwachting een motie wordt ingediend over schade afhandeling en gelijke rechten daarbij zoals we bespraken.
De conceptbrief moet ik daarom donderdag aanleveren zodat hij volgende week dinsdag in het college kan.
Het zou mooi zijn als ik dan weet of ik mag schrijven dat het mede namens jullie is.
Ik probeer jullie straks het concept te sturen.
 
Groet, 
 
Van:
Verzonden:  vrijdag 7 juli 2017 13:19
Aan:  @noorderzijlvest.nl; @aaenhunze.nl ; .l @coevorden.nl ; l@dewoldenhoogeveen.nl ; i@dewoldenhoogeveen.nl ; .i @hunzeenaas.nl ;
. @hunzeenaas.nl ; .. . @vechtstromen.nl ; @wdodelta.nl ; @wdodelta.nl  @wdodelta.nl ); '31.59
</pre>

====================================================================== Einde pagina 320 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 321 ======================================================================

<pre>    ORR eenn): NG eorger-ocoorn.nl'; MRG vepoel.nl; mmm niddendrenthe.nl’; MND € cemeentenoordenveld.nl); MG trvaario.nl;    lanoox@assen.n; ME @cemeentewesterveld.n|; is GEESE rudddrenthe.nl'; ‘GuOruddrenthe.ol'; BEBOruddrenthe. ol  Onderwerp: Afspraken-/actiepuntenlijstje overleg extern kennisnetwerk mijnbouwwet         Dag allemaal,   Bijgaand het afspraken-/actie puntenlijstje van gisteren. Voor degenen die er niet bij waren: afgesproken is dat iedereen de naam van zijn/haar vervanger doorgeeft met mailadres  en het telefoonnummer van hem/haarzelf en vervanger. Dit wordt in een contactpersonenlijst gezet door mij. Verder is afgesproken dat het concept schade protocol wat  bijgevoegd was bij de agenda door iedereen besproken wordt met zijn/haar bestuurder en binnen 14 dagen de uitkomst terugkoppelt. Er volgt een datumprikker voor het volgend  overleg.    Met vriendelijke groet,    Team Milieu, Bodem en Energie  Telefoon  www.provincie.drenthe.nl  provincie Drenthe</pre>

====================================================================== Einde pagina 321 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 322 ======================================================================

<pre>Aan:    
Het minister ie van Economische Zaken  
t.a.v. de heer Kamp  
Postbus  123 
123  's GRAVENHAGE  
 
123 123 
 
 
 
 
Assen, 10 juli 2017   
Ons kenmerk        
Behandeld door de heer    
Uw kenmerk        
Onderwerp: Protocol onafhankelijke schade -afhandeling mijnbouwactiviteiten   
 
 
Geachte minister , 
 
In onze eerdere brief van 3 mei 2017 hebben wij u verzocht te zorgen voor gelijke 
behandeling en onafhankelijke afhandeling van (aardbeving) schade als gevolg van 
gaswinning.  Wij ontvingen hier op nog geen reactie va n u. Voor schade als gevolg van 
het winnen va n aardgas uit het Groningenveld  stelt de Nationaal Coördinator 
Groningen (NCG) een nieuw schadeprotocol vast. Op 20 juni 2017 presenteerde hij 
zijn voorstel. Bij de presentatie van de NCG hebben wij  en de aanwezige 
gemeentelijke bestuurders  onze zorgen geuit over het ontstaan van vormen van 
rechtsongelijkheid. Vervolgens is in de vergadering van Provinciale Staten van 
Drenthe van 12 juli 2017 een motie aangenomen om bij u en de Tweede Kamer aan 
te dringen op gelijke rechtsbescherming en toegankelijkheid tot die rechtsbescherming 
voor gedupeerden . In meerdere colleges van burgemeester en wethouders is het 
belang onderstreept van een goede onafhankelijke schade -afhandeling  . Om die 
reden schrijven wij u  deze brief.  
 
Voor alle Nederlanders geldt bij wet hetzelfde recht dat door mijnbouw veroorzaakte 
schade wordt vergoed  door de veroorzaker . Wij vinden dat hierbij moet gelden  dat bij 
alle mijnbouwactiviteiten in Nederland dezelfde procedure -stappen worden  doorlopen 
voor het bepalen en afhandelen van die schade, vergelijkbaar met het schadeprotocol 
dat voor  de gaswin ning in het Groningenveld zal worden vastgesteld . Gewenste 
gelijke rechten betreft betreffen drie schaalniveaus . 
1. Bij gaswinning uit het Groning enveld komt d e situatie voor dat voor een 
schademelding  door een Drentse inwoner  als gevolg van een aardbeving 
andere regels gelden dan voor een zelfde soort melding van de Groningse 
buurman net aan de andere kant van de provinciegrens. Voor dergelijke 
schade dienen in Groningen en daarbuiten dezelfde procedure en 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 322 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 323 ======================================================================

<pre>2 
 
rechtsgelijkheid te gelden.  Dit punt is opgenomen in de presentatie van het 
voorstel van de NCG en is daarin tot ons genoegen geregeld.  
2. In onze brief van 3 mei 2017 stelden wij u al voor dat behalve voor het 
Groningenveld ook voor de kleine gasvelden een onafhankelijke afhandeling 
van schademeldingen gewenst is.  Voor schade door gaswinning in kleine 
gasvelden dient een gelijk protocol te gelden als dat van Groningen , een 
protocol dat naast de organisatie en uitvoering van schade -afhandeling  voor 
het Groningenveld kan worden georganiseerd en uitgevoerd . In het 
opgestelde rapport over aardbevingsrisico ’s bij kleine gasvelden blijkt immers 
dat ook voor deze velden geldt dat er aardbevingsrisico ’s zijn.  
3. Gaswinning is slechts één mijnbouwactiviteit en er zijn diverse 
mijnbouwactiviteiten waardoor schade kan ontstaan. Ook voor deze schade, 
waar dan ook in Nederland, dienen dezelfde rechten en pro cedurestappen 
voor afhandeling te gelden bij melding daarvan.  
 
Voor het specifieke geval van de schade door het winnen van aardgas uit het 
Groningenveld kunnen wij ons voorstellen dat door aard en omvang een aparte 
organisatie gewenst is met een schadefond s. Wij vinden  dat naast het protocol voor 
het Groningenveld afzonderlijk daarvan gelijke afspraken en rechten moeten gelden 
voor alle schade als gevolg van alle andere mijnbouwactiviteiten overal in Nederland . 
Dit moet naar onze mening  worden vastgelegd in  een protocol dat  wordt  gebaseerd 
op dezelfde uitgangspunten , te weten  dat de Staat financieel garant staat  en aanvult 
wast nodig is om tot een ruimhartige  rechtvaardige schadevergoeding te komen. 
Daarbij dient de ongelijke positie van gedupeerden ten opzichte van de veroorzaker te 
worden opgeheven.  
 
Wij vinden het van belang dat bij  afhandeling van schade  in ieder geval  de volgende 
procedurestappen gelden : 
 
- Geconstateerde schade wordt gemeld  bij een in te stellen onafhankelijke 
commissi e. 
- De schade -inspecteur komt en maakt een inspectieverslag . 
- De commissie  beslist dat schade wordt toegekend óf dat aanvullend technisch 
onderzoek  wordt uitgevoerd . 
- Er is een z ienswijze -procedure  voor de schademelder en beoordeling van de 
zienswijze door de commissie . 
- De commissie  beslist dat schade wel of niet wordt hersteld of dat het herstel 
van deze schade  wel of niet wordt vergoed . 
- Indien de hiervoor genoemde schade niet wordt hersteld of vergoed, kan de 
schade -melder  de zaak eventueel voorleggen aan een arbiter of rechter . 
 
Voor goede schade -afhandeling is van belang dat er een goed systeem is van 
onafhankelijke  seismische monitoring en bouwkundige opnames . Dat betreft het 
gebied waar schade zou kunnen ontstaan als ge volg van de mijnbouwactiviteit. Het 
dient zo ingericht te zijn dat een relatie gelegd kan worden tussen een bodemtrilling 
en eventueel voorkomende schade, . 
 
Wij overlegden over deze brief  met ambtelijke vertegenwoordigers van de Drentse 
gemeenten en waters chappen  en de inhoud wordt breed gedragen door deze </pre>

====================================================================== Einde pagina 323 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 324 ======================================================================

<pre>3 
 
overheden. Ter illustratie van die samenwerking zenden wij u samen met 
Burgemeester en Wethouders van de gemeente Assen deze brief  
Het bovenstaande willen wij  u graag mondeling nader toelichten.  
 
Hoogachtend,  
 
Mede namens Burgemeester en Wethouders van de gemeente Assen als 
vertegenwoordigers van de Drentse overheden , 
 
GS 
 
 
Afschrift aan:  
De Tweede Kamer der Staten -Generaal  
Provinciale Staten van Drenthe  
Burgemeester en wethouders van de Drentse gemeenten  
Dagelijks Bestuur van de Drentse waterschappen  
Vereniging Nederlandse Gemeenten  
Unie van Waterschappen  
Interprovinciaal Overleg  </pre>

====================================================================== Einde pagina 324 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 325 ======================================================================

<pre>    provincie Drenthe</pre>

====================================================================== Einde pagina 325 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 326 ======================================================================

<pre>Date : 2-6-2017 08:35:31
F
T
C
Subject : FW: foutieve versie korte ziensw ijze inw oners
Attachm ent : voorbeeld korte ziensw ijze inw oners Assen.pdf;voorbeeld korte ziensw ijze inw oners Assen.docx;
i goedemorgen,
 
Zie onderstaande mail van collega  . Zou jij het kunnen aanpassen? Bij voorbaat dank
 
Met vriendelijke groet
i  
 
 -
.
Bezoekadres: Noordersingel 33, 9401 JW Assen
 
Van: 
Verzonden:  vrijdag 2 juni 2017 8:28
Aan: 
CC: 
Onderwerp:  foutieve versie korte zienswijze inwoners
 
D
 
Zag gisteravond dat er in de korte versie die op de website is geplaatst nog een paar storende tekstfoutjes staan die ik al wel had verbeterd.
Ik heb gistermiddag waarschijnlijk een eerdere versie naar je gemaild.
 
Bij deze de juiste versie in word en pdf.
Zou je ervoor kunnen zorgen dat de huidige versie op de site wordt vervangen.
 
De lange versie is wel goed.
 
Alvast bedankt
 
 
Met vriendelijke groet,
 
 
l
 
 -
 
Website: www@assen.nl 
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De
gemeente Assen aanvaardt geen aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.31.60
</pre>

====================================================================== Einde pagina 326 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 327 ======================================================================

<pre>Ministerie van Economische Zaken 
Directie Energie en Omgeving 
Cluster vergunningen 
Postbus 20401 
2500 EK Den Haag 
 
Plaats, datum 
 
Betreft: ontwerp-instemmingsbesluit gaswinning Westerveld 
 
 
Geachte minister, 
 
Als inwoner van Assen maak ik gebruik van de mogelijkheid om een zienswijze in te dienen over uw 
ontwerp-instemmingsbesluit gaswinning Westerveld. 
 
De Onderzoeksraad voor de Veiligheid (OvV) heeft u in 2015 geadviseerd om het burgerperspectief 
structureel en herkenbaar mee te nemen in de besluitvorming. Ik vind dat u in het ontwerp-
instemmingsbesluit dat nu voorligt, daar maar ten dele aan tegemoet komt.  
In het winningsplan en de technische adviezen wordt de kans op een zware beving als klein 
beoordeeld. In het advies van de Technische commissie bodembeweging (Tcbb) wordt genoemd dat 
er bevingen met een magnitude tot 3,9 mogelijk zijn. Wat we ook weten, is dat de velden in het 
plangebied hebben gebeefd. Bevingen met deze sterkte leiden volgens de Staatstoezicht op de 
Mijnen (SodM) tot constructieve schade aan gebouwen.  
 
Risicobeheersysteem 
Ik vind daarom, als u toch gaat winnen, het van groot belang dat er een serieus risicobeheersysteem 
moet worden opgesteld. U verplicht de NAM voor de gebieden waar eerder bevingen zijn 
voorgekomen een risicobeheersysteem op te laten stellen en dit ter goedkeuring voor te leggen aan 
SodM. Om invulling te geven aan de rechtszekerheid zou dit transparant moeten gebeuren en dus in 
de fase van vergunningverlening geregeld moeten zijn. Ik moet kunnen zien of de NAM aan zijn 
verplichtingen voldoet ingeval van schade. Door het plan pas na de vergunningverleningsfase ter 
goedkeuring bij het SodM te leggen is dat niet het geval. 
 
Nulmeting 
Ik lees in het ontwerpbesluit dat u de NAM de verplichting oplegt een representatieve nulmeting aan 
gebouwen en werken uit te voeren boven en nabij de gasvoorkomens Eleveld en Vries Zuid. U geeft 
in het voorschrift alleen niet aan wat u onder representatief verstaat. U motiveert de nulmeting om 
bij vermoeden van mijnbouwschade aan het gebouw het oorzakelijke verband tussen gaswinning en 
gebouwschade te kunnen vaststellen. Vanwege de grote onzekerheden is een goede nulmeting van 
groot belang bij  schadeafwikkeling. Ik wil daarom dat voorafgaand aan de winning er een nulmeting 
van mijn woning wordt gemaakt.  
 
Schadeafhandeling  
In uw ontwerpbesluit geeft u terecht aan dat er behoefte is aan een adequate regeling voor de 
afdoening en vergoeding van schades en compensatie. Verder geeft u aan dat afspraken hierover 
primair gemaakt dienen te worden tussen decentrale overheden en de NAM. De NAM heeft 
aangegeven hieraan te willen meewerken. Om één en ander te bewerkstelligen draagt u in artikel 5 
van uw ontwerpbesluit de NAM op te zorgen voor een transparant proces van schademelding, 
adequaat onderzoek naar en afhandeling van schadeverzoeken binnen een redelijke termijn. Deze 
informatie moet de NAM binnen drie maanden na het onherroepelijk worden van dit besluit 
openbaar te maken. Overigens is onduidelijk om welke informatie het hierbij gaat. </pre>

====================================================================== Einde pagina 327 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 328 ======================================================================

<pre> 
Ik vind dat u als verantwoordelijk minister erop toe moet zien dat – evenals in het aardbevingsgebied 
Groningen – een volledig onafhankelijk orgaan wordt ingesteld voor de afwikkeling van schade als 
gevolg van alle mijnbouwactiviteiten (en beheersmaatregelen voor het grondwaterpeil). Voor mij is 
van groot belang dat de onafhankelijkheid en objectiviteit van de schadeafwikkeling voldoende 
gegarandeerd zijn. U kunt uw instemmingsbesluit pas van kracht laten worden, nadat er een 
onafhankelijke schadeafhandeling operationeel is. U moet er ook voor zorgen dat wanneer de NAM 
vanwege onvoorziene omstandigheden in de toekomst niet meer of onvoldoende aan zijn financiële 
verplichtingen kan voldoen, de vergoeding van schades en compensatie te allen tijde is gegarandeerd 
door de Staat. U zou daarbij de schadevergoeding vanuit het Waarborgfonds mijnbouwschade niet 
moeten beperken tot natuurlijke personen maar verbreden naar alle rechtspersonen. Ik wil dat, net 
als u voor het Groningenveld heeft gedaan, het principe van omgekeerde bewijslast geldt voor deze 
gasvelden. De NAM moet dus aantonen dat de schade niet het gevolg is van bevingen.   
Onzekerheden 
De aanbevelingen van de Onderzoeksraad voor de Veiligheid (OvV) uit 2015 die u heeft omarmd gaan 
specifiek over het communiceren over onzekerheden. De OvV adviseerde u om in de communicatie 
met inwoners transparant te zijn over onzekerheden en uit te leggen welke plaats deze onzekerheid 
krijgt in de besluitvorming.  In de besluitvorming is niet duidelijk hoe u de genoemde onzekerheden 
heeft afgewogen. Daarom kunt u naar mijn mening nu niet tot een afgewogen besluit komen. 
 
Communicatie 
In het ontwerpbesluit geeft u aan dat u zorgvuldige en publieksvriendelijke communicatie wilt 
borgen. U geeft aan dat uw ministerie werkt aan een maatschappelijke licentie en een 
publieksvriendelijke oplegger. Jammer genoeg past u dit nog niet toe en verwijst u slechts naar drie 
(traditionele) inloopbijeenkomsten voor inwoners. Het winningsplan en ontwerpbesluit voldoen op 
het aspect van leesbaarheid en daarmee het burgerperspectief niet aan ministeriële toezeggingen. 
 
Dit alles overziend, ben ik van mening dat u niet kunt instemmen met het Winningsplan  
Westerveld . Ik sluit me verder aan bij de zienswijze van het college van B& W van Assen.  
   
 
Met vriendelijke groet, 
 
Naam 
 
Adres 
 
Woonplaats 
 
 
Handtekening </pre>

====================================================================== Einde pagina 328 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 329 ======================================================================

<pre>Ministerie van Economische Zaken  
Directie Energie en Omgeving  
Cluster vergunningen  
Postbus 20401  
2500 EK Den Haag  
 
Plaats , datum  
 
Betreft: ontwerp -instemmingsbesluit gaswinning Westerveld  
 
 
Geachte minister,  
 
Als inwoner van Assen  maak ik gebruik van de mogelijkheid om een zienswijze in te dienen over uw 
ontwerp -instemmingsbeslui t gaswinning Westerveld . 
 
De Onderzoeksraad voor de Veiligheid  (OvV) heeft u in 2015  geadviseerd om het burgerperspectief 
structureel en herkenbaar m ee te nemen in de besluitvorming.  Ik vind dat u in het ontwerp -
instemmingsbesluit dat nu voorligt , daar maar ten dele aan tegemoet komt.  
In het winningsplan en de technische adviezen wordt de kans op een zware beving als klein 
beoordeeld. In het advies van de Technische commissie bodembeweging (Tcbb) wordt genoemd dat 
er beving en met een magnitude tot 3,9 mogelijk zijn.  Wat we ook weten, is dat de velden in het 
plangebied hebben  gebeefd . Bevingen met deze sterkte leiden volgens de Staatstoezicht op de 
Mijnen (S odM) tot constructieve schade aan gebouwen.   
 
Risicobeheersysteem  
Ik vind daarom, als u toch gaat winnen, het van groot belang dat er een serieus risicobeheersysteem 
moet worden opgesteld. U verplicht  de NAM voor de gebieden waar eerder bevingen zijn 
voorg ekomen  een risicobeheersysteem op te laten stellen en dit ter goedkeuring voor te leggen aan 
SodM. Om invulling te geven aan de rechtszekerheid zou dit transparant moeten gebeuren en dus in 
de fase van vergunningverlening geregeld moeten zijn. Ik moet kunn en zien of de NAM aan zijn 
verplichtingen voldoet ingeval van schade. Door het plan pas na de  vergunningverleningsfase ter 
goedkeuring bij het SodM te leggen is dat niet het geval.  
 
Nulmeting  
Ik lees  in het ontwerpbesluit dat u de NAM de verplichting opleg t een representatieve nulmeting aan 
gebouwen en werken uit te voeren boven en nabij de gasvoorkomens Eleveld en Vries Zuid. U geeft 
in het voorschrift alleen  niet aan wat u onder representatief verstaat. U motiveert de nulmeting om 
bij vermoeden van mijnbo uwschade aan het gebouw het oorzakelijke verband tussen gaswinning en 
gebouwschade te kunnen vaststellen. Vanwege de grote onzekerheden is een goede nulmeting van 
groot belang bij  schadeafwikkeling. Ik wil daarom dat voorafgaand aan de winning er een nulm eting 
van mijn woning wordt gemaakt.  
 
Schadeafhandeling  
In uw ontwerpbesluit geeft u terecht aan dat er behoefte is aan een adequate regeling voor de 
afdoening en vergoeding van schades en compensatie. V erder  geeft u aan dat afspraken hierover 
primair gemaakt dienen te worden tussen decentrale overheden en  de NAM . De NAM heeft 
aangegeven hieraan te willen meewerken. Om één en ander te bewerkstelligen draagt u in artikel 5 
van uw ontwerpbesluit  de NAM op te zor gen voor een transparant proces van schademelding, 
adequaat onderzoek naar en afhandeling van schadeverzoeken binnen een redelijke termijn.  Deze 
informatie moet de NAM binnen drie maanden na het onherroepelijk worden van dit besluit 
openbaar te maken.  Overigens is onduidelijk om welke informatie het hierbij gaat.  </pre>

====================================================================== Einde pagina 329 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 330 ======================================================================

<pre> 
Ik vind dat u a ls verantwoordelijk minister erop toe moet zien dat – evenals in het aardbevingsgebied 
Groningen – een volledig onafhankelijk orgaan wordt ingesteld voor de afwikkeling van schad e als 
gevolg van alle mijnbouwactiviteiten (en beheersmaatregelen voor het grondwaterpeil). Voor mij is 
van groot belang dat de onafhankelijkheid en objectiviteit van de schadeafwikkeling voldoende 
gegarandeerd zijn. U kunt uw instemmingsbesluit pas van kr acht laten worden, nadat er een 
onafhankelijke schadeafhandeling operationeel is.  U moet er ook voor zorgen dat wanneer de  NAM 
vanwege onvoorziene omstandigheden in de toekomst niet meer of onvoldoende aan zijn financiële 
verplichtingen kan voldoen, de ver goeding van schades en compensatie te allen tijde is gegarandeerd 
door de Staat.  U zou daarbij de schadevergoeding vanuit het Waarborgfonds mijnbouwschade niet 
moet en beperken tot natuurlijke personen maar verbreden naar alle rechtspersonen . Ik wil dat, ne t 
als u voor het Groningenveld heeft gedaan, het principe van omgekeerde bewijslast geldt voor deze 
gasvelden. De NAM moet dus aantonen dat de schade niet het gevolg is van bevingen.   
Onzekerheden  
De aanbevelingen van de Onderzoeksraad voor de Veiligheid (OvV) uit 2015 die u heeft omarmd gaan 
specifiek over het communiceren over onzekerheden. De OvV adviseerde u om in de communicatie 
met inwoners transparant te zijn over onzekerheden en uit te leggen welke plaats deze onzekerheid 
krijgt in de besluitvormin g.  In de besluitvorming is niet duidelijk hoe u de genoemde onzekerheden 
heeft afgewogen.  Daarom kunt u naar mijn mening nu niet tot een afgewogen besluit komen.  
 
Communicatie  
In het ontwerpbesluit geeft u aan dat u zorgvuldige en publieksvriendelijke communicatie wilt 
borgen. U geeft aan dat uw ministerie werkt aan een maatschappelijke licentie en een 
publieksvriendelijke oplegger. Jammer genoeg past u dit nog niet toe en  verwi jst u slechts naar drie 
(traditionele) inloopbijeenkomsten voor inwoners. Het winningsplan en ontwerpbesluit voldoe n op 
het aspect van leesbaarheid en daarmee het burgerperspectief niet aan ministeriële toezeggingen . 
 
Dit alles overziend, ben ik van mening  dat u niet kunt instemmen met het Winningsplan  
Westerveld . Ik sluit me verder aan bij de zienswijze van het coll ege van B& W van Assen.  
   
 
Met vriendelijke groet,  
 
Naam  
 
Adres  
 
Woonplaats  
 
 
Handtekening  </pre>

====================================================================== Einde pagina 330 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 331 ======================================================================

<pre>Date : 26-1-2017 15:00:09
Subject : FW: gasw inning
Attachm ent : STOP GASWINNING MARSDIJK NU.docx;persbericht gasw inning SGMN.odt;Poster-Wegw ijzer-conc 1.0.pdf;Poster-Tekst-conc 1.0.pdf;Mailoproep
gasw inning.docx;
Heren,
 
Zie onderstaande en bijlagen.
     
 
Groet,
 
Van:
Verzonden:  donderdag 26 januari 2017 13:25
Aan:
Onderwerp:  gaswinning
 
 
Zoals afgesproken bijgaand wat info van onze werkgroep.
Zodra er weer wat te melden valt zullen we je informeren.
Mocht er wat meer bekend worden over de ontwerp-beschikking en de mogelijkheid van zienswijzen, dan houden wij ons aan bevolen.
 
Met vriendelijke groeten,
 
 
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De gemeente Assen aanvaardt geen
aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.31.61
</pre>

====================================================================== Einde pagina 331 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 332 ======================================================================

<pre>               STOP GASWINNING MARSDIJK NU!  
 
De NAM wil gas winnen.  
Onder Marsdijk.  
Daarvoor heeft de NAM een vergunning aangevraagd  bij de minister.  
De gemeente Assen heeft hier NEE tegen gezegd.  
Wij – een groep verontruste Marsdijkers – zeggen ook NEE.  
Wordt er toch gas gewonnen, dan een goede schaderegeling!  
 
Vindt u dit ook?  
Teken dan één van de handtekeninglijsten ! 
 
 
De gemeente heeft een brief geschreven aan Minister Kamp.  
Daarin adviseert de gemeente de Minister om NEE te zeggen tegen 
de vergunningaanvraag.  
De gemeente schrijft:  
1. Er zijn zorgen over de gaswinning, die zijn er ook in de wijk 
Marsdijk, er is sprake van onrust.  
2. Er is kans op bevingen en schade.  
</pre>

====================================================================== Einde pagina 332 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 333 ======================================================================

<pre>3. Groningen is di chtbij en  iedereen weet welke onrust de 
bevingen en de nasleep bij de inwoners daar veroorzaken.  
4. Veiligheid van inwoners en voorkomen en beperken van schade 
wegen het zwaarst  
5. Wij kijken naar de belangen van de inwoners. Daarom kiezen 
wij niet voor winning onder stedelijk gebied met een risico op 
bevingen  
6. Als de Minister toch beslist de winning goed te keuren dan 
moet er een goede, soepele, vlotte schaderegeling komen. 
Onderdeel daarvan moet zijn de omgekeerde bewijslast , zoals 
in het Groningen  Veld  geldt.  
Wij ondersteunen dit standpunt.  
Zeker nu gebleken is dat de NAM al met gaswinning begonnen is!  
De procedure rond de nieuwe vergunning wordt niet afgewacht. 
Een oude vergunning  die geldt  voor een deel van het gebied , 
gebruikt De NAM om al gas op te pompen!  
 
Zeg ook NEE en teken nu!  
 
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 333 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 334 ======================================================================

<pre>HANDTEKENINGENACTIE TEGEN GASWINNING MARSDIJK.  
 
 
Afgelopen maandagochtend is de werkgroep SGMN begonnen met de voorbereidingen voor  
de handtekeningenactie “Stop Gaswinning Marsdijk Nu”. 
 
Een aantal bewoners van Marsdijk heeft het voortouw genomen om deze actie op te  
zetten om daarmee gehoor te geven aan de grote onrust die is ontstaan nu de NAM, ondanks 
alle bezwaren, toch gewoon is begonnen met de gaswinning in het gasveld Vries -10.  Dit 
gasveld loopt door tot onder een deel van de wijk Marsdijk. Een wijk waar dertienduizend 
mensen wonen.  De werkgroep vindt dit volkomen onacceptabel.  
 
De werkgroep is niet tegen gaswinning in z'n algemeenheid maar wel om dit te doen onder 
een wijk wa ar zoveel mensen wonen. De geluiden op de bijeenkomsten in “de Dissel” van 
vorige week waren niet mis te verstaan. Mensen maken zich zorgen over  hun veiligheid; 
niet alleen over de fysieke veiligheid maar zeker ook over de geestelijke schade die angst 
voor aardbevingen veroorzaakt. Naast de grote materiële schade die in Groningen is 
ontstaan, hebben veel mensen het psychisch erg moeilijk met het afhandelen van deze 
schade. Men is daar vaak jaren mee bezig zonder enige zekerheid over een goede afloop.  
 
Ook de negatieve uitstraling die de gaswinning zal hebben op de huizenprijzen in Marsdijk 
zal duidelijk merkbaar worden.  
 
We starten met de handtekeningenactie op zaterdag 28 januari in wijkgebouw “de Dissel”. 
Van 9.00 uur tot 17.00 uur zal “de Dissel” daarvoo r geopend zijn. In de week daarop (week 
5) kunt u daar elke dag tussen 9.00 uur en 18.00 uur terecht om uw handtekening te komen 
zetten. 
 
Wilt u zelf ook actief iets doen om de gaswinning onder Marsdijk te laten stoppen? Meldt u 
zich dan in “de Dissel” bij  de werkgroep “Stop Gaswinning Marsdijk Nu”.  
 
 
 
 
 
 
Noot voor de redactie :   
 
Nadere informatie kunt u krijgen bij de voorzitter  
van de werkgroep SGMN  tel. 0592 -
</pre>

====================================================================== Einde pagina 334 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 335 ======================================================================

<pre>    Oók tegen de  Gaswinning?    Teken de petitie!  In “de Vissel”    Op zaterdag 28 jan. en op  maandag 30 jan. £/m zaterdag 3 febr.    Zaterdags van 9.00 tot 17,00 vur  Voor de week van 9.00 tot 18.00 vur  Vrijdag tot 21.00 vur    </pre>

====================================================================== Einde pagina 335 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 336 ======================================================================

<pre>    STOP GASWINNING MARSDIJK NU!    De NAM wil gas winnen.   Onder Marsdijk.   Daarvoor heeft de NAM een vergunning aangevraagd bij de Minister.  De gemeente Assen heeft hier NEE tegen gezegd.   Wij - een groep verontruste Marsdijkers - zeggen ook NEE.   Wordt er toch gas gewonnen, dan een goede schaderegeling!    Vindt u dit ook?  Teken dan één van de handtekeninglijsten!    De gemeente heeft een brief geschreven aan Minister Kamp.    Daarin adviseert de gemeente de Minister om NEE te zeggen tegen de   vergunningaanvraag.   De gemeente schrijft:   1. Er zijn zorgen over de gaswinning, die zijn er ook in de wijk Marsdijk. Er is sprake van  onrust.  Er is kans op bevingen en schade.  Groningen is dichtbij en iedereen weet welke onrust de bevingen en de nasleep bij de  inwoners daar veroorzaken.  Veiligheid van inwoners en voorkomen en beperken van schade wegen het zwaarst.  Wij kijken naar de belangen van de inwoners. Daarom kiezen wij niet voor winning   nder stedelijk gebied met een risico op bevingen.   Als de Minister toch beslist de winning goed te Keuren dan moet er een goede,  soepele, vlotte schaderegeling komen. Onderdeel daarvan moet zijn de omgekeerde  bewijslast, zoals in het Groningen-gasveld geldt.    Wij ondersteunen dit standpunt.   Zeker nu gebleken is dat de NAM al met gaswinning begonnen is!   De procedure rond de nieuwe vergunning wordt niet afgewacht.   Een oude vergunning, die geldt voor een deel van het gebied, gebruikt de NAM om nu al  gas op te pompen.    Zeg ook NEE en teken nu!    </pre>

====================================================================== Einde pagina 336 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 337 ======================================================================

<pre> 
 Onderwerp:  Gaswinning  onder  Marsdijk  
 
Aan: Beste  mede  Marsdijkbewoner/mede  Assenaar/…..  
 
Stuur  dit bericht  door aan je vrienden,  kennissen  en familieleden  in Marsdijk  
 
Vorige  week  heeft  de NAM  tijdens  bewoners  bijeenkomsten  medegedeeld  dat zij binnen  enkele  
dagen  zou gaan  starten  met gaswinning  onder  Marsdijk.  Inmiddels  is de winning  begonnen.  Dat 
gebeurt  op basis  van een oude  vergunning.  De vergunningsaanvraag  voor winning van de totale  
voorraad  gas is nog in procedure.  
 
Gelet  op de ervaringen  in Groningen  bij de oplossing  van de gevolgen  van de gaswinning,  maken  
ook de bewoners  van Marsdijk  zich zorgen  over hun veiligheid  en de afhandeling  van mogelijke  
schade.    
 
De raad van Assen  heeft  inmiddels  verzet  aangetekend  tegen  deze  gaswinning  en de minister  
verzocht  de omgekeerde  bewijslast   van toepassing  te verklaren,  indien  grotere  belangen  tot 
gaswinning  noodzaken.  
 
Op eenzelfde  verzoek  van bewoners  tijdens  bovenvermelde  informatiebijeenkomst  heeft  NAM  
negatief  gereageerd.  
 
Om die reden  hebben  wij initiatief  genomen  voor een handtekeningen  actie  in Marsdijk.  Wij sluiten  
daarmee  aan op de raadsuitspraak.  De handtekeningen  zullen  worden  aangeboden  aan Minister  
Kamp,  die uiteindelijk  over de vergunning   zal beslissen.  
 
Wij vragen  u dit bericht  via email/social  media  of anderszins  door te sturen  naar uw bekenden  in 
Marsdijk  met de oproep  de petitie  te ondertekenen.   
 
Lokatie:  Wijkcentrum  De Dissel  
Tijdstip:   zaterdag  28 januari   en zaterdag  4 februari,  van 9.00 uur tot 17.00  uur. 
maandag  30 januari  tot en met donderdag  2 februari  van 9.00 uur tot 18.00  uur  
vrijdag  koopavond  van 9.00 uur tot 21.00  uur 
 
Met vriendelijke  groet:  
 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 337 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 338 ======================================================================

<pre>Date : 14-2-2018 14:54:03
F
To : "Marco Out" @assen.nl
Cc :    @assen.nl, "   @assen.nl
Subject : FW: Gesprek aardgasw inning kleine velden, Z w olle
Attachm ent : Evaluatie van adviesrecht Winningsplannen kleine velden (zonder bijlagen) (2).pdf;
Dag Marco,
 
Hierbij stuur ik ter informatie het evaluatierapport opgesteld door Rvo in opdracht van EZ. Dit rapport hebben we pas op 31 januari ontvangen en is op 1 februari met de Drentse
gemeenten en provincie besproken. Wij zijn hiervoor geïnterviewd maar hebben verder geen aandeel gehad in de inhoud, conclusies en aanbevelingen.  Onze opmerkingen op
deze versie zijn dus (nog) niet meegenomen.
Conclusie van het Rvo-rapport over de rol van de lokale overheden is dat het heel goed is geweest dat de lokale overheden voor het winningsplan Westerveld onderling hebben
afgestemd en samen zijn opgetrokken en dat andere regio’s hier een voorbeeld aan kunnen nemen!  
 
In aanvulling op de opmerkingen van :
·         EZK vind het lastig hoe ze met de adviezen van lokale overheden op de winningsplannen om moet gaan.  
·         EZK snapt dat gemeenten voor de belangen van haar inwoners moet opkomen. EZK vind tegelijkertijd ook dat gemeente haar verantwoordelijkheid zou moeten nemen in
regio-overschrijdende vraagstukken.
·         EZK  wil daarom het gesprek met ons aangaan. Eerste pilot wordt dan begrijp ik uit de stukken dus “casus Zuidhorn”. Daar benoemen ze het vraagstuk concreet “Hoe
kunnen gemeenten enerzijds het belang van haar inwoners en bedrijven constructief behartigen en hoe kan anderzijds ook verantwoordelijkheid worden genomen voor
belangen die het lokale niveau overstijgen?”
 
Echter even terug in de tijdDe onderzoeksraad voor de veiligheid (OVV) heeft de 2e kamer in 2015 geadviseerd het burgerperspectief beter mee te nemen in de besluitvorming over gaswinning. Onderdeel
van dit burgerperspectief is de adviesrol van lokale overheden. De 2e kamer heeft opdracht gegeven om de Mijnbouwwet, conform de aanbevelingen van de onderzoeksraad, aan
te passen. Dat is per 1-1-2017 ook gebeurd. Vervolgens hebben wij netjes invulling gegeven aan de adviesrol en nu worden we door EZK onder druk gezet om ook een rol te nemen
in de landelijke politieke afwegingen t.a.v. gaswinning. De opgave voor de gemeenten op dit dossier wordt door EZK dus nu verbreed. De vraag is of we hiervoor wel voldoende
kennis, middelen, bevoegdheden etc tot onze beschikking hebben om hiermee mee te doen.
 i  i         ll           ill         i   i
 i    
   
l    i   i  i            i i    !
  i   l     l i i    l  i  l  i       i      
i      .   l         l .
 
Met vriendelijke groet,
 
 
Beleidsspecialist gemeente Assen
 
 -
 -
Website: www@assen.nl
 
Van: Marco Out 
Verzonden:  woensdag 14 februari 2018 7:56
Aan: @assen.nl >
CC:   . @assen.nl . @assen.nl >
Onderwerp:  Re: Gesprek aardgaswinning kleine velden, Zwolle
 
B
 
Dank. Het lukt m e vanm iddag pas om  de stukken te lezen. Mocht ik nog vragen hebben, dan kom  ik dan op de lijn.
 
Gr,M. 
Verstuurd vanaf m ijn iPad
Op 13 feb. 2018 om  23:25 heeft   @assen.nl> het volgende geschreven:
 
Beste Marco,
 
Ik heb de stukken bekeken en heb een eerste analyse gemaakt. Ik stuur de stukken ook naar Martin en Eric zodat ze ook kunnen aanvullen.
In de stukken hebben ik opmerkingen gemaakt (bijgevoegd) in aanvulling daarop het volgende:
-       Het gaat om een belangrijke discussie. Het is de aanzet voor een fundamentele discussie over de toekomst van de winning uit kleine velden in Nederland. Het
is echter verbazend dat de stukken in grote haast lijken te zijn geschreven (vol spelfouten) en zeer laat zijn verstuurd. Dit laatste maakt het voor jou
nauwelijks mogelijk om afstemming te zoeken (bijv. in het college).
-       Het is jammer dat er een aantal stukken niet zijn bijgevoegd. Het ministerie heeft inmiddels een evaluatie over het nieuwe adviesrecht in de Mijnbouwwet.
Hierin staan goede aanbevelingen. (@Eric: Wil je het stuk opzoeken en naar Marco mailen). Ik neem ook aan dat het advies van de Tcbb over de
schadeafhandeling inmiddels klaar is. Dit biedt vast ook aanknopingspunten voor het gesprek.
-       Morgen heb ik ’s avonds een strategisch gesprek in de Project Directie van de RGA. Ik kan echter prioriteit geven aan jou vergezellen naar Zwolle. J
-       Wat betreft de procesgang en communicatie: Zorg voor communicatie zo vroeg mogelijk in het proces; bezie het niet alleen technisch, maar redeneer vanuit de
inwoners; maak begrijpelijke stukken; zorg dat de vergunningverlening los wordt gekoppeld van EZ (het vertrouwen is weg); zorg voor een onafhankelijk goed
meet en monitoringssysteem; veel en onafhankelijke nulmetingen; een onafhankelijke snelle schade-afhandeling zoals in Groningen (rechtsgelijkheid);
waarborg dat er ook in de verre toekomst geld is voor betaling schades. (en dit niet alleen voor aardgas, maar alle mijnbouwactiviteiten.
-       Wat betreft onderwerp twee:
o  De agenda lijkt op een “fuik aanpak”. Er wordt begonnen met het belang van aardgas als transitie brandstof. Er komt waarschijnlijk een technisch verhaal
waar geen speld tussen te krijgen is. Je kunt waarschijnlijk bijna niet anders dan concluderen dat winning uit kleine velden nodig blijft. Als je echter
het bijgevoegde stuk leest, is de vraag of de kleine velden wel nodig zijn voor de leveringszekerheid. In het algemeen is er de constatering dat
Nederland pas laat is begonnen met de energietransitie (bijv. in vergelijking met Duitsland). We hebben het behoorlijk voor ons uitgeschoven en
hebben zelfs de gasproductie in Nederland flink opgeschroefd. Nu er problemen ontstaan, wordt aan de gemeente bestuurders ondersteuning en
solidariteit gevraagd. Er wordt je gevraagd om een visie op de rol van aardgas in de energie transitie. Vraag is of hier een mening nodig is.
o  Waar het gaat om de bezwaren en hoe deze kunnen worden weggenomen: Zie hierboven + de zienswijzen op het ontwerp-instemmingsplan31.62
</pre>

====================================================================== Einde pagina 338 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 339 ======================================================================

<pre>    ll    i        i        ll  
              i  l
   l    i         l.    i  i    
l   l    i .       i      i .     l  . .  
   i              i   i  l  i  i       
 
          i    l .         i  i    i   
  i i     l i          .            i
 i          i    
 
Ik hoop je hiermee voor dit moment voldoende te hebben geïnformeerd. Als er meer nodig is, hoor ik dat graag. Morgen ben ik extern, maar houd mijn telefoon
in de gaten.
 
Groet,
i
 
Van: : @assen.nl]
Verzonden:  dinsdag 13 februari 2018 20:22
Aan: @ziggo.nl
Onderwerp:  Fwd: 2018-02-14, 19.00 uur: agenda en stukken platform gemeenten met kleine gasvelden
 
 
 
Outlook voor iOS downloaden
From: 
Sent:  Tuesday, February 13, 2018 8:21:24 PM
To: 
Subject:  Fwd: 2018-02-14, 19.00 uur: agenda en stukken platform gemeenten met kleine gasvelden
 
 
 
Outlook voor iOS downloaden
From: 
Sent:  Tuesday, February 13, 2018 4:34:05 PM
To: 
Subject:  FW: 2018-02-14, 19.00 uur: agenda en stukken platform gemeenten met kleine gasvelden
 
Hallo Marco en i ,
 
Bijgaande stukken/mail ontvangen voor het overleg van morgenavond.
Voor Marco in Ibabs gezet.
 
Groet, 
 
Van: @heerenveen.nl]
Verzonden:  dinsdag 13 februari 2018 16:28
Aan: @hotmail.nl . @minez.nl @vng.nl
@woerden.nl @heerenveen.nl bestuurssecretariaat@zuidhorn.nl
. . @minienm.nl @minez.nl . l @minez.nl l@assen.nl >;
'    ' i @zuidhorn.nl minez.nl @ommen-hardenberg.nl >
CC:  l@noaberkracht.nl >; 'secr.gs.schrier@fryslan.nl ' <secr.gs.schrier@fryslan.nl >
Onderwerp:  2018-02-14, 19.00 uur: agenda en stukken platform gemeenten met kleine gasvelden
 
 
 
Beste mensen,
 
voor de bijeenkomst woensdag 14 februari om 19.00 uur van het bestuurlijk platform mijnbouwgemeenten en EZK zijn twee hoofdonderwerpen
geagendeerd.
 
Het eerste onderwerp betreft de procesgang en communicatie tussen EZK, gemeenten, operator en inwoners. Er zijn geregeld misverstanden. Vraag is
hoe een en ander helder te krijgen. Om het gesprek hierover goed te kunnen voeren is op basis van de casus gemeente Zuidhorn een gespreksnotitie
geschreven. Een notitie waarbij het perspectief van de gemeente en het perspectief van het ministerie als twee perspectieven is neergezet. 
 
Twee onderwerp betreft het kleine gasvelden beleid. Specifiek gaan we in op het afkalvend draagvlak voor gaswinning en de effecten van stoppen met
gaswinning op land. Daarbij zouden we ondermeer de volgende vragen kunnen beantwoorden:
 
Is het mogelijk dat het maatschappelijk draagvlak voor gaswinning op land terugkomt?
1. Hoe zien de deelnemers aan de discussie de rol van gas in de energietransitie (gebruik daarbij de infographic van EBN) ?
2.  Wat zijn de belangrijkste bezwaren van lokale gemeenschappen tegen de huidige gaswinning uit kleine velden ?
3.  Hoe zouden die bezwaren weggenomen kunnen worden ?
4.  Wat zouden elementen moeten zijn, die in een brief over de herijking van het kleine veldenbeleid opgenomen moeten worden ?
 
De vergadering begint om 19.00 uur bij Bilderberg Grand Hotel Wientjes, Stationsweg 7, Zwolle (incl. eten)
 
 
Met vriendelijke groet,
 
   
 
 
=============================================================
Proclaim er e-m ail:
U vindt onze proclaim er op onze website: http://www.heerenveen.nl/Proclaim er =============================================================
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de
geadresseerde. De gemeente Assen aanvaardt geen aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige
verzending en ontvangst van informatie.
 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 339 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 340 ======================================================================

<Gespreksnotitie procesafstem m ing gem eenten EZK op basis van Casus Zuidhorn opm . docx>
<m aatschappelijk draagvlak en effecten winning op land opm . .docx>


====================================================================== Einde pagina 340 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 341 ======================================================================

<pre>         Evaluatie Adviesrecht Winningsplannen  kleine gasvelden    Versie 1.0    Datum 7 november 2017  Status Definitief</pre>

====================================================================== Einde pagina 341 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 342 ======================================================================

<pre> 
Concept | Evaluatie Adviesrecht Winning splannen  
kleine gasvelden | 30 oktober 2017  
 
 Pagina 2 van 20 
 Colofon 
Projectnummer  111863/02  
Versienummer  1.0 
Contactpersoon  
projectleider  
M 06 
@rvo.nl  
Directie Nationale Programma's | Team Gebied en 
Ruimtelijke  Ontwikkeling  
Croeselaan 15 | 3521 BJ  Utrecht  
Postbus 8242 | 3503 RE Utrecht  
Auteurs  
  
  
  
  
 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 342 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 343 ======================================================================

<pre> 
Concept | Evaluatie Adviesrecht Winning splannen  
kleine gasvelden | 30 oktober 2017  
 
 Pagina 3 van 20 
 Inhoud 
Colofon —2 
1 Inleiding —4 
2 Aanpak —5 
3 Verwachtingenmanagement —6 
4 Omgevingsmanagement —7 
4.1 Samenbinden van belanghebbenden —7 
4.2 Betrek de omgeving zo vroeg mogelijk —7 
4.3 Transparantie en vertrouwen —8 
4.4 Omgevingsmanagement is een gezamenlijke verantwoordelijkheid —10 
4.5 Maatwerk —10 
5 Kennis en ervaring —11 
5.1 Informatie van het ministerie en de initiatiefnemer —11 
5.2 SodM- en Tcbb advies —12 
5.3 Ervaringen van andere organisaties —12 
5.4 Samenwerking met de regionale partners —12 
5.5 Het inzetten van omgevingsdiensten —13 
5.6 Het inhuren van (contra)expertise —13 
6 Planning en proces —14 
7 Praktische zaken —15 
7.1 Vertrouwelijkheid en openbaarheid —15 
7.2 Kosten —15 
7.3 Overige mijnbouwactiviteiten —15 
8 Overzicht van de aanbevelingen —17 
8.1 Voor de initiatiefnemer —17 
8.2 Voor het ministerie —17 
8.3 Voor de decentrale overheden —19 
9 Ten slotte —20 
 
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 343 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 344 ======================================================================

<pre> 
Concept | Evaluatie Adviesrecht Winning splannen  
kleine gasvelden | 30 oktober 2017  
 
 Pagina 4 van 20 
 1 Inleiding 
Per 1 januari 2017 is de Mijnbouwwet veranderd en worden gemeenten, provincies 
en waterschappen o.a. in de gelegenheid gesteld om advies uit te brengen over de 
instemming van de minister met winningsplannen. Voor zowel het ministerie als de 
betrokken overheden is het nog zoeken naar een zodanige invulling van de 
adviesrol, dat deze optimaal bijdraagt aan een goed onderbouwde besluitvorming 
door de minister. De eerste winningsplannen hebben nu de adviesprocedure 
doorlopen. De ervaringen vanuit deze procedures kunnen leerzaam zijn voor zowel 
het ministerie als gemeenten, provincies en waterschappen.  
 
Het ministerie van  Economische Zaken en Klimaat (EZK) heeft om die reden aan 
RVO.nl gevraagd om met een aantal partijen te gaan praten om hun ervaringen tot 
nu toe te inventariseren. Dit met als doel om EZK te informeren over de bevindingen 
en waar nodig aanbevelingen te doen aan zowel EZK als de overige betrokken 
partijen over het proces. 
 
In deze rapportage doen we verslag van onze bevindingen en delen we onze 
conclusies. In hoofdstuk twee beschrijven we de aanpak, waarbij we verwijzen naar 
de verslagen van de gevoerde gesprekken, die als bijlagen zijn bijgevoegd. 
 
De gesprekken geven ons aanleiding tot een aantal constateringen, die we in de 
hoofdstukken 3 tot en met 7 hebben weergegeven. Aan onze constateringen hebben 
we zo veel mogelijk aanbevelingen verbonden voor de bij het adviesproces 
betrokken partijen.  
 
De aanbevelingen hebben we in hoofdstuk 8 gegroepeerd naar acties voor de 
initiatiefnemers, het ministerie en vervolgens de decentrale overheden.  
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 344 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 345 ======================================================================

<pre> 
Concept | Evaluatie Adviesrecht Winning splannen  
kleine gasvelden | 30 oktober 2017  
 
 Pagina 5 van 20 
 2 Aanpak 
In overleg met EZK is een selectie gemaakt van winningsplannen waar de 
procedurestap van adviesaanvraag heeft plaatsgevonden. 
Dit heeft geleid tot een selectie van de volgende 3 projecten 
- Winningsplan Oudendijk 
- Winningsplan Slootdorp 
- Winningsplan Westerveld 
Daarnaast is gesproken met provincie Noord-Brabant omdat ze bezig zijn om een 
werkwijze te ontwikkelen voor de provincies bij het doorlopen van de procedure bij 
mijnbouwactiviteiten. 
 
De betrokken provincies, waterschappen en gemeenten zijn benaderd voor een 
gesprek. De bereidheid om deel te nemen aan het gesprek was groot. Dit heeft per 
winningsplan geleid tot een evaluatiegesprek met de betrokken partijen en 2 
bilaterale gesprekken met betrokkenen die niet aanwezig konden zijn bij het 
gesprek. 
 
Ter voorbereiding van het gesprek heeft RVO beknopt het dossier bekeken en een 
gesprek gehad met Justine Oomes, de projectleider winningsplannen bij het 
ministerie van Economische Zaken.  
De uitnodiging aan de deelnemers van het gesprek bevatte onder meer een agenda. 
Van het gesprek is een verslag gemaakt en deze is definitief gemaakt na accordering 
door de deelnemers. 
 
Voor provincies, gemeenten en waterschappen is het de eerste keer dat ze een 
adviesaanvraag voor een winningsplan in behandeling hebben genomen. Door de 
partijen wordt daarmee verschillend omgegaan: 
1) Er zijn partijen die geen advies hebben uitgebracht, omdat ze inhoudelijk 
geen op- en aanmerkingen hebben op het plan, door het vertrouwen dat 
EZK / SodM het winningsplan goed kan beoordelen en/of omdat ze 
onvoldoende inhoudelijke expertise hebben om een advies op te stellen. 
2) Er zijn partijen die reageren, niet omdat ze inhoudelijk aanvullingen hebben, 
maar om een politiek statement te maken 
3) Er zijn partijen die gereageerd hebben omdat ze met inhoudelijke vragen / 
zorgen zitten, dit in een aantal gevallen gevoed door onduidelijkheden / 
slordigheden in winningsplan. 
4) Combinatie van punt 2 en 3. 
 
Een overleg tussen EZK en provincies, gemeenten en waterschappen over deze 
evaluatie en inhoudelijk de adviezen wordt op prijs gesteld. Dit met name om in een 
vervolgprocedure een betere inschatting te kunnen maken welke 
opmerkingen/adviezen effectief zijn en de wijze van afstemming tussen EZ en de 
decentrale overheden te verbeteren. 
 
In de volgende hoofdstukken wordt, op basis van de gesprekken, een analyse 
gegeven van de uitkomsten en aanbevelingen gedaan voor het vervolg. </pre>

====================================================================== Einde pagina 345 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 346 ======================================================================

<pre>    Concept | Evaluatie Adviesrecht Winningsptannen  kleine gasvelden | 30 oktober 2017    Verwachtingenmanagement    De goedkeuring van een (wijziging van een) winningsplan is één van de laatste  stappen in de besluitvorming rond het winnen van delfstoffen in een gebied. Het  besluit, dat er winning kan plaatsvinden is dan eigenlijk al genomen, het gaat dan  met name om de wijze waarop. Dat beperkt de speelruimte in de advisering  aanzienlijk. Dat knelt, met name als de gemeente en provincie bij de besluitvorming  over de winningsvergunning niet of al lang geleden betrokken zijn.    In de mijnbouwwet is geen nadere invulling gegeven waar het advies van de  decentrale overheden betrekking op kan hebben. Wel zijn er voor de minister  kaders, waarbinnen het winningsplan moet worden beoordeeld verbinden: de  afwegingsruimte in de Mijnbouwwet bevat redenen van het belang van veiligheid  voor omwonenden en schade aan gebouwen, het planmatig beheer van delfstoffen  en nadelige gevolgen voor het milieu en voor de natuur. In de EZ-brief met de  adviesaanvraag is dit inmiddels scherper geformuleerd. De provincies kijken  inhoudelijk met name naar effecten op drinkwater en natuur. De waterschappen  kijken naar de effecten op waterveiligheid (waterkeringen), waterkwantiteit en  waterkwaliteit. Voor de gemeente is het toetsingskader het meest lastige en wordt  grotendeels bepaald door het effect/risico van de gaswinning voor de bewoners.    De minister vraagt advies aan de colleges van B en W‚ Gedeputeerde Staten en de  dagelijkse besturen van de waterschappen. Daarmee is de advisering een  bestuurlijk/politieke aangelegenheid geworden: de lokale en regionale besturen  moeten zich politiek verantwoorden over het uitgebrachte advies, de minister over  de wijze waarop hij met dit advies omgaat. Daarmee heeft de advisering een ander  karakter dan de technische adviezen van de SodM en de Tccb. De advisering van de  provincies en de gemeenten heeft naast een inhoudelijke component ook veelal een  politiek/bestuurlijke component. Dit komt vooral aan de orde in de adviezen in  gebieden, waar de maatschappelijke weerstand tegen winning en de ongerustheid  over de gevolgen groot is.    Met name gemeenten nemen het maatschappelijk gevoel van onveiligheid mee in  haar advies, ook al sluit dit niet direct aan op de gronden die weigeren van of het  verbinden van voorwaarden aan de instemming met het winningsplan mogelijk  maken. De decentrale overheden vinden dat de minister in zijn besluit aan moet  geven hoe en in welke mate hij ook de subjectieve gevoelens van onveiligheid mee  laat wegen in de goedkeuring van het winningsplan en de daaraan te verbinden  voorwaarden.   Aanbevelingen   Voor de decentrale overheden:   e Maak in het (gemeentelijk en provinciaal) advies duidelijk onderscheid tussen  enerzijds de technisch/inhoudelijke aspecten (aanvulling op de gegevens, de  gehanteerde uitgangspunten, de interpretatie van de conclusies, effectiviteit  van de voorgestelde beheersmaatregelen) en de bestuurlijke beoordeling van  veiligheid en risico’s, mede in relatie tot de gevoelens die door het    winningsplan worden opgeroepen.  Laat zowel de inhoudelijk/technische reacties als de bestuurlijke beoordeling  vergezeld gaan van duidelijke voorstellen met betrekking tot aanpassing van  het winningsplan of de daaraan te verbinden voorwaarden.  Voor het ministerie:  e De minister motiveert of en in welke mate hij ook subjectieve gevoelens van  onveiligheid laat meewegen in zijn besluit.    </pre>

====================================================================== Einde pagina 346 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 347 ======================================================================

<pre>    4.1    4.2    Concept | Evaluatie Adviesrecht Winningsptannen  kleine gasvelden | 30 oktober 2017    Omgevingsmanagement    De minister heeft in een brief aan de Tweede Kamer uitgangspunten geformuleerd  voor het omgevingsmanagement rond energieprojecten (Kamerstuk 31239, nr.  211). In de gesprekken vragen de decentrale overheden aandacht om dit in zowel  het formele als het informele traject beter te ontwikkelen.   De uitgangspunten voor het omgevingsmanagement komen het beste tot hun recht,  als deze al vanaf het begin af aan bij een energieproject door zowel de  initiatiefnemer als het bevoegd gezag worden gehanteerd. De winningsplannen die  nu in procedure zijn, betreffen echter vaak actualisaties van al lang lopende  winningen. In ieder geval zijn de winningsvergunningen al verleend. Daarmee is ook  de speelruimte voor het bevoegd gezag al sterk ingeperkt. Toch moeten de  mogelijkheden om ook in deze situatie recht te doen aan de uitgangspunten van het  omgevingsmanagement zoveel mogelijk worden benut.    Samenbinden van belanghebbenden  Bevoegd gezag en initiatiefnemer zoeken samen met belanghebbenden naar  gemeenschappelijke belangen en geven projecten daarmee vorm.    Het is wenselijk dat de initiatiefnemer al bij het voornemen tot het indienen van een  (gewijzigd of nieuw) winningsplan contact zoekt met de partijen in de regio en de  effecten van de voorgenomen (aanpassing van de) winning bespreekt. Uit de  onderzochte procedures blijkt dat dat nog geen gangbare praktijk is.    Aanbeveling  voor het ministerie:    e Vraag de initiatiefnemers bij de indiening van een winningsplan te laten  zien welk overieg ze met belanghebbenden en organisaties hebben  gevoerd.         Betrek de omgeving zo vroeg mogelijk  Niet als initiatiefnemer of overheid zelf direct een plan presenteren, maar het  plan samen met de omgeving vormgeven.    Het formele vragen van advies over een winningsplan gebeurt pas in een laat  stadium in de procedure , Uit de gesprekken is gebleken, dat in een aantal gevallen  zowel de decentrale overheden als bewoners van een gebied zich pas (weer) bewust  worden van de aanwezigheid van een gaswinning, als een winningsplan in procedure  wordt gebracht. Dan is er nog maar weinig ruimte om het plan mee vorm te geven.    Het betrekken van instanties en belanghebbenden vindt nu nog slechts sporadisch  plaats op het moment van voorbereiding van een winningsplan. De technisch nogal  complexe relatie tussen winning en effecten op de omgeving maken het betrekken  van instanties en belanghebbenden bij het opstellen van een winningsplan niet  makkelijk. Dit is echter geen reden om het niet te doen.    Voor een goed omgevingsmanagement is het namelijk wenselijk dat, het ministerie  en/of initiatiefnemer de omgeving zo vroeg mogelijk betrekt, ook als ze nog niet  weten hoe het winningsplan en de procedure worden vormgegeven. Dit bevordert de  vroegtijdige betrokkenheid en geeft ook ruimte voor partijen om mee te denken en  hun inbreng te leveren. Het bevordert het vertrouwen en de relatie als ook de  onzekerheden met de betrokkenen in het gebied worden gedeeld.    Pagina 7 van 20</pre>

====================================================================== Einde pagina 347 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 348 ======================================================================

<pre>    4.3    Concept | Evaluatie Adviesrecht Winningsptannen  kleine gasvelden | 30 oktober 2017    In de communicatie is het wel van belang de marges weer te geven waarbinnen  aanpassingen mogelijk zijn. Als de winning zelf niet meer ter discussie kan staan  beperkt het omgevingsmanagement zich vanzelf tot het zorgvuldig doorlopen van de  procedures. Daarbij speelt altijd wel het vroegtijdig informeren van betrokkenen een  belangrijke rol.    Aanbevelingen  Voor initiatiefnemer en ministerie:  e Communiceer ook in de fase waarin nog niet alles duidelijk is met de  omgeving    Voor de initiatiefnemer:  e Bespreek voor het indienen van een winningsplan bij het ministerie het    voorgenomen winningsplan met de betrokken overheden, rapporteer  daarover bij de indiening van een winningsplan    Voor het ministerie  e Faciliteer enkele pilots voor het opstellen van winningsplannen in  gezamenlijk overleg tussen initiatiefnemer en belanghebbenden, kies  daarbij voor een wijziging van een lopende winning en opstarten van een  nieuwe winning.         Transparantie en vertrouwen  Door het delen van informatie wordt een gelijke kennisbasis gecreëerd, zodat  partijen elkaar niet verrassen en er onderling vertrouwen ontstaat.    Tot voor de wetswijziging waren de winningsplannen een technische onderbouwing  van de wijze waarop gewonnen ging worden en de daaruit voortvloeiende effecten.  De wetswijziging maakt de winningsplannen onderdeel van het publieke debat over  de gaswinning, de veiligheid en de wenselijkheid daarvan. Dat stelt andere eisen  aan het plan, de onderbouwing en de presentatie er van. Een adviesaanvraag (en  later in de procedure een ter inzage legging) van een plan waarvan de  onderbouwing niet na te volgen is, daardoor de conclusies niet zijn te begrijpen en  dat ook nog eens niet duidelijk is in doel en strekking, tast het vertrouwen in de  initiatiefnemer, het ministerie en de zin van de advisering aan. Zeker in een  omgeving, waarin het vertrouwen in de overheid in zaken rond gaswinning en de  gevolgen daarvan al onder druk staat, is begrijpelijke en inhoudelijk consistente  informatie van groot belang.    Er is een ontwikkeling in gang gezet naar het meer begrijpelijk maken van het  winningsplan voor een breder publiek. We constateren, dat nieuwere  winningsplannen bij de partijen die om advies zijn gevraagd al minder  onduidelijkheden oproepen dan de oudere. Het toevoegen van een samenvatting  zoals bij Oudendijk, waarin overzichtelijk de stand van zaken, de plannen en de  effecten zijn toegelicht, helpen de adviseurs bij het uitwerken van het advies en in  de communicatie met de bestuurders.    We constateren dat in de adviesprocedure over de winningsplannen het ministerie  de beschikbare informatie deelt met de betrokken overheden. Dat leidt echter nog  niet tot een gelijke kennisbasis. Gemeenten en waterschappen geven aan niet over  de juiste kennis te beschikken om de informatie volledig te kunnen interpreteren. Ze  blijven daardoor afhankelijk van de conclusies, zoals die door de initiatiefnemer en    Pagina 8 van 20</pre>

====================================================================== Einde pagina 348 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 349 ======================================================================

<pre>    Concept | Evaluatie Adviesrecht Winningsplannen  kleine gasvelden | 30 oktober 2017    het ministerie worden gepresenteerd. Het toezenden van de adviezen van de SodM  en Tcbb bevordert daarbij het vertrouwen in de gedeelde informatie.  Onduidelijkheden en inconsequenties in de winningspltannen ondermijnen het  vertrouwen. Het ministerie en de initiatiefnemers werken aan verbetering van de  leesbaarheid van de winningsplannen. Uit de gesprekken blijkt dat die inspanning  ook zijn vruchten afwerpt.    Aanbevelingen  Voor de initiatiefnemer:   e Ga door met het verbeteren van de leesbaarheid, het is nog te veel een  (geo-)technisch rapport en daardoor alleen voor inhoudelijk deskundigen te  beoordelen  Bewaak de consistentie in de tekst, figuren en tabellen (ook in aanvullingen  op het plan)   Beschrijf de samenhang met effecten van andere winningsplannen in  omgeving.  Voeg een goede locatiekaart toe met een topografische ondergrond  Maak expliciet wat de aanleiding is van de herziening en wat wijzigingen /  nieuwe inzichten zijn ten opzichte van het vigerende winningsplan   Voor de initiatiefnemer en het ministerie:   e Voorzie het winningsplan van een samenvatting, waarin de relatie tussen  het winningsplan met eerdere plannen of andere procedures duidelijk is  weergegeven en waarin de gevolgen en de eventuele risico’s daarvan helder  en bondig worden samengevat. Deze samenvatting moet goed leesbaar zijn  voor burgers en bestuurders.   Besteed in de communicatie veel aandacht aan de begrijpelijkheid van de  informatie en de bestaande gevoelens bij betrokkenen.  Voor het ministerie:  e Zorg dat in de brief, waarmee om advies wordt gevraagd, de volgende zaken  aan de orde komen:   o Uitleggen waar het adviesrecht betrekking op heeft   o Korte samenvatting van het winningsplan   o Relatie met andere winningsplannen in de omgeving   o Relatie met vergunningenprocedures (opsporings-, winnings- en  omgevingsvergunningen)  De gronden waarop de minister het goedkeuring aan het  winningsplan kan onthouden of voorwaarden aan de goedkeuring  kan verbinden         Het versterkt de kracht en daarmee het vertrouwen van de decentrale overheden als  zij bij de beoordeling van de plannen zo nodig kunnen terugvallen op in eigen kring  vergaarde kennis en ervaring bij de advisering. Platforms bij VNG, IPO en  Waterschappen zouden die kennisuitwisseling kunnen organiseren.    Aanbevelingen  Voor de decentrale overheden:  e organiseer intern de afstemming rond het opstellen van een    adviesaanvraagverzoek, zoek de afstemming met collega-decentrale  overheden.   Organiseer de kennisuitwisseling met andere decentrale overheden op  landelijk niveau (VNG, IPO, Unie van Waterschappen)         Pagina 9 van 20</pre>

====================================================================== Einde pagina 349 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 350 ======================================================================

<pre>    4.4    4.5    Concept | Evaluatie Adviesrecht Winningsplannen  kleine gasvelden | 30 oktober 2017    Naast het delen van inhoudelijke informatie is er ook veel behoefte aan informatie  over het proces, de planning daarvan en de speelruimte daar in. Voldoende ruimte  om te reageren vergroot het vertrouwen, tijdig geïnformeerd zijn over een  (komende) adviesaanvraag speelt daarbij een belangrijke rol.    Aanbeveling  Voor het ministerie:    e Informeer de betrokken partijen tijdig over een te verwachten  adviesaanvraag en de planning daarvan.         Omgevingsmanagement is een gezamenlijke verantwoordelijkheid  Overheden en initiatiefnemers hebben een gezamenlijke verantwoordelijkheid   voor omgevingsmanagement.   De gezamenlijke verantwoordelijkheid voor het omgevingsmanagement botst in de  praktijk met de verschillende belangen, die de diverse overheden bij het goedkeuren  van de winningsplannen hebben. Wat de gaswinning betreft zien de decentrale  overheden het belang van omgevingsmanagement wel, maar voelen ze zich niet  verantwoordelijk om het omgevingsmanagement vorm te geven.    De decentrale overheden zien de communicatie met omwonenden over het  winningsplan als de verantwoordelijkheid van EZ. De adviezen die de decentrale  overheden uitbrengen zijn openbaar en enkele gemeentes hebben ervoor gekozen  om actief haar advies te communiceren met de gemeenteraad en met bewoners.    Een aandachtspunt voor de communicatie met de bewoners is dat rekening wordt  gehouden met de belevingswereld van bewoners en dat de  voorlichting/informatievoorziening zich niet te inhoudelijk richt op de juridische en  technische aspecten. Er wordt (met name nabij gasveld Groningen) door bewoners  veelal gereageerd vanuit wantrouwen, emotie en negatieve ervaringen met  communicatie en schade-afhandeling. Het zal dan ook veel tijd en energie kosten  van het ministerie en de initiatiefnemer om bij burgers het vertrouwen in de  overheid ten aanzien van gaswinning weer terug te krijgen.    Maatwerk  Elk beleidstraject of project is uniek en vergt een eigen oplossing voor het  betrekken van de omgeving.    De adviesprocedure over de winningsplannen is wettelijk vastgelegd en volgt  daarmee een vast stramien. Toch blijkt er zoveel variatie te zitten in zowel de  winningsplannen als de lokale verhoudingen en de lokale visie op gaswinning, dat de  wijze waarop de adviezen worden opgesteld een grote variatie laat zien.    Aanbeveling  Voor alle partijen:    e Bespreek tijdig (bijvoorbeeld in de informatieve bijeenkomst) hoe de  initiatiefnemer en de verschillende overheden in dit specifieke geval met  elkaar en met de bewoners gaan communiceren         Pagina 10 van 20</pre>

====================================================================== Einde pagina 350 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 351 ======================================================================

<pre>    Concept | Evaluatie Adviesrecht Winningsptannen  kleine gasvelden | 30 oktober 2017    Kennis en ervaring    Het beoordelen van de effecten van het winningsplan vergt specialistische kennis  van de winningstechnieken, de ondergrond en de onderlinge beïnvloeding van die  twee. Het zelfde geldt voor de inschatting van de gevolgen en risico's van de  effecten op bebouwing en andere zaken op de bovengrond.    De kennis van de ondergrond en de effecten van gaswinning is, met name voor  gemeenten, niet als toereikend ervaren om tot een inhoudelijk advies te komen.  Waterschappen hebben veelal wel een bodemkundige/geotechnicus in huis die bij  het advies betrokken kan worden. Provincie heeft de meeste kennis in huis en kan  veelal gebruik maken van expertise van een omgevingsdienst. Hoewel in de loop der  jaren ervaring rond de advisering zal ontstaan, is het aantal adviesaanvragen met  name voor gemeenten te beperkt om zelf specifieke deskundigheid op dit onderwerp  te ontwikkelen of in stand te houden.    Om toch de gevolgen van een winningsplan goed te kunnen beoordelen en daarover  te kunnen adviseren, hanteren de verschillende overheden een aantal strategieën:  e Vertrouwen op de informatie van het ministerie en de initiatiefnemer.  e De beoordeling van de technische aspecten aan het SodM en de Tcbb  overlaten  e Het navragen van ervaringen van andere organisaties die advies hebben  uitgebracht  e Het gezamenlijk met partners beoordelen van het plan en de gevolgen  e Het inzetten van omgevingsdiensten  e Het inhuren van (contra)expertise  In de praktijk blijkt dat alle strategieën worden gevolgd, soms ook een combinatie  ervan.    Informatie van het ministerie en de initiatiefnemer   Heldere, eenduidige informatie maakt het voor de decentrale overheden makkelijker  op de informatie uit de winningsplannen te vertrouwen. In de gesprekken kwam aan  de orde dat dat bij minder ingrijpende plannen ook tot de conclusie leidt, om geen  inhoudelijk advies uit te brengen.   De contacten met het ministerie verlopen over het algemeen plezierig en er wordt  accuraat gereageerd op vragen/opmerkingen.   De organisatie van een informatieve bijeenkomst door EZK wordt op prijs gesteld,  de datum voor deze bijeenkomst zou echter eerder moeten worden vastgelegd.  Aandachtspunt is dat op de bijeenkomst het advies van SodM beschikbaar is en de  initiatiefnemer een toelichting kan geven die te begrijpen is voor ambtenaren en  burgers.    Aanbeveling  Aanbeveling voor de initiatiefnemer en het ministerie:    e Blijf veel zorg besteden aan de duidelijkheid en leesbaarheid van het  winningsplan en controleer het plan goed op fouten en inconsequenties  e Organiseer de informatieve bijeenkomst tijdig.         Pagina 11 van 20</pre>

====================================================================== Einde pagina 351 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 352 ======================================================================

<pre>    5.2    5.3    5.4    Concept | Evaluatie Adviesrecht Winningsptannen  kleine gasvelden | 30 oktober 2017    SodM- en Tcbb advies   Het vroegtijdig ontvangen van het SodM- en Tcbb-advies wordt als zeer nuttig  ervaren omdat de SodM en de Tcbb vanuit hun onafhankelijke positie en  deskundigheid kijken naar het winningsplan.    Aanbeveling  voor het ministerie    e Zend de adviezen SodM en Tcbb tijdig toe, zodat ze in de advisering  kunnen worden betrokken.         Ervaringen van andere organisaties   De provincie hebben een gezamenlijk netwerk (IPO-DOG) waarin gesproken wordt  over mijnbouwactiviteiten. De provincie Noord-Brabant werkt, in samenspraak met  het IPO-overleg DOG, aan een werkwijze voor het informeren en afstemmen van  mijnbouwactiviteiten met de partijen in de regio, en gaat daarin onder meer in op de  adviesprocedure.   Gemeenten en waterschappen hebben geen gemeenschappelijk netwerk waarin  specifiek gesproken wordt over mijnbouwactiviteiten. Een platform waar ervaringen  kunnen worden uitgewisseld kan helpen in een soepele advisering.    Aanbeveling  voor de decentrale overheden    e Bouw gezamenlijk aan een netwerk om kennis en ervaringen over inhoud  en proces te bundelen in een platform gebruik ondergrond, te gebruiken  als vraagbaak in afzonderlijke procedures         Samenwerking met de regionale partners   Onderling overleg/afstemming tussen partijen over het uit te brengen advies wordt  als zeer wenselijk ervaren. Waar samengewerkt is bij het opstellen van de adviezen  heeft de provincie een coördinerende rol in gehad. In praktijk zal blijken of dit  wenselijk en werkbaar is en of dit leidt een goede afstemming/kennisuitwisseling  tussen partijen en zelfs kan leiden tot een gezamenlijk advies. Gezamenlijk advies  wordt lastig als belangen/standpunten verschillen.    Aanbeveling  voor de provincies    e Coördineer in het adviesproces: gezamenlijk vragen verkennen en  gevolgen beoordelen         Voor een goede afstemming tussen de partijen onderling is het wenselijk dat er een  overzicht komt met organisaties en contactpersonen die betrokken zijn bij de  adviesaanvraag, zowel vanuit het ministerie en de initiatiefnemer als in de regio. Het  is wenselijk als EZK en initiatiefnemer deze communiceren zodat alle partijen de  juiste personen kunnen betrekken. Dat vergt wel dat ook de decentrale overheden  duidelijk weten wie in hun organisatie de adviesverzoeken afhandelt. Dat was in een  aantal gevallen voor de betrokken organisaties nog zoeken.    Pagina 12 van 20</pre>

====================================================================== Einde pagina 352 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 353 ======================================================================

<pre>    5.5    5.6    Concept | Evaluatie Adviesrecht Winningsptannen  kleine gasvelden | 30 oktober 2017    Het inzetten van omgevingsdiensten   In Noord- en Zuid-Holland zijn de omgevingsdiensten ingezet in het kader van de  advisering. De provincies hebben één van de omgevingsdiensten in hun provincie  opdracht gegeven om te adviseren over de (diepe) ondergrond, de omgevingsdienst  haaglanden is ook gemandateerd om namens GS advies uit te brengen.   De gemeenten hebben de omgevingsdienst in hun eigen regio geen opdracht over  advisering over de ondergrond gegeven. Deze diensten beschikken daardoor niet  over specifieke deskundigheid en kunnen daar ook niet (zonder extra kosten) voor  worden ingezet. Afstemming tussen de overheden over de inzet van de  omgevingsdienst kan bijdragen tot een efficiëntere en effectievere advisering.    Aanbevelingen    voor de decentrale overheden  e bespreek gezamenlijk efficiënte inzet van de omgevingsdiensten         Het inhuren van (contra)expertise   Gemeenten hebben externe expertise ingehuurd om de winningsplannen te  bestuderen en te helpen bij de adviesaanvraag. De ervaringen daarmee zijn  wisselend, mede door de onduidelijkheid over de reikwijdte van de advisering. Het  leidt voor gemeenten tot aanzienlijke kosten. Bij goede en betrouwbare  informatievoorziening en toegankelijkheid van kennis voor de gemeenten zou  externe expertise niet nodig moeten zijn. In complexere gevallen kan het gewenst  zijn, dan helpt duidelijke vraagstelling de kosten te beperken en de adviezen  bruikbaarder te laten zijn.    Pagina 13 van 20</pre>

====================================================================== Einde pagina 353 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 354 ======================================================================

<pre>    Concept | Evaluatie Adviesrecht Winningsptannen  kleine gasvelden | 30 oktober 2017    Planning en proces    Een periode van 4 respectievelijk 10 weken voor het opstellen van een advies en de  bestuurlijke afstemming hierover is kort en vergt een efficiënte planning van de  betrokken overheden. Bestuurlijke besluitvorming vergt bij veel partijen de nodige  tijd. Partijen kunnen alte bijdragen aan het soepel doorlopen van het adviesproces  door een goede voorbereiding en stroomlijning van de informatievoorziening en het  doorlopen van procedures.    Geconcludeerd is dat de verschillende dossierhouders van de decentrale overheden  elkaar in een aantal gevallen nog niet kennen. Daarnaast blijkt intern bij een  gemeente, provincie of waterschap niet altijd afgesproken wie de  verantwoordelijkheid heeft om het advies op te stellen en hoe de mandatering is. De  provincie ziet in een aantal gevallen voor zich zelf een rol om de contacten met de  verschillende decentrale overheden te organiseren. Wat daarbij helpt is als EZK  aangeeft welke organisaties/contactpersonen worden aangeschreven .    Aanbeveling  Voor de initiatiefnemer:   e Zorg dat de decentrale overheden bekend zijn met de gaswinning, weten  dat een nieuw winningsplan in procedure komt en dat de effecten al zijn  besproken   Voor het ministerie van EZ:   e Lever de betrokken overheden een overzicht van te verwachten  winningsplannen   e Kondig de komst van een adviesaanvraag tijdig aan   e Plan tijdig de informatieve bijeenkomst   e Stuur geen adviesaanvragen tijdens de vakantieperiodes   Voor de decentrale overheden:   e Maak intern al afspraken over de wijze van behandeling van  adviesaanvragen, wijs aan wie voor de afhandeling verantwoordelijk is  Regel, waar mogelijk, ambtelijke mandatering, zodat wanneer mogelijk  besluitvorming niet afhankelijk is van het bestuurlijke vergaderschema,  bestuurlijke afstemming kan dan informeel plaatsvinden  Informeer tijdig collega’s die bij de advisering betrokken moeten worden  Maak al afspraken met de andere betrokken overheden over samenwerking  bij de advisering.         Pagina 14 van 20</pre>

====================================================================== Einde pagina 354 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 355 ======================================================================

<pre>    Concept | Evaluatie Adviesrecht Winningsptannen  kleine gasvelden | 30 oktober 2017    Praktische zaken    Vertrouwelijkheid en openbaarheid   Een deel van de bijlagen van het winningsplan bevat vertrouwelijke informatie.  Indien stukken aan het bestuur moeten voorgelegd is het wenselijk dat helder is  welke informatie wel/niet vertrouwelijk is. Na besluitvorming zijn ze immers in  principe openbaar, tenzij vertrouwelijkheid is aangevraagd. Dan moet ook de  termijn van de vertrouwelijkheid worden benoemd.    Aanbeveling  voor het ministerie:   e Toets of de vertrouwelijke informatie noodzakelijk is voor het uitbrengen  van een advies. Stuur indien de vertrouwelijk informatie als  achtergrondinformatie wenselijk is, de informatie los van de  adviesaanvraag aan de decentrale overheden (of alleen onderhands aan  de behandelende ambtenaren)    Zorg dat er ìn de adviesaanvraag en de meegezonden bijlagen  (winningsplan) geen vertrouwelijke informatie (zoals namen en  adresgegevens) staan, zodat de aanvraag zonder problemen openbaar  gemaakt kan worden   Geef bij toegezonden vertrouwelijke informatie, die deel uit zou kunnen  maken van de besluitvorming door de decentrale overheden, aan hoe  lang de vertrouwelijkheid moet worden gehandhaafd         Kosten   Gemeenten geven aan, dat het uitbrengen van advies kosten met zich mee brengt:  de eigen ambtelijke kosten en de kosten van de inschakeling van deskundigen  (extern en van de omgevingsdiensten). Anders dan bij vergunningaanvragen worden  dergelijke kosten niet uit de opbrengsten van leges gedekt. Gemeenten zouden deze  kosten graag vergoed zien door de initiatiefnemer of het ministerie.    Overige mijnbouwactiviteiten   De gesprekken hebben zich toegespitst op de procedure rond de winningsplannen  van kleine gasvelden. Maar daarbij is, met name vanuit de zijde van de provincies,  ook de samenhang met andere mijnbouwactiviteiten aan de orde gesteld. Daarbij  zijn de volgende opmerkingen naar voren gekomen:   - De algemene kennis bij decentrale overheden over de impact van  mijnbouwactiviteiten vraagt aandacht. Met name kennis over Geothermie,  waarvoor nu veel plannen worden ontwikkeld, is onvoldoende en er zal meer  kennis moeten worden opgebouwd. Het zou wenselijk als daar landelijk een  platform voor komt, waar de decentrale overheden terecht kunnen voor  advies en kennisvragen   - De provincies zouden graag door EZK (bevoegd gezag) en/of initiatiefnemer  op de hoogte worden gebracht van onvoorziene gebeurtenissen als gevolg  van mijnbouwactiviteiten. Nu is de informatiebron veelal het nieuws    Pagina 15 van 20</pre>

====================================================================== Einde pagina 355 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 356 ======================================================================

<pre> 
Concept | Evaluatie Adviesrecht Winning splannen  
kleine gasvelden | 30 oktober 2017  
 
 Pagina 16 van 20 
 - Afstemming en kennisdeling met buurlanden is aanbevelingswaardig: ook 
daar zijn ontwikkelingen, met name op het gebied van geothermie, die ook 
de Nederlandse belangen kunnen raken. Daarnaast wordt ook daar kennis 
opgedaan, zowel inhoudelijk als met het omgevingsmanagement.   </pre>

====================================================================== Einde pagina 356 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 357 ======================================================================

<pre> 
Concept | Evaluatie Adviesrecht Winning splannen  
kleine gasvelden | 30 oktober 2017  
 
 Pagina 17 van 20 
 8 Overzicht van de aanbevelingen 
Hieronder staan de aanbevelingen die in de vorige hoofdstukken zijn gedaan, per 
organisatie gerubriceerd   
8.1 Voor de initiatiefnemer 
De initiatiefnemer adviseren we om met name zorg te (blijven) besteden aan de 
leesbaarheid voor een brede doelgroep,  zodat ook niet de technisch onderlegde 
ambtenaar het rapport kan lezen en op basis daarvan haar advies kan opstellen.  
Dit kan ondersteund worden door vroegtijdig overleg met de decentrale overheden 
over de (voorgenomen) winning. 
 
Concreet hebben we hiervoor de volgende aanbevelingen: 
 Bewaak de consistentie in de tekst, figuren en tabellen (ook in aanvullingen 
op het plan)  
 Beschrijf de samenhang met effecten van andere winningsplannen in 
omgeving.  
 Voeg een goede locatiekaart toe met een topografische ondergrond  
 Maak expliciet  wat de aanleiding is van de herziening en wat wijzigingen / 
nieuwe inzicht en zijn ten opzichte van het vigerende winningsplan  
 Voorzie het winningsplan van een samenvatting, waarin de verhouding van 
het winningsplan met eerdere plannen of andere procedures duidelijk is 
weergegeven en waarin de gevolgen en de eventuele risico’s d aarvan helder 
en bondig worden samengevat. Deze samenvatting moet goed leesbaar zijn 
voor burgers en bestuurders.  
 Besteed in de communicatie veel aandacht aan de begrijpelijkheid van de 
informatie en de bestaande gevoelens bij betrokkenen.  
 Blijf veel zorg besteden aan de duidelijkheid en leesbaarheid van het 
winningsplan en controleer het plan goed op fouten en inconsequentie  
 Communiceer ook in de fase waarin nog niet alles duidelijk is met de 
omgeving  
 Zorg dat de decentrale overheden bekend zijn met de gas winning, weten dat 
een nieuw winningsplan in procedure komt en wat de wijziging is en wat de 
effecten (kunnen)  zijn  
 Rapporteer bij het indienen van het winningsplan hoe je de omgeving / 
decentrale overheden hebt betrokken bij het plan.  Ga door met het 
verbeteren van de leesbaarheid, het is nog te veel een (geo -)technisch 
rapport en daardoor alleen voor inhoudelijk deskundigen te beoordelen 
 
8.2 Voor het ministerie 
Het ministerie  adviseren we om met de decentrale overheden deze evaluatie te 
bespreken en met elkaar na te gaan hoe de adviesaanvraagprocedure effectiever 
kan worden benut . Wij adviseren met name de spanning te bespreken tussen de 
politieke gevoeligheid  van het advies voor gemeenten en provincies enerzijds en 
anderzijds  de (wettelijke beperkte) r uime voor de minister om het winningsplan niet 
goed te keuren of er voorwaarden aan te verbinden.  
 
Daarnaast hebben we nog de volgende aanbevelingen:  </pre>

====================================================================== Einde pagina 357 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 358 ======================================================================

<pre> 
Concept | Evaluatie Adviesrecht Winning splannen  
kleine gasvelden | 30 oktober 2017  
 
 Pagina 18 van 20 
  Motiveer  of en in welke mate ook subjectieve gevoelens van onveiligheid 
worden meegewogen  in besluit.  
 Vraag de initiatiefnemers bij de indiening van een winningsplan te laten zien 
welk overleg ze met belanghebbenden en organisaties hebben gevoerd.  
 Communiceer ook in de fase waarin nog niet alles duidelijk is met de 
omgeving  
 Faciliteer enkele pilots voor he t opstellen van winningsplannen in gezamenlijk 
overleg tussen initiatiefnemer en belanghebbenden, kies daarbij voor een 
wijziging van een lopende winning en opstarten van een nieuwe winning.  
 Organiseer de  informatieve bijeenkomst  tijdig.  
 Besteed in de com municatie veel aandacht aan de begrijpelijkheid van de  
informatie en de bestaande gevoelens bij betrokkenen.  (lees: bewoners)  
 Zorg dat in de brief, waarmee om advies wordt gevraagd, de volgende zaken 
aan de orde komen:  
o Uitleggen waar het adviesrecht betrek king op heeft  
o Korte samenvatting van het winningsplan  
o Relatie met andere winningsplannen in de omgeving  
o Relatie met vergunningenprocedures (opsporings -, winnings - en 
omgevingsvergunningen)  
o De gronden waarop de minister het goedkeuring aan het 
winningsplan kan onthouden of voorwaarden aan de goedkeuring kan 
verbinden  
 Informeer de betrokken partijen tijdig over een te verwachten adviesaanvraag 
en de planning daarvan  
 Bespreek tijdig (bijvoorbeeld in de  informatieve bijeenkomst ) hoe de 
initiatiefnemer en de ve rschillende overheden in dit specifieke geval met 
elkaar en met de bewoners wordt gecommuniceerd  
 Zend de adviezen SodM en Tcbb tijdig toe, zodat ze in de advisering kunnen 
worden betrokken.  
 Lever de betrokken overheden een overzicht van te verwachten 
winn ingsplannen  
 Kondig de komst van een adviesaanvraag tijdig aan  
 Plan tijdig de informatieve bijeenkomst  
 Stuur geen adviesaanvragen tijdens de vakantieperiodes  
 Besteed aandacht aan de vertrouwelijkheid van delen van het winningsplan, 
door :  
o Toets of de vertro uwelijke informatie noodzakelijk is voor het 
uitbrengen van een advies. Stuur indien de vertrouwelijk informatie 
als achtergrondinformatie wenselijk is, de informatie los van de 
adviesaanvraag aan de decentrale overheden (of alleen onderhands 
aan de behand elende ambtenaren)  
o Zorg dat er in de adviesaanvraag en de meegezonden bijlagen 
(winningsplan) geen vertrouwelijke informatie (zoals namen en 
adresgegevens) staan, zodat de aanvraag zonder problemen 
openbaar gemaakt kan worden  
o Geef bij toegezonden vertrouwelijke informatie, die deel uit zou 
kunnen maken van de besluitvorming door de decentrale overheden, 
aan hoe lang de vertrouwelijkheid moet worden gehandhaafd.  </pre>

====================================================================== Einde pagina 358 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 359 ======================================================================

<pre> 
Concept | Evaluatie Adviesrecht Winning splannen  
kleine gasvelden | 30 oktober 2017  
 
 Pagina 19 van 20 
  
8.3 Voor de decentrale overheden 
De decentrale overheden adviseren we  om de kennis/expertise zowel 
landelijk (VNG, IPO en Unie van Waterschappen), als specifiek rond een 
winningsplan te bundelen, zodat optimaal gebruik kan worden van elkaars 
kennis.   
 
En verder hebben we de volgende adviezen:  
 Maak i n het (gemeentelijk en p rovinciaal) advies duidelijk onderscheid tussen 
enerzijds de technisch/inhoudelijke aspecten (aanvulling op de gegevens, de 
gehanteerde uitgangspunten, de interpretatie van de conclusies, effectiviteit 
van de voorgestelde beheersmaatregelen) en de be stuurli jke beoordeling van 
veiligheid en risico’s, mede in relatie tot de gevoelens die door het 
winningsplan worden opgeroepen.   
 Laat de inhoudelijk/technische reacties als de bestuurlijke beoordeling 
vergezeld gaan van duidelijke voorstellen met betrekking tot aanpassing van 
het winningsplan of de daaraan te verbinden voorwaarden.  
 Organiseer intern de afstemming rond het opstellen van een 
adviesaanvraagverzoek . Bespreek tijdig (bijvoorbeeld in de  informatieve 
bijeenkomst ) hoe de initiatiefnemer en de verschillende overheden in dit 
specifieke geval met elkaar en met de bewoners communiceren   
 Bespreek gezamenlijk efficiënte inzet van de omgevingsdiensten  
 Maak intern al afspraken over de wijze van behandeling van adviesaanv ragen, 
wijs aan wie voor de afhandeling verantwoordelijk is  
 Regel waar mogelijk ambtelijke mandatering, zodat wanneer mogelijk 
besluitvorming niet afhankelijk is van het bestuurlijke vergaderschema, 
bestuurlijke afstemming kan dan informeel plaatsvinden  
 Informeer tijdig collega’s die bij de advisering betrokken moeten worden  
 
voor de provincies : 
 Coördineer in het adviesproces: gezamenlijk vragen verkennen en gevolgen 
beoordelen . </pre>

====================================================================== Einde pagina 359 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 360 ======================================================================

<pre> 
Concept | Evaluatie Adviesrecht Winning splannen  
kleine gasvelden | 30 oktober 2017  
 
 Pagina 20 van 20 
 9 Ten slotte  
De rol van de decentrale overheden in de besluitvorming over mijnbouwactiviteiten 
is met de gewijzigde Mijnbouwwet groter geworden. Dit is mede het gevolg van het 
verzoek vanuit de regio om de omgeving en de decentrale overheden meer te 
betrekken. 
 
Voor alle partijen is dit echter een nieuwe situatie en nog wennen. 
 
De geïnterviewden hebben het op prijs gesteld  dat  EZK investeert in een 
vroegtijdige evaluatie van de nieuwe werkwijze. Ze werkten daar graag aan mee. 
Doordat gekozen is voor een gesprek over een specifiek dossier ontstond er 
interactie tussen de partijen.  
 
In de gesprekken is een openheid ervaren in het gezamenlijk terug kijken naar hoe 
de adviesaanvraagprocedure is verlopen. Daarnaast zijn suggesties gedaan om het 
proces te verbeteren. 
 
Hiermee is een basis gelegd om de praktische invulling van de  
adviesaanvraagprocedure te verbeteren. Dit draagt bij aan de 
samenwerking/afstemming in de toekomst. 
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 360 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 361 ======================================================================

<pre>Date : 20-4-2017 10:00:24
Subject : FW: Handtekeningen NAM
Heren,
Even vanuit Denemarken.
Zie onderstaande mail. Misschien is het nog relevant voor het interview.
Ik ga hier maandag mee aan de gang.
Groet,
 
Verzonden met mijn Windows Phone
Van: Henk van HooftVerzonden: ​18-​4-​2017 14:43
Aan:  i  bestuur@marsdijk.nl
CC:  l    il    l  i @gmail.com @planet.nl
Onderwerp: Handtekeningen NAM
A
  vz. wijkvereniging Marsdijk
V anochtend hebben wij de handtekeningen aangeboden aan     bij de NAM.
 Zij bracht het gesprek op het vervolg. Zij willen aan de gang met de vragen die wij hebben gesteld. Breder geformuleerd: Zij willen in gesprek met de bewoners van Marsdijk. Daarmee lag de vraag voor welke
rol wij daar in kunnen hebben. Die is beperkt. Wij zijn door onze actie geen representant van de Marsdijk bewoners geworden. 
Wij hebben aangegeven dit punt met gemeente en wijkvereniging te zullen bespreken. Onze suggestie is ook geweest dat gemeente, wijkvereniging, NAM en “actiegroep” overleggen over die volgende
stappen. Uit hun houding/ gesprekken ons  nu blijkt dat zij niet opnieuw langs de bewoners heen willen werken. Wij zouden daarom met wijkvereniging en gemeente om tafel willen om deze situatie te
bespreken. 
Wij menen dat we een op dit moment constructieve houding van de NAM in elk geval even constructief dienen te beantwoorden.
Ik stuur deze mail om jullie alvast kort te informeren. Een telefonisch contact komt er van mij wel overheen.
 V oor de goede orde. Ik neem G errit Eerland waar. Hij is met vakantie naar Spanje en draagt zo op zijn manier bij aan de zo noodzakelijke energiebesparing. Hij kan immers de kachel thuis nu uitlaten.
Met vriendelijke groet,
Henk van Hooft
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De gemeente Assen aanvaardt geen
aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.31.63
</pre>

====================================================================== Einde pagina 361 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 362 ======================================================================

<pre>Date : 3-5-2017 16:46:53
Subject : FW: Kennisgeving en ontw erp-instem m ingsbesluit w inningsplan Westerveld
Attachm ent : SC_4-5_RvO-49518.pdf;Ontw erp-Instem m ingsbesluit w inningsplan Westerveld.pdf;
Heren,
 
Hier het ontwerp-besluit winningsplan Westerveld. Het is vertrouwelijk tot a.s. maandag. Dan gaat het ter inzage. Ik ga het nu lezen.
 
Groet,
 
Van:
Verzonden:  woensdag 3 mei 2017 16:15
Aan:  ' . @drenthe.nl' . @drenthe.nl>;   < . @fryslan.frl>; ' . @provinciegroningen.nl' . @provinciegroningen.nl>;
@leek.nl' < i @leek.nl>; ' @noorderzijlvest.nl' @noorderzijlvest.nl>; ' l@hunzeenaas.nl' < . @hunzeenaas.nl>;
@ooststellingwerf.nl' < @ooststellingwerf.nl>; ' @wetterskipfryslan.nl' < @wetterskipfryslan.nl>; @aaenhunze.nl'
@aaenhunze.nl>; ' . @gemeentenoordenveld.nl' < @gemeentenoordenveld.nl>; i  i  @assen.nl>; ' . @tynaarlo.nl'
@tynaarlo.nl>; @middendrenthe.nl' @middendrenthe.nl>; ' @wdodelta.nl' @wdodelta.nl>; ' l@hunzeenaas.nl'
@hunzeenaas.nl>; ' . @noorderzijlvest.nl' . @noorderzijlvest.nl>
CC: @minez.nl>
Onderwerp:  Kennisgeving en ontwerp-instemmingsbesluit winningsplan Westerveld
 
Geachte heer, mevrouw,
 
Zoals afgesproken breng ik u op de hoogte van de voortgang in de behandeling van het besluit omtrent instemming met het winningsplan Westerveld.
 
Begin dit jaar heeft uw bestuur geadviseerd op het winningsplan Westerveld waarna al uw adviezen, samen met de reeds ontvangen adviezen van Staatstoezicht op de
Mijnen en de Technische commissie bodembeweging en het winningsplan zijn voorgelegd aan de Mijnraad die op 3 maart advies heeft uitgebracht.
 
Al deze adviezen zijn meegewogen in het ontwerp-instemmingsbesluit dat ik u stuur in de bijlage bij deze email. Dit ontwerp-instemmingsbesluit is nog vertrouwelijk totmaandag 8 mei aanstaande. Wij vertrouwen erop dat u dit bericht tot die tijd niet buiten uw organisatie verspreidt.
 
In de het ontwerp-instemmingsbesluit wordt per thema op hoofdlijnen beschreven wat NAM hierover in het winningsplan heeft opgenomen, evenals wat de adviseurs (indien
van toepassing) hierover hebben geadviseerd. Vervolgens wordt in het instemmingsbesluit ingegaan op de adviezen en wordt aangegeven of het advies wordt
overgenomen.
 
Met ingang van 8 mei ligt bijgaand ontwerp-instemmingsbesluit op het winningsplan Westerveld gedurende 6 weken ter inzage. In de periode waarin het ontwerp-
instemmingsbesluit ter inzage ligt, kan eenieder zienswijze indienen en worden door de minister ook een drietal informatiebijeenkomsten in Assen georganiseerd (op 22, 23
en 24 mei). De informatiebijeenkomsten worden kenbaar gemaakt met bijgaande kennisgeving.
Tijdens deze informatiebijeenkomsten zal het ook mogelijk zijn om mondeling zienswijzen in te dienen. Deze werkwijze is erop gericht de andere overheden en het
burgerperspectief nadrukkelijker mee te nemen in het door de minister te nemen besluit op een verzoek om in te stemmen met een winningsplan. Na de ter inzage legging zal
de minister een besluit op de instemming nemen. Dit besluit is vatbaar voor beroep bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State.
 
Bij de locatiekeuze voor de informatiebijeenkomsten is het ons niet gelukt om een locatie in Marsdijk te vinden die voldeed aan de randvoorwaarden voor wat betreft grootte
en veiligheid. Locatie Theater De Nieuwe Kolk voldeed daar wel aan.
 
Als u nog vragen heeft kunt u contact opnemen met ondergetekende,
 
Hartelijke groet,
 
. . . . .  
Ministerie van Economische Zaken
DGETM-Directie Energie en Omgeving
Bezuidenhoutseweg 73
2594 AC Den Haag
 
. . minez.nlTel. 
 
Dit bericht kan inform atie bevatten die niet voor u is bestem d. Indien u
niet de geadresseerde bent of dit bericht abusievelijk aan u is gezonden,
wordt u verzocht dat aan de afzender te m elden en het bericht te 
verwijderen. 
De Staat aanvaardt geen aansprakelijkheid voor schade, van welke aard 
ook, die verband houdt m et risico's verbonden aan het elektronisch 
verzenden van berichten.
This m essage m ay contain inform ation that is not intended for you. If you
are not the addressee or if this m essage was sent to you by m istake, you
are requested to inform  the sender and delete the m essage.
The State accepts no liability for dam age of any kind resulting from  the
risks inherent in the electronic transm ission of m essages.
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De gemeente Assen aanvaardt geen
aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.31.64
</pre>

====================================================================== Einde pagina 362 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 363 ======================================================================

<pre>    _ STAATSCOURANT =:    Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. NaN         Kennisgeving ontwerpinstemmingsbesluit wijziging gaswinning Westerveld,  Ministerie van Economische Zaken    Van maandag 8 mei tot en met maandag 19 juni 2017 ligt het ontwerpinstemmingsbesluit voor de  gewijzigde gaswinning Westerveld ter inzage. ledereen kan reageren op het ontwerpinstemmingsbe-  sluit met een zienswijze. In deze kennisgeving staat hoe dat gaat.                        Waarom is gaswinning nodig?    Nederland werkt aan de overgang van fossiele naar duurzame energie. In 2050 moet de CO2-uitstoot  tot bijna nul zijn teruggebracht. Op de weg daarnaartoe hebben we in het Energieakkoord afgesproken  dat het aandeel van duurzame energie toeneemt van 6% nu naar 16% in 2023. Ondanks deze stijging  blijft gas, als schoonste fossiele brandstof, ook de komende jaren nodig als een van de energiebron-  nen. Momenteel gebruikt 98% van de huishoudens in Nederland gas om hun huis te verwarmen en  om te koken. Om die reden wordt er onder hoge veiligheidseisen en in zorgvuldig overleg met de  omgeving gaswinning op eigen bodem toegestaan.   Zo houden we in de overgang naar duurzame energie onze energievoorziening veilig, betrouwbaar en  betaalbaar.    Wat verandert er bij de bestaande gaswinning in Westerveld?    De Nederlandse Aardolie Maatschappij B.V. (hierna: NAM) heeft een gewijzigd winningsplan inge-  diend voor de bestaande gaswinning uit het Westerveldsysteem. De redenen voor de wijziging zijn:  een (vernieuwde) seismische risicoanalyse, de stopzetting van de gasproductie uit de gasvelden  Appelscha, Roden en Norg-Zuid, een actualisatie van productie- en bodemdalingsvoorspellingen, en  voorziene activiteiten (zoals kortdurende zuur- en hydraulische stimulatie) om gas te kunnen blijven  winnen. De gaswinning uit het Westerveld systeem betreft diverse gasvelden. Deze gasvelden zijn  genaamd: Assen, Assen-Zuid, Eleveld, Witten, Witterdiep, Vries-Noord, Vries-Centraal, Vries-Zuid, Een,  Zevenhuizen en Zevenhuizen-West, en ze liggen in de gemeenten Leek, Ooststellingwerf, Aa en Hunze,  Noordenveld, Assen, Tynaarlo en Midden-Drenthe.         Staatscourant 2017 nr. 24671 NaN ONG. MAAND NaN</pre>

====================================================================== Einde pagina 363 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 364 ======================================================================

<pre>         Ontwerpinstemmingsbesluit en onderliggende stukken    Het gewijzigde winningsplan Westerveld is, zoals voorgeschreven in de per 1 januari 2047 in werking  getreden gewijzigde Mijnbouwwet, ook voorgelegd voor advies aan de betrokken decentrale  overheden. Dit zijn de gemeenten Leek, Ooststellingwerf, Aa en Hunze, Noordenveld, Assen, Tynaarlo  en Midden-Drenthe, de provincies Drenthe, Groningen en Fryslân, en de waterschappen Noorderzijl-  vest, Hunze en Aa's, Fryslân en Drents Overijsselse Delta. Daarnaast zijn Staatstoezicht op de Mijnen,  de Technische commissie bodembeweging en de Mijnraad om advies gevraagd. Alle hierover  uitgebrachte adviezen zitten bij de onderliggende stukken die ter inzage liggen.    Waar kunt u de stukken inzien?    U kunt van maandag 8 mei tot en met maandag 19 juni 2017 het ontwerpinstemmingsbesluit en de  onderliggende stukken inzien op www.nlog.nl/nieuws en tijdens reguliere openingstijden op de  volgende locaties:   - gemeente Leek, Tolberterstraat 66, Leek;   — gemeente Ooststellingwerf, ‘t Oost 11, Oosterwolde;   — gemeente Aa en Hunze, Spiekersteeg 1, Gieten;   — gemeente Noordenveld, Raadhuisstraat 1, Roden;   — gemeente Assen, Noordersingel 33, Assen;   — gemeente Tynaarlo, Kornoeljeplein 1, Vries;   — gemeente Midden-Drenthe, Raadhuisplein 1, Beilen.    U kunt uw mening geven    U kunt van maandag 8 mei tot en met maandag 19 juni 2017 reageren op het ontwerpinstemmingsbe-  sluit met het winningsplan en de onderliggende stukken. In uw zienswijze kunt u ingaan op alle  onderdelen van het ontwerpinstemmingsbesluit met het winningsplan en de onderliggende stukken.  U kunt hierbij denken aan:   — Staan er naar uw mening onjuistheden in het ontwerpbesluit?   — Zijn er zaken en/of belangen over het hoofd gezien?   — Wordt u geraakt in uw belang? Zo ja, kunt u dit toelichten?    We stellen het op prijs als u aangeeft op welke delen van het ontwerpinstemmingsbesluit u reageert  en als u uw zienswijze onderbouwt met argumenten.    Het is goed om te weten dat alleen een belanghebbende die op het ontwerpbesluit een zienswijze  heeft ingebracht, later tegen het besluit beroep kan instellen bij de Afdeling bestuursrechtspraak van  de Raad van State.    inloopbijeenkomst    U bent op 22, 23 of 24 mei 2017 van harte welkom op een inloopbijeenkomst.  Hier kunt u vragen stellen en informatie krijgen over de gaswinning Westerveld en de procedure.  Medewerkers van betrokken overheden en van NAM zijn aanwezig.    De inloopbijeenkomsten worden gehouden op:   — maandag 22 mei 2017 van 19.00 uur tot 21.00 uur te Ekehaar, locatie: Café Popken, Hemmenweg 2,  9454 PN Ekehaar;   — dinsdag 23 mei 2017 van 19.00 uur tot 21.00 uur te Assen, locatie: De Nieuwe Kolk, Weiersstraat 1,  9401 ET Assen;   — woensdag 24 mei 2017 van 19.00 uur tot 21.00 uur te Assen, locatie: De Nieuwe Kolk, Weiersstraat  1, 9401 ET Assen.    Hoe kunt u reageren?    U kunt uw zienswijze schriftelijk indienen door een brief te sturen naar:  Ministerie van Economische Zaken   Directie Energie en Omgeving   Cluster vergunningen   Postbus 20401   2500 EK Den Haag    Uw brief kan alleen als zienswijze in behandeling worden genomen als u ondertekent met uw naam en  adres. Dit geldt ook voor eventuele medeondertekenaars.         Staatscourant 2017 nr. 24671 NaN ONG. MAAND NaN</pre>

====================================================================== Einde pagina 364 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 365 ======================================================================

<pre>    Daarnaast kunt u bij de inloopbijeenkomsten uw zienswijze mondeling geven; er is een notulist  aanwezig om uw zienswijze op te schrijven. Tot slot kunt u uw zienswijze ook mondeling inspreken bij  Bureau Energieprojecten op werkdagen tussen 9.30 uur en 12.00 uur, via telefoonnummer (070) 379 89  79.   Zienswijzen per e-mail worden in deze procedure niet geaccepteerd.    Wat zijn de vervolgstappen?   Alle zienswijzen en reacties worden betrokken bij het definitieve instemmingsbesluit. In een Nota van  Antwoord wordt opgenomen of en op welke wijze de zienswijzen en reacties in het definitieve  instemmingsbesluit zijn verwerkt.   Het definitieve besluit wordt naar verwachting in de zomer van 2017 ter inzage gelegd. Hierop staat  beroep open. Dit wordt te zijner tijd aangekondigd in onder andere de Staatscourant en in huis-aan-  huisbladen.   Wilt u meer weten?    Voor nadere informatie kunt u contact opnemen met Bureau Energteprojecten, via telefoonnummer  (070) 379 89 79.    Staatscourant 2017 nr. 24671 NaN ONG. MAAND NaN</pre>

====================================================================== Einde pagina 365 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 366 ======================================================================

<pre> 
> Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag  
 
 
 
 
 
 
 
  
 
Datum   
Betreft:  Ontwerp -instemmingsbesluit winningsplan Westerveld  
 
 Pagina  1 van 31 
 
  
 
 
 
 
 
Ontwerp-instemmingsbesluit 
 
1.  Aanvraag 
Op 11 september 2016 is een aanvraag ontvangen, gedateerd 9 september 
2016, van de Nederlandse Aardolie Maatschappij B.V. (hierna: NAM) tot 
instemming met het gewijzigde winningsplan Westerveld (hierna: winningsplan 
Westerveld).  
 
Het winningsplan Westerveld omvat 11 aardgasvoorkomens, te weten: Assen, 
Assen-Zuid, Een, Eleveld, Vries-Noord, Vries-Centraal, Vries-Zuid, Witten, 
Witterdiep, Zevenhuizen en Zevenhuizen-West. Deze aardgasvoorkomens liggen 
binnen de gebieden van de winningsvergunningen Drenthe II en Groningen zoals 
verleend op basis van de Mijnbouwwet (hierna: Mbw). Geografisch bezien liggen 
de aardgasvoorkomens van het winningsplan Westerveld deels in de provincies 
Groningen, Friesland en Drenthe, in de gemeenten Leek, Ooststellingwerf, Aa en 
Hunze, Noordenveld, Assen, Tynaarlo en Midden-Drenthe, en in de waterschappen 
Noorderzijlvest, Fryslân, Hunze en Aa’s , en Drents Overijsselse Delta. 
 
Het winningsplan Westerveld beschrijft op welke wijze NAM verwacht het 
resterende gas te winnen uit de betreffende aardgasvoorkomens en hoe de 
eventuele risico’s daarvan zoveel mogelijk worden  beperkt. Daarnaast bevat het 
winningsplan informatie over de verwachte gasproductie van de betreffende 
aardgasvoorkomens, een overzicht van het productiesysteem, de verwachte 
bodemdaling en de kans op aardbevingen, en de maatregelen die volgens NAM 
daaruit voortvloeien voor de boven- en ondergrond. 
 
Het winningsplan Westerveld betreft een actualisering van het vigerende 
winningsplan v oor de bestaande gaswinning. De redenen voor de actualisatie zijn: 
een (vernieuwde) seismische risicoanalyse , de stopzetting van de gasproductie uit 
de gasvelden Appelscha, Roden en Norg-Zuid, een actualisatie van productie- en 
bodemdalingsvoorspellingen, en voorziene activiteiten om de productie in stand te 
houden.  
NAM verwacht dat de gaswinning op basis van het winningsplan Westerveld in 
2023 beëindigd zal worden, met een uitloop tot 2028 in geval van het hoge 
productiescenario. Gaswinning uit het Westerveld systeem vindt al ruim dertig 
jaar plaats en bevindt zich thans in de eindfase. Directoraat -generaal 
Energie, Telecom & 
Mededinging  
Directie  Energie en Omgeving  
Bezoekadres  
Bezuidenhoutseweg 73  
2594 AC Den Haag  
Postadres  
Postbus 20401  
2500 E K Den Haag  
Factuuradres  
Postbus 16180  
2500 BD Den Haag  
Overheidsidentificatienr  
00000001003214369000  
T 070 379 8911 (algemeen)  
www.rijksoverheid.nl/ez  
 
 
Ons kenmerk  
DGETM -EO / 17049933  
Uw kenmerk  
 
Bijlage(n)  
 
 
 
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 366 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 367 ======================================================================

<pre> 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Pagina  2 van 31 
 Directoraat -generaal 
Energie, Telecom & 
Mededinging  
Directie  Energie en Omgeving  
 
 
DGETM -EO / 16179478  
De Minister van Economische Zaken (hierna: de minister) is op grond van artikel 
34, derde lid, Mbw bevoegd te beslissen op deze aanvraag. 
 
2.  Beleid  gaswinning in Nederland  
In het Energierapport 2015 en de Energieagenda van december 2016 is de ‘lange 
termijn’ -visie ten aanzien van de Nederlandse brandstofmix, inclusief de transitie 
naar een duurzame energievoorziening, uiteengezet. Het in productie brengen van 
hernieuwbare energiebronnen maakt daar nadrukkelijk onderdeel van uit. Hoewel 
in de gebouwde omgeving stevig ingezet wordt op het geleidelijk uitfaseren van 
het gebruik van aardgas, speelt aardgas (als efficiënte energiedrager) komende 
decennia nog een essentiële rol in de Nederlandse energievoorziening.  
Op dit moment is de Nederlandse energievoorziening nog voor meer dan 90 % 
afhankelijk van fossiele brandstoffen (olie, gas, steenkool), waarbij aardgas 
voorziet in ruwweg 40% van onze primaire energiebehoefte. Van de fossiele 
brandstoffen is aardgas de schoonste brandstof, met de minste CO 2-uitstoot en 
dus het minst belastend voor het klimaat. In de transitie naar duurzaam is 
aardgas – voor het verwarmen van een groot deel van de huizen en het realiseren 
van een betrouwbare elektriciteitsvoorziening - de komende decennia nog steeds 
nodig.  
Wanneer aardgas veilig kan worden gewonnen is het wenselijk dit uit de Neder-
landse bodem te winnen. Nederland is dan minder afhankelijk van gasimport en 
de schonere winning in Nederland beperkt ook de met de winning samenhangende 
mondiale uitstoot van CO2.  
 
3.  Voorgeschiedenis  
 
3.1 Wijziging Mijnbouwwet 
Met het per 1 januari 2017 in werking treden van de gewijzigde Mbw is onder 
meer het toetsingskader van en de procedure om te komen tot een winningsplan 
gewijzigd.  
 
3.1.1  Wijziging toetsingskader 
Implementatie aanbeveling en OVV-rapport in de Mbw 
De wijziging van de Mbw is allereerst het resultaat van de implementatie van de 
aanbevelingen van de Onderzoeksraad voor Veiligheid (hierna: OVV) in zijn 
rapport over de aardbevingsrisco's in Groningen (Kamerstukken II 2014/15,  
33 529, nr. 123) van 18 februari 2015. In de kabinetsreactie van 2 april 2015 
(Kamerstukken II 2014/2015, 33 529, nr. 143) is aangegeven dat het kabinet alle 
aanbevelingen uit dit OVV-rapport zal overnemen.  
 
Een van de belangrijkste aanbevelingen uit het OVV-rapport richt zich op de 
veiligheid van burgers en infrastructurele werken. Een ander belangrijk punt 
betreft het betrekken van de andere overheden bij de besluitvorming over 
mijnbouwactiviteiten en het hebben van meer aandacht voor het burger-
perspectief. Deze en andere aanbevelingen hebben op verschillende onderdelen 
geleid tot wijziging van de Mbw; deze wijziging is per 1 januari 2017 in werking 
getreden . Voorafgaand aan deze wetswijziging heeft de minister bij brief van 21 
april 2015 (Kamerstukken II 2014/2015, 33 529, nr. 146) aangegeven om de 
toentertijd ingediende (wijzigingen van) winnings- en opslagplannen op land, niet 
in behandeling te nemen .  
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 367 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 368 ======================================================================

<pre> 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Pagina  3 van 31 
 Directoraat -generaal 
Energie, Telecom & 
Mededinging  
Directie  Energie en Omgeving  
 
 
DGETM -EO / 16179478  
Met het per 1 januari 2017 in werking treden  van de gewijzigde Mbw is er nu ook 
een wettelijke grondslag voor het in de procedure in acht nemen van de aanbeve-
lingen uit het OVV-rapport.  
 
In het winningsplan is met het oog hierop dan ook expliciet aandacht besteed 
aan het belang van veiligheid en r isico's voor omwonenden, gebouwen en 
infrastructuur. Dit gebeurt volgens een samen met SodM opgestelde 
methodiek1: de seismische risicoanalyse (SRA). Dit betekent dat de beoordeling 
van de gevolgen van aardbevingen niet langer wordt beperkt tot de "seismische 
hazard" (seismische dreiging), maar wordt uitgebreid naar het daadwerkelijke 
seismische risico (effecten voor omwonenden). 
 
Natuur en milieu 
Tijdens de parlementaire behandeling van de implementatie van het OVV-rapport 
in de Mbw zijn n aast het belang van veiligheid en risico’s voor omwonende n en 
het voorkomen van schade aan gebouwen of infrastructurele werken, ook de 
gevolgen voor milieu en natuur door de wijziging van de Mbw toegevoegd aan het 
toetsingskader voor winningsplannen. 
 
3.1.2 Wijziging procedure   
Op basis van de aanbevelingen van het OVV-rapport, zoals overgenomen door het 
kabinet (Kamerstukken II 2014/2015, 33 529, nr. 143), dienen de andere over-
heden betrokken te worden en dient er meer aandacht voor het burgerperspectief 
te zijn in de besluitvorming. In dit verband is een samenhangend pakket aan 
wijzigingen in de Mbw doorgevoerd d at recht doet aan de maatschappelijke 
vraagstukken rond mijnbouwactiviteiten. Zo is nu ook bij een wijziging van het 
winningsplan in principe afdeling 3.4 van de Algemene wet bestuursrecht (Awb) 
van toepassing verklaard, waardoor de mogelijkheid van het indienen van ziens-
wijzen is ontstaan . Daarnaast gaat het voor de instemmingsprocedure met het 
winningsplan onder andere om het adviesrecht v oor decentrale overheden . 
Alvorens te besluiten over een winningsplan wordt door de minister advies 
gevraagd aan: Staatstoezicht op de Mijnen (hierna: SodM) , de Technische 
commissie bodembeweging (hierna: Tcbb), de Mijnraad, als ook de provincie (s), 
gemeente(n) en waterschap( pen).  
Ten behoeve van de advisering door de decentrale overheden is op 8 november 
2016 door de minister een informatiebijeenkomst georganiseerd over het 
winningsplan ten behoeve van de betrokken decentrale overheden. Daarnaast 
bestaat voor een ieder de, reguliere wettelijk geregelde, mogelijkhe id tot het 
indienen van zienswijzen op het ontwerp-instemmingsbesluit met het 
winningsplan conform afdeling 3.4 van de Awb . In de periode waarin het ontwerp-
instemmingsbesluit ter inzage ligt, worden door de ministe r ook een aantal 
informatiebijeenkomsten in de regio georganiseerd. Tijdens de ze informatiebijeen-
komst en zal het ook mogelijk zijn om mondeling zienswijzen in te dienen. Deze 
werkwijze is erop gericht de andere overheden en het burgerperspectief 
nadrukkelijker mee te nemen in het door de minister te nemen besluit op een 
verzoek om in te stemmen met een winningsplan. 
 
 
                                                
 
1 ‘Methodiek voor risicoanalyse omtrent geïnduceerde bevingen door gaswinning’, 
SodM, 1 februari 2016. Te vinden op www.rijksoverheid.nl.  </pre>

====================================================================== Einde pagina 368 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 369 ======================================================================

<pre> 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Pagina  4 van 31 
 Directoraat -generaal 
Energie, Telecom & 
Mededinging  
Directie  Energie en Omgeving  
 
 
DGETM -EO / 16179478  
3.2 Procedure winningsplan Westerveld 
NAM heeft op 20 december 2013 een wijziging van het winningsplan Westerveld 
ingediend. Dit winningsplan heeft NAM aangevuld op 27 mei 2014, waarna SodM 
en TNO op 15 september 2014 advies hebben uitgebracht aan de minister. Gelet 
op de toenemende vragen vanuit de samenleving en de indertijd voorziene 
wijziging van de Mbw is er geen besluit omtrent instemming over het 
winningsplan Westerveld genomen . In navolging van de kabinetsreactie op het 
OVV-rapport is, vooruitlopend op de inwerkingtreding van de betreffende 
wijziging van de M bw, vanaf april 2015 de beleidslijn gevolgd om winnings-
plannen uit te breiden met een SRA waardoor er expliciet aandacht uitgaat in 
het winningsplan naar de risico's voor omwonenden, gebouwen en 
infrastructuur.  
NAM heeft op 23 februari 2016 een bijgewerkt winningsplan Westerveld 
ingediend. Op 30 mei 2016 heeft de minister aan SodM gevraagd om deze 
nieuwe beoordeling van het seismische risico te toetsen en om na te gaan of de 
geactualiseerde tekst invloed heeft op het eerdere advies van 15 september 
2014. Het resultaat van deze beoordeling heeft SodM per brief van 12 juli 2016 
kenbaar gemaakt aan de minister. In deze brief is geadviseerd om aanvullende 
gegevens op te vragen bij NAM zodat een aantal stellingen in het winningsplan 
onderbouwd konden worden. Naar aanleiding van de brief van SodM en verder 
overleg met het ministerie, heeft NAM op 11 september 2016 het definitieve 
winningsplan Westerveld ingediend.  
De in hoofdstuk 5 genoemde adviezen zien op dit definitieve winningsplan. 
 
4.  Juridisch kader  
 
4.1 Mijnbouwregelgeving  
Het winningsplan dient te worden getoetst aan de M bw en de daarop gebaseerde 
regelgeving. De artikelen 34, 35 en 36 van de Mbw en de artikelen 24, 30 en 31 
van het Mijnbouwbesluit (hierna: Mbb) vormen het juridisch kader waaraan het 
winningsplan wordt getoetst.  
 
Alvorens op basis van de M bw over te mogen gaan tot winning is, op grond van 
artikel 34, derde lid, van de Mbw, de instemming vereist van de minister met een 
winningsplan. Het winningsplan geeft concreet inzicht in de wijze waarop de 
winning wordt uitgevoerd en de effecten daarvan en dient te voldoen aan de eisen 
genoemd in artikel 35 van de M bw. Artikel 24 Mbb bevat een aantal nadere eisen 
die aan een winningsplan worden gesteld. 
 
Ter beoordeling of met een winningsplan kan worden ingestemd, wordt het 
winningsplan getoetst aan artikel 36, eerste lid, van de Mbw. De minister kan 
slechts geheel of gedeeltelijk instemming weigeren of daaraan voorschriften of 
beperkingen verbinden: 
a.  indien het in het winningsplan aangeduide gebied door de minister niet  
  geschikt wordt geacht voor de in het winningsplan vermelde activiteit om  
  reden van het belang van de veiligheid voor omwonende of het voorkomen 
   van schade aan gebouwen of infrastructurele werken of de functionaliteit  
  daarvan ,  
b.  in het belang van het planmatig beheer van voorkomens van delfstoffen, 
c.  indien nadelige gevolgen voor het milieu ontstaan, of 
d.  indien nadelige gevolgen voor de natuur worden veroorzaakt. 
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 369 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 370 ======================================================================

<pre> 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Pagina  5 van 31 
 Directoraat -generaal 
Energie, Telecom & 
Mededinging  
Directie  Energie en Omgeving  
 
 
DGETM -EO / 16179478  
Artikel 36, tweede lid, van de Mbw bepaalt voorts dat de minister de instemming 
kan verlenen onder beperkingen of daaraan voorschriften kan verbinden, indien 
deze gerechtvaardigd worden door een grond als genoemd in artikel 36, eerste lid 
of, voor zover het belang van de veiligheid voor omwonende of het voorkomen 
van schade aan gebouwen of infrastructurele werken of de functionaliteit daarvan 
daardoor niet op onaanvaardbare wijze wordt aangetast, door het belang van 
leveringszekerheid. 
 
4.2 Voorbereidingsprocedure 
Gelet op artikel 34, vierde lid, van de Mbw is dit besluit tot instemming met het 
winningsplan voorbereid met toepassing van de uniforme openbare voorberei-
dingsprocedure als bedoeld in afdeling 3.4 van de Awb. Tevens is naast SodM en 
Tcbb op grond van artikel 34, vijfde lid, van de Mbw ook advies gevraagd aan alle 
betrokken decentrale overheden . en op grond van artikel 105, derde lid, van de 
Mbw aan de Mijnraad. 
 
Onderhavig besluit is als volgt voorbereid: 
-  op [datum] is een kennisgeving  met betrekking tot het ontwerp g epubli ceerd 
in de Staatscourant; kennisgeving heeft ook plaatsgevonden in enke le huis -
aan-huisbladen , regionale dagbladen  en langs elektronische weg;  
-  op [datum] is door de minister een ontwerp van het besluit aan NAM 
gezonden;  
-  het ontwerp van het besluit heeft van [datum]  tot en met [datum] ter inzage 
gelegen bij [locatie] ;  
-  er zijn [aantal]  informatieavonden georganiseerd, op [data] , waarbij de 
mogelijkheid werd geboden mondeling zienswijze naar voren te brengen.  
 
Zienswijzen op dit ontwerpbesluit kunnen, gedurende een periode van zes weken 
vanaf het moment dat dit ontwerpbesluit ter inzage wordt gelegd, worden 
ingediend bij:  Ministerie van Economische Zaken 
Directie Energie en Omgeving 
Cluster vergunningen 
Postbus 20401   
2500 EK Den Haag 
  
5.  Adviezen naar aanleiding van de aanvraag 
Over het winningsplan Westerveld hebben de volgende adviseurs, op verzoek van 
de minister, advies uitgebracht :  
 SodM heeft bij brief van 13 oktober 2016 advies uitgebracht (kenmerk: 
16152380). Voor de beoordeling van het winningsplan Westerveld heeft SodM 
advies gevraagd aan TNO-AGE voor de verificatie van de berekeningen op de 
onderdelen doelmatige winning, bodemdaling en de SRA; 
 de Tcbb heeft bij brief van 6 december 2016 advies uitgebracht (kenmerk: 
TCBB/161 89114);  
 Gedeputeerde Staten van de provincie Groningen (hierna: de provincie 
Groningen ) heeft bij brief van 10 januari 2017 advies uitgebracht (kenmerk: 
2016-76.098/2/A.10, OM );  
 Gedeputeerde Staten van de provincie Fryslân (hierna: de provincie Fryslân ) 
heeft bij brief van 11 januari 2017 advies uitgebracht (kenmerk: 01378391 );  </pre>

====================================================================== Einde pagina 370 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 371 ======================================================================

<pre> 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Pagina  6 van 31 
 Directoraat -generaal 
Energie, Telecom & 
Mededinging  
Directie  Energie en Omgeving  
 
 
DGETM -EO / 16179478  
 Gedeputeerde Staten van de provincie Drenthe (hierna: de provincie 
Drenthe) heeft bij brief van 17 januari 2017 advies uitgebracht (kenmerk: 
3/3.3/2017000089 );  
 het College van Burgemeester en Wethouders van de gemeente Leek (hierna: 
de gemeente Leek) heeft bij brief van 19 januari 2017 advies uitgebracht 
(kenmerk: 2017000013 ); 
 het College van Burgemeester en Wethouders van de gemeente Aa en Hunze 
(hierna: de gemeente Aa en Hunze) heeft bij brief van 17 januari 2017 advies 
uitgebracht (kenmerk: 163447 ); 
 het College van Burgemeester en Wethouders van de gemeente Noordenveld 
(hierna: de gemeente Noordenveld) heeft bij brief van 18 januari 2017 advies 
uitgebracht (kenmerk: Z16/03588 ); 
 het College van Burgemeester en Wethouders van de gemeente Assen 
(hierna: de gemeente Assen) heeft bij brief van 17 januari 2017 advies 
uitgebracht (kenmerk: 2016- 04865);  
 het College van Burgemeester en Wethouders van de gemeente Tynaarlo 
(hierna: de gemeente Tynaarlo) heeft bij brief van 10 januari 2017 advies 
uitgebracht (kenmerk: 2016/35584, 2017/223 ); 
 het College van Burgemeester en Wethouders van de gemeente  
Midden-Drenthe (hierna: de gemeente Midden-Drenthe) heeft bij brief van  
19 januari 2017 advies uitgebracht (kenmerk: 777689 ); 
 het bestuur van het waterschap Noorderzijlvest (hierna: het waterschap 
Noorderzijlvest) heeft bij brief van 13 januari 2017 advies uitgebracht 
(kenmerk: Z/17/003896 ); 
 het bestuur van Wetterskip Fryslân (hierna: Wetterskip Fryslân) heeft bij brief 
van 18 januari 2017 advies uitgebracht (kenmerk: WFN1616221 ); 
 het bestuur van het waterschap Hunze en Aa’s  (hierna: het waterschap Hunze 
en Aa’s) heeft bij brief van 17 januari 2017 advies uitgebracht (kenmerk: 
IN16-2078/17-0083 ); 
 het bestuur van het waterschap Drents Overijsselse Delta (hierna: het 
waterschap  Drents Overijsselse Delta) heeft bij brief van 16 januari 2017 
advies uitgebracht (kenmerk: Z/16/00 7757-12169 ); 
 de Mijnraad heeft bij brief van 3 maart 2017 advies uitgebracht (kenmerk: 
MIJR/1 7035516).  
 
In aanvulling op het winningsplan hebben de adviseurs, indien adviezen van 
anderen reeds waren uitgebracht of ten tijde van de adviesperiode werden 
uitgebracht, deze adviezen ook ontvangen.  
 
6.  Winningsplan en uitgebrachte adviezen 
Hieronder wordt per inhoudelijk thema op hoofdlijnen beschreven wat NAM hier-
over in het winningsplan heeft opgenomen, evenals wat de adviseurs (indien van 
toepassing) hierover hebben geadviseerd .  
 
De inhoudelijke thema’s zijn:  
1. algemene adviezen;  
2. specifieke adviezen ten aanzien van planmatig beheer;  
3. specifieke adviezen ten aanzien van de veiligheid voor omwonenden, het 
voorkómen van schade of negatieve gevolgen voor milieu of natuur. De </pre>

====================================================================== Einde pagina 371 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 372 ======================================================================

<pre> 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Pagina  7 van 31 
 Directoraat -generaal 
Energie, Telecom & 
Mededinging  
Directie  Energie en Omgeving  
 
 
DGETM -EO / 16179478  
adviezen ten aanzien van deze aspecten kunnen worden onverdeeld in 
adviezen die betrekking hebben op zuur- en hydraulische stimulatie, 
bodemdaling, bodemtrilling en schade door bodembeweging .  
 
Vervolgens wordt in hoofdstuk 7 een reactie op de adviezen gegeven en wordt 
aangegeven of het advies wordt overgenomen. 
 
6.1  Algemene adviezen 
De decentrale overheden constateren dat het maatschappelijk draagvlak voor 
(nieuwe) gaswinningen in Nederland afneemt. Dit als gevolg van de aardbevingen 
in Groningen, de daarmee samenhangende veiligheidsproblematiek en andere 
negatieve effecten van de gaswinning. Het terugdringen van het gebruik van 
fossiele brandstoffen is een belangrijke opgave voor onze samenleving en de 
decentrale overheden adviseren om met spoed het kabinetsbeleid te richten op 
duurzame energie. 
 
De decentrale overheden vinden dat het winningsplan Westerveld grote onzeker-
heden en ontbrekende onderdelen bevat en adviseren om die reden om niet 
hiermee in te stemmen. De decentrale overheden geven aan dat als de minister 
toch zou willen instemmen met het winningsplan, hij dan het voorzorgsbeginsel 
dient te hanteren en het (hieronder in onderdelen genoemde) gezamenlijke advies 
van de decentrale overheden dient mee te nemen.   
 
De decentrale overheden geven aan dat bij de beoordeling en toetsing van de 
verschillende aspecten in het instemmingsbesluit moet worden uitgegaan van een 
integrale belangenafweging waarbij nut en noodzaak in de volle breedte met de 
maatschappelijke impact aan de orde komt. Zij geven aan dat het hierbij niet past 
om deze afweging te beperken tot een exacte en enge uitleg van voorgenomen 
wetgeving. 
 
De decentrale overheden wijzen erop dat de communicatie van zowel NAM als het 
ministerie van EZ, naar burgers zorgvuldiger en publieksvriendelijker moet dan tot 
nu toe is gebeurd. Burgers moeten gedegen, consistent en transparant worden 
geïnformeerd over de (gevolgen van) gaswinning; hen moet ook duidelijk zijn dat 
gaswinning alleen plaatsvindt onder voorwaarden waarbij nadelige gevolgen 
worden bewaakt en zoveel mogelijk worden voorkomen. Advies is om dit te 
borgen in het instemmingsbesluit. 
 
De decentrale overheden geven aan dat het winningsplan lastig leesbaar is voor 
inwoners. Het indienen van een zienswijze hierop is pas zinvol als inwoners de 
inhoud ervan kunnen doorgronden. Daarom wordt geadviseerd om voorafgaand 
aan het maken van het ontwerpbesluit een publieksvriendelijke oplegger van het 
winningsplan op te stellen. Daarbij kan tevens worden aangegeven op basis van 
welke kenmerken (zoals inrichting gebied of bodemopbouw) de gasvelden Vries-
Zuid en Eleveld bijna in risicoklasse 2 vallen. 
 
De decentrale overheden geven vanwege de transparantie de voorkeur aan één 
gasveld per winningsplan. Zij vragen zich af waarom het winningsplan Westerveld 
zoveel kleine gasvelden bevat.  
 
De decentrale overheden adviseren om de toezegging van de minister jegens NAM 
om binnen de bestaande vergunning te mogen winnen uit de nieuw geboorde put </pre>

====================================================================== Einde pagina 372 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 373 ======================================================================

<pre> 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Pagina  8 van 31 
 Directoraat -generaal 
Energie, Telecom & 
Mededinging  
Directie  Energie en Omgeving  
 
 
DGETM -EO / 16179478  
Vries-10 in te trekken en NAM op te dragen hiervoor de uitkomst van de 
procedure voor onderhavig winningsplan af te wachten. Het vigerende winnings-
plan is namelijk niet getoetst op de veiligheid van burgers (SRA), waardoor er niet 
op kan worden teruggevallen. 
 
De decentrale overheden geven aan dat gaswinning gepaard kan gaan met 
nadelige gevolgen voor inwoners door hinder, overlast en schade aan eigen-
dommen. Het verzoek is om zorg te dragen voor een goede verdeling van lusten 
en lasten bij mijnbouwactiviteiten (het laten terugvloeien van baten naar het 
gebied), waarbij tevens wordt aangegeven hoe de baten terugvloeien naar het 
gebied. 
 
De provincie Groningen en gemeente Leek adviseren ten aanzien van het gasveld 
Zevenhuizen-West om in het instemmingsbesluit aan te geven dat dit gasveld niet 
ontwikkeld mag worden. Dit vanwege de provinciale stellingname tegen de 
ontwikkeling van nieuwe kleine gasvelden in de provincie Groningen vanwege de 
maatschappelijke onrust die er op dit moment is in Groningen. 
 
De Mijnraad wijst erop dat NAM in het winningsplan verwijst naar rapporten van 
TNO, waarbij het kan gaan om verschillende onderdelen van TNO, die overigens 
volledig onafhankelijk van elkaar opereren. Waar het gaat om rapporten die 
betrekking hebben op de relatie gaswinning-aardbevingsschade, betreft dit TNO-
NITG. Waar het gaat om advisering door TNO ten behoeve van SodM of EZ, 
betreft dit TNO-AGE (Advies Groep EZ), een apart TNO-organisatieonderdeel dat 
zich uitsluitend richt op advisering aan de Rijksoverheid en onafhankelijk opereert 
van de rest van de TNO-organisatie. Geadviseerd wordt om telkens te expliciteren 
welk TNO-onderdeel het betreft. 
 
6.2 Planmatig beheer 
Winningsplan NAM 
De in het winningsplan Westerveld opgenomen gasvelden (ook wel aangeduid als 
het Westerveld systeem) hebben uiteenlopende reservoirkarakteristieken. Op 
basis hiervan onderkent NAM verschillende productieprofielen, waaronder een Mid 
Case en een High Case. NAM verwacht dat de productie van de velden in het 
Westerveld systeem tot het jaar 2023 zal voortduren in het meest waarschijnlijke 
productiescenario (Mid Case) en tot het jaar 2028 in het hoge, optimistische 
productiescenario (High Case). 
NAM schat het resterende nog te winnen gasvolume in het Westerveld systeem op 
ca. 1,3 milj ard Nm3 (Mid Case) tot ca. 3,5 miljard Nm3 (High Case).  
  
Advies SodM  
TNO-AGE (hierna: TNO) constateert dat de variërende reservoirkwaliteit en de 
waterproductie in de diverse velden een grote invloed hebben op de winnings-
percentages. De nog te winnen gasvolumes komen voornamelijk uit de velden 
Eleveld (nog ca. 700 miljoen Nm3) en Vries-Zuid (nog ca. 400 miljoen Nm3). NAM 
bestudeert de mogelijkheden om de productie van een aantal velden te verhogen. 
Hieronder vallen de drie velden Zevenhuizen-West, Assen-Zuid en Witten. TNO is 
van mening dat de winning doelmatig is, gezien de reservoirkwaliteit en het 
productiegedrag van de betrokken velden. Verder vindt TNO dat NAM voldoende 
initiatieven onderneemt om de productie te optimaliseren. SodM onderschrijft de 
conclusie van TNO en vindt de winning van de diverse velden in overeenstemming 
met de principes van planmatig behee r. </pre>

====================================================================== Einde pagina 373 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 374 ======================================================================

<pre> 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Pagina  9 van 31 
 Directoraat -generaal 
Energie, Telecom & 
Mededinging  
Directie  Energie en Omgeving  
 
 
DGETM -EO / 16179478  
 
Gezamenlijk advies decentrale overheden  
De decentrale overheden verzoeken de minister om inzicht te geven in de kaders 
waaraan het winningsplan is getoetst op het aspect doelmatigheid. 
 
6.3  Veiligheid voor omwonenden, voorkómen van schade en negatieve 
   gevolgen voor milieu of natuur 
 
6.3.1 Zuur-  en hydraulische stimulatie 
Winningsplan NAM 
NAM vermeld dat zij kortdurende zuur- en hydraulische stimulatie kan gaan 
toepassen om de productiviteit van een slecht producerende put te verbeteren. De 
kans op bodembeweging als gevolg van deze stimulatie behandelingen wordt als 
verwaarloosbaar ingeschat. Indien NAM in de toekomst concrete plannen heeft om 
een put te gaan stimuleren zal zij een locatiespecifieke risicoanalyse uitvoeren en 
deze opnemen in het werkveiligheidsplan voor putwerkzaamheden. 
 
Advies SodM  
SodM kan de uitspraak van NAM ten aanzien van het veiligheidsrisico en het risico 
op schade niet verifiëren omdat het winningsplan onvoldoende onderbouwing 
bevat. NAM vermeldt dat zij de specifieke risicoanalyse zal uitvoeren en deze zal 
opnemen in het werkveiligheidsplan voor putwerkzaamheden. In de nieuwe M bw 
wordt een gedetailleerde risicoanalyse gevraagd voor reservoirstimulatie als 
onderdeel van het werkprogramma voor stimulering van putten. De minimale 
eisen van het werkprogramma worden beschreven in de bijbehorende nieuwe 
Mijnbouwregeling (Mbr). SodM adviseert om, vooruitlopend op de wijziging van de 
Mbw en Mbr, een voorwaarde op te nemen in het instemmingsbesluit met het 
winningsplan waarin wordt voorgeschreven dat NAM uiterlijk vier weken vóór 
aanvang van de zuur- en/of hydraulische stimulatie, ten genoegen van de 
Inspecteur-generaal der Mijnen, een locatiespecifieke risicoanalyse indient. Deze 
dient in te gaan op: status en integriteit van de te behandelen put, integriteit van 
de afdekkende lagen, hydraulische- of zuurvolumes en vloeistofsamenstelling van 
de te gebruiken chemicaliën, injectiedrukken en gevolgen voor spanningscondities 
in het reservoir, afstanden tot gekarteerde breuken en het seismisch risico van de 
operatie, locatie van de put ten opzichte van drink- en grondwatergebieden , 
geochemische interacties tussen de gebruikte vloeistoffen en gesteente/afslui-
tende lagen (incl. oplossingsverschijnselen) en het afvoerplan van de uitgewerkte 
chemicaliën (uitgewerkt zuur en/of stimulatievloeistoffen). 
 
Advies Tcbb 
Ook de Tcbb onderschrijft het advies van SodM om voorafgaand aan de eventuele 
toepassing van zuur- en hydraulische reservoirstimulatie een risicoanalyse uit te 
voeren, alsmede de eis op te nemen om alvorens reservoirstimulatie toe te passen 
seismisch meetinstrumentarium boven of nabij het te stimuleren voorkomen te 
plaatsen en in werking te hebben. 
 
Gezamenlijk advies decentrale overheden  
De decentrale overheden adviseren om, vanwege de mogelijke gevolgen, geen 
technieken zoals zuurstimulatie en frack en, die door hen worden aangemerkt als 
omstreden, toe te staan.  De kans op deze mogelijke gevolgen willen zij geheel 
uitsluiten. De decentrale overheden adviseren om t e zijner tijd bij een dergelijke 
beslissing ook lokale overheden, inwoners en de Waterleiding Maatschappij </pre>

====================================================================== Einde pagina 374 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 375 ======================================================================

<pre> 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Pagina  10 van 31 
 Directoraat -generaal 
Energie, Telecom & 
Mededinging  
Directie  Energie en Omgeving  
 
 
DGETM -EO / 16179478  
Drenthe een stem in deze afweging te geven met bijbehorende 
beroepsmogelijkheid. 
 
6.3.2 Bodemdaling 
Winningsplan NAM 
In onderdeel C2, pagina 22 van het winningsplan, geeft NAM de verwachte 
bodemdaling, veroorzaakt door de gaswinning (tussen 2016 en 2023) uit het 
Westerveld systeem. De verwachte bodemdaling voor ieder individueel voorkomen 
wordt geschat op minder dan 2 cm. 
Ook geeft NAM in het winningsplan een prognose van de totale bodemdaling als 
gevolg van de gaswinning uit het Westerveld systeem en de omliggende 
voorkomens (waaronder het Groningenveld in het noordoosten) voor 2025. De 
verwachte totale bodemdaling in 2025 ligt tussen 2 cm (Een) en 10 cm (Vries-
Noord). 
Daarnaast heeft NAM in het winningsplan weerge geven de verwachte eindsituatie 
in 2080 van de totale bodemdaling als gevolg van de gaswinning uit het 
Westerveld systeem en de omliggende voorkomens. De totale bodemdaling in 
2080 ligt tussen 2 cm (Een) en 12 cm (Vries-Noord).  
 
Advies SodM  
NAM heeft in 2013 een bodemdalingsmeting uitgevoerd in het winningsgebied van 
het Westerveld systeem. Het resultaat van de ze meting heeft NAM weergegeven 
in figuur C1 van het winningsplan. Het bodemdalingsmodel heeft NAM 
geactualiseerd met de meeste recente reservoirparameters, productieprofielen en 
geijkt aan de bodemdalingsmetingen tussen 1975 en 2013. Met dit 
geactualiseerde en geverifieerde model heeft NAM een prognose van de te 
verwachten bodemdaling tot het jaar 2025 (Figuur C4, einde van de winning) en 
het jaar 2080 (Figuur C5, verwachte eindsituatie) gemaakt. De nog te verwachten 
bodemdaling in de periode 2016 tot 2023, veroorzaakt door de resterende 
productie uit het Westerveld systeem, wordt door NAM geschat op minder dan 2 
cm. Hiervoor heeft NAM de onzekerheden in het gedrag van de aquifers (water-
dragende lagen) in haar analyse meegenomen. 
TNO kan zich voor het M id Case scenario vinden in de resultaten en onderschrijft 
deze waarden als de onzekerheid in de compactiecoëfficiënt niet wordt mee-
genomen. TNO heeft voor de bepaling van haar ‘worst case ’ scenario de onzeker-
heid in de compactiecoëfficiënt gecombineerd met het High Case scenario. In dit 
geval bedraagt de maximale nog te verwachten bodemdaling tot het einde van de 
winningsperiode voor het veld Zevenhuizen minder dan 3 cm en voor alle overige 
velden uit het winningsplan minder dan 2 cm.  
Op basis van de verificatie door TNO onderschrijft SodM de bodemdalingsanalyses 
in het winningsplan. SodM is het eens met NAM dat het effect van de resterende 
bodemdaling gering zal zijn en dat in principe geen extra maatregelen noodzake-
lijk zijn. In het winningsplan wordt echter niet inzichtelijk gemaakt welke maat-
regelen zijn getroffen voor de gevolgen van de reeds opgetreden bodemdaling 
voor het normale beheer en onderhoud van waterkeringen en waterlopen. SodM 
adviseert om NAM inzichtelijk te laten maken welke afspraken hiertoe met het 
waterschap zijn gemaakt.  
Verder adviseert SodM om NAM aan te laten geven bij welke bodemdaling er 
additionele maatregelen noodzakelijk zijn om de nadelige gevolgen van de 
bodemdaling te voorkomen of beperken en welke maatregelen dan zullen worden 
genomen. 
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 375 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 376 ======================================================================

<pre> 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Pagina  11 van 31 
 Directoraat -generaal 
Energie, Telecom & 
Mededinging  
Directie  Energie en Omgeving  
 
 
DGETM -EO / 16179478  
Advies Tcbb  
De Tcbb concludeert dat het aannemelijk is dat de bodemdaling in het diepste 
punt van de bodemdalingskom van de voorkomens Assen, Assen- Zuid, Een, 
Eleveld, Vries-Noord, Vries-Centraal, Vries-Zuid, Witten, Witterdiep, Zevenhuizen 
en Zevenhuizen-West in de periode tussen 2016 en 2023 niet meer dan 2-3 cm 
bedraagt. 
Omdat de te verwachten bodemdaling geleidelijk en gelijkmatig optreedt, wordt er 
door de Tcbb geen directe schade aan infrastructuur, bebouwing of natuur en 
milieu verwacht. De Tcbb sluit echter niet uit dat de bodemdaling gevolgen kan 
hebben voor het normale beheer en onderhoud van waterkeringen en waterlopen. 
De Tcbb onderschrijft dan ook bovengenoemd advies van SodM hierover. 
 
Gezamenlijk advies decentrale overheden   
Ook de decentrale overheden constateren dat de uiteindelijke totale bodemdaling 
die voortkomt uit de gaswinning uit de velden van het winningsplan Westerveld, 
gevolgen kan hebben voor het normale beheer en onderhoud van waterkeringen 
en waterlopen. De  decentrale overheden adviseren om NAM deze gevolgen in 
samenspraak met de betrokken decentrale overheden te laten inventariseren, 
waarbij tevens inzichtelijk gemaakt dient te worden welke (waterhuishoud-
kundige) maatregelen in dat verband genomen dienen te worden. Het 
instemmingsbesluit dient NAM te verplichten om de kosten van deze  te nemen 
maatregelen en van eventuele overige uit deze bodemdaling voortvloeiende 
schade te vergoeden. 
 
Daarnaast wordt gesteld dat NAM de bodemdalingscomponent die het gevolg is 
van het leegproduceren van het gasveld Norg (na beëindiging van de gasopslag 
Norg) weer moet opnemen in de bodemdalingsprognose voor de jaren 2050 en 
2080.  Het beëindigen en leeg produceren van de gasopslag Norg zal volgens NAM 
in de toekomst tot een additionele 10 cm bodemdaling leiden. Deze component is 
verdwenen uit de huidige set prognoses omdat NAM er vanuit gaat dat de 
gasopslag tot 2080 in gebruik zal blijven. Gezien de grote onzekerheden die er 
momenteel heersen omtrent de aard van onze toekomstige energievoorziening 
vinden de decentrale overheden dit niet terecht. Zij achten het zinvol op voorhand 
te weten welke additionele daling in het gebied (op mogelijk kortere termijn dan 
verwacht door NAM) nog verdisconteerd moet gaan worden. 
 
De decentrale overheden verzoek en om in het instemmingsbesluit op te nemen 
dat als NAM het High Case scenario overschrijdt, NAM dan een nieuw winningsplan 
moet indien en waarover dan opnieuw besloten moet worden. 
 
Met betrekking tot het Nationale Park Drentse Aa wordt geadviseerd om :  
-  het winningsplan te toetsen op nationale en internationale wetgeving op 
    het gebied van natuur- en soortenbescherming gelet op het aanwezige  
   Natura2 000 gebied; 
 -  in het instemmingsbesluit met het winningsplan op te nemen dat bij verdere 
ontwikkelingen rondom de velden Vries-Zuid (met name het blok Vries-ZZ) en  
Eleveld, het Drentse Aa gebied zoveel mogelijk wordt ontzien resp. voldoende  
wordt beschermd. 
 
Advies Waterschap Drents Overijsselse Delta  
De verwachte bodemdaling is berekend op basis van de Mid Case en zal maximaal 
2 cm bedra gen in het beheergebied van het waterschap. Dit zou betekenen dat de </pre>

====================================================================== Einde pagina 376 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 377 ======================================================================

<pre> 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Pagina  12 van 31 
 Directoraat -generaal 
Energie, Telecom & 
Mededinging  
Directie  Energie en Omgeving  
 
 
DGETM -EO / 16179478  
omgevingseffecten gering zijn. Om maximaal rekening te kunnen houden met de 
gevolgen voor de objecten van het waterschap en het watersysteem, adviseer t 
het waterschap om ook de bodemdaling voor de High Case in beeld te brengen.  
Het waterschap merkt verder op dat bodemdaling leidt tot bergingsverlies in de 
bodem waardoor deze minder water kan bergen. Gevolg is dat, hoe klein de 
bodemdaling in een gebied ook is, een peilaanpassing moet plaatsvinden. Dit 
heeft ook effect op de functies natuur en landbouw. Het waterschap vraagt om 
een berekening uit te voeren van de toekomstige hydrologische situatie en een 
monitoringsplan. Zo kunnen negatieve effecten tijdig worden geconstateerd en 
kunnen maatregelen worden getroffen. Het waterschap adviseert om het effect 
van de bodemdaling op zowel het oppervlaktewater als het grondwater in beeld te 
brengen.  
 
Advies provincie Drenthe 
In het instemmingsbesluit dient, bij verdere ontwikkelingen rond de gasvelden 
Assen, Assen-Zuid en Vries-Zuid, rekening te worden gehouden met de grond-
waterbeschermingsgebieden en boringsvrije zones die in hetzelfde gebied 
aanwezig zijn.  
 
Advies van de Mijnraad  
De Mijnraad merkt op dat het winningsplan een bijzondere context kent: 
Allereerst is er het Groningenveld; de bodemdaling ten gevolge van de gaswinning 
uit het Groningenveld overtreft op veel locaties de effecten van de gaswinning uit 
de velden van het winningsplan Westerveld. Daarnaast is er de gasopslag Norg; 
mocht het gasveld Norg ooit leeggeproduceerd worden, dan heeft ook dat 
bodemdalingseffecten bovenop de effecten van het winningsplan Westerveld.  
De velden van het winningsplan Westerveld zelf zijn daarentegen al geruime tijd 
in productie. Sommige velden zijn al uitgeproduceerd, sommige zullen alleen in 
het meest optimistische scenario nog produceren. De totale hoeveelheid nog te 
winnen gas is daarmee beperkt (tot eind 2015 is er 25,2 miljard Nm3 gewonnen, 
in dit winningsplan komt daar in het meest waarschijnlijke productiescenario nog 
1,3 miljard Nm3 bij, in het optimistische productiescenario nog 3,5 miljard Nm3). 
Het winningsplan Westerveld moet gelezen worden in deze context. 
 
6.3.3 Bodemtrilling  
Winningsplan NAM 
NAM heeft een SRA gemaakt voor de gaswinning uit de elf gasvelden zoals 
opgenomen in het winningsplan. Hiervoor heeft NAM gebruik gemaakt van de 
leidraad "Methodiek voor risicoanalyse omtrent geïnduceerde bevingen door 
gaswinning ” (bijlage bij Kamerstukken II 2015/2016, 33 529, nr. 275) .  
De gasvelden Assen-Zuid, Witten en Zevenhuizen-West zullen volgens het 
verwachte Mid Case scenario niet produceren, waardoor er geen drukdaling zal 
plaatsvinden. NAM verwacht in het High Case productiescenario voor deze velden 
dat de drukdaling gering zal zijn, waarmee de kans op seismiciteit voor dit 
scenario "verwaarloosbaar" is. Volgens de methodiek is verdere analyse (Stap 2 
van de SRA) voor deze velden niet nodig. 
Voor het beoordelen van het seismische risico voor de gasvelden Eleveld, Assen, 
Een, Vries-Noord, Vries-Centraal, Vries-Zuid, Witterdiep en Zevenhuizen, is het 
wel nodig om de risicomatrix te gebruiken (Stap 2 van de SRA). Uit de analyse 
van NAM volgt – na het plotten van de uitkomsten in de risicomatrix - dat alle 
gasvelden in de laagste seismische risicogroep vallen (categorie I). 
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 377 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 378 ======================================================================

<pre> 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Pagina  13 van 31 
 Directoraat -generaal 
Energie, Telecom & 
Mededinging  
Directie  Energie en Omgeving  
 
 
DGETM -EO / 16179478  
Advies SodM  
TNO heeft op verzoek van SodM het seismisch risico geverifieerd dat door NAM 
voor de gasvelden zoals opgenomen in het winningsplan in kaart is gebracht. 
 
Voor de (in het Mid Case scenario niet-producerende) gasvelden Assen-Zuid, 
Witten en Zevenhuizen-West kan TNO zich vinden in de SRA van NAM. Mocht de 
productie uit deze velden in de toekomst het High Case scenario overschrijden, 
dan adviseert TNO om de SRA voor deze velden opnieuw uit te voeren. SodM 
onderschrijft de analyse van TNO ten aanzien van deze velden. SodM adviseert 
om bij overschrijding van de productie in het High Case productiescenario van de 
velden Assen-Zuid, Witten en Zevenhuizen-West, NAM de SRA te laten 
actualiseren en een wijziging van het winningsplan in te laten dienen. 
 
Voor het beoordelen van het seismische risico voor de overige gasvelden uit het 
winningsplan Westerveld (Eleveld, Assen, Een, Vries-Noord, Vries-Centraal, Vries-
Zuid, Witterdiep en Zevenhuizen) is het nodig om de risicomatrix te gebruiken 
(Stap 2 van de SRA). TNO constateert dat de risicoanalyse is uitgevoerd volgens 
de SRA-leidraad en kan zich vinden in de toedeling tot de laagste risicogroep 
(categorie I). SodM onderschrijft de analyse van TNO, met de aanvulling dat de 
reeds bevende velden Eleveld en Vries-Zuid dicht bij de grens met categorie II 
liggen. Voor categorie I geldt dat seismisch monitoren met het bestaande KNMI 
netwerk volstaat. Het huidige KNMI-monitoringsnetwerk kan aardbevingen met 
een magnitude van 1,5 en groter lokaliseren. NAM geeft aan dat zij bereid is 
aanvullende metingen te doen. 
 
SodM stelt vast dat er in het gasveld Eleveld historisch gezien en nog in het 
recente verleden, veelvuldig bevingen zijn opgetreden. De zwaarste daarvan 
(magnitude groter dan 2,0) zijn in de omgeving duidelijk gevoeld en hebben tot 
schademeldingen geleid. Daarnaast wordt de productie uit het bevende 
voorkomen Vries-Zuid (maximale gemeten magnitude 1,5) door middel van de put 
Vries-10 weer opgestart.  
 
SodM adviseert om NAM in de omgeving van de Eleveld en Vries-Zuid gasvelden, 
aanvullende monitoring te laten uitvoeren in de vorm van het plaatsen van enkele 
versnellingsopnemers. Daarnaast adviseert SodM om NAM een risicobeheers-
systeem voor de bevende voorkomens uit dit winningsplan te laten opstellen en 
implementeren. 
 
Advies Tcbb  
De Tcbb merkt op dat uit de nog uit te voeren onderzoeken inzake het Groningen-
veld mogelijk kan blijken dat ook voor sommige kleinere velden de grens van 
magnitude 3,9 op de schaal van Richter kan worden overschreden. Als er ook voor 
het winningsplan Westerveld redenen blijken te zijn om de Mmax van 3,9 te 
herzien, dan zal NAM het winningsplan hiervoor moeten wijzigen .  
De Tcbb concludeert dat de SRA is uitgevoerd volgens de SRA-leidraad, en 
onderschrijft de indeling in categorie I van de velden die reeds bevingen hebben 
vertoond. Op grond hiervan heeft de Tcbb geen bezwaar om onder voorwaarden 
in te stemmen met het winningsplan Westerveld.  
De Tcbb adviseert om aan de instemming de voorwaarden te verbinden zoals door 
SodM geadviseerd. 
 
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 378 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 379 ======================================================================

<pre> 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Pagina  14 van 31 
 Directoraat -generaal 
Energie, Telecom & 
Mededinging  
Directie  Energie en Omgeving  
 
 
DGETM -EO / 16179478  
Gezamenlijk advies decentrale overheden 
De decentrale overheden constateren dat de reeds bevende velden Eleveld en 
Vries-Zuid dicht liggen bij de grens met risicocategorie II. De decentrale 
overheden vinden het een goede zaak dat SodM om die reden adviseert om voor 
deze velden enkele aanvullende maatregelen te nemen. Het gaat dan om het 
ontwikkelen van een risicobeheerssysteem dat is bedoeld om tijdig te kunnen 
reageren zodat (grotere) schade en veiligheidsrisico's niet zullen optreden. De 
decentrale overheden vinden dat een risicobeheerssysteem een voorwaarde moet 
zijn van de eventueel door de minister te verlenen instemming. Daarbij dienen de 
parameters en randvoorwaarden die NAM hanteert in dit risicobeheerssysteem 
goed te zijn onderbouwd alvorens dit systeem wordt goedgekeurd. 
 
De decentrale overheden adviseren om, vanwege de onduidelijkheden rond de 
effecten en gevolgen van gaswinning op de ondergrond en bovengrondse 
bouwwerken, met uiterste terughoudendheid conclusies te verbinden aan de 
berekeningsresultaten van de maximaal te verwachten seismische activiteit.  
 
De decentrale overheden verzoek en om in het instemmingsbesluit aandacht te 
besteden aan de productiesnelheid uit de verschillende gasvelden. Er lijkt door 
NAM bij de bepaling van de productiescenario's geen rekening te zijn gehouden 
met de relatie snelheid drukdaling versus  bodemtrilling.  
De decentrale overheden stellen dat de uitgevoerde SRA berekening ten onrechte 
geen rekening houdt met de toekomstige ruimtelijke ontwikkelingen en ook niet 
met de correcte bevolkingsdichtheid van het stedelijk gebied rond het gasveld 
Eleveld. Geadviseerd wordt om dit te herstellen. 
 
Advies van de Mijnraad 
De Mijnraad geeft aan dat in het gasveld Eleveld veelvuldig bevingen zijn opgetre-
den; soms met een magnitude groter dan twee, met schademeldingen als gevolg. 
De productie uit het gasveld Vries-Zuid wordt weer opgestart, terwijl ook hier 
bevingen zijn opgetreden (maximale gemeten magnitude 1,5). 
In de SRA blijken beide velden desondanks in de laagste categorie (I) te vallen,  
zij het dicht bij de grens met categorie II. SodM adviseert om NAM in de 
omgeving van de Eleveld en Vries-Zuid gasvelden aanvullende monitoring te laten 
uitvoeren door het plaatsen van enkele versnellingsmeters en om NAM een risico-
beheerssysteem voor de bevende voorkomens uit dit winningsplan te laten op-
stellen en implementeren. De Mijnraad onderschrijft deze SodM-aanbevelingen.  
 
6.3.4 Schade door bodembeweging 
Winningsplan NAM 
NAM kan de kans op schade aan bebouwing in de nabije omgeving van het epi-
centrum van een geïnduceerde aardbeving niet uitsluiten. In het ernstigste geval 
kan een geïnduceerde beving leiden tot het ontstaan van lichte, niet constructieve 
schade aan meerdere gebouwen en matige schade aan enkele gebouwen. NAM 
zegt dat dit wordt bevestigd door de resultaten van de seismische hazard studie 
van TNO-NITG. In deze studie geven berekeningen van de maximale horizontale 
pieksnelheden voor de Vries en Eleveld gasvelden aan dat er een kleine kans op 
schade bestaat door geïnduceerde bevingen. 
 
Advies SodM   
De omvang van het gebied waar mogelijk schade kan optreden wordt bepaald 
door de magnitude, de diepte en de duur van de beving , de lokale grond-</pre>

====================================================================== Einde pagina 379 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 380 ======================================================================

<pre> 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Pagina  15 van 31 
 Directoraat -generaal 
Energie, Telecom & 
Mededinging  
Directie  Energie en Omgeving  
 
 
DGETM -EO / 16179478  
samenstelling en aard en conditie van de bebouwing. Bij een beving die krachtig 
genoeg is om schade te veroorzaken, is het aantal potentiële schadegevallen 
binnen dit gebied sterk afhankelijk van de dichtheid van bebouwing, terwijl de 
mate van schade op een bepaalde afstand van het epicentrum in grote mate 
wordt bepaald door het type bebouwing, de staat van onderhoud en de lokale 
bodemgesteldheid. Deze afhankelijkheid wordt verder beschreven in het rapport 
van TNO-NITG en is ook meegenomen in de gevolgde leidraad voor de bepaling 
van het seismisch risico. NAM geeft in het winningsplan aan dat de historische 
schademeldingen voor "lichte, niet constructieve schade" hebben gezorgd en dat 
deze is of wordt vergoed wanneer duidelijk is dat de schade is veroorzaakt door 
de gaswinning van NAM. 
 
Advies Tcbb 
De Tcbb geeft aan dat, verwijzend naar het onderzoek van Deltares over schade 
aan buisleidingen door aardbeving uit 2010, de kans op schade door geïnduceerde 
aardbevingen aan buisleidingen klein zal zijn. 
De Tcbb sluit niet uit dat de bodemtrilling gevolgen kan hebben voor schade aan 
gebouwen. Dit kan betekenen dat in de nabijheid van een gasvoorkomen mogelijk 
tot matige schade (scheuren in muren tot constructieve schade) kan optreden aan 
gebouwen, afhankelijk van de kwetsbaarheid (type en onderhoud) van het 
gebouw en de intensiteit van de beving. De resultaten van de seismische hazard 
studie van TNO-NITG uit 2012 bevestigen de berekeningen dat er een kleine kans 
op schade bestaat door geïnduceerde bodemtrillingen boven of rondom de Eleveld 
en Vries gasvoorkomens. Uit het historisch overzicht in het winningsplan komt 
naar voren dat er voor het gasvoorkomen Eleveld zestien schademeldingen zijn 
geweest, gerelateerd aan bodemtrilling door productie uit dit voorkomen .  
 
Gezamenlijk advies decentrale overheden 
De minister dient zo spoedig mogelijk een kader op te stellen waarin duidelijk 
beschreven staat wat precies onder 'schade' wordt verstaan. 
 
In het winningsplan worden optredende schades als niet te voorkómen 
beschouwd. Er wordt geen aandacht geschonken aan maatregelen om schade 
door bodembeweging te voorkómen dan wel te beperken, terwijl dit een 
voorschrift is in de M bw. Decentrale overheden willen dat er door NAM alles aan 
gedaan wordt om schade door gaswinning aan eigendommen van inwoners en 
overheid te voorkomen.  
 
Geadviseerd wordt om een adequate regeling voor afdoening en vergoeding van 
schades en compensatie van alle bijkomende negatieve effecten als een harde 
voorwaarde op te nemen in het instemmingsbesluit.  
 
De decentrale overheden geven aan dat zij net als in het aardbevingsgebied 
Groningen willen dat er op voorhand een volledig onafhankelijk orgaan actief is 
voor de afwikkeling van schade als gevolg van alle mijnbouwactiviteiten. 
 
De decentrale overheden adviseren om NAM te verplichten een onafhankelijke 
nulmeting uit te voeren aan alle gebouwen boven en nabij de gasvoorkomens 
Eleveld en Vries-Zuid. 
 
 
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 380 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 381 ======================================================================

<pre> 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Pagina  16 van 31 
 Directoraat -generaal 
Energie, Telecom & 
Mededinging  
Directie  Energie en Omgeving  
 
 
DGETM -EO / 16179478  
Advies provincie Groningen en/of gemeente Leek 
Vanwege mogelijke schade als gevolg van bodemtrillingen wordt geadviseerd aan 
het instemmingsbesluit de voorwaarde te verbinden dat schadeclaims door NAM 
vlot en adequaat afgehandeld zullen worden. 
Daarbij dient NAM opgedragen te worden het proces van schademelding, onder-
zoek en afhandeling, publiek toegankelijk vast te leggen. 
 
Advies gemeente Assen 
Onderdeel van de hiervoor genoemde vlotte en soepel schaderegeling is de 
omgekeerde bewijslast zoals die van toepassing is voor het Groningenveld; deze 
zou – op basis van het gelijkheidsbeginsel - ook voor het effectgebied van het 
winningsplan Westerveld moeten gelden. 
 
Advies gemeente Leek 
Vanwege mogelijke schade als gevolg van bodemtrillingen dient NAM alternatieve 
winningstechnieken te onderzoeken die uiteindelijk de kans op het ontstaan van 
schade aan gebouwen verkleinen of voorkomen. 
 
Advies Waterschap Drents Overijsselse Delta 
Waterschappen keren schadevergoedingen uit wanneer er sprake is van droogte- 
of natschade veroorzaakt door een verandering van het waterschap in het water-
systeem. Mocht blijken dan deze schade veroorzaakt is door daling/compactie als 
gevolg van de gaswinning dan ziet het waterschap NAM als verantwoordelijk voor 
de afhandeling en uitbetaling van schades. In het winningsplan staat opgenomen 
dat NAM de kosten zal dragen van effecten zoals bodemdaling en bodemtrilling die 
optreden door de gaswinning . Het waterschap verzoekt om in het instemmings-
besluit expliciet aan te geven welke kosten hieronder worden verstaan. 
 
Daarnaast adviseert het waterschap de verplichting tot vergoeding van schade en 
eventue le compenserende maatregelen (onkosten) voortvloeiend uit deze bodem-
daling, als voorschrift op te nemen in het instemmingsbesluit. Hieronder valt 
onder andere natschade voor agrariërs waardoor bijvoorbeeld een peilaanpassing 
in een gebied nodig is. 
 
7.  Beoordeling van de ingediende adviezen 
In dit hoofdstuk geeft de minister een reactie op de ingediende adviezen. Daarbij 
is aangegeven of het advies wordt overgenomen en of het advies of het aspect 
waarop het advies ziet reden is voor de minister om zijn instemming aan het 
winningsplan te onthouden dan wel deze te verlenen onder het daaraan verbinden 
van voorschriften of beperkingen .  
Het betreft hier een voorlopige conclusie omdat er nog zienswijzen door een ieder 
kunnen worden ingediend. Het zienswijze deel wordt aan dit hoofdstuk 
toegevoegd na afloop van de periode van terinzagelegging van het 
ontwerpbesluit.  
 
7.1  Algemeen 
Afgenomen maatschappelijk draagvlak voor gaswinning; transitie naar duurzaam  
Het beleid voor gaswinning in Nederland, binnen het kader van de energie-
transitie, is uiteengezet in hoofdstuk 2. De strekking daarvan is dat aardgas in de 
transitie naar duurzaam – voor het verwarmen van een groot deel van de huizen 
en het realiseren van een betrouwbare elektriciteitsvoorziening - de komende 
decennia nog stee ds nodig is.  </pre>

====================================================================== Einde pagina 381 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 382 ======================================================================

<pre> 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Pagina  17 van 31 
 Directoraat -generaal 
Energie, Telecom & 
Mededinging  
Directie  Energie en Omgeving  
 
 
DGETM -EO / 16179478  
De verbetering van het maatschappelijk draagvlak voor gaswinning is voor het 
kabinet een belangrijk aandachtspunt. Naast alle acties ten aanzien van de 
gaswinning in Groningen, zijn de doorvertaling van de aanbevelingen uit het OVV-
rapport in de per 1 januari 2017 gewijzigde Mbw en het beter betrekken van de 
omgeving daarbij essentieel.  
 
Advies decentrale overheden om niet in te stemmen met het winningsplan  en uit 
te gaan van integrale belangenafweging incl. maatschappelijke impact  
De uiteenzetting van nut en noodzaak en de relatie met de maatschappelijke 
impact is in het begin van deze paragraaf en in hoofdstuk 2 geadresseerd. 
Het juridische kader voor de beoordeling van een winningsplan is geschetst in 
hoofdstuk 4 en daarbij is aangegeven op basis van welke gronden de minister zijn 
instemming kan weigeren. Aan de daar genoemde belangen heeft de minister in 
dit besluit integraal getoetst.  
De minister ziet geen aanleiding in de door de decentrale overheden genoemde 
grote onzekerheden (bijv. ten aanzien van de maximaal te verwachten seismische 
activiteit) en ontbrekende onderdelen (bijv. de niet meegenomen toekomstige 
ruimtelijke ontwikkelingen) om instemming met het winningsplan te weigeren met 
uitzondering van de toepassing van zuur- of hydraulische stimulatie (zie paragraaf 
7.3 en artikel 1). Voor de onderbouwing wordt verwezen naar de paragrafen 
waarin wordt ingegaan op de door de decentrale overheden genoemde 
onzekerheden of ontbrekende onderdelen.  
Op basis van alle ingewonnen adviezen verbindt de minister wel de nodige 
voorschriften aan zijn instemming, zodat de gaswinning op een verantwoorde en 
veilige manier kan plaatsvinden. Daarbij zijn diverse adviezen van de decentrale 
overheden opgevolgd. 
Op 7 april 2017 zijn door de Assense actiegroep Stop Gaswinning Marsdijk Nu 
ruim 2000 handtekeningen tegen de gaswinning Westerveld overhandigd aan een 
vertegenwoordiger van de minister van EZ. Tijdens de periode van terinzage-
legging van het ontwerp-instemmingsbesluit kunnen deze inwoners bezien of de 
gestelde voorschriften en beperkingen voldoende tegemoetgekomen aan hun 
zorg; zij kunnen zich ook verder laten informeren tijdens één van de informatie-
bijeenkomsten of eventueel een zienswijze indienen. 
 
Betere communicatie naar burgers borgen in instemmingsbesluit 
De minister onderschrijft dat inzake het winningsplan Westerveld de communicatie 
vanuit zowel NAM, als de minister naar burgers zorgvuldig en publieksvriendelijk 
moet, zodat burgers gedegen, consistent en transparant worden geïnformeerd 
over de (gevolgen van de) gaswinning . De inzet van de minister is erop gericht 
om dit te doen in samenwerking met NAM en de betrokken decentrale overheden, 
waarbij de betrokken partijen hierover nadere afspraken dienen te maken. De 
advisering van de decentrale overheden over het winningsplan en de reactie van 
de minister daarop , kunnen mogelijk ook behulpzaam zijn in de communicatie met 
de burger .  
Overigens wordt er in dit verband ook vanuit de koepelorganisatie van Neder-
landse gasproducenten (NOGEPA), waar ook NAM bij is aangesloten, gewerkt aan 
een ‘maatschappelijke licentie voor het produceren van aardgas in Nederland’.  
 
Opstellen publieksvriendelijke oplegger voor winningsplan 
De decentrale overheden geven aan dat het winningsplan lastig leesbaar is voor 
inwoners. Zij vragen, met het oog op de indiening van eventuele zienswijzen door 
inwoners, om voorafgaand aan de terinzagelegging van het ontwerpbesluit een </pre>

====================================================================== Einde pagina 382 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 383 ======================================================================

<pre> 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Pagina  18 van 31 
 Directoraat -generaal 
Energie, Telecom & 
Mededinging  
Directie  Energie en Omgeving  
 
 
DGETM -EO / 16179478  
publieksvriendelijke oplegger van het winningsplan op te stellen. Daarin kan dan 
tevens worden aangegeven op basis van welke kenmerken (zoals inrichting gebied 
of bodemopbouw) de gasvelden Vries-Zuid en Eleveld bijna in risicoklasse 2 
vallen. 
Door de minister wordt momenteel samen met de sector gewerkt aan het, al dan 
niet door een publieksvriendelijke oplegger, verbeteren van de begrijpelijkheid 
van de winningsplannen voor eenieder. Een nadere toelichting op het 
winningsplan en het ontwerpbesluit zal worden gegeven tijdens de 
informatiebijeenkomsten die in de regio worden georganiseerd tijdens de periode 
van terinzagelegging van het ontwerpbesluit.  
Het feit dat de gasvelden Vries-Zuid en Eleveld bijna in risicoklasse 2 vallen, komt 
door de hoge score op bovengrondse factoren. Voor Eleveld komt dit door de 
aanwezige industriële inrichtingen en voor Vries-Zuid door de bevolkingsdichtheid.  
 
Waarom bevat winningsplan Westerveld zoveel kleine gasvelden? 
Het winningsplan Westerveld omvat (elf) gasvoorkomens die vanaf verschillende 
locaties produceren naar de locatie Westerveld, daarmee onderdeel uitmaken van 
het zogenoemde Westerveld systeem en als geheel zijn opgenomen in het 
winningsplan Westerveld. Voor deze aanpak is in het verleden vaker gekozen 
wanneer bodemdalingskommen sterk overlappen. Gegeven het feit dat de 
productie uit het Westerveld systeem thans de eindfase ingaat, ziet de minister 
geen aanleiding om deze aanpak te wijzigen.  
 
EZ-vergunning Vries-10 intrekken; toestemming koppelen aan dit besluit  
Zolang er binnen het vigerende winningsplan (winnings)ruimte is, zoals in het 
geval van de put Vries-10, is er na een nieuwe boring geen wijziging van het 
winningsplan nodig. In dit geval wordt dat veroorzaakt door het feit dat de put 
Vries-10 een oudere niet meer werkende put vervangt, waarvan de productie al in 
het vigerende winningsplan was opgenomen. Binnen het vigerende winningsplan 
is nog ruimte voor ongeveer twee jaar productie. SodM kan er, als onafhankelijk 
toezichthouder, op toezien dat de productie uit de put Vries-10 en de effecten 
daarvan op de bodembeweging blijven binnen hetgeen is vastgelegd in het 
vigerende winningsplan. Alhoewel er in de gewijzigde Mbw additionele eisen 
worden gesteld aan een (gewijzigd) winningsplan, is het niet zo dat het vigerende 
winningsplan indertijd niet is getoetst op de veiligheid van burgers. 
Na vaststelling van het instemmingsbesluit met het thans in procedure zijnde 
winningsplan Westerveld, kan de productie uit de put Vries-10 ook na deze twee 
jaar doorgaan. In dit winningsplan is ook een SRA opgenomen. Uit deze 
risicoanalyse blijkt dat door de voorgenomen productie uit de put Vries-10 het 
seismisch risico niet verandert ten opzichte van het vigerende winningsplan. Ook 
de verwachte bodemdaling (<2 cm) blijft binnen het vigerende winningsplan. Er is 
dan ook geen aanleiding om de reeds eerder verleende instemming met het 
vigerende winningsplan in te trekken, of om het opstarten van de productie uit de 
put Vries-10 aan te houden tot na de vaststelling van het thans in procedure 
zijnde instemmingsbesluit.  
 
Lusten-lasten 
De decentrale overheden adviseren om zorg te dragen voor een goede verdeling 
van lusten en lasten bij mijnbouwactiviteiten, waarbij er ook baten terugvloeien 
naar het gebied. In zijn brieven aan de Tweede Kamer (Kamerstukken II 
2015/2016, 31 239, nrs. 211 en 254) heeft de minister de toezegging gedaan om 
samen met de energiesector, overheden en maatschappelijke organisaties de </pre>

====================================================================== Einde pagina 383 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 384 ======================================================================

<pre> 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Pagina  19 van 31 
 Directoraat -generaal 
Energie, Telecom & 
Mededinging  
Directie  Energie en Omgeving  
 
 
DGETM -EO / 16179478  
lusten-lastenverdeling voor mijnbouw, hernieuwbare energie en het 
hoogspannings- en gastransportnet te verkennen.  
Daarnaast werkt de koepelorganisatie van Nederlandse gasproducenten (NOGEPA) 
momenteel aan een gedragscode, waarin ook aandacht wordt besteed aan 
maatregelen (lusten) in de omgeving van een mijnbouwlocatie. 
 
Verbieden ontwikkeling gasveld Zevenhuizen-West vanwege provinciaal beleid  
In het Energierapport 2015 en in de Energieagenda van december 2016 geeft het 
kabinet aan dat aardgas van groot belang is voor de Nederlandse voorzienings-
zekerheid en voor de transitie naar een duurzame energiehuishouding. Inzet van 
de Nederlandse overheid is daarom om binnen de randvoorwaarden van wet- en 
regelgeving (zoals veiligheid), gas uit de Nederlandse bodem optimaal te benut-
ten. Een provinciale stellingname tegen de ontwikkeling van nieuwe kleine gas-
velden vanwege maatschappelijke onrust leidt niet per se tot een uitzondering 
hierop . In het kader van de besluitvorming over het winningsplan worden alle voor 
de ontwikkeling van een nieuw gasveld relevante aspecten, zoals het veiligheids-
risico en eventueel te nemen maatregelen, nauwlettend beoordeeld en getoetst 
aan het voor een winningsplan geldende juridische kader (zoals genoemd in 
hoofdstuk 4) . Overigens is er al een (niet-succesvolle) put aanwezig in het gasveld 
Zevenhuizen-West.  
 
Mogelijke spraakverwarring door betrokkenheid verschillende onderdelen van TNO  
De Mijnraad wijst erop dat NAM in het winningsplan verwijst naar rapporten van 
TNO, waarbij het kan gaan om verschillende onderdelen van TNO, die overigens 
volledig onafhankelijk van elkaar opereren. In dit instemmingsbesluit wordt TNO-
AGE (Advies Groep EZ) afgekort tot TNO; als wordt gerefereerd aan een rapport 
over aardbevingsschade van TNO-NITG, dan wordt dit aangegeven . Hierdoor 
wordt mogelijke spraakverwarring over het betreffende TNO-onderdeel 
ondervangen .  
 
Conclusie 
In hetgeen in algemene zin is geadviseerd ziet de minister geen aanleiding om de 
instemming met het winningsplan geheel of gedeeltelijk te weigeren of om hieraan 
voorschriften of beperkingen te verbinden. 
 
7.2 Planmatig beheer 
SodM en TNO hebben het winningsplan Westerveld volgens de gebruikelijke 
methode getoetst op planmatig beheer en concluderen (zoals uiteengezet in 
paragraaf 6.2) dat het winningsplan voldoet aan de wettelijke eisen . SodM vindt 
de winning van de diverse velden in overeenstemming met de principes van 
planmatig beheer. 
 
De decentrale overheden verzoeken de minister om inzicht te geven in de kaders 
waaraan het winningsplan is getoetst op het aspect doelmatigheid. 
De beoordeling van de doelmatigheid van de gaswinning draait vooral om de 
vraag of de door de mijnbouwonderneming in het winningsplan aangegeven 
winbaarheidsfactor reëel is, gezien de technische parameters en geologische 
omstandigheden van het reservoir. Zaken die hierbij een belangrijke rol spelen 
zijn onder andere de hoeveelheid gas die oorspronkelijk aanwezig is in het 
reservoir (GIIP) , het soort reservoir en d e permeabiliteit ervan.  
 
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 384 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 385 ======================================================================

<pre> 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Pagina  20 van 31 
 Directoraat -generaal 
Energie, Telecom & 
Mededinging  
Directie  Energie en Omgeving  
 
 
DGETM -EO / 16179478  
Conclusie 
Planmatig beheer ziet toe op een goed beheer van de nationale bodemschatten. Er 
dient sprake te zijn van een efficiënte winning van de delfstof. Het gaat hier om 
de wijze waarop en het tempo waarmee een delfstof wordt gewonnen, waarbij ook 
de hoeveelheid te winnen delfstof moet worden beschreven.  
De minister stelt vast dat SodM, mede op basis van een hiertoe door TNO 
uitgebracht advies , concludeert dat het winningsplan Westerveld voldoet aan de 
wettelijke eisen en overeenstem t met de principes van planmatig beheer . Gelet 
hierop ziet de minister geen aanleiding om in het belang van het planmatig 
gebruik of beheer van delfstoffen de instemming met het winningsplan geheel of 
gedeeltelijk te weigeren of om hieraan voorschriften of beperkingen te verbinden.   
 
7.3 Veiligheid voor omwonenden, voorkómen van schade of negatieve 
   gevolgen voor milieu of natuur 
 
7.3.1 Zuur-  en hydraulische stimulatie 
SodM heeft geconstateerd dat de uitspraak van de NAM ten aanzien van het 
veiligheidsrisico en het risico op schade bij deze vorm van stimulatie niet te 
verifiëren is omdat er onvoldoende onderbouwing is gegeven. De NAM vermeldt 
dat zij de specifieke risicoanalyse zal uitvoeren en deze zal opnemen in het 
werkveiligheidsplan voor putwerkzaamheden.  
 
De minister stelt vast dat op basis van artikel 35, eerste lid, onderdel en c, f en g , 
van de Mbw de toepassing van zuur- en hydraulische stimulatie dient te zijn 
beschreven in het winningsplan. Het voorliggende winningsplan Westerveld geeft 
onvoldoende bes chrijving van de wijze waarop de eventuele zuur- en hydraulische 
stimulatie zal plaatsvinden en de risico’s daarvan . Gelet hierop kan de minister 
geen instemming verlenen met het winningsplan voor zover dat de toepassing van 
zuur- of hydraulische stimulatie mogelijk maakt. In artikel 1 is dit verwoord.  
Dit betekent dat, zodra blijkt dat de toepassing van zuur- en hydraulische 
stimulatie daadwerkelijk aan de orde is, door NAM een nieuwe wijziging van het 
winningsplan ingediend dient te worden. Bij de indiening hiervan zal, afhankelijk 
van de aard van de wijziging, besloten worden welke procedure voor de 
besluitvorming hierover gevolgd zal worden.   
 
Het advies van SodM om in het instemmingsbesluit met het winningsplan voor te 
schrijven dat NAM voor aanvang van de zuur- en/of hydraulische stimulatie een 
locatiespecifieke risicoanalyse moet uitvoeren evenals de onderwerpen die daarin 
aan de orde dienen te komen, is opgevolgd. Dit is gebeurd door de door SodM 
hiervoor genoemde richtlijnen op te nemen in de considerans van dit besluit (zie 
paragraaf 6.3.1) en de toepassing van zuur- en hydraulische stimulatie uit te 
zonderen van de verleende instemming met het winningsplan (artikel 1).  
 
Overigens merkt de minister op dat de toepassing van zuur- en hydraulische 
stimulatie bij conventionele olie- en gaswinning, anders dan de decentrale 
overheden stellen, geen omstreden methode is. SodM heeft een inventarisatie 
uitgevoerd van alle frackwerkzaamheden en de scenario’s waarbij frackwerkzaam -
heden kunnen leiden tot negatieve consequenties voor mens en milieu. SodM 
komt daarin tot de conclusie dat, voor zover bekend bij SodM, er als gevolg van 
alle tot nu toe gedane frackwerkzaamheden in Nederland (ruim 200 op land), 
geen nadelige gevolgen voor mens en milieu zijn opgetreden (Kamerstukken II 
2015/2016, 32 849, nr. 46).  </pre>

====================================================================== Einde pagina 385 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 386 ======================================================================

<pre> 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Pagina  21 van 31 
 Directoraat -generaal 
Energie, Telecom & 
Mededinging  
Directie  Energie en Omgeving  
 
 
DGETM -EO / 16179478  
 
Conclusie 
Gegeven de onvoldoende beschrijving van de wijze waarop de eventuele zuur- en 
hydraulische stimulatie zal plaatsvinden , kan de minister niet instemmen met het 
winningsplan voor zover dat de toepassing hiervan mogelijk maakt. Deze 
gedeeltelijke weigering van de instemming met het winningsplan is verwoord in 
artikel 1.  
 
7.3.2 Bodemdaling  
SodM en de Tcbb concluderen dat het aannemelijk is dat de bodemdaling in het 
diepste punt van de bodemdalingskom van de elf gasvelden zoals opgenomen in 
het winningsplan Westerveld, in de periode tussen 2016 en 2023, niet meer 
bedraagt dan 2-3 cm. 
 
Noodzaak afspraken over benodigde waterhuishoudkundige maatregelen 
SodM is het eens met de analyse van NAM dat het effect van de resterende 
bodemdaling gering zal zijn en dat in principe geen extra maatregelen 
noodzakelijk zijn. SodM merkt in aanvulling daarop op dat in het winningsplan 
echter niet inzichtelijk wordt gemaakt welke maatregelen er zijn getroffen voor de 
gevolgen van de reeds opgetreden bodemdaling voor het normale beheer en 
onderhoud van waterkeringen en waterlopen. SodM adviseert om NAM inzichtelijk 
te laten maken welke afspraken hiertoe met het waterschap zijn gemaakt en NAM 
aan te laten geven bij welke bodemdaling er maatregelen noodzakelijk worden om 
nadelige gevolgen te voorkomen of te beperken. De Tcbb geeft in haar advies aan 
het belangrijk te vinden dat NAM overeenstemming bereikt met het betreffende 
waterschap over de te nemen maatregelen. 
De decentrale overheden stellen dat NAM inzichtelijk dient te maken welke 
gevolgen de uiteindelijke totale bodemdaling (als resultaat van het winningsplan 
Westerveld) kan hebben voor het normale beheer en onderhoud van 
waterkeringen en waterlopen en welke (waterhuishoudkundige) maatregelen in 
dat verband genomen moeten worden. 
Deze adviezen van SodM, Tcbb en decentrale overheden zijn overgenomen en 
hebben geleid tot een voorschrift in dit instemmingsbesluit (artikel 2). 
 
Vergoeding kosten v an de benodigde waterhuishoudkundige maatregelen 
Daarnaast zijn decentrale overheden van mening dat NAM dient te worden 
verplicht tot vergoeding van de te nemen (waterhuishoudkundige) maatregelen en 
van eventuele overige schade voortvloeiend uit de bodemdaling die optreedt als 
gevolg van de gaswinning van NAM.  
In reactie hierop is van belang dat NAM op basis van de M bw een zorgplicht heeft 
ten aanzien van de uitvoering van zijn mijnbouwactiviteiten en maatregelen dient 
te nemen om mijnbouwschade en onveilige situaties te voorkomen. 
Dit omvat tevens vergoed ing van de kosten voor de waterhuishoudkundige 
maatregelen die noodzakelijk zijn vanwege de door de gaswinning veroorzaakte 
bodemdaling . Als er desondanks toch schade ontstaat door de gaswinning, dan 
dient NAM - op basis van de aansprakelijkheid zoals geregeld in het Burgerlijk 
Wetboek Boek 6 artikel 177 - deze te vergoeden. De door decentrale overheden 
gevraagde verplichting is dus al, via wetgeving, geregeld.  
 
Bodemdalingscomponent gasopslag Norg 
Verder stellen decentrale overheden dat NAM de bodemdalingscomponent die het 
gevolg is van het, na beëindigen van de gasopslag Norg, leegproduceren van het </pre>

====================================================================== Einde pagina 386 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 387 ======================================================================

<pre> 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Pagina  22 van 31 
 Directoraat -generaal 
Energie, Telecom & 
Mededinging  
Directie  Energie en Omgeving  
 
 
DGETM -EO / 16179478  
gasveld Norg, weer moet opnemen in de bodemdalingsprognose voor de jaren 
2050 en 2080. Reden hiervoor is dat het tijdpad van de energietransitie onzeker 
is, dat de gasopslag Norg mogelijk eerder gesloten wordt dan het door NAM 
genoemde jaar 2080 en dat decentrale overheden graag vroegtijdig rekening 
willen houden met de bodemdaling die samenhangt met het leegproduceren van 
het gasveld Norg.  
Aangezien dit instemmingsbesluit slechts een doorlooptijd heeft tot 31 december 
2028 en de beoogde gebruiksduur van de gasopslag Norg aanzienlijk langer is, 
gaat de minister niet mee in genoemde stellingname. Voorafgaand aan het 
leegproduceren van het gasveld Norg en de daarmee samenhangende bodem-
daling, zullen decentrale overheden voldoende tijd hebben om de hierdoor 
noodzakelijke (waterhuishoudkundige) maatregelen te nemen. 
 
Nieuw winningsplan bij overschrijding High Case productiescenario 
De decentrale overheden verzoek en om in het instemmingsbesluit op te nemen 
dat als NAM het High Case productiescenario overschrijdt, NAM dan een nieuw 
winningsplan moet indienen waarover dan opnieuw besloten moet worden. 
De instemming met het winningsplan beperkt zich tot de reikwijdte van het 
winningsplan. Voor het winningsplan Westerveld betekent dit dat de eventuele 
instemming geldt voor de Mid Case en High Case productiescenario’s. Mocht NAM 
mogelijkheden zien om meer te produceren dan als totale winning voor het 
betreffende gasvoorkomen is aangegeven in het High Case productiescenario, dan 
dient NAM opnieuw een gewijzigd winningsplan in procedure te brengen, waarover 
dan opnieuw besloten zal moeten worden.   
 
Natuurtoets voor Nationale Park Drentse Aa 
Met betrekking tot het Nationale Park Drentse Aa (Natura2000) adviseren decen-
trale overheden om het winningsplan te toetsen op (inter)nationale wetgeving op 
het gebied van natuur- en soortenbescherming en als voorschrift op te nemen dat 
bij verdere ontwikkelingen rondom de velden Vries-Zuid en Eleveld, het Drentse 
Aa gebied zoveel mogelijk te ontzien resp. voldoende te bescherm en.  
Op basis van de gewijzigde Mbw dient de vraag beantwoord te worden of 
verwacht wordt dat de gaswinningsactiviteit als gevolg van het winningsplan 
Westerveld nadelige gevolgen zal veroorzaken op de natuur in het effectgebied . 
De minister vraagt NAM om de voor deze beoordeling benodigde informatie op 
korte termijn aan te leveren, zodat deze voorafgaand aan het definitieve besluit 
meegewogen kan worden.   
 
Verwachte bodemdaling voor High Case productiescenario 
Het waterschap Drents Overijsselse Delta stelt dat de verwachte bodemdaling 
door NAM is berekend op basis van de Mid Case en vraagt de minister om ook de 
bodemdaling voor het High Case productiescenario in beeld te brengen .  
Zoals aangegeven in het advies van SodM heeft TNO bij haar analyse van het 
winningsplan voor de bepaling van h et "worst case ”-scenario de onzekerheid in de 
compactiecoëfficiënt gecombineerd met het High Case productiescenario. Daaruit 
volgt dat de maximale nog te verwachten bodemdaling tot het einde van de 
winningsperiode voor het veld Zevenhuizen minder dan 3 cm en voor alle overige 
velden uit het winningsplan minder dan 2 cm bedraagt. Het advies van het 
waterschap om ook de bodemdaling voor de High Case in beeld te brengen, is dus 
al ingewilligd door TNO. 
 
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 387 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 388 ======================================================================

<pre> 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Pagina  23 van 31 
 Directoraat -generaal 
Energie, Telecom & 
Mededinging  
Directie  Energie en Omgeving  
 
 
DGETM -EO / 16179478  
Toekomstige hydrologische situatie  
Het waterschap Drents Overijsselse Delta vraagt daarnaast de minister om NAM te 
verplichten een berekening uit te voeren voor de toekomstige hydrologische 
situatie, alsmede hiervoor een monitoringsplan op te stellen. Het bepalen van de 
invloed van de bodemdaling op de hydrologische situatie, alsmede het implemen-
teren van mitigerende maatregelen vormt primair een zaak tussen het waterschap 
en NAM. Voor zover de hydrologische situatie ziet op de waterkwantiteit zal dit 
worden onderzocht op grond van artikel 2 en zullen op basis van de uitkomsten 
afspraken worden gemaakt over de te treffen maatregelen, eveneens op grond 
van artikel 2 .  
 
Grondwaterbeschermingsgebieden en boringsvrije zones 
De provincie Drenthe vraagt om in het instemmingsbesluit, bij verdere ontwik ke-
lingen rond de gasvelden Assen, Assen-Zuid en Vries-Zuid, rekening te houden 
met de grondwaterbeschermingsgebieden en boringsvrije zones die in hetzelfde 
gebied aanwezig zijn.  
Het feit dat bij verdere ontwikkelingen rond genoemde gasvelden rekening 
gehouden dient te worden met de in hetzelfde gebied aanwezige grondwater-
beschermingsgebieden en boringsvrije zones, wordt door de minister onderkend. 
Per 1 mei 2017 is een wijziging doorgevoerd in het Besluit algemene regels 
mijnbouw milieu (Barmm) waardoor, waar dit eerder een melding betrof, een 
vergunningplicht ontstaat voor een boring. In de nieuwe situatie, die geldt vanaf  
1 maart 2018, wordt met het gevraagde rekening gehouden in de omgevings-
vergunning waarin toestemming wordt gegeven voor de aanleg van de boorlocatie 
of in de omgevingsvergunning voor de uitvoering van de boring.  
 
Conclusie 
De minister stelt vast dat SodM en TNO concluderen dat de maximale nog te 
verwachten bodemdaling tot het einde van de winningsperiode voor het gasveld 
Zevenhuizen minder bedraagt dan 3 cm en voor alle overige gasvelden uit het 
winningsplan minder bedraagt dan 2 cm. SodM is het eens met de analyse van 
NAM dat het effect van de resterende bodemdaling gering zal zijn . Omdat de te 
verwachten bodemdaling geleidelijk en gelijkmatig optreedt, wordt er door de 
Tcbb geen directe schade aan infrastructuur, bebouwing of natuur en milieu ver-
wacht. Het waterschap Drents Overijsselse Delta geeft aan dat de omgevings-
effecten van een bodemdaling van maximaal 2 cm in haar beheergebied gering 
zijn.  
SodM merkt echter wel op dat in het winningsplan niet inzichtelijk wordt gemaakt 
welke maatregelen er zijn getroffen voor de gevolgen van de reeds opgetreden 
bodemdaling voor het normale beheer en onderhoud van waterkeringen en 
waterlopen en adviseert om NAM binnen afzienbare termijn met de betreffende 
waterschappen afspraken te laten maken over de benodigde maatregelen om 
nadelige gevolgen te voorkomen of te beperken. Ook de Tcbb en de decentrale 
overheden onderschrijven deze handelswijze. 
Naar aanleiding van de adviezen heeft de minister artikel 2 opgenomen. Dit om te 
borgen dat de afspraken tussen NAM en de waterschap pen over de te nemen 
maatregelen ter voorkoming of beperking van nadelige gevolgen door de door de 
gaswinning veroorzaakte bodemdaling voor de waterhuishouding, binnen drie 
maanden na vaststelling van dit besluit worden gemaakt. 
Gelet op bovenstaande ziet de minister geen aanleiding om in het belang van de 
veiligheid voor omwonenden of het voorkomen van schade aan gebouwen of 
infrastructurele werken of de functionaliteit daarvan, of in het belang van de </pre>

====================================================================== Einde pagina 388 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 389 ======================================================================

<pre> 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Pagina  24 van 31 
 Directoraat -generaal 
Energie, Telecom & 
Mededinging  
Directie  Energie en Omgeving  
 
 
DGETM -EO / 16179478  
gevolgen voor milieu of natuur, de instemming met het winningsplan geheel of 
gedeeltelijk te weigeren, zoals hierboven is toegelicht. 
 
7.3.3 Bodemtrilling  
Actualisering SRA bij overschrijding High Case productiescenario 
SodM adviseert om bij overschrijding van de productie in het High Case productie- 
scenario van de velden Assen-Zuid, Witten en Zevenhuizen-West, NAM de SRA te 
laten actualiseren en een wijziging van het winningsplan in te laten dienen. 
Dit advies wordt door de minister onderschreven. Aangezien NAM in dit geval 
uitgaat boven het productieniveau van het winningsplan waaraan instemming is 
verleend, dient op dat moment door NAM een nieuwe wijziging van het 
winningsplan (inclusief een actualisering van de SRA) in procedure te worden 
gebracht. Het is dan ook niet nodig om dit advies van SodM als voorschrift op te 
nemen in dit instemmingsbesluit. 
 
Aanvullende monitoring voor bevende voorkomens 
SodM adviseert om NAM in de omgeving van de Eleveld en Vries-Zuid gasvelden, 
aanvullende monitoring te laten uitvoeren in de vorm van het plaatsen van enkele 
versnellingsopnemers. Dit om in deze omgeving de grondbewegingen aan het 
oppervlak te registreren die de schade aan bouwwerken veroorzaken. Deze 
registratie dient zodanig plaats te vinden dat de beoordeling van het causale 
verband tussen een geïnduceerde beving door de gaswinning en gebouwschade 
hierdoor wordt vereenvoudigd. De Tcbb, de decentrale overheden en de Mijnraad 
sluiten zich hierbij aan. Dit advies is als voorschrift overgenomen in dit 
instemmingsbesluit (artikel 3 ). 
 
Risicobeheerssysteem voor bevende voorkomens  
Daarnaast adviseert SodM om NAM een risicobeheerssysteem voor de bevende 
voorkomens uit dit winningsplan te laten opstellen en implementeren. De Tcbb , de 
decentrale overheden en de Mijnraad sluiten zich hierbij aan. Dit advies is als 
voorschrift overgenomen in dit instemmingsbesluit (artikel 4 ). 
De decentrale overheden voegen daar nog aan toe dat de parameters en 
randvoorwaarden die NAM hanteert in dit risicobeheerssysteem goed dienen te 
zijn onderbouwd alvorens dit systeem wordt goedgekeurd. Dit advies is ingewilligd 
door in artikel 4 op te nemen dat het door NAM op te stellen en te implementeren 
risicobeheerssysteem “ ten genoegen van de Inspecteur-generaal der mijnen ” 
dient te zijn. 
 
Mogelijke uitkomst onderzoeken Groningenveld 
De Tcbb merkt op dat uit de nog uit te voeren onderzoeken inzake het 
Groningenveld mogelijk kan blijken dat ook voor sommige kleinere velden de 
grens van magnitude 3,9 op de schaal van Richter kan worden overschreden.  
Mocht dit voor het winningsplan Westerveld het geval blijken te zijn, dan zal NAM 
het winningsplan hiervoor moeten wijzigen.  
In het winningsplan is echter conform de door SodM opgestelde richtlijn voor de 
SRA de maximale magnitude berekend. Deze berekende maximale magnitude ligt 
beneden de grens van 3,9 op de schaal van Richter en ligt ten grondslag aan dit 
instemmingsbesluit.  
 
Terughoudendheid bij verbinden conclusies aan berekende seismische activiteit  
In het winningsplan Westerveld is door NAM een SRA opgenomen. Deze is 
vervolgens getoetst door onder andere SodM en de Tcbb. Daarbij is nadrukkelijk </pre>

====================================================================== Einde pagina 389 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 390 ======================================================================

<pre> 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Pagina  25 van 31 
 Directoraat -generaal 
Energie, Telecom & 
Mededinging  
Directie  Energie en Omgeving  
 
 
DGETM -EO / 16179478  
rekening gehouden met onzekerheidsmarges die inherent zijn aan dit soort 
analyses. Dit heeft de informatie opgeleverd op basis waarvan besluitvorming kan 
plaatsvinden. Mocht in de toekomst blijken dat de bodemdaling of seismische 
risicoanalyse afwijkt van de prognose zoals beschreven in het winningsplan, of als 
voorzien wordt dat de cumulatieve productie uit een voorkomen gaat uitkomen 
boven de prognose van de maximale cumulatieve productie zoals in het winnings-
plan beschreven, dan dient NAM hiervoor een nieuwe wijziging van het winnings-
plan in te dienen, waarover dan opnieuw besluitvorming dient plaats te vinden.  
 
Relatie drukdalingssnelheid - bodemtrilling  
De decentrale overheden geven aan dat het lijkt alsof door NAM bij de bepaling 
van de productiescenario's geen rekening is gehouden met de relatie tussen de 
drukdalingssnelheid versus de bodemtrilling. 
De relatie tussen de snelheid van drukdaling in de gasvoorkomens en de bodem-
trilling is in het winningsplan inderdaad niet meegenomen. Voor het uitvoeren van 
de SRA en het, voor elk van de gasvoorkomens afzonderlijk, bepalen van de 
waarde voor de realistisch sterkste beving (Mmax) is deze drukdalingssnelheid 
ook niet nodig. In deze analyse wordt voor de drukdaling uitsluitend gerekend met 
de verhouding tussen het drukverschil en de initiële druk in het gasvoorkomen. 
Gegeven de eindfase van de gasproductie uit het Westerveld systeem zal sprake 
zijn van een relatief lage drukdalingssnelheid. Er is dan ook geen aanleiding om in 
het instemmingsbesluit een nadere voorwaarde te verbinden aan de productie-
snelheid uit de verschillende gasvelden. 
 
Tekortkomingen in de seismische risicoanalyse 
De decentrale overheden stellen dat de uitgevoerde SRA berekening ten onrechte 
geen rekening houdt met de toekomstige ruimtelijke ontwikkelingen en ook niet 
met de correcte bevolkingsdichtheid van het stedelijk gebied rond het gasveld 
Eleveld. Geadviseerd wordt om dit te herstellen. 
NAM heeft de SRA opgesteld volgens de daarvoor geldende SRA-leidraad. Het 
invullen van de juiste bevolkingsdichtheid maakt daar onderdeel van uit. Deze 
SRA is getoetst en goed bevonden door SodM en TNO. De SRA-leidraad houdt, 
mede vanwege het feit dat beelden van toekomstige ontwikkelingen vaak nog aan 
verandering onderhevig kunnen zijn, geen rekening met toekomstige ruimtelijke 
ontwikkelingen.  
Overigens hebben SodM, Tcbb en de Mijnraad, terwijl het winningsplan Westerveld 
is ingedeeld in risicoklasse 1, enkele maatregelen voorgeschreven die normaal-
gesproken uitsluitend gelden voor een gaswinning uit risicoklasse 2 (die bij een 
hogere bevolkingsdichtheid aan de orde zou zijn).   
 
Conclusie 
De minister stelt vast dat TNO constateert dat NAM voor het winningsplan 
Westerveld de SRA heeft uitgevoerd volgens de SRA-leidraad en dat TNO zich kan 
vinden in de toedeling tot de laagste risicogroep (categorie I). De indeling in 
categorie I betekent dat de kans op schade door aardbevingen als gevolg van de 
gaswinning, in dit geval uit het Westerveld systeem, betrekkelijk gering is.  
SodM onderschrijft de analyse van TNO, met de aanvulling dat de reeds bevende 
velden Eleveld en Vries-Zuid dicht bij de grens met categorie II liggen. Voor 
categorie I geldt dat seismisch monitoren met het bestaande KNMI netwerk 
volstaat.  
SodM adviseert om NAM in de omgeving van de gasvelden Eleveld en Vries-Zuid, 
aanvullende monitoring te laten uitvoeren in de vorm van het plaatsen van enkele  </pre>

====================================================================== Einde pagina 390 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 391 ======================================================================

<pre> 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Pagina  26 van 31 
 Directoraat -generaal 
Energie, Telecom & 
Mededinging  
Directie  Energie en Omgeving  
 
 
DGETM -EO / 16179478  
versnellingsmeters. Dit om in deze omgeving de grondbewegingen aan het 
oppervlak te registreren die de schade aan bouwwerken veroorzaken. Daarnaast 
adviseert SodM om NAM voor de gasvelden Eleveld en Vries-Zuid een risico-
beheerssysteem te laten ontwikkelen en implementeren. De Tcbb, de decentrale 
overheden en de Mijnraad onderschrijven deze SodM-adviezen. De versnellings-
meters zullen de grondbewegingen in het gebied aan het oppervlak registreren, 
waardoor de beoordeling van het causale verband tussen een door de gaswinning 
geïnduceerde aardbeving en gebouwschade wordt vereenvoudigd. Het risico-
beheerssysteem maakt het mogelijk om in te grijpen in de gaswinning indien de 
optredende risico’s daar aanleiding toe geven.  
De minister heeft naar aanleiding van de adviezen de artikel en 3 en 4 opge-
nomen. Dit om het installeren en operationeel hebben van enkele versnellings-
meters evenals het ontwikkelen en operationeel hebben van een risicobeheers-
systeem binnen drie respectievelijk zes maanden na vaststelling van dit besluit, te 
borgen.  
Gelet op het bovenstaande ziet de minister geen aanleiding om in het belang van 
de veiligheid voor omwonenden of het voorkomen van schade aan gebouwen of 
infrastructurele werken of de functionaliteit daarvan, of in het belang van de 
gevolgen voor milieu of natuur, de instemming met het winningsplan geheel of 
gedeeltelijk te weigeren, zoals hierboven is toegelicht.  
 
7.3.4 Schade door bodembeweging 
Hieronder wordt achtereenvolgens een reactie gegeven op de adviezen zoals 
genoemd in paragraaf 6.6. 
 
Beschrijv en wat precies wordt verstaan onder ‘schade’  
Voor de vraag of ingestemd kan worden met het winningsplan is het begrip 
schade zoals dat gebruikt wordt in artikel 36, eerste lid, onderdeel a, van de Mbw 
bepalend. Het gaat daarbij om schade aan gebouwen of infrastructurele werken of 
de functionaliteit daarvan.  
Los daarvan is het mogelijk dat er schade ontstaat door de gaswinning. In dat 
geval dient NAM - op basis van de aansprakelijkheid zoals geregeld in het 
Burgerlijk Wetboek Boek 6 artikel 177 - deze te vergoede n. Als dit zich voordoet 
zal het schadebegrip zoals dat gehanteerd wordt in het kader van het Burgerlijk 
Wetboek leidend zijn. 
Mocht iemand schade hebben en vermoeden dat deze schade het gevolg is van de 
gaswinning terwijl NAM dit oorzakelijk verband ontke nt, dan kan deze persoon 
zich melden bij het landelijk loket mijnbouwschade, dat per 1 januari 2017 
operationeel is. Dit loket zal de klacht dan vervolgens in behandeling nemen. Dit 
kan leiden tot een inhoudelijke beoordeling hiervan door de Tcbb of een 
soortgelijke andere onafhankelijke commissie. 
Gelet op het bovenstaande acht de minister het niet opportuun in het kader van 
dit instemmingsbesluit een kader op te stellen om duidelijk te maken wat precies 
onder schade in de zin van het Burgerlijk wetboek moet worden verstaan. 
 
In winningsplan geen aandacht voor voorkómen of beperken van schade 
De Mbw is gericht op het stellen van zodanige randvoorwaarden dat de uitvoering 
van de mijnbouwactiviteit op een verantwoorde, veilige en doelmatige wijze kan 
plaatsvinden. In dat kader stelt de Mbw onder andere dat het winningsplan een </pre>

====================================================================== Einde pagina 391 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 392 ======================================================================

<pre> 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Pagina  27 van 31 
 Directoraat -generaal 
Energie, Telecom & 
Mededinging  
Directie  Energie en Omgeving  
 
 
DGETM -EO / 16179478  
beschrijving dient te bevatten van de maatregelen ter voorkoming van schade 
door bodembeweging (artikel 35, eerste lid, onderdeel f) . Maatregelen waaraan 
hierbij gedacht kan worden zijn bijv. het niveau van de productie of het plaatsen 
van meetinstrumenten om de effecten van de gaswinning aan het oppervlak  te 
kunnen vaststellen . Daarbij geldt voor de beoordeling van het thans voorliggende 
winningsplan Westerveld dat het Westerveld systeem al geruime tijd in productie 
is, sommige velden al uitgeproduceerd zijn en  sommige velden alleen in het 
optimistische scenario nog zullen produceren. Het niveau van de nog resterende 
productie uit het Westerveld systeem is relatief beperkt. Voor de bevende velden 
Vries-Zuid en Eleveld wordt in het winningsplan (onderdeel D4) melding gemaakt 
van het plaatsen van versnellingsmeters. Het is dan ook onjuist dat de op grond 
van de Mbw vereiste beschrijving in het winningsplan zou ontbreken (zie de 
onderdelen C3, C4 , D3 en D4 van het winningsplan).    
 
Proces van schademelding, onderzoek en afhandeling publiek toegankelijk maken  
Het advies van de decentrale overheden om publiek te maken hoe het proces van 
schademelding, onderzoek en afhandeling door NAM plaatsvindt, wordt opgevolgd . 
Dit vergroot namelijk het vertrouwen in een eventuele toekomstige schadeafhan-
deling en maakt het ook mogelijk waar nodig verbeteringen in dat proces aan te 
brengen. Dit advies is als voorschrift overgenomen in dit instemmingsbesluit 
(artikel 5 ). 
 
Voorschrift voor vlot en adequaat afhandelen van schade- en compensatieclaims 
De minister onderschrijft, voor zover de effecten van de gaswinning Westerveld 
daartoe aanleiding geven, de door de decentrale overheden genoemde behoefte 
aan een adequate regeling voor de afdoening en vergoeding van schades en 
compensatie . Afspraken hierover dien en primair gemaakt te worden tussen de 
decentrale overheden en NAM; NAM heeft aangegeven te willen meewerken aan 
de totstandkoming van afspraken hierover . Het voorschrift zoals opgenomen in 
artikel 5 onderschrijft dit.   
 
Evenals in Groningen, een volledig onafhankelijk orgaan voor afwikkeling schade 
De gaswinning uit het Groningenveld en de daarmee samenhangende schade-
problematiek is uniek in Nederland en is niet vergelijkbaar met de gaswinning uit 
de kleine gasvelden. Voor de (gecontinueerde) gaswinning Westerveld wordt 
verwacht dat deze slechts tot een beperkt aantal gevallen van mijnbouwschade 
zou kunnen leiden. De minister ziet voor de gaswinning Westerveld dan ook geen 
aanleiding voor het instellen van een onafhankelijk orgaan voor de afwikkeling van 
schade, anders dan de Tcbb. 
 
Nulmeting aan gebouwen 
De decentrale overheden adviseren om nulmetingen voor te schrijven aan alle 
gebouwen boven en nabij de gasvoorkomens Eleveld en Vries-Zuid. 
De minister heeft tijdens de behandeling van het wetsvoorstel tot wijziging van de 
Mbw (Kamerstukken I 2015/2016, 34 348, nr. A) in juni/juli 2016 in de Tweede 
Kamer aangegeven dat hij, wanneer de effecten van de mijnbouwactiviteit, de 
locatie of de omgeving daartoe aanleiding geven, genegen is tot het opnemen van 
de verplichting tot het uitvoeren van een representatieve nulmeting aan </pre>

====================================================================== Einde pagina 392 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 393 ======================================================================

<pre> 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Pagina  28 van 31 
 Directoraat -generaal 
Energie, Telecom & 
Mededinging  
Directie  Energie en Omgeving  
 
 
DGETM -EO / 16179478  
gebouwen (bouwkundige vooropname) als voorschrift in het instemmingsbesluit. 
Dit is op basis van het winningsplan Westerveld het geval boven en nabij de 
gasvoorkomens Eleveld en Vries-Zuid. Dit voorschrift is opgenomen in dit 
instemmingsbesluit (artikel 6 ).  
Deze nulmeting aan gebouwen is bedoeld als hulpmiddel om gedurende de 
(verdere) gaswinning, bij een vermoeden van mijnbouwschade aan een gebouw, 
het oorzakelijk verband tussen de gaswinning en de eventueel toekomstige 
gebouwschade te kunnen vaststellen. Ondanks dat het hier gaat om het vervolg 
van een bestaande gaswinning en het dus gaat om een tussentijdse meting, wordt 
toch de term nulmeting gebruikt.  
 
Omgekeerde bewijslast 
Het principe van omkering van de bewijslast geldt uitsluitend voor het effect-
gebied van de gaswinning uit het Groningenveld, omdat alleen daar sprake is van 
grote aantallen schadegevallen als gevolg van de gaswinning in dat gebied. 
Daarom is er ook geen sprake van rechtsongelijkheid.  Deze stellingname van de 
minister is bevestigd door de Raad van State in haar uitspraak 201607953/1/A1 
van 19 april 2017 inzake de gaswinning Oppenhuizen.  
 
Onderzoeken alternatieve winningstechnieken ter beperking van bodemtrillingen 
De gemeente Leek adviseert om NAM alternatieve winningstechnieken te laten 
onderzoeken om daarmee de kans op schade aan gebouwen als gevolg van 
bodemtrillingen te verkleinen of voorkomen. 
Gegeven de tijd die het vergt om dit soort onderzoeken uit te voeren en eventuele 
maatregelen te implementeren, en gezien de eindfase waarin de gaswinning 
Westerveld zich bevindt, acht de minister het niet zinvol om zo een onderzoek 
voor de gaswinning Westerveld voor te schrijven. Het verwachte (beperkte) aantal 
schadegevallen geven hiertoe ook geen aanleiding. 
 
NAM verantwoordelijk voor afhandeling schade aan waterhuishouding 
Het waterschap is verantwoordelijk voor de waterhuishouding en bepaalt of maat-
regelen dienen te worden getroffen om schade aan het watersysteem als gevolg 
van bodemdaling te voorkómen of herstellen. Mochten er maatregelen nodig 
blijken, dan is NAM verplicht om (aan het waterschap) alle kosten te vergoeden 
waarvan is aangetoond dat deze veroorzaakt zijn door de bodemdaling als gevolg 
van de gaswinning van NAM. 
 
Opnemen voorschrift tot vergoeding van schade door bodemdaling 
Als een oorzakelijk verband tussen de schade en de gaswinning van NAM wordt 
vastgesteld, dan moet NAM deze schade vergoeden (Burgerlijk Wetboek Boek 6 
artikel 177). Zou NAM hier niet (meer) toe in staat zijn, dan vindt vergoeding 
plaats uit het Waarborgfonds mijnbouwschade. Aangezien deze verplichting direct 
voortvloeit uit de Mbw, hoeft hierover geen voorschrift te worden opgenomen in 
dit instemmingsbesluit. 
 
Conclusie 
De Tcbb sluit niet uit dat de bodemtrilling gevolgen kan hebben voor schade aan 
gebouwen. Dit kan betekenen dat in de nabijheid van een gasvoorkomen mogelijk 
lichte tot matige schade (scheuren in muren tot constructieve schade) kan </pre>

====================================================================== Einde pagina 393 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 394 ======================================================================

<pre> 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Pagina  29 van 31 
 Directoraat -generaal 
Energie, Telecom & 
Mededinging  
Directie  Energie en Omgeving  
 
 
DGETM -EO / 16179478  
optreden aan gebouwen, afhankelijk van de kwetsbaarheid (type en onderhoud) 
van het gebouw en de intensiteit van de beving. Uit het historisch overzicht van 
bevingen in voorkomens genoemd in het winningsplan, komt naar voren dat er 
zestien schademeldingen zijn geweest, allen gerelateerd aan bodemtrilling door 
productie uit het gasveld Eleveld.  
Zodra het oorzakelijk verband tussen de schade en de gaswinning van NAM wordt 
vastgesteld, dan moet NAM deze schade vergoeden (Burgerlijk Wetboek Boek 6 
artikel 177).Het is niet nodig in dit besluit hiervoor een voorschrift op te nemen.  
De decentrale overheden adviseren daarnaast om publiek te maken hoe het 
proces van schademelding, onderzoek en afhandeling door NAM plaatsvindt, een 
vlotte en adequaat afhandeling van schade- en compensatieclaims te bevorderen 
en zorg te dragen voor een nulmeting aan gebouwen boven of nabij de gasvelden 
Eleveld en Vries-Zuid. 
De minister heeft naar aanleiding van de adviezen de artikelen 5 en 6 opgeno-
men. Hierdoor dient NAM te zorgen voor een transparant proces van schade-
melding, adequaat onderzoek naar en afhandeling van schadeverzoeken binnen 
een redelijke termijn en het openbaar maken van informatie. Ook is het uitvoeren 
van een representatieve nulmeting aan gebouwen boven of nabij de gasvelden 
Eleveld en Vries-Zuid voor geschreven. 
Gelet op het bovenstaande ziet de minister geen aanleiding om in het belang van 
het voorkomen van schade aan gebouwen of infrastructurele werken of de 
functionaliteit daarvan, de instemming met het winningsplan geheel of gedeeltelijk 
te weigeren. 
 
7.4 Reactie op zienswijzen 
[PM] 
 
8. Slotconclusie 
In hetgeen inzake het winningsplan Westerveld is geadviseerd door SodM, Tcbb, 
de decentrale overheden en de Mijnraad, ziet de minister geen aanleiding om in 
het belang van de veiligheid voor omwonenden of het voorkomen van schade aan 
gebouwen of infrastructurele werken of de functionaliteit daarvan, in het belang 
van het planmatig gebruik of beheer van delfstoffen, of in het belang van de 
gevolgen voor milieu of natuur, de instemming met het winningsplan geheel of 
gedeeltelijk te weigeren. Dit is nader toegelicht in de deelconclusies zoals 
opgenomen in hoofdstuk 7. Wel heeft de minister mede naar aanleiding van de 
uitgebrachte adviezen voorschriften en beperkingen verbonden aan zijn 
instemming, zoals genoemd in de artikelen 1 tot en met 7. 
 
Gelet op de inhoud van het door NAM ingediende winningsplan Westerveld en de 
naar aanleiding hiervan ingediende adviezen, kan de gevraagde instemming dan 
ook worden verleend onder het stellen van de in onderstaand besluit genoemde 
voorschriften en beperkingen. 
 
Gelet op de artikelen 34, derde lid, en 36, tweede lid, van de Mbw; 
 
 
 
 
 
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 394 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 395 ======================================================================

<pre> 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Pagina  30 van 31 
 Directoraat -generaal 
Energie, Telecom & 
Mededinging  
Directie  Energie en Omgeving  
 
 
DGETM -EO / 16179478  
Besluit: 
 
Artikel 1 
Het door de Nederlandse Aardolie Maatschappij B.V. op 11 september 2016 
ingediende gewijzigde winningsplan Westerveld verkrijgt - met inachtneming van 
de hierna genoemde voorschriften - de instemming als bedoeld in artikel 34, 
derde lid, van de Mijnbouwwet, met uitzondering van de toepassing van zuur- of 
hydraulische stimulatie. 
 
Artikel 2  
De Nederlandse Aardolie Maatschappij B.V. dient direct na de vaststelling van dit 
besluit met de verantwoordelijke overheden ten aanzien van het normale beheer 
en onderhoud van waterkeringen en waterlopen in overleg te treden over welke 
(waterhuishoudkundige) maatregelen bij welke hoeveelheid bodemdaling door de 
gaswinning noodzakelijk worden om nadelige gevolgen te voorkomen of te 
beperken. De Nederlandse Aardolie Maatschappij B.V. dient binnen drie maanden 
na de vaststelling van dit besluit met elk van de betrokken waterschappen 
afspraken te hebben gemaakt om de noodzakelijke (waterhuishoudkundige) 
maatregelen te (laten) realiseren. 
 
Artikel 3 
De Nederlandse Aardolie Maatschappij B.V. dient, in overleg met het Koninklijk 
Nederlands Meteorologisch Instituut, binnen drie maanden na vaststelling van dit 
besluit enkele versnellingsmeters boven de gasvelden Eleveld en Vries-Zuid te 
installeren en operationeel te hebben. Deze versnellingsmeters dienen de 
grondbewegingen in het gebied aan het oppervlak zodanig te registreren dat de 
beoordeling van het causale verband tussen een door de gaswinning geïnduceerde 
aardbeving en gebouwschade hierdoor wordt vereenvoudigd. 
 
Artikel 4 
De Nederlandse Aardolie Maatschappij B.V. dient binnen zes maanden na 
vaststelling van dit besluit , door toezending aan de Minister van Economische 
Zaken en ten genoegen van de Inspecteur-generaal der mijnen, voor de gas -
velden Eleveld en Vries-Zuid in het winningsplan een risicobeheerssysteem te 
ontwikkelen en operationeel te hebben.  
 
Artikel 5 
De Nederlandse Aardolie Maatschappij B.V. zorgt voor een transparant proces van 
schademelding, adequaat onderzoek naar en afhandeling van schadeverzoeken 
binnen een redelijke termijn, en maakt de betreffende informatie binnen drie 
maanden na het onherroepelijk worden van dit besluit openbaar. 
 
Artikel 6 
De Nederlandse Aardolie Maatschappij B.V. dient, binnen zes maanden na 
vaststelling van dit besluit zorg te dragen voor het uitvoeren van een 
representatieve nulmeting aan gebouwen boven of nabij de gasvoorkomens 
Eleveld en Vries-Zuid teneinde eventuele toekomstige mijnbouwschade aan 
gebouwen door de gaswinning Westerveld beter te kunnen vaststellen.  
 
 
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 395 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 396 ======================================================================

<pre> 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Pagina  31 van 31 
 Directoraat -generaal 
Energie, Telecom & 
Mededinging  
Directie  Energie en Omgeving  
 
 
DGETM -EO / 16179478  
Artikel 7 
Dit besluit treedt in werking met ingang van de dag waarop de termijn voor het 
indienen van een beroepschrift afloopt en komt te vervallen op 31 december 
2028.  
 
De Minister van Economische Zaken,  
namens deze: 
 
 
 
 
 
drs. J.M.C. Smallenbroek 
directeur Energie en Omgeving </pre>

====================================================================== Einde pagina 396 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 397 ======================================================================

<pre>Date : 14-7-2017 12:39:40
F
T
Subject : FW: laatste versie brief vaan Tjisse
Attachm ent : 17-07-13 Conceptbrief aan EZ  (5).docx;17-07-12 Conceptbrief aan EZ .docx;im age001.png;
Besten,
 
Net met Tsjisse gesproken.
Hij wil de brief ook prima namens de betrokken gemeenten sturen, maar dat moet niet tot tijdverlies leiden.
Hij polst zelf de Vermilliongemeenten.
 
Lukt het jullie om uiterlijk maandag een bestuurlijk akkoord te hebben op de brief namens Tynaarlo, Noordenveld en Aa en Hunze.
 
Tsjisse kijkt nog even naar de formulering inzake provinciegrens.
 
Hoor graag,
M.
 
 
 
Van: 
Verzonden:  donderdag 13 juli 2017 19:17
Aan: 
CC:    @assen.nl>;   @assen.nl>
Onderwerp:  laatste versie brief vaan Tjisse
 
Beste Marco,
 
Hierbij is een nieuwe versie (5) van de brief van  Tjisse aan EZ (  heeft je al geïnformeerd). Ik lees een toch wat andere brief dan de vorige versie waarmee jij accoord bent
gegaan (ook bijgevoegd). De toonzetting van de mail van  de provincie is, dat het gaat om een kennisgeving waarop we geacht  worden niet te reageren.
 
Ik heb ambtelijk richting de provincie als volgt gereageerd:
                                        
       .                     
                 .
 
Het gaat hier om een bestuurlijk belangrijke vraag: Willen we hetzelfde protocol al Groningen of willen we  een ander protocol? De gemeenteraad en inwoners zullen hier ook wat
van vinden. Een andere vraag is: Is het tempo van Tjisse leidend voor de besluitvorming hierover? Zullen we proberen om even gezamenlijk met Martin te overleggen
morgenochtend? (’s middags heb ik een privé afspraak). Misschien kun je de morgen de mening polsen van je collega’s van Aa en Hunze en Tynaarlo. Ik heb al ambtelijk met de
collega’s daar gesproken. Ze gaan met hun bestuurders overleggen.
 
Groet,
 
 
Van:    : @drenthe.nl] 
Verzonden:  donderdag 13 juli 2017 16:21
Aan:    . @drenthe.nl >
Onderwerp:  brief aan EZ
 
Dag collega’s,
 
De motie is gisteren unaniem aanvaard in de staten en gedeputeerde Stelpstra sprak nog met EZ.
Op bestuurlijk verzoek heb ik de brief wat aangepast voor een gezamenlijk krachtig signaal.
De inhoudelijke boodschap is gelijk gebleven, de inhoudelijke volgorde gewijzigd.
Vooraan staat de landelijke rechtsgelijkheid zodat noemen schaalniveaus niet nodig is.
Deze versie lever ik aan voor vaststelling in het college  van dinsdag.
Daarom stel ik jullie bij deze nog op de hoogte van de laatste redactionele aanpassingen.
Allemaal hartelijk dank voor het samenwerken!
 
Hartelijke groet,
 
 
Van:    
Verzonden:  dinsdag 11 juli 2017 16:53
Onderwerp:  tweede concept brief aan EZ
 
Collega,
 
Hartelijk dank voor alle reacties! Het gaat vooral om nuances, accenten en tekstuele verbeteringen.
Ze zijn heel waardevol en ik heb ze verwerkt in een nieuw concept dat ik bij deze toezendt.
Voor de duidelijkheid heb ik alle wijzigingen bijgehouden zodat je kunt vergelijken met de oude versie.
Conform bestuurlijke afspraak stelt Assen voor dat de brief van Assen en Drenthe samen is namens allen.
Reacties kan ik morgen nog verwerken.
Hartelijk dank nogmaals.
 
Groet, 
 
 
Van:    
Verzonden:  maandag 10 juli 2017 16:20
Aan: @noorderzijlvest.nl; @aaenhunze.nl ; .l coevorden.nl ; .l i@dewoldenhoogeveen.nl ;
. . l @hunzeenaas.nl ; . . @vechtstromen.nl ; @wdodelta.nl ; @wdodelta.nl
@wdodelta.nl @emmen.nl @meppel.nl
@gemeentenoordenveld.nl ); . @ tynaarlo.n  @assen.nl ; @gemeentewesterveld.nl
Onderwerp:  concept brief aan EZ
Urgentie:  Hoog
 31.65
</pre>

====================================================================== Einde pagina 397 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 398 ======================================================================

<pre>Outlook lag er uit dus het duurde wat langer. Graag jullie reactie vandaag of morgen.
NB: dit is concept zet ik intern en extern tegelijk uitzet omdat ik anders te weinig tijd heb.
 
Bij voorbaat dank!
 
 
Van:    
Verzonden:  maandag 10 juli 2017 14:06
Aan: @noorderzijlvest.nl; @aaenhunze.nl ; . l @coevorden.nl ; . l i @dewoldenhoogeveen.nl ;
. @hunzeenaas.nl ; @hunzeenaas.nl ; . . @vechtstromen.nl ; @wdodelta.nl ; @wdodelta.nl
@wdodelta.nl emmen.nl ); ' i @borger-odoorn.nl'; @meppel.nl ; ' . @middendrenthe.nl';  i
@gemeentenoordenveld.nl ); .  @assen.nl  @gemeentewesterveld.nl
' @ruddrenthe.nl'; @ruddrenthe.nl
Onderwerp:  RE: Afspraken-/actiepuntenlijstje overleg extern kennisnetwerk mijnbouwwet
 
Collega’s,
 
Zopas kreeg ik te horen dat er woensdag naar verwachting een motie wordt ingediend over schade afhandeling en gelijke rechten daarbij zoals we bespraken.
De conceptbrief moet ik daarom donderdag aanleveren zodat hij volgende week dinsdag in het college kan.
Het zou mooi zijn als ik dan weet of ik mag schrijven dat het mede namens jullie is.
Ik probeer jullie straks het concept te sturen.
 
Groet, 
 
Van:
Verzonden:  vrijdag 7 juli 2017 13:19
Aan:  l l   . l . l l . l i l . i
. l l l . l  l l    
i  . l i  l
.  i l . l  i
Onderwerp:  Afspraken-/actiepuntenlijstje overleg extern kennisnetwerk mijnbouwwet
 
Dag allemaal,
Bijgaand het afspraken-/actiepuntenlijstje van gisteren. Voor degenen die er niet bij waren: afgesproken is dat iedereen de naam van zijn/haar vervanger doorgeeft met mailadres
en het telefoonnummer van hem/haarzelf en vervanger. Dit wordt in een contactpersonenlijst gezet door mij. Verder is afgesproken dat het concept schadeprotocol wat
bijgevoegd was bij de agenda door iedereen besproken wordt met zijn/haar bestuurder en binnen 14 dagen de uitkomst terugkoppel t. Er volgt een datumprikker voor het volgend
overleg.
 
Met vriendelijke groet,
 
 
Team Milieu, Bodem en Energie
Telefoon -
www. rovincie.drenthe.nl
 
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De
gemeente Assen aanvaardt geen aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 398 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 399 ======================================================================

<pre>Aan:    
Het minister ie van Economische Zaken  
t.a.v. de heer H.G.J. Kamp  
Postbus  123 
123  's GRAVENHAGE  
 
123 123 
 
 
 
 
Assen, 19 juli 2017   
Ons kenmerk        
Behandeld door de heer   
Onderwerp: Protocol onafhankelijke schade -afhandeling mijnbouwactiviteiten   
 
 
Geachte minister , 
 
In onze eerdere brief van 3 mei 2017 hebben wij u verzocht te zorgen voor gelijke 
behandeling en onafhankelijke afhandeling van (aardbeving) schade als gevolg van 
gaswinning.  Wij ontvingen hier op nog geen reactie van u.  In vervolg op genoemde 
brief gaan wij  hierna  in op rechtsgelijkheid bij onafhankelijke schade -afhandeling  van 
mijnbouwactiviteiten . 
 
Voor alle Nederlanders geldt bij wet hetzelfde recht dat door mijnbouw veroorzaakte 
schade wordt vergoed door de veroorzaker. Wij vinden dat hierbij moet gelden  dat bij 
alle mijnbouwactiviteiten in Nederland dezelfde procedure -stappen worden doorlopen 
voor het bepalen en afhandelen van die schade . Dit moet naar onze mening worden 
vastgelegd in een protocol dat wordt gebaseerd op het uitgangspunt dat de 
veroorzak er betaalt en met financ iële garantst elling van  de Staat om tot een 
ruimhartige  rechtvaardige schadevergoeding te komen. De inwoner mag niet het 
slachtoffer zijn door onenigheid tussen partijen of ongelijke positie ten opzichte van de 
veroorzaker.  
Wij vinden dat afhandeling via een eenvoudig proces moet plaats vinden waarbij in  
ieder geval de volgende procedurestappen landelijk van toepassing zijn .: 
 
- Geconstateerde schade wordt gemeld  bij een in te stellen o nafhankelijke 
commissie. 
- De schade -inspecteur komt in opdracht van de commissie en maakt een 
inspectieverslag . 
- De commissie  beslist dat schade wordt toegekend óf dat aanvullend technisch 
onderzoek  wordt uitgevoerd.  
- Er is een z ienswijze -procedure  voor de schademelder en beoordeling van de 
zienswijze door de commissie.  
</pre>

====================================================================== Einde pagina 399 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 400 ======================================================================

<pre>2 
 
- De commissie  beslist dat schade wel of niet wordt hersteld of dat het herstel 
van deze schade  wel of niet wordt vergoed.  
- Indien de hiervoor genoemde schade niet wordt hersteld of vergoed, kan de 
schade -melder  de zaak even tueel voorleggen aan een arbiter of rechter . 
 
De gevolgen van de gaswinning in het Groningenveld hebben een specifieke 
dynamiek. We erkennen dat, maar dat rechtvaardigt niet dat er ongelijkheid is bij de 
afhandeling van schademeldingen. Voor het specifieke  geval van de schade door het 
winnen van aardgas uit het Groningenveld kunnen wij ons voorstellen dat door aard 
en omvang een aparte organisatie gewenst is met een schadefonds. Deze specifieke 
situatie kan niet worden afgebakend met de  provinciegrens  van G roningen.  
 
Wij vinden dat naast het protocol voor het Groningenveld afzonderlijk daarvan gelijke 
afspraken en rechten moeten gelden voor alle schade als gevolg van alle andere 
mijnbouwactiviteiten overal in Nederland.  
Voor schade als gevolg van het winnen  van aardgas uit het Groningenveld  stelt de 
Nationaal Coördinator Groningen (NCG) een nieuw schadeprotocol vast. Op 20 juni 
2017 presenteerde hij een voorstel. Daarbij zijn  zorgen geuit over het ontstaan van 
vormen van rechtsongelijkheid. Vervolgens is in de vergadering van Provinciale 
Staten van Drenthe van 12 juli 2017 unaniem een motie aangenomen om bij u en de 
Tweede Kamer aan te dringen op gelijke rechtsbescherming en to egankelijkheid tot 
die rechtsbescherming voor gedupeerden . In meerdere colleges van burgemeester en 
wethouders is het belang onderstreept van een goede onafhankelijke schade -
afhandeling .  
 
Overigens zijn wij van mening dat voor een goede schade -afhandeling  van belang is 
dat er een goed systeem is van onafhankelijke geodetische meting, seismische 
monitoring en bouwkundige opnames. Dat betreft het gebied waar schade zou kunnen 
ontstaan als gevolg van de mijnbouwactiviteit. Het dient zo ingericht te zijn dat e en 
relatie gelegd kan worden tussen een bodembeweging en eventueel voorkomende 
schade.  
 
Deze brief zenden wij in overleg met  vertegenwoordigers van de Drentse gemeenten 
en waterschappen  en de inhoud wordt breed gedragen door deze overheden.  
We zijn graag bereid u het bovenstaande nader toe te lichten.  
 
 
Hoogachtend,  
 
 
GS 
 
Bijlage: motie van 12 juli 2017  
 
Afschrift aan:  
De Tweede Kamer der Staten -Generaal  
Provinciale Staten van Drenthe  
Burgemeester en wethouders van de Drentse gemeenten  
Dagelijks Bestuur van de Drentse waterschappen  
Vereniging Nederlandse Gemeenten  </pre>

====================================================================== Einde pagina 400 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 401 ======================================================================

<pre>3 
 
Unie van Waterschappen  
Interprovinciaal Overleg  </pre>

====================================================================== Einde pagina 401 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 402 ======================================================================

<pre>Aan:    
Het minister ie van Economische Zaken  
t.a.v. de heer Kamp  
Postbus  123 
123  's GRAVENHAGE  
 
123 123 
 
 
 
 
Assen, 10 juli 2017   
Ons kenmerk        
Behandeld door de heer
Uw kenmerk        
Onderwerp: Protocol onafhankelijke schade -afhandeling mijnbouwactiviteiten   
 
 
Geachte minister , 
 
In onze eerdere brief van 3 mei 2017 hebben wij u verzocht te zorgen voor gelijke 
behandeling en onafhankelijke afhandeling van (aardbeving) schade als gevolg van 
gaswinning.  Wij ontvingen hier op nog geen reactie va n u. Voor schade als gevolg van 
het winnen va n aardgas uit het Groningenveld  stelt de Nationaal Coördinator 
Groningen (NCG) een nieuw schadeprotocol vast. Op 20 juni 2017 presenteerde hij 
zijn voorstel. Bij de presentatie van de NCG hebben wij  en de aanwezige 
gemeentelijke bestuurders  onze zorgen geuit over het ontstaan van vormen van 
rechtsongelijkheid. Vervolgens is in de vergadering van Provinciale Staten van 
Drenthe van 12 juli 2017 een motie aangenomen om bij u en de Tweede Kamer aan 
te dringen op gelijke rechtsbescherming en toegankelijkheid tot die rechtsbescherming 
voor gedupeerden . In meerdere colleges van burgemeester en wethouders is het 
belang onderstreept van een goede onafhankelijke schade -afhandeling  . Om die 
reden schrijven wij u  deze brief.  
 
Voor alle Nederlanders geldt bij wet hetzelfde recht dat door mijnbouw veroorzaakte 
schade wordt vergoed  door de veroorzaker . Wij vinden dat hierbij moet gelden  dat bij 
alle mijnbouwactiviteiten in Nederland dezelfde procedure -stappen worden  doorlopen 
voor het bepalen en afhandelen van die schade, vergelijkbaar met het schadeprotocol 
dat voor  de gaswin ning in het Groningenveld zal worden vastgesteld . Gewenste 
gelijke rechten betreft betreffen drie schaalniveaus . 
1. Bij gaswinning uit het Groning enveld komt d e situatie voor dat voor een 
schademelding  door een Drentse inwoner  als gevolg van een aardbeving 
andere regels gelden dan voor een zelfde soort melding van de Groningse 
buurman net aan de andere kant van de provinciegrens. Voor dergelijke 
schade dienen in Groningen en daarbuiten dezelfde procedure en 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 402 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 403 ======================================================================

<pre>2 
 
rechtsgelijkheid te gelden.  Dit punt is opgenomen in de presentatie van het 
voorstel van de NCG en is daarin tot ons genoegen geregeld.  
2. In onze brief van 3 mei 2017 stelden wij u al voor dat behalve voor het 
Groningenveld ook voor de kleine gasvelden een onafhankelijke afhandeling 
van schademeldingen gewenst is.  Voor schade door gaswinning in kleine 
gasvelden dient een gelijk protocol te gelden als dat van Groningen , een 
protocol dat naast de organisatie en uitvoering van schade -afhandeling  voor 
het Groningenveld kan worden georganiseerd en uitgevoerd . In het 
opgestelde rapport over aardbevingsrisico ’s bij kleine gasvelden blijkt immers 
dat ook voor deze velden geldt dat er aardbevingsrisico ’s zijn.  
3. Gaswinning is slechts één mijnbouwactiviteit en er zijn diverse 
mijnbouwactiviteiten waardoor schade kan ontstaan. Ook voor deze schade, 
waar dan ook in Nederland, dienen dezelfde rechten en pro cedurestappen 
voor afhandeling te gelden bij melding daarvan.  
 
Voor het specifieke geval van de schade door het winnen van aardgas uit het 
Groningenveld kunnen wij ons voorstellen dat door aard en omvang een aparte 
organisatie gewenst is met een schadefond s. Wij vinden  dat naast het protocol voor 
het Groningenveld afzonderlijk daarvan gelijke afspraken en rechten moeten gelden 
voor alle schade als gevolg van alle andere mijnbouwactiviteiten overal in Nederland . 
Dit moet naar onze mening  worden vastgelegd in  een protocol dat  wordt  gebaseerd 
op dezelfde uitgangspunten , te weten  dat de Staat financieel garant staat  en aanvult 
wast nodig is om tot een ruimhartige  rechtvaardige schadevergoeding te komen. 
Daarbij dient de ongelijke positie van gedupeerden ten opzichte van de veroorzaker te 
worden opgeheven.  
 
Wij vinden het van belang dat bij  afhandeling van schade  in ieder geval  de volgende 
procedurestappen gelden : 
 
- Geconstateerde schade wordt gemeld  bij een in te stellen onafhankelijke 
commissi e. 
- De schade -inspecteur komt en maakt een inspectieverslag . 
- De commissie  beslist dat schade wordt toegekend óf dat aanvullend technisch 
onderzoek  wordt uitgevoerd . 
- Er is een z ienswijze -procedure  voor de schademelder en beoordeling van de 
zienswijze door de commissie . 
- De commissie  beslist dat schade wel of niet wordt hersteld of dat het herstel 
van deze schade  wel of niet wordt vergoed . 
- Indien de hiervoor genoemde schade niet wordt hersteld of vergoed, kan de 
schade -melder  de zaak eventueel voorleggen aan een arbiter of rechter . 
 
Voor goede schade -afhandeling is van belang dat er een goed systeem is van 
onafhankelijke  seismische monitoring en bouwkundige opnames . Dat betreft het 
gebied waar schade zou kunnen ontstaan als ge volg van de mijnbouwactiviteit. Het 
dient zo ingericht te zijn dat een relatie gelegd kan worden tussen een bodemtrilling 
en eventueel voorkomende schade, . 
 
Wij overlegden over deze brief  met ambtelijke vertegenwoordigers van de Drentse 
gemeenten en waters chappen  en de inhoud wordt breed gedragen door deze </pre>

====================================================================== Einde pagina 403 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 404 ======================================================================

<pre>3 
 
overheden. Ter illustratie van die samenwerking zenden wij u samen met 
Burgemeester en Wethouders van de gemeente Assen deze brief  
Het bovenstaande willen wij  u graag mondeling nader toelichten.  
 
Hoogachtend,  
 
Mede namens Burgemeester en Wethouders van de gemeente Assen als 
vertegenwoordigers van de Drentse overheden , 
 
GS 
 
 
Afschrift aan:  
De Tweede Kamer der Staten -Generaal  
Provinciale Staten van Drenthe  
Burgemeester en wethouders van de Drentse gemeenten  
Dagelijks Bestuur van de Drentse waterschappen  
Vereniging Nederlandse Gemeenten  
Unie van Waterschappen  
Interprovinciaal Overleg  </pre>

====================================================================== Einde pagina 404 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 405 ======================================================================

<pre>    provincie Drenthe</pre>

====================================================================== Einde pagina 405 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 406 ======================================================================

<pre>Date : 7-4-2017 09:12:53
Subject : FW: m em o vervolg procedure gasw inning t.b.v. overleg m orgen
Tkn
Verzonden met mijn Windows Phone
Van:  iVerzonden: ​6-​4-​2017 20:56
Aan: Harmke Vlieg
Onderwerp: RE: memo vervolg procedure gaswinning t.b.v. overleg morgen
Beste Harmke,
De Mijnraad (als onafhankelijk orgaan) heeft alle adviezen en de aanvraag van de NAM beoordeeld. Op basis hiervan heeft ze de minister van EZ een advies gegeven (niet
openbaar). De minister komt in de week van 5 mei met een ontwerp besluit. Dit is mede op basis van het advies van de Mijnraad. Op 22, 23 en 24 mei organiseert EZ informatie
bijeenkomsten in Assen.
      
        
       .
Groet,
 
Verzonden met mijn Windows Phone
Van: Harmke Vlieg Verzonden: ​6-​4-​2017 20:21
Aan:  i
Onderwerp: Re: memo vervolg procedure gaswinning t.b.v. overleg morgen
Dag 
Nu RtvDrenthe ook kom t wil ik graag toch even een precieze stand van zaken.
In welke fase van het proces zitten we?
Hartelijke groet,
Harm ke
Verstuurd vanaf m ijn iPad
Op 31 jan. 2017 om  16:00 heeft   @assen.nl > het volgende geschreven:
Beste Marco,
 
Bijgevoegd is een memo voor ons overleg van morgen 9 uur.
 
Groet,
 
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De gemeente Assen
aanvaardt geen aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.
<m em o BW voorbereiding zienswijze.docx>31.67
</pre>

====================================================================== Einde pagina 406 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 407 ======================================================================

<pre>Date : 15-2-2018 17:42:44
To : "Marco Out" @assen.nl
Cc : "   @assen.nl,    @assen.nl
Subject : FW: Mondelinge vraag: gasw inning onder Assen
Beste Marco,
De Pv dA heeft v ragen gesteld.  
Vragen:
Ov er het gasdossier is al heel v eel gezegd maar tegelijkertijd zijn we er nog lang niet ov er uitgepraat. De gev olgen v an gaswinning in Groningen zijn duidelijk, het ov erleg ov er schadeafhandeling
v erloopt moeizaam en de inwoners lev en in onzekerheid.
Natuurlijk is de situatie in Drenthe anders dan de situatie in Groningen maar dat neemt niet weg dat ook de inwoners v an Drenthe zich zorgen maken en zich bezighouden met de gev olgen v an
gaswinning uit de Drentse bodem.
Begin deze maand is de gaswinning in Loppersum stilgelegd en is er adv ies uitgebracht door Staatstoezicht op de Mijnen om de gaswinning uit het Groninger v eld terug te brengen naar 12
miljard kuub. Tegelijkertijd heeft Minister Wiebes aangegev en dat hij de lev eringszekerheid v an gas aan binnen- en buitenland niet in het geding wil brengen en zal de minister eind maart met
een oplossing komen v oor het terugschroev en v an Gronings gas. Momenteel wint de NAM nog steeds gas uit gasv eld Vries-10 op basis v an een oude v ergunning, in afwachting v an een nieuw
besluit v an de minister ov er het nieuwe winningsplan. Vorig jaar heeft de gemeente Assen samen met de omliggende gemeenten adv ies en zienswijze uitgebracht ov er het winningsplan
Westerv eld en is een duidelijk nee uitgesproken.
Wij maken ons zorgen dat de gaswinning onder Assen omhoog gaat om het v erlies uit het Groninger v eld te compenseren. Daarov er hebben we een paar v ragen:
Wat is op dit moment de stand v an zaken, en wat zijn de resultaten wat betreft het ov erleg met andere Drentse gemeenten, en de contacten ov er de gaswinning in Drenthe met het ministerie?
Zijn in deze contacten de ev entuele consequenties v oor Drenthe benoemd nu de gaswinning in Loppersum is stilgelegd? Is het College v an mening dat de Drentse zorgen en de eerder
geformuleerde standpunten om geen gaswinning in Drenthe toe te staan v oldoende onder de aandacht v an de v erantwoordelijke minister zijn gebracht? Kan het College aangev en hoe zij dit
doet?
Antwoord:
Op 12 september 2017 ik u een brief gestuurd met de mededeling dat het ministerie van Economische Zaken verwachtte om na half oktober een besluit te kunnen nemen over
het Winningsplan Westerveld. Uit een recent gesprek met het ministerie is echter gebleken dat ze nog bezig zijn met het voorbereiden van een besluit. Het ministerie kan
nog niet aangeven wanneer er een besluit wordt genomen.
Wij zijn in gesprek EZ, provincie en omringende gemeenten. Wij maken hierbij onze standpunten duidelijk. De provincie heeft in een brief mede namens het college van
Assen aan de minister van Economische Zaken gevraagd om te komen met een goede onafhankelijke schaderegeling voor de kleine gasvelden in de provincie Drenthe; een
regeling die in lijn ligt met het schadeprotocol voor Groningen.
De Technische commissie bodembeweging (Tcbb) is door EZ gevraagd om een advies te maken over hoe een schaderegeling buiten Groningen er uit moet zien. Naar
aanleiding hiervan heb ik het initiatief genomen om de voorzitter samen met een aantal leden van de Tcbb uit te nodigen voor een gesprek. Inmiddels heeft dit gesprek,
waarbij ook een aantal Noord Drentse bestuurders aanwezig waren, plaatsgevonden. Wij hebben een zeer constructief gesprek gevoerd, waarbij wij het Noord Drentse
perspectief onder de aandacht hebben gebracht.  Ons gesprek lag in lijn met wat wij al hebben verwoord in ons advies en zienswijze op het Winningsplan Westerveld. Het
gaat om een goed meet en monitoringssysteem met o.a. goede nulmetingen; een onafhankelijke goede schaderegeling en een omgekeerde bewijslast. In het gesprek is
opnieuw aandacht gevraagd voor rechtsgelijkheid.
Op dit moment hebben wij geen berichten gekregen over het verhogen van de productie in Drenthe.
NB:
In bovenstaande antwoord staat niets over het stoppen met gaswinning. Het kan zijn dat de raad hier wel over begint. Hier zou je kunnen zeggen dat op dit moment de lijn uit de
zienswijzen geldt: Geen gaswinning. En dat het  college in afwachting is van een nieuw besluit van EZ. Dat is het moment om opnieuw een standpunt te bepalen.
Groet,
 
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De gemeente Assen aanvaardt geen
aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.31.68
</pre>

====================================================================== Einde pagina 407 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 408 ======================================================================

<pre>Date : 1-6-2017 10:06:58
To : "    @assen.nl, "   @assen.nl
Subject : FW: m otie 
Attachm ent : Motie 30.000 ziensw ijzen ontw erp-instem m ingsbesluit Winningsplan Westerveld.docx;
Hoi,
Ter informatie.
Mvg
 
Van:  Griffier 
Verzonden:  donderdag 1 juni 2017 9:42
Aan:
CC:
Onderwerp:  FW: motie
 
 
Dag Marco,
 
De SP en GroenLinks willen vanavond bijgaande motie indienen bij de behandeling van de zienswijzen gaswinning.
 
Vriendelijke groeten,
I
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De
gemeente Assen aanvaardt geen aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.31.69
</pre>

====================================================================== Einde pagina 408 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 409 ======================================================================

<pre> 
 
Motie 30.000 zienswijzen op ontwerp -instemmingsbesluit Winningsplan Westerveld  
 
De gemeenteraad van Assen ; 
 
in vergadering bijeen op donderdag 1 juni 2017 ; 
 
overweg ende dat; 
• De adviezen van de lokale overheden maar voor een klein deel zijn overgenomen 
door de minister;  
• De minister voornemens is een vergunning te verlenen voor gaswinning onder een 
groot deel van onze gemeente;  
• De raad van Assen de hulp van onze inwoners kan vragen om de minister ervan te 
overtuigen onze zienswijzen over te ne men;  
 
constaterende dat;  
• Er tot 19  juni zienswijzen ingediend kunnen worden wat betekent dat er nog maar 
twee weken  de tijd is om onze inwoners massaal op te roepen ook een zienswijze  in 
te dienen ; 
• De berichten van de Brink bij alle 30.000 huishoudens wordt bezorgd;  
 
BESLUITEN:  
het college op te dragen om; 
- in de berichten van de Brink van week 23 en 24 een oproep te plaatsen aan alle inwoners  
in Assen om ook een zienswijze in te dienen op het ontwerp -instemmingsbesluit 
Winningsplan Westerveld.  
-de Asser zienswijze n in de berichten van de Brink  en op onze website  te plaatsen op 
dusdanige wijze dat de inwoners alleen hun gegevens hoeven in te vullen en op kunnen  
sturen.  
 
 
En gaat over tot de orde van de dag.  
 
 
SP,     D66     GroenLinks  
 
 
CDA     PVDA      VVD 
 
 
CU     OpAssen     PLOP  
   
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 409 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 410 ======================================================================

<pre>Date : 31-1-2017 12:43:40
From  : "Marco Out" @assen.nl
Subject : FW: Motie van treurnis NAM
Attachm ent : Motie van treurnis PvdA tegen de NAM.docx;
Ter info. Tijdens onze afspraak even bespreken.
 
Van:  Harriët van Es [mailto: @xs4all.nl] 
Verzonden:  dinsdag 31 januari 2017 11:07
Aan:  Marco Out <M.Out@assen.nl>
Onderwerp:  Motie van treurnis NAM
 
Dag Marco,
We ov erwegen een motie v an treurnis in te dienen tegen de (communicatie v an de) NAM (zie bijlage). Hoewel deze motie het college niet rechtstreeks raakt wilde ik je toch op de hoogte
brengen en ev entueel v an je v ernemen of er bezwaren kunnen zijn om deze motie in te dienen.
Vriendelijke groet
Harriet v an Es
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De gemeente Assen aanvaardt geen
aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.31.70
</pre>

====================================================================== Einde pagina 410 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 411 ======================================================================

<pre>  
 
Motie  
 
Onderwerp:  Motie van treurnis communicatie NAM  
 
De gemeenteraad van As sen, in vergadering bijeen op 2 februari 2017,  
 
Constaterende dat:  
- de NAM zowel per mail als tijdens een bewonersbijeenkomst  eerder in 2016  heeft 
aangegeven dat er geen gas zal  worden gewonnen uit put Vries -10 zolang er geen besluit 
door EZ is genomen op het nieuwe winningsplan Westerveld ; 
- de NAM in een mail heeft bevestigd dat  put Vries -10 tussen Kerst en Oud& Nieuw 
gebruiksklaar is gemaakt en dat sinds 2 weken  de put d us definitief aan staat ; 
- de NAM tijdens de informatie bijeenkomst op 17 januari jl. in Marsdijk (en  in Loon) de onrust 
niet heeft kunnen wegnemen en de bewoners niet heeft kunnen geruststellen;  
- de inwoners van Marsdijk als gevolg een handtekeningenactie z ijn gestart “ Stop Gaswinning 
Marsdijk Nu” ; 
- het college van B&W van Assen in zijn advies aan EZ over het winningsplan Westerveld heeft 
benadrukt: “voor een adequate invulling van het burgerperspectief, zoals u in het 
adviesverzoek aangeeft, is gedegen, tran sparante en consistente communicatie een absolute 
voorwaarde”.  
 
Spreekt uit  : 
- de handelwijze van de NAM en de slechte c.q. het  gebrek aan communicatie door de NAM 
te betreuren,  
En verzoekt het college deze motie onder de aandacht te brengen van de NAM en van EZ.  
 
En gaat over tot de orde van de dag.  
 
Ondertekend door:  
PvdA        VVD 
 
 
CU       D66 
 
 
CDA       Stadspartij PLOP  
 
 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 411 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 412 ======================================================================

<pre>GL       OpAssen  
 
 
SP 
 
 
 
Stemverhouding:  
 PvdA  D66 Christen -
Unie  SP Stadspartij 
PLOP  CDA VVD Groen - 
Links  OpAssen  
Voor           
Tegen           
 
Deze motie is  
Aangenomen  
Verworpen  
Ingetrokken   
 
………………………………………………  
 
Raadsgriffier  
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 412 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 413 ======================================================================

<pre>Date : 23-5-2017 15:25:28
Subject : FW: nog een vraag
Verzonden met mijn Windows Phone
Van: Marco Out
Verzonden: ​23-​5-​2017 15:08
Aan:  i
Onderwerp: RE: nog een vraag
Nee, wil ik niet. Ik zou erg oppassen met zinnen als “onze inwoners verwachten”
 
Gr,M.
 
Van:
Verzonden:  dinsdag 23 mei 2017 14:04
Aan:
CC:
Onderwerp:  nog een vraag
 
Beste Marco,
 
Er is mij nog een ding niet helemaal duidelijk.
 
Wil je onderstaande toevoeging wel of niet in de aanbiedingsbrief aan de minister?:
                          
                          
         
 
Groet,
 
Van:  Marco Out 
Verzonden:  dinsdag 23 mei 2017 12:30
Aan:    @assen.nl>
CC:    @assen.nl @assen.nl >
Onderwerp:  RE: Tekst zienswijze nulmeting
 
Hallo i ,
 
Gelet op de discussie van gisteren ga ik voor B. Mocht de raad strakker willen, dan gebruiken we daarvoor onze brief.
In het tweede tekstvoorstel zou ik het woordje volstrekt weglaten.
 
Gr,M.
 
Van:
Verzonden:  dinsdag 23 mei 2017 11:00
Aan:  Marco Out @assen.nl >
CC:    @assen.nl @assen.nl >
Onderwerp:  Tekst zienswijze nulmeting
Urgentie:  Hoog
 
Beste Marco,
 
Naar aanleiding van de discussie van gisteren over de nulmeting, heb ik twee varianten gemaakt: A en B. Variant B ligt het meeste in lijn met wat gisteren besproken is. Variant A
doet meer recht aan de beleving/verwachting van de inwoners.
 
.       
   
  
        
 
.       
 
Bij variant B kunnen we in de aanbiedingsbrief aan de minister eventueel het volgende toevoegen:
 
En toen ik toch bezig was, heb ik gelijk de volgende ook aangepast (toevoeging in rood)
Wij vinden dat:
vanwege de risico categorie van de velden Vries en Eleveld er een totaal meetplan met versnellingsmeters, tilt en glasvezelmeters moet komen. Dit meetplan moet
betrekking op het gehele gebied waar zich bevingen en effecten kunnen voordoen . Het huidig aantal meetpunten is volstrekt onvoldoende om een nauwkeurig
causaal verband te kunnen leggen tussen beving en schade.
 
Wat heeft jouw voorkeur?
 
Als jij een keuze hebt gemaakt, stuur ik deze naar in ieder geval Aa en Hunze en Tynaarlo voor commentaar.
 
Met vriendelijke groet,
 31.71
</pre>

====================================================================== Einde pagina 413 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 414 ======================================================================

<pre> 
  
 
@ . i @assen.nl
 
 
Gemeente Assen
Postbus 30018
9400 RA Assen
 
 
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De
gemeente Assen aanvaardt geen aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 414 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 415 ======================================================================

<pre>Date : 21-2-2018 13:44:24
To : "Marco Out" @assen.nl
Cc : "   @assen.nl,    @assen.nl
Subject : FW: notitie EZ K-verkenning
Attachm ent : notitie_EZ K_verkenning.pdf;im age001.jpg;
Beste Marco,
 
Deze kwam net binnen: het advies van de Tcbb. Ik heb er nog niet naar gekeken.
Het is vertrouwelijk.
 
Groet,
 
Van:    @tregthuys.nl] Namens Ivo van Heijst
Verzonden:  woensdag 21 februari 2018 12:34
Aan:
Onderwerp:  notitie EZK-verkenning
 
Geachte heer ,
 
Op 23 januari jl. spraken leden van de Tcbb met vertegenwoordigers van de gemeenten Assen, Noordenveld, Aa en Hunze en Tynaarlo over onder meer het verzoek van het
ministerie van EZK aan de Tcbb om - tegen de achtergrond van het nieuwe schadeprotocol voor Groningen - een verkenning uit te voeren naar de afhandeling van mijnbouwschade
in (heel) Nederland.
 
Bijgaand zend ik u - vooralsnog strikt vertrouwelijk - het concept voor de notitie van de Tcbb naar aanleiding van deze verkenning. De Tcbb zal de definitieve versie van deze
notitie volgende week woensdag (28 februari a.s.) aan de minister aanbieden.
 
Het leek mij goed om de vertegenwoordigers van de gemeenten hierover op voorhand te informeren. Indien de inhoud van bijgaande (concept)notitie voor hen nu reeds
aanleiding geeft voor vragen of opmerkingen, dan verneem ik dat natuurlijk graag. Wilt u zorgdragen voor doorzending van dit bericht aan de vertegenwoordigers van de
gemeenten?
 
Met vriendelijke groet,
namens de Technische commissie bodembeweging (Tcbb)
 
I.P.A. van Heijst,
voorzitter
 
 
Technische com m issie bodem beweging (Tcbb)
P ostbus 20401
2500 E K D en H aag
 
Telefoon:  
algem een: 088 - 042 57 18 (secretariaat Tcbb)  
E-mail : secretariaat@tcbb.nl / tregthuys.nl
 
 
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De gemeente Assen aanvaardt geen
aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.31.72
</pre>

====================================================================== Einde pagina 415 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 416 ======================================================================

<pre>'Help, een scheur in mijn huis!' 
 
 
 
 
 
Een verkenning naar een uniforme en onaf-
hankelijke afhandeling van mijnbouwschade 
in Nederland 
 
(concept februari 2018) 
 
 
 
 
 
 
 
 
Postbus 20401 
2500 EK Den Haag 
T 088  042 5718 
www.tcbb.nl 
secretaris@tcbb.nl 
  
</pre>

====================================================================== Einde pagina 416 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 417 ======================================================================

<pre>2 
  
Inhoudsopgave 
 
Samenvatting 
 
1. Inleiding; verzoek tot verkenning 
 
2. Mijnbouwschade in Nederland 
 
3. Lessen uit de huidige wijze van schadeafhandeling 
 
4. Naar een uniforme, onafhankelijke afhandeling van mijnbouwschades in Nederland 
 
5. Nadere uitwerking 
 
6. En verder? 
 
 
Bijlagen 
 
1. Lijst van geraadpleegde personen en instanties  
 
2. Notitie Tcbb 'Mijnbouw, bodembeweging en schade' 
 
3. Achtergrondstudies 
 
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 417 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 418 ======================================================================

<pre>3 
  
Samenvatting 
 
Mijnbouwactiviteit en roep en bij bewoners en bestuurders emoties op rond mogelijke risico’s en af-
handeling van schade,  niet alleen in Groningen, maar ook daar  buiten , zoals in Drenthe, Friesland, 
Noord - en Zuid-Holland en Limburg . 
 
De vraag naar  rechtsgelijkheid rond de afhandeling van mijnbouwschade in heel Nederland wordt 
luider . Daarbij zijn (bestuurlijke) keuzes  nodig . 
 
De Tcbb pleit voor een integrale aanpak van schaderisico's bij mijnbouwactiviteiten. Deze integrale 
aanpak zou moeten bestaan uit:  
- een integrale en transparante beoordeling van schaderisico's voorafgaand aan de mijnbouwac-
tiviteiten;  
- een transparante monitoring van mogelijke schaderisico's tijdens de mijnbouwactiviteiten;  
- een adequate, efficiënte afhandeling v an eventuele schades die tijdens of na beëindiging van 
de mijnbouwactiviteiten optreden.  
Deze onderdelen zouden per mijnbouwactiviteit vooraf in een gebiedsarrangement moeten worden 
vastgelegd tussen mijnbouwer en bestuur van het betrokken gebied.  
 
Voor de afhandeling van mijnbouwschades adviseert de Tcbb om te komen tot een uniforme  lande-
lijke aanpak  voor de afhandeling van mijnbouwschade s. Daarbij zou per mijnbouwactiviteit in een 
gebiedsarrangement voorzien moeten worden in een basisvoorziening  voor een snelle, efficiënte af-
handeling van kleine schades.  
 
Mijnbouws chades moeten kunnen worden aangemeld bij e en nieuw landelijk Instituut Mijnbouw-
schade  (IM) . Dit Instituut draagt zorg voor een onafhankelijke beoordeling en afhandeling van de 
schades binnen een publiekrechtelijk  kader.  Om de kennis en ervaring met specifieke mijnbouwscha-
des te bundelen beveelt de Tcbb aan om dit instituut in te richten in een aantal kamers : 
- Gaswinning Groningen veld ; 
- Gaswinning Kleine Velden ; 
- Zoutwinning ; 
- Limburg;  
- Geothermie . 
 
 
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 418 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 419 ======================================================================

<pre>4 
 1. Inleiding; verzoek tot verkenning  
 
1.1 Inleiding 
 
In Nederland vindt mijnbouw in vele vormen plaats: gaswinning uit het grote Groningenveld en uit 
verschillende kleinere gasvelden in Friesland, Drenthe, Noord- en Zuid-Holland; opslag voor gas en 
andere stoffen in de diepe ondergrond in Drenthe en Noord-Holland; olie- en gaswinning in de diepe 
zeebodem; oliewinning uit diverse putten in Groningen en Drenthe; zoutwinning in Friesland en 
Twente; geothermie in tot nu toe Zuid-Holland en voorheen (tot plm. 1970) kolenwinning in Limburg. 
 
Als gevolg van mijnbouw in de diepe ondergrond kunnen bodembewegingen optreden, zowel bo-
demdaling of -stijging als bodemtrilling. Deze bodembewegingen kunnen tot schade aan gebouwen 
en installaties leiden. 
 
Maar schade aan gebouwen en installaties kan ook andere oorzaken hebben: een 'slappe' onder-
grond, grondwaterfluctuaties, bouwkundige gebreken, trillingen als gevolg van langsrijdend verkeer 
etc. In de praktijk is het vaak moeilijk om met zekerheid te bepalen of een schade aan een gebouw 
(bijvoorbeeld een scheur in een muur) veroorzaakt is door een mijnbouwactiviteit of (mede) door 
een andere omstandigheid. 
 
Onder invloed van de grote publieke belangstelling voor de afhandeling van schades aan gebouwen 
en installaties na de aardbevingen in Groningen bestaat bij burgers en bestuurders steeds meer be-
hoefte aan duidelijkheid en transparantie over de aanpak die gevolgd moet worden om vast te stel-
len welke schades wel, en welke schades niet het gevolg zijn van gaswinning of andere mijnbouwac-
tiviteiten. Ook moet helder zijn hoe wordt omgegaan met schades waarvan niet met zekerheid kan 
worden vastgesteld of deze al dan niet zijn veroorzaakt door de mijnbouwactiviteit. 
 
Verschillende  aspecten vragen hierbij aandacht : 
- de grote (economische) ongelijkheid tussen de schadelijdende bu rger en de mijnbouwer;  
- de blijvende technische onzekerheden bij het vaststellen van het causaal verband tussen schade 
en mijnbouwactiviteit ; 
- de vraag voor wiens risico deze onzekerhed en moet en komen bij de afhandeling van mijnbouw-
schades;  
- de groeiende nadruk op de publieke zorgplicht van de Staat bij mijnbouwactiviteiten naast de 
aansprakelijkheid van de mijnbouwer ;  
- de grote maatschappelijke onrust bij het optreden van schades die mog elijk verband houden met 
mijnbouwactiviteiten , en in het verlengde daarvan: 
- de groeiende weerstand bij burgers tegen nieuwe mijnbouwactiviteiten in hun omgeving.  
 
1.2 Verzoek tot verkenning 
Tegen deze achtergrond heeft het ministerie van EZ K bij brief van 21 september 2017 (DGTEM-
EO/1743792) aan de Technische commissie bodembeweging (Tcbb) verzocht om - samen met de 
door haar relevant geachte partijen - een verkenning uit te voeren naar de mogelijkheden om te ko-
men tot een verbeterde - en zo mogelijk uniforme - wijze van afhandeling van schade veroorzaakt 
door mijnbouw in Nederland. 
 
Als onderdeel van de ze verkenning heeft de Tcbb i n de aanloop van het nieuwe schadeprotocol voor 
Gron ingen op 6 oktober 2017 een workshop met een aantal direct-betrokkenen gehouden . In de 
daarop volgende weken heeft de Tcbb met nog vele andere groepen en instanties gesproken (zie bij-
lage 1). Uiteraard heeft de Tcbb ook gebruik gemaakt van haar eigen langjarige ervaringen bij de af-
handeling van mijnbouwschade. </pre>

====================================================================== Einde pagina 419 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 420 ======================================================================

<pre>5 
  
Het ministerie heeft nadrukkelijk verzocht om bij deze verkenning ook de inhoud van het nieuwe 
schadeprotocol voor Groningen te betrekken. Van vele kanten wordt bepleit om burgers met mijn-
bouwschade in 'de rest van Nederland' niet anders te behandelen dan burgers in 'Groningen'. Alle 
reden dus om te verkennen of de afhandeling van mijnbouwschade volgens het nieuwe Groninger 
schadeprotocol vertaald kan worden in een uniforme aanpak voor afhandeling van mijnbouwschade 
in heel Nederland. 
 
2. Mijnbouwschade in Nederland  
 
2.1 Vormen van mijnbouwschade 
 
Mijnbouw is niet zonder risico's. Mijnbouw leidt tot bodembeweging en bodembeweging kan tot fy-
sieke schade leiden aan gebouwen (huizen, bedrijfsgebouwen), installaties, werken (dijken, bruggen, 
wegen) en bijvoorbeeld agrarische gronden. 
 
Bodembeweging door mijnbouwactiviteiten kan zich manifesteren in de vorm van bodemdaling, bo-
demstijging en/of bodemtrilling. In bijlage 2 bij deze verkenning is een nadere uiteenzetting opge-
nomen over de verschillende mijnbouwactiviteiten in Nederland en welke bodembewegingen en 
schade deze mijnbouwactiviteiten met zich mee (kunnen) brengen.  
 
Gaswinning (en ook ondergrondse opslag) kan leiden tot aardbevingen. Deze aardbevingen veroor-
zaken bodemtrilling. Afhankelijk van de sterkte van de bodemtrilling aan het aardoppervlak en de 
samenstelling van de ondergrond kan dit tot fysieke schade aan gebouwen leiden. We zien dit na-
tuurlijk in Groningen, maar ook bij een aantal kleinere gasvelden in Drenthe en Noord-Holland.  
 
Gaswinning - maar bijvoorbeeld ook zoutwinning - leidt daarnaast tot bodemdaling. Zolang deze bo-
demdaling gelijkmatig plaatsvindt, 'zakken' gebouwen gelijkmatig mee, en bestaat er in beginsel geen 
risico op schade. Bij significante bodemdaling is het soms nodig dat waterschappen corrigerende 
maatregelen nemen ten aanzien van de waterstanden. Door deze maatregelen kan er - indirect - 
schade aan gebouwen ontstaan, zoals wateroverlast.  
 
 NB: bodemdaling kan ook tot schade leiden aan werken en/of agrarische gronden. Voor derge-
lijke schades bestaat tussen agrariërs, overheden en mijnbouwers een systeem voor schadeaf-
handeling via de Commissies bodemdaling Friesland en Groningen en de schadecommissies 
van waterschappen. Deze schades blijven in deze verkenning buiten beschouwing. 
 
Bodemrijzing speelt met name in Limburg. Daar zijn rondom 1970 de kolenmijnen gesloten en is de 
kolenwinning gestaakt. In de jaren negentig zijn ook de pompen stilgezet, die zorgden voor het weg-
houden van het water uit de mijnen, stijgt de mijnwaterspiegel in Limburg. Dit leidt op verschillende 
plaatsen tot ongelijkmatige bodembewegingen, met schades tot gevolg aan daarop aanwezige ge-
bouwen. 
 
2.2 Aansprakelijkheid voor mijnbouwschade 
 
In Nederland is op grond van artikel 6:177 BW de mijnbouwer aansprakelijk voor de schade die hij 
met zijn mijnbouwactiviteiten veroorzaakt aan gebouwen en installaties. 
 
Dit betekent dat degene die schade aan zijn gebouw of installatie ondervindt in beginsel moet bewij-
zen dat deze schade veroorzaakt is door (het gevolg is van) de activiteit van de mijnbouwer.  
Om de eigenaar  bij deze bewijspositie tegemoet te komen is in de Mijnbouwwet erin voorzien dat: </pre>

====================================================================== Einde pagina 420 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 421 ======================================================================

<pre>6 
 a. de mijnbouwer op eerste verzoek alle relevante informatie over zijn mijnbouwactiviteiten aan 
de eigenaar ter beschikking moet stellen (artikel 6:177 BW); 
b. de eigenaar zich kan wenden tot de Technische commissie bodembeweging (Tcbb) om een ad-
vies te krijgen over het verband tussen die schade en de mijnbouwactiviteiten, en over de 
hoogte van het schadebedrag. 
De Tcbb is een onafhankelijke commissie, die bij wet is ingesteld. De samenstelling, taak en werkwij-
ze van deze commissie is nader geregeld in de artikelen 113 tot en met 122 van de Mijnbouwwet .  
 
Bij de schades die zijn opgetreden na de aardbevingen in Groningen heeft de wetgever de (vele) ei-
genaren van gebouwen in Groningen nog verder tegemoet willen komen en is (per 1 januari 2017) 
voorzien in: 
c. een wettelijk bewijsvermoeden (ex artikel 6:177a BW). Op grond van dit bewijsvermoeden 
wordt een fysieke schade aan een gebouw of installatie, die naar zijn aard redelijkerwijs een 
schade als gevolg van de gaswinning uit het Groningerveld zou kunnen zijn, vermoed veroor-
zaakt te zijn door die gaswinning. Als sprake is van zo'n schade zal de mijnbouwer (in Gronin-
gen: de NAM) aannemelijk moeten maken dat de betreffende schade niet veroorzaakt is door 
de gaswinning, maar een andere oorzaak heeft. 
 
Op papier is hiermee de aansprakelijkheid voor mijnbouwschade goed geregeld. In de praktijk is het 
voor een burger toch vaak lastig om zijn schade bevredigend afgehandeld te krijgen. Hiervoor zijn 
verschillende oorzaken aan te wijzen. 
 
2.3 Huidige loketten voor de afhandeling van mijnbouwschades 
 
Waar kan een burger nu terecht met schade aan zijn huis, die mogelijk verband houdt met mijn-
bouwactiviteiten? 
 
In Groningen konden burgers voor de afhandeling van hun schades aanvankelijk naar de NAM, en la-
ter naar het CVW, met eventueel een beroep op onafhankelijke arbiters. Daarmee was feitelijk spra-
ke van een procedure tussen de burger en de NAM, waarbij de burger 'hulp' kreeg van het wettelijk 
bewijsvermoeden. Daarnaast kunnen zij een beoordeling vragen aan de Tcbb, en uiteindelijk aan de 
civiele rechter. Met ingang van 19 maart 2018 zal de schadeafhandeling plaatsvinden door de nieuwe 
onafhankelijke Tijdelijke Commissie Mijnbouwschade Groningen (TCMG). Er zal dan geen sprake 
meer zijn van procedures tussen burgers en de NAM; de TCMG zal de schades onafhankelijk tech-
nisch en juridisch beoordelen, met de mogelijkheid van (bezwaar en uiteindelijk) beroep bij de be-
stuursrechter. In Groningen wachten op dit moment nog duizenden schademeldingen op afhande-
ling. 
 
Burgers in de rest van Nederland zijn voor de afhandeling van hun schades aangewezen op de mijn-
bouwer, en uiteindelijk op de civiele rechter. Zij kunnen daarbij de schade laten onderzoeken door de 
Tcbb. Maar voor hen geldt daarbij geen wettelijk bewijsvermoeden, zodat zij uiteindelijk moeten 
aantonen dat hun schade het gevolg is van een specifieke mijnbouwactiviteit. De Tcbb geeft jaarlijks 
zo'n 50 adviezen over het causaal verband tussen schade aan een woning en een mijnbouwactiviteit. 
In afwachting van de ontwikkelingen rond het nieuwe schadeprotocol voor Groningen wachten m et 
name in Drenthe (Emmen, Zuidlaren) nog vele honderden schademeldingen op afhandeling. 
 
Voor burgers in Limburg komt daar nog bij dat op grond van de huidige wetgeving aanspraken op 
schadevergoeding in verband met de kolenwinning inmiddels zijn verjaard. Voor burgers die schade 
lijden als gevolg van de huidige bodembewegingen is door een aantal overheden een Stichting Cala-
miteitenfonds Mijnwaterschade opgericht, van waaruit schadevergoedingen kunnen worden uitge-
keerd. De Tcbb onderzoekt - op verzoek van burgers - wel het causaal verband tussen schade aan een </pre>

====================================================================== Einde pagina 421 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 422 ======================================================================

<pre>7 
 woning en de bodembewegingen (plm. tien keer per jaar), maar burgers hebben nog altijd geen zicht 
op vergoeding van vastgestelde schades. 
 
3. Lessen uit de huidige wijze van schadeafhandeling  
 
Uit de huidige wijze van afhandeling van mijnbouwschade kan een aantal 'lessen' worden geleerd: 
- schade aan gebouwen heeft vaak meerdere oorzaken;  
- het is technisch lang niet altijd mogelijk om met een grote mate van zekerheid te bepalen dat 
een bepaalde schade aan een gebouw het gevolg is van een concrete mijnbouwactiviteit; 
'technisch' deskundigen zijn het ook lang niet altijd met elkaar eens over het causaal verband 
tussen een bepaalde schade en een mijnbouwactiviteit; 
- goede technische onderzoeken naar het causaal verband tussen schades en mijnbouwactivitei-
ten zijn door hun complexiteit (beoordeling van onder- en bovengrond en bouwkundige staat 
en bouwhistorie) duur en kosten veel tijd, terwijl de onzekerheid over het causaal verband 
daardoor vaak nauwelijks wordt verkleind; 
- de (technische) kennis over de effecten van mijnbouwactiviteiten op gebouwen is voortdurend 
in ontwikkeling; bundeling en toegankelijkheid van die kennis is van groot belang; 
- de technische en juridische onzekerheden bij mijnbouwschades vergen een onafhankelijke, en 
zo veel mogelijk uniforme technische en juridische beoordeling van deze schades; 
- het 'wettelijk bewijsvermoeden', zoals dat voor Groningen van toepassing is helpt een burger 
vooral aan een betere bewijspositie ten opzichte van de mijnbouwer; bij een onafhankelijke 
schadebeoordeling zal de burger niet meer tegenover de mijnbouwer staan en komt het aan 
op een onafhankelijke weging van de mogelijke oorzaken van de schade; 
- transparantie en zekerheid vooraf over een snelle en onafhankelijke beoordeling van mijn-
bouwschades dragen sterk bij aan de acceptatie van mogelijke risico's op schades bij nieuwe 
mijnbouwactiviteiten; 
- daarnaast hechten burgers (en hun lokale bestuurders) aan transparantie bij de afweging van 
risico's op schades bij de beoordeling van (plannen voor) nieuwe mijnbouwactiviteiten en bij 
het monitoren van deze risico's, zowel tijdens als gedurende een zekere periode na beëindi-
ging van de winningsactiviteiten; 
- mijnbouwschade (zoals een scheur in een muur etc.) leidt 'naar zijn aard' vaak tot grote onze-
kerheid bij burgers, en is in zoverre niet vergelijkbaar met gewone vermogensschade. De af-
handeling van dergelijke schades vergt oog voor deze bijzondere aard.  
 
4. Naar een uniforme, onafhankelijke afhandeling van mijnbouwschades in Nederland  
 
4.1 Inleiding 
 
Uit de vele gesprekken die de Tcbb gevoerd heeft blijkt dat er een breed begrip bestaat voor alle 
energie die gestoken is en wordt om tot een goede afwikkeling van de aardbevingsschades in Gro-
ningen te komen. Tegelijkertijd zijn burgers en bestuurders in andere mijnbouwgebieden in toene-
mende mate bevreesd voor schades à la Groningen, en ervaren zij een gevoel van rechtsongelijkheid 
ten opzichte van Groningen bij het voorkomen en afhandelen van hun schades. 
 
Een uniforme landelijke aanpak voor de beoordeling van risico's op mijnbouwschade en de afhande-
ling van mijnbouwschades is wenselijk om deze gevoelens van vrees en ongelijke behandeling weg te 
nemen. Zij biedt bovendien kans en om mijnbouwactiviteiten niet slechts als een 'winning' voor de 
mijnbouwmaatschappij te organiseren, maar veeleer als een gezamenlijke bijdrage van gebied en 
mijnbouwer aan de energievoorziening voor ons land.  
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 422 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 423 ======================================================================

<pre>8 
 4.2 De manier van denken 
 
Uitgangspunt is dat de Staat niet alleen in Groningen, maar ook in de rest van Nederland de verant-
woordelijkheid draagt voor een rechtvaardige en onafhankelijke afhandeling van mijnbouwschades 
bij burgers, met oog voor de menselijke maat en doelmatigheid. 
 
De afhandeling van mijnbouwschades hoort daarbij niet enkel en alleen een technische en juridische 
beoordeling te omvatten, maar dient onderdeel te zijn van een integrale aanpak van schaderisico's 
bij mijnbouwactiviteiten. Deze integrale aanpak zou bij iedere nieuwe mijnbouwactiviteit moeten be-
staan uit:  
- een integrale en transparante beoordeling van schaderisico's voorafgaand aan de mijnbouwac-
tiviteiten, en  
- een transparante monitoring van mogelijke schaderisico's tijdens de mijnbouwactiviteiten en 
een adequate, efficiënte afhandeling van eventuele schades, die tijdens of na beëindiging van 
de mijnbouwactiviteit optreden.  
 
De verschillende onderdelen van deze integrale aanpak zouden per mijnbouwactiviteit vooraf in een 
gebiedsarrangement moeten worden vastgelegd tussen mijnbouwer en bestuur van het betrokken 
gebied. Het tot stand komen van zo'n gebiedsarrangement zou voorwaarde voor instemming met de 
mijnbouwactiviteit moeten zijn. 
 
NB De leden van de NOGEPA, branchevereniging voor de olie en gasindustrie, hebben in sep-
tember 2017 een gedragscode gepubliceerd. In deze code wordt aanbevolen om bij nieuwe 
mijnbouwactiviteiten zo vroeg mogelijk samen met de omgeving een specifiek projectafstem-
mingsprogramma te maken. Zo'n programma zou onderdeel kunnen zijn van een 'integraal' 
gebiedsarrangement.  
 
Voor de afhandeling van met name kleine schades zou in een gebiedsarrangement moeten worden 
voorzien in een zoveel mogelijk uniforme basisvoorziening. Binnen deze voorziening zouden kleine 
schades binnen een vooraf bepaald effectgebied eenvoudig moeten kunnen worden hersteld of ver-
goed (zonder dure en tijdrovende onderzoeken en procedures, bijvoorbeeld zoals bij schadeverzeke-
ringen).  
 
5. Nadere uitwerking 
 
5.1 Risicoanalyse en preventie van mijnbouwschade   
 
Mijnbouwers moeten nu reeds bij plannen voor nieuwe mijnbouwactiviteiten uitvoerig onderzoek 
doen naar de risico's op schade aan de omgeving van die activiteiten. De minister van EZK beoordeelt 
- mede op basis van adviezen van de Tcbb - deze risicoanalyses bij zijn beslissing over instemming 
met de betreffende activiteiten en betrekt deze risico's bij de afweging van alle betrokken belangen. 
Deze risicoanalyses zijn nu veelal nog zeer technisch van aard en voor burgers nauwelijks te door-
gronden. Voor een goed begrip én acceptatie van deze risico's zouden deze analyses, en de wijze 
waarop de risico's in de besluitvorming door de minister worden betrokken, aanmerkelijk transpa-
ranter moeten worden.  
 
Vaste onderdelen van deze risicoanalyses zouden voorts moeten zijn een concrete beschrijving van 
de mogelijke maatregelen om eventuele schades te voorkomen en hoe het risico op schades tijdens 
de mijnbouwactiviteiten zal worden gemonitord. 
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 423 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 424 ======================================================================

<pre>9 
 Voor een adequate beoordeling van mijnbouwschades achteraf is het van belang om vooraf de rele-
vante kenmerken van het betreffende gebied en de daarin aanwezige bebouwing in kaart te bren-
gen. Het verdient aanbeveling om hiervoor een uniforme aanpak te ontwikkelen. 
 
5.2 Monitoring van bodembeweging 
 
Voor burgers is bodembeweging een ongrijpbaar, en daarom veelal beangstigend fenomeen. Trans-
parantie over de feitelijke bodembeweging in een bepaald gebied kan onrustgevoelens wegnemen. 
Bovendien zijn goede monitorgegevens over de bodembeweging in een bepaald gebied essentieel 
om bij eventuele schades tot een goede beoordeling van een mogelijk causaal verband met een con-
crete mijnbouwactiviteit te kunnen komen. 
 
Onderdeel van een gebiedsarrangement voor een nieuwe mijnbouwactiviteit zou dan ook moeten 
zijn de inrichting van een adequaat monitoringssysteem, met heldere afspraken over het beheer en 
de toegankelijkheid van de betreffende gegevens. Uitgangspunt daarbij zal moeten zijn dat een geïn-
teresseerde burger eenvoudig in staat moet zijn om het verloop van de bodembeweging in zijn om-
geving te kunnen volgen.  
 
5.3 Afhandeling van kleine schades 
 
Schade aan een gebouw kan verschillende oorzaken hebben. Naast bodembeweging door mijnbouw 
zijn mogelijke oorzaken zettingen door een 'slappe' ondergrond, grondwaterfluctuaties, bouwkundi-
ge gebreken, temperatuursspanningen, trillingen als gevolg van langsrijdend verkeer etc. Vaak is er 
ook sprake van een combinatie van oorzaken. 
 
De mate van schade kan ook sterk verschillen. Zeer lichte schade, zoals de zichtbare aanwezigheid 
van haarscheuren in muren, kan op esthetische bezwaren stuiten maar heeft meestal geen construc-
tieve consequenties. Het herstel van dergelijke schades is over het algemeen relatief eenvoudig. Aan 
de andere kant van het spectrum is sprake van ernstige constructieve schade, waarbij er gevaar voor 
instorting kan zijn. De veiligheid is dan in het geding. Het herstel van deze schades is in het algemeen 
zeer ingrijpend. 
 
De ervaringen met het beoordelen van schades in Groningen laten zien dat het met name bij de lich-
tere schades in de praktijk vaak niet goed mogelijk is om met voldoende zekerheid te bepalen of een 
schade in een gebouw (bijvoorbeeld een scheur in een muur) veroorzaakt is door mijnbouw of door 
een andere omstandigheid en ook dat vaak sprake is van een combinatie van oorzaken. De conclusie 
is dan op z'n best dat de betreffende schade (mede) veroorzaakt kan zijn door mijnbouw. 
 
Schademeldingen betreffen (ook in Groningen) vaak relatief kleine schades. Diepgaand onderzoek 
naar de oorzaak van die schades lijkt dan niet proportioneel. In veel gevallen is het onder voorwaar-
den direct herstellen van die schades aanzienlijk efficiënter dan het uitvoeren van uitgebreid onder-
zoek, aangevuld met contra- expertises en beoordelingen door juristen. 
 
Bij grote aantallen schades ligt een eerste marginale toetsing en afhandeling van de kleine schades 
meer voor de hand, zoals dat ook bij de afhandeling van kleine schades door verzekeringsmaat-
schappijen gebeurt. Dat bevordert ook een snelle afhandeling van alle schades. Bij de marginale toet-
sing wordt nagegaan of aan bepaalde, gebiedsafhankelijke voorwaarden wordt voldaan. De eerste 
drie voorwaarden kunnen zijn dat de schadelocatie in een (vooraf bepaald) effectgebied ligt, dat de 
schade naar aard, omvang en ontstaanstijdstip kan zijn veroorzaakt door bodembeweging als gevolg 
van de mijnbouwactiviteit en dat de schade niet evident het gevolg is van een andere oorzaak. Als 
niet aan deze voorwaarden wordt voldaan volgt afwijzing van de claim. Wordt wel aan deze voor-
waarden voldaan dan wordt vervolgens nagegaan of het schadebedrag redelijk is in relatie tot de ge-</pre>

====================================================================== Einde pagina 424 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 425 ======================================================================

<pre>10 
 claimde schade en of het schadebedrag onder een vastgesteld drempelbedrag voor uitgebreide toet-
sing ligt. Wordt ook aan deze voorwaarden voldaan dan volgt direct vergoeding van de schade (in 
geld of in de vorm van herstel). 
 
5.4 Afhandeling van grote(re) schades 
 
Grote(re) schades rechtvaardigen nader onderzoek naar de oorzaak van deze schades, en naar een 
mogelijk causaal verband met een mijnbouwactiviteit.  
 
Ook nader onderzoek naar de schade dient proportioneel te zijn. Als het bijvoorbeeld alleen gaat om 
de vraag welk schadebedrag behoort bij de geclaimde schade dan kan het onderzoek daartoe be-
perkt blijven. Een onafhankelijke kostendeskundige kan dan het schadebedrag vaststellen waarna tot 
schadevergoeding kan worden overgegaan. 
 
Nader onderzoek naar de oorzaak van een schade en het causaal verband met een mijnbouwactivi-
teit moet door een onafhankelijke technische deskundige worden uitgevoerd en dient inzicht te ver-
schaffen in de mate van (on)zekerheden. De resultaten van dit onderzoek moeten uiteindelijk de ba-
sis zijn voor een onafhankelijke beoordeling van een aanvraag tot schadevergoeding .  
 
5.5 Een landelijk instituut mijnbouwschade 
 
Reeds uit een oogpunt van bundeling van kennis en ervaring ligt het voor de hand om de afhandeling 
van mijnbouwschades onder te brengen bij een landelijk onafhankelijk Instituut Mijnbouwschade, 
zoals dit feitelijk nu reeds voor Groningen wordt ingericht in de vorm van de Tijdelijke Commissie 
Mijnbouwschade Groningen (TCMG). Om recht te doen aan eventuele specifieke kenmerken van 
schades bij de verschillende mijnbouwactiviteiten, zou overwogen kunnen worden om het Instituut 
Mijnbouwschade hiervoor in te richten met een aantal grotere en kleinere 'kamers', bijvoorbeeld: 
- Gaswinning Groningenveld; 
- Gaswinning Kleine Velden; 
- Zoutwinning; 
- Limburg; 
- Geothermie.  
 
Het Instituut Mijnbouwschade zou een vergelijkbaar discretionaire beoordelingsruimte moeten krij-
gen als de TCMG. Deze TCMG kan dan op termijn opgaan in de kamer Gaswinning Groningenveld van 
het Instituut Mijnbouwschade.  
Voor de financiering van de schadevergoedingen en de kosten van schadeafhandeling zouden tussen 
de Staat en de mijnbouwers vergelijkbare afspraken gemaakt kunnen worden, als onlangs zijn ge-
maakt tussen de Staat en de NAM bij de instelling van de TCMG .  
 
Verwacht mag worden dat de TCMG op korte termijn voor Groningen richtlijnen en procedures zal 
ontwikkelen voor het uitvoeren van technisch onderzoek naar de oorza(a)k(en) van geclaimde scha-
des en de juridische beoordeling daarvan. Deze richtlijnen en procedures zullen dan ook als leidraad 
kunnen gelden bij de ontwikkeling van richtlijnen voor de afhandeling van mijnbouwschades door de 
andere kamers. 
 
5.6 Positie overige 'loketten' 
 
Wanneer mijnbouwschades ook in de rest van Nederland zullen worden afgehandeld door een onaf-
hankelijk Instituut Mijnbouwschade bestaat daarnaast geen behoefte meer aan een afzonderlijke ad-
viestaak van de Tcbb in individuele schadegevallen. De Tcbb zou zich dan kunnen toeleggen op bij-
voorbeeld meer algemene adviezen over richtlijnen, werkwijzers en normeringen bij de afhandeling </pre>

====================================================================== Einde pagina 425 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 426 ======================================================================

<pre>11 
 van mijnbouwschades (naast haar wettelijke adviestaak over schaderisico's bij nieuwe mijnbouwacti-
viteiten).  
 
Ook het aparte schadefonds van de Stichting Calamiteitenfonds Mijnwaterschade Limburg zou in het 
Instituut Mijnbouwschade kunnen opgaan, terwijl de bestaande Commissies Bodemdaling zich zou-
den kunnen beperken tot de afhandeling van schades aan overheidswerken en agrarische gronden. 
 
Het huidige algemene - landelijke - informatiepunt over mijnbouwschade (Het Landelijk Loket Mijn-
bouwschade) zou onderdeel kunnen worden van het Instituut Mijnbouwschade. 
 
Voor een burger met mijnbouwschade zou aldus daadwerkelijk één loket resteren, waar een efficiën-
te, onafhankelijke en deskundige afhandeling van zijn schade gewaarborgd is.  
 
6. En verder?  
 
In deze verkenning zijn slechts de contouren geschetst van een mogelijke meer integrale, uniforme 
en onafhankelijke aanpak voor de afhandeling van mijnbouwschades in Nederland. 
 
Veel aspecten verdienen nadere studie en uitwerking, waar onder: 
- instructies voor de inhoud en toegankelijkheid van risicoanalyses bij nieuwe mijnbouwactivitei-
ten; 
- instructies voor de inventarisatie en beoordeling van gebiedskenmerken en de aanwezige be-
bouwing (nulmetingen); 
- instructies voor de scope en beoordeling van mogelijke preventiemaatregelen bij nieuwe 
mijnbouwactiviteiten; 
- instructies voor de wijze van monitoring en verzamelen, archiveren en beschikbaar stellen van 
monitorgegevens tijdens mijnbouwactiviteiten; 
- richtlijnen/instructies voor het opnemen, technisch beoordelen en rapporteren van mijnbouw-
schades; 
- richtlijnen voor de afhandeling van kleine schades in gebieden met mijnbouwactiviteiten; 
- de invloed van waterpeilaanpassingen op bodembeweging en schades, en de wijze waarop dit 
bij de afhandeling van mijnbouwschades kan/moet worden betrokken; 
- de invloed van meerdere mijnbouwactiviteiten en/of herhaalde bevingen in eenzelfde gebied 
op het schadebeeld bij gebouwen; 
- de normstelling bij de afhandeling van mijnbouwschades (omvang effectgebieden, trillings-
snelheden, mate van bodemdaling etc.); 
- aspecten van privacy bij een meer uniforme afhandeling van schades. 
 
Over een aantal van deze aspecten worden op dit moment nog nadere studies verricht door onder 
meer de TU Delft en TNO. Ook de Tijdelijke Commissie Mijnbouwschade Groningen zal zich op korte 
termijn over een aantal van deze aspecten moeten buigen om te komen tot een eenduidige norme-
ring en afhandeling van de schadeclaims in Groningen .  
De Tcbb kan zich voorstellen dat zij in de komende tijd één of meer workshops organiseert om met 
direct betrokkenen deze aspecten gezamenlijk nader uit te werken.  
Tevens zou bezien kunnen worden of de schadegevallen in bijvoorbeeld Emmen of Zuidlaren zich le-
nen voor een pilot om de afhandeling van kleine en grote(re) schades daar effectief af te handelen.  
 
Bij al het technische en juridische 'geweld' over de afhandeling van de mijnbouwschades moet de 
burger die schade lijdt of vreest voor schade, centraal blijven. Toegankelijke, betrouwbare informatie 
over de risico's op mijnbouwschade én de wijze van afhandeling van eventuele schades is daarvoor 
van groot belang. Ook op dit punt kan 'de mijnbouwwereld' nog veel winnen! 
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 426 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 427 ======================================================================

<pre>12 
 Bijlage 1. Lijst van geraadpleegde personen en instanties 
  
Najaar 2017 Diverse overleggen NCG, Groningen 
 
29-09-2017  EZ, Den Haag 
 
06-10-2017  Workshop RAS, Amersfoort 
 
26-10-2017  Mr.  Amersfoort 
 
23-11-2017  Ir.  Amersfoort 
 
28-11-2017  CVW, Appingedam 
 
30-11-2017  Nogepa, Den Haag 
 
11-12-2017  Arbiters, Groningen 
 
21-12-2017  Gedeputeerde Provincie Drenthe, Assen 
 
03-01-2018  Groninger BodemBeweging, Loppersum 
 
08-01-2018  Burgemeester Heerenveen en VNG, Heerenveen 
 
22-01-2018  Burgemeesters Aa en Hunze, Assen, Noordenveld, Tynaarlo, te Assen 
 
31-01-2018  Commissie Bodemdaling Friesland, Rozendaal 
 
01-02-2018  Onafhankelijk Raadsman, Loppersum 
 
 
 
 
  
</pre>

====================================================================== Einde pagina 427 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 428 ======================================================================

<pre>13 
 Bijlage 2. Notitie Tcbb 'Mijnbouw, bodembeweging en schade'  
 
Mijnbouw, bodembeweging en schade 
 
1. Mijnbouw en bodembeweging 
 
1.1 Inleiding  
Mijnbouw veroorzaakt in beginsel bodembeweging en bodembeweging kan leiden tot fysieke schade 
aan gebouwen. In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de mijnbouwactiviteiten In Nederland die in het 
kader van deze verkenning van belang zijn en de bodembewegingen die daardoor kunnen worden 
veroorzaakt. 
 
1.2 Mijnbouwactiviteiten 
Voor deze verkenning maakt de Tcbb onderscheid tussen verschillende mijnbouwactiviteiten in Ne-
derland waarbij sprake kan zijn van daaraan gerelateerde schades aan gebouwen en van knelpunten 
bij de afhandeling van deze schades. Deze mijnbouwactiviteiten zijn: 
 
- gaswinning uit het Groningenveld; 
- gaswinning uit de zogenaamde Kleine Velden; 
- zoutwinning; 
- steenkolenwinning in Limburg; 
- geothermie. 
 
Opgemerkt wordt dat de Tcbb bij de gaswinning ook de ondergrondse gasopslag, zoals bij Norg en 
Grijpskerk, betrekt. 
  
Gaswinning uit het Groningenveld 
Dat de aardbevingen die worden veroorzaakt door de gaswinning uit het Groningenveld leiden tot 
schades aan gebouwen is genoegzaam bekend en ook onbetwist. Evenzo is bekend dat al geruime 
tijd sprake is van knelpunten bij de afhandeling van die schades. Op 31 januari 2018 heeft dat geleid 
tot de vaststelling bij ministerieel besluit van een nieuw schadeprotocol voor Groningen. Daarmee is 
een publiekrechtelijk kader gegeven voor een onafhankelijke afhandeling van schades. Op grond van 
het besluit worden Tijdelijke commissies en bijbehorende deelcommissies ingesteld die zorg zullen 
dragen voor de afhandeling van de schades met gebruikmaking van in te schakelen deskundigen. De 
wijze waarop de schade precies zal worden gaan afgehandeld is vooralsnog niet bekend. 
 
Gaswinning uit de zogenaamde Kleine Velden 
In Nederland wordt gas gewonnen uit een groot aantal zogenaamde Kleine Velden. Deze velden vari-
eren sterk in omvang maar zijn elk aanzienlijk kleiner dan het Groningenveld. Bij het overgrote deel 
van deze velden is in het algemeen geen sprake van schade aan gebouwen. In een beperkt aantal ge-
vallen is dat echter anders. Zo is bekend dat de aardbeving in Emmen op 30- 09-2015 en de aardbe-
ving in Zuidlaren op 23- 12-2016 tot een beperkt aantal schades hebben geleid. Onduidelijk is hoe de 
afhandeling van die schades verloopt. Het gaat daarbij - in vergelijking met de situatie in Groningen - 
weliswaar om een relatief klein aantal schades van op zichzelf beperkte omvang, maar ook dat zijn 
schades die op een adequate manier afgehandeld zullen moeten worden. 
 
Zoutwinning 
In Twente, Groningen en Friesland wordt in Nederland zout gewonnen uit de ondergrond. In het al-
gemeen veroorzaakt de zoutwinning geen schade aan gebouwen maar er kunnen uitzonderingen zijn 
die ook op een adequate manier zullen moeten worden afgehandeld.  
 
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 428 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 429 ======================================================================

<pre>14 
 Steenkolenwinning in Limburg 
In Limburg is sprake van een bijzondere situatie. De steenkolenwinning begon in de Middeleeuwen in 
de open lucht (dagbouw) gevolgd door industriële mijnbouw vanaf het einde van de 19e eeuw waar-
bij de diepte van de winning toenam tot circa 1 km. Om de steenkolen onder droge omstandigheden 
te kunnen winnen werd tot op grote diepte mijnwater afgepompt. Hoewel de steenkolenwinning 
omstreeks 1965 is gestopt is het afpompen van mijnwater gecontinueerd totdat in de jaren 
1994/1995 ook in Duitsland de steenkolenwinning in de nabij gelegen mijnen is gestopt. Sindsdien 
stijgt het mijnwater langzaam en deze stijging gaat nog steeds door. Als gevolg hiervan zijn schades 
ontstaan en de verwachting is dat dit ook in de toekomst nog het geval zal zijn. Naar de mening van 
de Tcbb is hier sprake van mijnbouwschade omdat het stoppen van afpompen van mijnwater door 
haar gezien wordt als onlosmakelijk onderdeel van de mijnbouw. Er is dus sprake van naijlende ge-
volgen van de steenkolenwinning. Voor gedupeerden is vaak niet duidelijk hoe de veroorzaakte 
schades vergoed worden en in verschillende gevallen zijn deze schades niet vergoed. 
 
Geothermie 
Geothermie is in ontwikkeling. In de toekomst zal sprake zijn van geothermieprojecten waarbij ge-
boord wordt tot op steeds grotere diepte (ultradiepe geothermie op meer dan 4.000 m diepte). Geo-
thermie is onlosmakelijk verbonden met risico's voor veiligheid en milieu en die risico's zijn groter 
naarmate dieper geboord wordt. Het is van belang dat deze risico's worden onderkend en dat ter 
beperking van de risico's adequate kaders voor vergunningverlening en handhaving worden gege-
ven1. Hoewel er op dit moment nog geen sprake is van schades aan gebouwen als gevolg van geo-
thermie brengt de Tcbb deze in ontwikkeling zijnde mijnbouwactiviteit expliciet onder de aandacht, 
juist om toekomstige problemen zo goed mogelijk voor te zijn. In feite is de situatie nu enigszins ver-
gelijkbaar met die bij het begin van de gaswinning in Groningen. Bij de gaswinning werden de risico's 
pas te laat onderkend. Bij geothermie zou dat beter moeten kunnen.  
 
1.2 Mijnbouw en bodembeweging  
Bodembeweging door mijnbouw is een algemene term waarbij voor een goed begrip van de relatie 
met mogelijke schade onderscheid moet worden gemaakt tussen bodemdaling, bodemrijzing en bo-
demtrilling. Op deze drie vormen van bodembeweging wordt hierna ingegaan. 
 
Bodemdaling 
Bodemdaling treedt op bij alle mijnbouwactiviteiten waarbij delfstoffen aan de bodem worden ont-
trokken. Door de onttrekking van de delfstof op grotere diepte wordt de betreffende laag samenge-
drukt door het gewicht van de bovengelegen aardlagen. Deze samendrukking manifesteert zich als 
een schotelvormige bodemdaling aan het aardoppervlak. Bij de gaswinning wordt de samendrukking 
(compactie) veroorzaakt doordat de gasdruk in het gashoudende reservoir door de winning afneemt 
(in Groningen van 300 bar aan het begin van de winning tot inmiddels minder dan 100 bar) waardoor 
de steendruk in de gashoudende laag toeneemt. Bij de zoutwinning worden zogenaamde cavernes 
(holtes) in de zoutlaag gevormd, waardoor de druk in het resterende deel van de zoutlaag toeneemt.  
 
Meestal is sprake van een zeer langzaam verlopend proces. Zo is in Groningen door de gaswinning op 
3 km diepte de bodem in het centrum van het Groningenveld bij Loppersum in 50 jaar tijd zeer gelei-
delijk ruim 0,3 m gedaald, d.w.z. gemiddeld 6 mm/jaar. Bij kleine gasvelden is de maximale bodem-
daling aanzienlijk kleiner en vaak niet meer dan enkele centimeters. De zoutwinning in Friesland, tus-
sen Franeker en Harlingen, vindt plaats op een diepte van 2,5 tot 3 km. Dit heeft in de periode 1995-
2005 geleid tot een bodemdaling van ca. 0,35 m in het hart van het zoutwinningsgebied, d.w.z. ge-
middeld 35 mm/jaar, dus vijf keer zo veel als in Groningen. 
 
 
                                                 
1 Staat van de Sector Geothermie, Staatstoezicht op de Mijnen, 12 juli 2017.  </pre>

====================================================================== Einde pagina 429 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 430 ======================================================================

<pre>15 
  
Omdat er in het algemeen sprake is van een groot gebied waarover de schotelvormige bodemdaling 
optreedt leidt deze bodemdaling niet tot significante hoogteverschillen over kleine afstanden. De 
bodemdaling is dus meestal gelijkmatig. Bij zoutwinning is in het verleden wel sprake geweest van 
ongelijkmatige bodemdaling als gevolg van instabiele cavernes. Door de huidige monitoring van de 
bodembeweging en het op tijd treffen van maatregelen wordt dat voorkomen. 
 
Bodemdaling treedt ook op bij het winnen van gas uit opslagreservoirs, omdat door de winning de 
gasdruk in het reservoir afneemt. In het algemeen is de ze bodemdaling echter zeer gering en boven-
dien gelijkmatig.  
 
Limburg betreft een bijzondere situatie omdat sprake kan zijn van lokale effecten met als gevolg on-
gelijkmatige bodemdaling . In de omgeving van voormalige mijnschachten en zogenaamde opwaartse 
boringen die destijds vanuit de mijngangen zijn gemaakt kan bodemmateriaal naar de nog aanwezige 
ruimtes in de ondergrond stromen. Dit kan uiteindelijk aan het aardoppervlak merkbaar zijn in de 
vorm van 'sinkholes'. Een voorbeeld daarvan is de sinkhole die in 2011 ontstond onder winkelcen-
trum 't Loon in Heerlen. Ook ter plaatse van drempels in het aardoppervlak en bij de aanwezige na-
tuurlijke breuken in de ondergrond kan sprake zijn van lokale effecten. Door monitoring van de bo-
dembeweging en het op tijd treffen van maatregelen kunnen de risico's als gevolg van deze lokale ef-
fecten worden beperkt. 
 
Bodemrijzing 
Bodemrijzing speelt met name in Limburg. Als gevolg van het stijgende mijnwater is sprake van lang-
zame bodemrijzing met een huidige snelheid van ongeveer 2 mm/jaar. Deze bodemrijzing is in begin-
sel gelijkmatig en leidt niet tot significante hoogteverschillen over kleine afstanden. Ter plaatse van 
discontinuïteiten in het aardoppervlak, zoals bij natuurlijke breuken in de ondergrond, kunnen echter 
wel significante hoogteverschillen over kleine afstand ontstaan. Door monitoring van de bodembe-
weging en het op tijd treffen van maatregelen kunnen de risico's als gevolg van deze hoogteverschil-
len worden beperkt. 
Bodemrijzing treedt ook op bij opslaan van gas in opslagreservoirs, omdat door de opslag de gasdruk 
in het reservoir toeneemt. Net als bij de bodemdaling die optreedt bij de winning van gas uit opslag-
reservoirs is de bodemrijzing bij het opslaan van gas in het algemeen zeer gering en gelijkmatig .  
 
Bodemtrilling 
Bodemtrillingen worden veroorzaakt door aardbevingen. Dit is het geval bij de gaswinning uit het 
Groningenveld en bij enkele van de kleinere gasvelden. Bij sommige gasopslagactiviteiten kan ook 
sprake zijn van het ontstaan van bodemtrillingen. 
 
De aardbevingen worden veroorzaakt door plotseling optredende verschuivingen in natuurlijke breu-
ken die zich in de gashoudende laag bevinden. Deze verschuivingen zijn het gevolg van de eerder be-
sproken samendrukking van de gashoudende laag die door de gaswinning ontstaat. Of bij een be-
paald gasveld aardbevingen zijn te verwachten hangt af van veel factoren, zoals de dikte en de geo-
mechanische eigenschappen van de gashoudende laag en het al dan niet aanwezig zijn van natuurlij-
ke breuken in die laag. Zoals eerder aangegeven is het risico op aardbevingen bij veel kleine gasvel-
den gering of zelfs niet aanwezig. 
 
De sterkte van de bodemtrilling aan het aardoppervlak is bepalend voor de effecten aan het opper-
vlak, zoals het ontstaan van schade. De sterkte van de bodemtrilling aan het aardoppervlak hangt af 
van de magnitude van de aardbeving, de diepte waarop deze plaatsvindt en de voortplantingswijze 
van de trillingen door de bodem vanaf de bron (het hypocentrum) naar het aardoppervlak. Aan het 
aardoppervlak is de bodemtrilling het sterkst recht boven het hypocentrum (het epicentrum). Op 
grotere afstand van het epicentrum neemt de sterkte van de bodemtrilling sterk af.  </pre>

====================================================================== Einde pagina 430 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 431 ======================================================================

<pre>16 
  
Bij de wat zwaardere aardbevingen in Groningen is de maximale trillingssnelheid in de buurt van het 
epicentrum zo’n 5 à 10 mm/s. Bij de tot nu voorgekomen zwaarste aardbevingen in Groningen (mag-
nitude 3,6 bij Huizinge op 16 augustus 2012 en magnitude 3,4 bij Zeerijp op 8 januari 2018) zijn de 
maximale trillingssnelheden bij het epicentrum nog aanzienlijk groter. Bij deze twee zwaarste aard-
bevingen waren de effecten dan ook tot op grotere afstand van het epicentrum merkbaar dan bij de 
kleinere aardbevingen.  
 
De bodemtrillingen als gevolg van een aardbeving treden kortstondig op. Als gevolg van meer aard-
bevingen achter elkaar is er echter ook sprake van herhaalde trillingen. Dat is van belang voor de be-
oordeling van de kans op schade. 
 
Overigens blijkt uit praktijkmetingen in Groningen (meetnetwerken van KNMI en van TNO) dat bij 
een bepaalde beving op verschillende locaties met dezelfde afstand tot het epicentrum aanzienlijke 
verschillen zijn waargenomen in de gemeten snelheden. De oorzaak daarvan is voor een belangrijk 
gedeelte dat de eigenschappen van de ondergrond niet overal hetzelfde zijn. Dat maakt het ook las-
tig zo niet onmogelijk om na een aardbeving vast te stellen welke trillingssnelheid op een bepaalde 
locatie precies is opgetreden als voor die locatie geen meetgegevens beschikbaar zijn. Met de hier-
voor beschikbare berekeningsmodellen kunnen wel schattingen worden gemaakt van de bandbreed-
te waarbinnen de opgetreden trillingssnelheid zich waarschijnlijk heeft bevonden. 
 
Bij geothermie zijn de te verwachten bodembewegingen nog niet goed bekend. Met name in gebie-
den met natuurlijke seismiciteit (zoals in Limburg) en in gebieden met seismiciteit door gaswinning is 
het ontstaan van bodemtrilling door geothermie niet denkbeeldig.   
 
1.3  Samenvattend  
In de volgende tabel is voor elke beschouwde mijnbouwactiviteit samenvattend aangegeven welke 
bodembeweging het gevolg kan zijn. 
 
Mijnbouwactiviteit  Bodembeweging  
Gaswinning uit Groningenveld  Gelijkmatige bodemdaling  
Bodemtrillin g door aardbevingen  
Bij gasopslag:  
- Geringe gelijkmatige bodemdaling en -rijzing  
- Bij sommige o pslagfaciliteiten bodemtrilling   
Gaswinning Kleine Velden  Geringe gelijkmatige bodemdaling  
Bij enkele velden bodemtrilling door aardbevingen  
Bij gasopslag:  
- Geringe gelijkmatige bodemdaling en -rijzing  
- Bij sommige opslagfaciliteiten bodemtrilling  
Zoutwinning  Gelijkmatige bodemdaling  
Naijlende gevolgen steenkolen-
winning  Gelijkmatige bodemrijzing  
Lokale  bodemdaling (bijvoorbeeld sinkholes)  
Lokale  bodemrijzin g (bijvoorbeeld bij natuurlijke breuken)  
Geothermie  In gebieden met seismiciteit is bodemtrilling niet denkbeeldig  
Opmerking:  
De risico's van geothermie zijn nog onvoldoende onderkend. Ook 
ontbreekt nog een adequaat kader voor vergunningen en hand-
having.  
 
 
2. Bodembeweging en schade </pre>

====================================================================== Einde pagina 431 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 432 ======================================================================

<pre>17 
  
2.1 Inleiding 
Door mijnbouw veroorzaakte bodembewegingen kunnen leiden tot fysieke schade aan gebouwen. 
Dat kan nieuwe schade zijn maar ook verergering van bestaande schade die al aanwezig was door 
andere oorzaken. In dit hoofdstuk wordt voor de verschillende typen bodembeweging ingegaan op 
de schade die daardoor veroorzaakt kan worden. 
 
2.2 Schade door bodemdaling en -rijzing 
Door gelijkmatige bodemdaling en -rijzing ontstaat in het algemeen geen schade aan gebouwen om-
dat over kleinere afstanden geen significante verschillen in hoogte ontstaan. De gebouwen zakken of 
rijzen als het ware in hun geheel mee met de gelijkmatig dalende of rijzende bodem. 
 
Gelijkmatige bodemdaling kan wel leiden tot de noodzaak van aanpassingen in het beheer van het 
oppervlaktewater. Te denken valt daarbij aan het aanpassen van waterpeilen, dijkhoogtes en gema-
len. Indien deze aanpassingen niet of te laat worden doorgevoerd dan kan dat leiden tot schade aan 
gebouwen zoals wateroverlast in kelders omdat door de bodemdaling de afstand tussen de gelijkblij-
vende grondwaterstand en het dalende maaiveld kleiner wordt.  
 
Deze indirecte schade door gelijkmatige bodemdaling speelt overigens alleen in situaties waarin de 
bodemdaling substantieel is. Bij een geringe mate van bodemdaling, zoals bij de meeste kleine gas-
velden en bij gasopslagactiviteiten, is deze indirecte schade niet te verwachten. Vaak is de bodemda-
ling door de mijnbouwactiviteit ondergeschikt aan de natuurlijke bodemdaling.  
 
In uitzonderingssituaties is het mogelijk dat gelijkmatige bodemdaling wel leidt tot schade aan bouw-
constructies. Een voorbeeld is een zeer diep gelegen kelderconstructie die in contact staat met een 
diep gelegen watervoerende laag in de ondergrond waarbij aanpassing van de peilen van het opper-
vlaktewater geen invloed hebben op de waterdruk in de diep gelegen watervoerende laag. 
Als sprake is van ongelijkmatige bodemdaling of -rijzing, waarbij over kleinere afstanden significante 
hoogteverschillen ontstaan, dan kan dat effect hebben op gebouwen. Dat uit zich in de vorm van zet-
tingsschade, namelijk zakking, scheefstand en/of scheurvorming. Deze schadevorm ontstaat alleen 
indien de door de bodembeweging veroorzaakte hoogteverschillen voldoende groot zijn in vergelij-
king met de afmetingen van het betreffende gebouw. Uiteraard spelen de sterkte en de funderings-
wijze van het gebouw daarbij ook een rol. 
 
Buiten het gebied waar de bodemdaling of-rijzing optreedt is geen schade te verwachten. Daarmee is 
het effectgebied gedefinieerd. Binnen dat gebied kan schade optreden maar buiten dat gebied niet. 
Bij de verschillende mijnbouwactiviteiten zijn de effectgebieden bekend. Dat zijn namelijk de buiten-
ste contouren van de dalingskommen die zijn vastgelegd in de betreffende winningsplannen. Bij de 
gas- en zoutwinningactiviteiten wordt de bodemdaling als onderdeel van de winning gemonitord . 
Eventuele afwijkingen van de verwachtingen komen daarbij in beeld zodat waar nodig maatregelen 
kunnen worden getroffen. 
 
Voor Limburg zijn de effectgebieden eveneens bekend. Deze komen overeen met de risicozones die 
zijn gedefinieerd op basis van een in opdracht van het ministerie van EZ uitgevoerde studie2. Ter be-
perking van toekomstige schade is van belang dat adequaat uitvoering wordt gegeven aan de in d e 
studie aanbevolen monitoring van de bodembewegingen. 
 
2.3 Schade door bodemtrilling 
Door bodemtrilling kan schade ontstaan. Dat blijkt uit de ervaringen in Groningen en sommige van de 
kleinere gasvelden in Drenthe. Of bodemtrilling schade veroorzaakt aan een gebouw is in hoofdzaak 
                                                 
2 Naijlende gevolgen van de steenkolenwinning in Zuid-Limburg, consortium IHS e.a., 2016 </pre>

====================================================================== Einde pagina 432 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 433 ======================================================================

<pre>18 
 afhankelijk van twee factoren. Enerzijds is de mate van de bodemtrilling aan het aardoppervlak op de 
betreffende locatie van belang, anderzijds is dat de sterkte of de gevoeligheid voor trillingen van het 
betreffende gebouw. 
 
Eerder is toegelicht dat de mate van bodemtrilling, uitgedrukt in trillingssnelheden of -versnellingen, 
afhangt van de zwaarte van de aardbeving, de diepte van het hypocentrum, de bodemeigenschap-
pen en de afstand tot het epicentrum. Op basis van metingen of modellen kan worden aangeven 
binnen welke bandbreedte de opgetreden snelheden of versnellingen op een bepaalde locatie zich 
waarschijnlijk hebben bevonden. 
 
De sterkte of gevoeligheid voor trillingen van een gebouw is niet voor alle gebouwen hetzelfde. Bij 
voor trillingen gevoelige gebouwen zal bij lagere trillingssnelheden trillingsschade ontstaan dan bij 
gebouwen die minder gevoelig zijn voor trillingen. De meest gevoelige gebouwen zijn de oudere ge-
bouwen van metselwerk. Dat is des te meer het geval als bij die gebouwen al schade aanwezig is 
door andere oorzaken en/of door eerdere aardbevingen. Informatie over de trillingssnelheid waarbij 
schade aan gebouwen te verwachten is, is beschikbaar in SBR Trillingsrichtlijn A3. In deze richtlijn zijn 
grenswaarden voor trillingen gegeven waarbij schade is te verwachten en waarbij onderscheid wordt 
gemaakt naar de gevoeligheid van een gebouw voor trillingen. 
 
Ook voor bodemtrillingen door een aardbeving kan een effectgebied worden gedefinieerd. De om-
vang van dat effectgebied hoeft echter niet overeen te komen met het effectgebied van de bodem-
daling. Hoe zwaarder de aardbeving hoe groter het effectgebied en omgekeerd. Een zware aardbe-
ving in Groningen kan bijvoorbeeld relatief hoge trillingssnelheden veroorzaken buiten het effectge-
bied van de bodemdaling. Een lichte aardbeving daarentegen hoeft niet merkbaar te zijn binnen het 
gehele effectgebied voor de bodemdaling. Een praktische begrenzing van het effectgebied kan wor-
den gebaseerd op de trillingssnelheden die in elk gebouw door andere oorzaken dan aardbevingen 
optreden. Deze trillingssnelheid ligt in de orde van 2 mm/s. Het effectgebied voor bodemtrillingen is 
dan begrensd tot het gebied waarin een aardbeving trillingsnelheden heeft veroorzaakt die groter 
zijn dan 2 mm/s. De omvang van het effectgebied is daarmee onder meer afhankelijk van de zwaarte 
van de aardbeving. De grenswaarde van 2 mm/s komt overigens overeen met de laagste trillings-
snelheid waarbij volgens de SBR Trillingsrichlijn A schade kan ontstaan aan gebouwen. 
   
Vanwege de onzekerheden in enerzijds de feitelijk opgetreden trillingssnelheid op een bepaalde lo-
catie en anderzijds de gevoeligheid voor trillingen van het gebouw op die locatie is de begrenzing van 
het effectgebied altijd enigszins arbitrair. Het is dus niet volledig uit te sluiten dat net buiten dat ge-
bied toch trillingsschade is ontstaan. Naarmate het effectgebied ruimer wordt vastgesteld is de kans 
op trillingsschade daarbuiten uiteraard kleiner.  
 
Voor het zo veel mogelijk verkleinen van onzekerheden in opgetreden trillingssnelheden in Gronin-
gen is het van belang dat informatie uit de meetnetwerken van KNMI en TNO zo goed mogelijk wordt 
geanalyseerd en beschikbaar wordt gemaakt ten behoeve van het beoordelen van schade.  
 
In de discussies omtrent het schadeprotocol voor Groningen wordt ook wel gesproken over schade-
gebied. Dat is gedefinieerd als het gebied waarin schade kan optreden als gevolg van een aardbeving. 
In feite is dat dus het effectgebied gerelateerd aan de aardbeving. 
  
                                                 
3 SBR Trillingsrichtlijn A, Schade aan bouwwerken, december 2017  </pre>

====================================================================== Einde pagina 433 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 434 ======================================================================

<pre>19 
  
2.4 Samenvattend 
In de volgende tabel is voor elk van de beschouwde types bodembeweging samenvattend aangege-
ven of schade aan gebouwen het gevolg kan zijn. Bij elk type bodembeweging is aangegeven bij wel-
ke mijnbouwactiviteit dat typebodemweging ontstaat of kan ontstaan. Daarmee is de relatie tussen 
een specifieke mijnbouwactiviteit en het al dan niet kunnen ontstaan van schade daardoor eveneens 
inzichtelijk. 
 
Type bodembeweging  Schade aan gebouwen  
Gelijkmatige bodemdaling  en -
rijzing  
(door gaswinning, zoutwinning 
en door naijlende gevolgen 
steenkolenwinning Limburg)  Over het algemeen veroorzaakt dit geen schade.  
In bijzondere situaties kan schade ontstaan (incidenteel).  
Bij significante bodemdaling kan indirect schade onts taan als ge-
volg van het niet (op tijd) aanpassen van waterpeilen.  
Schade kan alleen in het effectgebied optreden en niet daarbui-
ten. 
Ongelijkmatige bodemdaling en 
-rijzing  
(door naijlende gevolgen steen-
kolenwinning Limburg)  Schade ontstaat alleen bij voldoende grote hoogteverschillen in 
vergelijking met de afmetingen van het gebouw.  
Schade kan alleen in het effectgebied optreden en niet daarbui-
ten. 
Bodemtrilling  
(door gaswinning uit het Gro-
ningenveld, gaswinning uit en-
kele kleine gasvelden, en in 
mind ere mate door gasopslag)  Schade ontstaat alleen als de trillingssnelheid ten gevolge van de 
aardbeving voldoende groot is in vergelijking met de gevoeligheid 
voor het ontstaan van trillingsschade aan het betreffende ge-
bouw.  
Schade is in beginsel gelimiteer d tot het effectgebied.  
 
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 434 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 435 ======================================================================

<pre>20 
 Bijlage 3. Achtergrondstudies 
 
a. Observaties Workshop Robuuste Aanpak Schadeafhandeling, 6 oktober 2017 te Amersfoort (Se-
cretariaat Tcbb). 
 
b. Rapport rechtsvergelijkend onderzoek UCALL naar de vergoeding van schade als gevolg van 
mijnbouwactiviteiten in Nederland, België en Duitsland (Tweede Kamer 23 juni 2016). 
 
c. Beoordelingsmethodiek mijnbouwschades, NCG/ TU Delft (verschillende versies ). 
 
d. Alternatieve vergoedingssystemen in personenschadezaken en slachtofferbehoeften (R. Rijn-
hout, Nederlands Tijdschrift voor bestuursrecht, 2017/39). 
 
e. Aansprakelijkheid voor aardbevingsschade vanuit rechtseconomisch perspectief (F. Oldenhuis, 
Nederlands Juristenblad 2015/1251). 
 
f. De governance van de afhandeling van mijnbouwschade (RU Groningen, december 2016). 
 
g. Schadevoorkomingsplicht (A.L.M. Keirse, uitgeverij Boom, 2017 ). 
 
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 435 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 436 ======================================================================

<pre>    Technische commissie \bodembeweging</pre>

====================================================================== Einde pagina 436 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 437 ======================================================================

<pre>Date : 14-2-2018 13:29:12
To : "   @assen.nl, "Marco Out" @assen.nl
Subject : FW: Om  zaken com pleet te m aken ook voor de gem eente hierbij de stukken Vries 10
Ter info de ervaring van mevr  bij de hoorzitting van Sodm omtrent put V ries 10.
Met vriendelijke groet,
 
Beleidsspecialist gemeente Assen
T 
 -
Website: www@assen.nl
-----Oorspronkelijk bericht-----
: . @gmail.com] 
V erzonden: woensdag 14 februari 2018 13:24
Onderwerp: Re: Om zaken compleet te maken ook voor de gemeente hierbij de stukken V ries 10
Het was een boeiende, intensieve zitting waarbij mijn argumenten en verweren de hoorcommissie niet alleen van het protocol afbracht, maar ook hun strategisch spel in de war bracht volgens de voorzitter zijn
eigen woorden. Ik ben heel veel wijzer geworden, dan ik al was na het antwoord van SodM op mijn handhavingsverzoek.
V erder geldt dat gelijk hebben één ding is, maar gelijk krijgen een ander.
                 .
Mij is gebleken dat waarde van de mening van de gemeente Assen (en alle andere partijen) over V ries 10, verwoord in de zienswijze, nihil is. Net als een groot deel van de adviezen. Heel jammer.
Wat ik nu met zekerheid weet is dat alle gas dat gewonnen wordt in V ries Zuid, uit V ries 10 komt, en dus onder mijn huis wegstroomt.
Met vriendelijke groeten,
 
Op 14-02-18 om 08:57 schreef  :
> Dag 
>
> Hoe is het gisteren gegaan?
> Las vanochtend het artikel in het DvhN over de bevindingen van de hoorzitting.
> In onze zienswijze hebben we ook aandacht gevraagd voor put V ries 10. Bij het opstellen van onze de zienswijze hebben we hiervoor advies gevraagd van     van Plasbossinade.
>
> Die gaf aan dat  Artikel 24, lid 1 van het Mijnbouwbesluit bepaalt dat "een winningsplan onder meer een opgaaf moet bevatten van het aantal boorgaten dat bij de winning wordt gebruikt; een opgaaf van de
volgorde en het tijdsbestek van de boorgaten; een opgaaf van de ligging, lengte en diameter van de verbuizing van de boorgaten."
>
> Het vigerende winningsplan waar door de minister een winningsbesluit op heeft genomen voldoet hier niet aan; in dit plan wordt die nieuwe put V ries 10 niet genoemd; die was nog niet geboord en de NAM
had voor gasveld V ries  geen plannen om dat te doen.
>
                    .
>
> Met vriendelijke groet,
>
> Beleidsspecialist gemeente Assen
>
  -
> Website: www@assen.nl
>
> -----Oorspronkelijk bericht-----
> V an:  : @gmail.com]
> V erzonden: vrijdag 9 februari 2018 14:16
>
> Onderwerp: Re: Om zaken compleet te maken ook voor de gemeente hierbij 
> de stukken V ries 10
>
> Dag ,
> Maandagmiddag gaat mij niet lukken helaas. V olgende keer beter.
>
> Mooi dat er weer gesprekken komen met de overheden. Want zolang dit instemmingsbesluit niet definitief is, is de oude wetgeving van kracht volgens de SodM. En dat is niet zo mooi voor alle overheden
die te maken hebben met de wijziging gaswinning Westerveld.
>
> V erder hoop ik dat ik dinsdag wat kan neerzetten dat resultaat geeft.
> Dat zou heel fijn zijn.
>
> V riendelijke groeten,
>
> Op 09-02-18 om 13:53 schreef  :
>> Dag 
>>
>> G een probleem hoor.
>>    
>> Maandagmiddag zou prima kunnen.
>> We hebben vorige week met EZ gesproken en een update gehad.
>> We krijgen nog geen besluit op onze zienswijze op het winningsplan. Ze willen  eerst een gesprek met de overheden. Wij hebben aangegeven hier open voor te staan.
>>
>> Met vriendelijke groet,
>>
>> Beleidsspecialist gemeente Assen
>>
>>  
  -31.73
</pre>

====================================================================== Einde pagina 437 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 438 ======================================================================

<pre>>> Website: www@assen.nl
>>
>> -----Oorspronkelijk bericht-----
>> V an:  @gmail.com ]
>> V erzonden: donderdag 1 februari 2018 11:52
>
>> Onderwerp: Re: Om zaken compleet te maken ook voor de gemeente 
>> hierbij de stukken V ries 10
>>
>> Dag ,
>>
>> Het heeft even geduurd maar ik heb nu een datum van de SodM, namelijk 13 februari 2018. Is er nog tijd om wat zaken te overleggen of is het voor jullie te kort dag?
>>
>> Een belafspraak is prima, maar ik kan ook wel even langs het gemeentehuis komen. Mijn nummer is - .
>>
>> Ik hoor graag van jou.
>>
>> Met vriendelijke groeten,
>>
>
>>
>>
>>
>> Op 15-12-17 om 17:00 schreef  
>>> Dag ,
>>>
>>> Sorry voor de late reactie maar je mail is er even tussendoor geschoten.
>>>
>>> Bedankt voor je informatie over de procedure rond het bezwaar van put V ries 10.
>>> We zijn uiteraard bereid je van advies te voorzien. Dan is het handig dat dan ook een jurist van ons betrokken wordt. Afspraak met Marco lijkt mij niet nodig omdat  en ik op hetzelfde
informatieniveau zitten.
>>> Het is misschien het meest praktisch om hiervoor een beIafspraak te organiseren waarbij wij je vragen kunnen beantwoorden.
>>>
>>> G eef maar aan wanneer dat zou moeten plaatsvinden.
>>>
>>>
>>> Met vriendelijke groet,
>>>
>
>>> Beleidsspecialist gemeente Assen
>>>
>
  
>>> Website: www@assen.nl
>>>
>>> -----Oorspronkelijk bericht-----
>>> V an:  . @gmail.com]
>>> V erzonden: woensdag 6 december 2017 15:26
>
 @assen.nl>
>>> Onderwerp: Om zaken compleet te maken ook voor de gemeente hierbij 
>>> de stukken V ries 10
>>>
>
>>>
>>> Ik schrijf jullie beiden aan dan zijn jullie gelijktijdig op de hoogte.
>>>
>>> Zoals bekend mocht ik nog een keer reageren met een bezwaarschrift 
>>> op het antwoord van de SodM om niet te gaan handhaven. Dat heb ik na 
>>> lang nadenken en vooral na de reactie van mijn echtgenoot gedaan. 
>>> Dus daarvan ontvangen jullie een afschrift. (ongetekende versie 
>>> trouwens)
>>>
>>> Maandagavond heb ik even met de burgemeester als portefeuillehouder gesproken tijdens de fractievergadering van Plop over het mogelijke antwoord van de SodM en mijn verwachting . Hij gaf aan dat
de NAM contact zocht met hem over eventueel nulmetingen. Ook gaf hij aan dat het definitieve instemmingsbesluit nog op zich laat wachten en misschien pas volgend jaar komt. En ik heb hem vertelt dat de
brief van de SodM belangrijke info bevat voor heel Westerveld. Namelijk hoe zij tegen diverse zaken aankijken die ook in de verschillende zienswijzen behandeld zijn. Dit is in mijn visie belangrijk in de
overleggen die nog komen.
>>>
>>> Nu heb ik gisteren een brief ontvangen van de SodM dat ik (mogelijk) een uitnodiging kan verwachten voor een hoorzitting. Ik neem zelf aan in Den Haag en dat ik dan voorafgaande de stukken nog kan
inzien. Ik mag er ook vanaf zien maar dat doe ik zo wie zo niet. Ik wil mijn standpunten wel toelichten als dat kan.
>>>
>>> Jullie hebben vast ervaring met hoorzittingen. Zouden jullie mij van advies mogen en willen dienen hoe die zitting zo goed mogelijk voor te bereiden? Zelf heb ik wel ervaring met comparities in procedures.
Ook bij Hoger Beroep. Maar dit is bestuursrechtelijk en daar zitten jullie volgens mij meer in. Zou het ook nuttig zijn om een afspraak met Marco Out te maken?
>>>
>>> G raag hoor ik jullie reactie.
>>>
>>> V riendelijke groeten,
>>>
>
>>>
>>> Disclaimer:
>>> Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De gemeente Assen
aanvaardt geen aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 438 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 439 ======================================================================

<pre>Date : 5-4-2017 12:32:54
F
T
Cc : "   @assen.nl, "    @assen.nl
Subject : FW: overhandiging handtekeningen aan EZ
Beste Marco,
 
Zie onderstaande bericht.
Is dit iets waar jij (of Harmke) bij wilt zijn?
 
Ik kan er zelf helaas niet bij zijn door verplichtingen elders.
 
Groet,
 
Van: 
Verzonden:  woensdag 5 april 2017 12:21
Aan: 
Onderwerp:  overhandiging handtekeningen aan EZ
 
B
 
Aanstaande vrijdag 7 april vindt om 15.30  in de Dissel de overhandiging plaats.
De handtekeningen worden namens de minister in ontvangst genomen door
de directeur Energie van EZ, Meindert Smallenbroek.
We houden het als werkgroep low profile, er komt wel een mededeling naar de pers.
Mocht jij en/of Marco er bij zijn dan ben jij/zijn jullie uiteraard welkom.
Ik hoor wel.
 
Groet
 
 
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De gemeente Assen aanvaardt geen
aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.31.74
</pre>

====================================================================== Einde pagina 439 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 440 ======================================================================

<pre>Date : 14-2-2017 16:22:42
F
T
Subject : FW: overleg nam
Attachm ent : overleg nam ;
H
 
I
 
Met vriendelijke groet
i  
Bestuurscommunicatie, woordvoerder
tel 
.. @assen.nlBezoekadres: Noordersingel 33, 9401 JW Assen
 31.75
</pre>

====================================================================== Einde pagina 440 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 441 ======================================================================

<pre>Date  : 8-2-2017 14:35:10
From  
To  
Subject  : overleg nam
 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 441 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 442 ======================================================================

<pre>Date : 8-9-2017 13:43:50
Subject : FW: Persbericht: een financiële bijdrage voor een routeontw ikkelingsfonds 
Attachm ent : Persbericht RGA financiële bijdrage GAE.pdf;im age001.png;
Verzonden met mijn Windows Phone
Van: Secretariaat_RGA
Verzonden: ​8-​9-​2017 13:34
Aan: S   l  l  -    -  . .   l    - .    '  i  -   
 '          i             .    l  
i  - .     '   -  .  '  '   -       -  - .   
-  -  .     -   '    -  . l  '   -    
l       l    .       .         .   
  -       - .  l '    -   . l  i   -     i   -  
 ' i    . . .    i   . . .    i  . .    .
CC:        l    l .    l            
 -  i   i  -  i   i  -     -  -   l    - 
         i        .       . . . 
l   i . ' '     i  '  . i l'
. l'  '  ' l. i   -     i  '  
. l .
Onderwerp: Persbericht: een financiële bijdrage voor een routeontwikkelingsfonds 
Beste Stuurgroep-leden,
 
Bijgaand het persbericht nav besluitvorming vandaag in de stuurgroep Regio Groningen-Assen .  Aan uw griffier is het verzoek verzonden om dit bericht te verspreiden onder uw
raads- dan wel Statenleden.
 
Vriendelijke groet, Hero Havenga de Poel
Algemeen secretaris
Regiobureau Groningen-Assen
bezoekadres: Oosterstraat 56 A in Groningen
Algemeen: ++31 (0)50 316 4289 [maandag t/m vrijdag van 9.00-13.00]
 
Postbus 610
9700 AP Groningen
I: www.regiogroningenassen.nlE: @regiogroningenassen.nl
 
 
 
 
In ons  Handves t voor Diens tverlening k unt u lezen welk e diens tverlening u van ons  mag verwachten.
http://www.provinciegroningen.nl/lok et/onze-diens tverlening/k waliteits handves t/
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De gemeente Assen aanvaardt geen
aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.31.76
</pre>

====================================================================== Einde pagina 442 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 443 ======================================================================

<pre>Persbericht   
 11-9-2017 
 
Regio Groningen-Assen geeft financiële bijdrage aan GAE 
De stuurgroep van Regio Groningen-Assen heeft besloten om Groningen Airport Eelde een 
financiële bijdrage voor de ontwikkeling van routes te verlenen. Voorzitter Fleur Gräper – van 
Koolwijk: “Na een intensieve discussie heeft de stuurgroep vandaag ingestemd met een 
belangrijke investering om de regio te verbeteren. Het regionale belang van de plannen voor 
het uitbreiden van de routes is groot. Door de uitbreiding van het aantal verbindingen 
verbetert de economische positie van de regio, maar ook van de luchthaven.” 
Gedeputeerde Cees Bijl van Drenthe, die namens de aandeelhouders het verzoek deed aan 
de regiogemeenten: “Met deze bijdrage onderschrijven de gemeenten in de Regio 
Groningen-Assen het belang van de luchthaven voor de economische ontwikkeling van de 
gehele regio. De aandeelhouders hebben altijd aangegeven te hechten aan een zo breed 
mogelijk draagvlak onder zowel publieke als private partijen. Deze regionale bijdrage aan het 
routeontwikkelingsfonds past daar uitstekend bij.”  
Waarom is de financiële bijdrage toegekend?  
• De luchthaven is onderdeel van de publieke basisinfrastructuur en daarmee een 
infrastructurele basisvoorziening van de regio en Noord-Nederland. 
• De luchthaven kan een bijdrage leveren aan een goed vestigingsklimaat en daarbij 
de economische ontwikkeling in deze regio en Noord-Nederland. 
• In de publieksenquête heeft 86% aangeven dat GAE zich zou moeten ontwikkelen tot 
‘Toegangspoort van het Noorden’. 
• In de geactualiseerde Regiovisie ‘ Veranderende Context, blijvend perspectief ’ is het 
ontwikkelen van het economische kerngebied Groningen-Assen een speerpunt. 
Groningen Airport Eelde is in de Regiovisie benoemd als economische toplocatie. 
Waar wordt de financiële bijdrage voor gebruikt? 
De aandeelhouders van GAE hebben de ambitie om de luchthaven te ontwikkelen tot 
'Internationale toegangspoort van het Noorden'. Het verzoek aan Regio Groningen-Assen 
betreft een bijdrage van 2,5 miljoen euro aan het routeontwikkelingsfonds ter ondersteuning 
van nieuwe verbindingen die de bereikbaarheid van de regio en daarmee het 
vestigingsklimaat verder zullen versterken . Een routeontwikkelingsfonds is een beproefd 
middel om de aanloop- en marketingkosten van in aanvang onrendabele vluchten van 
nieuwe luchtvaartmaatschappijen te compenseren.  
 
 
Noot voor de redactie, niet ter publicatie: 
Voor meer informatie kunt u contact opnemen met Regio Groningen-Assen: 06  
of secretariaat@regiogroningenassen.nl  
</pre>

====================================================================== Einde pagina 443 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 444 ======================================================================

<pre>    : é 8 @ a vl - vat en  - aar STEDELIJK NETWERK  2% =    </pre>

====================================================================== Einde pagina 444 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 445 ======================================================================

<pre>Date : 9-11-2017 13:32:55
F
T
Subject : FW: Persbericht
  l   i  
        .  i    i   .
 
Van: 
Verzonden:  donderdag 9 november 2017 13:23
Aan: 
CC:   . @tynaarlo.nl>
Onderwerp:  RE: Persbericht
 
Dag heren,
 
Volgens mij hebben wij de meest gevoelige passages uit het voorstel van de provincie geschrapt.
We hebben de bal in onze reactie nadrukkelijk bij EZ gelegd.
Ik vermoed dat Thijsen het op prijs zal stellen als jullie bestuurders hem desgevraagd hierin niet helemaal alleen laten staan.
 
Maar goed, als iedere gemeente nu ineens zijn eigen plan trekt is dat niet anders.
Komt echter niet overeen met het beeld van samen optrekken en een eenheid vormen, zoals die eerder ook wel vanuit Assen en Aa & Hunze werd gedeeld.
Dat Noordenveld een eigen agenda heeft t.a.v. gasopslag Norg was al langer duidelijk.
Ik denk dat wij als Tynaarlo wel namens de gemeenten als woordvoerende partij willen optreden, het betreft in de eerste en grootste deel ook onze gemeente. Echter is het
volgens ons wel erg belangrijk om ook nu eenheid uit te stralen naar buiten toe, waaronder ook het rijk en NAM.
 
Met vriendelijke groet,
    
   
 
    i  | : l i   i
        
 l. l  I www.tynaarlo.nl  @ kornoeljeplein1  
FB Gemeente Tynaarlo  
P P Tynaarlo gaat voor groen! Denk na voordat u print...
Dit bericht en de eventuele bijlage kan vertrouwelijke of persoonlijke informatie bevatten en is daarom uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. Wanneer u deze boodschap per abuis van ons heeft ontvangen, laat dit
dan aan de afzender weten door een korte reactie te sturen. Wij verzoeken u in een dergelijk geval dit bericht en de eventuele bijlagen te vernietigen en geen kopieën op te slaan of door te sturen.
Al onze e-mailberichten worden voor verzending automatisch op virussen gecontroleerd. Er geldt echter geen garantie dat gebruik van e-mail veilig is of dat het gebruik van e-mail geschiedt zonder enige fout. De
gemeente Tynaarlo is op geen enkele wijze aansprakelijk voor enige fout of gebrek in de inhoud van dit e-mailbericht.
 
 
 
 
 
Van: i @assen.nl] 
Verzonden:  donderdag 9 november 2017 13:13
Aan: ' @aaenhunze.nl' ( @aaenhunze.nl
CC: 
Onderwerp:  Persbericht
Urgentie:  Hoog
 
Heren,
 
 
 
 
 
 
Wat is jullie visie?
 
Groet,
 
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De
gemeente Assen aanvaardt geen aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.31.77
</pre>

====================================================================== Einde pagina 445 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 446 ======================================================================

<pre>Date : 9-11-2017 14:25:51
F
T
Subject : FW: Persbericht
Beste Marco,
 
Onderstaande bericht heb ik net verstuurd.
 
Groet,
 
Van: 
Verzonden:  donderdag 9 november 2017 14:25
Aan: 
CC:  . . . @tynaarlo.nl>;    . @drenthe.nl>;   . i @gemeentenoordenveld.nl)
@gemeentenoordenveld.nl>; i   @assen.nl>;   . i @drenthe.nl>;    @aaenhunze.nl>; 
 
Onderwerp:  Persbericht
 
Goedemiddag,
 
Ik heb net overleg gehad met burgemeester Marco Out. Hij ziet graag eerst een ambtelijk gesprek gevolgd door een bestuurlijk gesprek over deze aangelegenheid. In dat gesprek
kunnen de bestuurders het over de casus hebben, maar vooral ook over het eindbeeld en hoe deze casus daar in past. Marco Out geeft aan dat een eventuele reactie op de
voornemens van de NAM ook later kan.
 
    i       .
 
Mocht er bij bestuurders nog behoefte bestaan om met Marco Out te bellen, dan is hij alleen rond etenstijd bereikbaar. Vanavond is er begrotingsraad.
 
Plant de provincie de overleggen in?
 
Groet,
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De gemeente Assen aanvaardt geen
aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.31.78
</pre>

====================================================================== Einde pagina 446 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 447 ======================================================================

<pre>Date : 20-2-2019 12:43:51
From  : "Team  Com m unicatie" team com m unicatie@assen.nl
T
Subject : FW: Persvraag: Overlegvorm en bestuursorgaan - Royal Dutch Shell
Enig idee wat wij hiermee moeten?
 
Deze mijnheer belde net, heeft vorige week geen antwoord gekregen.
 
Van: info 
Verzonden:  woensdag 13 februari 2019 8:50
Aan: Team Communicatie <teamcommunicatie@assen.nl>
Onderwerp:  FW: Persvraag: Overlegvormen bestuursorgaan - Royal Dutch Shell
 
 
 
Van:  il @authentiekejournalistiek.org] 
Verzonden:  dinsdag 12 februari 2019 15:55
Aan: info < info@assen.nl >
Onderwerp:  Persvraag: Overlegvormen bestuursorgaan - Royal Dutch Shell
 
Geachte heer/mevrouw,
 
 
Mijn naam is  , onderzoeksjournalist voor Platform Authentieke Journalistiek en Follow the Money.
 
In verband met een van onze projecten onderzoeken we hoe Royal Dutch Shell zich verhoudt tot uw en andere bestuursorganen.
 
Kunt u antwoord geven op de volgende vraag?
 
In welke overlegorganen, organisaties, adviesraden en/of publiek private partnerschappen zijn zowel de Gemeente Assen als Shell vertegenwoordigd?
 
Met vriendelijke groet,
 
 
 
Onderzoeksjournalist
Platform Authentieke Journalistiek
Tel: 
Website: www.authentiekejournalistiek.org 
 
 
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De
gemeente Assen aanvaardt geen aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.31.79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 447 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 448 ======================================================================

<pre>Date : 20-2-2019 13:32:59
F
To : "' journalistiek.org'" authentiekejournalistiek.org
Subject : FW: Persvraag: Overlegvorm en bestuursorgaan - Royal Dutch Shell
Dag 
 
De NAM is gevestigd in Assen en tevens een van de grootste werkgevers van Assen. Samen met de NAM, maar ook met andere stakeholders als provincie, de gemeente Emmen en
Rendo  voeren wij overleg met het kabinet om het verlies aan werkgelegenheid (als gevolg van het stopzetten van gaswinning) gecompenseerd te krijgen. Op een ander front
hebben wij bezwaar gemaakt tegen het voornemen van de NAM om onder een deel van Assen gas te winnen. Dus geen rechtstreekse relatie met Royal Dutch Shell, wel via de
NAM.
 
 
 l  
i  
 
 
.. .
Bezoekadres: Noordersingel 33, 9401 JW Assen
 
 
 
 
 
Van:  il @authentiekejournalistiek.org] 
Verzonden:  dinsdag 12 februari 2019 15:55
Aan: info < info@assen.nl >
Onderwerp:  Persvraag: Overlegvormen bestuursorgaan - Royal Dutch Shell
 
Geachte heer/mevrouw,
 
 
Mijn naam is  , onderzoeksjournalist voor Platform Authentieke Journalistiek en Follow the Money.
 
In verband met een van onze projecten onderzoeken we hoe Royal Dutch Shell zich verhoudt tot uw en andere bestuursorganen.
 
Kunt u antwoord geven op de volgende vraag?
 
In welke overlegorganen, organisaties, adviesraden en/of publiek private partnerschappen zijn zowel de Gemeente Assen als Shell vertegenwoordigd?
 
Met vriendelijke groet,
 
 
 
Onderzoeksjournalist
Platform Authentieke Journalistiek
Tel: 
Website: www.authentiekejournalistiek.org 
 
 
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De
gemeente Assen aanvaardt geen aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.31.80
</pre>

====================================================================== Einde pagina 448 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 449 ======================================================================

<pre>Date : 31-1-2017 09:58:34
Subject : FW: stand van zaken actiegroep Marsdijk
tkn
 
Van:
Verzonden:  maandag 30 januari 2017 16:36
Aan:  Marco Out < @assen.nl>; Harmke Vlieg < @assen.nl>
CC:
Onderwerp:  stand van zaken actiegroep Marsdijk
 
Beste Marco en Harmke,
 
Hieronder de stand van zaken in Marsdijk.
Morgen dus mogelijk ook landelijke aandacht (Omroep Max).
 
Groet,
 
Van:    @hetnet.nl] 
Verzonden:  maandag 30 januari 2017 15:44
Aan:    assen.nl >
Onderwerp:  FW: "persbericht" gaswinning Marsdijk"
 
Beste ,
 
Zoals afgesproken.
 
Groet
 
 
PS De bal rolt verder….:Zaterdag was TV Drenthe er morgen komt Omroep Max met een cameraploeg !
 
Van:    : - @hetnet.nl] 
Verzonden:  zondag 29 januari 2017 11:33
Aan:  Henk Wollerich < h @dvhn.nl >
Onderwerp:  "persbericht" gaswinning Marsdijk"
 
Goedem orgen,
Hartelijk dank voor de aandacht die u hebt geschonken aan de handtekeningenactie van de werkgroep Stop Gaswinning Marsdijk Nu.
Wij willen u graag op de hoogte houden van de voortgang van onze actie.
De start op zaterdag 28 januari is voorspoedig verlopen. Tegen de 300 m ensen hebben al gebruik gem aakt van de gelegenheid om  in “de Dissel” te tekenen tegen de gaswinning onder
de wijk.
De reacties van de m ensen waren zeer bem oedigend. “Fijn, dat u dit organiseert” , “Ik hoop, dat jullie dikke m appen vol handtekeningen kunnen aanbieden” “Hoe bedenken ze het om
gas te gaan winnen onder een wijk waar zoveel m ensen wonen”.
De slecht georganiseerde bijeenkom sten van de NAM (brieven laat of helem aal niet bezorgd, sessies gingen vooral over de NAM zelf en niet over de bezorgdheid van de m ensen)
hebben zeker niet bijgedragen aan draagvlak voor de gaswinning onder een wijk m et 13.000 bewoners.
De actie loopt nog de hele volgende week; m en kan terecht in “de Dissel” op werkdagen van 9.00 uur tot 18.00 uur (vrijdag tot 21.00 uur) en zaterdag van 9.00 uur tot 17.00 uur.
Wij stellen het zeer op prijs als u hierover uw lezers weer zou willen inform eren.
Voor nadere inform atie kunt u bellen m et de voorzitter van de werkgroep SGMN    
Met vriendelijke groeten
Nam ens de werkgroep SGMN
 
Geen virus gevonden in dit bericht.
Gecontroleerd door AVG - www.avg.comVersie: 2016.0.7998 / Virusdatabase: 4749/13859 - datum  van uitgifte: 01/29/17
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De gemeente Assen aanvaardt geen
aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.31.81
</pre>

====================================================================== Einde pagina 449 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 450 ======================================================================

<pre>Date : 19-1-2017 08:55:27
Subject : FW: Ter inform atie: w inningsplan Westerveld
Attachm ent : NVELDUNIFLOW_NVeld-PR90_4301_001.pdf;im age001.png;
Dag allemaal,
 
Ook het college van Noordenveld heeft dinsdag, zoals verwacht,  positief besloten over het gezamenlijk advies op het winningsplan Westerveld.  
 
Met vriendelijke groeten,
 
l i i li t
............................................................
Gemeente Assen
Noordersingel 33  | Assen
Postbus 30018 | 9400 RA | Assen
............................................................
T 0592 - 366 
M 06-
E  @assen.nlwebsite: www.assen.nl
 
Van:  
Verzonden:  donderdag 19 januari 2017 8:48
Aan:
Onderwerp:  Ter informatie: winningsplan Westerveld
 
Hallo 
 
Hierbij de brief die is uitgegaan nav . het besluit v an het college ov er het
adv ies inzake winningsplan Westerv eld.
Het besluit is dinsdag genomen. De brief is gisteren de deur uit gegaan.
 
Met v riendelijke groet,
 
  
 i   & controlling
Gemeente Noordenveld
Juridische Zaken
Postbus 109 tel. 14 050
9300 AC RODEN
. @ GemeenteNoordenveld.nl w w w .gemeentenoordenveld.nl
 
Van: i @GemeenteNoordenveld.nl ] 
Verzonden:  donderdag 19 januari 2017 07:22
Aan:
Onderwerp:  Uw gescanned document
 
 
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De gemeente Assen aanvaardt geen
aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.31.82
</pre>

====================================================================== Einde pagina 450 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 451 ======================================================================

<pre>    GEMEENTE NOORDENVELD    BELUERKADRE Dd POSTADRES WEHSITESE-M AIL TELE FUUN  t Î   Raadhuisstraat 1 Postbus 109 www .gemeentenoordenveld.nl T 14 050  9301 AA Roden 9300 AC Roden postbus@gemeentenoordenveld.nl    Ministerie van Economische Zaken  Postbus 20401  2500 EK DEN HAAG    uw BRIER VAN ONDERWERP UW KENMERK ONS KENMERK ROOEN  13 oktober 2016 Advies winningsplan Westerveld DGETM- Z16/03588 18 januari 2017  EO/16095939    Geachte heer/mevrouw,    Op 13 oktober 2016 heeft u ons gevraagd advies uit te brengen over het winningsplan Westerveld.  Met deze adviesvraag toopt u vooruit op een wijziging van de Mijnbouwwet. Met deze brief maken wij  gebruik van het door u gegeven adviesrecht.    Wij hebben het advies opgesteld in gezamenlijkheid met andere overheden die door het winningsplan  worden geraakt. Wij vinden het belangrijk om als overheden gezamenlijk op te trekken in dit traject.  Dit heeft geleid tot een gezamenlijk advies dat u als bijlage bij deze brief aantreft. Voor de inhoud  van ons gezamenlijke advies verwijzen wij u naar de bijlage.    Vragen  Wanneer u nog vragen heeft, kunt u contact opnemen met de heer EN en de vakgroep  Ruimtelijke Ordening en Stedenbouw via telefoonnummer 14 050.    Met vriendelijke groet,    Burgemeester en wethouders van de gemeente Noordenveld.  K. Smid, burgemeester M.van der Wat; directeur’ secretaris               U16.14175    Bijlagen: gezamenlijk advies OOK A</pre>

====================================================================== Einde pagina 451 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 452 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 452 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 453 ======================================================================

<pre>Date : 31-1-2017 15:33:25
Subject : FW: term ijnen besluit gasw inningsplan
Beste Marco en Harmke,
 
Vanavond is Assen op tv. Zie onderstaande.
 
Groet,
 
Van:
Verzonden:  dinsdag 31 januari 2017 13:18
Aan:
Onderwerp:  RE: termijnen besluit gaswinningsplan
 
Beste ,
 
Bedankt voor je bericht.
 
Omroep Max heeft van 10.00 uur tot 12.00 uur opnames gemaakt.
In De Dissel en daarbuiten, interviews met wijkbewoners die kwamen tekenen en met mij.
Daarna ook nog naar de pop up winkel van de Nam gelopen en aldaar –met toestemming van i - ook opnames gemaakt.
Wordt vanavond uitgezonden op NPO 2 om 18.30 uur.
 
Met vriendelijke groet
 
 l
 
Van: il . @assen.nl] 
Verzonden:  dinsdag 31 januari 2017 08:35
Aan: . . @hetnet.nl >
Onderwerp:  termijnen besluit gaswinningsplan
 
 
Bedankt voor de terugkoppeling van gisteren.
 
De planning die wij van het ministerie van EZ hebben gekregen ziet er als volgt uit:
-          19 januari  verstrijken  adviestermijn lokale overheden;
-          Dan 8 weken voor ontwerpbesluit (4 weken advies Mijnraad en 4 weken voor ontwerpbesluit) . Dus 16 maart ontwerp besluit;
-          Vanaf 16 maart termijn van 6 weken voor indienen zienswijzen inwoners/belanghebbenden en overheid;
-          Daarna definitief besluit.
 
We hebben deze planning gekregen voordat de minister ons advies ontving. Het kan zijn dat door de complexiteit en de vragen die we stellen (we stellen o.a. dat er zaken
opnieuw moeten worden uitgezocht en voorgelegd aan de Sodm en Tcbb) de planning wijzigt.
 
Succes met Omroep Max.
 
Met vriendelijke groet,
 
Beleidsregisseur
 
  
M0592 
@ . i @assen.nl 
 
Gemeente Assen
Postbus 30018
9400 RA Assen
 
 
 
 
 
 
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De
gemeente Assen aanvaardt geen aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.
Geen virus gevonden in dit bericht.
Gecontroleerd door AVG - www.avg.comVersie: 2016.0.7998 / Virusdatabase: 4756/13868 - datum  van uitgifte: 01/31/1731.83
</pre>

====================================================================== Einde pagina 453 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 454 ======================================================================

<pre>    Dag    Dit is tijdens de raad. De vraag is of Marco dan kan? Ik had het hem wel gevraagd.  ts dit iets voor jou? tk denk dat ik wel ga als toehoorder.    Groet,    Uitnodiging    Themabijeenkomst “Drents Gasdebat”  29 juni - Drents Museum, te Assen    De energievoorziening is volop in beweging. We wien graag af van de fossiele brandstoffen maar zijn er tegelijk nog sterk van afhankelijk. Het winnen van gas uk onze bodem 5 inmiddek  niet meer zo vanzelfsprekend en doet veel stof opwaaien. Ook Drentse inwoners en bestuurders beginnen steeds meer vragen te stellen bij de winning van aardgas in hun provincie. In  Groningen is dt inmidde& al langere tijd een bron van grote onrust, forse tegenstelingen en conficten.   Hoe gaan we dt vraagstuk in Drenthe aanpakken? Wat doen we hier met de bestaande of nieuwe gaswinning? Is smpel ‘Nee! zeggen voldoende, stelen we voorwaarden en hoe ver  mag dat gaan? Hoe betrek je bewoners hierbij? En hoe dicht je de kloof tussen het Haagse beleid, mijnbouwtechneuten en de huseigenaar die zijn hus voek tren?    De Natuur en Mäeufederatie Drenthe organseert op donderdagavond 29 juni een speciale themabijeenkomst en debat over de gaswinning in Drenthe waarn de bovenstaande vragen  en dilema’s centraal staan.   Betrokken bestuurders, gasproducenten, bewonersgroepen en natuur- en mäeuorgansaties gaan met ekaar in daloog en debat. Ze hebben verschäende posties, maar moeten ook  samen verder.    Het debat wordt geleid door Jaap Jepma. Sprekers zijn o.a. Manuel Sintubin, Hoogtferaar KU Leuven, gedeputeerde Tjsse Stelpstra van de provincie Drenthe en lokale  ervaringsdeskundigen.    Globaal programma op 29 juni:    Vanaf 17:00 tot 18.00 uur krijgen de deelnemers gelegenheid het Drents Museum te bezoeken.  20:00 uur Start “Maatschappelijk Drents Gasdebat”  22:00 uur Einde programma    Aanmelding    In verband met het beschikbare aantal plaatsen is aanmelding vooraf noodzakelijk. U ontvangt in eerste instantie een ontvangstbevestiging van uw aanmelding. Afhankelijk van de  beschikbaarheid van plaatsen ontvangt u een bevestiging van deelname met meer gedetadeerde informatie.   Wit u aanwezig zijn bij de Themabijeenkomst Drents Gasdebat om 20.00 uur, dan verzoeken wij u zich via deze ink aan te melden.   Deeinemers/bezoekers die zich tijdig aanmelden bieden wij ook de mogelijkheid tot een bezoek aan de tentoonstefing “The Great Liao” in het Drents Museum.   NB Voor avondeten wordt niet gezorgd. Ook het museum-café & deze avond gesbten.    Wij hopen u op 29 juni te begroeten.    Met vriendelijke groet,  Reinder Hoekstra, drecteur    Voor meer informatie kunt u terecht bij: oenmfidrenthe.n!    Natuur en Mifeufederatie Drenthe  Hertenkamp 6   9401 HL Assen   Tel: 0592-311150  www.nmfdrenthe.nl    natuur en milieu Wdrenthe    </pre>

====================================================================== Einde pagina 454 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 455 ======================================================================

<pre>Date : 7-1-2017 13:13:04
Subject : FW: Update NAM begin 2017
Attachm ent : Uitnodiging Marsdijk LR.pdf;Uitnodiging Loon.pdf;im age001.png;im age004.jpg;
Hoi heren,
Ik heb net de brief van EZ gelezen. Volgens mij heeft de inhoud geen effect op het advies dat 12 januari in de raad wordt behandeld (en ook niet op de Kamervragen).
Groet,
 
Verzonden met mijn Windows Phone
Van: - l @shell.com Verzonden: ​6-​1-​2017 16:33
Aan: Marco Out ; bestuur@tynaarlo.nl ; @aaenhunze.nl
CC:       i  @aaenhunze.nl ; . @tynaarlo.nl ; I @aaenhunze.nl ; . i @drenthe.nl
Onderwerp: Update NAM begin 2017
Geachte heer Out, Thijsen en Lambert,
 
In navolging van de NAM-brief die u op 23 december 2016 is gestuurd door de heer  , bericht ik u het volgende.
 
De betreffende put waarover wij eind vorig jaar meerdere keren gesproken hebben, is tussen Kerst en Oud & Nieuw gebruiksklaar gemaakt en kan inmiddels elk moment
gasproductie leveren. Deze Vries-10-put ligt met name onder het dorp Loon en voor een deel dichtbij het dorp Balloo en voor een deel onder Marsdijk. Zoals wij u hebben
geschreven en zoals wij hebben besproken, hebben wij van het Ministerie van Economische Zaken toestemming om een bepaalde hoeveelheid gas (uit het blok van het Vries-
gasveld) via deze put te produceren.
 
Wij hebben u in datzelfde kader één en ander beloofd.
·         Vandaag en morgen worden door Alescon op alle huisadressen van Marsdijk uitnodigingen bezorgd voor een informatiemiddag en -avond in De Dissel op 17 januari 2017.
De uitnodiging bevat tevens uitgebreide achtergrondinformatie over het blok waar put Vries-10 naartoe leidt. De brief is daardoor zowel een flyer als een uitnodiging.
·         Begin volgende week worden uitnodigingen bezorgd op alle huisadressen in Loon, Balloo en Taarlo. Deze informatiebijeenkomst is op de middag en avond van 24 januari
2017 in de Herberg van Loon.
·         Onze informatietruck is eveneens aanwezig op deze dagen.
·         Daarnaast zijn wij bezig met een winkelpand in het winkelcentrum van Marsdijk. Het plan is om dit (DA-)pand voor een aantal weken te huren waardoor mensen op
bepaalde (nog aan te geven) tijden spontaan binnen kunnen lopen. De verwachting is dat we vanaf 23 januari hier terecht kunnen. De uiteindelijke periode dat wij in
Marsdijk blijven, is uiteraard mede afhankelijk van de aanloop in deze ‘NAM-Pop-Up-Store’.
·         Wij zijn hierover in contact met zowel de wijkraad als de ondernemersvereniging.
·         Een en ander zal -wanneer er meer duidelijkheid is- worden bekendgemaakt via de wijkraad, via de ondernemersvereniging, op de informatieavonden en via (social)
media.
 
In het kader van het winningsplan Westerveld, het parallel lopende proces, is wellicht voor u nog het volgende van belang. De Minister van Economische Zaken heeft twee dagen
geleden een brief naar de Kamer gestuurd waarin wellicht ook voor u relevante informatie staat. Het gaat met name over de monitoring door het KNMI van bevingen en de
afwikkeling van schade door mijnbouwbedrijven. Onder coördinatie van RVO  is een schadeloket ontwikkeld, zodat schademelders niet hoeven te zoeken naar de
verantwoordelijke mijnbouwbedrijven in het geval er schade ontstaat door mijnbouwactiviteiten. De verwachting is dat dit de duidelijkheid voor de burgers vergroot. De
betreffende brief vindt u hier: https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/aardbevingen-in-groningen/documenten/kamerstukken/2017/01/04/kamerbrief-over-monitoring-aardbevingen-en-schadeafwikkeling . Uiteraard blijven op www.nam.nl  het NAM-schadeproces en het schadefromulier prominent aanwezig.
 
Mocht u nog vragen hebben naar aanleiding van deze acties of deze mail, dan hoor ik dat graag.
 
Met vriendelijke groet,
 
 
 
Nederlandse Aardolie Maatschappij B.V.
Statutaire vestiging Den Haag - Handelsregister no. 04008869
Correspondentieadres: Postbus 28000, 9400 HH Assen
Bezoekadres: Schepersmaat 2, 9405 TA Assen
 
T +31 592   
M +316   
 . - l @shell.com
I www.nam.nl
 http://www.twitter.com/nambv
 
 https://www.linkedin.com/company/nam
 
 
 
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De gemeente Assen aanvaardt geen
aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.31.85
</pre>

====================================================================== Einde pagina 455 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 456 ======================================================================

<pre>    @.  ws    NAM    Uitnodiging  WELKOM BĲ NAM    OP 17 JANUARI  IN DE DISSEL         Beste buren vit Marsdijk,    De Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) heeft in november 2015 een boring  verricht naar een blok in een al producerend gasveld in het noorden van Assen. NAM  noemt dat het ‘Vries-gasveld’. De 3 kilometer diepe put loopt vanaf onze locatie  Vries-] aan Het Kleuvenveld in de gemeente Assen naar het dorp Loon. Het aardgas  kan inmiddels gewonnen worden via een productie-installatie.    Uitnodiging De Dissel  Hoe het gas uiteindelijk naar de installatie toestroomt en waar we aardgas voor  gebruiken leggen we graag uit tijdens een inloopsessie. Deze inloopsessie houden we    op    dinsdag 17 januari 2017 tussen 15.00 en 20.00 vur in een van de  zalen van Wijkcentrum De Dissel aan de Kleuvenstee 2-4 in Assen.    Eveneens staan wij op die dag met een informatietruck op het parkeerterrein bij De  Dissel.    Aanmelden informatiesessie   Omdat de ruimte in De Dissel beperkt is, maar wij v wel graag informatie willen geven  in uw eigen wijk, helpt het om u vooraf op te geven voor een van de sessies. De sessies  vinden plenair plaats en duren een half vur. Na of voorafgaand aan het plenaire  gedeelte kunt u terecht met al vw vragen of gewoon voor een praatje in onze  informatietruck.    Tijdstippen waarop de plenaire sessies beginnen zijn:  15.00 en 15.30 vur 18.00 en 18.30 vur    16.00 en 16.30 vur 19.00 en 19.30 vur  17.00 en 17.30 vur 20.00 en 20.30 vur    BRON VAN ONZE ENERGIE</pre>

====================================================================== Einde pagina 456 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 457 ======================================================================

<pre>    G  ws    NAM    Geeft u bij uw aanmelding voor het bijwonen van de inloopsessie  aan op welk tijdstip u wilt langskomen en met hoeveel personen u  aanwezig wilt zijn? U kunt zich aanmelden via het e-mailadres:    @shell.com.    Heeft v geen e-mail dan is een telefoontje naar 0592  voldoende. Als het tijdstip waarop u zich voor een sessie aangemeld heeft vol zit dan  komen wij met een ander voorstel bij u terug. U krijgt sowieso een bevestiging van uw  aanmelding.    Nederland telt 175 gasvelden in de ondergrond   Een aantal van die gasvelden bevindt zich in en rondom Assen. Er zijn vier gasvelden  in de gemeente Assen door NAM in gebruik: het gasveld Vries aan de noord-kant,  het veld Assen aan de noordwest-kant, het veld Witten aan de zuidwest-kant en het  veld Eleveld-Noord aan de zuidoost-kant. Een vijfde veld, onder het Asserbos, bevat  te weinig gas om te kunnen produceren. Het gasveld Vries is veel dunner en veel  kleiner dan het grote Groningen gasveld. Qua volume is het gasveld ten Noorden van  Assen 400 keer kleiner. De bovengrond is anders, en de ondergrond is anders. De  twee velden zijn dus geologisch niet met elkaar te vergelijken. Zelfs het gas is anders  van kwaliteit.    Aardbevingsrisico laag in dit gasveld   Wij begrijpen dat v vragen heeft over eventuele nadelige gevolgen voor u. Dat  begrijpen we, want er wordt veel over die gevolgen geschreven; over bodemdaling,  aardbevingen en schade aan huizen. Vandaar dat wij het belangrijk vinden u goed te  informeren. Een boring veroorzaakt geen aardbeving. Een eventuele beving ontstaat  tijdens het proces daarna, het winnen van gas. Doordat het gas uit de steenlaag op  drie kilometer diepte wordt gehaald, ontstaat er druk op dat gesteente waardoor de  bodem wat kan dalen. Wanneer dat in één keer flink beweegt, kan er een beving  ontstaan. NAM kijkt bij de winning van gas in nieuwe blokken van al producerende  gasvelden naar wat mogelijke gevolgen voor u zouden kunnen zijn. We zijn echter al  langer gas aan het winnen vanuit dit veld en tot nu toe verwachtten wij een  bodemdaling van maximaal 2 centimeter over een periode van tientallen jaren. Voor  dit veld was het risico op aardbevingen laag omdat het een kleine hoeveelheid gas uit  een klein blok betreft. Daardoor is het risico op schade aan uw huizen nog kleiner.  Echter, een aardbeving is nooit uit te sluiten. In elf van de 175 gasvelden in  Nederland zijn er voelbare bevingen geweest. Mocht er ondanks alle verwachtingen  van de experts toch schade aan uw huis ontstaan door onze activiteiten, dan vergoedt  NAM die schade zondermeer. Heeft u vragen of twijfels, laat het ons alstublieft weten.  Er is veel informatie over dit onderwerp beschikbaar; wij helpen v daar graag bij.    BRON VAN ONZE ENERGIE</pre>

====================================================================== Einde pagina 457 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 458 ======================================================================

<pre>    ¢.  ws    NAM    Goed om te weten   Voor alle kleine gasvelden van NAM in Nederland heeft NAM een speciale  schadeprocedure. Dat betekent dat wanneer er een voelbare aardbeving is geweest  en u vermoedt dat daardoor schade is ontstaan, u de schade bij NAM kunt melden.  Wanneer NAM verantwoordelijk is voor de schade aan uw huis, wordt de schade  zondermeer vergoed.    Waarom wordt er nog steeds aardgas uit de grond gehaald?   Omdat we als inwoners van Nederland aardgas gebruiken voor het verwarmen van  huizen, douche- en badwater, voor het koken van eten en voor een groot deel voor  het opwekken van elektriciteit.   Nederland is een land van energie. We verbruiken veel energie, maar we winnen ook  heel veel in ons eigen land. De belangrijkste energiebron van Nederland is aardgas.  Sinds de ontdekking van het grote Groningen gasveld in 1959 zijn er door  mijnbouwbedrijven nog honderden kleine velden ontdekt die nog steeds worden  aangeboord en waarvan het gas in ons energiesysteem wordt gebruikt.   NAM voert het kleine-veldenbeleid van de Nederlandse regering vit. Dat betekent dat  ook het gas uit de kleine gasvelden gewonnen moet worden.    Meer informatie?  = Op www.nam.nl vindt u uitgebreide informatie over de activiteiten in Assen.  = Op Facebook zijn wij te vinden als: NAM in Assen.  u Twitter @QNAMbv    ® Ook op social media kunt u uiteraard met uw vragen terecht!    Heeft u hier nog vragen over?   Heeft u een vraag over onze NAM-locatie dan kunt u ze tijdens kantooruren stellen  cr  . ciocnnumme  0592 EEE Buiten kantooruren kunt u bellen met de Centrale Meldkamer van  NAM op telefoonnummer 0592 EG Deze meldkamer is 24 uur per dag    bereikbaar.         BRON VAN ONZE ENERGIE</pre>

====================================================================== Einde pagina 458 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 459 ======================================================================

<pre>    ¢.  ws    NAM    NAM Gasveld Vries Zuid-Zuid    ee    VRIES ZD ZUID  BLOCK         LEGANDA an —-  LET NAM Locade  |_|! NAM Gasveld         Met vriendelijke groet,  Afdeling communicatie    Nederlandse Aardolie Maatschappij BV  Statutaire vestiging Den Haag - Handelsregister no. 04008869    Correspondentieadres: Postbus 28000, 9400 HH Assen  Bezoekadres: Schepersmaat 2, 9405 TA Assen    BRON VAN ONZE ENERGIE</pre>

====================================================================== Einde pagina 459 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 460 ======================================================================

<pre>    %  ws    Uitnodiging  WELKOM BĲ NAM    OP 24 JANUARI  IN DE HERBERG         Beste buren uit Loon, Balloo en Taarlo,    De Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) heeft in november 2015 een boring  verricht naar een blok in een al producerend gasveld in het noorden van Assen. NAM  noemt dat het ‘Vries-gasveld’. De 3 kilometer diepe put loopt vanaf onze locatie  Vries-1 aan Het Kleuvenveld in de gemeente Assen naar het dorp Loon. Het aardgas  kan inmiddels gewonnen worden via een productie-installatie.    Uitnodiging De Herberg van Loon   Hoe het gas uiteindelijk naar de installatie toestroomt en waar we aardgas voor  gebruiken leggen we graag aan de inwoners van Loon, Balloo en Taarlo uit tijdens een  inloopsessie. Deze inloopsessie houden we op    dinsdag 24 januari 2017 tussen 16.00 en 20.00 uur  in de Herberg van Loon aan de Gasterenseweg 1 in Loon.    Aanmelden voor de inloopsessie is niet nodig, v kunt zelf het tijdstip bepalen waarop u  bij ons langkomt.    Nederland telt 175 gasvelden in de ondergrond   Een aantal van die gasvelden bevindt zich in en rondom Assen. Er zijn vier gasvelden  in de gemeente Assen door NAM in gebruik: het gasveld Vries aan de noordkant, het  veld Assen aan de noordwest-kant, het veld Witten aan de zuidwest-kant en het veld  Eleveld-Noord aan de zuidoost-kant. Een vijfde veld, onder het Asserbos, bevat te  weinig gas om te kunnen produceren. Het gasveld Vries is veel dunner en veel kleiner  dan het grote Groningen gasveld. Qua volume is het gasveld ten Noorden van Assen  400 keer kleiner. De bovengrond is anders, en de ondergrond is anders. De twee  velden zijn dus geologisch niet met elkaar te vergelijken. Zelfs het gas is anders van    kwaliteit.    BRON VAN ONZE ENERGIE</pre>

====================================================================== Einde pagina 460 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 461 ======================================================================

<pre>    G  ws    NAM    Aardbevingsrisico laag in dit gasveld   Wij begrijpen dat u vragen heeft over eventuele nadelige gevolgen voor u. Dat  begrijpen we, want er wordt veel over die gevolgen geschreven; over bodemdaling,  aardbevingen en schade aan huizen. Vandaar dat wij het belangrijk vinden u goed te  informeren. Een boring veroorzaakt geen aardbeving. Een eventuele beving ontstaat  tijdens het proces daarna, het winnen van gas. Doordat het gas uit de steenlaag op  drie kilometer diepte wordt gehaald, ontstaat er druk op dat gesteente waardoor de  bodem wat kan dalen. Wanneer dat in één keer flink beweegt, kan er een beving  ontstaan. NAM kijkt bij de winning van gas in nieuwe blokken van al producerende  gasvelden naar wat mogelijke gevolgen voor u zouden kunnen zijn. We zijn echter al  langer gas aan het winnen vanuit dit veld en tot nu toe verwachtten wij een  bodemdaling van maximaal 2 centimeter over een periode van tientallen jaren. Voor  dit veld was het risico op aardbevingen laag omdat het een kleine hoeveelheid gas uit  een klein blok betreft. Daardoor is het risico op schade aan uw huizen nog kleiner.  Echter, een aardbeving is nooit uit te sluiten. In zeven van de 175 gasvelden in  Nederland zijn er voelbare bevingen geweest. Heeft u vragen of twijfels, laat het ons  alstublieft weten. Er is veel informatie over dit onderwerp beschikbaar; wij helpen u  daar graag bij.    Goed om te weten   Voor alle kleine gasvelden van NAM in Nederland heeft NAM een speciale  schadeprocedure. Dat betekent dat wanneer er een voelbare aardbeving is geweest  en v vermoedt dat daardoor schade is ontstaan, u de schade bij NAM kunt melden.  Wanneer NAM verantwoordelijk is voor de schade aan uw huis, wordt de schade  zondermeer vergoed.    Waarom wordt er nog steeds aardgas uit de grond gehaald?   Omdat we als inwoners van Nederland aardgas gebruiken voor het verwarmen van  huizen, douche- en badwater, voor het koken van eten en voor een groot deel voor  het opwekken van elektriciteit. Nederland is een land van energie. We verbruiken veel  energie, maar we winnen ook heel veel in ons eigen land. De belangrijkste  energiebron van Nederland is aardgas. Sinds de ontdekking van het grote Groningen  gasveld in 1959 zijn er door mijnbouwbedrijven nog honderden kleine velden ontdekt  die nog steeds worden aangeboord en waarvan het gas in ons energiesysteem wordt  gebruikt. NAM voert bovendien het kleine-veldenbeleid van de Nederlandse regering  uit. Dat betekent dat ook het gas uit de kleine gasvelden gewonnen moet worden.    BRON VAN ONZE ENERGIE</pre>

====================================================================== Einde pagina 461 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 462 ======================================================================

<pre>    ¢.  ws    NAM    Meer informatie?  ® Op www.nam.nl vindt u uitgebreide informatie over de activiteiten in Assen.  ® Op Facebook zijn wij te vinden als: NAM in Assen.  ™ Twitter @NAMbv    ™ Ook op social media kunt u viteraard met uw vragen terecht!    Heeft u hier nog vragen over?  Heeft u een vraag over onze NAM-locatie dan kunt u ze tijdens kantooruren stellen    0592 Buiten kantooruren kunt v bellen met de Centrale Meldkamer van    NAM op telefoonnummer O592 Deze meldkamer is 24-uur per dag    bereikbaar.               NAM Gasveld  Vries Zuid-Zuid         “tE NDA tranen bar HERE Laetorne Beelen iten. oere "ten CEB eS EAT NE,  . ~ NET Alg dire Dd Mathe hi Armer Spee, Er agar MED [agt Maus Peu beng)  : NAM Gasvetd sacrkre Mages bide flier breed rele mede ii hee ceren,   Den         BRON VAN ONZE ENERGIE</pre>

====================================================================== Einde pagina 462 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 463 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 463 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 464 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 464 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 465 ======================================================================

<pre>Date : 2-2-2017 13:27:06
To : "Marco Out" @assen.nl, "Griffier" griffier@assen.nl
Cc : "    @assen.nl,   @assen.nl
Subject : FW: Update NAM-activiteiten in Assen-Noord
Attachm ent : Inform atiebrief voor directe buren NAM-locatie Assen-Noord.pdf;im age001.png;im age004.jpg;
Beste Marco en ,
 
Hieronder staat de mail van de NAM die aan de raad kan worden verstrekt.
 
Ik heb de informatiebrief die de NAM in Marsdijk heeft verspreid ook bijgevoegd. De formulering in deze brief is anders dan de mail. Er staat: “Wij gaan dat gas (uit Put Vries-10)
 pas winnen nadat we daarvoor toestemming hebben gekregen. Dat traject loopt nog, en we weten nu nog niet wanneer we daar meer duidelijkheid over hebben.”
 
Tijdens de inloopavond in Loon anderhalf jaar geleden, is er tegen de bezoekers gezegd dat er niet wordt gewonnen zolang er geen goedgekeurd winningsplan is.
 
Groet,
 
 
Van:  l  : . ll @shell.com] 
Verzonden:  vrijdag 29 juli 2016 14:21
Aan: @assen.nl >
CC: . i @drenthe.nl ; @aaenhunze.nl ; . @tynaarlo.nl ; . l @drenthe.nl
Onderwerp:  Update NAM-activiteiten in Assen-Noord
 
Beste 
 
Ik wil je graag even op de hoogte brengen van onze actuele werkzaamheden op onze locatie Vries-1 aan het Kleuvenveld in Assen. Dat is de locatie waar vorig jaar een boring
richting (ondergronds) Loon is verricht.
 
Wij gaan volgende week deze nieuw geboorde put aansluiten op een gasproductie-unit die daar enige weken geleden is geplaatst. De werkzaamheden vinden plaats vanaf
maandag 1 augustus, en duren naar verwachting twee weken. De werkzaamheden zijn uiteraard zichtbaar: er staat een kraan, er rijden meer trucks dan normaal en er is tijdens
deze periode (af en toe) een vlam te zien op de tijdelijke fakkelinstallatie naast de locatie.
 
De werkzaamheden houden in dat we nu een verbinding maken tussen het gasreservoir en onze put, en daarmee uiteindelijk met de bovengrondse unit die het gas produceert.
Normaal gesproken is dit het moment dat de put ‘aan’ gaat en dus in gebruik genomen wordt. Dat is hier echter niet het geval. Het gas komt wel degelijk naar ‘boven’, maar het
wordt niet verder geproduceerd. Wij hebben namelijk –zoals jou bekend is-  nog geen goedgekeurd winningsplan. Pas als wij goedkeuring ontvangen van het Ministerie van
Economische Zaken op het winningsplan, gaan wij over op het produceren van gas ut dit nieuwe blok van het al producerende gasveld Vries.
We hebben omwonenden geïnformeerd over de werkzaamheden en ook vindt nadere communicatie via de (social media-)kanalen plaats.
 
Ik hoop dat ik je hiermee voldoende heb geïnformeerd voor dit moment.
 
Met vriendelijke groet,
 
 
Nederlandse Aardolie Maatschappij B.V.
Statutaire vestiging Den Haag - Handelsregister no. 04008869
Correspondentieadres: Postbus 28000, 9400 HH Assen
Bezoekadres: Schepersmaat 2, 9405 TA Assen
 
T +31 592   
M +316   
E . - l @shell.comI www.nam.nl
http://www.twitter.com/nambv
 
https://www.linkedin.com/company/nam
 
 
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De
gemeente Assen aanvaardt geen aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.31.86
</pre>

====================================================================== Einde pagina 465 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 466 ======================================================================

<pre>    ¢.  ws    NAM    Informatiebrief voor de directe buren van  de NAM-locatie Assen-Noord         Beste buren,    De afgelopen maanden waren wij in vw buurt zowel zichtbaar als hoorbaar aanwezig met onze boortoren op onze locatie  aan Het Kleuvenveld in Assen. Wij hebben in november en december met deze boortoren een tiende put geboord naar het  meest zuidelijk gelegen blok van dit al producerende gasveld ‘Vries’.    Eind deze week vertrekken wij weer met deze boortoren. De laatste maand heeft de boortoren de eerste ooit geboorde put  (in 1968) op deze locatie en in dit gasveld, definitief afgesloten. Deze put heeft voor de gaswinning dienst gedaan van  1976 tot 2006. Het blok bevat sindsdien geen gas meer, en daarom konden wij nu de putdelen verwijderen en de ruimte  opvullen met cement.    Werkzaamheden stapsgwijs   Vrijdag beginnen wij met het afbreken van de boortoren. De eerste trucks zuilen vrijdag de boortoren in delen  verplaatsen naar Marum.   ER in het weekend wordt de rest van de boortoren verplaatst naar Marum. Dat betekent dat het truckverkeer rondom onze  locatie tot en met de A28, aanstaand weekend toeneemt.   @ De bedrijvigheid op deze locatie blijft de komende tijd, maar in veel mindere mate, en met minder mensen en  apparatuur. De locatie wordt bijvoorbeeld schoongeveegd, en de rijplaten worden weggehaald.   @ Wij willen de nieuwe put aansluiten op de bestaande installaties. Wanneer dat gebeurt, is nu nog niet duidelijk.   B Op dit moment zijn wij in overleg met het Ministerie van Economische Zaken over het te winnen gas. De hoeveelheid  gos die wij aantroffen na de boring, komt overeen met onze verwachting; namelijk 500 miljoen kuub. Wij gaan dat  gas pas winnen nadat we daarvoor toestemming hebben gekregen. Dat traject loopt nog, en we weten nu nog niet  wanneer we daar meer duidelijkheid over hebben.   B Meer informatie over deze werkzaamheden staat ook op onze website www.nam.nl onder het kopje ‘Assen’ bij het  onderdeel ‘Activiteiten’.    Contact opnemen    Mocht u nog meer vragen hebben, dan kunt u tijdens kantooruren contact opnemen met de vaste contactpersoon voor deze  locatie, de re: telefoonnummer 059 Bezorgen wij u overlast? U  kunt 24 uur per dag telefonisch terecht bij onze meldkamer op telefoonnummer 0592 Wij kijken dan wat we    voor U kunnen doen.           Wij danken u hartelijk voor het al getoonde begrip en hopen ook op een soepele afwerking van de laatste activiteiten,    Met vriendelijke groet,    Communicatie, Nederlandse Aardolie Maatschappij BV Assen  Ee ld www.nam.nl/assen  . KO @namby  (ears  £ NAM in Assen    BRON VAN ONZE ENERGIE</pre>

====================================================================== Einde pagina 466 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 467 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 467 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 468 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 468 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 469 ======================================================================

<pre>Date : 20-4-2017 09:55:04
Subject : FW: verslag gasw inning Marsdijk
,
 
Zullen we even overleggen hoe we de antwoorden gaan formuleren op onderstaande vragen?
 
Met vriendelijke groeten,
 
l i i
............................................................
Gemeente Assen
Noordersingel 33  | Assen
Postbus 30018 | 9400 RA | Assen
............................................................
  -  
 -
  @assen.nlwebsite: www.assen.nl
 
Van:  Marco Out 
Verzonden:  donderdag 20 april 2017 7:30
Aan:   i  @assen.nl>; i   @assen.nl>
CC:
Onderwerp:  Fwd: verslag gaswinning Marsdijk
 
Heren,
 
Uiteraard heb ik op onderstaande vragen grotendeels m ijn antwoord klaar. Maar wat zijn volgens jullie de antwoorden?
Lukt het jullie om  voor m orgenochtend aan m ij te reageren?
 
Vrgr Marco
Verstuurd vanaf m ijn iPad
Begin doorgestuurd bericht:
Van:     n@assen.nl>
Datum :  19 april 2017 16:38:28 CEST
Aan:  Marco Out assen.nl >
Onderw erp:  FW: verslag gasw inning Marsdijk
Hallo Marco,
 
Bijgaand de vragen voor het interview van vrijdag. Ik zal ze ook in ibabs zetten.
 
Groet, 
 
 
Van:   
Verzonden:  woensdag 19 april 2017 14:14
Aan: . l @assen.nl>
Onderwerp:  FW: verslag gaswinning Marsdijk
 
 
 
Van:    : @gmail.com ] 
Verzonden:  dinsdag 18 april 2017 18:43
Aan:  Bestuurssecretariaat < @assen.nl >
Onderwerp:  verslag gaswinning Marsdijk
 
Geachte heer Out,
 
Ter voorbereiding op ons gesprek op vrijdag 21 april 2017, stuur ik u bij deze alvast de vragen toen. De vragen luiden als volgt:
1.      Is er een kans dat de grond onder Marsdijk gaat verzakken? En wat voor ernstige gevolgen kan dit hebben?
2.      Wat zijn de precieze plannen?
3.      Wat denkt u dat de bewoners vinden van deze plannen?
4.      Waarom moet het gas per se uit de grond worden gehaald?
5.      Wat vind u van het protest dat veel inwoners van Marsdijk geven?
6.      Het gasveld is van Norg tot Marsdijk opgedeeld is vakken. In Groningen halen ze het hele gasveld in een keer leeg. Waarom is dat hier niet
gedaan?
7.      De vakken van Norg tot en met Marsdijk zijn al leeggehaald, hier is eigenlijk nooit protest over geweest. Waarom komen de inwoners er nu
pas achter dat er gas geboord wordt, terwijl dit al veel langer aan de gang is?
8.      Hoe wordt u door de NAM op de hoogte gehouden?
Met vriendelijke groet,31.87
</pre>

====================================================================== Einde pagina 469 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 470 ======================================================================

<pre>Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de
geadresseerde. De gemeente Assen aanvaardt geen aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige
verzending en ontvangst van informatie.</pre>

====================================================================== Einde pagina 470 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 471 ======================================================================

<pre>Date : 17-1-2017 12:53:18
From  : "Marco Out" assen.nl
Subject : FW: Verspreiding flyer
Ter info
-----Oorspronkelijk bericht-----
V an: Hans Marskamp [ mailto: @planet.nl ]
V erzonden: vrijdag 13 januari 2017 18:57
CC: Marco Out <M.Out@assen.nl>; Laura Punt < @gmail.com>
Onderwerp: V erspreiding flyer
Dag mevrouw   
Al weer ruime tijd terug hebben als G L Assen een keer met u gesproken.
Toen was er net sprake van de winning onder Assen en destijds bespraken we dat de flyer voor informatieavond toen te laat of helemaal niet bij alle adressen was aangekomen.
U gaf toen aan dit aan Alescon te verwijten als verspreiders door de NAM ingehuurd.
U zei tevens dat de NAM ervoor zou zorgen dat dit een volgende keer niet zou gebeuren.
Als ik nu de signalen ontvang over de verspreiding van de folder /uitnodiging voor de informatie bijeenkomsten in Loon en Marsdijk lijkt een herhaling van zaken plaats te vinden. Op veel adressen was
gisteren en vandaag de folder nog niet bezorgd, terwijl de avond al op de 17e is.
V oor Loon heeft u nog wat meer tijd, maar tot op heden heb ik in ieder geval niets in de bus gehad.
Ik heb een (doogestuurde) mail van u onder ogen gehad waarbij u weer naar Alescon wijst. Dat is leuk en aardig, maar de NAM is en blijft toch verantwoordelijk hiervoor ?
Ik wilde dit toch even kwijt bij u c.q. de NAM .
Met vriendelijke groet,
Hans Marskamp
G roenLinks Assen.
Cc portefeuillehouder,
Laura Punt , G L
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De gemeente Assen
aanvaardt geen aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.31.88
</pre>

====================================================================== Einde pagina 471 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 472 ======================================================================

<pre>Date : 1-6-2017 21:14:45
F
T
Subject : FW: voorbeeld ziensw ijzen voor onze inw oners
Attachm ent : voorbeeld uitgebreide ziensw ijze inw oners Assen.pdf;voorbeeld korte ziensw ijze inw oners Assen.pdf;voorbeeld uitgebreide ziensw ijze inw oners
Assen.docx;voorbeeld korte ziensw ijze inw oners Assen.docx;Webtekst Gasw inning Assen-def.docx;
Hoi 
 
Bijgevoegd alle bestanden tav de gaswinning. Zoals afgesproken kun je de zienswijzen invoegen in het bijgevoegde Word bestand Webtekst gaswinning Assen. Net over de helft
begint de tekst over de zienswijzen. Daar kunnen ze geplaatst worden. Mocht je nog vragen hebben, bel gerust. Alvast hartstikke bedankt voor je inspanningen
 
 l  
i  
 
 
.
Bezoekadres: Noordersingel 33, 9401 JW Assen
 
Van: 
Verzonden:  donderdag 1 juni 2017 14:25
Aan: 
CC: 
Onderwerp:  voorbeeld zienswijzen voor onze inwoners
 
D
 
Hier de aangepaste voorbeeld zienswijzen (kort en lange versie) voor onze inwoners.
Zoals afgesproken in word en pdf
 
 
 
Groeten, i
 
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De
gemeente Assen aanvaardt geen aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.31.89
</pre>

====================================================================== Einde pagina 472 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 473 ======================================================================

<pre>   
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
    
 
   
        
  Zienswijze Winningsplan 
Westerveld   
   </pre>

====================================================================== Einde pagina 473 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 474 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld 
 
 
 
 
2 
 
 
 
 
 INHOUD BLAD 
 
 
1 INLEIDING 3 
2 SAMENVATTING EN CONCLUSIE 4 
2.1 Samenvatting 4 
2.2 Conclusie 5 
3 MAATSCHAPPELIJKE IMPACT 7 
4 COMMUNICATIE 9 
5 REIKWIJDTE EN KADERS WINNINGSPLAN 10 
5.1 Doelmatigheid 10 
5.2 Kaders schade 10 
5.3 Natuur en milieu – Nationaal Park Drentsche Aa 10 
5.4 Reikwijdte winningsplan voor verschillende velden 12 
6 PRODUCTIE 13 
6.1 Productie put Vries-10 13 
6.2 Productiesnelheid 14 
6.3 Totale productie en fluctuaties en duur van het besluit 14 
7 ONZEKERHEDEN/ ONTBREKENDE ZAKEN 16 
7.1 Onzekerheden 16 
7.2 Ontbrekende/onjuiste gegevens 16 
8 BODEMBEWEGING 18 
8.1 Bodemdaling 18 
8.2 Bodemtrilling 18 
8.3 Reservoirstimulatie/ Fracken 18 
9 SCHADE 20 
9.1 Voorkomen van schade (wettelijke verplichting) 20 
9.2 Afhandeling van schade 21 
9.3 Lusten en lasten 22 
10 RISICOBEHEERSYSTEEM 23 
11 ARTIKELEN ONTWERPBESLUIT 25 
 
 
     BIJLAGE 1:  ADVIES WINNINGSPLAN WESTERVELD  
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 474 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 475 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld 
 
 
 
 
3 
 
 
 
 
 1 INLEIDING 
Op 8 mei 2017 heeft u het ontwerp-instemmingsbesluit op het winningsplan Westerveld 
gepubliceerd. In uw ontwerp-instemmingsbesluit geeft u tevens uw reactie op het advies dat  
de gemeente Assen in januari 2017 op het winningsplan uitbracht.  
 
Het advies was om niet in te stemmen met het winningsplan. Subsidiair is onder andere 
aangegeven dat onafhankelijke validatie, schadebeperking, schadeafwikkeling en een 
risicobeheersysteem op voorhand goed moeten zijn geregeld.  
 
Uw ontwerp-instemmingsbesluit komt op een aantal punten tegemoet aan dit advies. Het advies 
gaat niet alleen over de technisch juridische aspecten. Het winningsplan is ook beoordeeld op 
de maatschappelijke consequenties. De aanleiding voor de gewijzigde Mijnbouwwet (Mbw) was 
immers vooral om het burgerperspectief goed mee te nemen in de beoordeling van de 
winningsplannen.   
 
In de afgelopen periode is er meer aandacht gekomen voor de veiligheid en het welzijn van  
inwoners die op en nabij gasvelden wonen. Onder andere vanwege de zorgen over de directe 
en indirecte gevolgen van de gaswinning op het leven van de inwoners van het gebied, dien ik 
deze zienswijze in op uw ontwerp-instemmingsbesluit. 
 
Leeswijzer 
In deze zienswijze is dezelfde volgorde gehanteerd als in het advies dat de gemeente in januari 
aan de minister uitbracht. Dit advies maakt onderdeel uit van de zienswijze (Bijlage I).  
   </pre>

====================================================================== Einde pagina 475 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 476 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld 
 
 
 
 
4 
 
 
 
 
 2 SAMENVATTING EN CONCLUSIE 
2.1  Samenvatting 
Vanuit betrokkenheid, zorg en oprechte belangstelling heb ik het winningsplan en uw ontwerp-
instemmingsbesluit bestudeerd. Vanwege de zorgen over de directe en indirecte gevolgen van 
de gaswinning op het leven van de inwoners van het gebied en de invloed op natuur en milieu, 
dien ik deze zienswijze in op uw ontwerp-instemmingsbesluit.  
 
Na bestudering van het winningsplan en het ontwerp-instemmingsbesluit kom ik tot de 
volgende opmerkingen.  
 
Veiligheid 
Uit het winningsplan en de bijbehorende adviezen van TNO en Staatstoezicht op de Mijnen 
(SodM) maak ik op dat er weliswaar geen veiligheidsrisico’s bestaan voor de gebieden in en rond 
de gasvelden en de inwoners, maar dat er wel schade – waaronder constructieve – kan ontstaan 
aan gebouwen. In het advies van de gemeente is aandacht gevraagd voor onzekerheden 
omtrent allerlei berekeningen. Omdat rond de effecten en gevolgen van gaswinning op de 
ondergrond en bovengrondse bouwwerken nog altijd veel onduidelijk is, adviseerde de 
gemeente met uiterste terughoudendheid conclusies te verbinden aan de berekeningen van de 
maximaal te verwachten seismische activiteit. U ben daar in het ontwerpbesluit niet op 
ingegaan. 
 
Productieniveau, - snelheid en duur van het instemmingsbesluit 
In het ontwerpbesluit is niet onderbouwd of en waarom de winning uit deze velden gedurende 
tien jaar noodzakelijk is. Het lijkt er op dat winning uit deze velden als een gegeven wordt 
beschouwd. Dat zal echter nader onderzocht en gemotiveerd moeten worden. Ik vind het 
onwenselijk dat het instemmingsbesluit een looptijd heeft van tien jaren. Voorts moet het 
instemmingsbesluit beperkingen aan het productietempo (voorkomen van fluctuaties) 
bevatten. 
 
Communicatie  
Inwoners in het gebied dat het winningsplan Westerveld bestrijkt, hebben zorgen over hun 
veiligheid en over eventuele schade aan hun eigendommen. In uw brief van 14 april 2017 
(kenmerk DGETM-EO/17049086) gericht aan de colleges van B&W concludeert u dat de oude 
winningsplannen werden geschreven door experts voor experts en dat deze dus ongeschikt zijn 
voor advisering en inspraak door burgers en lokale overheden. Het winningsplan Westerveld dat 
nu ter besluitvorming voorligt is nog geschreven in deze oude stijl.  </pre>

====================================================================== Einde pagina 476 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 477 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld 
 
 
 
 
5 
 
 
 
 
 Voorkomen en beperken van schade 
In de Mijnbouwwet ligt vooral de nadruk op het voorkomen van schade door mijnbouw 
(preventief handelen, zie bijvoorbeeld artikel 33 Mbw, en niet op het geoorloofd zijn van 
mijnbouwactiviteiten, mits de nadelige gevolgen daarvan door de exploitant / operator worden 
weggenomen of verzacht (curatief handelen). 
 
U beperkt het begrip schade ten onrechte tot enkel schade in de zin van het Burgerlijk wetboek 
(BW). Het schadebegrip in de Mijnbouwwet is veel breder. Dat leidt dus tot een ander 
toetsingskader. 
 
 
Schadeafhandeling 
In uw ontwerpbesluit geeft u aan dat er behoefte is aan een adequate regeling voor de 
afdoening en vergoeding van schades en compensatie. Het is goed dat u op dit punt de ideeën 
van de gemeente over afhandeling van schade onderschrijft en dat u in uw ontwerp-
instemmingsbesluit regels stelt om één en ander te bewerkstelligen. Ik ben echter van mening 
dat u de verantwoordelijkheid hiervoor ten onrechte primair neerlegt bij de NAM en de 
decentrale overheden. 
 
Meet- en regelprotocol 
Er zijn tal van onzekerheden bij berekeningen en voorspellingen van bodemdaling en 
bodemtrilling bij gaswinning. Tcbb noemt een mogelijke bevingszwaarte van 3,9 op de schaal 
van Richter en daarmee een grote kans op constructieve schade.  Inwoners moeten beschermd 
worden tegen dit risico. Het is daarom, als u toch gaat winnen, van groot belang dat er een 
serieus risicobeheersysteem wordt opgesteld. De NAM is verplicht een risicobeheersysteem 
voor de bevende voorkomens (dit zijn velden die eerder hebben gebeefd) op te laten stellen en 
dit ter goedkeuring voor te leggen aan SodM. Om invulling te geven aan de rechtszekerheid van 
inwoners zou dit transparant moeten gebeuren en dus al bij het winningsplan ter instemming 
gevoegd moeten zijn. Ook zou een risicobeheerssysteem voor alle velden moeten worden 
aangelegd.  
 
Fracken en zuurstimulatie 
Fracken en zuurstimulatie zijn risicovolle technieken. Daarom ben ik verheugd dat u het advies 
van de gemeente heeft overgenomen en vastgelegd in artikel 1 van uw besluit. Onduidelijk is 
echter aan welke paragrafen en passages  van het winningsplan nu exact instemming is 
onthouden. U geeft echter ook aan dat bij de toepassing van zuur- en hydraulische stimulatie 
door de NAM een nieuwe wijziging van het winningsplan ingediend moet worden en afhankelijk 
van de aard van de wijziging, besloten wordt welke procedure voor de besluitvorming hierover 
gevolgd zal worden. Bij een minimale wijziging kunt u dan de  bagatelclausule in werking laten 
treden en wordt niet de uitgebreide procedure gevolgd. Daarmee wordt het burgerperspectief 
in die situatie niet voldoende ingevuld.  
 
2.2  Conclusie 
In het ontwerp-instemmingsbesluit dat nu voorligt, komt u deels tegemoet aan het advies van 
de Onderzoekraad voor de Veiligheid (OvV). Dat geeft  aan dat het burgerperspectief structureel </pre>

====================================================================== Einde pagina 477 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 478 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld 
 
 
 
 
6 
 
 
 
 
 en herkenbaar moet worden meegewogen in de besluitvorming. In uw afweging zijn echter de 
effecten van de gaswinning in het gebied -en met name ook het voorkomen van die effecten- 
onvoldoende meegenomen. Het gaat dan om de directe en indirecte gevolgen zoals het 
ontstaan van schade en nadelige effecten op natuur en milieu, het gevoel van veiligheid, 
leefbaarheid en economie.   
 
In uw besluit baseert u zich nu voornamelijk op het advies van SodM omtrent het planmatig 
beheer van de winning aangevuld met de resultaten van de Seismische Risico Analyse (SRA). Dit 
advies is conform de wettelijk voorschriften opgesteld en gaat daarmee inhoudelijk nog voorbij 
aan de maatschappelijke effecten, die volgens de nieuwe mijnbouwwet ook nadrukkelijk 
meegewogen moeten worden.  
 
In het winningsplan en de technische adviezen wordt de kans op een zware beving als klein 
beoordeeld. Tegelijkertijd is er nog altijd weinig bekend over het gedrag van (kleine) 
aardgasvelden en is het deels gissen wat er precies gebeurt in de diepe ondergrond. In zijn advies 
van 13 april jl. schrijft de Inspecteur-generaal van de SodM over de Groninger situatie dat de 
modellen te  kort schieten. Wat we wel weten, is dat de velden in het plangebied hebben 
gebeefd en in het geval van Eleveld zelfs met een zwaarte van meer dan 2,0 op de schaal van 
Richter. U kunt geen garantie geven dat een dergelijke of veel zwaardere beving zich niet voor 
zal doen. 
 
Tal van zaken zijn in het winningsplan nog niet uitgewerkt en gespecificeerd zoals de 
natuurtoets/ Milieu Effect Rapportage voor de Drentsche Aa en een gespecificeerd  meet- en 
monitoringplan. Ook de uitgevoerde SRA is gebaseerd op onjuiste gegevens waarbij onder 
andere het vastgestelde bestemmingsplan Werklandschap Assen Zuid niet is meegenomen. Ook 
ontbreekt in het winningsplan informatie over de exacte locaties van winningsputten in de 
gasvelden, geplande locaties van winputten en de winningshoeveelheden per put zoals het 
Mijnbouwbesluit vereist. Ten slotte gaat het winningsplan niet in op de vraag op welke wijze 
schade wordt voorkomen. Dit zijn belangrijke zaken die in het winningsplan ontbreken en die 
niet  te herstellen zijn in de lopende  procedure. Wanneer zonder deze informatie  
besluitvorming plaatsvindt, is dit een ernstige aantasting van  de rechtszekerheid van inwoners. 
 
Dit alles overziend, vind ik dat u niet kunt instemmen met het Winningsplan  Westerveld .  </pre>

====================================================================== Einde pagina 478 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 479 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld 
 
 
 
 
7 
 
 
 
 
 3 MAATSCHAPPELIJKE IMPACT 
Uit onderzoek blijkt een duidelijk verband tussen schade, veiligheidsbeleving en 
gezondheidsklachten. Schade aan de eigen woning, maar ook schade in de omgeving gaan  
gepaard met een sterk verlaagd gevoel van veiligheid. Ik wil niet in een situatie belanden waar 
zich dit voordoet. 
 
In een gebied met schade door gaswinning zijn meer gezondheidsklachten en zien we een zelfde 
patroon als bij het ervaren van onveiligheid. Meer mensen zijn daar psychisch ongezond en een 
hoger percentage gaat regelmatig naar de huisarts.  
 
Op 1 maart jongstleden heeft de rechtbank Noord Nederland  geoordeeld dat de Nederlandse 
Aardolie Maatschappij (NAM) aan een deel van de inwoners van het Groningenveld de 
immateriële schade moet vergoeden. De NAM is aansprakelijk voor de door inwoners van het 
Groningenveld geleden en/of nog te lijden immateriële schade, als gevolg van aardbevingen. 
Belangrijke reden voor de uitspraak is dat de NAM volgens de rechtbank ernstige inbreuk maakt 
op een fundamenteel persoonlijkheidsrecht, namelijk het recht op een ongestoord woongenot. 
 
Door de jarenlange ontkenning van de aardbevingsproblematiek is het vertrouwen bij de 
bevolking weggevloeid  in alle instituties die te maken hebben met de gaswinning en de gevolgen 
daarvan. Het is belangrijk dit vertrouwen te herstellen. Bij de beoordeling van het winningsplan 
moet daarom, conform het advies van OvV, niet alleen naar een acceptabel veiligheidsniveau 
worden gekeken, maar ook naar de effecten op schade en maatschappelijke acceptatie.  
  
In uw ontwerp-instemmingsbesluit houdt u te weinig rekening met de maatschappelijke 
gevolgen.  
 
Ik  vind dat u: 
1. In navolging van het door u omarmde advies van de OvV de maatschappelijke 
gevolgen expliciet en transparant moet benoemen en betrekken in uw afweging.   
 
Energiebeleid 
In het  ontwerp-instemmingsbesluit gaat u in op het beleid omtrent energie. U geeft terecht aan 
dat Nederland aardgas nodig heeft. De reden hiervan is onder andere een achterblijvend 
rijksbeleid op het vlak van  verduurzaming van de energievoorziening.  
 
U geeft aan dat wanneer aardgas veilig kan worden gewonnen, het wenselijk is dit uit 
Nederlandse bodem te winnen zodat Nederland minder afhankelijk is van gasimport. In dit 
verband wijs ik u er op dat een deel van het Nederlandse aardgas nog altijd bestemd is voor 
export. Noorwegen zou graag aardgas aan Nederland leveren. Ik kan geen andere reden dan 
economische bedenken, om niet in te gaan op dit aanbod.  
 
Bovenstaande overziend doet mij concluderen dat u een belangenafweging maakt tussen 
economie en inkomsten voor de staat en het veilig en zorgeloos kunnen wonen en leven door 
de inwoners van onze regio.  U bent bevoegd om deze afweging te maken. Maar wees hier dan 
eerlijk en transparant over en neem dit op in de definitieve beschikking. </pre>

====================================================================== Einde pagina 479 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 480 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld 
 
 
 
 
8 
 
 
 
 
  
Het valt mij op dat u in de instemmingsbesluiten inzake gaswinning uit het Groningenveld 
uitgebreid tracht te motiveren waarom de door u vergunde winningsniveaus nodig zijn voor 
leveringszekerheid. In het onderhavige ontwerpbesluit lijkt u voetstoots aan te nemen dat de in 
het winningsplan Westerveld aangevraagde niveaus noodzakelijk zijn. 
 
Ik lees nergens in de tekst uw motivatie over de noodzaak om de  in het  Winningsplan genoemde 
hoeveelheden ook in relatie tot het tijdsverloop te winnen. Anders gezegd: Zijn de genoemde 
hoeveelheden wel nodig ook in relatie tot de versnelling van de verduurzaming? En zo ja, kunnen 
deze hoeveelheden niet op een andere plek veiliger gewonnen worden? Bijvoorbeeld op 
plekken zonder stedelijke bebouwing of bebouwingsconcentraties? 
 
Ik vind dat u: 
1. Een duidelijker motivering moet geven over de afweging die u maakt.   
2. Moet aantonen dat de genoemde hoeveelheden nodig zijn voor de 
leveringszekerheid.  
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 480 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 481 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld 
 
 
 
 
9 
 
 
 
 
 4 COMMUNICATIE  
Inwoners in het gebied dat het winningsplan Westerveld bestrijkt, hebben zorgen over hun 
veiligheid en eventuele schade aan hun eigendommen. Inwoners van de Asser woonwijk 
Marsdijk hebben aangeven tegen gaswinning te zijn en  daarom meer dan 2.000 handtekeningen 
verzameld en aan u overhandigd. Duidelijk is daarmee dat het maatschappelijk draagvlak voor 
gaswinning hier zwaar onder druk staat.  
 
In 2015 heeft de OvV vijf aanbevelingen gedaan over aardbevingsrisico´s in Groningen. De OvV 
wilde meer aandacht voor veiligheid in de besluitvorming. Ook zouden NAM en EZ meer moeten 
communiceren over de onzekerheden in de voorspellingen en hoe zij hiermee om wil gaan. Dit 
heeft geresulteerd in vijf aanbevelingen. 
 
Eén van de vijf aanbevelingen was het burgerperspectief meenemen in de besluitvorming van 
winningen. Dit heeft u gedaan door in de nieuwe Mijnbouwwet lokale overheden en inwoners 
een rol te geven in  de besluitvorming door middel van inspraak.  
 
In uw brief van 14 april 2017 (kenmerk DGETM-EO/17049086) gericht aan de colleges van B&W 
concludeert u dat de oude winningsplannen werden geschreven door experts voor experts en 
dat deze dus ongeschikt zijn om ter advisering en ter inspraak aan burgers en lokale overheden 
voor te leggen. Het winningsplan Westerveld dat nu ter besluitvorming voorligt is nog 
geschreven in deze oude stijl. 
In het ontwerpbesluit geeft u aan dat u zorgvuldige en publieksvriendelijke communicatie wilt 
borgen. Uw ministerie werkt aan een maatschappelijke licentie en een publieksvriendelijke 
oplegger. Ik constateer dat deze nog niet gerealiseerd zijn en  dat u enkel verwijst naar een 
drietal (traditionele) inloopbijeenkomsten voor inwoners.    
 
Van uw voornemen om te komen tot transparante en consistente communicatie komt nog 
weinig terecht in dit ontwerpbesluit. Vanuit de belangen van inwoners, verwacht ik dat NAM en 
het ministerie van EZ zorgvuldiger en publieksvriendelijker communiceren met de burgers. Het 
verhelderen van rollen, taken en verantwoordelijkheden op dit gebied en hier op een 
transparante wijze uitvoering aan geven gebeurt op dit moment nog niet. 
 
Het winningsplan is lastig te lezen voor niet-ingewijden. De nadere toelichting tijdens 
inloopavonden is naar mijn mening niet voldoende. Hierdoor krijgen niet alle inwoners de 
gelegenheid het winningsplan te doorgronden.  
 
Door het niet begrijpelijk zijn van zowel  het winningsplan als het ontwerp-instemmingsbesluit, 
wordt geen goede invulling gegeven aan het inwonerperspectief. Hierdoor is het voor inwoners 
niet mogelijk om op een goede manier zienswijzen kenbaar te maken.   
 
Ik vind dat: 
1. Het winningsplan en ontwerpbesluit op het aspect van leesbaarheid en daarmee 
het burgerperspectief niet voldoen aan ministeriële toezeggingen en er daarom 
een nieuw winningsplan en ontwerpbesluit moeten komen.  </pre>

====================================================================== Einde pagina 481 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 482 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld 
 
 
 
 
10 
 
 
 
 
 5  REIKWIJDTE EN KADERS WINNINGSPLAN 
5.1 Doelmatigheid  
Onduidelijk blijft aan welke kaders het winningsplan is getoetst. Deze toetsing draait volgens u 
vooral om planmatig beheer. Hierbij gaat het om de vraag of de door de mijnbouwonderneming 
in het winningsplan aangegeven winbaarheidsfactor reëel is, gezien de technische parameters 
en geologische omstandigheden van het reservoir. 
U concludeert dat het winningsplan Westerveld op basis van deze toetsing voldoet aan 
wettelijke eisen die gesteld worden aan planmatig beheer en dat u daarom geen reden ziet 
instemming met het winningsplan te weigeren of voorschriften eraan te verbinden.  
 
Ik ben van mening dat een bredere beoordeling op het aspect doelmatigheid wenselijk is. Ook 
vind ik dat als de doelmatigheid van onderhavig winningsplan wordt beoordeeld in relatie tot de 
maatschappelijke gevolgen dit tot een ander besluit moet leiden. Ik licht dit standpunt in de 
paragrafen 5.3 (Natuur en milieu) en 9.1 (Voorkomen van schade) nader toe. 
 
5.2  Kaders schade  
Voor het begrip ‘schade’ verwijst u naar artikel 36, eerste lid, onderdeel a, van de Mijnbouwwet 
(Mbw) en de mogelijke aansprakelijkheid van de NAM voor schade die ontstaat door de 
gaswinning op grond van het Burgerlijk Wetboek Boek 6 artikel 177 - deze te vergoeden. Daarbij 
zal volgens u het schadebegrip zoals dat gehanteerd wordt in het kader van het Burgerlijk 
Wetboek leidend zijn. Daarbij verwijst u nog naar het landelijk loket mijnbouwschade, waar 
personen met schade als gevolg van gaswinning zich per 1 januari 2017 kunnen melden. 
 
Uw opvatting over het begrip schade is te beperkt. Het begrip schade is in art. 1 sub b Mbb ruim 
gedefinieerd: iedere aantasting van één van de in art. 49 lid 2 en 3 Mbw genoemde belangen, 
waaronder veiligheid van omwonenden en de bescherming van het milieu. Het winningsplan 
moet daarover informatie bevatten (zie art. 35 lid 1 sub f Mbw en  art. 24 lid 1 sub  q en s en art. 
24 lid 2 Mbb) en u moet het winningsplan daarop beoordelen. Dat is een aanmerkelijk ruimere 
toets dan alleen de aanwezigheid of het voorkomen van schade in de zin van het Burgerlijk 
Wetboek. 
 
 
5.3 Natuur en milieu – Nationaal Park Drentsche Aa 
De gevolgen van de gasvelden in dit winningsplan Westerveld voor de beschermde status van 
het Natura-2000-gebied Drentsche Aa zijn in strijd met art. 24 lid 1 sub q, r en s Mbb, nog niet 
onderzocht. Een beoordeling van effecten op het Natura 2000-gebied is derhalve onvoldoende 
in uw ontwerp instemmingsbesluit meegewogen. Onlangs is er een beheerplan voor het Natura-
2000 Drentsche Aa door uw ministerie opgesteld. Ook daaraan zal u het winningsplan moeten 
toetsen. 
 
Het Drentsche Aa-gebied is niet alleen een Natura-2000 gebied. Voor het stroomdal van de 
Drentsche Aa is als uitvloeisel van de Europese Kaderrichtlijn Water ook een maatregelenpakket </pre>

====================================================================== Einde pagina 482 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 483 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld 
 
 
 
 
11 
 
 
 
 
 van kracht om de waterkwaliteit in het gebied te verbeteren ter ondersteuning van het behoud 
en de ontwikkeling van kenmerkende natuurwaarden. Dit maatregelenpakket is vastgesteld 
door de provincies Groningen, Drenthe en het waterschap Hunze en Aa’s en wordt uitgevoerd 
onder verantwoordelijkheid van laatstgenoemd waterschap. 
 
De Natuurtoets zoals bedoeld op pag. 22 van het winningsplan moet zich daarom niet beperken 
tot een beoordeling van de impact van de gaswinning op soortenbescherming of de unieke 
natuurlijke kenmerken en habitattypes van het Drentsche Aa-gebied als Natura 2000 gebied / 
Nationaal Park. De natuurtoets zal ook uitsluitsel moeten geven over de vraag in hoeverre het 
bereiken van de KRW-waterkwaliteitsdoelstellingen als gevolg van de uitvoering van het 
winningsplan wordt belemmerd en de vraag of de mogelijkheden tot behoud en bescherming 
van de aanwezige kwaliteit van oppervlaktewater- en grondwaterstromen al dan niet negatieve 
gevolgen ondervindt door toedoen van deze mijnbouwactiviteiten.  
 
Voorts meen ik dat voor dit winningsplan Westerveld een MER-rapportage verplicht is. Dit 
vanwege de samenhang tussen de bepalingen van art. 7.2a van de Wet milieubeheer en art. 2.8 
van de Wet natuurbescherming, zoals die op 1 januari 2017 in werking is getreden. 
Te meer omdat de uitvoering van dit winningsplan zeer waarschijnlijk negatieve gevolgen kan 
hebben voor het Natura-2000-gebied Drentsche Aa. 
 
Al met al zal uit hoofde van art. 24 Mbb en het Besluit MER nog veel onderzoek gedaan moeten 
worden naar de gevolgen van het winningsplan voor natuur en milieu. Ik begrijp niet hoe u 
zonder die informatie nu al een oordeel kunt hebben over de gevolgen van het winningsplan 
voor natuur en milieu (art.  36 lid 1 sub c en d Mbw). Ik maak er bezwaar tegen dat die informatie 
niet reeds op dit moment bekend is en dus geen onderwerp kan zijn van zienswijzen/inspraak. 
U zult het ontwerpbesluit – aangepast aan en mét de nieuwe milieu-informatie – daarom 
nogmaals in ontwerp ter inzage moeten leggen, zodat burgers en belangenorganisaties in de 
gelegenheid zijn daarop overeenkomstig art. 34 lid 4 Mbw een zienswijze in te dienen. 
 
Ik vind dat: 
1. Uit het oogpunt van een integrale belangenafweging, het ontbreken van een 
volledige natuurtoets een belangrijke omissie is in uw ontwerpbesluit, conform 
artikel 36 van de Mijnbouwwet. Dit gebrek zou feitelijk moeten leiden tot het 
onthouden van instemming aan  het winningsplan Westerveld. 
2. Het toevoegen van natuuronderzoek en uw beoordeling daarvan aan uw 
definitieve besluit is te laat en in strijd met een zorgvuldige voorbereiding als 
bedoeld in de Algemene wet bestuursrecht. Tevens komt met het later toevoegen 
van de natuurtoets aan de aanvraag cq. vergunning de rechtszekerheid in het 
gedrang.  
3. Voor het onderhavige winningsplan een MER-rapportage  verplicht is, conform art 
7.2a van de Wet Milieubeheer in samenhang met art. 2.8 van de Wet 
natuurbescherming en u derhalve het ontwerpbesluit incl. de MER-rapportage 
opnieuw ter inzage moet leggen. 
 
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 483 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 484 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld 
 
 
 
 
12 
 
 
 
 
 5.4 Reikwijdte winningsplan voor verschillende velden  
U motiveert het handhaven van het winningsplan Westerveld en (elf) gasvoorkomens vanuit de 
technische productiebenadering, die daaraan in het verleden ten grondslag heeft gelegen. 
Daaraan voegt u toe de overlap van bodemdalingskommen, zoals die historisch werden 
betrokken. Gegeven de eindfase van productie uit het Westerveld systeem ziet u geen 
aanleiding om deze aanpak te wijzigen. 
 
Ik vind dat u: 
1. Uw besluit hiermee voldoende heeft gemotiveerd.  
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 484 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 485 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld 
 
 
 
 
13 
 
 
 
 
 6 PRODUCTIE 
6.1 Productie put Vries-10 
U stelt dat “zolang er binnen het vigerende winningsplan (winnings)ruimte is, zoals in het geval 
van put Vries-10,  er na een nieuw boring geen wijziging van het winningsplan nodig is”. 
 
Artikel 24, lid 1 van het Mijnbouwbesluit bepaalt dat een winningsplan onder meer een opgaaf 
moet bevatten van het aantal boorgaten dat bij de winning wordt gebruikt; een opgaaf van de 
volgorde en het tijdsbestek van de boorgaten; een opgaaf van de ligging, lengte en diameter van 
de verbuizing van de boorgaten.  
Voor zover ik heb kunnen nagaan is in het vigerende winningsplan geen boorput benoemd die 
zich verhoudt tot de specifieke kenmerken van put Vries-10. Put Vries -10 zit dus niet in het 
vigerende winningsplan. Volgens mij is daarom uw antwoord in strijd is met de strekking van 
artikel 24 van het Mijnbouwbesluit. 
 
Pas in het onderhavige winningsplan staat dat in Vries Zuid een nieuwe put is geboord (Vries-
10) ter vervanging van put 3c die in 1994 al is geabandonneerd. Dit betekent dat er al 23 jaar 
geen gas meer uit dit veld is gewonnen. Is het dan uit oogpunt van zorgvuldigheid naar de 
inwoners toe correct om de NAM toe te staan op basis van het vigerende winningsplan voor het 
gasveld Vries-Zuid gas uit een nieuw geboorde put te winnen?  
 
Overigens wijs ik u erop dat ook in het onderhavige winningsplan de beschrijving van de 
boorgaten en verbuizingen niet voldoen aan de wettelijke vereisten (art. 24, lid 1 van het Mbb). 
Zie bijvoorbeeld paragraaf B4.1 (plaats en wijze waarop koolwaterstoffen in verbuizing treden). 
Die zeer globale omschrijving voldoet geenszins aan de vereisten van art. 24 lid 1 sub e, f, g en 
h Mbb). Ook is, in strijd met art. 24 lid 1 sub e Mbb, niet vermeld hoeveel boorgaten bij de 
winning worden gebruikt. Integendeel, in B4 wordt dat juist uitdrukkelijk in het midden gelaten. 
Ik verzoek u in het instemmingsbesluit concreet aan te geven welke boorgaten nu wel en welke 
niet in dit winningsplan zijn opgenomen. 
 
Ik vind dat: 
1. Door het in gebruik nemen van put Vries-10 gehandeld wordt in strijd met het 
vigerende winningsplan en artikel 24 van het Mijnbouwbesluit. 
2. Zowel NAM, als uw ministerie van EZ in deze zaak niet zorgvuldig met inwoners en 
andere overheden hebben gecommuniceerd en geacteerd. 
3. Vanuit burgerperspectief het onbegrijpelijk is, dat na ruim 20 jaar zonder 
gaswinning uit het veld Vries Zuid, deze winning uit een nieuwe put als een 
bestaande winning onder het vigerende winningsplan wordt beschouwd. Ik vind dat 
u gelet op bovenstaande deze winning moet laten beëindigen.  
4. De beschrijving van de boorgaten en verbuizingen in het onderhavige winningsplan 
niet voldoet aan de wettelijke vereisten (art. 24, lid 1 van het Mbb) en hiermee het 
plan niet ontvankelijk is,  althans daaraan instemming moet worden onthouden. 
 
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 485 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 486 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld 
 
 
 
 
14 
 
 
 
 
 6.2  Productiesnelheid 
De snelheid waarmee gas uit de bodem wordt onttrokken is van invloed op de bodemtrilling. 
Staatstoezicht op de Mijnen  (SodM) stelde onlangs dat in het Groningengasveld een versnelling 
van de drukafname overwegend samenvalt met een toename van de aardbevingsdichtheid. 
Daarom is daar het advies van  het SodM om tot optimalisatie van clusteroperaties te komen 
teneinde (regionale) fluctuaties te vermijden of zo laag mogelijk te houden.  
Dit fenomeen kan mogelijkerwijs ook voor de gasvelden in het Winningsplan Westerveld van 
toepassing zijn. Ook voor die velden geldt dan logischerwijs dat fluctuaties zo veel mogelijk 
voorkomen moeten worden.  
 
In het instemmingsbesluit geeft u aan dat ondanks de ervaringen in Groninger gasveld dat dit 
onderdeel niet is meegenomen in het winningsplan Westerveld. U stelt dat: “Gegeven de 
eindfase van de gasproductie uit het Westerveldsysteem zal sprake zijn van een relatief lage 
drukdalingssnelheid.” Deze stelling wordt door u niet met feiten onderbouwd.  
 
Ik vind dat u:  
1. Wél aandacht moet schenken aan de effecten van de productiesnelheid en SodM en 
NAM op moet dragen eerst onderzoek te doen naar de risico’s van de 
productiesnelheid en fluctuaties en op basis hiervan een productiesnelheid in de 
vergunning op te leggen die niet tot extra risico’s leidt op bodemtrilling.  
 
6.3  Totale productie en fluctuaties en duur van het besluit 
In uw ontwerp-instemmingsbesluit stemt u in met de door NAM aangegeven verwachte totale 
winning per gasveld. Daarbij is aangegeven dat de winning uit het Westerveld systeem naar 
verwachting tot 2023 zal plaatsvinden, met uitloop tot uiterlijk 2028. 
 
Ik constateer dat behalve een beknopte toelichting op het gaswinningsbeleid in Nederland de 
noodzaak van onderhavige gaswinningen door u niet wordt onderbouwd. Gezien de negatieve 
effecten van gaswinning is zo’n motivering en onderbouwing van de noodzaak van gaswinning 
uit deze velden wel noodzakelijk. Gaswinning uit deze kleine velden is géén gegeven. U moet 
aantonen dat voortzetting van de winning uit deze velden onvermijdelijk is met het oog op de 
leveringszekerheid. Ook het winningsplan zelf zou daarover – vervolgens door u te toetsen – 
informatie moeten bevatten (art. 24 lid 1 sub a en lid 2 Mbb). 
 
Bij de huidige onzekerheden over seismische risico’s en energietransitie, is het ‘vergunnen’ van 
een winning gedurende tien jaren te lang. Het winningsplan zou moeten gelden voor een 
periode van maximaal vijf jaar, waarna opnieuw nut en noodzaak van gaswinning uit deze velden 
moet worden bezien. Immers, het enkele feit dat gaswinning uit deze velden volgens de NAM 
tot 2028 technisch en economisch mogelijk is, wil niet zeggen dat dat maatschappelijk en tegen 
het licht van de doelstellingen van de Mbw (voorkomen van schade) en uw regering (zo spoedig 
mogelijk stoppen met fossiele brandstoffen) ook wenselijk is. Ik bepleit daarom een ijkmoment 
over vijf jaar in de vorm van een nieuw winningsplan per 2023, waarin de op dat moment meest 
recente inzichten over seismische risico’s, schade, leveringszekerheid en energietransitie 
worden meegenomen. </pre>

====================================================================== Einde pagina 486 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 487 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld 
 
 
 
 
15 
 
 
 
 
  
Tevens geeft u in uw besluit niet aan in welk tempo dit gas mag worden gewonnen en in 
hoeverre fluctuaties in winningsniveaus vermeden moeten worden. Enkel het feit dat het hier 
gaat om gasvelden waarvan de productie zich in de “eindfase” bevindt is volgens mij 
onvoldoende reden om niet op deze aspecten in te hoeven gaan.   
 
Ik vind dat u:  
1. De noodzaak van de gaswinningen uit het Westerveld systeem moet onderbouwen en 
ook aandacht moet schenken aan (het voorkomen van) fluctuaties in het 
winningsniveau.  
2. De geldigheidsduur van een winningsvergunning terug moet brengen tot vijf jaren.   
 
 
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 487 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 488 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld 
 
 
 
 
16 
 
 
 
 
 7  ONZEKERHEDEN/ ONTBREKENDE ZAKEN 
7.1  Onzekerheden 
De aanbevelingen van de Onderzoeksraad voor de Veiligheid (OvV) uit 2015 die u heeft omarmd 
gaan specifiek over het communiceren over deze onzekerheden. De OvV adviseerde u om in de 
communicatie met inwoners transparant te zijn over onzekerheden en uit te leggen in hoeverre 
u hiermee rekening houdt in de besluitvorming.  
 
In uw ontwerpbesluit bent u ten onrechte weinig terughoudend is het verbinden van conclusies 
aan de berekeningsresultaten van de maximaal te verwachten seismische activiteit.  Er zijn 
immers tal van onzekerheden als het gaat om de effecten van aardgaswinning. 
 
Ook heeft de OvV in 2015 u aanbevolen nader onderzoek te doen naar kennisontwikkeling van 
de diepe ondergrond. Uit voortschrijdende inzichten van de afgelopen drie jaar blijkt dat de 
stappen die gemaakt moeten worden nog erg groot zijn en laten zien dat het onderzoek nog in 
de kinderschoenen staat. De berekening van de dreiging bevat nog erg grote onzekerheden en 
het kan ook, volgens de Scientific Advisory Commitee (SAC) niet uitgesloten worden dat er nog 
andere fouten in de NAM-modellen aanwezig zijn. Deze berekeningen en de inherente grote 
onzekerheden werken vervolgens door in de risicoberekeningen. Deze risicoberekeningen zijn 
vervolgens ook weer omgeven door grote onzekerheden. Dit beeld is onlangs (advies aan u van 
13 april jl.) bevestigd door de inspecteur generaal van SodM. Hij gaf daarbij aan dat er 
momenteel geen rekenmodel beschikbaar is dat de seismiciteit betrouwbaar kan voorspellen. 
 
Op 31 januari 2017 heeft de NAM een rapport uitgebra cht (nr. EP201701217189) voor het 
gasveld Ameland waarvoor u in 2012 opdracht hebt gegeven. Doel was te onderzoeken waarom 
de bodemdalingssnelheid langzamer afneemt dan de theorie voorspelt en na het einde van de 
gaswinning niet stopt.  In het onderzoek is de aandacht vooral uitgegaan naar hypotheses en 
methodieken, die wetenschappelijk interessant waren, maar de na-ijlende 
bodemdalingssnelheid met geen mogelijkheid konden verklaren. De bij het onderzoek 
betrokken wetenschappers behoren tot de besten op hun vakgebied. Na 30 jaar ervaring en vier 
jaar gericht onderzoek is de na-ijling van bodemdaling door gaswinning nog altijd niet onder 
fysisch voorspelbare controle gekomen. De onzekerheden blijken veel groter dan tot dusverre 
erkend.  
 
Ik vind dat u: 
1. In de besluitvorming niet transparant bent hoe de genoemde onzekerheden zijn 
afgewogen in de besluitvorming.  
2. Gelet op de onzekerheden nu niet tot een afgewogen besluit kunt komen. 
 
7.2  Ontbrekende/onjuiste gegevens  
Ik dring er bij u op aan om een nieuwe Seismische Risico Analyse (SRA) uit te voeren omdat er 
geen rekening is gehouden met de ontwikkeling van het Werklandschap Assen-Zuid en andere 
voorkomende bebouwing en functies. In relatie tot het Werklandschap Assen-Zuid wijs ik u op 
de aard en omvang van de bebouwing. Het kan niet zo zijn, dat er in een beoordeling van risico’s </pre>

====================================================================== Einde pagina 488 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 489 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld 
 
 
 
 
17 
 
 
 
 
 geen rekening wordt gehouden met een grote ruimtelijke ontwikkeling, die reeds in een 
bestemmingsplan is vastgelegd  (Bestemmingsplan Werklandschap Assen-Zuid vastgesteld op 
27-10-2011). De infrastructuur voor dit plan is inmiddels gedeeltelijk gerealiseerd. Nu u een 
instemming geeft voor een groot aantal jaren, die deels samenvallen met de planperiode van 
dit bestemmingsplan, zou u deze nieuwe ontwikkelingen moeten meenemen in uw afweging. 
 
Ik kan niet beoordelen of in de SRA  wel rekening is gehouden met andere recente 
bestemmingsplannen die nog geheel of gedeeltelijk moeten worden gerealiseerd. 
De gehanteerde bevolkingsdichtheden in de risicomatrix voor Eleveld zijn niet correct. Het 
gasveld Eleveld ligt voor een groot deel in Assen met een bevolkingsdichtheid van 500-1000 
inw/km2 in plaats van de 250-500 inw/km2 die nu in tabel 3.3 in de bijlage van het winningsplan 
is opgenomen. 
 
Ik vind dat u: 
1. Een nieuwe SRA moet laten uitvoeren waarin de toekomstige ontwikkeling van het 
Werklandschap Assen-Zuid (en andere recente bestemmingsplannen) en andere 
voorkomende bebouwing en functies worden meegenomen en  dat u  deze SRA 
opnieuw voor advies moet voorleggen aan alle wettelijke adviseurs. Ook moet de 
SRA berekening opnieuw gedaan worden met de juiste bevolkingsdichtheid voor 
het gasveld Eleveld. 
 
Het winningsplan is voor meerdere uitleg vatbaar. In het winningsplan en het ontwerpbesluit is 
sprake van steeds verschillende benamingen van velden en putten. Onder andere over de 
begrenzingen van de gasvelden Vries Centraal en Vries Zuid en Zevenhuizen/ Zevenhuizen West 
is verwarring ontstaan omdat gebruik wordt gemaakt van  verschillende benamingen. Het is niet 
duidelijk over welke velden het gaat. Ook ontbreekt in het winningsplan informatie over de 
exacte locaties van winningsputten in de gasvelden, geplande locaties van winputten en de 
winningshoeveelheden per put. Ik wijs u hierbij op hetgeen er onder 6.1 staat over de 
beschrijving van de boorgaten en verbuizingen. Hierdoor is het voor inwoners niet mogelijk op 
een goede wijze zienswijzen in te dienen.  
 
Ik vind dat u: 
1. Het ontwerpbesluit en het winningsplan op dit punt moet corrigeren en opnieuw 
ter inzage moet leggen.  
2. Niet kunt instemmen met een winningsplan dat niet nauwkeurig omschrijft 
waarvoor instemming wordt gevraagd  en dat niet voldoet aan de bepalingen uit de 
Mijnbouwwet. 
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 489 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 490 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld 
 
 
 
 
18 
 
 
 
 
 8 BODEMBEWEGING 
8.1 Bodemdaling 
Ik ben verheugd dat u het advies van de gemeente ten aanzien van bodemdaling heeft 
overgenomen.  
 
8.2  Bodemtrilling 
Het advies om seismische meetapparatuur te plaatsen en het risicobeheersysteem te 
ontwikkelen en operationeel te hebben heeft u onvoldoende uitgewerkt. Ook de 
volgordelijkheid is niet correct. Door de uitwerking pas na het besluit aan de NAM te vragen 
hebben lokale overheden en inwoners geen zicht op de concrete uitwerking ervan. Bovendien 
heeft u een aantal maatregelen ten onrechte slechts voorgeschreven voor de velden Eleveld en 
Vries-Zuid. In hoofdstuk 10 kom ik hierop terug.   
   
Over vallende objecten biedt u onvoldoende duidelijkheid. Hierdoor  is het niet mogelijk om te 
beoordelen in hoeverre zaken als vallende objecten zijn meegenomen in de overwegingen die 
aan het winningsplan ten grondslag liggen. 
 
Ik vind dat u:  
 
1. Alsnog inzicht moet geven op welke manier zaken als vallende objecten in uw 
afweging zijn meegenomen.  
 
8.3  Reservoirstimulatie/ Fracken 
Er is weliswaar aandacht voor de risico’s van deze technieken in artikel 1 van uw besluit, maar 
onduidelijk is welke paragraaf van het winningsplan nu precies niet van toepassing is verklaard. 
 
U geeft echter ook aan dat bij de toepassing van zuur- en hydraulische stimulatie door NAM een 
nieuwe wijziging van het winningsplan ingediend moet worden en afhankelijk van de aard van 
de wijziging, besloten wordt welke procedure voor de besluitvorming hierover gevolgd zal 
worden. Bij een minimale wijziging kunt u dan de  bagatelclausule in werking stellen en niet de 
uitgebreide procedure volgen. Dit doet volgens mij geen recht aan het burgerperspectief.  </pre>

====================================================================== Einde pagina 490 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 491 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld 
 
 
 
 
19 
 
 
 
 
 Ik vind dat u: 
1. De bagatelprocedure om alsnog zuur- of hydraulische stimulatie mogelijk te maken, 
niet toe moet passen.  
2. Precies moet aangeven welk paragraaf uit het winningsplan niet van toepassing is 
verklaard. 
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 491 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 492 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld 
 
 
 
 
20 
 
 
 
 
 9  SCHADE 
9.1 Voorkomen van schade (wettelijke verplichting)    
De gemeente adviseerde u om vanwege het ontbreken van een beschrijving van preventieve 
maatregelen in het winningsplan de NAM te verplichten om preventieve maatregelen voor 
schade op te nemen in het winningsplan (ex art. 35 lid 1 sub f en art. 24 lid 1 sub r, s en q Mbb) 
alvorens hierover een besluit te nemen. Deze beschrijving moet er alsnog komen en worden 
gezien als een aanvulling op het voorliggende winningsplan. Deze moet voor advies voorgelegd 
worden aan Sodm, Tcbb, decentrale overheden en de Mijnraad. 
 
In uw ontwerpbesluit geeft u aan dat u van mening bent dat de op grond van de Mijnbouwwet 
vereiste preventieve maatregelen in voldoende mate zijn beschreven. U geeft hierbij aan dat 
sommige velden uit het Westerveld systeem al uitgeproduceerd zijn en andere velden alleen in 
een optimistisch scenario nog zullen produceren. Het niveau van de nog resterende productie is 
beperkt. Ten slotte merkt u op dat voor de bevende velden Vries-Zuid en Eleveld in het 
winningsplan melding wordt gemaakt van de plaatsing van versnellingsmeters. U verwijst naar 
de onderdelen C3, C4, D3 en D4 uit het winningsplan.  
 
In de betreffende paragrafen van het winningsplan is aangegeven dat het huidige 
monitoringsnetwerk van het KNMI voor voorkomens in risicoklasse I toereikend is en geen 
additionele monitoringsmaatregelen hoeven worden getroffen. De NAM geeft aan verdere 
monitoring in overweging te nemen. Waarbij zij denken aan het plaatsen van 
versnellingsmeters.  
 
Ik ben van mening dat in de Mijnbouwwet primair de nadruk ligt op het voorkomen van schade 
door mijnbouwactiviteiten (preventief handelen), en niet op het geoorloofd zijn van 
mijnbouwactiviteiten, mits de nadelige gevolgen daarvan door de exploitant / operator worden 
weggenomen of verzacht (curatief handelen). Ten onrechte suggereert u dat bij een reeds 
werkend gasproductiesysteem de vereisten uit de Mijnbouwwet minder van belang zijn. 
Overigens benoemt u in dit verband terecht de velden Vries-Zuid en Eleveld ook nog als bevende 
velden. De Mijnbouwwet maakt bij haar afwegingskader voor het al dan niet instemmen met 
een winningsplan geen onderscheid naar productiefasen of omvang van de productie of grootte 
van de gasvelden. De Mijnbouwwet stelt dat het winningsplan een beschrijving dient te bevatten 
van de maatregelen ter voorkoming van schade door bodembeweging (artikel 35, eerste lid, 
onderdeel f). 
 
Ik vind dat: 
1. Omdat er nog diverse velden uit het Westerveld systeem in productie zijn, de 
vereisten uit de Mijnbouwwet onverminderd van toepassing zijn. Het 
winningsplan dus een beschrijving dient te bevatten van de maatregelen ter 
voorkoming van schade door gaswinning. U het winningsplan niet ontvankelijk 
moet verklaren, althans daaraan uw instemming moet onthouden. 
2. De toezegging van de NAM in het winningsplan ten aanzien van de plaatsing van 
enkele versnellingsmeters te verblijvend is en weinig concreet is geformuleerd. U </pre>

====================================================================== Einde pagina 492 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 493 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld 
 
 
 
 
21 
 
 
 
 
 stelt dan ook ten onrechte dat door de NAM in voldoende mate aan de wettelijke 
vereisten wordt voldaan.  
 
 
9.2 Afhandeling van schade   
Van belang is een adequate regeling voor afdoening en vergoeding van schades. Dit moet 
volgens een harde voorwaarde zijn, alvorens door uw minister een positief besluit op dit 
winningsplan kan en mag worden genomen. Net als in het aardbevingsgebied Groningen zou u 
ook in onze regio een volledig onafhankelijk orgaan in moeten stellen voor de afwikkeling van 
schade als gevolg van alle mijnbouwactiviteiten. Ten slotte acht ik het van belang dat u in uw 
besluit opneemt dat bij een schademelding opdracht gegeven wordt tot het doen van onderzoek 
naar de oorzaak van de schade. Hiermee kan de huidige wijze van onderzoek verbeterd worden. 
 
In uw ontwerpbesluit geeft u aan dat er behoefte is aan een adequate regeling voor de 
afdoening en vergoeding van schades en compensatie. Voorts geeft u aan dat afspraken hierover 
primair gemaakt dienen te worden tussen decentrale overheden en de NAM. De NAM heeft 
aangegeven hieraan te willen meewerken. Om één en ander te bewerkstelligen draagt u in 
artikel 5 van uw ontwerpbesluit de NAM op te zorgen voor een transparant proces van 
schademelding, adequaat onderzoek naar en afhandeling van schadeverzoeken binnen een 
redelijke termijn. Deze informatie – overigens is onduidelijk welke informatie u bedoelt – moet 
de NAM binnen drie maanden na het onherroepelijk worden van dit besluit openbaar te maken. 
 
Het is verheugend dat u in uw ontwerp-instemmingsbesluit regels stelt om één en ander te 
bewerkstelligen. Ik ben echter van mening dat u de verantwoordelijkheid hiervoor ten onrechte 
primair neerlegt bij de NAM en de decentrale overheden. De NAM als gasproducent en 
vergunninghouder én u als vergunningverlenende en toezichthoudende instantie en de Staat als 
ontvanger  van de aardgasbaten dragen hierin namelijk de primaire verantwoordelijkheid. 
Decentrale overheden hebben in dit verband vooral de verantwoordelijkheid om op te komen 
voor het lokale belang en het belang van hun inwoners.  
 
Ik vind dat u: 
1. Als verantwoordelijk minister erop toe moet zien dat – evenals in het 
aardbevingsgebied Groningen – een volledig onafhankelijk orgaan wordt ingesteld 
voor de afwikkeling van schade als gevolg van alle mijnbouwactiviteiten (en 
beheersmaatregelen voor het grondwaterpeil). Voor ons is van groot belang dat de 
onafhankelijkheid en objectiviteit van de schadeafwikkeling in voldoende mate 
gegarandeerd zijn.  
2. Uw instemmingsbesluit pas van kracht kan laten worden, nadat er een onafhankelijke 
schadeafhandeling operationeel is. 
3. Zorg moet dragen dat als NAM vanwege onvoorziene omstandigheden in de toekomst 
niet meer of onvoldoende aan zijn financiële verplichtingen kan voldoen, de 
vergoeding van schades en compensatie te allen tijde is gegarandeerd door de Staat. 
4. In de huidige Mijnbouwwet de schadevergoeding vanuit het Waarborgfonds 
mijnbouwschade niet moet beperken voor natuurlijke personen maar verbreden naar 
alle rechtspersonen. (lees: ondernemers met bijvoorbeeld een BV of NV).  </pre>

====================================================================== Einde pagina 493 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 494 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld 
 
 
 
 
22 
 
 
 
 
 5. Net als u voor het Groningenveld heeft gedaan, het principe van omgekeerde 
bewijslast geldt voor deze gasvelden. De NAM moet dus aantonen dat de schade niet 
het gevolg is van bevingen.   
 
9.3 Lusten en lasten 
U geeft aan dat u de toezegging heeft gedaan om samen met de energiesector, overheden en 
maatschappelijke organisaties de lusten-lastenverdeling voor onder andere mijnbouw te 
verkennen. Daarnaast werkt de koepelorganisatie NOGEPA aan een gedragscode, waarin ook 
aandacht wordt besteed aan maatregelen (lusten) in de omgeving van een mijnbouwlocatie.  
 
Ik constateer dat het u in uw besluit op het winningsplan gaat om een afweging tussen 
economische belangen en het veilig en zorgeloos kunnen wonen en leven door de inwoners van 
onze regio. U kiest in het ontwerp-instemmingsbesluit voor het eerste. Als inwoner moet ik het 
doen met “verkenningen” en “werken aan” met betrekking tot de lusten c.q. compensatie. 
 
Ik vind dat u: 
1. In uw besluit zekerheid en duidelijkheid moet geven over de vorm en omvang van 
de lusten c.q. compensatie voor de inwoners van de regio en dat dit integraal 
onderdeel moet zijn van uw afweging. 
 
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 494 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 495 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld 
 
 
 
 
23 
 
 
 
 
 10  RISICOBEHEERSYSTEEM 
In hoofdstuk 7 (Onzekerheden/ Ontbrekende zaken) ben ik ingegaan op de onzekerheden van 
berekeningen en voorspellingen van bodemdaling en bodemtrilling bij gaswinning. Huidige 
modellen zijn niet goed in staat de seismiciteit betrouwbaar te voorspellen volgens het SodM. 
Tcbb noemt een mogelijke bevingszwaarte van 3,9 en daarmee een grote kans op constructieve 
schade. Onze inwoners moeten beschermd worden tegen dit risico. Als u toch gaat winnen, is 
het daarom van groot belang dat er een serieus risicobeheersysteem wordt opgesteld voor: 
• Bijsturen winning in geval van bevingen; 
• Inzicht in aard en omvang bevingen; 
• Vaststellen en begeleiden mogelijke schadegevallen. 
 
Ik zie dat u in het ontwerpbesluit de NAM de verplichting oplegt een representatieve nulmeting 
aan gebouwen en werken uit te voeren boven en nabij de gasvoorkomens Eleveld en Vries Zuid. 
U geeft in het voorschrift echter niet aan wat u onder representatief verstaat. U motiveert de 
nulmeting om bij vermoeden van mijnbouwschade aan het gebouw het oorzakelijke verband 
tussen gaswinning en gebouwschade te kunnen vaststellen. Vanwege de grote onzekerheden is 
een goede nulmeting van groot belang bij  schadeafwikkeling.  
 
Ik constateer dat u de aanbevelingen van Sodm, de Tcbb en de Mijnraad heeft overgenomen en 
de NAM verplicht aanvullend enkele versnellingsopnemers te plaatsen bij de bevende 
gasvelden. Doel hiervan is bij een optredende beving een causaal verband te kunnen leggen 
tussen grondbeweging en schade aan gebouw en werken.  
Het bijplaatsen van enkele meters is echter niet voldoende om een goede relatie te kunnen 
leggen tussen trilling en schade. De versnellingsmeters moeten ook nauwkeuriger meten dat in 
het huidige winningsplan is aangeven (0,5 Mg ipv 1,5 Mg) vergelijkbaar met die worden 
toegepast in het Groningenveld.       
 
Dit moet onderdeel zijn van een totaal meetplan waarmee een nauwkeuriger inzicht wordt 
verkregen in aard, sterkte en voorkomen van een beving en het epicentrum van een beving. Het 
huidig aantal meetpunten is hiervoor volstrekt onvoldoende (2 in Assen en 3 in omgeving 
Zevenhuizen). Hiervoor is een meetnetwerk nodig in de vorm van een stramien over de 
gasvelden die doorlopen tot ruim buiten het gasveld aangezien bevingen zich over grote 
afstanden kunnen verplaatsen.  De gasvelden Vries en Eleveld hebben in het verleden al gebeefd 
waarbij de magnitudes van Eleveld zeker een vergelijkbaar niveau  hebben met die van het 
Groningerveld. Naast versnellingsmeters zijn tiltmeters en glasvezelmeters noodzakelijk om 
verdraaiing, doorbuiging,  verplaatsing  en zetting van gebouwen te kunnen registeren; niet 
alleen in en boven de gasvelden maar ook daarbuiten.  
Dit meetsysteem moet geheel worden ingericht en beheerd door een onafhankelijke organisatie  
op kosten van de NAM.     
 
U verplicht de NAM een risicobeheersysteem voor de bevende voorkomens op te laten stellen 
en dit ter goedkeuring voor te leggen aan SodM. Echter om invulling te geven aan de 
rechtszekerheid van inwoners zou dit transparant moeten gebeuren en dus in de fase van 
vergunningverlening geregeld moeten zijn. Als inwoner moet ik kunnen zien of de NAM aan zijn </pre>

====================================================================== Einde pagina 495 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 496 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld 
 
 
 
 
24 
 
 
 
 
 verplichtingen voldoet ingeval van schade. Door het plan pas na de vergunningverleningsfase  
ter goedkeuring bij het SodM te leggen is dat niet het geval. 
 
Tot slot vind ik dat de maatregelen die u voorschrijft (waaronder versnellingsmeters en een nul-
meting) niet beperkt moeten blijven tot de velden Vries-Zuid en Eleveld, maar moeten gelden 
voor alle velden uit het winningsplan waaruit geproduceerd wordt. 
 
Ik vind dat: 
1. u in het kader van rechtszekerheid vooraf nauwkeurig aan moet geven hoe de 
representatieve nulmeting aan gebouwen en werken moet worden uitgevoerd 
en in welk gebied de nulmetingen moeten worden uitgevoerd. Bij dit laatste 
vinden wij dat er nulmetingen moeten worden uitgevoerd in het gehele gebied 
waar zich bevingen en effecten kunnen voordoen. 
2. vanwege de risico categorie van de velden Vries en Eleveld er een totaal meetplan 
met versnellingsmeters, tilt en glasvezelmeters moet komen, zodanig dat bij 
registratie van een beving een causaal verband tussen beving en gemelde schade 
kan worden gelegd. Dit meetplan moet betrekking hebben op het gehele gebied 
waar zich bevingen en effecten kunnen voordoen. 
3. in het kader van de rechtszekerheid in de vergunning een door SodM goedgekeurd 
risicobeheersysteem inclusief een meet- en monitoringsprotocol moet zijn 
opgenomen waarmee de inwoners en andere belanghebbenden inzicht krijgen in 
de verplichtingen van de NAM.   
4. uw instemmingsbesluit pas van kracht te laten worden, nadat het meetsysteem 
operationeel is en de nulmetingen zijn uitgevoerd.  
5. de voorgeschreven maatregelen niet beperkt moet blijven tot de velden Eleveld 
en Vries Zuid maar moet gelden voor alle producerende velden uit het 
winningsplan.  
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 496 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 497 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld 
 
 
 
 
25 
 
 
 
 
 11  ARTIKELEN ONTWERPBESLUIT 
Artikel 1:  
Gelet op de onvolkomenheden en  omissies van het winningsplan en de onvoldoende 
transparante gemaakte afweging in het ontwerp-instemmingsbesluit over winning en 
maatschappelijke risico´s, zoals in voorgaande hoofdstukken van deze zienswijze is toegelicht 
ben ik van mening dat er geen instemmingsbesluit kan worden verleend aan het winningsplan 
Westerveld. Ik vind dat u duidelijk en concreet moet aangeven met welke delen (paragrafen) 
van het winningsplan u niet instemt. 
 
Artikel 2: 
Ik kan instemmen met dit artikel. 
 
Artikel 3: 
In dit ontwerp-instemmingsbesluit zijn de plaatsing en aantallen versnellingsmeters 
onvoldoende gespecificeerd. Dit geeft onvoldoende rechtszekerheid voor de inwoners. Het 
meetplan van versnellingsmeters moet onderdeel zijn van  een transparant risicobeheersysteem 
voor alle producerende gasvelden in de besluitvormingsfase van onderhavig winningsplan.    
 
Artikel 4: 
Een risicobeheersysteem is een cruciaal onderdeel van de besluitvorming over het winningsplan 
om invulling te geven aan de rechtszekerheid van inwoners. Het risicobeheerssysteem moet 
gelden voor alle velden uit het winningsplan waaruit geproduceerd wordt. 
 
Artikel 5: 
Voor de afhandeling van schade legt u ten onrechte de verantwoordelijkheid primair neer bij de 
NAM in overleg met de decentrale overheden. Ik ben van mening dat u ervoor moet zorgen dat 
– evenals in het aardbevingsgebied Groningen – een volledig onafhankelijk orgaan wordt 
ingesteld voor de afwikkeling van schade als gevolg van alle mijnbouwactiviteiten.  
 
Artikel 6: 
Een representatieve nulmeting is in het besluit niet concreet uitgewerkt en gespecificeerd.  Dit 
moet onderdeel zijn in de fase van besluitvorming van het winningsplan om invulling te geven 
aan de rechtszekerheid van inwoners en gaan gelden voor alle velden waaruit geproduceerd 
wordt. 
 
Artikel 7: 
Bij de huidige onzekerheden over seismische risico’s en energietransitie, is het ‘vergunnen’ van 
een winning gedurende tien jaren te lang. Wij menen dat het winningsplan zou moeten gelden 
voor een periode van maximaal vijf jaren. Daarna moet opnieuw nut en noodzaak van 
gaswinning uit deze velden worden bezien.  
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 497 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 498 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld 
 
 
 
 
26 
 
 
 
 
 Met vriendelijke groet, 
 
Naam 
 
Adres 
 
Woonplaats 
 
Datum 
 
Handtekening 
 
 
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 498 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 499 ======================================================================

<pre>Ministerie van Economische Zaken 
Directie Energie en Omgeving 
Cluster vergunningen 
Postbus 20401 
2500 EK Den Haag 
 
Plaats, datum 
 
Betreft: ontwerp-instemmingsbesluit gaswinning Westerveld 
 
 
Geachte minister, 
 
Als inwoner van Assen maak ik gebruik van de mogelijkheid om een zienswijze in te dienen over uw 
ontwerp-instemmingsbesluit gaswinning Westerveld. 
 
De Onderzoeksraad voor de Veiligheid (OvV) heeft in 2015 u geadviseerd om het burgerperspectief 
structureel en herkenbaar mee te nemen in de besluitvorming. Ik vind dat u in het ontwerp-
instemmingsbesluit dat nu voorligt, daar maar ten dele aan tegemoet komt.  
In het winningsplan en de technische adviezen wordt de kans op een zware beving als klein 
beoordeeld. In het advies van de Technische commissie bodembeweging (Tcbb) wordt genoemd dat 
er beving met een magnitude tot 3,9 mogelijk zijn. Wat we ook weten, is dat de velden in het 
plangebied hebben gebeefd. Bevingen met deze sterkte leiden volgens de Staatstoezicht op de 
Mijnen (SodM) tot constructieve schade aan gebouwen.  
 
Risicobeheersysteem 
Ik vind daarom, als u toch gaat winnen, het van groot belang dat er een serieus risicobeheersysteem 
moet worden opgesteld. Ik constateer dat u de NAM verplicht een risicobeheersysteem voor de 
bevende voorkomens op te laten stellen en dit ter goedkeuring voor te leggen aan SodM. Echter om 
invulling te geven aan de rechtszekerheid zou dit transparant moeten gebeuren en dus in de fase van 
vergunningverlening geregeld moeten zijn. Ik moet kunnen zien of de NAM aan zijn verplichtingen 
voldoet ingeval van schade. Door het plan pas na de vergunningverleningsfase ter goedkeuring bij 
het SodM te leggen is dat niet het geval. 
 
Nulmeting 
Ik lees in het ontwerpbesluit dat u de NAM de verplichting oplegt een representatieve nulmeting aan 
gebouwen en werken uit te voeren boven en nabij de gasvoorkomens Eleveld en Vries Zuid. U geeft 
in het voorschrift echter niet aan wat u onder representatief verstaat. U motiveert de nulmeting om 
bij vermoeden van mijnbouwschade aan het gebouw het oorzakelijke verband tussen gaswinning en 
gebouwschade te kunnen vaststellen. Vanwege de grote onzekerheden is een goede nulmeting van 
groot belang bij  schadeafwikkeling. Ik wil dat voorafgaand aan de winning dat er een nulmeting van 
mijn woning wordt gemaakt.  
 
Schadeafhandeling  
In uw ontwerpbesluit geeft u terecht aan dat er behoefte is aan een adequate regeling voor de 
afdoening en vergoeding van schades en compensatie. Voorts geeft u aan dat afspraken hierover 
primair gemaakt dienen te worden tussen decentrale overheden en de NAM. De NAM heeft 
aangegeven hieraan te willen meewerken. Om één en ander te bewerkstelligen draagt u in artikel 5 
van uw ontwerpbesluit de NAM op te zorgen voor een transparant proces van schademelding, 
adequaat onderzoek naar en afhandeling van schadeverzoeken binnen een redelijke termijn. Deze 
informatie – overigens is onduidelijk welke informatie u bedoelt – moet de NAM binnen drie 
maanden na het onherroepelijk worden van dit besluit openbaar te maken.  </pre>

====================================================================== Einde pagina 499 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 500 ======================================================================

<pre> 
Ik vind dat u als verantwoordelijk minister erop toe moet zien dat – evenals in het aardbevingsgebied 
Groningen – een volledig onafhankelijk orgaan wordt ingesteld voor de afwikkeling van schade als 
gevolg van alle mijnbouwactiviteiten (en beheersmaatregelen voor het grondwaterpeil). Voor mij is 
van groot belang dat de onafhankelijkheid en objectiviteit van de schadeafwikkeling in voldoende 
mate gegarandeerd zijn. U kunt uw instemmingsbesluit pas van kracht laten worden, nadat er een 
onafhankelijke schadeafhandeling operationeel is. U moet ervoor ook zorgen dat indien NAM 
vanwege onvoorziene omstandigheden in de toekomst niet meer of onvoldoende aan zijn financiële 
verplichtingen kan voldoen, de vergoeding van schades en compensatie te allen tijde is gegarandeerd 
door de Staat. In de huidige Mijnbouwwet de schadevergoeding vanuit het Waarborgfonds 
mijnbouwschade niet moet beperken voor natuurlijke personen maar verbreden naar alle 
rechtspersonen. Ik wil dat, net als u voor het Groningenveld heeft gedaan, het principe van 
omgekeerde bewijslast geldt voor deze gasvelden. De NAM moet dus aantonen dat de schade niet 
het gevolg is van bevingen.   
Onzekerheden 
De aanbevelingen van de Onderzoeksraad voor de Veiligheid (OvV) uit 2015 die u heeft omarmd gaan 
specifiek over het communiceren over onzekerheden. De OvV adviseerde u om in de communicatie 
met inwoners transparant te zijn over onzekerheden en uit te leggen welke plaats deze onzekerheid 
krijgt in de besluitvorming.  In de besluitvorming bent u niet transparant hoe de genoemde 
onzekerheden zijn afgewogen. Gelet op deze onzekerheden kunt u naar mijn mening nu niet tot een 
afgewogen besluit komen. 
 
Communicatie 
In het ontwerpbesluit geeft u aan dat u zorgvuldige en publieksvriendelijke communicatie wilt 
borgen. U geeft aan dat uw ministerie werkt aan een maatschappelijke licentie en een 
publieksvriendelijke oplegger. Tegelijkertijd constateren we deze vooralsnog niet concreet toegepast 
zijn en dat u verwijst naar een drietal (traditionele) inloopbijeenkomsten voor inwoners. Het 
winningsplan en ontwerpbesluit voldoet op het aspect van leesbaarheid en daarmee het 
burgerperspectief niet aan ministeriële toezeggingen. 
 
Dit alles overziend, ben ik van mening dat u niet kunt instemmen met het Winningsplan  
Westerveld . Ik sluit me verder aan bij de zienswijze van het college van B& W van Assen.  
   
 
Met vriendelijke groet, 
 
Naam 
 
Adres 
 
Woonplaats 
 
 
Handtekening </pre>

====================================================================== Einde pagina 500 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 501 ======================================================================

<pre>   
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
    
 
   
        
  Zienswijze Winningsplan 
Westerveld    
   </pre>

====================================================================== Einde pagina 501 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 502 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld  
 
 
 
 
2 
 
 
 
 
 INHOUD  BLAD  
 
 
1 INLEIDING  3 
2 SAMENVATTING EN CONC LUSIE  4 
2.1 Samenvatting  4 
2.2 Conclusi e 5 
3 MAATSCHAPPELIJKE IMP ACT 7 
4 COMMUNICATIE  9 
5 REIKWIJDTE EN KADERS  WINNINGSPLAN  10 
5.1 Doelmatigheid  10 
5.2 Kaders schade  10 
5.3 Natuur en milieu – Nationaal Park Drentsche Aa  10 
5.4 Reikwijdte winningsplan voor verschillende velden  12 
6 PRODUCTIE  13 
6.1 Productie  put Vries -10 13 
6.2 Productiesnelheid  14 
6.3 Totale productie en fluctuaties en duur van het besluit  14 
7 ONZEKERHEDEN/ ONTBRE KENDE ZAKEN  16 
7.1 Onzekerheden  16 
7.2 Ontbreke nde/onjuiste gegevens  16 
8 BODEMBEWEGING  18 
8.1 Bodemdaling  18 
8.2 Bodemtri lling  18 
8.3 Reservoirstimulatie/ Fracken  18 
9 SCHADE  20 
9.1 Voorkomen van sc hade (wettelijke verplichting)  20 
9.2 Afhandeling van schade  21 
9.3 Lusten en lasten  22 
10 RISIC OBEHEERSYSTEEM  23 
11 ARTIKELEN ONTWERPBES LUIT  25 
 
 
     BIJLAGE 1:  ADVIES W INNINGSPLAN WESTERVE LD  
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 502 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 503 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld  
 
 
 
 
3 
 
 
 
 
 1 INLEIDING  
Op 8 mei 2017 heeft u het ontwerp -instemmingsbesluit  op het winningsplan Westerveld  
gepubliceerd. In uw ontwerp -instemmingsbesluit geeft u tevens uw reactie op het advies dat  
de gemeente Assen  in januari 2017 op het winningsplan uitbracht.  
 
Het advies was om niet in te stemmen met het winningsplan . Subs idiair is onder andere 
aangegeven dat onafhankelijke validatie, schadebeperking , schadeafwikkeling en een 
risicobeheersysteem op voorhand goed moeten zijn ge regel d.  
 
Uw ontwerp -instemmingsbesl uit komt op een aantal punten tegemoet aan dit advies . Het advies 
gaat niet alleen over de technisch juridische aspecten . Het winningsplan is ook beoordeeld op 
de maatschappelijke consequenties. De aanleiding voor de gewijzigde Mijnbouwwet (Mbw) was 
immers vooral om het burgerperspectief goed mee te nemen in de beoordeling van de 
winningsplannen.   
 
In de afgelopen periode is er meer aandacht ge komen voor de veiligheid en het welzijn van  
inwoners  die op en nabij  gasvelden wonen . Onder andere v anwege de zorgen over de directe 
en indirecte gevolgen van de gaswinning op het leven van de inwoners van het gebied, dien  ik 
deze zienswijze in op uw ontw erp-instemmingsbesluit.  
 
Leeswijzer  
In deze zienswijze is dezelfde volgorde gehanteerd als in het advies dat de gemeente in januari 
aan de minister uitbracht . Dit advies maakt onderdeel uit van de zienswijze  (Bijlage I) .  
   </pre>

====================================================================== Einde pagina 503 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 504 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld  
 
 
 
 
4 
 
 
 
 
 2 SAMENVATTING  EN CONCLUSIE  
2.1  Samenvatting  
Vanuit betrokkenheid , zorg en oprechte belangstelling heb  ik het winningsplan en uw ontwerp -
instemmingsbesluit bestudeerd.  Vanwege de zorgen over de directe en indirecte gevolgen van 
de gaswinning op het leven van de inwoners v an het gebied  en de invloed op natuur en milieu , 
dien  ik deze zienswijze in op uw ontwerp -instemmingsbesluit.  
 
Na bestudering van het winningsplan en het ontwerp -instemmingsbesluit ko m ik  tot de 
volgende opmerkingen .  
 
Veiligheid  
Uit het winningsplan en de bijbehorende adviezen van TNO en S taatstoezicht op de Mijnen 
(SodM) maak ik op dat er weliswaar  geen veiligheidsrisico’s bestaan voor de gebieden in en rond 
de gasvelden en de inw oners , maar dat er wel  schade – waaronder constructieve – kan ontstaan 
aan gebouwen . In het advies van de gemeente is aandacht gevraagd voor onzekerheden 
omtrent allerlei berekeningen. Omda t rond de effecten en gevolgen van gaswinning op de 
ondergrond en bovengrondse bouwwerken nog altijd veel onduidelijk is, adv iseerde  de 
gemeente met uiterste terughoudendheid conclusies te verbinden aan de berekeningen van de 
maximaal te verwachten seismische activiteit. U ben daar in het ontwerpbesluit niet op 
ingegaan.  
 
Productieniveau, - snelheid en duur van het instemmingsbe sluit 
In het ontwerpbesluit is niet onderbouwd of en waarom de winning uit deze velden gedurende 
tien jaar noodzakelijk is. Het lijkt er op dat winning uit deze velden als een gegeven wordt 
beschouwd. Dat zal echter nader onderzocht en gemotiveerd moeten worden. Ik vind  het 
onwenselijk dat het instemmingsbesluit een looptijd heeft van tien jaren. Voorts moet het 
instemmingsbesluit beperkingen aan het productietempo (voorkomen van fluctuaties) 
bevatten.  
 
Communicatie  
Inwoners in het gebied dat het winningsplan Westerveld bestrijkt, hebben zorgen over hun 
veiligheid en over eventuele schade aan hun eigendommen.  In uw brief van 14 april 2017 
(kenmerk DGETM -EO/17049086) gericht aan de colleges van B&W concludeert u dat de oude 
winningsplannen werden geschreven door experts voor experts en dat deze dus onges chikt zijn 
voor advisering en inspraak door  burgers en lokale overheden . Het winningsplan Westerveld dat 
nu ter besluitvorming voorligt is nog geschreven in deze oude stijl.   </pre>

====================================================================== Einde pagina 504 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 505 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld  
 
 
 
 
5 
 
 
 
 
 Voorkomen en beperken van schade  
In de Mijnbouwwet ligt vooral de nadruk op het voorkomen van schade door mijnbouw 
(preventief handelen,  zie bijvoorbeeld artikel 33 Mbw , en niet op het geoorloofd zijn van 
mijnbouwactiviteiten, mits de nadelige gevolgen daarvan door de exploitant / operator worden 
weggenomen of verzacht (curatief handelen).  
 
U beperkt het begrip schade ten onrechte tot e nkel schade in de zin van het Burgerlijk wetboek 
(BW) . Het schadebegrip in de Mijnbouwwet is veel breder. Dat leidt dus tot een ander 
toetsingskader.  
 
 
Schadeafhandeling  
In uw ontwerpbesluit geeft u aan dat er behoefte is aan een adequate  regeling voor de 
afdoening en vergoeding van schades en compensatie.  Het is goed dat u o p dit punt de ideeën 
van de gemeente over afhandeling v an schade onderschrijft en dat u in uw ontwerp -
instemmingsbesluit regels stelt om één en ander te bewerkstelligen. Ik ben echter van mening 
dat u de verantwoordelijkheid hiervoor ten onrechte primair neerlegt bij de NAM en de 
decentrale overheden.  
 
Meet - en regelprotocol  
Er zijn tal  van onzekerheden bij berekeningen en voorspellingen van bodemdaling en 
bodemtrilling bij gaswinning. Tcbb  noemt een mogelijke bevingszwaarte van 3,9  op de schaal 
van Richter  en daarmee een grote kans op constructieve schade .  Inwoners moeten beschermd 
worden tegen dit risico. Het is daarom, als u toch gaat winnen, van groot belang dat er een 
serieus risicobeheersysteem word t opgesteld. De NAM is verplicht een risicobeheersysteem 
voor de bevende voorkomens  (dit zijn velden die eerder hebben gebeefd)  op te laten stellen en 
dit ter goedkeuring voor te leggen aan Sod M. Om invulling te geven aan de rechtszekerheid van 
inwoners zou dit transparant moeten gebeuren en dus al bij het winningsplan ter instemming 
gevoegd moeten zijn.  Ook zou een risicobeheerss ysteem voor alle velden moet en worden 
aangelegd.  
 
Fracken en zuurstimulatie  
Fracken en zuurstimulatie zijn risicovolle technieken. Daarom ben ik verheugd dat u het advies 
van de gemeente heeft overgenomen en vastgelegd in artikel 1 van uw besluit. Onduidel ijk is 
echter aan welke paragraf en en passages  van het winningsplan nu exact instemming is 
onthouden.  U geeft echter ook aan dat bij de toepassing van zuur - en hydraulische stimulatie 
door de NAM een nieuwe wijziging van het winningsplan ingediend moet worden en afhankelijk 
van de aard van de wijziging, besloten wordt welke procedure voor de besluitvorming hierover 
gevolgd zal worden. Bij een minimale wijziging kunt u dan de  bagatelclausule in werking laten 
treden en wordt niet de uitgebreide proce dure gevolgd. Daarmee wordt het burgerperspectief 
in die situatie niet voldoende ingevuld.  
 
2.2  Conclusie  
In het ontwerp -instemmingsbesluit dat nu voorligt , komt u deels tegemoet  aan het advies van 
de Onderzoekraad voor de Veiligheid (OvV) . Dat geeft  aan d at het burgerperspectief structureel </pre>

====================================================================== Einde pagina 505 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 506 ======================================================================

<pre>    Zienswijze winningsplan Westerveld    en herkenbaar moet worden meegewogen in de besluitvorming. In uw afweging zijn echter de  effecten van de gaswinning in het gebied -en met name ook het voorkomen van die effecten-  onvoldoende meegenomen. Het gaat dan om de directe en indirecte gevolgen zoals het  ontstaan van schade en nadelige effecten op natuur en milieu, het gevoel van veiligheid,  leefbaarheid en economie.    In uw besluit baseert u zich nu voornamelijk op het advies van SodM omtrent het planmatig  beheer van de winning aangevuld met de resultaten van de Seismische Risico Analyse (SRA). Dit  advies is conform de wettelijk voorschriften opgesteld en gaat daarmee inhoudelijk nog voorbij  aan de maatschappelijke effecten, die volgens de nieuwe mijnbouwwet ook nadrukkelijk  meegewogen moeten worden.    In het winningsplan en de technische adviezen wordt de kans op een zware beving als klein  beoordeeld. Tegelijkertijd is er nog altijd weinig bekend over het gedrag van (kleine)  aardgasvelden en is het deels gissen wat er precies gebeurt in de diepe ondergrond. In zijn advies  van 13 april jl. schrijft de Inspecteur-generaal van de SodM over de Groninger situatie dat de  modellen te kort schieten. Wat we wel weten, is dat de velden in het plangebied hebben  gebeefd en in het geval van Eleveld zelfs met een zwaarte van meer dan 2,0 op de schaal van  Richter. U kunt geen garantie geven dat een dergelijke of veel zwaardere beving zich niet voor  zal doen.    Tal van zaken zijn in het winningsplan nog niet uitgewerkt en gespecificeerd zoals de  natuurtoets/ Milieu Effect Rapportage voor de Drentsche Aa en een gespecificeerd meet- en  monitoringplan. Ook de uitgevoerde SRA is gebaseerd op onjuiste gegevens waarbij onder  andere het vastgestelde bestemmingsplan Werklandschap Assen Zuid niet is meegenomen. Ook  ontbreekt in het winningsplan informatie over de exacte locaties van winningsputten in de  gasvelden, geplande locaties van winputten en de winningshoeveelheden per put zoals het  Mijnbouwbesluit vereist. Ten slotte gaat het winningsplan niet in op de vraag op welke wijze  schade wordt voorkomen. Dit zijn belangrijke zaken die in het winningsplan ontbreken en die  niet te herstellen zijn in de lopende procedure. Wanneer zonder deze informatie  besluitvorming plaatsvindt, is dit een ernstige aantasting van de rechtszekerheid van inwoners.    Dit alles overziend, vind ik dat u niet kunt instemmen met het Winningsplan Westerveld.</pre>

====================================================================== Einde pagina 506 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 507 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld  
 
 
 
 
7 
 
 
 
 
 3 MAATSCHAPPELIJKE IMP ACT 
Uit onderzoek blijkt een duidelijk verband tussen schade, veiligheidsbeleving en 
gezondheidsklachten. Schade aan de eigen woning, maar ook schade in de omgeving  gaan  
gepaard met een sterk verlaagd gevoel van veiligheid.  Ik wil niet in een situatie belande n waar 
zich dit voordoet.  
 
In een gebied met schade door gaswinning zijn meer gezondheidsklachten en zien we een zelfde 
patroon als bij het ervaren van on veiligheid. Meer mensen zijn daar psychisch ongezond en een 
hoger percentage gaat regelmatig naar de h uisarts.  
 
Op 1 maart jongstleden heeft de rechtbank Noord Nederland  geoordeeld dat de Nederlandse 
Aardolie Maatschappij (NAM) aan een deel van de inwoners van het Groningenveld de 
immateriële schade moet vergoeden. De NAM is aansprakelijk voor de door in woners van het 
Groningenveld geleden en/of nog te lijden immateriële schade, als gevolg van aardbevingen.  
Belangrijke reden voor de uitspraak is dat de NAM volgens de rechtbank ernstige inbreuk maakt 
op een fundamenteel persoonlijkheidsrecht, namelijk het recht op een ongestoord woongenot.  
 
Door de jarenlange ontkenning van de aardbevingsproblematiek is het vertrouwen  bij de 
bevolking weggevloeid  in alle instituties die te maken hebben met de gaswinning en de gevolgen 
daarvan. Het is belangrijk dit vertrou wen te herstellen . Bij de beoordeling van het winningsplan 
moet daarom, conform het advies van OvV , niet alleen naar een acceptabel veiligheidsniveau 
worden gekeken , maar ook naar de effecten op schade en maatschappelijke acceptatie .  
  
In uw ontwerp -instemmingsbesluit houdt u te weinig rekening met de maatschappelijke  
gevolgen.  
 
Ik  vind dat u:  
1. In navolging van het door u omarmde advies van de OvV de maatschappelijke 
gevolgen explic iet en transparant  moet  benoemen en betrekken in uw afweging .   
 
Energiebeleid  
In het  ontwerp -instemmingsbesluit gaat u in op het beleid omtrent energie. U geeft terecht aan 
dat Nederland aardgas nodig heeft. De reden hiervan is onder andere een achterblijvend 
rijksbeleid op het vlak van  verduurzaming van de energievoorziening.  
 
U geeft aan dat wanneer aardgas veilig kan worden gewonnen, het wenselijk is dit uit 
Nederlandse bodem te winnen  zodat Nederland minder afhankelijk is van gasimport. In dit 
verband wij s ik u er op dat een deel van het Nederlandse aardgas nog altijd bestemd is voor 
export. Noorwegen zou graag aardgas aan Nederland lever en. Ik kan geen andere reden dan 
economische bedenken, om niet in te gaan op dit aanbod.  
 
Bovenstaande overziend doet mij concluderen dat u een belangenafweging maakt tussen 
economie en inkoms ten voor de staat en het veilig en zorgeloos kunnen wonen en leven door 
de inwoners van onze regio.  U bent bevoegd om deze afweging te maken. Maar wees hier dan 
eerlijk en transparant over en neem dit op in de definitieve beschikking.  </pre>

====================================================================== Einde pagina 507 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 508 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld  
 
 
 
 
8 
 
 
 
 
  
Het valt mij op dat u in de instemmingsbesluiten inzake gaswinning uit het Groningenveld 
uitgebreid tracht te motiveren waarom de door u vergunde winningsniveaus nodig zijn voor  
leveringszekerheid. In het onderhavige ontwerpbesluit lijkt u voetstoots aan te nemen dat de in 
het winningsplan Westerveld aangevraagde niveaus noodzakelijk zijn.  
 
Ik lees  nergens in de tekst uw motivatie over de noodzaak om de  in het  Winningsplan genoemde 
hoeveelheden ook in relatie tot het tijdsverloop te winnen. Anders gezegd: Zijn de genoemde 
hoeveelheden wel nodig ook in relatie tot de versnelling van de verduurzaming ? En zo ja, kunnen 
deze hoeveelheden niet op een andere plek veiliger gewonnen worden? Bijvoorbeeld op 
plekken zonder stedelijke bebouwing of bebouwingsconcentraties?  
 
Ik vind dat u:  
1. Een duidelijker motivering moet geven over de afweging die u maakt.   
2. Moe t aantonen dat de genoemde hoeveelheden nodig zijn voor de 
leveringszekerheid.  
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 508 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 509 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld  
 
 
 
 
9 
 
 
 
 
 4 COMMUNICATIE  
Inwoners in het gebied dat het winningsplan Westerveld bestrijkt, hebben zorgen over hun 
veiligheid en eventuele schade aan hun eigendommen. Inwoners van de As ser woonwijk 
Marsdijk hebben aangeven  tegen gaswinning te zijn en  daarom meer dan 2.000 handtekeningen 
verzameld en aan u overhandigd. Duidelijk is daarmee dat het maatschappelijk draag vlak voor 
gaswinning hier zwaar onder druk staat.  
 
In 2015 heeft de O vV vijf aanbevelingen gedaan over aardbevingsrisico´s in Groningen. De OvV 
wilde meer aandacht voor veiligheid in de besluitvorming . Ook zouden NAM en EZ meer moeten 
communice ren over de onzekerheden in de voorspellingen en hoe zij hierme e om wil gaan. Dit 
heeft geresulteerd in vijf aanbevelingen.  
 
Eén van de vijf aanbevelingen was het burgerperspectief meenemen in de besluitvorming van 
winningen.  Dit heeft u gedaan door in de nieuwe Mijnbouwwet lokale overheden en inwoners 
een rol te geven in  de besluitvorming door middel van inspraak.  
 
In uw brief van 14 april 2017 (kenmerk DGETM -EO/17049086) gericht aan de colleges van B&W 
concludeert u dat de oude winnin gsplannen werden geschreven door experts voor experts en 
dat deze dus ongeschikt zijn om ter advisering en ter inspraak aan burgers en lokale overheden 
voor te leggen. Het winningsplan Westerveld dat nu ter besluitvorming voorligt is nog 
geschreven in deze  oude stijl.  
In het ontwerpbesluit geeft u aan dat u zorgvuldige en publieksvriendelijke communicatie wilt 
borgen. Uw ministerie werkt aan een maatschappelijke licentie en een publieksvriendelijke 
oplegger. Ik constateer dat deze nog niet gerealiseerd zijn en  dat u enkel verwijst naar een 
drietal (tra ditionele) inloopbijeenkomsten voor inwoners.    
 
Van u w voornemen om te komen tot transparante en consistente communicatie komt nog 
weinig terecht in dit ontwerpbesluit. Vanuit de belangen  van inwoners, verwacht ik dat NAM en 
het ministerie van EZ zorgvul diger  en publieksvriendelijker  communiceren met de burgers. Het 
verhelderen van rollen, taken en verantwoordelijkheden op dit gebied en hier op een 
transparante wijze uitvoering aan geven  gebeurt op dit moment nog niet . 
 
Het winningsplan is lastig te lezen  voor niet -ingewijden. De nader e toelicht ing tijdens 
inloopavonden is naar mijn  mening niet voldoende. Hierdoor krijgen niet alle inwoners de 
gelegenheid het winningsplan te doorgronden.   
 
Door het niet begrijpelijk zijn van zowel  het winningsplan als het  ontwerp -instemmingsbesluit , 
wordt geen goede invulling gegeven aan het inwonerperspectief . Hierdoor is het voor inwoners 
niet mogelijk om op een goede manier zienswijzen kenbaar te maken.   
 
Ik vind dat:  
1. Het winningsplan en ontwerp besluit op het aspect van leesbaarheid en daarmee 
het burgerperspectief niet voldoen aan ministeri ële toezeggingen  en er daarom 
een nieuw winningsplan en ontwerpbesluit moeten komen.   </pre>

====================================================================== Einde pagina 509 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 510 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld  
 
 
 
 
10 
 
 
 
 
 5  REIKWIJDTE EN KADE RS WINNINGSPLAN  
5.1 Doelmatigheid  
Onduidelijk blijft aan welke kaders het winningsplan is getoetst . Deze toetsing draait volgens u 
vooral om planmatig beheer. Hierbij gaat het om de vraag of de door de mijnbouwonderneming 
in het winningsplan aangegeven winbaarheidsfactor reëel is, gezien d e technische parameters 
en geologische omstandigheden van het reservoir.  
U concludeert dat het winningsplan Westerveld op basis van deze toetsing voldoet aan 
wettelijke eisen die gesteld worden aan planmatig beheer en dat u daarom geen reden ziet 
instemmin g met het winningsplan te weigeren of voorschriften eraan te verbinden.  
 
Ik ben van mening dat een bredere beoordeling op het aspect doelmatigheid wenselijk is. Ook 
vind ik dat als de doelmatigheid van onderhavig winningsplan wordt beoordeeld in relatie t ot de 
maatschappelijke gevolgen dit tot een an der besluit moet  leiden. Ik licht  dit standpunt in de 
paragrafen 5.3 (Natuur en milieu) en 9.1 (Voorkomen van schade) nader toe.  
 
5.2  Kaders schade  
Voor het begrip ‘schade’ verwijst u naar artikel 36, eerste lid , onderdeel a, van de Mijnbouwwet 
(Mbw) en de mogelijke aansprakelijkheid van de NAM voor schade die ontstaat door de 
gaswinning op grond van het Burgerlijk Wetboek Boek 6 artikel 177 - deze te vergoeden. Daarbij 
zal volgens u het schadebegrip zoals dat ge hanteerd wordt in het kader van het Burgerlijk 
Wetboek leidend zijn. Daarbij verwijst u nog naar het landelijk loket mijnbouwschade, waar 
personen met schade als gevolg van gaswinning zich per 1 januari 2017 kunnen melden.  
 
Uw opvatting over het b egrip schade is te beperkt. Het begrip schade is in art. 1 sub b Mbb ruim 
gedefinieerd: iedere aantasting van één van de in art. 49 lid 2 en 3 Mbw genoemde belangen, 
waaronder veiligheid van omwonenden en de bescherming van het milieu. Het winningsplan 
moe t daarover informatie bevatten (zie art. 35 lid 1 sub f Mbw en  art. 24 lid 1 sub  q en s en art. 
24 lid 2 Mbb) en u moet het winningsplan daarop beoordelen. Dat is een aanmerkelijk ruimere 
toets dan alleen de aanwezigheid of het voorkomen van schade in de  zin van het Burgerlijk 
Wetboek.  
 
 
5.3 Natuur en milieu – Nationaal Park Drents che Aa  
De gevolgen van de gasvelden in dit winningsplan Westerveld voor de beschermde status van 
het Natura -2000 -gebied Drents che Aa zijn in strijd met art. 24 lid 1 sub q, r en s Mbb, nog niet 
onderzocht.  Een beoordeling van effecten op het Natura 2000 -gebied is derhalve onvoldoende 
in uw ontwerp instemmingsbesluit meegewogen.  Onlangs is er een beheerplan voor het Natura -
2000 Drentsche  Aa door uw ministerie opgesteld. Ook daaraan zal u het winningsplan moeten 
toet sen. 
 
Het Drents che Aa -gebied is niet alleen een Na tura-2000 gebied. Voor het stroomdal van de 
Drents che Aa is als uitvloeisel van de Europese Kaderrichtlijn Water ook een maatregelenpakket </pre>

====================================================================== Einde pagina 510 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 511 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld  
 
 
 
 
11 
 
 
 
 
 van kracht om de waterkwaliteit in het gebied te verbeteren ter ondersteuning van het behoud 
en de ontwikkeling van k enmerkende natuurwaarden. Dit maatregelenpakket is vastgesteld 
door de provincie s Groningen, Drenthe  en het waterschap Hunze en Aa’s en wordt uitgevoerd 
onder verantwoordelijkheid van laatstgenoemd waterschap.  
 
De Natuurtoets zoals bedoeld op pag. 22 van h et winningsplan moet zich daarom niet beperken 
tot een beoordeling van de impact van de gaswinning op soortenbescherming of de unieke 
natuurlijke kenmerken en habitattypes van het Drents che Aa -gebied als Natura 2000 gebied / 
Nationaal Park. De natuurtoets zal ook uitsluitsel moeten geven over de vraag in hoeverre het 
bereiken van de KRW -waterkwaliteitsdoelstellingen als gevolg van de uitvoering van het 
winningsplan wordt belemmerd en de vraag of de mogelijkheden tot behoud en bescherming 
van de aanwezige kw aliteit van oppervlaktewater - en grondwaterstromen al dan niet negatieve 
gevolgen ondervindt door toedoen van deze mijnbouwactiviteiten.  
 
Voorts me en ik dat voor dit winningsplan Westerveld een MER -rapportage verplicht is. Dit 
vanwege de samenhang tussen de bepalingen van art. 7.2a van de Wet milieubeheer en art. 2.8 
van de Wet natuurbescherming, zoals die op 1 januari 2017 in werking is getreden.  
Te meer omdat de uitvoering van dit winningsplan zeer waarschijnlijk negatieve gevolgen kan 
hebben voor  het Natura -2000 -gebied Drents che Aa.  
 
Al met al zal uit hoofde van art. 24 Mbb en het Besluit MER nog veel onderzoek gedaan moeten 
worden naar de gevolgen van het winningsplan voor natuur en milieu. Ik begrijp niet hoe u 
zonder die informatie nu al  een oo rdeel kunt hebben over de gevolgen van het winningsplan 
voor natuur en milieu (art.  36 lid 1 sub c en d Mbw). Ik maak er bezwaar tegen dat die informatie 
niet reeds op dit moment bekend is en dus geen onderwerp kan zijn van zienswijzen/inspraak. 
U zult he t ontwerpbesluit – aangepast aan en mét de nieuwe milieu -informatie – daarom  
nogmaals in ontwerp ter inzage moeten leggen, zodat burgers en belangenorganisaties in de 
gelegenheid zijn daarop overeenkomstig art. 34 lid 4 Mbw een zienswijze in te dienen.  
 
Ik vind dat:  
1. Uit het oogpunt van een integrale belangenafweging, het ontbreken van een 
volledige natuurtoets een belangrijke omissie is in uw ontwerp besluit, conform 
artikel 36 van de Mijnbouwwet. Dit gebrek zou feitelijk moeten leiden tot het 
onthouden van instemming aan  het winningsplan Westerveld.  
2. Het toevoegen van natuuronderzoek en uw beoordeling daarvan aan uw 
definitieve besluit is te laat en in strijd met een zorgvuldige voorbereiding als 
bedoeld in de Algemene wet bestuursrecht. Tevens  komt met het later toevoegen 
van de natuurtoets aan de aanvraag cq. vergunning de rechtszekerheid in het 
gedrang.   
3. Voor het onderhavige winningsplan een MER -rapportage  verplicht is, conform art 
7.2a van de Wet Milieubeheer in samenhang met art. 2 .8 van d e Wet 
natuurbescherming en u derhalve het ontwerpbesluit incl. de MER -rapportage 
opnieuw ter inzage moet leggen.  
 
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 511 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 512 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld  
 
 
 
 
12 
 
 
 
 
 5.4 Reikwijdte winningsplan voor  verschillende velden  
U motiveert het handhaven van het winningsplan Westerveld en (elf) gasvoorkomens vanuit de 
technische productiebenadering, die daaraan in het verleden ten grondslag heeft gelegen. 
Daaraan voegt u toe de overlap van bodemdalingskommen, zoals die historisch werden 
betrokken. Gegeven de eindfase van productie uit het Westerveld systeem ziet u geen 
aanleiding om deze aanpak te wijzigen.  
 
Ik vind dat  u: 
1. Uw besluit hiermee voldoende heeft gemotiveerd.  
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 512 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 513 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld  
 
 
 
 
13 
 
 
 
 
 6 PRODUCTIE  
6.1 Productie  put Vries -10 
U stelt dat “zolang er binnen het vigerende winningsplan (winnings)ruimte is, zoals in het geval 
van put Vries -10,  er na een nieuw boring geen wijziging van het winningsplan nodig  is”. 
 
Artikel 24, lid 1 van het Mijnbouwbesluit bepaal t dat een winningsplan onder  meer een opgaaf 
moet bevatten van het aantal boorgaten dat bij de winning wordt gebruikt; een opgaaf van de 
volgorde en het tijdsbestek van de boorgaten; een opgaaf van de ligging, lengte en diameter van 
de verbuizing van de boo rgaten.  
Voor zover  ik heb kunnen nagaan is in het vigerende winningsplan geen boorput benoemd  die 
zich verhoudt tot de specifieke kenmerken van put Vries -10. Put Vries -10 zit dus niet in het 
vigerende winningsplan. Volgens mij is daarom uw antwoord in st rijd is met de strekking van 
artikel 24 van het Mijnbouwbesluit.  
 
Pas in het onderhavige winningsplan staat  dat in Vries Zuid een nieuw e put is geboord ( Vries-
10) ter vervanging van put 3c die in 1994 al is geabandonneerd. Dit betekent dat er al 23 jaar 
geen gas meer uit dit veld is gewonnen. Is het dan uit oogpunt van zorgvuldigheid naar de 
inwoners toe correct  om de NAM toe te staan op basis van het vigerende winningsplan voor het 
gasveld Vries -Zuid gas uit een nieuw geboorde put te winnen?  
 
Overigens wi js ik u erop dat ook in het onderhavige winningsplan de beschrijving van de 
boorgaten en verbuizingen niet voldoe n aan de wettelijke vereisten (art. 24, lid 1 van het Mbb).  
Zie bijvoorbeeld paragraaf B4.1 (plaats en wijze waarop koolwaterstoffen in verbuizing treden). 
Die zeer globale omschrijving voldoet geenszins aan de vereisten van art. 24 lid 1 sub e, f, g en 
h Mbb). Ook is , in strijd met art. 24 lid 1 sub e Mbb , niet vermeld hoeveel boorgaten bij de 
winning worden gebruikt. Integendeel, in B4 w ordt dat juist uitdrukkelijk in het midden gelaten.  
Ik verzoek u in het instemmingsbesluit concreet aan te geven welke boorgaten nu wel en welke 
niet in dit winningsplan zijn opgenomen.  
 
Ik vind dat:  
1. Door het in gebruik nemen van put Vries -10 gehandeld wor dt in strijd met het 
vigerende winningsplan en artikel 24 van het Mijnbouwbesluit.  
2. Zowel NAM, als uw ministe rie van EZ in deze zaak niet zorgvuldig met inwoners en 
andere overheden hebben gecommuniceerd en geacteerd.  
3. Vanuit  burgerperspectief het on begrijpelijk is, dat na ruim 20 jaar zonder 
gaswinning  uit het veld Vries Zuid, deze winning uit een nieuwe put als een 
bestaande winning onder het vigerende winningsplan wordt beschouwd.  Ik vind  dat 
u gelet op bovenstaande deze wi nning moet laten beëindigen.  
4. De beschrijving van de boorgaten en verbuizingen in het onderhavige winningsplan 
niet voldoet aan de wettelijke vereist en (art. 24, lid 1 van het Mbb) en hiermee het 
plan niet ontvankelijk is , althans daaraan instemming moet worden onthouden.  
 
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 513 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 514 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld  
 
 
 
 
14 
 
 
 
 
 6.2  Productiesnelheid  
De snelheid waarmee gas uit de bodem wordt onttrokken is van invloed op de bodemtrilling. 
Staatstoezicht op de Mijnen  (SodM ) stelde onlangs dat in het Groningengasveld een versnelling 
van de drukafna me overwegend samenvalt met een toename van de aardbevingsdichtheid. 
Daarom is daar het advies van  het SodM om tot optimalisatie van clusteroperaties te komen 
teneinde (regionale) fluctuaties te vermijden of zo laag mogelijk te houden.  
Dit fenomeen kan m ogelijkerwijs ook voor de gasvelden in het Winningsplan Westerveld van 
toepassing zijn. Ook voor die velden geldt  dan logischerwijs dat fluctuaties zo  veel mogelijk 
voorkomen moeten worden.  
 
In het instemmingsbesluit geeft u aan dat ondanks de ervaringen i n Groninger gasveld dat dit 
onderdeel niet is meegenomen in het winningsplan Westerveld. U stelt dat: “Gegeven de 
eindfase van de gasproductie uit het Westerveldsysteem zal sprake zijn van een relatief lage 
drukdalingssnelheid.” Deze stelling wordt door u niet met feiten onderbouwd.  
 
Ik vind dat u:  
1. Wél aandacht moet schenken aan de effecten van de productiesnelheid en Sod M en 
NAM op moet  dragen eerst onderzoek te doen naar de risico’s van de 
productiesnelheid en fluctuaties en op basis hiervan een productiesnelheid in de 
vergunning op te leggen die niet tot extra risico’s leidt op bodemtrilling.  
 
6.3  Totale productie en fluctuaties  en duur  van het besluit  
In uw ontwerp -instemmingsbesluit stemt u in met de door NAM aangegeven verwachte totale 
winning per gasveld. Daarbij is aangegeven dat de winning uit het Westerveld systeem naar 
verwachting tot 2023 zal plaatsvinden, met uitloop tot uiterl ijk 2028.  
 
Ik constate er dat behalve een beknopte toelichting op het gaswinningsbeleid in Nederland de 
noodzaak van onderhavige gaswinningen door u niet word t onderbouwd.  Gezien de negatieve 
effecten van gaswinning is zo’n motivering en onderbouwing van de  noodzaak van gaswinning 
uit deze velden wel noodzakelijk. Gaswinning uit deze kleine velden is géén gegeven. U moet 
aantonen dat voortzetting van de winning uit deze velden onvermijdelijk is met het oog op de 
leveringszekerheid. Ook het winningsplan zelf zou daarover – vervolgens door u te toetsen – 
informatie moeten bevatten (art. 24 lid 1 sub a en lid 2 Mbb).  
 
Bij de huidige onzekerheden over seismische risico’s en energietransitie, is het ‘vergunnen’ van 
een winning gedurende tien jaren te lang. Het win ningsplan zou moeten gelden voor een 
periode van maximaal vijf ja ar, waarna opnieuw nut en noodzaak van gaswinning uit deze velden 
moet worden bezien. Immers, het enkele feit dat gaswinning uit deze velden volgens de NAM 
tot 2028 technisch en economisch mo gelijk is, wil niet zeggen dat dat maatschappelijk en tegen 
het licht van de doelstellingen van de Mbw (voorkomen van schade) en uw regering (zo spoedig 
mogelijk stoppen met fossiele brandstoffen) ook wenselijk is. Ik bepleit daarom een ijkmoment 
over vijf  jaar in de vorm van een nieuw winningsplan per 2023, waarin de op dat moment meest 
recente inzichten over seismische risico’s, schade, leveringszekerheid en energietransitie  
worden  meegenomen . </pre>

====================================================================== Einde pagina 514 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 515 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld  
 
 
 
 
15 
 
 
 
 
  
Tevens geeft u  in uw besluit niet aan in welk tempo dit gas mag worden gewonnen en in 
hoeverre fluctuaties in winningsniveaus vermeden moeten worden.  Enkel het feit dat het hier 
gaat om gasvelden waarvan de productie zich in de “eindfase” bevindt is volgens mij  
onvoldoende reden om niet op deze aspecten in te h oeven gaan.   
 
Ik vind  dat u:  
1. De noodzaak van de gaswinningen uit het Westerveld systeem moet onderbouwen en 
ook aandacht moet schenken aan (het voorkomen van) fluctuaties in het 
winningsniveau.  
2. De geldigheidsduur van een winningsvergunning terug moet brengen tot vijf jaren.   
 
 
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 515 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 516 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld  
 
 
 
 
16 
 
 
 
 
 7  ONZEKERHEDEN/ ONTBRE KENDE ZAKEN  
7.1  Onzekerheden  
De aanbevelingen van de Onderzoeksraad voor de Veiligheid (OvV) uit 2015 die u heeft omarm d 
gaan specifiek over het communiceren over deze onzekerheden. De OvV adviseerde u om in de 
communicatie met inwoners transparant te zijn over onzekerheden en uit te leggen in hoeverre 
u hiermee rekening houdt in de besluitvorming.   
 
In uw ontwerpbesluit be nt u ten onrecht e weinig terughoudend  is het verbinden van conclusies 
aan de berekeningsresultaten van de maximaal te verwachten seismische activiteit.  Er zijn 
immers tal van onzekerheden als het gaat om de effecten van aardgaswinning . 
 
Ook heeft de OvV in 2015 u aanbevolen nader onderzoek te doen naar kennison twikkeling van 
de diepe ondergrond.  Uit voortschrijdende inzichten van de afgelopen drie jaar blijkt dat de 
stappen die gemaakt moeten worden nog erg groot zijn en laten zien dat he t onderzoek nog in 
de kinderschoenen staat. De berekening van de dreiging bevat nog erg grote onzekerheden en 
het kan ook, volgens de Scientific Advisory Commitee (SAC) niet uitgesloten worden dat er nog 
andere fouten in de NAM -modellen aanwezig zijn. Deze  berekeningen en de inherente grote 
onzekerheden werken vervolgens door in de risicoberekeningen. Deze risicoberekeningen zijn 
vervolgens ook weer omgeven door grote onzekerheden.  Dit beeld is onlangs (advies aan u van 
13 april jl.) bevestigd door de inspecteur generaal van SodM. Hij gaf daarbij aan dat er 
momenteel geen rekenmodel beschikbaar is d at de seismiciteit betrouwbaar kan voorspellen.  
 
Op 31 januari 2017 heeft de NAM een rapport uitgebracht (nr. EP201701217189) voor het 
gasveld Amelan d waarvoor u in 2012 opdracht hebt gegeven.  Doel was te onderzoeken waarom 
de bodemdalingssnelheid langzamer afneemt dan de theorie voorspelt en na het einde van de 
gaswinning niet stopt.  In het onderzoek is de aandacht vooral uitgegaan naar hypotheses en  
methodieken, die wetenschappelijk interessant waren, maar de na -ijlende 
bodemdalingssnelheid met geen mogelijkheid konden verklaren.  De bij het onderzoek 
betrokken wetenschappers behoren tot de besten op hun vakgebied. Na 30 jaar ervaring en vier 
jaar ger icht onderzoek is de na -ijling van bodemdaling door gaswinning nog altijd niet onder 
fysisch voorspelbare controle gekomen. De onzekerheden blijken veel groter dan tot dusverre 
erken d.  
 
Ik vind dat u: 
1. In de besluitvorming niet transparant bent hoe de genoemde onzekerheden zijn 
afgewogen in de besluitvorming.  
2. Gelet op de onzekerheden nu niet tot een afgewogen besluit kunt komen.  
 
7.2  Ontbrekende /onjuiste gegevens  
Ik dring er bij u op aan om een nieuwe S eismische Risico Analyse (SRA)  uit te voeren omdat er 
geen rekening is gehouden met de ontwikkeling van het Werklandschap Assen -Zuid en andere 
voorkomende bebouwing en functies. In relatie tot het Werklandschap Assen -Zuid wijs ik u op 
de aard en omvang van de bebouwing. Het kan niet zo zijn, dat er in een beoordeling van risico’s </pre>

====================================================================== Einde pagina 516 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 517 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld  
 
 
 
 
17 
 
 
 
 
 geen rekening wordt gehouden met een grote ruimtelijke ontwikkeling, die reeds in een 
bestemmingsplan is vastgelegd  (Bestemmingsplan Werkla ndschap Assen -Zuid vastgesteld op 
27-10-2011 ). De infrastructuur voor dit plan is inmiddels gedeeltelijk gerealiseerd. Nu u een 
instemming geeft voor een groot aantal jaren, die deels samenvallen met de planperiode van 
dit bestemmingsplan, zou u deze nieuw e ontwikkelingen moeten meen emen in uw afweging.  
 
Ik kan  niet beoordelen of in de SRA  wel rekening is gehouden met andere recente 
bestemmingsplannen die nog geheel of gedeeltelijk moeten worden gerealiseerd.  
De gehanteerde bevolkingsdichtheden in de risic omatrix voor Eleveld zijn niet correct. Het 
gasveld Eleveld ligt voor een groot deel in Assen met een bevolkingsdich theid van 500 -1000 
inw/km2 in plaats van de 250 -500 inw/km2 die nu in tabel 3.3 in de bijlage van het winningsplan 
is opgenomen.  
 
Ik vind dat u:  
1. Een nieuwe SRA moet laten uitvoeren waarin de toekomstige ontwikkeling van het 
Werklandschap Assen -Zuid (en andere recente bestemmingsplannen) en andere 
voorkomende bebouwing en functies worden meegenomen en  dat u  deze SRA 
opnieuw voor advie s moet voorleggen aan alle wettelijke adviseurs.  Ook moet de 
SRA berekening opnieuw gedaan worden met de juiste bevolkingsdichtheid voor 
het gasveld Eleveld.  
 
Het winningsplan is voor meerdere uitleg vatbaar . In het winningsplan en het ontwerpbesluit is 
sprake van steeds verschillende benamingen van velden en putten. O nder andere  over de 
begrenzingen van de gasvelden Vries Centraal en Vries Zuid en Zevenhuizen/ Zevenhuizen West 
is verwarring ontstaan omdat gebruik wordt gemaakt van  verschillende benamingen . Het is niet 
duidelijk over welke velden het gaat. Ook ontbreekt in het winningsplan informatie over de 
exacte locaties van winningsputten in de gasvelden, geplande locaties van winputten en de 
winningshoeveelheden per put . Ik wijs u hierbij op hetgeen er  onder 6.1 staat over de 
beschrijving van de boorgaten en verbuizingen. Hierdoor is het voor  inwoners niet mogelijk op 
een goede wijze zienswijzen in te dienen.  
 
Ik vind  dat u:  
1. Het ontwerpbesluit  en het winningsplan op dit punt moet corrigeren en opnieuw 
ter inzage moet leggen.  
2. Niet kunt instemmen met een winningspla n dat  niet nauwkeurig omschr ijft 
waarvoor instemming wordt gevraagd  en dat niet voldoet aan de bepalingen uit de 
Mijnbouwwet.  
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 517 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 518 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld  
 
 
 
 
18 
 
 
 
 
 8 BODEMBEWEGING  
8.1 Bodemdaling  
Ik ben verheugd dat u het advies van de gemeente ten aanzien van bodemdaling  heeft 
overgenomen .  
 
8.2  Bodemtrilling  
Het advies om seismische meetapparatuur te plaatsen en het risicobeheersysteem te 
ontwikkelen en operationeel te hebben  heeft u onvoldoende uitgewerkt . Ook de 
volgordelijk heid is  niet correct . Door de uitwerking pas na het besluit aan de NAM te vragen 
hebben lokale overheden en inwoners geen zicht op de concrete uitwerking ervan.  Bovendien 
heeft u een  aantal maatregelen ten onrechte slechts voorgeschreven voor de velden Eleveld en 
Vries -Zuid. In hoofdstuk 10 kom  ik hierop terug.   
   
Over vallende objecten  biedt u onvoldoende duidelijkheid. Hierdoor  is het niet mogelijk om te 
beoordelen in hoeverre zaken als vallende objecten zijn meegenomen in de overwegingen die 
aan het winningsplan ten grondslag liggen.  
 
Ik vind dat u:  
 
1. Alsnog inzicht moet geven  op welke manier zaken als vallende objecten in uw 
afweging zijn meegenomen.  
 
8.3  Reservoirstimu latie/ Fracken  
Er is weliswaar aandacht voor de risico’s van deze technieke n in artikel 1 van uw besluit , maar 
onduidelijk is welke paragraaf van het winningsplan nu precies niet van toepassing is verklaard.  
 
U geeft echter ook aan dat bij de toepassing van zuur - en hydraulische stimulatie door NAM een 
nieuwe wijziging van het winningsplan ingediend moet worden en afhankelijk van de aard van 
de wijziging, besloten wordt welke procedure voor de besluitvorming hi erover gevolgd zal 
worden. Bij een minimale wijziging kunt u dan de  bagatelclausule in werking stellen  en niet de 
uitgebreide procedure volg en. Dit doet volgens mij geen recht aan het burgerperspectief.  </pre>

====================================================================== Einde pagina 518 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 519 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld  
 
 
 
 
19 
 
 
 
 
 Ik vind  dat u: 
1. De bagatelprocedure om alsnog zuur - of hydraulische stimulatie mogelijk te maken, 
niet toe moet passen.  
2. Precies moet aangeven welk paragraaf uit het winningsplan niet van toepassing is 
verklaard.  
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 519 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 520 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld  
 
 
 
 
20 
 
 
 
 
 9  SCHADE  
9.1 Voorkomen van schade (wettelijke verplichting)     
De gemeente adviseerde u om vanwege het ontbreken van een beschrijving van preventieve 
maatregelen in het winningsplan  de NAM te verplichten om preventieve maatregelen voor 
schade op te nemen in het winningsplan (ex art. 35 lid 1 sub f en art. 24 lid 1 sub r, s en q Mbb) 
alvorens hierover een besluit te nemen. Deze beschrijving  moet er alsnog komen en worden 
gezien als een aanvulling op het voorliggende winningsplan . Deze moet voor  advies voorgelegd 
worden aan Sodm, Tcbb, decentrale  overhed en en de Mijnraad.  
 
In uw ontwerpbesluit geeft u aan dat u van mening bent dat de op grond van de M ijnbouwwet  
vereiste preventieve maatregelen in voldoende mate zijn beschreven. U geeft hierbij aan dat 
sommige velden uit het Westerveld systeem al uitgeprod uceerd zijn en andere velden alleen in 
een optimistisch scenario nog zullen produceren. Het niveau van de nog resterende productie is 
beperkt. Ten  slotte merkt u op dat voor de bevende velden Vries -Zuid en Eleveld in het 
winningsplan melding wordt gemaakt van de plaatsing van versnellingsmeters. U verwijst naar 
de onderdelen C3, C4, D3 en D4 uit het winningsplan.  
 
In de betreffende paragrafen van  het winningsplan is aangegeven dat het huidige 
monitoringsnetwerk van het KNMI voor voorkomens in risicoklasse I toereikend is en geen 
additionele monitoringsmaatregelen hoeven worden getroffen. De NAM geeft aan verdere 
monitoring in overweging te nemen. Waarbij zij denken aan het plaatsen van 
versnellingsmeters.  
 
Ik ben van mening dat  in de Mijnbouwwet primair de  nadruk ligt op het voorkomen van schade 
door mijnbouwactiviteiten (preventief handelen), en niet op het geoorloofd zijn van 
mijnbouwactiviteiten, mits de nadelige gevolgen daarvan door de exploitant / operator worden 
weggenomen of verzacht (curatief hande len). Ten onrechte suggereert u dat bij een reeds 
werkend gasproductiesysteem de vereisten uit de M ijnbouwwet  minder van belang zijn. 
Overigens benoem t u in dit verband terecht de velden Vries -Zuid en Eleveld ook nog als bevende 
velden. De M ijnbouwwet  maak t bij haar afwegingskader voor het al dan  niet instemmen met 
een winningsplan  geen onderscheid naar productiefasen of omvang van de productie of grootte 
van de gasvelden. De M ijnbouwwet  stelt dat het winningsplan een beschrijving dient te bevatten 
van de maatregelen ter voorkoming van schade door bodembeweging (artikel 35, eerste lid, 
onderdeel f).  
 
Ik vind  dat: 
1. Omdat er nog diverse velden uit het Westerveld systeem in productie zijn, de  
vereisten uit de M ijnbouwwet  onverminderd van toepassing zijn. Het 
winningsplan dus een beschrijving dient te bevatten van de maatregelen ter 
voorkoming van schade door gaswinning. U het winningsplan niet ontvankelijk 
moet verklaren , althans daaraan uw in stemming moet onthouden.  
2. De toezegging van  de NAM in  het winningsplan ten aanzien van de plaatsing van 
enkele versnellingsmeters te verblijvend is en weinig concreet is geformuleerd. U </pre>

====================================================================== Einde pagina 520 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 521 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld  
 
 
 
 
21 
 
 
 
 
 stelt dan ook ten onrechte dat door de NAM in voldoende mate aan de wet telijke 
vereisten wordt voldaan.   
 
 
9.2 Afhandeli ng van schade   
Van belang is een adequate regeling voor afdoening en vergoeding van schades. Dit moet 
volgens een harde voorwaarde zijn, alvorens door uw minister een positief besluit op dit 
winningsplan kan en mag worden genomen. Net als in het aardbevingsgebied Groningen  zou u 
ook in onze regio  een volledig onafhankelijk orgaan in moeten  stellen voor de afwikkel ing van 
schade als gevolg van alle mijnbouwactiviteiten. Ten  slotte acht ik het van belang dat u in uw 
besluit opne emt dat bij een schademelding opdracht gegeven wordt tot het doen van onderzoek 
naar de oorzaak van de schade.  Hiermee kan de huidige wijze v an onderzoek  verbeterd worden.  
 
In uw ontwerpbesluit geeft u aan dat er behoefte is aan een adequate regeling voor de 
afdoening en vergoeding van schades en compensatie. Voorts geeft u aan dat afspraken hierover 
primair gemaakt dienen te worden tussen dece ntrale overheden en  de NAM . De NAM heeft 
aangegeven hieraan te willen meewerken. Om één en ander te bewerkstelligen draagt u in 
artikel 5 van uw ontwerpbesluit  de NAM op te zorgen voor een transparant proces van 
schademelding, adequaat onderzoek naar en af handeling van schadeverzoeken binnen een 
redelijke termijn.  Deze informatie – overigens is onduidelijk welke informatie u bedoelt – moet 
de NAM binnen drie maanden na het onherroepelijk worden van dit besluit openbaar te maken.  
 
Het is verheugend dat u in uw ontwerp -instemmings besluit regels stelt om één en ander te 
bewerkstelligen.  Ik ben echter van mening dat u de verantwoordelijkheid hiervoor ten onrechte 
primair neerlegt bij de NAM en de decentrale overheden. De NAM als gaspro ducent en 
vergunninghouder én u als  vergunningverlenende en toezichthoudende instantie en de Staat als 
ontvanger  van de  aardgasbaten dragen hierin namelijk de primaire verantwoordelijkheid. 
Decentrale  overheden hebben in dit verband vooral de verantwoorde lijkheid om op te komen 
voor het lokale belang en het belang van hun inwoners.  
 
Ik vind dat u: 
1. Als verantwoordelijk minister erop toe moet zien dat – evenals in het 
aardbevingsgebied Groningen – een volledig onafhankelijk orgaan wordt ingesteld 
voor de afwikkeling van schade als gevolg van alle mijnbouwactiviteiten (en 
beheersmaatregelen voor het gro ndwaterpeil). Voor ons is van groot belang dat de 
onafhankelijkheid en objectiviteit van de schadeafwikkeling in voldoende mate 
gegarandeerd zijn.  
2. Uw instemmingsbesluit pas van kracht kan laten worden, nadat er een onafhankelijke 
schadeafhandeling operati oneel is.  
3. Zorg moet  dragen dat als NAM vanwege onvoorziene omstandigheden in de toekomst 
niet meer of onvoldoende aan zijn financiële verplichtingen kan voldoen, de 
vergoeding van schades en compensatie te allen tijde is gegarandeerd door de Staat.  
4. In d e h uidige Mijnbouwwet de schadevergoeding vanuit het Waarborgfonds 
mijnbouwschade niet moet beperk en voor  natuurlijke personen  maar verbreden naar 
alle rechtspersonen . (lees: ondernemers met bijvoorbeeld een BV of NV).  </pre>

====================================================================== Einde pagina 521 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 522 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld  
 
 
 
 
22 
 
 
 
 
 5. Net als u voor het Groningenveld heeft gedaan, het principe van omgekeerde 
bewijslast geldt voor deze gasvelden. De NAM moet dus aantonen dat de schade niet 
het gevolg is van bevingen.   
 
9.3 Lusten en lasten  
U geeft aan dat u de  toezegging heeft gedaan om samen met de energiesector, overheden en 
maatschappelijke organisaties de lusten -lastenverdeling voor o nder andere  mijnbouw te 
verkennen. Daarnaast werkt de koepelorganisatie NOGEPA aan een gedragscode, waarin ook 
aandacht wordt  besteed aan maatregelen (lusten) in de omgeving van een mijnbouwlocatie.  
 
Ik constateer  dat het u in uw besluit op het winningsplan gaat om een afweging tussen 
economische  belangen en het veilig en zorgeloos kunnen wonen en leven door de inwoners van 
onze regio. U kiest in het ontwerp -instemmingsbesluit voor het eerste. Als inwoner moet  ik het 
doen met “verkenningen” en “werken aan” met betrekking tot de lusten c.q. compensatie.  
 
Ik vind  dat u:  
1. In uw besluit zekerheid en duidelijkheid moet geven over de v orm en omvang van 
de lusten c.q. compensatie voor de inwoners van de regio  en dat dit integraal 
onderdeel moet zijn van uw afweging . 
 
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 522 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 523 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld  
 
 
 
 
23 
 
 
 
 
 10  RISICOBEHEERSYSTEE M 
In hoofdstuk 7  (Onzekerheden/ Ontbrekende zaken)  ben ik ingegaan op de onzekerheden van 
berekeningen en voorspellingen van bodemdaling en bodemtrilling bij gaswinning. Huidige 
modellen zijn niet goed in staat de seismiciteit betrouwbaar te voorspellen volgens het Sod M. 
Tcbb  noemt een mogelijke bevingszwaarte va n 3,9 en daarmee een grote kans op constructieve 
schade . Onze inwoners moeten beschermd worden tegen dit risico. Als u toch gaat winnen , is 
het daarom van groot belang dat er een serieus risicobeheersysteem word t opgestel d voor:  
• Bijsturen winning  in geval van bevingen ; 
• Inzicht in aard en omvang bevingen ; 
• Vaststellen en begeleiden mogelijke schadegevallen . 
 
Ik zie dat u in het ontwerpbesluit d e NAM de verplichting oplegt een representatieve nulmeting 
aan gebouwen en werken uit te voeren boven en nabij de gasvoorkomens Eleveld en Vries Zuid. 
U geeft in het voorschrift echter niet aan wat u onder representatief verstaat. U motiveert de 
nulmeting om  bij vermoeden van mijnbouwschade aan het gebouw het oorzakelijke verband 
tussen gaswinning en gebouwschade te kunnen vaststellen.  Vanwege de grote onzekerheden is 
een goede nulmeting van groot belang bij  schadeafwikkeling.   
 
Ik constateer  dat u de aanbev elingen van Sodm, de Tcbb en de Mijnraad heeft overgenomen en 
de NAM verplicht aanvullend enkele versnellingsopnemers te plaatsen bij de bevende 
gasvelden. Doel hiervan is bij een optredende beving een causaal verband te kunnen leggen 
tussen grondbeweging en schade aan gebouw en werken .  
Het bijplaatsen van enkele meters is echter niet voldoende om een goede  relatie te kunnen 
leggen tussen trilling en schade.  De versnellingsmeters moeten ook nauwkeuriger meten dat in 
het huidige winningsplan is aangeven (0,5 Mg ipv 1,5 Mg) vergelijkbaar met die worden 
toegepast in het Groningenveld.       
 
Dit moet onderdeel zijn van een totaal meetplan waarmee een nauwkeuriger inzicht wordt 
verkregen in aard, sterkte en voorkomen van een beving en het epicentrum van een beving. Het 
huidig aantal meetpunten is hiervoor volstrekt onvoldoende (2 in Assen en 3 in omgeving 
Zevenhuizen). Hiervoor is een meetnetwerk nodig in de vorm van een stramien over de 
gasvelden die doorlopen tot ruim buiten het gasveld  aangezien bevingen zich over grote 
afstanden kunnen verplaatsen .  De gasvelden Vries en Eleveld hebben in het verleden al gebeefd 
waarbij de magnitudes van Eleveld zeke r een vergelijkbaar niveau  hebben met die van het 
Groningerveld. Naast versnellingsmeters zijn tiltmeters en glasvezelmeters noodzakelijk om 
verdraaiing, doorbuiging,  verplaatsing  en zetting van gebouwen te kunnen registeren ; niet 
alleen in en boven de gasvelden maar ook daarbuiten.  
Dit meetsysteem moet geheel worden ingericht en beheer d door een onafhankelijke organisatie   
op kosten van de NAM.     
 
U verplicht de NAM een risicobeheersysteem voor de bevende voorkomens op te laten stellen 
en dit ter goe dkeuring voor te leggen aan Sod M. Echter om invulling te geven aan de 
rechtszekerheid van inwoners  zou dit transparant moeten gebeuren en dus in de fase van 
vergunningverlening geregeld moeten zijn. Als inwoner moet ik kunnen zien of de NAM aan zijn </pre>

====================================================================== Einde pagina 523 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 524 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld  
 
 
 
 
24 
 
 
 
 
 verpli chtingen voldoet ingeval van schade. Door het plan pas na de vergunningverleningsfase  
ter goedkeuring bij het Sod M te leggen is dat niet het geval.  
 
Tot slot vind ik dat de maatregelen die u voorschrijft (waaronder versnellingsmeters en een nul -
meting) niet beperkt moeten blijven tot de velden Vries -Zuid en Eleveld, maar moeten gelden 
voor alle velden uit het winningsplan waaruit geproduceerd wordt.  
 
Ik vind  dat: 
1. u in het kader van rechtszekerheid vooraf nauwkeurig aan moet geven hoe de 
representatieve nulmeting aan gebouwen en werken moet worden uitgevoerd 
en in welk gebied de nulmetingen moeten worden uitgevoerd. Bij dit laatste 
vinden wij dat er nulmetingen moeten worden uitgevoerd in het gehele gebied 
waar zich bevingen en effecten kunnen voordoen.  
2. vanwege de risico categorie van de velden Vries en Eleveld er een totaal meetplan 
met versnellingsmeters, tilt en glasvezelmeters moet komen, zodanig dat bij 
registratie van een beving een causaal verband tuss en beving en gemelde schade 
kan worden gelegd. Dit meetplan moet betrekking hebben op het gehele gebied 
waar zich bevingen en effecten kunnen voordoen.  
3. in het kader van de rechtszekerheid in de vergunning een door Sod M goedgekeurd 
risicobeheersysteem incl usief  een meet - en monitoringsprotocol moet zijn 
opgenomen  waarmee de inwoners  en andere belanghebbenden  inzicht krijgen in 
de verplichtingen van de NAM.   
4. uw instemmingsbesluit pas van kracht te laten worden, nadat het meetsysteem 
operationeel is en de nu lmetingen zijn uitgevoerd.  
5. de voorgeschreven maatregelen niet beperkt moet blijven tot de velden Eleveld 
en Vries Zuid maar moet gelden voor alle producerende velden uit het 
winningsplan.  
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 524 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 525 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld  
 
 
 
 
25 
 
 
 
 
 11  ARTIKELEN ONTWERPB ESLUIT  
Artikel 1:  
Gelet op de onvolkomenheden  en  omissies  van het winningsplan en de onvoldoende 
transparante gemaakte afweging in het ontwerp -instemmings besluit over  winning en 
maa tschappelijke risico ´s, zoals in voorgaande hoofdstukken van deze zienswijze is toegelicht  
ben ik van me ning dat er geen instemmingsbesluit kan worden verleend aan het winningsplan 
Westerveld.  Ik vind  dat u duidelijk en concreet moet aangeven met welke delen (p aragrafen) 
van het winningsplan u niet instemt . 
 
Artikel 2:  
Ik kan  instemmen met dit artikel . 
 
Artikel 3:  
In dit ontwerp -instemmings besluit zijn de plaatsing en aantallen versnellingsmeters 
onvoldoende gespecificeerd. Dit geeft onvoldoende rechtszekerheid voor de inwoners. Het 
meetplan van versnellingsmeters moet onderde el zijn van  een transparant risicobeheersysteem 
voor alle producerende gasvelden in de besluitvormingsfase van onderhavig winningsplan.    
 
Artikel 4:  
Een r isicobeheersysteem is een cruciaal onderdeel van de besluitvorming over het winningsplan  
om invulli ng te geven aan de rechtszekerheid van inwoners.  Het risicobeheerssysteem moet 
gelden voor alle velden uit het winningsplan waaruit geproduceerd wordt.  
 
Artikel 5:  
Voor de  afhandeling van schade legt u ten onrechte de verantwoordelijkheid primair neer bij de 
NAM in overleg met de decentrale overheden. Ik ben van mening dat u ervoor moet zorge n dat 
– evenals in het aardbevingsgebied Groningen – een volledig onafhankelijk orgaan wordt 
ingesteld voor de afwikkeling van schade als gevolg van alle mijnbouwactiviteiten .  
 
Artikel 6:  
Een representatieve nulmeting is in het besluit niet concreet uitgewerkt en gespecificeerd.  Dit 
moet onderdeel zijn in de fase van besluitvorming van het winningsplan om invulling te geven 
aan de rechtszekerheid van inwoners  en gaan gelden voor alle velden waaruit geproduceerd 
wordt.  
 
Artikel 7:  
Bij de huidige onzekerheden over seismische risico’s en energietransitie, is het ‘vergunnen’ van 
een winning gedurende tien jaren te lang. Wij menen dat  het winningsplan zou moeten gelden 
voor een periode van maximaal vijf jaren . Daarna moet opnieuw nut en noodzaak van 
gaswinning uit deze velden worden bezien.  
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 525 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 526 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld  
 
 
 
 
26 
 
 
 
 
 Met vriendelijke groet,  
 
Naam  
 
Adres  
 
Woonplaats  
 
Datum  
 
Handtekening  
 
 
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 526 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 527 ======================================================================

<pre>Ministerie van Economische Zaken  
Directie Energie en Omgeving  
Cluster vergunningen  
Postbus 20401  
2500 EK Den Haag  
 
Plaats , datum  
 
Betreft: ontwerp -instemmingsbesluit gaswinning Westerveld  
 
 
Geachte minister,  
 
Als inwoner van Assen  maak ik gebruik van de mogelijkheid om een zienswijze in te dienen over uw 
ontwerp -instemmingsbeslui t gaswinning Westerveld . 
 
De Onderzoeksraad voor de Veiligheid  (OvV) heeft in 2015 u geadviseerd om het burgerperspectief 
structureel en herkenbaar m ee te nemen in de besluitvorming.  Ik vind dat u in het ontwerp -
instemmingsbesluit dat nu voorligt , daar maar ten dele aan tegemoet komt.  
In het winningsplan en de technische adviezen wordt de kans op een zware beving als klein 
beoordeeld. In het advies van de T echnische commissie bodembeweging (Tcbb) wordt genoemd dat 
er beving met een magnitude tot 3,9 mogelijk zijn.  Wat we ook weten, is dat de velden in het 
plangebied hebben  gebeefd . Bevingen met deze sterkte leiden volgens de Staatstoezicht op de 
Mijnen ( SodM) tot constructieve schade aan gebouwen.   
 
Risicobeheersysteem  
Ik vind daarom, als u toch gaat winnen, het van groot belang dat er een serieus risicobeheersysteem 
moet worden opgesteld. Ik constate er dat u de NAM verplicht een risicobeheersysteem voor de 
bevende voorkomens op te laten stellen en dit ter goedkeuring voor te leggen aan SodM. Echter om 
invulling te geven aan de rechtszekerheid zou dit transparant moeten gebeuren en dus in de fase van 
vergunningverlening geregeld moeten zijn. Ik moet kunnen  zien of de NAM aan zijn verplichtingen 
voldoet ingeval van schade. Door het plan pas na de  vergunningverleningsfase ter goedkeuring bij 
het SodM te leggen is dat niet het geval.  
 
Nulmeting  
Ik lees  in het ontwerpbesluit dat u de NAM de verplichting oplegt een representatieve nulmeting aan 
gebouwen en werken uit te voeren boven en nabij de gasvoorkomens Eleveld en Vries Zuid. U geeft 
in het voorschrift echter niet aan wat u onder representatief verstaat. U motiveert de nulmeting om 
bij vermoeden van mijnbouw schade aan het gebouw het oorzakelijke verband tussen gaswinning en 
gebouwschade te kunnen vaststellen. Vanwege de grote onzekerheden is een goede nulmeting van 
groot belang bij  schadeafwikkeling. Ik wil dat voorafgaand aan de winning dat er een nulmeting  van 
mijn woning wordt gemaakt.  
 
Schadeafhandeling  
In uw ontwerpbesluit geeft u terecht aan dat er behoefte is aan een adequate regeling voor de 
afdoening en vergoeding van schades en compensatie. Voorts geeft u aan dat afspraken hierover 
primair gemaakt dienen te worden tussen decentrale overheden en  de NAM . De NAM heeft 
aangegeven hieraan te willen meewerken. Om één en ander te bewerkstelligen draagt u in artikel 5 
van uw ontwerpbesluit  de NAM op te zorgen voor een transparant proces van schademe lding, 
adequaat onderzoek naar en afhandeling van schadeverzoeken binnen een redelijke termijn.  Deze 
informatie – overigens is onduidelijk welke informatie u bedoelt – moet de NAM binnen drie 
maanden na het onherroepelijk worden van dit besluit openbaar te  maken.   </pre>

====================================================================== Einde pagina 527 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 528 ======================================================================

<pre> 
Ik vind dat u a ls verantwoordelijk minister erop toe moet zien dat – evenals in het aardbevingsgebied 
Groningen – een volledig onafhankelijk orgaan wordt ingesteld voor de afwikkeling van schade als 
gevolg van alle mijnbouwactiviteiten (en beheer smaatregelen voor het grondwaterpeil). Voor mij is 
van groot belang dat de onafhankelijkheid en objectiviteit van de schadeafwikkeling in voldoende 
mate gegarandeerd zijn. U kunt uw instemmingsbesluit pas van kracht laten worden, nadat er een 
onafhankelijke schadeafhandeling operationeel is.  U moet erv oor ook zorgen dat indien NAM 
vanwege onvoorziene omstandigheden in de toekomst niet meer of onvoldoende aan zijn financiële 
verplichtingen kan voldoen, de vergoeding van schades en compensatie te allen tijde is gegarandeerd 
door de Staat.  In de huidige Mi jnbouwwet de schadevergoeding vanuit het Waarborgfonds 
mijnbouwschade niet moet beperken voor natuurlijke personen maar verbreden naar alle 
rechtspersonen . Ik wil dat, net als u voor het Groningenveld heeft gedaan, het principe van 
omgekeerde bewijslast ge ldt voor deze gasvelden. De NAM moet dus aantonen dat de schade niet 
het gevolg is van bevingen.   
Onzekerheden  
De aanbevelingen van de Onderzoeksraad voor de Veiligheid (OvV) uit 2015 die u heeft omarmd gaan 
specifiek over het communiceren over onzekerhed en. De OvV adviseerde u om in de communicatie 
met inwoners transparant te zijn over onzekerheden en uit te leggen welke plaats deze onzekerheid 
krijgt in de besluitvorming.  In de besluitvorming bent u niet transparant hoe de genoemde 
onzekerheden zijn afg ewogen.  Gelet op de ze onzekerheden kunt u naar mijn mening nu niet tot een 
afgewogen besluit komen.  
 
Communicatie  
In het ontwerpbesluit geeft u aan dat u zorgvuldige en publieksvriendelijke communicatie wilt 
borgen. U geeft aan dat uw ministerie werkt aan een maatschappelijke licentie en een 
publieksvriendelijke oplegger. Tegelijkertijd constateren we deze vooralsnog niet concreet toegepast 
zijn en dat u verwijst naar een drietal (traditionele) inloopbijeenkomsten voor inwoners. Het 
winningsplan en ontwerpb esluit voldoet op het aspect van leesbaarheid en daarmee het 
burgerperspectief niet aan ministeriële toezeggingen . 
 
Dit alles overziend, ben ik van mening dat u niet kunt instemmen met het Winningsplan  
Westerveld . Ik sluit me verder aan bij de zienswijze van het coll ege van B& W van Assen.  
   
 
Met vriendelijke groet,  
 
Naam  
 
Adres  
 
Woonplaats  
 
 
Handtekening  </pre>

====================================================================== Einde pagina 528 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 529 ======================================================================

<pre>Gaswinning Assen , uw mening telt  
De NAM wil meer aardgas gaan winnen onder Assen. Hiervoor heeft de NAM een plan ingediend 
(Winningsplan Westerveld) bij de minister van Economische Zaken. De minister heeft een 
ontwerpbesluit genomen, waarin hij zegt dat hij van plan is om de NAM toestemming te geven voor 
het winnen van meer gas. Het winnen van gas kan leiden tot bevingen en schades aan woningen en 
andere gebouwen.  
 
Burgemeester en wethouders , daarin gesteund door de voltallige gemeenteraad,  zijn het n iet eens 
met het ontwerpbesluit en maken bezwaar. Ze hebben daarom besloten om een zienswijze in te 
dienen bij de minister. Hierin staat dat de minister geen toestemming moet geven . Als hij dat we l 
doet, dan moet er worden voldaan aan allerlei voorwaarden zoals een goede schaderegeling, 
nulmetingen aan woningen en gebouwen en een goed meetsysteem inrichten.  
 
U kunt als inwoner van de gemeente Assen ook aangeven wat u vindt van het ontwerpbesluit van de 
minister door een zogenaamde zienswijze in te dienen. Deze moet zijn voorzien van  uw naam, 
volledige adres en een handtekening.  U kunt de zienswijze tot uiterlijk 19 juni 2017 sturen naar:  
 
Ministerie van Economische Zaken  
Directie Energie en Omgeving  
Cluster vergunningen  
Postbus 20401  
2500 EK Den Haag  
 
Het is mogelijk om gebruik te maken van twee downloadbare zienswijze n die door de gemeente zijn 
opgesteld. Het gaat om een korte versie en langere zienswijze die is afgeleid van de zienswijze van 
burgemeester en wethouders . U kunt beide versies  hieronder downl oaden . 
 
 
 
 De korte en langere zienswijze  zijn ook geprint beschikbaar aan de balie van het stadhuis.  
 
De minister zal uiteindelijk een definitief besluit nemen over de plannen van de NAM. Hierin zal hij de 
zienswijzen moeten meenemen. Wilt u later bij de rechter in beroep gaan tegen het besluit van de 
minister, dan moet u nu een zienswijze indienen.  
 
Alle stukken die betrekking hebben op het winningsplan vindt u op:  
http://www.nlog.nl/ter -inzage -legging -winningsplan -westerveld  
Hier staat ook het negatieve advies dat burgemeester en wethouders eerder hebben afgegeven en de 
publicatie van de minister met alle informatie over het indienen van een zienswijze.  
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 529 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 530 ======================================================================

<pre>Date : 1-3-2018 15:52:03
F
T
C
Subject : FW: Winningsplan Westerveld/Assen
 i
 
Zie onderstaand verzoek van OMEM. Is ook gericht aan bestuurssecretariaat dus komt ook bij Marco terecht.
 
  i  i       i        i i        l    
l  i          .
 i               
l      
 
 li  
 
 
li i   
 
 
 -
Website: www@assen.nl
 
Van: 
Verzonden:  donderdag 1 maart 2018 14:11
Aan:  i@assen.nl>
CC: 
Onderwerp:  Re: Winningsplan Westerveld/Assen
 
 
Het College van B&W gemeente Assen,
t.a.v. de Burgemeester,
de weled. heer M. Out,
per e-mail.
 
 
Geachte heer Out,
 
Naar aanleiding van de onderstaande mail van ruim een jaar geleden hebben de gemeenten Assen, Tynaarlo en Aa-en-Hunze, met adviezen vanuit het Kennisplatform
OMEM, Onafhankelijk Meten Effecten Mijnbouw, gezamenlijk een stevig onderbouwde zienswijze ingediend bij Economische Zeken inzake de gaswinning binnen deze
gemeenten.
 
Wij zijn nu ruim een jaar verder en de ontwikkelingen m.b.t. de gaswinning volgen elkaar snel op.
Ook in Drenthe neemt het bewustzijn toe, maar ontbreekt het nog aan nuttige kennis.
 
Bij deze wil ik u vragen of de gemeente bereid is een locatie te faciliteren waar OMEM een voorlichtend en inzicht gevend symposium zou kunnen houden inzake een
aantal aspecten van de gaswinning: bouwkundige aspecten en risico's, procedurele aspecten, de ondergrond, meten van effecten.
 
Er zijn geen kosten voor sprekers aan de orde, en wordt voor gewaakt dat de sprekers vanuit hun onafhankelijke deskundigheid hun voordrachten houden.
 
Graag vernemen wij of de gemeente bereid is een dergelijke locatie te faciliteren.
 
Met vriendelijke groet,
hoogachtend,
 
 
 
Van: @hotmail.com>
Verzonden:  vrijdag 13 januari 2017 13:33
Aan: @assen.nl
CC:    
Onderwerp:  Winningsplan Westerveld/Assen
 
Gemeente Assen,
t.a.v. de Burgemeester,
de weled. heer Marco Out
per e-mail.
 
 
Geachte heer Out,
 
Bij deze een mail-brief van het Kennisplatform OMEM, Onafhankelijk Meten Effecten Mijnbouw.
Mede gelet op de recente beving nabij Annen en de aldaar toegepaste winningstechnieken zou een gesprek -eventueel samen met uw collega's van Tynaarlo en Aa en
Hunze, van nut kunnen zijn.
 
Met vriendelijke groet,
hoogachtend namens OMEM
 
.
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De gemeente Assen aanvaardt geen
aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.31.90
</pre>

====================================================================== Einde pagina 530 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 531 ======================================================================

<pre>Date : 24-5-2017 14:03:54
F
T
Subject : FW: Z iensw ijze w inningsplan
Attachm ent : 5. Winningsplan Westerveld - Z iensw ijzen ontw erp-instem m ingsplan, raadsvoorstel.docx;5a. Winningsplan Westerveld - ziensw ijze w inningsplan
Westerveld 23-05-2017.docx;5b. Winningsplan Westerveld - definitief advies w inningsplan Westerveld bijlage bij ziensw ijze.pdf;5c. Winningsplan Westerveld - brief
van B&W aan Min. EZ .docx;5d. Winningsplan Westerveld - instem m ingsbesluit Min. EZ .pdf;
Hier het pakket 
Verzonden met mijn Windows Phone
Van: SMO-SecretariaatVerzonden: ​24-​5-​2017 12:42
Aan: . l @hetnet.nl' ; ' @home.nl' ; 'bestuur@marsdijk.nl' ; ' @kpnplanet.nl'
CC:  i  
Onderwerp: Zienswijze winningsplan
Geachte heer, mevrouw,
 
Op verzoek van  i  stuur ik u de stukken rond de zienswijze op het Winningsplan Westerveld zoals die vandaag naar de gemeenteraad gaan. Het winningsplan is door
het college van B&W vastgesteld.
 
De zienswijzen worden dinsdag 30 mei van 19.30 tot 20.30 uur informerend behandeld door de gemeenteraad. Donderdag 1 juni worden de stukken opiniërend en besluitvormend
behandeld door de gemeenteraad. U bent hier hartelijk welkom.
 
Mocht u nog vragen hebben, dan kunt u bellen met i     of    
 
Alvast bedankt.
 
Groet,
 
 
 
 
 
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De gemeente Assen aanvaardt geen
aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.31.91
</pre>

====================================================================== Einde pagina 531 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 532 ======================================================================

<pre> 
> Raadsvoorstel   
 
 
Pagina 1 van 1 
Voorstel:  
Kennisnemen van  de zienswijzen op het ontwerp -instemmingsbesluit Winningsplan Westerveld  en de 
aanbiedingsbrief aan de minister van Economische Zaken  
 
Achtergrond  
Op 8 mei jl. heeft de minister van Economische Zaken het ontwerp -instemmingsbesluit Winningsplan Westerveld  
ter inzage gelegd. Wij hebben over het winn ingsplan een advies uitgebracht. Dit advies is besproken in uw 
vergadering van 12 januari jl.  
De strekking van het ontwerp is dat de minister voornemens is om toestemming te geven voor aardgaswinningen 
in onze gemeenten en in omringende gemeenten. Op een aantal punten is de minister meegegaan in ons advies. 
De inhoud van het ontwerp geeft ons echte r aanleiding om zienswijze n in te dienen.  
 
Bij het voorbereiden van de zienswijzen hebben wij nauw samengewerkt met de andere decentrale overheden en 
hebben wij gesproken met Dorpsbelangen Loon en de werkgroep Stop gaswinning Marsdijk NU. De 
Wijkvereniging  Marsdijk heeft aangegeven geen be hoefte te hebben aan een gesprek.  
 
De zienwijzen zoals die voorliggen zullen naar verwachting ook door een aantal andere gemeentebesturen 
worden vastgesteld.  
 
Na uw vergadering zullen wij de zienswijzen ‘downloadbaar’ op www.assen.nl  zetten zodat inwoners deze kunnen 
gebruiken om eigen zienswijzen  in te dienen.  Het gaat hierbij om een zienswijze die geschikt is gemaakt voor 
gebruik door inwoners.  
 
 Opiniërende bespreking:  -- Onderwerp:  
Besluitvormende raad:  1 juni 2017  Zienswijzen ontwerp -instemmingsbesluit Winningsplan 
Westerveld  
Datum verzending:  22 mei 2017   
Het college van burgemeester en wethouders van Assen,  
 
de burgemeester,  
dhr. M.L.J. Out  
 
de secretaris,  
dhr. T. Dijkstra  
 
Besluitvorming raad:  
 
De raad van de gemeente Assen;  
 
gelezen het voorstel van het college van burgemeester en wethouders van 19 mei 2017;  
 
b e s l u  i t : 
 
kennis  te nemen van de zienswijzen op het ontwerp -instemmingsbesluit Winningsplan Westerveld en de 
aanbiedingsbrief aan de minister van Economische Zaken . 
 
Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van 1 juni  2017 . 
 
De raad voornoemd,   
 
 
, voorzitter   
 
 
, griffier  </pre>

====================================================================== Einde pagina 532 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 533 ======================================================================

<pre>   
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
    
 23 Mei 2017  
    
        
  Zienswijze Winningsplan 
Westerveld    
   </pre>

====================================================================== Einde pagina 533 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 534 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsp lan Westerveld  
 
 
 
 
2 
 
 
 
 
 INHOUD  BLAD  
 
 
1 INLEIDING  3 
2 SAMENVATTING EN CONC LUSIE  4 
2.1 Samenvatting  4 
2.2 Conclusie  6 
3 MAATSCHAPPELIJKE IMP ACT 7 
4 COMMUNICATIE  9 
5 REIKWIJDTE EN KADERS  WINNINGSPLAN  11 
5.1 Doelmatigheid  11 
5.2 Kaders schade  11 
5.3 Natuur  en milieu – Nationaal Park Drentsche Aa  12 
5.4 Reikwijdte winningsplan m.b.t. aantal verschillende velden  13 
6 PRODUCTIE  14 
6.1 Productie  put Vries -10 14 
6.2 Productiesnelheid  15 
6.3 Totale productie en fluctuaties en duur van het besluit  15 
7 ONZEKERHEDEN/ ONTBRE KENDE ZAKEN  17 
7.1 Onzekerheden  17 
7.2 Ontbrekende/onjuiste gegevens  18 
8 BODEMBEWEGING  19 
8.1 Bodemdaling  19 
8.2 Bodemtri lling  19 
8.3 Reservoirstimulatie/ Fracken  19 
9 SCHADE  21 
9.1 Voorkomen van schade (wettelijke verplichting)  21 
9.2 Afhandeling van schade  22 
9.3 Lusten en lasten  23 
10 RISICOBEHEERSYSTEEM  24 
11 ARTIKELEN ONTWERPBESLUI T 26 
 
 
     BIJLAGE 1:  ADVIES W INNINGSPLAN WESTERVE LD  
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 534 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 535 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsp lan Westerveld  
 
 
 
 
3 
 
 
 
 
 1 INLEIDING  
Op 8 mei 2017 heeft u het ontwerp -instemmingsbesluit  op het winningsplan Westerveld  
gepubliceerd. In uw ontwerp -instemmingsbeslu it geeft u tevens uw reactie op het advies dat  
wij in januari 2017 op het winningsplan hebben uitgebracht.  
 
Wij hebben u  in januari geadviseerd om niet in te stemmen met het winningsplan . Subs idiair 
hebben we onder andere aangegeven dat onafhankelijke validatie, schadebeperking , 
schadeafwikkeling en een risicobeheersysteem op voorhand goed moeten zijn ge regel d. Wij 
hebben dit advies uitgebreid gemotiveerd.  
 
We zien dat u in het ontwerp -instemmingsbes luit op een aantal punten tegemoet komt aan ons 
advies . In ons advies hebben we niet alleen naar de technisch juridische aspecten gekeken , maar 
het winningsplan ook beoordeeld op de maatschappelijke consequenties. De aanleiding voor de 
gewijzigde Mijnbouww et (Mbw) was immers vooral om het burgerperspectief goed mee te 
nemen in de beoordeling van de winningsplannen.   
 
In de afgelopen periode is er meer aandacht gekomen voor de veiligheid en het welzijn van  
inwoners  die op en nabij  gasvelden wonen . Onder an dere v anwege de zorgen die wij hebben 
over de directe en indirecte gevolgen van de gaswinning op het leven van de inwoners van het 
gebied, dienen wij deze zienswijze in op uw ontwerp -instemmingsbesluit. Bij het opstellen van 
deze zienswijze zijn de decentr ale overheden, net als in het adviestraject, weer samen 
opgetrokken.  
 
Leeswijzer  
In deze zienswijze is dezelfde volgorde gehanteerd als in het advies dat wij in januari aan de 
minister hebben  geleverd. Dit advies maakt onderdeel uit van de zienswijze  (Bijlage I) .  
   </pre>

====================================================================== Einde pagina 535 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 536 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsp lan Westerveld  
 
 
 
 
4 
 
 
 
 
 2 SAMENVATTING  EN CONCLUSIE  
2.1  Samenvatting  
Vanuit betrokkenheid , zorg en oprechte belangstelling hebben wij het winningsplan en uw 
ontwerp -instemmingsbesluit bestudeerd.  Vanwege de zorgen die wij hebben over de directe en 
indirecte gevolgen van de gaswinning op het leven van de inwoners van het gebied  en de invloed 
op natuur en milieu , dienen wij deze zienswijze in op uw ontwerp -instemmingsbesluit. Bij het 
opstellen van deze zienswijze zijn de lokale overheden, net als in h et adviestraject, weer samen 
opgetrokken.  
 
Wij hebben u eerder geadviseerd om niet in te stemmen met het winningsplan Westerveld . 
Subsidiair hebben wij onder andere aangegeven dat onafhankelijke validatie, schadebeperking, 
schadeafwikkeling en een risicobe heersysteem op voorhand goed moeten zijn  geregeld . Wij 
hebben dit advies uitgebreid gemotiveerd.  Na bestudering van het winningsplan en het 
ontwerp -instemmingsbesluit komen we tot de volgende opmerkingen .  
 
Veiligheid  
Uit het winningsplan en de bijbehoren de adviezen van TNO en S taatstoezicht op de Mijnen 
(SodM) maken wij op dat er weliswaar  geen veiligheidsrisico’s bestaan voor de gebieden in en 
rond de gasvelden en haar inwoners , maar dat er wel  schade – waaronder constructieve – kan 
ontstaan aan gebouwen . In ons advies hebben we aandacht gevraagd voor onzekerheden 
omtrent allerlei berekeningen. Omdat volgens ons rond de effecten en gevolgen van gaswinning 
op de ondergrond en bovengrondse bouwwerken nog altijd veel onduidelijk is, adviseerden wij 
u met uit erste terughoudendheid conclusies te verbinden aan de berekeningsresultaten van de 
maximaal te verwachten seismische activiteit. U ben daar in het ontwerpbesluit niet op 
ingegaan.  
 
Productieniveau, - snelheid en duur van het instemmingsbesluit  
In het ontwerpbesluit is niet onderbouwd of en waarom de winning uit deze velden gedurende 
10 jaren noodzakelijk is. Het lijkt er op dat winning uit deze velden als een gegeven wordt 
beschouwd. Dat zal echter nader onderzocht en gemotive erd moeten worden. Wij vinden het 
onwenselijk dat het instemmingsbesluit een looptijd heeft van 10 jaren. Voorts dient het 
instemmingsbesluit beperkingen ten  aanzien van productietempo (voorkomen van fluctuaties) 
te bevatten.  
 
Communicatie  
Inwoners in het gebied dat het winningsplan Westerveld bestrijkt, hebben zorgen over hun 
veiligheid en over eventuele schade aan hun eigendommen.  In uw brief van 14 april 2017 
(kenmerk DGETM -EO/17049086) gericht aan de colleges van B&W concludeert u dat de oude 
winnin gsplannen werden geschreven door experts voor experts en dat deze dus onges chikt zijn 
voor advisering en inspraak door  burgers en lokale overheden . Het winningsplan Westerveld dat 
nu ter besluitvorming voorligt is nog geschreven in deze oude stijl.   </pre>

====================================================================== Einde pagina 536 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 537 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsp lan Westerveld  
 
 
 
 
5 
 
 
 
 
 Voorko men en beperken van schade  
Wij zijn van mening dat in de Mijnbouwwet primair de nadruk ligt op het voorkomen van schade 
door mijnbouwactiviteiten (preventief handelen,  zie bijvoorbeeld artikel 33 Mbw , en niet op het 
geoorloofd zijn van mijnbouwactiviteiten, mits de nadelige gevolgen daarvan door de exploitant 
/ operator worden weggenomen of verzacht (curatief handelen).  
 
Wij vinden dat u het begrip schade ten onrechte beperkt tot e nkel schade in de zin van het 
Burgerlijk wetboek (BW) . He t schadebegrip in de Mijnbouwwet is veel breder. Dat heeft dus 
gevolgen voor uw toetsingskader.  
 
Bodemdaling  
In ons advies hebben we aandacht gevraagd voor de prognose van de bodemdaling. Wij 
constateren dat u onze adviezen heeft overgenomen en vastgelegd in artikel 2 van uw besluit.  
 
Schadeafhandeling  
In uw ontwerpbesluit geeft u aan met ons van mening te zijn dat er behoefte is aan een adequate 
regeling voor de afdoening en vergoeding van schades en compensatie.  Wij zijn tevreden  dat u 
ons standpunt aangaande afhandeling v an schade onderschrijft en dat u in uw ontwerp -
instemmingsbesluit regels stelt om één en ander te bewerkstelligen. Wij zijn echter van mening 
dat u de verantwoordelijkheid hiervoor ten onrechte primair neerlegt b ij de NAM en de 
decentrale overheden.  
 
Meet - en regelprotocol  
In hoofdstuk 7 zijn we ingegaan op de onzekerheden van berekeningen en voorspellingen van 
bodemdaling en bodemtrilling bij gaswinning. Tcbb  noemt een mogelijke bevingszwaarte van 
3,9 op de schaa l van Richter  en daarmee een grote kans op constructieve schade .  Onze inwoners 
moeten beschermd word en tegen dit risico. Wij vinden het daarom, als u toch gaat winnen, van 
groot belang dat er een serieus risicobeheersysteem moet worden opgesteld. Wij cons tateren 
dat u de NAM verplicht een risicobeheersysteem voor de bevende voorkomens  (dit zijn velden 
die eerder hebben gebeefd)  op te laten stellen en dit ter goedkeuring voor te leggen aan Sod M. 
Echter om invulling te geven aan de rechtszekerheid van onze i nwoners zou dit transparant 
moeten gebeuren en dus al bij het winningsplan ter instemming gevoegd moeten zijn.  Tevens 
vinden wij dat het risicobeheerssysteem voor alle velden moet worden aangelegd.  
 
Fracken en zuurstimulatie  
In ons advies hebben we aandacht gevraagd voor de risico’s van deze technieken. Wij 
constateren dat u on s advies heeft overgenomen en vastgelegd in artikel 1 van uw besluit. 
Onduidelijk is echter aan welke paragraf en en passages  van het winningsplan nu exact 
instemming is onthou den.  U geeft echter ook aan dat bij de toepassing van zuur - en hydraulische 
stimulatie door de NAM een nieuwe wijziging van het winningsplan ingediend dient te worden 
en afhankelijk van de aard van de wijziging, besloten wordt welke procedure voor de 
beslu itvorming hierover gevolgd zal worden. Bij een minimale wijziging kunt u dan de  
bagatelclausule in werking laten treden en wordt niet de uitgebreide procedure gevolgd. 
Daarmee wordt naar onze mening het burgerperspectief in die situatie dan niet voldoende  
ingevuld.  
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 537 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 538 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsp lan Westerveld  
 
 
 
 
6 
 
 
 
 
 2.2  Conclusie  
Wij vinden dat u in het ontwerp -instemmingsbesluit dat nu voorligt , u deels tegemoet komt aan 
het door u omarmde advies van de Onderzoekraad voor de Veiligheid (OvV) . Dat geeft  aan dat 
het burgerperspectief structureel en herkenbaar moet worden meegewogen in de 
besluitvorming.  In uw afweging zijn echter de effecten van de gaswinning in het gebied -en met 
name ook het voorkomen van die effecten - naar onze mening onvoldoende meege nomen.  
Onder deze effecten verstaan wij de directe en indirecte gevolgen zoals het ontstaan van schade  
en nadelige effecten op natuur en milieu , het gevoel van veiligheid , leefbaarheid en economie.   
 
In uw besluit baseert u zich nu voornamelijk op het advies van SodM omtrent het planmatig 
beheer van de winning aangevuld met de resultaten van de Seismische Risico  Analyse (SRA). Dit 
advies is conform de wettelijk voorschriften opgesteld en gaat daarmee inhou delijk nog voorbij 
aan de maatschappelijke effecten, die volgens de nieuwe mijnbouwwet ook nadrukkelijk 
meegewogen dienen te worden.  
 
In het winningsplan en de technische adviezen wordt de kans op een zware beving als klein 
beoordeeld. Tegelijkertijd is e r nog altijd weinig bekend over het gedrag van (kleine) 
aardgasvelden en is het deels gissen wat er precies gebeurt in de diepe ondergrond. In zijn advies 
van 13 april jl. schrijft de Inspecteur -generaal van de Sod M over de Groningersituatie dat de 
modelle n te  kort schieten. Wat we wel weten, is dat de velden in het plangebied hebben 
gebeefd en in het geval van Eleveld zelfs met een magnitude van groter dan 2,0 op de schaal van 
Richter. U kunt geen garantie geven dat zich een dergelijke of veel zwaardere b eving niet voor 
zal doen.  
 
Tal van zaken zijn in het winningsplan nog niet uitgewerkt en gespecificeerd zoals de 
natuurtoets/ Milieu Effect Rapportage voor de Drents che Aa en een gespecificeerd   meet - en 
monitoring plan . Ook de uitgevoerde SRA is gebaseerd op onjuiste  gegevens waarbij onder 
andere het vastgestelde bestemmingsplan Werklandschap Assen Zuid niet is meegenomen. Ook 
ontbre ekt i n het winnin gsplan informatie  over de exacte lo caties van winningsputten  in de 
gasvelden , geplande locaties van winputten  en de winningshoeveelheden per put zoals het 
Mijnbouwbesluit vereist. Tenslotte gaat het winningsplan niet in op de vraag op welke wijze 
schade wordt voorkomen. Dit zijn belangrijke zaken die in het winningsplan ontbreken  en die 
niet  reparabel zijn in de lopende  procedure . Wanneer zonder deze informatie  besluitvorming  
plaatsvindt wordt de rechtszekerheid  van onze inwoners naar onze mening ernstig geschaad . 
 
Dit alles overziend, zijn wij van mening dat u niet kunt instemmen  met het Winningsplan  
Westerveld .   </pre>

====================================================================== Einde pagina 538 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 539 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsp lan Westerveld  
 
 
 
 
7 
 
 
 
 
 3 MAATSCHAPPELIJKE IMP ACT 
Uit onderzoek blijkt een duidelijk verband tussen het optreden van schade, veiligheidsbeleving 
en gezondheidsklachten. Schade aan de eigen woning, maar ook schade in de omgeving  gaan  
gepaard met een sterk verlaagd gevoel van veiligheid.  Wij willen niet in  een situatie belanden 
waar zich dit voordoet.  
 
In een gebied met schade door gaswinning zijn meer gezondheidsklachten en zien we een zelfde 
patroon als bij het ervaren van on veiligheid. Meer mensen zijn daar psychisch ongezond en een 
hoger percentage gaat  regelmatig naar de huisarts.  
 
Op 1 maart jongstleden heeft de rechtbank Noord Nederland  geoordeeld dat de Nederlandse 
Aardolie Maatschappij (NAM) aan een deel van de inwoners van het Groningenveld de 
immateriële schade moet vergoeden. De NAM is aansprak elijk voor de door inwoners van het 
Groningenveld geleden en/of nog te lijden immateriële schade, als gevolg van aardbevingen.  
Belangrijke reden voor de uitspraak is dat de NAM volgens de rechtbank ernstige inbreuk maakt 
op een fundamenteel persoonlijkheid srecht, namelijk het recht op een ongestoord woongenot.  
 
Door de jarenlange ontkenning van de aardbevingsproblematiek is het vertrouwen  bij de 
bevolking weggevloeid  in alle instituties die te maken hebben met de gaswinning en de gevolgen 
daarvan. Het is b elangrijk dat dit vertrouwen weer wordt hersteld. Bij de beoordeling van het 
winningsplan moet daarom, conform het advies van OvV , niet alleen naar een acceptabel 
veiligheidsniveau worden gekeken , maar ook naar de effecten op schade en maatschappelijke 
acceptatie .  
  
In uw ontwerp -instemmingsbesluit heeft u naar onze mening onvoldoende  aandacht voor de 
maatschappelijke  gevolgen.  
 
Wij vinden dat u:  
1. In navolging van het door u omarmde advies van de OvV de maatschappelijke 
gevolgen explic iet en transparant  dient te benoemen en te betrekken in uw 
afweging .   
 
Energiebeleid  
In het  ontwerp -instemmingsbesluit gaat u in op het beleid omtrent energie. U geeft terecht aan 
dat Nederland aardgas nodig heeft. De reden hiervan is onder andere een tot nu toe 
achterblijvend rijksbeleid op het vlak van  verduurzaming van de energievoorz iening.  
 
U geeft aan dat wanneer aardgas veilig kan worden gewonnen, het wenselijk is dit uit 
Nederlandse bodem te winnen. En Nederland minder afhankelijk is van gasimport. In dit verband 
wijzen wij u er op dat een deel van het Nederlandse aardgas nog alt ijd bestemd is voor export. 
Wat betreft de gasimport, geeft Noorwegen aan dat ze graag aardgas aan Nederland levert. Wij 
kunnen geen andere reden dan economische bedenken, om niet in te gaan op dit aanbod.  
 
Bovenstaande overziend doet ons concluderen dat u een belangenafweging heeft gemaakt 
tussen economie c.q. inkomsten voor de staat en het veilig en zorgeloos kunnen wonen en leven </pre>

====================================================================== Einde pagina 539 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 540 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsp lan Westerveld  
 
 
 
 
8 
 
 
 
 
 door de inwoners van onze regio.  U bent bevoegd om deze afweging te maken. Wij vragen u 
echter om dit in de definitieve besc hikking transparant te formuleren.  
 
Het valt ons op dat u in de instemmingsbesluiten inzake gaswinning uit het Groningenveld 
uitgebreid tracht te motiveren waarom de door u vergunde winningsniveaus nodig zijn in 
verband met de leveringszekerheid. In het onderhavige ontwerpbesluit lijkt u voetstoots aan te 
nemen dat de in het winningsplan Westerveld aangevraagde niveaus noodzakelijk zijn.  
 
Wij lezen nergens in de tekst uw motivatie over de noodzaak om de  in het  Winningsplan 
genoemde hoeveelheden ook in relatie tot het tijdsverloop te winnen. Anders gezegd: Zijn de 
genoemde hoeveelheden wel nodig ook in relatie tot de versnelling van de verduurzaming? En 
zo ja, kunnen deze hoeveelheden niet op een andere plek veiliger gewonnen wo rden? 
Bijvoorbeeld onder andere op plekken zonder stedelijke bebouwing c.q. 
bebouwingsconcentraties?  
 
Wij vinden dat u:  
1. Een duidelijker motivering moet geven over de afweging die u maakt.   
2. Moet aantonen dat de genoemde hoeveelheden nodig zijn voor de 
leve ringszekerheid.  
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 540 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 541 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsp lan Westerveld  
 
 
 
 
9 
 
 
 
 
 4 COMMUNICATIE  
Inwoners in het gebied dat het winningsplan Westerveld bestrijkt, hebben zorgen over hun 
veiligheid en over eventuele schade aan hun eigendommen. Inwoners van de Asser woonwijk 
Marsdijk hebben aangeven  tegen gaswinning te zijn en hebben daarom meer dan 2.000 
handtekeningen verzameld en aan u overhandigd. Duidelijk is daarmee dat het maatschappelijk 
draagvlak voor gaswinning in Drenthe, zwaar onder druk staat.  
 
In 2015 heeft de O vV een 5 -tal aanbevelingen gedaan over aardbevingsrisico´s in Groningen. De 
OvV wilde meer aandacht voor veiligheid in de besluitvorming en wilde dat er door NAM en EZ 
meer gecommuniceerd wordt over de onzekerheden in de voorspellingen en hoe zij hiermee om 
wil gaan. Dit heeft geresulteerd in vijf aanbevelingen.  
 
Eén van de vijf aanbevelingen was het burgerperspectief meenemen in de besluitvorming van 
winningen.  Dit heeft u gedaan door in de nieuwe Mijnbouwwet lokale overheden en inwoners 
een rol te geven in  de besluitvorming door middel van inspraak.  
 
In uw brief van 14 april 2017 (kenmerk DGETM -EO/17049086) gericht aan de colleges van B&W 
concludeert u dat de oude winningsplannen werden geschreven door experts voor experts en 
dat deze dus ongeschikt zijn om ter advisering en ter inspraak aan burgers en lokale overheden 
voor te leggen. Het winningsplan Westerveld dat nu ter besluitvorming voorligt is nog 
geschreven in deze oude stijl.  
In het ontwerpbesluit geeft u aan dat u zorgvuldige en publieksvriendelijk e communicatie wilt 
borgen. U geeft aan dat uw ministerie werkt aan een maatschappelijke licentie en een 
publieksvriendelijke oplegger. Tegelijkertijd constateren we deze vooralsnog niet concreet 
toegepast zijn en dat u verwijst naar een drietal (tradition ele) inloopbijeenkomsten voor 
inwoners.    
 
Daarmee komen we tot de conclusie dat uw voornemen om te komen tot transparante en 
consistente communicatie nog onvoldoende tot zijn recht komt in dit ontwerpbesluit. Omdat 
wij als lokale overheden de belangen di enen van onze inwoners, moeten wij u er alsnog op 
wijzen dat NAM en het ministerie van EZ zorgvuldiger en publieksvriendelijker moeten 
communiceren met de burgers dan tot nu toe gebeurt. Het verhelderen van rollen, taken en 
verantwoordelijkheden op dit geb ied en hier op een transparante wijze uitvoering aan geven, is 
wat vooralsnog ontbreekt.  
 
Wij stellen vast dat u met ons constateert dat het winningsplan lastig is te lezen voor niet -
ingewijden. De door u voorgestelde reparatie door tijdens de inloopavonde n het winningsplan 
nader toe te lichten is naar onze mening niet voldoende. Hierdoor krijgen niet alle inwoners de 
gelegenheid het winningsplan te doorgronden.   
 
Door het niet begrijpelijk zijn van zowel  het winningsplan als het ontwerp -instemmingsbesluit  
wordt geen goede invulling gegeven aan het inwonerperspectief en is het hierdoor voor de 
inwoners niet mogelijk om op een goede manier zienswijzen kenbaar te maken.   
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 541 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 542 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsp lan Westerveld  
 
 
 
 
10 
 
 
 
 
 Wij vinden dat:  
1. Het winningsplan en ontwerp besluit op het aspect van leesbaarheid en daarmee 
het burgerperspectief niet voldoen aan ministeri ële toezeggingen  en er daarom 
een nieuw winningsplan en ontwerpbesluit moeten komen.  
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 542 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 543 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsp lan Westerveld  
 
 
 
 
11 
 
 
 
 
 5  REIKWIJDTE EN KADE RS WINNINGSPLAN  
5.1 Doelmatigheid  
In ons advies hebben  we gevraagd om  inzicht te geven in de kaders waaraan het winningsplan 
is getoetst op het aspect doelmatigheid van de gaswinning. Deze toetsing draait volgens u vooral 
om planmatig beheer. Hierbij gaat het om de vraag of de door de mijnbouwonderneming in het 
winningsplan  aangegeven winbaarheidsfactor reëel is, gezien de technische parameters en 
geologische omstandigheden van het reservoir.  
U concludeert dat het winningsplan Westerveld op basis van deze toetsing voldoet aan 
wettelijke eisen die gesteld worden aan planmatig  beheer en daarom geen reden ziet 
instemming met het winningsplan te weigeren of voorschriften eraan te verbinden.  
 
Wij kunnen uw redenering hierin volgen. Wel zijn wij van mening dat een bredere beoordeling 
op het aspect doelmatigheid wenselijk is. Voort s zijn wij van mening dat als de doelmatigheid 
van onderhavig winningsplan wordt beoordeeld in relatie tot de maatschappelijke gevolgen dit 
tot een ander besluit behoort te leiden.  Wij zullen dit standpunt in de paragrafen 5.3 (Natuur 
en milieu) en 9.1 (V oorkomen van schade) nader toelichten.  
 
5.2  Kaders schade  
In ons advies hebben wij u gevraagd zo spoedig mogelijk een kader te stellen waarin duidelijk 
beschreven sta at wat onder schade wordt verstaan.  
 
Voor het begrip ‘schade’ verwijst u naar artikel 36, eerste lid, onderdeel a, van de Mijnbouwwet 
(Mbw) en de mogelijke aansprakelijkheid van de NAM voor schade die ontstaat door de 
gaswinning op grond van het Burgerlijk Wetboek Boek 6 artikel 177 - deze te vergoeden. Daarbij 
zal volgens u het sch adebegrip zoals dat gehanteerd wordt in het kader van het Burgerlijk 
Wetboek leidend zijn. Daarbij verwijst u nog naar het landelijk loket mijnbouwschade, waar 
personen met schade als gevolg van gaswinning zich per 1 januari 2017 kunnen melden.  
 
Uw opvatti ng over het begrip schade is naar onze mening te beperkt. Het begrip schade is in art. 
1 sub b Mbb ruim gedefinieerd: iedere aantasting van één van de in art. 49 lid 2 en 3 Mbw 
genoemde belangen, waaronder veiligheid van omwonenden en de bescherming van he t milieu. 
Het winningsplan moet daarover informatie bevatten (zie art. 35 lid 1 sub f Mbw en  art. 24 lid 
1 sub  q en s en art. 24 lid 2 Mbb) en u dient het winningsplan daarop te beoordelen. Dat is een 
aanmerkelijk ruimere toets dan alleen de aanwezigheid  of het voorkomen van schade in de zin 
van het Burgerlijk Wetboek.  
 
Wij zijn ons bewust dat het begrip ‘schade’ zich niet eenvoudig generiek laat definiëren. Ook 
recente rechterlijke uitspraken getuigen ervan dat de het begrip ‘schade’ en het 
aansprakelijk heidsvraagstuk in het mijnbouwdossier nog volop in ontwikkeling zijn.  
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 543 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 544 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsp lan Westerveld  
 
 
 
 
12 
 
 
 
 
 5.3 Natuur en milieu – Nationaal Park Drents che Aa  
Wij hebben u in ons advies gevraagd het winningsplan te toetsen op nationale en internationale 
wetgeving op het gebied van natuur - en so ortenbescherming gelet op het aanwezige 
Natura2000 gebied. Ook hebben we voor het Drents che Aa -gebied u in algemene zin reeds 
gewezen op het feit dat er aan de uitvoering van het Winningsplan mogelijk nadelige gevolgen 
kunnen zijn verbonden voor wat betreft de effectiviteit van de investeringen in de maatregelen 
ter bescherming en instandhouding van het gebied.  U geeft in uw ontwerp besluit aan de NAM 
te zullen vragen om de voor deze beoordeling benodigde informatie op korte termijn aan te 
leveren, z odat deze voorafgaand aan het definitieve besluit meegewogen kan worden.   
 
Wij stellen daarmee vast dat de gevolgen van de gasvelden in dit winningsplan Westerveld voor 
de beschermde status van het Natura -2000 -gebied Drents che Aa in strijd met art. 24 lid 1 sub q, 
r en s Mbb, nog niet zijn onderzocht.  Een beoordeling van effecten op het Natura 2000 -gebied 
is derhalve onvoldoende in uw ontwerp instemmingsbesluit meegewogen.  Onlangs is er een 
beheerplan voor het Natura -2000 Drentsche  Aa door uw ministerie opg esteld. Ook daaraan zal 
u het winningsplan moeten toet sen. 
 
Het Drents che Aa -gebied is niet alleen een Natura -2000 gebied. Voor het stroomdal van de 
Drents che Aa is als uitvloeisel van de Europese Kaderrichtlijn Water ook een maatregelenpakket 
van kracht o m de waterkwaliteit in het gebied te verbeteren ter ondersteuning van het behoud 
en de ontwikkeling van kenmerkende natuurwaarden. Dit maatregelenpakket is vastgesteld 
door de provincie s Groningen, Drenthe  en het waterschap Hunze en Aa’s en wordt uitgevoer d 
onder verantwoordelijkheid van laatstgenoemd waterschap.  
 
De Natuurtoets zoals bedoeld op pag. 22 van het winningsplan dient zich daarom niet te 
beperken tot een beoordeling van de impact van de gaswinning op soortenbescherming of de 
unieke natuurlijke k enmerken en habitattypes van het Drents che Aa -gebied als Natura 2000 
gebied / Nationaal Park. De natuurtoets zal ook uitsluitsel moeten geven over de vraag in 
hoeverre het bereiken van de KRW -waterkwaliteitsdoelstellingen als gevolg van de uitvoering 
van h et winningsplan wordt belemmerd en de vraag of de mogelijkheden tot behoud en 
bescherming van de aanwezige kwaliteit van oppervlaktewater - en grondwaterstromen al dan 
niet negatieve gevolgen ondervindt door toedoen van deze mijnbouwactiviteiten.  
 
Voorts me nen wij dat voor dit winningsplan Westerveld een MER -rapportage verplicht is. Dit 
vanwege de samenhang tussen de bepalingen van art. 7.2a van de Wet milieubeheer en art. 2.8 
van de Wet natuurbescherming, zoals die op 1 januari 2017 in werking is getreden.  
Te meer omdat de uitvoering van dit winningsplan zeer waarschijnlijk negatieve gevolgen kan 
hebben voor het Natura -2000 -gebied Drents che Aa.  
 
Al met al zal uit hoofde van art. 24 Mbb en het Besluit MER nog veel onderzoek gedaan moeten 
worden naar  de gevolgen van het winningsplan voor natuur en milieu. Wij begrijpen niet hoe u 
– bij gebreke van die informatie – reeds nu een oordeel kunt hebben over de gevolgen van het 
winningsplan voor natuur en milieu (art.  36 lid 1 sub c en d Mbw). Wij maken er bezwaar tegen 
dat die informatie niet reeds op dit moment bekend is en dus geen onderwerp kan zijn van 
zienswijzen/inspraak. U zult het ontwerpbesluit – aangepast aan en mét de nieuwe </pre>

====================================================================== Einde pagina 544 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 545 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsp lan Westerveld  
 
 
 
 
13 
 
 
 
 
 milieuinformatie – daarom  nogmaals in ontwerp ter inzage moeten leggen, zodat wij, burgers 
en belangenorganisaties in de gelegenheid zijn daarop overeenkomstig art. 34 lid 4 Mbw een 
zienswijze in te dienen.  
 
Wij vinden dat:  
1. Uit het oogpunt van een integrale belangenafweging, het ontbreken van een 
volledige natuurtoets een belangrijke omissie is in uw ontwerp besluit, conform 
artikel 36 van de Mijnbouwwet. Wij zijn van mening dat dit gebrek feitelijk zou 
moeten leiden tot het o nthouden van instemming aan  het winningsplan 
Westerveld.  
2. Het toevoegen van natuuronderzoek en uw beoordeling daarvan aan uw 
definitieve besluit is te laat en in strijd met een zorgvuldige voorbereiding als 
bedoeld in de Algemene wet bestuursrecht. Tevens komt met het later toevoegen 
van de natuurtoets aan de aanvraag cq. vergunning de rechtszekerheid in het 
gedrang.   
3. Voor het onderhavige winningsplan een MER -rapportage  verplicht is, conform art 
7.2a van de Wet Milieubeheer in samenhang met art. 2 .8 van de  Wet 
natuurbescherming en u derhalve het ontwerpbesluit incl. de MER -rapportage 
opnieuw ter inzage moet leggen.  
 
  
5.4 Reikwijdte winningsplan m.b.t. aantal  verschillende velden  
U motiveert het handhaven van het winningsplan Westerveld en (elf) gasvoorkomens vanuit de 
technische productiebenadering, die daaraan in het verleden ten grondslag heeft gelegen. 
Daaraan voegt u toe de overlap van bodemdalingskommen, zoals die historisch werden 
betrokken. Gegeven eindfase van productie uit het Westerveld  systeem ziet u geen aanleiding 
om deze aanpak te wijzigen.  
 
Wij vinden dat  u: 
1. Uw besluit hiermee voldoende heeft gemotiveerd.  
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 545 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 546 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsp lan Westerveld  
 
 
 
 
14 
 
 
 
 
 6 PRODUCTIE  
6.1 Productie  put Vries -10 
In ons advies hebben we u gevraagd de voorlopige vergunning voor productie uit put Vries -10 
in te trekken en de procedure van onderhavig winningsplan af te wachten.  Het is naar de 
inwoners  toe vanuit het gewenste burgerperspectief niet juist om tijdens een 
vergunningprocedure voor een nieuw winningsplan uit een nieuw geboorde put in het veld Vries 
Zuid gas te gaan winnen.  
 
In uw antwoord schrijft u “zolang er binnen het vigerende winningsplan (winnings)ruimte is, 
zoals in het geval van put Vries -10, is er na een nieuw boring geen wijziging van het winningsplan 
nodig”.  
 
Artikel 24, lid 1 v an het Mijnbouwbesluit bepaal t dat een winningsplan onder  meer een opgaaf 
moet bevatten van het aantal boorgaten dat bij de winning wordt gebruikt; een opgaaf van de 
volgorde en het tijdsbestek van de boorgaten; een opgaaf van de ligging, lengte en diamete r van 
de verbuizing van de boorgaten.  
Voor zover wij hebben kunnen nagaan is in het vigerende winningsplan geen boorput benoemd  
die zich verhoudt tot de specifieke kenmerken van put Vries -10. Put Vries -10 zit dus niet in het 
vigerende winningsplan. Wij zijn daarom van mening dat uw antwoord in strijd is met de 
strekking van artikel 24 van het Mijnbouwbesluit.  
 
Pas in het onderhav ige winningsplan wordt aangegeven dat in Vries Zuid een nieuw e put is 
geboord ( Vries-10) ter vervanging van put 3c die in 1994 al is geabandonneerd. Wij concluderen 
op grond van bovenstaande dus dat er al 23 jaar geen gas meer uit dit veld is gewonnen. Is het 
dan uit oogpunt van zorgvuldigheid naar de inwoners toe correct  om de NAM toe te staan op 
basis van het vigerende winningsplan voor het gasveld V ries-Zuid gas uit een nieuw geboorde 
put te winnen?  
 
Overigens willen wij erop wijzen dat ook in het onderhavige winningsplan de beschrijving van 
de boorgaten en verbuizingen niet voldoe n aan de wettelijke vereisten (art. 24, lid 1 van het 
Mbb).  Zie bijvo orbeeld paragraaf B4.1 (plaats en wijze waarop koolwaterstoffen in verbuizing 
treden). Die zeer globale omschrijving voldoet geenszins aan de vereisten van art. 24 lid 1 sub e, 
f, g en h Mbb). Ook is , in strijd met art. 24 lid 1 sub e Mbb , niet vermeld hoe veel boorgaten bij 
de winning worden gebruikt. Integendeel, in B4 wordt dat juist uitdrukkelijk in het midden 
gelaten. Wij verzoeken u in het instemmingsbesluit heel concreet aan te geven welke boorgaten 
nu wel en welke niet in dit winningsplan zijn opgeno men.  
 
Wij vinden dat:  
1. Door het in gebruik nemen van put Vries -10 gehandeld wordt in strijd met het 
vigerende winningsplan en artikel 24 van het Mijnbouwbesluit.  
2. Zowel NAM, als uw ministe rie van EZ in deze zaak niet zorgvuldig met inwoners en 
andere overhed en hebben gecommuniceerd en geacteerd.  </pre>

====================================================================== Einde pagina 546 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 547 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsp lan Westerveld  
 
 
 
 
15 
 
 
 
 
 3. Vanuit het oogp unt van burgerperspectief het niet begrijpelijk is, dat na ruim 20 jaar 
geen gas te hebben gewonnen uit het veld Vries Zuid, deze winning uit een nieuwe 
put als een bestaande winning onder het vigerende  winningsplan wordt 
beschouwd.  Wij vinden dat u gelet op bovenstaande deze winning moet laten 
beëindigen.  
4. De beschrijving van de boorgaten en verbuizingen  in het onderhavige winningsplan 
niet voldoet aan de wettelijke vereist en (art. 24, lid 1 van het Mbb) en hiermee het 
plan niet ontvankelijk is , althans daaraan instemming moet worden onthouden.  
 
 
6.2  Productiesnelheid  
In ons advies hebben we aandacht gevraa gd voor de productiesnelheid. De snelheid waarmee 
gas uit de bodem wordt onttrokken is van invloed op de bodemtrilling. Staatstoezicht op de 
Mijnen  (SodM ) stelde onlangs dat in het Groningengasveld een versnelling van de drukafname 
overwegend samenvalt me t een toename van de aardbevingsdichtheid. Daarom is daar het 
advies van  het SodM om tot optimalisatie van clusteroperaties te komen teneinde (regionale) 
fluctuaties te vermijden of zo laag mogelijk te houden.  
Dit fenomeen kan mogelijkerwijs ook voor de gasvelden in het Winningsplan Westerveld van 
toepassing zijn. Ook voor die velden geldt  dan logischerwijs dat fluctuaties zoveel mogelijk 
voorkomen moeten worden.  
 
In het instemmingsbesluit geeft u aan dat ondanks de ervaringen in Groninger gasveld dat dit 
onderdeel niet is meegenomen in het winningsplan Westerveld. U stelt dat: “Gegeven de 
eindfase van de gasproductie uit het Westerveldsysteem zal sprake zijn van ee n relatief lage 
drukdalingssnelheid.” Deze stelling wordt door u niet met feiten onderbouwd.  
 
Wij vinden dat u:  
1. Wél aandacht moet schenken aan de effecten van de productiesnelheid en Sod M en 
NAM op moet  dragen eerst onderzoek te doen naar de risico’s van  de 
productiesnelheid en fluctuaties en op basis hiervan een productiesnelheid in de 
vergunning op te leggen die niet tot extra risico’s leidt op bodemtrilling.  
 
6.3  Totale productie en fluctuaties  en duur van het besluit  
In uw ontwerp -instemmingsbesluit stemt u in met de door NAM aangegeven verwachte totale 
winning per gasveld. Waarbij is aangegeven dat de winning uit het Westerveld systeem naar 
verwachting tot 2023 zal plaatsvinden, met uitloop tot uiterlijk 2028.  
 
Wij constate ren dat behalve een beknopte toelichting op het gaswinningsbeleid in Nederland 
de noodzaak van onderhavige gaswinningen door u niet word t onderbouwd.  Gezien de 
negatieve effecten van gaswinning is zo’n motivering en onderbouwing van de noodzaak van 
gaswinn ing uit deze velden wel noodzakelijk. Gaswinning uit deze kleine velden is géén gegeven. 
U moet aantonen dat voortzetting van de winning uit deze velden onvermijdelijk is met het oog 
op de leveringszekerheid. Ook het winningsplan zelf zou daarover – vervol gens door u te toetsen 
– informatie moeten bevatten (art. 24 lid 1 sub a en lid 2 Mbb).  </pre>

====================================================================== Einde pagina 547 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 548 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsp lan Westerveld  
 
 
 
 
16 
 
 
 
 
  
Bij de huidige onzekerheden over seismische risico’s en energietransitie, is het ‘vergunnen’ van 
een winning gedurende tien jaren te lang. Wij menen dat het winningspl an zou moeten gelden 
voor een periode van maximaal vijf jaren, waarna opnieuw nut en noodzaak van gaswinning uit 
deze velden moet worden bezien. Immers, het enkele feit dat gaswinning uit deze velden 
volgens de NAM tot 2028 technisch en economisch mogelijk  is, wil niet zeggen dat dat 
maatschappelijk en tegen het licht van de doelstellingen van de Mbw (voorkomen van schade) 
en uw regering (zo spoedig mogelijk stoppen met fossiele brandstoffen) ook wenselijk is. Wij 
bepleiten daarom een ijkmoment over vijf ja ren, in de vorm van een nieuw winningsplan per 
2023, waarin de op dat moment meest recente inzichten over seismische risico’s, schade, 
leveringszekerheid en energietransitie zijn meegenomen . 
 
Tevens geeft u  in uw besluit niet aan in welk tempo dit gas mag worden gewonnen en in 
hoeverre fluctuaties in winningsniveau’s vermeden moeten worden.  Enkel het feit dat het hier 
gaat om gasvelden waarvan de productie zich in de “eindfase” bevindt is naar onze mening 
onvoldoende reden om niet op deze aspecten in te hoe ven gaan.   
 
Wij vinden dat u:  
1. De noodzaak van de gaswinningen uit het Westerveld systeem moet onderbouwen en 
tevens aandacht moet schenken aan (het voorkomen van) fluctuaties in het 
winningsniveau.  
2. De geldigheidsduur van een winningsvergunning terug moet brengen tot vijf jaren.   
 
 
6.4 Productieniveau  high case  
 
Wij hebben in ons advies gevraagd in uw besluit op te nemen dat als de NAM het high case 
scenario overschrijdt de NAM een nieuw winningsplan in procedure moet brengen . Wij 
constateren dat u ons advies op dit punt heeft overgenomen.  
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 548 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 549 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsp lan Westerveld  
 
 
 
 
17 
 
 
 
 
 7  ONZEKERHEDEN/ ONTBRE KENDE ZAKEN  
7.1  Onzekerheden  
De aanbevelingen van de Onderzoeksraad voor de Veiligheid (OvV) uit 2015 die u heeft omarm d 
gaan specifiek over het communiceren over deze onzekerheden. De OvV adviseerde u om in de 
communicatie met inwoners transparant te zijn over onzekerheden en uit te leggen welke plaats 
deze onzekerheid krijgt in de besluitvorming.   
 
In ons advies hebben we  ook aandacht gevraagd voor onzekerheden omtrent allerlei 
berekeningen. Omdat volgens ons rond de effecten en gevolgen van gaswinning op de 
ondergrond en bovengrondse bouwwerken nog altijd veel onduidelijk is, adviseerden wij u met 
uiterste terughoudendhei d conclusies te verbinden aan de berekeningsresultaten van de 
maximaal te verwachten seismische activiteit.  U ben daar in het ontwerpbesluit niet op 
ingegaan.  
 
Ook heeft de OvV in 2015 u aanbevolen nader onderzoek te doen naar kennison twikkeling van 
de diepe ondergrond.  Uit voortschrijdende inzichten van de afgelopen drie jaar blijkt dat de 
stappen die gemaakt moeten worden nog erg groot zijn en laten zien dat het onderzoek nog in 
de kinderschoenen staat. De berekening van de dreiging bevat nog erg grote  onzekerheden en 
het kan ook, volgens de Scientific Advisory Commitee (SAC) niet uitgesloten worden dat er nog 
andere fouten in de NAM -modellen aanwezig zijn. Deze berekeningen en de inherente grote 
onzekerheden werken vervolgens door in de risicoberekenin gen. Deze risicoberekeningen zijn 
vervolgens ook weer omgeven door grote onzekerheden.  Dit beeld is onlangs (advies aan u van 
13 april jl.) bevestigd door de inspecteur generaal van SodM. Hij gaf daarbij aan dat er 
momenteel geen rekenmodel beschikbaar is dat de seismiciteit betrouwbaar kan voorspellen.  
 
Op 31 januari 2017 heeft de NAM een rapport uitgebracht (nr. EP201701217189) voor het 
gasveld Ameland  waarvoor u in 2012 opdracht hebt gegeven.  Doel was te onderzoeken waarom 
de bodemdalingssnelheid langzam er afneemt dan de theorie voorspelt en na het einde van de 
gaswinning niet stopt.  In het onderzoek is de aandacht vooral uitgegaan naar hypotheses en 
methodieken, die wetenschappelijk interessant waren, maar de na -ijlende 
bodemdalingssnelheid met geen mogelijkheid konden verklaren.  De bij het onderzoek 
betrokken wetenschappers behoren tot de besten op hun vakgebied. Na 30 jaar ervaring en 4 
jaar gericht onderzoek is de na -ijling van bodemdaling door gaswinning nog altijd ni et onder 
fysisch voorspelbare controle gekomen. De onzekerheden blijken veel groter dan tot dusverre 
erkent.   
 
Wij vinden dat u: 
1. In de besluitvorming niet transparant bent hoe de genoemde onzekerheden zijn 
afgewogen in de besluitvorming.  
2. Gelet op de onzekerheden nu niet tot een afgewogen besluit kunt komen.  
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 549 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 550 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsp lan Westerveld  
 
 
 
 
18 
 
 
 
 
 7.2  Ontbrekende /onjuiste gegevens  
Wij wijzen u op ons advies om een nieuwe S eismische Risico Analyse (SRA)  uit te voeren omdat 
er geen rekening is gehouden met de ontwikkeling van het Werklandschap Assen -Zuid en andere 
voorkomende bebouwing en functies. In relatie tot het Werklandschap Assen -Zuid wijzen wij u 
op de aard en omvang van de bebouwing. Het kan naar onze mening niet zo zijn, dat er in een 
beoordeling van risico’s geen rekening wordt gehoud en met een grote ruimtelijke ontwikkeling, 
die reeds in een bestemmingsplan is vastgelegd  (Bestemmingsplan Werklandschap Assen -Zuid 
vastgesteld op 27-10-2011 ) en gedeeltelijk voor wat betreft infrastructuur ook is gerealiseerd. 
Nu u een instemming geeft v oor een groot aantal jaren, die deels samenvallen met de 
planperiode van voormeld bestemmingsplan, moeten nieuwe ontwikkelingen worden 
meegenomen in uw afweging.  
 
Wij kunnen niet beoordelen of in de SRA  wel rekening is gehouden met andere recente 
bestemmingsplannen die nog geheel of gedeeltelijk moeten worden gerealiseerd.  
Ook de gehanteerde bevolkingsdichtheden in de risicomatrix voor Eleveld zijn niet correct. Het 
gasveld Eleveld ligt voor een groot deel in Assen met een bevolkingsdich theid van 5 00-1000 
inw/km2 in plaats van de 250 -500 inw/km2 die nu in tabel 3.3 in de bijlage van het winningsplan 
is opgenomen.  
 
Wij vinden dat u:  
1. Een nieuwe SRA moet laten uitvoeren waarin de toekomstige ontwikkeling van het 
Werklandschap Assen -Zuid (en andere recente bestemmingsplannen) en andere 
voorkomende bebouwing en functies worden meegenomen en  dat u  deze SRA 
opnieuw voor advies moet voorleggen aan alle wettelijke adviseurs.  Ook moet de 
SRA berekening opnieuw gedaan worden met de juiste bevolking sdichtheid voor 
het gasveld Eleveld.  
 
In het algemeen vinden wij het winningsplan multi -interpretabel. In het winningsplan en het 
ontwerpbesluit is sprake van steeds verschillende benamingen van velden en putten. O .a. over 
de begrenzingen van de gasvelden Vries Centraal en Vries Zuid en Zevenhuizen/ Zevenhuizen 
West is verwarring ontstaan omdat gebruik wordt gemaakt van  verschillende benamingen. Het 
is niet duidelijk over welke velden het gaat. Ook ontbreekt in het winningsplan informatie over 
de exacte lo caties van winningsputten in de gasvelden, geplande locaties van winputten en de 
winningshoeveelheden per put . Wij wijzen u hierbij op hetgeen er onder 6.1 staat over de 
beschrijving van de boorgaten en verbuizingen. Hierdoor is het voor ons en inwoners ni et 
mogelijk op een goede wijze zienswijzen in te dienen.  
 
Wij vinden dat u:  
1. Het ontwerpbesluit  en het winningsplan op dit punt moet corrigeren en opnieuw 
ter inzage moet leggen.  
2. Niet kunt instemmen met een winningsplan waarin niet nauwkeurig is omschreven 
waarvoor instemming wordt gevraagd  en dat niet voldoet aan de bepalingen uit de 
Mijnbouwwet.  
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 550 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 551 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsp lan Westerveld  
 
 
 
 
19 
 
 
 
 
 8 BODEMBEWEGING  
8.1 Bodemdaling  
In ons advies hebben we aandacht gevraagd voor de prognose van de bodemdaling. Wij 
constateren dat u onze adviezen heeft overgenomen en vastgelegd in artikel 2 van uw besluit.  
 
Wij vinden dat u:  
1. Uw besluit hiermee voldoende heeft gemotiveerd .  
 
8.2  Bodemtrilling  
In ons advies hebben we gevraagd , in verband met de kans op een door een beving 
geïnduceerde schade , gehoor te geven aan het plaatsen van seismische meetapparatuur en het 
risicobeheersysteem te ontwikkelen en operationeel te hebben.  Wij vinden dat de uitwerking 
ervan onvoldoende en volgor delijk niet correct  is. Door de uitwerking pas na het besluit aan de 
NAM te vragen hebben lokale overheden en inwoners geen zicht op de concrete uitwerking 
ervan.  Bovendien heeft u een aantal maatregelen ten onrechte slechts voorgeschreven voor de 
velden E leveld en Vries -Zuid. In hoofdstuk 10 komen we hierop terug.   
   
Ten aanzien van va llende objecten  vinden we het  jammer dat u niet bent ingegaan op onze vraag 
om te verduidelijken in hoeverre zaken als vallende objecten zijn meegenomen in de 
overwegingen die aan het winningsplan ten grondslag liggen.  
 
Wij vinden dat  u: 
1. alsnog inzicht moet geven  op welke manier zaken als vallende objecten in uw 
afweging zijn meegenomen.  
 
8.3  Reservoirstimulatie/ Fracken  
In ons advies hebben we aandacht gevraagd voor de risico’s van deze technieken. Wij 
constateren dat u on s advies heeft overgenomen en vastgelegd in artikel 1 van uw besluit. 
Onduidelijk is echter welke paragraaf van het winningsplan nu precies niet van toepassing is 
verklaard.  
 
U geeft echter ook aan dat bij de toepassing van zuur - en hydraulische stimulatie door NAM een 
nieuwe wijziging van het winningsplan ingediend dient te worden en afhankelijk van de aard van 
de wijziging, besloten wordt welke procedure voor de besluitvormin g hierover gevolgd zal 
worden. Bij een minimale wijziging kunt u dan de  bagatelclausule in werking treden en wordt 
niet de uitgebreide procedure gevolgd. Daarmee wordt naar onze mening het burgerperspectief 
dan niet voldoende ingevuld.  </pre>

====================================================================== Einde pagina 551 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 552 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsp lan Westerveld  
 
 
 
 
20 
 
 
 
 
 Wij vinden dat  u: 
1. De bagatelprocedure om alsnog zuur - of hydraulische stimulatie mogelijk te maken, 
niet toe moet passen.  
2. Precies moet aangeven welk paragraaf uit het winningsplan niet van toepassing is 
verklaard.  
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 552 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 553 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsp lan Westerveld  
 
 
 
 
21 
 
 
 
 
 9  SCHADE  
9.1 Voorkomen van schade (wettelijke verplichting)     
In ons advies hebben we u geadviseerd om vanwege het ontbreken van een beschrijving van 
preventieve maatregelen in het winningsplan  de NAM te verplichten om preventieve 
maatregelen voor schade op te nemen in het winningsplan (ex art. 35 lid 1 sub f en art. 24 lid 1 
sub r, s en q Mbb) alvorens hierover een besluit te nemen. Deze beschrijving  moet er als nog 
komen en worden gezien als een aanvulling op het voorliggende winningsplan . Deze dient voor  
advies voorgelegd te worden aan Sodm, Tcbb, decentrale  overheden en de Mijnraad.  
 
In uw ontwerpbesluit geeft u aan dat onze conclusie onjuist is en dat u van mening bent dat de 
op grond van de M ijnbouwwet  vereiste preventieve maatregelen in voldoende mate zijn 
beschreven. U geeft hierbij aan dat sommige velden uit het Westerveld systeem al uit 
geproduceerd zijn en andere velden alleen in een optimistisch scenario nog zullen produceren. 
Het niveau  van de nog resterende productie is beperkt. Tenslotte merkt u op dat voor de 
bevende velden Vries -Zuid en Eleveld in het winningsplan melding wordt gemaakt van de 
plaatsing van versnellingsmeters. U verwijst naar de onderdelen C3, C4, D3 en D4 uit het 
winningsplan.  
 
In de betreffende paragrafen van  het winningsplan is aangegeven dat het huidige 
monitoringsnetwerk van het KNMI voor voorkomens in risicoklasse I toereikend is en geen 
additionele monitoringsmaatregelen hoeven worden getroffen. De NAM geeft vo orts aan 
verdere monitoring in overweging te nemen. Waarbij zij denken aan het plaatsen van 
versnellingsmeters.  
 
Wij zijn van mening dat  in de Mijnbouwwet primair de nadruk ligt op het voorkomen van schade 
door mijnbouwactiviteiten (preventief handelen), en niet op het geoorloofd zijn van 
mijnbouwactiviteiten, mits de nadelige gevolgen daarvan door de exploitant / operator worden 
weggenomen of verzacht (curatief handelen). Ten onrechte suggereert u dat bij een reeds 
werkend gasproductiesysteem de vereisten  uit de M ijnbouwwet  minder van belang zijn. 
Overigens benoem t u in dit verband terecht de velden Vries -Zuid en Eleveld ook nog als bevende 
velden. De M ijnbouwwet  maakt bij haar afwegingskader voor het al dan  niet instemmen met 
een winningsplan  geen ondersc heid naar productiefasen of omvang van de productie cq. grootte 
van de gasvelden. De M ijnbouwwet  stelt dat het winningsplan een beschrijving dient te bevatten 
van de maatregelen ter voorkoming van schade door bodembeweging (artikel 35, eerste lid, 
onderdee l f). 
 
Wij vinden dat:  
1. Omdat er nog diverse velden uit het Westerveld systeem in productie zijn, de 
vereisten uit de M ijnbouwwet  onverminderd van toepassing zijn. Het 
winningsplan dus een beschrijving dient te bevatten van de maatregelen ter 
voorkoming van schade door gaswinning. U het winningsplan niet ontvankelijk 
moet verklaren , althans daaraan uw instemming moet onthouden.  </pre>

====================================================================== Einde pagina 553 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 554 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsp lan Westerveld  
 
 
 
 
22 
 
 
 
 
 2. De toezegging van  de NAM in  het winning splan ten aanzien van de plaatsing van 
enkele versnellingsmeters te verblijvend is en weinig concreet is geformuleerd. U 
stelt dan ook ten onrechte dat door de NAM in voldoende mate aan de wettelijke 
vereisten wordt voldaan.   
 
 
9.2 Afhandeli ng van schade   
In ons advies hebben wij u gevraagd zorg te dragen voor een adequate regeling voor afdoening 
en vergoeding van schades. Dit moet naar onze mening een harde voorwaarde zijn, alvorens 
door uw minister een positief besluit op dit winningsplan kan en mag worden genomen. Tevens 
hebben wij u geadviseerd , evenals in het aardbevingsgebied Groningen , een volledig 
onafhankelijk orgaan in te stellen voor de afwikkeling van schade als gevolg van alle 
mijnbouwactiviteiten. Tenslotte hebben wij u gevraagd in uw besluit op te nemen dat in geval 
van een schademelding ter verbetering van de huidige wijze van onderzoek opdracht gegeven 
wordt tot het doen van onderzoek naar de oorzaak van de schade.  
 
In uw ontwerpbesluit geeft u aan met ons van mening te zijn dat er behoefte is aan een adequate 
regeling voor de afdoening en vergoeding van schades en compensatie. Voorts geeft u aan dat 
afspraken hierover primair gemaakt dienen te worden tussen decentrale overheden en  de NAM . 
De NAM heeft aangegeven hieraan te willen me ewerken. Om één en ander te bewerkstelligen 
draagt u in artikel 5 van uw ontwerpbesluit  de NAM op te zorgen voor een transparant proces 
van schademelding, adequaat onderzoek naar en afhandeling van schadeverzoeken binnen een 
redelijke termijn.  Deze informa tie – overigens is onduidelijk welke informatie u bedoelt – moet 
de NAM binnen drie maanden na het onherroepelijk worden van dit besluit openbaar te maken.  
 
Wij zijn verheugd dat u ons standpunt aangaande afhan deling van schade onderschrijft en  dat u 
in uw ontwerp -instemmings besluit regels stelt om één en ander te bewerkstelligen.  Wij zijn 
echter van mening dat u de verantwoordelijkheid hiervoor ten onrechte primair neerlegt bij de 
NAM en de decentrale overheden. De NAM als gasproducent en vergu nninghouder én u als  
vergunningverlenende en toezichthoudende instantie en de Staat als ontvanger  van de  
aardgasbaten dragen hierin namelijk de primaire verantwoordelijkheid. Als decentrale  
overheden hebben wij in dit verband vooral de verantwoordelijkhei d om op te komen voor het 
lokale belang en het belang van onze inwoners. Vanuit die verantwoordelijkheid zijn wij 
overigens graag bereid hierin mee te denken.  
 
Wij vinden dat  u: 
1. Als verantwoordelijk minister erop toe moet zien dat – evenals in het 
aardbevingsgebied Groningen – een volledig onafhankelijk orgaan wordt ingesteld 
voor de afwikkeling van schade als gevolg van alle mijnbouwactiviteiten (en 
beheersmaatregelen voor het gro ndwaterpeil). Voor ons is van groot belang dat de 
onafhankelijkheid en objectiviteit van de schadeafwikkeling in voldoende mate 
gegarandeerd zijn.  
2. Uw instemmingsbesluit pas van kracht kan laten worden, nadat er een onafhankelijke 
schadeafhandeling operati oneel is.  </pre>

====================================================================== Einde pagina 554 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 555 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsp lan Westerveld  
 
 
 
 
23 
 
 
 
 
 3. Zorg moet  dragen dat indien NAM vanwege onvoorziene omstandigheden in de 
toekomst niet meer of onvoldoende aan zijn financiële verplichtingen kan voldoen, de 
vergoeding van schades en compensatie te allen tijde is gegarandeerd door de Staat.  
4. In d e huidige Mijnbouwwet de schadevergoeding vanuit het Waarborgfonds 
mijnbouwschade niet moet beperk en voor  natuurlijke personen  maar verbreden naar 
alle rechtspersonen . (lees: ondernemers met bijvoorbeeld een BV of NV).  
 
9.3 Lusten en lasten  
U geeft aan dat u de  toezegging heeft gedaan om samen met de energiesector, overheden en 
maatschappelijke organisaties de lusten -lastenverdeling voor o.a. mijnbouw te verkennen. 
Daarnaa st werkt de koepelorganisatie NOGEPA aan een gedragscode, waarin ook aandacht 
wordt besteed aan maatregelen (lusten) in de omgeving van een mijnbouwlocatie.  
 
Wij constateren dat het u in uw besluit op het winningsplan gaat om een afweging tussen 
economisc he belangen en het veilig en zorgeloos kunnen wonen en leven door de inwoners van 
onze regio. U kiest in het ontwerp -instemmingsbesluit voor het eerste. De inwoners moeten het 
doen met “verkenningen” en “werken aan” met betrekking tot de lusten c.q. compen satie.  
 
Wij vinden dat u:  
1. In uw besluit zekerheid en duidelijkheid moet geven over de vorm en omvang van 
de lusten c.q. compensatie voor de inwoners van de regio  en dat dit integraal 
onderdeel moet zijn van uw afweging . 
 
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 555 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 556 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsp lan Westerveld  
 
 
 
 
24 
 
 
 
 
 10  RISICOBEHEERSYSTEEM  
In hoofdstuk 7  (Onzekerheden/ Ontbrekende zaken)  zijn we ingegaan op de onzekerheden van 
berekeningen en voorspellingen van bodemdaling en bodemtrilling bij gaswinning. Huidige 
modellen zijn niet goed in staat de seismiciteit betrouwbaar te voorspellen volgens het Sod M. 
SodM noemt een mogelijke bevingsz waarte van 3,9 en daarmee een grote kans op constructieve 
schade . Onze inwoners moeten beschermd worden tegen dit risico. Wij vinden het daarom , als 
u toch gaat winnen , van groot belang dat er een serieus risicobeheersysteem moet worden 
opgesteld. Een risi cobeheersysteem moet ingezet worden voor:  
• Bijsturen winning  in geval van bevingen ; 
• Inzicht in aard en omvang bevingen ; 
• Vaststellen en begeleiden mogelijke schadegevallen . 
 
Wij zien in het ontwerpbesluit dat u onze advies deels heeft overgenomen en de NAM de 
verplichting oplegt een representatieve nulmeting aan gebouwen en werken uit te voeren boven 
en nabij de gasvoorkomens Eleveld en Vries Zuid. U geeft in het voorschrift echter niet aan wat 
u onder representatief verstaat. U motiveert de nulmeting om  bij vermoeden van 
mijnbouwschade aan het gebouw het oorzakelijke verband tussen gaswinning en 
gebouwschade te kunnen vaststellen.  Vanwege de grote onzekerheden is een goede nulmeting 
van groot belang bij  schadeafwikkeling.   
 
Wij constateren  dat u ons adv ies om de aanbevelingen van Sodm, de Tcbb en de Mijnraad over 
te nemen heeft ingewilligd en de NAM verplicht aanvullend enkele versnellingsopnemers te 
plaatsen bij de bevende gasvelden. Doel hiervan is bij een optredende beving een causaal 
verband te kunne n leggen tuss en grondbeweging en schade aan gebouw en werken .  
Wij vinden het bijplaatsen van enkele meters echter niet voldoende om een goede  relatie te 
kunnen leggen tussen trilling en schade.  De versnellingsmeters moeten ook nauwkeuriger 
meten dat in he t huidige winningsplan is aangeven (0,5 Mg ipv 1,5 Mg) vergelijkbaar met die 
worden toegepast in het Groningenveld.       
 
Dit moet onderdeel zijn van een totaal meetplan waarmee een nauwkeuriger inzicht wordt 
verkregen in aard, sterkte en voorkomen van een beving en het epicentrum van een beving. Het 
huidig aantal meetpunten is hiervoor volstrekt onvoldoende (2 in Assen en 3 in omgeving 
Zevenhuizen). Hiervoor is een meetnetwerk nodig in de vorm van een stramien over de 
gasvelden die doorlop en tot ruim buiten het gasveld  aangezien bevingen zich over grote 
afstanden kunnen verplaatsen .  De gasvelden Vries en Eleveld hebben in het verleden al gebeefd 
waarbij de magnitudes van Eleveld zeker een vergelijkbaar niveau  hebben met die van het 
Gronin gerveld. Naast versnellingsmeters zijn tiltmeters en glasvezelmeters noodzakelijk om 
verdraaiing, doorbuiging,  verplaatsing  en zetting van gebouwen te kunnen registeren ; niet 
alleen in en boven de gasvelden maar ook daarbuiten.  
Dit meetsysteem moet gehe el worden ingericht en beheert door een onafhankelijke organisatie   
op kosten van de NAM.     
 
Wij constateren dat u de NAM verplicht een risicobeheersysteem voor de bevende voorkomens 
op te laten stellen en dit ter goedkeuring voor te leggen aan Sod M. Ech ter om invulling te geven </pre>

====================================================================== Einde pagina 556 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 557 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsp lan Westerveld  
 
 
 
 
25 
 
 
 
 
 aan de rechtszekerheid van onze inwoners  zou dit transparant moeten gebeuren en dus in de 
fase van vergunningverlening geregeld moeten zijn. De inwoner moet kunnen zien of de NAM 
aan zijn verplichtingen voldoet ingeval van schade.  Door het plan pas na de 
vergunningverleningsfase  ter goedkeuring bij het Sod M te leggen is dat niet het geval.  
 
Tot slot zijn wij van mening dat door  u voorgeschreven maatregelen (waaronder 
versnellingsmeters en een nul -meting) niet beperkt moeten blijv en tot de velden Vries -Zuid en 
Eleveld, maar moeten gelden voor alle velden uit het winningsplan waaruit geproduceerd wordt.  
 
Wij vinden dat:  
1. u in het kader van rechtszekerheid vooraf nauwkeurig aan moet geven hoe de 
representatieve nulmeting aan gebouwen en werken moet worden uitgevoerd 
en in welk gebied de nulmetingen moeten worden uitgevoerd. Bij dit laatste 
vinden wij dat er nulmetingen moeten worden uitgevoerd in het gehele gebied 
waar zich bevingen en effecten kunnen voordoen.  
2. vanwege de risico categorie van de velden Vries en Eleveld er een totaal meetplan 
met versnellingsmeters, tilt en glasvezelmeters moet komen, zodanig dat bij 
registratie van een beving een causaal verband tus sen beving en gemelde schade 
kan worden gelegd. Dit meetplan moet betrekking hebben op het gehele gebied 
waar zich bevingen en effecten kunnen voordoen.  
3. in het kader van de rechtszekerheid in de vergunning een door Sod M goedgekeurd 
risicobeheersysteem incl usief  een meet - en monitoringsprotocol moet zijn 
opgenomen  waarmee de inwoners  en andere belanghebbenden  inzicht krijgen in 
de verplichtingen van de NAM.   
4. Uw instemmingsbesluit pas van kracht te laten worden, nadat het meetsysteem 
operationeel is en de nulmetingen zijn uitgevoerd.  
5. De voorgeschreven maatregelen niet beperkt moet blijven tot de velden Eleveld 
en Vries Zuid maar moet gelden voor alle producerende velden uit het 
winning splan.  
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 557 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 558 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsp lan Westerveld  
 
 
 
 
26 
 
 
 
 
 11  ARTIKELEN ONTWERPB ESLUIT  
Artikel 1:  
Gelet op de onvolkomenheden  en  omissies  van het winningsplan en de naar onze mening 
onvoldoende transparante gemaakte afweging in het ontwerp -instemmings besluit over  winning 
en maa tschappelijke risico ´s, zoals in voorgaande hoofdstukken van deze zienswijze is toegelicht  
zijn wij van mening dat er geen instemmingsbesluit kan worden verleend aan het winningsplan 
Westerveld.  Wij vinden dat u duidelijk en concreet moet aangeven met welke delen (p aragrafen) 
van h et winningsplan u niet instemt . 
 
Artikel 2:  
Wij kunnen instemmen met dit artikel . 
 
Artikel 3:  
Wij zijn van mening dat in dit ontwerp -instemmings besluit de plaatsing en aantallen 
versnellingsmeters onvoldoende is gespecificeerd. Dit geeft onvoldoende rechtszekerheid voor 
de inwoners. Het meetplan van versnellingsmeters moet onderdeel zijn van  een transparant 
risicobeheersysteem voor alle producere nde gasvelden in de besluitvormingsfase van 
onderhavig winningsplan.    
 
Artikel 4:  
Wij zijn van mening dat een risicobeheersysteem onderdeel moet zijn van de 
besluitvorming sfase van het winningsplan  om invulling te geven aan de rechtszekerheid van 
onze in woners.  Het risicobeheerssysteem moet gelden voor alle velden uit het winningsplan 
waaruit geproduceerd wordt.  
 
Artikel 5:  
Wij constateren dat u ons standpunt aangaande afhandeling van schade onderschrijft.  Wij zijn 
echter  van mening dat u de verantwoordelijkheid hiervoor ten onrechte primair neerlegt bij de 
NAM in overleg met de decentrale overheden. Wij zijn van mening dat u ervoor moet zorge n 
dat – evenals in het aardbevingsgebied Groningen – een volledig onafhankelijk o rgaan wordt 
ingesteld voor de afwikkeling van schade als gevolg van alle mijnbouwactiviteiten .  
 
Artikel 6:  
Een representatieve nulmeting is in het besluit niet concreet uitgewerkt en gespecificeerd.  Dit 
moet onderdeel zijn in de fase van besluitvorming van het winningsplan om invulling te geven 
aan de rechtszekerheid van onze inwoners.  en gaan gelden voor alle velden waaruit 
geproduceerd wordt.  
 
Artikel 7:  
Bij de huidige onzekerheden over seismische risico’s en energietransitie, is het ‘ve rgunnen’ van 
een winning gedurende tien jaren te lang. Wij menen dat het winningsplan zou moeten gelden 
voor een periode van maximaal vijf jaren, waarna opnieuw nut en noodzaak van gaswinning uit 
deze velden moet worden bezien.  </pre>

====================================================================== Einde pagina 558 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 559 ======================================================================

<pre>Bijlage 1 bij zienswijze Winningsplan 
Westerveld    
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
   
 21 December 2016  
 definitief   
        
  Advies Winningsplan 
Westerveld   
   </pre>

====================================================================== Einde pagina 559 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 560 ======================================================================

<pre> Advies winningsplan Westerveld 
2 
 INHOUD BLAD 
 
 
1 INLEIDING 3 
2 SAMENVATTING 4 
3 HOOFDADVIES 7 
4 ALGEMEEN 8 
5 COMMUNICATIE 9 
6 REIKWIJDTE EN KADERS WINNINGSPLAN 11 
6.1 Doelmatigheid 11 
6.2 Kaders schade 11 
6.3 Natuur en milieu – Nationaal Park Drentse Aa 11 
6.4 Reikwijdte winningsplan m.b.t. aantal verschillende velden 12 
7 PRODUCTIE 14 
7.1 Productie put Vries-10 14 
7.2 Productiesnelheid 14 
7.3 Productieniveau high case 15 
8 ONZEKERHEDEN/ ONTBREKENDE ZAKEN 16 
8.1 Onzekerheden 16 
8.2 Ontbrekende/onjuiste gegevens 16 
9 BODEMBEWEGING 17 
9.1 Bodemdaling 17 
9.2 Bodemtrilling 17 
9.3 Reservoirstimulatie/ Fracken 19 
10 SCHADE 20 
10.1 Voorkomen van schade (wettelijke verplichting) 20 
10.2 Afhandeling van schade 20 
10.3 Lusten en lasten 22 
11 RISICOBEHEERSYSTEEM 23 
 
 
      
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 560 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 561 ======================================================================

<pre> Advies winningsplan Westerveld 
3 
 1 INLEIDING 
U heeft ons in de gelegenheid gesteld om een advies uit te brengen over het door NAM 
ingediende Winningsplan Westerveld. Aangezien dit plan betrekking heeft op de winning uit 
aardgasvelden binnen onze verschillende gebiedsbegrenzingen maken wij graag gebruik van 
deze mogelijkheid. Bij het maken van het advies hebben wij intensief samengewerkt met de 
verschillende decentrale overheden die een adviesrecht hebben op het Winningsplan 
Westerveld. 
 
Wij zijn u erkentelijk dat u in een vroegtijdig stadium van uw besluitvorming ons om advies 
vraagt op het winningsplan Westerveld 2016 van NAM. Wij maken graag gebruik van dit 
adviesrecht vanwege de zorg die wij hebben over de directe en indirecte gevolgen van de 
gaswinning op het leven van de inwoners van het gebied. Wij erkennen dat in de afgelopen 
periode meer aandacht is gekomen voor de aspecten veiligheid en welzijn van burgers in relatie 
tot gaswinning. Wij menen echter toch blijvend te moeten aandringen om hierin de positie van 
de inwoners centraal te stellen. Wij hebben daarom ervoor gekozen ons advies breed in te 
steken.  
 
Als decentrale overheden hebben wij niet de technisch-inhoudelijke kennis in huis om 
seismische risico’s en alles wat daarmee samenhangt exact te kunnen beoordelen en 
controleren. Wij hebben dan ook gemeend geen nacalculatie te (laten) doen van de 
berekeningen in het winningsplan met bijbehorende addenda. Dit laten wij graag over aan de 
door u gevraagde adviseurs (Staatstoezicht op de Mijnen (SodM, Technische commissie 
bodembeweging (Tcbb).  
 
Wij vertrouwen erop dat u het advies behandelt conform de relevante bepalingen van de 
Algemene wet bestuursrecht en de overwegingen uit ons advies op een zorgvuldige wijze 
betrekt bij uw besluitvorming en ons transparant informeert over uw overwegingen terzake.   
 
Leeswijzer 
Wij hebben onze bevindingen, hoofdconclusies en hoofdadvies samengevat in het eerste 
hoofdstuk. In de analyse daarachter treft u een uitgebreidere beoordeling aan van het 
winningsplan met op onderdelen deelconclusies en -adviezen.   </pre>

====================================================================== Einde pagina 561 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 562 ======================================================================

<pre> Advies winningsplan Westerveld 
4 
 2 SAMENVATTING 
Vanuit betrokkenheid en zorg en oprechte belangstelling hebben wij de rapporten intensief 
bestudeerd. Veiligheid van inwoners en het voorkomen en beperken van schade wegen hierin 
het zwaarst. Alle andere aspecten moeten daaraan ondergeschikt zijn, waaronder 
economische aspecten en leveringszekerheid.  
 
De Onderzoeksraad voor Veiligheid (OvV) geeft over het erkennen van onzekerheden en 
communiceren de volgende toelichting: Onzekerheid en het reduceren ervan dienen 
uitgangspunten te zijn van het handelen van betrokken partijen, ook in de communicatie naar 
burgers. Onderzoek over onzekerheden en het daaraan verbinden van maatregelen is daarbij 
van cruciaal belang volgens de Raad. Onderzoek mag geen excuus zijn om geen maatregelen te 
treffen of besluiten uit te stellen. Zij pleit derhalve ook voor het hanteren van het 
voorzorgsprincipe in dat geval “Better safe than sorry” . Dat betekent in de communicatie over 
onzekerheden in samenspraak met deskundigen en risicodragers zoeken naar manieren van 
beheersing van het risico. Communiceren met burgers moet volgens de OvV meer zijn dan 
alleen voorlichting geven. 
 
Veiligheid wordt door de OvV breed gedefinieerd in termen van objectieve- en subjectieve 
veiligheid, respectievelijk het uitblijven van lichamelijk letsel ten gevolge van aardbevingen en 
gemoedsrust van bewoners. “Het gaat om veiligheid van burgers. Kunnen zij erop rekenen dat 
incidenten worden voorkomen, schade wordt beperkt, risico’s worden beheerst en 
onzekerheden worden verkend?”. U hebt hierop gereageerd met: “De Raad heeft met haar 
rapportage en aanbevelingen vooral willen bereiken dat bij activiteiten in de diepe ondergrond 
nu en in de toekomst het veiligheidsbelang voldoende aandacht krijgt” . U heeft alle 
aanbevelingen uit het rapport van de OvV overgenomen. In dit licht bezien dient bij de 
beoordeling en toetsing  van de verschillende aspecten dan ook te worden uitgegaan van een  
brede benadering van de belangenafweging die aan uw uiteindelijke besluit ten grondslag 
moet liggen. Het past hierbij niet om u te beperken tot een exacte en enge uitleg van 
voorgenomen wetgeving.  
 
We hebben ook geconstateerd dat in het winningsplan nog een aantal essentiële onderdelen 
ontbreekt en het plan gepaard gaat met onzekerheden die betrekking hebben op een veilige 
gaswinning. Ook constateren wij dat ondanks de ervaringen opgedaan in Groningen, er 
vooralsnog geen sprake is van een adequate regeling voor de rest van Nederland voor 
afdoening en vergoeding van schades en compensatie van alle bijkomende negatieve effecten. 
 
Bij bestudering van het winningsplan en onderliggende stukken hebben wij samengevat de 
volgende vragen, opmerkingen en adviezen. 
 
Veiligheid 
Uit het winningsplan van NAM en de bijbehorende adviezen van TNO en SodM maken wij  op 
dat er geen veiligheidsrisico’s bestaan voor de gebieden rond de verschillende gasvelden en haar 
inwoners. </pre>

====================================================================== Einde pagina 562 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 563 ======================================================================

<pre> Advies winningsplan Westerveld 
5 
 Omdat volgens ons rond de effecten en gevolgen van gaswinning op de ondergrond en 
bovengrondse bouwwerken nog altijd veel onduidelijk is, adviseren wij u met uiterste 
terughoudendheid conclusies te verbinden aan de berekeningsresultaten  van de maximaal te 
verwachten seismische activiteit.     
Tevens hebben wij een aantal ontbrekende zaken geconstateerd. Wij komen hier verderop in 
ons advies op terug. 
 
Communicatie  
De communicatie van zowel NAM, als het ministerie van EZ naar burgers moet zorgvuldiger en 
publieksvriendelijker dan tot nu toe is gebeurd. De lokale overheden hechten er grote waarde 
aan dat onze inwoners gedegen, consistent en transparant worden geïnformeerd over de 
(gevolgen van) gaswinning. 
 
Voorkomen en beperken van schade 
In het winningsplan worden optredende schades als niet te voorkomen beschouwd. NAM 
bepaalt daarmee zelf welk niveau van acceptatie daarbij aan de orde is. Er wordt geen aandacht 
geschonken aan maatregelen om schade door bodembeweging te voorkomen dan wel te 
beperken, terwijl dit een voorschrift in de Mijnbouwwet is. 
Wij willen dat er door NAM alles aan gedaan wordt om schade door gaswinning aan 
eigendommen van inwoners en overheid te voorkomen. Inwoners kiezen er niet voor om te 
worden blootgesteld aan deze risico’s.  
 
Bodemdaling 
NAM dient inzichtelijk te maken welke gevolgen de uiteindelijke totale bodemdaling (als 
resultaat van dit winningsplan Westerveld) kan hebben voor het normale beheer en onderhoud 
van waterkeringen en waterlopen en welke (waterhuishoudkundige) maatregelen in dat 
verband genomen moeten worden. 
Wij zijn van mening dat NAM dient te worden verplicht tot vergoeding van deze te nemen 
maatregelen en van eventuele overige schade voortvloeiend uit bovengenoemde bodemdaling.  
 
Schadeafhandeling 
Wij zijn van mening dat een adequate regeling voor afdoening en vergoeding van schades en 
compensatie van alle bijkomende negatieve effecten een harde voorwaarde bij het 
instemmingsbesluit dient te zijn. Evenals in het aardbevingsgebied Groningen dient er een 
volledig onafhankelijk orgaan te worden ingesteld voor de afwikkeling van schade als gevolg van 
alle mijnbouwactiviteiten. Een dergelijke regeling en onafhankelijk toetsingsorgaan dienen op 
voorhand een feit te zijn. 
 
Meet- en regelprotocol 
De reeds bevende velden Eleveld en Vries-Zuid liggen dicht tegen de grens met risicocategorie 
II aan. Op basis hiervan adviseert SodM om ook enkele maatregelen te nemen die van 
toepassing zijn voor velden waarvan de Seismische Risico Analyse (SRA) in categorie II valt. Wij 
vinden dit een goede zaak. Het gaat hier om het ontwikkelen van een risicobeheerssysteem.  
Het risicobeheerssysteem is bedoeld om tijdig te kunnen reageren zodat (grotere) schade en 
veiligheidsrisico’s niet zullen optreden. Wij zijn van mening dat een risicobeheerssysteem een 
voorwaarde moet zijn van de eventueel door de minister te verlenen winningsvergunning. </pre>

====================================================================== Einde pagina 563 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 564 ======================================================================

<pre> Advies winningsplan Westerveld 
6 
 Fracken en zuurstimulatie 
Vanwege de mogelijke gevolgen zijn wij van mening dat geen omstreden technieken zoals 
zuurstimulatie en fracken moeten worden toegestaan.  
Schadelijke gevolgen van zuurstimulatie / fracken kunnen bovengronds optreden door  lekkage 
van frackvloeistoffen en chemicaliën en ondergronds door het falen van de integriteit van 
afdekkende lagen waardoor ongecontroleerde bodemprocessen kunnen optreden. De kans op 
deze gebeurtenissen dienen geheel uitgesloten te worden, omdat naast lokale schade aan 
gebouwen ook de drinkwatervoorziening in het geding is. Vanwege de mogelijke lokale impact 
vinden wij dat voor deze beslissing ook het burgerperspectief moet worden meegenomen en 
dus de lokale overheden, inwoners en de Waterleiding Maatschappij Drenthe een stem in deze 
afweging moeten krijgen met bijbehorende beroepsmogelijkheid.   
 
 
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 564 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 565 ======================================================================

<pre> Advies winningsplan Westerveld 
7 
 3 HOOFDADVIES 
Onze bevindingen afgewogen hebbende en uitgaande van de geformuleerde uitgangspunten 
komen wij tot het volgende hoofdadvies: 
 
Wij zijn primair van mening dat de veiligheid nooit in het geding mag zijn. Verder zijn wij van 
mening dat derden (burgers, bedrijven, gemeenten) niet de dupe mogen worden van 
gaswinningsactiviteiten of de gevolgen daarvan. Dit geldt zowel nu als ook in de toekomst.  
 
Wij adviseren u vanwege de geconstateerde omissies, bestaande onzekerheden, geen 
aandacht voor maatregelen om schade door bodembeweging te voorkomen dan wel te 
beperken en het ontbreken van een adequate schaderegeling voor afdoening en vergoeding 
van schades en compensatie van alle bijkomende negatieve effecten: 
 
Primair: niet in te stemmen met het winningsplan Westerveld 2016 zoals het nu voorligt; 
 
Subsidiair: mocht dit niet uw keuze zijn vanwege de grote onzekerheden en ontbrekende 
onderdelen slechts in te stemmen met het winningsplan door het hanteren van 
het voorzorgprincipe "Better safe than sorry" en: 
 
1. NAM en Sodm, binnen een door u gestelde termijn, onvolkomenheden te laten 
aanvullen; 
2. te voorzien in onafhankelijke validatie van onderzoeken en bevindingen; 
3. een termijn te stellen aan het winningsplan; 
4. hierbij zaken als schadebeperking, schadeafwikkeling en een 
risicobeheersingsysteem op voorhand goed en volledig te regelen. 
 
In onderstaande hoofdstukken vindt u de onderbouwing van ons hoofdadvies en overige 
adviezen. 
 
 
 
 
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 565 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 566 ======================================================================

<pre> Advies winningsplan Westerveld 
8 
 4 ALGEMEEN 
Het adviesrecht voor de decentrale overheden, zoals dat dit jaar in de wijzigingen Mijnbouwwet 
is  vertaald, hangt vooral samen met de maatschappelijke impact en de maatschappelijke 
acceptatie van gaswinning.  
 
In uw adviesverzoek schrijft u: “Een van de belangrijkste aanbevelingen uit het rapport van de 
Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV) richt zich op de veiligheid van de burgers en de 
infrastructurele werken. Een ander belangrijk punt betreft meer aandacht voor het 
burgerperspectief”. 
 
In het winningsplan Westerveld wordt volledig voorbijgegaan aan het burgerperspectief ofwel 
de maatschappelijke impact en de maatschappelijke acceptatie van gaswinning. Het is 
voorstelbaar dat NAM in het winningsplan redeneert vanuit haar commercieel belang. NAM 
dient echter ook maatschappelijk verantwoord te ondernemen. Dit komt in het winningsplan 
niet tot uitdrukking. Wij verwachten dat u in uw besluit uw maatschappelijke 
verantwoordelijkheid duidelijk naar voren laat komen. 
 
Het maatschappelijk draagvlak voor (nieuwe) gaswinningen in ons land neemt af. Dit als gevolg 
van de aardbevingen in de provincie Groningen, de daarmee samenhangende 
veiligheidsproblematiek en andere negatieve effecten van de gaswinning. Ook de Drentse 
decentrale overheden constateren die ontwikkeling. Het versneld terugdringen van het gebruik 
van fossiele brandstoffen is een belangrijke opgave voor onze samenleving. Wij pleiten ervoor 
dat u met spoed uw beleid inzet op duurzame energie.  
 
Bij de besluitvorming in Groningen heeft u veiligheid, het zo veel mogelijk voorkomen en 
beperken van schade en het belang van leveringszekerheid het zwaarst laten wegen. 
 
De Drentse situatie is op verschillende onderdelen anders dan Groningen. 
Wij hechten vooral waarde aan de volgende aspecten: 
- Veiligheid 
- Communicatie 
- Voorkomen en beperken van schade 
- Schadeafhandeling a.g.v. bodemdaling/ bodemtrilling 
- Meet- en regelprotocol 
- Fracken en zuurstimulatie 
 
Uit het winningsplan van NAM en de bijbehorende adviezen van TNO en SodM maken wij  op 
dat er geen veiligheidsrisico’s bestaan voor de gebieden rond de verschillende gasvelden en haar 
inwoners. Dat wil zeggen dat deze organisaties aangeven dat er geen dusdanige bevingen 
optreden dat er gevaar ontstaat voor personen. Wel zien wij aanleiding om ten aanzien van de 
gasvelden Eleveld en Vries-Zuid een risicobeheerssysteem te laten opstellen en het daar 
horende meet- en regelprotocol onafhankelijk te laten monitoren. De resultaten van dit 
risicobeheersysteem moeten voor iedereen toegankelijk zijn.  
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 566 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 567 ======================================================================

<pre> Advies winningsplan Westerveld 
9 
 5 COMMUNICATIE  
Voor een adequate invulling van het burgerperspectief, zoals u in het adviesverzoek aangeeft, 
is gedegen, transparante en consistente communicatie een absolute voorwaarde. 
 
Advies: 
De communicatie van zowel NAM, als het ministerie van EZ naar burgers moet zorgvuldiger en 
publieksvriendelijker dan tot nu toe is gebeurd. De lokale overheden hechten er grote waarde 
aan dat onze inwoners gedegen, consistent en transparant worden geïnformeerd over de 
(gevolgen van) gaswinning. Wij adviseren u in uw besluit voorwaarden op te nemen waarmee 
dit wordt geborgd. 
 
Toelichting: 
De verantwoordelijkheid van de lokale overheid is oog te hebben voor de belangen van onze 
inwoners en deze te borgen.  
Wij zijn daarom van mening dat de rol van informatievoorziening over de (gevolgen van) 
gaswinning niet uitsluitend  aan NAM moet worden overgelaten. De communicatie van zowel 
NAM, als het ministerie van EZ naar burgers moet zorgvuldiger en publieksvriendelijker dan tot 
nu toe is gebeurd. De lokale overheden hechten er grote waarde aan dat onze inwoners 
gedegen, consistent en transparant worden geïnformeerd over de (gevolgen van) gaswinning. 
Hiermee moet onnodige onrust en zorg bij inwoners worden weggenomen.  
 
Typerend is de gebrekkige communicatie en afstemming tussen NAM en het ministerie van EZ 
over de start van de gaswinning uit put Vries-10, die onder het winningsplan Westerveld valt 
(zie ook hfst 7.1). 
 
Communicatie is een essentieel onderdeel van het omgevingsmanagement, zoals is verwoord 
in uw visie in de brief aan de Tweede Kamer van 1 februari 2016*). 
Uw uitgangspunten daarbij zijn duidelijk: 
1. Samenbinden van belanghebbenden 
2. Betrek de omgeving zo vroeg mogelijk 
3. Transparantie en vertrouwen 
4. Omgevingsmanagement is een gezamenlijke verantwoordelijkheid  
5. Maatwerk 
 
Het mag duidelijk zijn dat uw ambitie verder moet gaan dan het organiseren van 
informatiebijeenkomsten en publicaties over de procedure. 
Wij willen graag met u meedenken aan de verdere invulling van de communicatie en het 
omgevingsmanagement. Daarbij nemen wij graag uw visie als vertrekpunt. 
Wij geven u als suggestie dat NAM een breed communicatieplan opstelt dat in overleg en 
instemming met u en lokale overheden tot stand komt. Communicatie die staat in een breder 
perspectief van omgevingsmanagement, rekening houdend met de 'belevingswereld' van onze 
inwoners. 
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 567 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 568 ======================================================================

<pre> Advies winningsplan Westerveld 
10 
 Het winningsplan is geschreven voor ingewijden en lastig leesbaar voor inwoners. Zij mogen 
een zienswijze op het winningsplan indienen maar dan moeten zij de inhoud hiervan wel 
kunnen doorgronden. Daarom adviseren wij u voorafgaand aan het maken van een 
ontwerpbesluit een publieksvriendelijke oplegger van het winningsplan op te stellen.  
 
In dit kader vragen wij u tevens de risicoanalyse van de gasvelden Vries Zuid en Eleveld nader 
te duiden. Uit het winningsplan blijkt dat volgens de SRA de gasvelden Vries Zuid en Eleveld 
bijna in risicoklasse 2 vallen. In zowel het winningsplan als in de adviezen van Sodm en Tcbb 
ontbreekt een nadere analyse waarom deze velden hogere risico’s met zich meebrengen dan 
de overige velden. Ligt het aan de inrichting van het gebied of komt het door de 
bodemopbouw die gevoelig is voor trilling? Toevoeging van deze analyse maakt dat de 
aangegeven risico’s beter zijn te duiden en uit te leggen aan onze inwoners.    
 
  
 
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 568 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 569 ======================================================================

<pre> Advies winningsplan Westerveld 
11 
 6  REIKWIJDTE EN KADERS WINNINGSPLAN 
In dit hoofdstuk geven we aan welke kaders onduidelijk zijn of ontbreken waaraan het 
winningsplan is getoetst. 
 
6.1  Doelmatigheid  
Advies 
Wij verzoeken u inzicht te geven in de kaders waaraan het winningsplan is getoetst op het aspect 
doelmatigheid. 
 
Toelichting  
In het advies van Sodm is een toetsing opgenomen van de winning aan doelmatigheid. 
Onduidelijk is hoe en waaraan is getoetst. We willen graag inzicht in de afwegingskaders 
waaraan dit aspect wordt getoetst. De Tweede Kamer heeft aangegeven dat de Minister een 
afweging moet maken tussen landelijk economische belangen en de lokale veiligheid en schade-
effecten. In het verleden zijn de lokale effecten volgens de Tweede Kamer in die afweging 
onvoldoende meegenomen. In dit kader vragen wij ons af hoe de balans uitvalt tussen 
economische belangen en de maatschappelijke aanvaardbare gevolgen en risico’s die met 
gaswinning gepaard gaan.  
 
6.2  Kaders schade   
Advies 
De minister dient zo spoedig mogelijk een kader op te stellen waarin duidelijk beschreven staat 
wat onder ‘schade’ verstaan wordt.  
 
Toelichting 
De (nog niet vastgestelde) wijziging van de Mijnbouwwet noemt als toetsingsgrond voor het 
eventueel onthouden van de instemming met een winningsplan ‘schade aan gebouwen of 
infrastructurele werken of de functionaliteit daarvan’. Wij constateren dat de adviserende 
organen Tcbb en Sodm kennelijk ieder een verschillende typering hanteren voor het begrip 
schade. Dat is niet uit te leggen aan inwoners.  
Zolang niet duidelijk is wat onder ‘schade’ verstaan dient te worden, is toetsing van het 
winningsplan op dit onderdeel lastig voor velden die gebeefd hebben en in verband waarmee 
‘schade’ is gemeld. 
 
6.3 Natuur en milieu – Nationaal Park Drentse Aa 
Advies 
Met betrekking tot het Nationale Park Drentse Aa adviseren wij u: 
- het winningsplan te toetsen op nationale en internationale wetgeving op het gebied 
van natuur- en soortenbescherming gelet op het aanwezige Natura2000 gebied; 
- in uw goedkeuringsbesluit op te nemen dat bij verdere ontwikkelingen rondom de 
velden Vries-Zuid (met name het blok Vries-ZZ) en Eleveld het Drentse Aa gebied 
zoveel mogelijk wordt ontzien. </pre>

====================================================================== Einde pagina 569 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 570 ======================================================================

<pre> Advies winningsplan Westerveld 
12 
  
Toelichting 
Wij stellen vast dat de gevolgen van de gasvelden in dit winningsplan  Westerveld voor de 
beschermde status van het Natura-2000-gebied Drentse Aa niet zijn onderzocht althans 
onvoldoende in beeld zijn gebracht. Er blijkt ook uit niets dat met zekerheid zou kunnen worden 
gesteld dat de natuurlijke kenmerken van het Natura 2000-gebied Drentse Aa door de 
exploitatie van de gasvelden in dit winningsplan  niet zullen worden aangetast. 
 
Het Drentse Aa gebied is een internationaal uniek ge bied, met een zeer hoge 
beschermingsstatus. Het gebied is een beek- en esdorpenlandschap; het oppervlaktewater van 
de Drentse Aa dient tevens als bron van drinkwater. Het is een waardevol gebied met een 
kwetsbaar geohydrologisch systeem waar invloeden vanwege de gaswinning (zoals 
bodemdaling, zuurstimulatie) niet mogen plaatsvinden. 
 
Voor een correcte beoordeling van de mogelijke gevolgen van de exploitatie van het 
winningsplan Westerveld  voor het Drentse Aa-gebied zou het overigens niet juist zijn om de 
getroffen en te treffen waterhuishoudkundige maatregelen in het natuurgebied bij het 
beschouwen van mogelijke effecten van mijnbouwactiviteiten op de 
instandhoudingsdoelstellingen van het natuurgebied te betrekken. Compenserende 
maatregelen maken immers in juridische zin geen onderdeel uit van de beoordeling in het kader 
van de significantie-toets. Bovendien zijn de watergerelateerde maatregelen in zekere zin met 
de mijnbouwactiviteiten verbonden, omdat de waterhuishouding noodzakelijkerwijs wel moet 
worden aangepast als gevolg van de opgetreden bodemdaling die het resultaat is van de 
gaswinning. 
 
Wij wijzen er op dat de vaststelling en goedkeuring van het winningsplan door de Minister met 
zich mee brengt dat er een toetsingsmoment ontstaat waarop moet worden beoordeeld of 
mogelijk significante gevolgen ten gevolge van de mijnbouwactiviteiten in het Westerveld 
kunnen ontstaan. Dat geldt uiteraard niet alleen voor het Drentse Aa-gebied, maar voor alle 
Natura 2000-gebieden die door het instemmingsbesluit worden beïnvloed. Deze beoordeling 
heeft niet of in onvoldoende mate plaatsgevonden ten gevolge waarvan effecten op Natura-
2000-gebieden niet op voorhand kunnen worden uitgesloten.  
 
Bij de actuele stand van zaken voor wat betreft de onbekendheid van de impact van de 
gaswinning is er naar ons oordeel aanleiding om in het instemmingsbesluit aanvullende 
restricties op te nemen die waarborgen dat het Nationaal Park Drentse Aa zo veel mogelijk 
ongemoeid wordt gelaten. 
 
6.4 Reikwijdte winningsplan m.b.t. aantal verschillende velden  
Advies: 
Wij verzoeken u aan te geven welke overwegingen ten grondslag liggen aan de keuze om een 
grote variëteit van kleine gasvelden in het winningsplan Westerveld te vatten? In het kader van 
de maatschappelijke verantwoording vinden wij het transparanter om per gasveld een 
winningsplan op te stellen.  
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 570 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 571 ======================================================================

<pre> Advies winningsplan Westerveld 
13 
 Toelichting: 
Het winningsplan Westerveld bevat een groot aantal afzonderlijke gasvelden die geen directe 
relatie met elkaar hebben. Uit het winningsplan Westerveld wordt afgeleid dat een aantal 
velden nu en naar verwachting in de toekomst niet meer produceren. Waarom zijn die dan toch 
opgenomen in het winningsplan? Voor de afweging tussen economische belangen en de 
maatschappelijke effecten is het logischer per producerend gasveld een aparte vergunning en 
winningsplan op te stellen. De gehanteerde methodiek belemmerd nu voor al deze velden 
afzonderlijk een  transparante afweging te kunnen maken.   
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 571 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 572 ======================================================================

<pre> Advies winningsplan Westerveld 
14 
 7  PRODUCTIE 
7.1 Productie put Vries-10 
Advies: 
Wij adviseren u om uw toezegging jegens NAM om binnen de bestaande vergunning te mogen 
winnen uit de nieuw geboorde put (put Vries-10) in te trekken en NAM op te dragen hiervoor 
de uitkomst van de procedure voor onderhavige winningsplan af te wachten. 
 
Toelichting: 
“Tijdens het vragenuur van 16 juni 2015 is gesproken over een voorgenomen gaswinning door 
NAM in Drenthe. Tijdens de mondelinge beantwoording is in algemene zin aangegeven dat er 
bij winning uit kleine velden een winningsplan moet komen en dat omwonenden, gemeenten 
en provincies hierop zienswijzen kunnen indienen. Dit is ook bevestigd in de beantwoording van 
aanvullende schriftelijke vragen van het lid Dik-Faber (CU), waarin is aangegeven dat “in alle 
gevallen waarbij op basis van boringen besloten wordt om gas te gaan winnen, een nieuw of 
gewijzigd winningsplan ingediend moet worden” (Kamerstukken 2015-2016, Aanhangsel van de 
Handelingen, 57).” 
 
In het geval van Vries-10 is er een nieuwe boring geweest op basis waarvan NAM voornemens  
is om gas te gaan winnen. Daarnaast is er juist door de minister aan de Tweede Kamer 
toegezegd, dat er een adviesrecht wordt toegepast in deze situaties. In het Winningsplan 
Westerveld is voor Vries-10 sprake van een te winnen hoeveelheid van 0,6 Miljard M3 (high 
case). Wij zijn van mening dat deze nieuwe winning onderdeel is van dit winningsplan en dat 
NAM de procedure moet afwachten voordat er uit put Vries-10 gas gewonnen mag worden. 
 
Los van de vraag of er wel of geen vigerend Winningsplan is, moeten wij constateren dat het 
oude Winningsplan niet voldoet aan de zaken die door de Onderzoeksraad voor de veiligheid 
zijn geconstateerd. Zo is bij de afgifte van de instemmingsvergunning op het vigerende 
winningsplan niet getoetst op de veiligheid van burgers (seismische risico analyse). Wij zijn dan 
ook van mening dat er niet kan worden teruggevallen op een vergunning waarin geen rekening 
is gehouden met zo een belangrijk aspect.  
 
7.2  Productiesnelheid 
Advies: 
Wij verzoeken u in uw besluit aandacht te besteden aan de productiesnelheid uit de 
verschillende gasvelden. Te meer daar vrijwel alle velden in dit winningsplan zich bevinden in de 
laatste fase van de feitelijke gaswinning. Er lijkt door NAM bij de bepaling van de 
productiescenario’s geen rekening te zijn gehouden met de relatie snelheid drukdaling-
bodemtrilling.  
 
Toelichting 
De snelheid waarmee gas uit de bodem wordt onttrokken is van invloed op de bodemtrilling. 
Een snelle drukdaling in het gesteente kan eerder tot bevingen leiden dan wanneer deze </pre>

====================================================================== Einde pagina 572 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 573 ======================================================================

<pre> Advies winningsplan Westerveld 
15 
 drukdaling geleidelijk verloopt. Kan NAM aangeven welke hoeveelheid er per jaar per gasveld 
kan worden onttrokken zonder dat dit tot extra risico op bodemtrilling leidt? 
Uit een toelichting van NAM blijkt dat de productiescenario’s in het winningsplan zijn gebaseerd 
op een  technische inschatting wat uit de bodem te halen is. In het plan is de winningssnelheid 
niet aangegeven.  
 
7.3 Productieniveau high case 
Advies: 
In uw besluit op te nemen dat als NAM het “high case” scenario overschrijdt zij een nieuw 
winningsplan dient op te stellen en deze ter besluitvorming aan dient te bieden. 
 
Toelichting:  
In het advies van Sodm wordt op blz 5 aangegeven dat als een winning het “high case” scenario 
overschrijdt NAM een nieuwe SRA moet uitvoeren en tevens het winningsplan dient te 
actualiseren.  Deze opmerking bevreemd ons, aangezien wij in de veronderstelling verkeren dat 
winning buiten de grenzen van het winningsbesluit niet is toegestaan.  
Wij zijn van mening dat indien deze situatie zich voordoet er te allen tijde een nieuw 
winningsplan dient te worden opgesteld.  
 
 
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 573 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 574 ======================================================================

<pre> Advies winningsplan Westerveld 
16 
 8  ONZEKERHEDEN/ ONTBREKENDE ZAKEN 
8.1  Onzekerheden 
Advies: 
Omdat volgens ons rond de effecten en gevolgen van gaswinning op de ondergrond en 
bovengrondse bouwwerken nog altijd veel onduidelijk is, adviseren wij u met uiterste 
terughoudendheid conclusies te verbinden aan de berekeningsresultaten van de maximaal te 
verwachten seismische activiteit.     
 
Toelichting: 
Voor de berekeningen is gebruik gemaakt van gegevens van de ondergrond. De samenstelling 
van de diepe ondergrond is complex en nooit precies in kaart te brengen. De ligging van 
breuken, de compactiecoëfficiënt etc. zijn gebaseerd op interpretatie van een beperkt aantal 
bodemgegevens. Dit houdt in dat de resultaten altijd met grote voorzichtigheid moet worden 
geïnterpreteerd.  De Tcbb geeft aan dat in het ergste geval een beving met een magnitude van 
3,9 kan plaatsvinden. De zwaarste beving tot nu toe in Groningen was 3,6 in Huizinge (2012). 
De velden Eleveld en Vries Zuid scoren op factoren als bebouwingsdichtheid en 
bevolkingsdichtheid duidelijk minder gunstig dan Huizinge. Wij vermoeden op basis van deze 
aspecten dat in het stedelijk gebied van Assen meer schade kan ontstaan dan de door NAM 
geformuleerde licht schade aan meerdere, tot matige schade aan enkele gebouwen.  
 
8.2  Ontbrekende/onjuiste gegevens  
Advies: 
Wij verzoek u NAM op te dragen de SRA berekening opnieuw uit te voeren. Hierin rekening te 
houden met de toekomstige ruimtelijke ontwikkelingen in de gebieden rond de betreffende 
gasvelden. Evenals de correcte bevolkingsdichtheid ten aanzien van het stedelijke gebied rond 
het gasveld Eleveld te hanteren . Deze nieuwe SRA-berekening te beschouwen als een 
aanvulling op het voorliggende winningsplan en dit om advies voor te leggen aan Sodm, Tcbb, 
lokale overheden en de Mijnraad.  
 
Toelichting: 
In de SRA is geen rekening gehouden met de toekomstige inrichting van Werklandschap Assen 
Zuid en de toeristisch recreatieve zone. De inrichting leidt tot intensievere bebouwing van 
bedrijven in het gebied dan nu het geval is. Ook de noordelijke blokken van Eleveld vallen 
binnen het stedelijk gebied van Assen met o.a. de aanwezigheid van een ziekenhuis in de 
directe nabijheid.  
Waarom wordt voor bepaling risicoklasse uitgegaan van lage bevolkingsdichtheid (250-500 
inw/km2)? Een substantieel deel van het gasveld Eleveld ligt namelijk in het stedelijk gebied 
van Assen met hogere dichtheid (500-1000 inw/km2). Een herberekening zal leiden tot een 
andere risico inschatting. Dit maakt het noodzakelijk dat alle adviesorganen zich hierover 
opnieuw een oordeel moeten kunnen vormen.  
 
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 574 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 575 ======================================================================

<pre> Advies winningsplan Westerveld 
17 
 9 BODEMBEWEGING 
9.1  Bodemdaling 
Advies 
Voor wat betreft de prognose van de bodemdaling die gepaard kan gaan met de gaswinning, 
adviseren wij u: 
- NAM in samenspraak met de betrokken decentrale overheden te laten inventariseren:  
1) welke gevolgen de uiteindelijke totale bodemdaling  die het gevolg is van de 
gaswinning uit de velden van het winningsplan Westerveld kan hebben voor het 
normale beheer en onderhoud van waterkeringen en waterlopen;   
2) welke (waterhuishoudkundige) maatregelen in dat verband genomen moeten 
worden; 
3) NAM te verplichten tot vergoeding van deze te nemen maatregelen en van 
eventuele overige schade voortvloeiend uit bovengenoemde bodemdaling als 
voorwaarde te verbinden aan het winningsplan; 
- NAM de bodemdalingscomponent die het gevolg is van het leeg produceren van het 
gasveld Norg na beëindigen van de gasopslag aldaar, weer op te laten nemen in de 
bodemdalingsprognose voor de jaren 2050 en 2080. 
 
Toelichting 
Volgens de prognose zal de verwachte bodemdaling van de resterende gaswinning enkele 
centimeters bedragen; het merendeel van de daling heeft al plaatsgevonden.  
De uiteindelijke totale  bodemdaling als gevolg van de gaswinning is echter van die omvang dat 
er wel effecten te verwachten zijn op de waterhuishouding. De kosten voor mitigerende 
maatregelen zijn uiteraard voor NAM. Daarom is het van belang te inventariseren welke 
afspraken er bestaan tussen NAM en betrokken waterschap(pen), gemeenten en provincie voor 
zover er voor hen negatieve effecten zijn. Er mag geen onduidelijkheid bestaan over de 
vergoeding van dergelijke onkosten. 
 
Het beëindigen en leeg produceren van de gasopslag Norg zal volgens NAM in de toekomst tot 
een additionele 10 cm bodemdaling leiden. Deze component is verdwenen uit de huidige set 
prognoses, vanuit de veronderstelling van NAM de gasopslag tot 2080 in werking te zullen 
hebben. Gezien de grote onzekerheden die er momenteel heersen omtrent de aard van onze 
toekomstige energievoorziening achten wij deze aanname niet terecht. Wij achten het zinvol op 
voorhand te weten welke additionele daling in het gebied (op mogelijk kortere termijn dan nu 
verwacht) nog verdisconteerd moet gaan worden. 
 
 
9.2  Bodemtrilling 
Advies 
Omdat NAM in het winningsplan aangeeft dat de kans op schade ten gevolge van een 
geïnduceerde beving niet valt uit te sluiten, verzoeken wij u: </pre>

====================================================================== Einde pagina 575 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 576 ======================================================================

<pre> Advies winningsplan Westerveld 
18 
 - het advies van het Staatstoezicht op de Mijnen (SodM) over te nemen en NAM op te 
dragen in aanvulling op het KNMI-netwerk seismische apparatuur in en rond de 
gasvoorkomens Vries-Zuid en Eleveld op te stellen; 
- het advies van SodM over te nemen en NAM voor de bevende velden een 
risicobeheerssysteem te laten ontwikkelen en operationeel te hebben (zie hoofdstuk 
9); 
- de parameters en randvoorwaarden die NAM hanteert in het door haar op te stellen 
risicobeheerssysteem goed te laten onderbouwen alvorens dit systeem goed te 
keuren; 
- te verduidelijken in hoeverre zaken als vallende objecten zijn meegenomen in de 
overwegingen die aan het winningsplan ten grondslag liggen. 
 
Toelichting 
Als decentrale overheden hebben wij niet de technisch-inhoudelijke kennis in huis om 
seismische risico’s en alles wat daarmee samenhangt exact te kunnen beoordelen en 
controleren. Wij hebben dan ook gemeend geen nacalculatie te (laten) doen van de 
berekeningen in het winningsplan met bijbehorende addenda. Dit laten wij graag over aan de 
door u gevraagde adviseurs (SodM, Tcbb).  
 
Wij zijn primair van mening dat de veiligheid nooit in het geding mag zijn. Wij zijn daarom blij 
met de toegenomen belangstelling voor dit belangrijke aspect rond de gaswinning. Verder zijn 
wij van mening dat derden (burgers, bedrijven, gemeenten) niet de dupe mogen worden van 
gaswinningsactiviteiten of de gevolgen daarvan. Dit geldt zowel nu als ook in de toekomst.  
 
Uit de analyse van NAM volgt dat alle gasvelden in de laagste seismische risicogroep vallen 
(categorie I). TNO constateert in haar advies dat de risicoanalyse is uitgevoerd volgens de SRA-
leidraad en kan zich vinden in de toedeling tot de laagste risicogroep (categorie I). SodM 
onderschrijft de analyse van TNO, met de aanvulling dat de reeds bevende velden Eleveld en 
Vries-Zuid wel dicht tegen categorie 2 aan liggen.  
 
Uit het winningsplan van NAM en de bijbehorende adviezen van TNO en SodM menen wij 
daarom te kunnen opmaken dat er in het kader van bodemtrilling geen veiligheidsrisico’s 
bestaan voor de gebieden rond de betreffende gasvelden.  
Hoewel de veiligheid niet in het geding lijkt te zijn, geeft NAM in het winningsplan aan dat de 
kans op schade ten gevolge van een geïnduceerde beving niet valt uit te sluiten. In het ernstigste 
geval kan sprake zijn van lichte, niet constructieve schade aan meerdere gebouwen en matige 
schade aan enkele gebouwen. Daarom zien wij wel aanleiding om ten aanzien van de gasvelden 
Eleveld en Vries-Zuid een risicobeheerssysteem te laten opstellen en implementeren voor 1 juni 
2017. Tevens het meet- en regelprotocol onafhankelijk te laten monitoren (zie hoofdstuk 9). 
 
Tevens kan het risicobeheerssysteem helpen een eventuele zwaardere beving te voorkomen, 
mits sprake is van de juiste keuze van signaalparameters en het daarbij behorende actieprotocol. 
Een goede onderbouwing van de gekozen parameters en acties is dus van belang wil het 
risicobeheerssysteem zinvol zijn. Ook een adequaat seismisch netwerk is hierbij van belang.  
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 576 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 577 ======================================================================

<pre> Advies winningsplan Westerveld 
19 
 9.3  Reservoirstimulatie/ Fracken 
Advies 
Wij adviseren u vanwege de mogelijke gevolgen: 
- geen omstreden technieken zoals zuurstimulatie en fracken toe te staan zoals in het 
winningsplan is omschreven; 
- tevens besluitvorming over de toepassing van deze technieken niet alleen bij de 
toezichthouder (Sodm) neer te leggen, maar hiervoor aparte besluitvorming aan NAM 
op te leggen met mogelijkheden tot inspraak, zienswijzen en beroep van lokale 
overheden, inwoners en de Waterleiding Maatschappij Drenthe; 
- mocht dit niet uw keuze zijn, dan verzoeken wij u toch in ieder geval in het 
goedkeuringsbesluit voorwaarden op te nemen ter beperking van risico’s voor grond- 
en drinkwater en ecologie én het optreden van bodemtrilling. 
 
Toelichting 
De velden Assen, Assen-Zuid en Vries-Zuid vallen gedeeltelijk samen met de boringsvrije zone 
van de grondwaterwinning Assen-Oost; het veld Assen valt bovendien samen met het 
grondwaterbeschermingsgebied Assen-West. 
 
Schadelijke gevolgen van reservoirstimulatie / fracken kunnen bovengronds optreden door  
lekkage van frackvloeistoffen en chemicaliën en ondergronds door het falen van de integriteit 
van afdekkende lagen waardoor ongecontroleerde bodemprocessen kunnen optreden. De kans 
op deze gebeurtenissen dienen geheel uitgesloten te worden omdat naast lokale schade aan 
gebouwen ook de drinkwatervoorziening in het geding is. Het advies van Sodm is gebaseerd op 
de bevoegdheid van de afweging over fracken bij de toezichthouder van de gaswinning. 
Vanwege de mogelijke lokale impact vinden wij dat voor deze beslissing ook het 
burgerperspectief moet worden meegenomen en dus de lokale overheden, inwoners en de 
Waterleiding Maatschappij Drenthe een stem in deze afweging moeten krijgen met 
bijbehorende beroepsmogelijkheid.   
 
 
 
 
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 577 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 578 ======================================================================

<pre> Advies winningsplan Westerveld 
20 
 10  SCHADE 
10.1 Voorkomen van schade (wettelijke verplichting)    
Advies: 
Wij adviseren u vanwege het ontbreken van een beschrijving van preventieve maatregelen in 
het winningsplan NAM te verplichten om preventieve maatregelen voor schade op te nemen in 
het winningsplan alvorens hierover een besluit te nemen. Deze beschrijving te zien als een 
aanvulling op het voorliggende winningsplan en dit om advies voor te leggen aan Sodm, Tcbb, 
lokale overheden en de Mijnraad. 
 
Toelichting: 
In de Mijnbouwwet ligt primair de nadruk op het voorkomen van schade door 
mijnbouwactiviteiten (preventief handelen), en niet op het geoorloofd zijn van 
mijnbouwactiviteiten, mits de nadelige gevolgen daarvan door de exploitant / operator worden 
weggenomen of verzacht (curatief handelen). NAM heeft als initiatiefnemer de zorgplicht voor 
het voorkomen van schade. In winningsplan wordt geconcludeerd dat er lichte en lokaal 
mogelijk matige schade kan optreden aan gebouwen. Nergens is in het winningsplan echter 
terug te lezen wat wordt gedaan om schade te voorkomen. Wij stellen vast dat ten aanzien van 
het optreden van schade in het winningsplan geen aandacht is op het voorkomen van schade. 
In het winningsplan worden optredende schades als niet te voorkomen beschouwd.  
 
Het Mijnbouwbesluit schrijft voor dat het winningsplan een beschrijving bevat van de mogelijke 
omvang en verwachte aard van de schade door bodembeweging. Uit het winningsplan blijkt dat 
het niet goed mogelijk is de omvang en de verwachte aard adequaat te beschrijven. NAM lijkt 
niet in staat causaliteit aan te geven tussen aardbevingen en omvang en aard van de schade. 
Het winningsplan lijkt op dit punt niet te voldoen aan de eisen die de wet stelt aan een plan. 
 
Wij willen dat er door NAM alles aan gedaan wordt om schade door gaswinning aan 
eigendommen van inwoners en overheid te voorkomen. Inwoners kiezen er niet voor om te 
worden blootgesteld aan deze risico’s.  
 
10.2 Afhandeling van schade   
Advies 
Wij zijn van mening dat: 
- een adequate regeling voor afdoening en vergoeding van schades en compensatie van 
alle bijkomende negatieve effecten een harde voorwaarde is, alvorens door uw minister 
een positief besluit op dit winningsplan kan en mag worden genomen; 
- evenals in het aardbevingsgebied Groningen er een volledig onafhankelijk orgaan dient 
te worden ingesteld voor de afwikkeling van schade als gevolg van alle 
mijnbouwactiviteiten.  
- in uw besluit op te nemen dat in geval van een schademelding ter verbetering van de 
huidige wijze van onderzoek opdracht gegeven wordt tot het doen van onderzoek naar 
de oorzaak van de schade;  
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 578 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 579 ======================================================================

<pre> Advies winningsplan Westerveld 
21 
 Toelichting: 
Zoals reeds in voorgaande alinea door ons is aangegeven dient het voorkomen en beperken van 
alle schade als uitgangspunt te worden genomen. Echter kan NAM de kans op schade aan 
bebouwing in de nabije omgeving van het epicentrum van een geïnduceerde aardbeving niet 
uitsluiten. Dit wordt ook door SodM in haar advies als zodanig aangegeven. In het ernstigste 
geval kan een geïnduceerde beving leiden tot het ontstaan van lichte, niet constructieve schade 
aan meerdere gebouwen en matige schade aan enkele gebouwen.  
 
NAM geeft in het winningsplan aan dat de historische schademeldingen voor "lichte, niet 
constructieve schade" hebben gezorgd en dat deze vergoed zijn (of worden) wanneer het 
duidelijk is dat zij de schade heeft veroorzaakt. Overeenkomstig de regels van het burgerlijk 
recht rust op NAM de verplichting om schade veroorzaakt door aardbevingen, die worden 
veroorzaakt door de gaswinning, te vergoeden.  Wij zijn van mening dat voornoemde regeling 
op basis van het burgerlijk wetboek niet altijd voldoende soelaas biedt voor burgers, bedrijven 
en lokale overheden om op een vlotte en toegankelijke wijze schade te kunnen claimen.  
 
De gaswinning in Groningen heeft voor veel overlast gezorgd in de regio en het gevoel van 
veiligheid en vertrouwen van de bewoners aangetast. Er is dan ook sprake van een groot 
wantrouwen van burgers jegens NAM en rijksoverheid. Dit heeft zowel betrekking op de 
feitelijke gaswinning, als ook het nemen van adequate en toereikende maatregelen om de 
gevolgen (waaronder schade en overige hinder) zo veel mogelijk te voorkomen en/of te 
beperken.  
Herstel van vertrouwen van onze burgers is naar onze mening dan ook gebaat bij een 
transparante en toegankelijke organisatie voor de afwikkeling van schademeldingen. Een 
regeling waarbij het voor burgers en andere partijen niet nodeloos ingewikkeld is om een 
schademelding in te dienen en de onafhankelijkheid in voldoende mate gewaarborgd is. Dit 
zodat iedereen in redelijkheid kan vertrouwen op een eerlijke en adequate schadeafwikkeling. 
Het past niet om daarbij onderscheid te maken tussen de omvang of de locatie waar de schade 
is ontstaan. Iedere schademelding dient op zijn eigen merites te worden beoordeeld. 
 
Gezien het voorgaande zijn wij van mening dat een adequate regeling voor afdoening en 
vergoeding van schades en compensatie van alle bijkomende negatieve effecten een harde 
voorwaarde bij het instemmingsbesluit dient te zijn. Tevens dient hierbij de onafhankelijkheid 
en objectiviteit van de schadeafwikkeling in voldoende mate gegarandeerd te zijn. Wij dringen 
er daarom bij u op aan dat – evenals in het aardbevingsgebied Groningen – er een volledig 
onafhankelijk orgaan wordt ingesteld voor de afwikkeling van schade als gevolg van alle 
mijnbouwactiviteiten. Tevens zorgt het instellen van een dergelijk orgaan ervoor dat ook ingeval 
van gestapelde mijnbouw (en beheersmaatregelen voor het grondwaterpeil) gedupeerde 
partijen weten tot welke partij zij zich hiertoe dienen te wenden.   
 
Hoewel door uw minister in de Tweede Kamer reeds toezeggingen zijn gedaan aangaande het 
instellen  een dergelijke onafhankelijk orgaan voor de afwikkeling van mijnbouwschade, is één 
en ander vooralsnog geen feit. Wij adviseren u haast te maken met het instellen van een 
dergelijk onafhankelijk orgaan. Tevens dit te regelen alvorens in te stemmen met het 
onderhavige winningsplan Westerveld. 
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 579 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 580 ======================================================================

<pre> Advies winningsplan Westerveld 
22 
 10.3 Lusten en lasten 
Advies 
Gaswinning kan gepaard gaan met nadelige gevolgen voor inwoners door hinder, overlast en 
schade aan eigendommen. Wij verzoeken u ervoor zorg te dragen voor een goede verdeling van 
lusten en lasten bij mijnbouwactiviteiten, waarbij het zeer gewenst is dat u aangeeft hoe baten 
terugvloeien naar het gebied.  
 
Toelichting   
Gaswinning zal in Nederland nog jarenlang plaatsvinden en inwoners zullen hier last van 
ondervinden. Inwoners staan veelal afwijzend en wantrouwend tegenover plannen voor gebruik 
van de ondergrond. De lokale inwoners vinden dat zíj de lasten dragen voor het belang van 
Nederland als geheel. Mijnbouwactiviteiten brengen met zich mee dat er in zekere mate 
regionale of lokale belasting is. Schade dient volgens de wet te worden vergoed, maar inwoners 
ervaren extra ongemak waar ze niet om hebben gevraagd en waar niets tegenover staat. Het 
belang van mijnbouwactiviteiten voor de Nederlandse samenleving is evident. Het gebruik van 
de ondergrond zal ook in de toekomst een grote rol spelen bij onze verder te verduurzamen 
energievoorziening. Voor het ook in de toekomst gebruiken van de ondergrond is van belang 
dat er een goede verdeling is van lusten en lasten. 
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 580 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 581 ======================================================================

<pre> Advies winningsplan Westerveld 
23 
 11  RISICOBEHEERSYSTEEM 
Advies: 
Met betrekking tot het risicobeheerssysteem adviseren wij u: 
• NAM te verplichten een onafhankelijke nulmeting uit te voeren aan alle gebouwen 
boven en nabij de voorkomens van Eleveld en Vries-Zuid; 
• het advies van SodM over te nemen en NAM voor de bevende velden Eleveld en 
Vries-Zuid extra versnellingsopnemers te laten installeren en operationeel te 
hebben; 
• bij dit winningsplan een risicobeheerssysteem te laten opstellen en als onderdeel op 
te nemen bij de eventueel door de minister te verlenen winningsvergunning; 
• het meet- en regelprotocol onafhankelijk te laten monitoren. 
 
Toelichting: 
Om de schade door gaswinning goed te kunnen vaststellen is het belangrijk dat de 
uitgangssituatie goed wordt vastgelegd. Het is aan de initiatiefnemer om dit te doen naar 
goedkeuring van de vergunningverlener. Er wordt al jaren gas gewonnen in het veld maar dit 
winningsplan is de markering van het moment dat ook het burgerperspectief wordt 
meegewogen in de besluitvorming. In dat kader is het belangrijk dat schade aan particuliere 
eigendommen goed wordt geregistreerd.  
 
Zowel NAM als TNO concluderen op basis van de seismische risicoanalyse (SRA) dat alle velden 
in categorie I vallen. Volgens de leidraad van SodM volstaat voor deze velden monitoring met 
het huidige geofoon en accelerometer netwerk van het KNMI. Met dit monitoringsnetwerk 
kunnen aardbevingen met een magnitude van 1,5 en groter worden gelokaliseerd.  
 
Hoewel alle velden in categorie I vallen, liggen de reeds bevende velden Eleveld en Vries-Zuid 
echter dicht tegen de grens met categorie II aan. Op basis hiervan adviseert SodM om ook 
enkele maatregelen te nemen die van toepassing zijn voor velden waarvan de SRA in categorie 
II valt. Wij vinden dit een goede zaak. Het gaat hier om het ontwikkelen van een 
risicobeheerssysteem.  
 
Het risicobeheerssysteem is bedoeld om tijdig te kunnen reageren zodat (grotere) schade en 
veiligheidsrisico’s niet zullen optreden. De keuze van signaalparameters en bijbehorende 
(re)acties dient dan ook zodanig onderbouwd te zijn dat hiermee aannemelijk wordt gemaakt 
dat het systeem zinvol is. Dat wil zeggen, dat aan de hand van de signaalparameters zodanig 
tijdig kan worden ingegrepen dat het mogelijk optreden van bedoelde schade en risico’s 
voorkomen kan worden. </pre>

====================================================================== Einde pagina 581 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 582 ======================================================================

<pre> 
 
Ministerie van Economische Zaken  
De heer H. Kamp  
Postbus 20401  
2500 EK  DEN HAAG   
 Contactpersoon   
Telefoon   14 0592 
Bezoekadres   Noordersingel 33  
   
Uw brief van    
Uw kenmerk    
Ons kenmerk   2017-02115 
 
Bijlagen   1 
   
Datum    
Verzenddatum    
 
Onderwerp   Zienswijzen Ontwerp -instemmingsbesluit  
 Winningsplan Westerveld  
 
 
 
Geachte heer  Kamp , 
 
Hierbij ontvangt u onze zienswijzen op het ontwerp -instemmingsbesluit Winningsplan Westerveld. 
Deze zienswijzen liggen in de lijn met het eerder door ons ingediende advies. Bij het opstellen van de 
zienswijzen hebben wij, net als bij het maken van het advies, intensief samengewerkt met de andere 
decentrale overheden in het gebied.  
 
Wij lezen in uw ontwerp -instemmingsbesluit dat u een aantal van onze adviezen (deels) heeft overge-
nomen. Tegelijkertijd lezen wij dat u voornemens bent om in te  stemmen met het winningsplan.  
Wanneer u daadwerkelijk besluit om in te stemmen betekent dit, dat u accepteert dat er een kans be-
staat op bevingen in intensief bebouwd stedelijk gebied en dorpskernen. Bevingen die kunnen leiden 
tot schade. De Tcbb geeft z elfs aan dat mogelijk voor sommige kleinere velden de grens van magni-
tude 3,9 op de schaal van Richter wordt overschreden.  
 
U heeft gehoord dat er bij onze inwoners, eigenaren van gebouwen en bij de gemeenteraad serieuze 
onrust bestaat. U heeft een groot aantal handtekeningen ontvangen en de gemeenteraad heeft besloten 
om een motie van afkeuring vast te stellen rond de hervatting van de winning uit put Vries -10.  
 
In het winningsplan en de technische adviezen wordt de kans op een zware beving als klein beo or-
deeld. Tegelijkertijd is er nog altijd weinig bekend over het gedrag van (kleine) aardgasvelden en is 
het deels gissen wat er precies gebeurt in de diepe ondergrond. In zijn advies van 13 april jl. schrijft 
de Inspecteur -generaal van de Sodm over de Gron inger situatie dat de modellen te  kort schieten. Wat 
we wel weten, is dat de velden in onze gemeente hebben gebeefd en in het geval van Eleveld zelfs 
met een magnitude van groter dan 2,0 op de schaal van Richter. U kunt geen garantie geven dat zich 
een dergelijke of veel zwaardere beving niet voor zal doen onder het stedelijk gebied en de kernen 
van Assen. Gelet hierop en de onrust, zijn wij van mening dat u niet kunt instemmen met het win-
ningsplan. Hier geldt het principe: Better safe, than sorry.  
Indien u na een belangenafweging instemt met het winningsplan, kiest u bewust voor risico’s en 
schade voor onze inwoners en een aantasting van hun recht op een ongestoord woongenot.  
 
Overigens zien wij dusdanige onvolkomenheden en onzekerheden in het winningspl an en uw ont-
werp-instemmingsbesluit dat u nu geen goede belangenafweging kunt maken die voldoet aan de wet-
telijke vereisten.  
 
Belangrijk is een goede onafhankelijke schade -afhandeling. Als gemeente vinden wij dat de omge-
keerde bewijslast zoals die van toe passing is voor het Groninger Veld (Wet bewijsvermoeden gas-
</pre>

====================================================================== Einde pagina 582 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 583 ======================================================================

<pre> Gemeente Assen  
Ons kenmerk: 2017 -02115  
Pagina 2 van 2 
  
winning Groningen) ook voor het gebied Westerveld moet gelden. In uw ontwerp -instemmingsbe-
sluit geeft u aan dat u het principe niet wilt toepassen in het  gebied Westerveld, omdat het alleen in 
Groningen gaat om grote aantallen schadegevallen. Wij wijzen u in dit verband op de door de Tcbb 
benoemde mogelijkheid dat zich bevingen kunnen voordoen die de grens van een magnitude 3,9 op 
de schaal van Richter overschrijden. Doet zich een dergelijke beving  voor onder Assen, dan zal er 
sprake zijn van een groot aantal schadegevallen. Wij verzoeken u dan ook om de  omgekeerde be-
wijslast wel toe te passen zodat er geen rechtsongelijkheid is.  
 
Alles overziend zijn wij van mening dat u niet kunt instemmen met het Winningsplan Westerveld . 
 
Met vriendelijke groet,  
burgemeester en wethouders,  
 
 
 
 
burgemeester  gemeentesecretaris  
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 583 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 584 ======================================================================

<pre> 
> Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag  
 
 
 
 
 
 
 
  
 
Datum   
Betreft:  Ontwerp -instemmingsbesluit winningsplan Westerveld  
 
 Pagina  1 van 31 
 
  
 
 
 
 
 
Ontwerp-instemmingsbesluit 
 
1.  Aanvraag 
Op 11 september 2016 is een aanvraag ontvangen, gedateerd 9 september 
2016, van de Nederlandse Aardolie Maatschappij B.V. (hierna: NAM) tot 
instemming met het gewijzigde winningsplan Westerveld (hierna: winningsplan 
Westerveld).  
 
Het winningsplan Westerveld omvat 11 aardgasvoorkomens, te weten: Assen, 
Assen-Zuid, Een, Eleveld, Vries-Noord, Vries-Centraal, Vries-Zuid, Witten, 
Witterdiep, Zevenhuizen en Zevenhuizen-West. Deze aardgasvoorkomens liggen 
binnen de gebieden van de winningsvergunningen Drenthe II en Groningen zoals 
verleend op basis van de Mijnbouwwet (hierna: Mbw). Geografisch bezien liggen 
de aardgasvoorkomens van het winningsplan Westerveld deels in de provincies 
Groningen, Friesland en Drenthe, in de gemeenten Leek, Ooststellingwerf, Aa en 
Hunze, Noordenveld, Assen, Tynaarlo en Midden-Drenthe, en in de waterschappen 
Noorderzijlvest, Fryslân, Hunze en Aa’s , en Drents Overijsselse Delta. 
 
Het winningsplan Westerveld beschrijft op welke wijze NAM verwacht het 
resterende gas te winnen uit de betreffende aardgasvoorkomens en hoe de 
eventuele risico’s daarvan zoveel mogelijk worden  beperkt. Daarnaast bevat het 
winningsplan informatie over de verwachte gasproductie van de betreffende 
aardgasvoorkomens, een overzicht van het productiesysteem, de verwachte 
bodemdaling en de kans op aardbevingen, en de maatregelen die volgens NAM 
daaruit voortvloeien voor de boven- en ondergrond. 
 
Het winningsplan Westerveld betreft een actualisering van het vigerende 
winningsplan v oor de bestaande gaswinning. De redenen voor de actualisatie zijn: 
een (vernieuwde) seismische risicoanalyse , de stopzetting van de gasproductie uit 
de gasvelden Appelscha, Roden en Norg-Zuid, een actualisatie van productie- en 
bodemdalingsvoorspellingen, en voorziene activiteiten om de productie in stand te 
houden.  
NAM verwacht dat de gaswinning op basis van het winningsplan Westerveld in 
2023 beëindigd zal worden, met een uitloop tot 2028 in geval van het hoge 
productiescenario. Gaswinning uit het Westerveld systeem vindt al ruim dertig 
jaar plaats en bevindt zich thans in de eindfase. Directoraat -generaal 
Energie, Telecom & 
Mededinging  
Directie  Energie en Omgeving  
Bezoekadres  
Bezuidenhoutseweg 73  
2594 AC Den Haag  
Postadres  
Postbus 20401  
2500 E K Den Haag  
Factuuradres  
Postbus 16180  
2500 BD Den Haag  
Overheidsidentificatienr  
00000001003214369000  
T 070 379 8911 (algemeen)  
www.rijksoverheid.nl/ez  
 
 
Ons kenmerk  
DGETM -EO / 17049933  
Uw kenmerk  
 
Bijlage(n)  
 
 
 
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 584 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 585 ======================================================================

<pre> 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Pagina  2 van 31 
 Directoraat -generaal 
Energie, Telecom & 
Mededinging  
Directie  Energie en Omgeving  
 
 
DGETM -EO / 16179478  
De Minister van Economische Zaken (hierna: de minister) is op grond van artikel 
34, derde lid, Mbw bevoegd te beslissen op deze aanvraag. 
 
2.  Beleid  gaswinning in Nederland  
In het Energierapport 2015 en de Energieagenda van december 2016 is de ‘lange 
termijn’ -visie ten aanzien van de Nederlandse brandstofmix, inclusief de transitie 
naar een duurzame energievoorziening, uiteengezet. Het in productie brengen van 
hernieuwbare energiebronnen maakt daar nadrukkelijk onderdeel van uit. Hoewel 
in de gebouwde omgeving stevig ingezet wordt op het geleidelijk uitfaseren van 
het gebruik van aardgas, speelt aardgas (als efficiënte energiedrager) komende 
decennia nog een essentiële rol in de Nederlandse energievoorziening.  
Op dit moment is de Nederlandse energievoorziening nog voor meer dan 90 % 
afhankelijk van fossiele brandstoffen (olie, gas, steenkool), waarbij aardgas 
voorziet in ruwweg 40% van onze primaire energiebehoefte. Van de fossiele 
brandstoffen is aardgas de schoonste brandstof, met de minste CO 2-uitstoot en 
dus het minst belastend voor het klimaat. In de transitie naar duurzaam is 
aardgas – voor het verwarmen van een groot deel van de huizen en het realiseren 
van een betrouwbare elektriciteitsvoorziening - de komende decennia nog steeds 
nodig.  
Wanneer aardgas veilig kan worden gewonnen is het wenselijk dit uit de Neder-
landse bodem te winnen. Nederland is dan minder afhankelijk van gasimport en 
de schonere winning in Nederland beperkt ook de met de winning samenhangende 
mondiale uitstoot van CO2.  
 
3.  Voorgeschiedenis  
 
3.1 Wijziging Mijnbouwwet 
Met het per 1 januari 2017 in werking treden van de gewijzigde Mbw is onder 
meer het toetsingskader van en de procedure om te komen tot een winningsplan 
gewijzigd.  
 
3.1.1  Wijziging toetsingskader 
Implementatie aanbeveling en OVV-rapport in de Mbw 
De wijziging van de Mbw is allereerst het resultaat van de implementatie van de 
aanbevelingen van de Onderzoeksraad voor Veiligheid (hierna: OVV) in zijn 
rapport over de aardbevingsrisco's in Groningen (Kamerstukken II 2014/15,  
33 529, nr. 123) van 18 februari 2015. In de kabinetsreactie van 2 april 2015 
(Kamerstukken II 2014/2015, 33 529, nr. 143) is aangegeven dat het kabinet alle 
aanbevelingen uit dit OVV-rapport zal overnemen.  
 
Een van de belangrijkste aanbevelingen uit het OVV-rapport richt zich op de 
veiligheid van burgers en infrastructurele werken. Een ander belangrijk punt 
betreft het betrekken van de andere overheden bij de besluitvorming over 
mijnbouwactiviteiten en het hebben van meer aandacht voor het burger-
perspectief. Deze en andere aanbevelingen hebben op verschillende onderdelen 
geleid tot wijziging van de Mbw; deze wijziging is per 1 januari 2017 in werking 
getreden . Voorafgaand aan deze wetswijziging heeft de minister bij brief van 21 
april 2015 (Kamerstukken II 2014/2015, 33 529, nr. 146) aangegeven om de 
toentertijd ingediende (wijzigingen van) winnings- en opslagplannen op land, niet 
in behandeling te nemen .  
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 585 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 586 ======================================================================

<pre> 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Pagina  3 van 31 
 Directoraat -generaal 
Energie, Telecom & 
Mededinging  
Directie  Energie en Omgeving  
 
 
DGETM -EO / 16179478  
Met het per 1 januari 2017 in werking treden  van de gewijzigde Mbw is er nu ook 
een wettelijke grondslag voor het in de procedure in acht nemen van de aanbeve-
lingen uit het OVV-rapport.  
 
In het winningsplan is met het oog hierop dan ook expliciet aandacht besteed 
aan het belang van veiligheid en r isico's voor omwonenden, gebouwen en 
infrastructuur. Dit gebeurt volgens een samen met SodM opgestelde 
methodiek1: de seismische risicoanalyse (SRA). Dit betekent dat de beoordeling 
van de gevolgen van aardbevingen niet langer wordt beperkt tot de "seismische 
hazard" (seismische dreiging), maar wordt uitgebreid naar het daadwerkelijke 
seismische risico (effecten voor omwonenden). 
 
Natuur en milieu 
Tijdens de parlementaire behandeling van de implementatie van het OVV-rapport 
in de Mbw zijn n aast het belang van veiligheid en risico’s voor omwonende n en 
het voorkomen van schade aan gebouwen of infrastructurele werken, ook de 
gevolgen voor milieu en natuur door de wijziging van de Mbw toegevoegd aan het 
toetsingskader voor winningsplannen. 
 
3.1.2 Wijziging procedure   
Op basis van de aanbevelingen van het OVV-rapport, zoals overgenomen door het 
kabinet (Kamerstukken II 2014/2015, 33 529, nr. 143), dienen de andere over-
heden betrokken te worden en dient er meer aandacht voor het burgerperspectief 
te zijn in de besluitvorming. In dit verband is een samenhangend pakket aan 
wijzigingen in de Mbw doorgevoerd d at recht doet aan de maatschappelijke 
vraagstukken rond mijnbouwactiviteiten. Zo is nu ook bij een wijziging van het 
winningsplan in principe afdeling 3.4 van de Algemene wet bestuursrecht (Awb) 
van toepassing verklaard, waardoor de mogelijkheid van het indienen van ziens-
wijzen is ontstaan . Daarnaast gaat het voor de instemmingsprocedure met het 
winningsplan onder andere om het adviesrecht v oor decentrale overheden . 
Alvorens te besluiten over een winningsplan wordt door de minister advies 
gevraagd aan: Staatstoezicht op de Mijnen (hierna: SodM) , de Technische 
commissie bodembeweging (hierna: Tcbb), de Mijnraad, als ook de provincie (s), 
gemeente(n) en waterschap( pen).  
Ten behoeve van de advisering door de decentrale overheden is op 8 november 
2016 door de minister een informatiebijeenkomst georganiseerd over het 
winningsplan ten behoeve van de betrokken decentrale overheden. Daarnaast 
bestaat voor een ieder de, reguliere wettelijk geregelde, mogelijkhe id tot het 
indienen van zienswijzen op het ontwerp-instemmingsbesluit met het 
winningsplan conform afdeling 3.4 van de Awb . In de periode waarin het ontwerp-
instemmingsbesluit ter inzage ligt, worden door de ministe r ook een aantal 
informatiebijeenkomsten in de regio georganiseerd. Tijdens de ze informatiebijeen-
komst en zal het ook mogelijk zijn om mondeling zienswijzen in te dienen. Deze 
werkwijze is erop gericht de andere overheden en het burgerperspectief 
nadrukkelijker mee te nemen in het door de minister te nemen besluit op een 
verzoek om in te stemmen met een winningsplan. 
 
 
                                                
 
1 ‘Methodiek voor risicoanalyse omtrent geïnduceerde bevingen door gaswinning’, 
SodM, 1 februari 2016. Te vinden op www.rijksoverheid.nl.  </pre>

====================================================================== Einde pagina 586 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 587 ======================================================================

<pre> 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Pagina  4 van 31 
 Directoraat -generaal 
Energie, Telecom & 
Mededinging  
Directie  Energie en Omgeving  
 
 
DGETM -EO / 16179478  
3.2 Procedure winningsplan Westerveld 
NAM heeft op 20 december 2013 een wijziging van het winningsplan Westerveld 
ingediend. Dit winningsplan heeft NAM aangevuld op 27 mei 2014, waarna SodM 
en TNO op 15 september 2014 advies hebben uitgebracht aan de minister. Gelet 
op de toenemende vragen vanuit de samenleving en de indertijd voorziene 
wijziging van de Mbw is er geen besluit omtrent instemming over het 
winningsplan Westerveld genomen . In navolging van de kabinetsreactie op het 
OVV-rapport is, vooruitlopend op de inwerkingtreding van de betreffende 
wijziging van de M bw, vanaf april 2015 de beleidslijn gevolgd om winnings-
plannen uit te breiden met een SRA waardoor er expliciet aandacht uitgaat in 
het winningsplan naar de risico's voor omwonenden, gebouwen en 
infrastructuur.  
NAM heeft op 23 februari 2016 een bijgewerkt winningsplan Westerveld 
ingediend. Op 30 mei 2016 heeft de minister aan SodM gevraagd om deze 
nieuwe beoordeling van het seismische risico te toetsen en om na te gaan of de 
geactualiseerde tekst invloed heeft op het eerdere advies van 15 september 
2014. Het resultaat van deze beoordeling heeft SodM per brief van 12 juli 2016 
kenbaar gemaakt aan de minister. In deze brief is geadviseerd om aanvullende 
gegevens op te vragen bij NAM zodat een aantal stellingen in het winningsplan 
onderbouwd konden worden. Naar aanleiding van de brief van SodM en verder 
overleg met het ministerie, heeft NAM op 11 september 2016 het definitieve 
winningsplan Westerveld ingediend.  
De in hoofdstuk 5 genoemde adviezen zien op dit definitieve winningsplan. 
 
4.  Juridisch kader  
 
4.1 Mijnbouwregelgeving  
Het winningsplan dient te worden getoetst aan de M bw en de daarop gebaseerde 
regelgeving. De artikelen 34, 35 en 36 van de Mbw en de artikelen 24, 30 en 31 
van het Mijnbouwbesluit (hierna: Mbb) vormen het juridisch kader waaraan het 
winningsplan wordt getoetst.  
 
Alvorens op basis van de M bw over te mogen gaan tot winning is, op grond van 
artikel 34, derde lid, van de Mbw, de instemming vereist van de minister met een 
winningsplan. Het winningsplan geeft concreet inzicht in de wijze waarop de 
winning wordt uitgevoerd en de effecten daarvan en dient te voldoen aan de eisen 
genoemd in artikel 35 van de M bw. Artikel 24 Mbb bevat een aantal nadere eisen 
die aan een winningsplan worden gesteld. 
 
Ter beoordeling of met een winningsplan kan worden ingestemd, wordt het 
winningsplan getoetst aan artikel 36, eerste lid, van de Mbw. De minister kan 
slechts geheel of gedeeltelijk instemming weigeren of daaraan voorschriften of 
beperkingen verbinden: 
a.  indien het in het winningsplan aangeduide gebied door de minister niet  
  geschikt wordt geacht voor de in het winningsplan vermelde activiteit om  
  reden van het belang van de veiligheid voor omwonende of het voorkomen 
   van schade aan gebouwen of infrastructurele werken of de functionaliteit  
  daarvan ,  
b.  in het belang van het planmatig beheer van voorkomens van delfstoffen, 
c.  indien nadelige gevolgen voor het milieu ontstaan, of 
d.  indien nadelige gevolgen voor de natuur worden veroorzaakt. 
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 587 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 588 ======================================================================

<pre> 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Pagina  5 van 31 
 Directoraat -generaal 
Energie, Telecom & 
Mededinging  
Directie  Energie en Omgeving  
 
 
DGETM -EO / 16179478  
Artikel 36, tweede lid, van de Mbw bepaalt voorts dat de minister de instemming 
kan verlenen onder beperkingen of daaraan voorschriften kan verbinden, indien 
deze gerechtvaardigd worden door een grond als genoemd in artikel 36, eerste lid 
of, voor zover het belang van de veiligheid voor omwonende of het voorkomen 
van schade aan gebouwen of infrastructurele werken of de functionaliteit daarvan 
daardoor niet op onaanvaardbare wijze wordt aangetast, door het belang van 
leveringszekerheid. 
 
4.2 Voorbereidingsprocedure 
Gelet op artikel 34, vierde lid, van de Mbw is dit besluit tot instemming met het 
winningsplan voorbereid met toepassing van de uniforme openbare voorberei-
dingsprocedure als bedoeld in afdeling 3.4 van de Awb. Tevens is naast SodM en 
Tcbb op grond van artikel 34, vijfde lid, van de Mbw ook advies gevraagd aan alle 
betrokken decentrale overheden . en op grond van artikel 105, derde lid, van de 
Mbw aan de Mijnraad. 
 
Onderhavig besluit is als volgt voorbereid: 
-  op [datum] is een kennisgeving  met betrekking tot het ontwerp g epubli ceerd 
in de Staatscourant; kennisgeving heeft ook plaatsgevonden in enke le huis -
aan-huisbladen , regionale dagbladen  en langs elektronische weg;  
-  op [datum] is door de minister een ontwerp van het besluit aan NAM 
gezonden;  
-  het ontwerp van het besluit heeft van [datum]  tot en met [datum] ter inzage 
gelegen bij [locatie] ;  
-  er zijn [aantal]  informatieavonden georganiseerd, op [data] , waarbij de 
mogelijkheid werd geboden mondeling zienswijze naar voren te brengen.  
 
Zienswijzen op dit ontwerpbesluit kunnen, gedurende een periode van zes weken 
vanaf het moment dat dit ontwerpbesluit ter inzage wordt gelegd, worden 
ingediend bij:  Ministerie van Economische Zaken 
Directie Energie en Omgeving 
Cluster vergunningen 
Postbus 20401   
2500 EK Den Haag 
  
5.  Adviezen naar aanleiding van de aanvraag 
Over het winningsplan Westerveld hebben de volgende adviseurs, op verzoek van 
de minister, advies uitgebracht :  
 SodM heeft bij brief van 13 oktober 2016 advies uitgebracht (kenmerk: 
16152380). Voor de beoordeling van het winningsplan Westerveld heeft SodM 
advies gevraagd aan TNO-AGE voor de verificatie van de berekeningen op de 
onderdelen doelmatige winning, bodemdaling en de SRA; 
 de Tcbb heeft bij brief van 6 december 2016 advies uitgebracht (kenmerk: 
TCBB/161 89114);  
 Gedeputeerde Staten van de provincie Groningen (hierna: de provincie 
Groningen ) heeft bij brief van 10 januari 2017 advies uitgebracht (kenmerk: 
2016-76.098/2/A.10, OM );  
 Gedeputeerde Staten van de provincie Fryslân (hierna: de provincie Fryslân ) 
heeft bij brief van 11 januari 2017 advies uitgebracht (kenmerk: 01378391 );  </pre>

====================================================================== Einde pagina 588 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 589 ======================================================================

<pre> 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Pagina  6 van 31 
 Directoraat -generaal 
Energie, Telecom & 
Mededinging  
Directie  Energie en Omgeving  
 
 
DGETM -EO / 16179478  
 Gedeputeerde Staten van de provincie Drenthe (hierna: de provincie 
Drenthe) heeft bij brief van 17 januari 2017 advies uitgebracht (kenmerk: 
3/3.3/2017000089 );  
 het College van Burgemeester en Wethouders van de gemeente Leek (hierna: 
de gemeente Leek) heeft bij brief van 19 januari 2017 advies uitgebracht 
(kenmerk: 2017000013 ); 
 het College van Burgemeester en Wethouders van de gemeente Aa en Hunze 
(hierna: de gemeente Aa en Hunze) heeft bij brief van 17 januari 2017 advies 
uitgebracht (kenmerk: 163447 ); 
 het College van Burgemeester en Wethouders van de gemeente Noordenveld 
(hierna: de gemeente Noordenveld) heeft bij brief van 18 januari 2017 advies 
uitgebracht (kenmerk: Z16/03588 ); 
 het College van Burgemeester en Wethouders van de gemeente Assen 
(hierna: de gemeente Assen) heeft bij brief van 17 januari 2017 advies 
uitgebracht (kenmerk: 2016- 04865);  
 het College van Burgemeester en Wethouders van de gemeente Tynaarlo 
(hierna: de gemeente Tynaarlo) heeft bij brief van 10 januari 2017 advies 
uitgebracht (kenmerk: 2016/35584, 2017/223 ); 
 het College van Burgemeester en Wethouders van de gemeente  
Midden-Drenthe (hierna: de gemeente Midden-Drenthe) heeft bij brief van  
19 januari 2017 advies uitgebracht (kenmerk: 777689 ); 
 het bestuur van het waterschap Noorderzijlvest (hierna: het waterschap 
Noorderzijlvest) heeft bij brief van 13 januari 2017 advies uitgebracht 
(kenmerk: Z/17/003896 ); 
 het bestuur van Wetterskip Fryslân (hierna: Wetterskip Fryslân) heeft bij brief 
van 18 januari 2017 advies uitgebracht (kenmerk: WFN1616221 ); 
 het bestuur van het waterschap Hunze en Aa’s  (hierna: het waterschap Hunze 
en Aa’s) heeft bij brief van 17 januari 2017 advies uitgebracht (kenmerk: 
IN16-2078/17-0083 ); 
 het bestuur van het waterschap Drents Overijsselse Delta (hierna: het 
waterschap  Drents Overijsselse Delta) heeft bij brief van 16 januari 2017 
advies uitgebracht (kenmerk: Z/16/00 7757-12169 ); 
 de Mijnraad heeft bij brief van 3 maart 2017 advies uitgebracht (kenmerk: 
MIJR/1 7035516).  
 
In aanvulling op het winningsplan hebben de adviseurs, indien adviezen van 
anderen reeds waren uitgebracht of ten tijde van de adviesperiode werden 
uitgebracht, deze adviezen ook ontvangen.  
 
6.  Winningsplan en uitgebrachte adviezen 
Hieronder wordt per inhoudelijk thema op hoofdlijnen beschreven wat NAM hier-
over in het winningsplan heeft opgenomen, evenals wat de adviseurs (indien van 
toepassing) hierover hebben geadviseerd .  
 
De inhoudelijke thema’s zijn:  
1. algemene adviezen;  
2. specifieke adviezen ten aanzien van planmatig beheer;  
3. specifieke adviezen ten aanzien van de veiligheid voor omwonenden, het 
voorkómen van schade of negatieve gevolgen voor milieu of natuur. De </pre>

====================================================================== Einde pagina 589 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 590 ======================================================================

<pre> 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Pagina  7 van 31 
 Directoraat -generaal 
Energie, Telecom & 
Mededinging  
Directie  Energie en Omgeving  
 
 
DGETM -EO / 16179478  
adviezen ten aanzien van deze aspecten kunnen worden onverdeeld in 
adviezen die betrekking hebben op zuur- en hydraulische stimulatie, 
bodemdaling, bodemtrilling en schade door bodembeweging .  
 
Vervolgens wordt in hoofdstuk 7 een reactie op de adviezen gegeven en wordt 
aangegeven of het advies wordt overgenomen. 
 
6.1  Algemene adviezen 
De decentrale overheden constateren dat het maatschappelijk draagvlak voor 
(nieuwe) gaswinningen in Nederland afneemt. Dit als gevolg van de aardbevingen 
in Groningen, de daarmee samenhangende veiligheidsproblematiek en andere 
negatieve effecten van de gaswinning. Het terugdringen van het gebruik van 
fossiele brandstoffen is een belangrijke opgave voor onze samenleving en de 
decentrale overheden adviseren om met spoed het kabinetsbeleid te richten op 
duurzame energie. 
 
De decentrale overheden vinden dat het winningsplan Westerveld grote onzeker-
heden en ontbrekende onderdelen bevat en adviseren om die reden om niet 
hiermee in te stemmen. De decentrale overheden geven aan dat als de minister 
toch zou willen instemmen met het winningsplan, hij dan het voorzorgsbeginsel 
dient te hanteren en het (hieronder in onderdelen genoemde) gezamenlijke advies 
van de decentrale overheden dient mee te nemen.   
 
De decentrale overheden geven aan dat bij de beoordeling en toetsing van de 
verschillende aspecten in het instemmingsbesluit moet worden uitgegaan van een 
integrale belangenafweging waarbij nut en noodzaak in de volle breedte met de 
maatschappelijke impact aan de orde komt. Zij geven aan dat het hierbij niet past 
om deze afweging te beperken tot een exacte en enge uitleg van voorgenomen 
wetgeving. 
 
De decentrale overheden wijzen erop dat de communicatie van zowel NAM als het 
ministerie van EZ, naar burgers zorgvuldiger en publieksvriendelijker moet dan tot 
nu toe is gebeurd. Burgers moeten gedegen, consistent en transparant worden 
geïnformeerd over de (gevolgen van) gaswinning; hen moet ook duidelijk zijn dat 
gaswinning alleen plaatsvindt onder voorwaarden waarbij nadelige gevolgen 
worden bewaakt en zoveel mogelijk worden voorkomen. Advies is om dit te 
borgen in het instemmingsbesluit. 
 
De decentrale overheden geven aan dat het winningsplan lastig leesbaar is voor 
inwoners. Het indienen van een zienswijze hierop is pas zinvol als inwoners de 
inhoud ervan kunnen doorgronden. Daarom wordt geadviseerd om voorafgaand 
aan het maken van het ontwerpbesluit een publieksvriendelijke oplegger van het 
winningsplan op te stellen. Daarbij kan tevens worden aangegeven op basis van 
welke kenmerken (zoals inrichting gebied of bodemopbouw) de gasvelden Vries-
Zuid en Eleveld bijna in risicoklasse 2 vallen. 
 
De decentrale overheden geven vanwege de transparantie de voorkeur aan één 
gasveld per winningsplan. Zij vragen zich af waarom het winningsplan Westerveld 
zoveel kleine gasvelden bevat.  
 
De decentrale overheden adviseren om de toezegging van de minister jegens NAM 
om binnen de bestaande vergunning te mogen winnen uit de nieuw geboorde put </pre>

====================================================================== Einde pagina 590 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 591 ======================================================================

<pre> 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Pagina  8 van 31 
 Directoraat -generaal 
Energie, Telecom & 
Mededinging  
Directie  Energie en Omgeving  
 
 
DGETM -EO / 16179478  
Vries-10 in te trekken en NAM op te dragen hiervoor de uitkomst van de 
procedure voor onderhavig winningsplan af te wachten. Het vigerende winnings-
plan is namelijk niet getoetst op de veiligheid van burgers (SRA), waardoor er niet 
op kan worden teruggevallen. 
 
De decentrale overheden geven aan dat gaswinning gepaard kan gaan met 
nadelige gevolgen voor inwoners door hinder, overlast en schade aan eigen-
dommen. Het verzoek is om zorg te dragen voor een goede verdeling van lusten 
en lasten bij mijnbouwactiviteiten (het laten terugvloeien van baten naar het 
gebied), waarbij tevens wordt aangegeven hoe de baten terugvloeien naar het 
gebied. 
 
De provincie Groningen en gemeente Leek adviseren ten aanzien van het gasveld 
Zevenhuizen-West om in het instemmingsbesluit aan te geven dat dit gasveld niet 
ontwikkeld mag worden. Dit vanwege de provinciale stellingname tegen de 
ontwikkeling van nieuwe kleine gasvelden in de provincie Groningen vanwege de 
maatschappelijke onrust die er op dit moment is in Groningen. 
 
De Mijnraad wijst erop dat NAM in het winningsplan verwijst naar rapporten van 
TNO, waarbij het kan gaan om verschillende onderdelen van TNO, die overigens 
volledig onafhankelijk van elkaar opereren. Waar het gaat om rapporten die 
betrekking hebben op de relatie gaswinning-aardbevingsschade, betreft dit TNO-
NITG. Waar het gaat om advisering door TNO ten behoeve van SodM of EZ, 
betreft dit TNO-AGE (Advies Groep EZ), een apart TNO-organisatieonderdeel dat 
zich uitsluitend richt op advisering aan de Rijksoverheid en onafhankelijk opereert 
van de rest van de TNO-organisatie. Geadviseerd wordt om telkens te expliciteren 
welk TNO-onderdeel het betreft. 
 
6.2 Planmatig beheer 
Winningsplan NAM 
De in het winningsplan Westerveld opgenomen gasvelden (ook wel aangeduid als 
het Westerveld systeem) hebben uiteenlopende reservoirkarakteristieken. Op 
basis hiervan onderkent NAM verschillende productieprofielen, waaronder een Mid 
Case en een High Case. NAM verwacht dat de productie van de velden in het 
Westerveld systeem tot het jaar 2023 zal voortduren in het meest waarschijnlijke 
productiescenario (Mid Case) en tot het jaar 2028 in het hoge, optimistische 
productiescenario (High Case). 
NAM schat het resterende nog te winnen gasvolume in het Westerveld systeem op 
ca. 1,3 milj ard Nm3 (Mid Case) tot ca. 3,5 miljard Nm3 (High Case).  
  
Advies SodM  
TNO-AGE (hierna: TNO) constateert dat de variërende reservoirkwaliteit en de 
waterproductie in de diverse velden een grote invloed hebben op de winnings-
percentages. De nog te winnen gasvolumes komen voornamelijk uit de velden 
Eleveld (nog ca. 700 miljoen Nm3) en Vries-Zuid (nog ca. 400 miljoen Nm3). NAM 
bestudeert de mogelijkheden om de productie van een aantal velden te verhogen. 
Hieronder vallen de drie velden Zevenhuizen-West, Assen-Zuid en Witten. TNO is 
van mening dat de winning doelmatig is, gezien de reservoirkwaliteit en het 
productiegedrag van de betrokken velden. Verder vindt TNO dat NAM voldoende 
initiatieven onderneemt om de productie te optimaliseren. SodM onderschrijft de 
conclusie van TNO en vindt de winning van de diverse velden in overeenstemming 
met de principes van planmatig behee r. </pre>

====================================================================== Einde pagina 591 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 592 ======================================================================

<pre> 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Pagina  9 van 31 
 Directoraat -generaal 
Energie, Telecom & 
Mededinging  
Directie  Energie en Omgeving  
 
 
DGETM -EO / 16179478  
 
Gezamenlijk advies decentrale overheden  
De decentrale overheden verzoeken de minister om inzicht te geven in de kaders 
waaraan het winningsplan is getoetst op het aspect doelmatigheid. 
 
6.3  Veiligheid voor omwonenden, voorkómen van schade en negatieve 
   gevolgen voor milieu of natuur 
 
6.3.1 Zuur-  en hydraulische stimulatie 
Winningsplan NAM 
NAM vermeld dat zij kortdurende zuur- en hydraulische stimulatie kan gaan 
toepassen om de productiviteit van een slecht producerende put te verbeteren. De 
kans op bodembeweging als gevolg van deze stimulatie behandelingen wordt als 
verwaarloosbaar ingeschat. Indien NAM in de toekomst concrete plannen heeft om 
een put te gaan stimuleren zal zij een locatiespecifieke risicoanalyse uitvoeren en 
deze opnemen in het werkveiligheidsplan voor putwerkzaamheden. 
 
Advies SodM  
SodM kan de uitspraak van NAM ten aanzien van het veiligheidsrisico en het risico 
op schade niet verifiëren omdat het winningsplan onvoldoende onderbouwing 
bevat. NAM vermeldt dat zij de specifieke risicoanalyse zal uitvoeren en deze zal 
opnemen in het werkveiligheidsplan voor putwerkzaamheden. In de nieuwe M bw 
wordt een gedetailleerde risicoanalyse gevraagd voor reservoirstimulatie als 
onderdeel van het werkprogramma voor stimulering van putten. De minimale 
eisen van het werkprogramma worden beschreven in de bijbehorende nieuwe 
Mijnbouwregeling (Mbr). SodM adviseert om, vooruitlopend op de wijziging van de 
Mbw en Mbr, een voorwaarde op te nemen in het instemmingsbesluit met het 
winningsplan waarin wordt voorgeschreven dat NAM uiterlijk vier weken vóór 
aanvang van de zuur- en/of hydraulische stimulatie, ten genoegen van de 
Inspecteur-generaal der Mijnen, een locatiespecifieke risicoanalyse indient. Deze 
dient in te gaan op: status en integriteit van de te behandelen put, integriteit van 
de afdekkende lagen, hydraulische- of zuurvolumes en vloeistofsamenstelling van 
de te gebruiken chemicaliën, injectiedrukken en gevolgen voor spanningscondities 
in het reservoir, afstanden tot gekarteerde breuken en het seismisch risico van de 
operatie, locatie van de put ten opzichte van drink- en grondwatergebieden , 
geochemische interacties tussen de gebruikte vloeistoffen en gesteente/afslui-
tende lagen (incl. oplossingsverschijnselen) en het afvoerplan van de uitgewerkte 
chemicaliën (uitgewerkt zuur en/of stimulatievloeistoffen). 
 
Advies Tcbb 
Ook de Tcbb onderschrijft het advies van SodM om voorafgaand aan de eventuele 
toepassing van zuur- en hydraulische reservoirstimulatie een risicoanalyse uit te 
voeren, alsmede de eis op te nemen om alvorens reservoirstimulatie toe te passen 
seismisch meetinstrumentarium boven of nabij het te stimuleren voorkomen te 
plaatsen en in werking te hebben. 
 
Gezamenlijk advies decentrale overheden  
De decentrale overheden adviseren om, vanwege de mogelijke gevolgen, geen 
technieken zoals zuurstimulatie en frack en, die door hen worden aangemerkt als 
omstreden, toe te staan.  De kans op deze mogelijke gevolgen willen zij geheel 
uitsluiten. De decentrale overheden adviseren om t e zijner tijd bij een dergelijke 
beslissing ook lokale overheden, inwoners en de Waterleiding Maatschappij </pre>

====================================================================== Einde pagina 592 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 593 ======================================================================

<pre> 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Pagina  10 van 31 
 Directoraat -generaal 
Energie, Telecom & 
Mededinging  
Directie  Energie en Omgeving  
 
 
DGETM -EO / 16179478  
Drenthe een stem in deze afweging te geven met bijbehorende 
beroepsmogelijkheid. 
 
6.3.2 Bodemdaling 
Winningsplan NAM 
In onderdeel C2, pagina 22 van het winningsplan, geeft NAM de verwachte 
bodemdaling, veroorzaakt door de gaswinning (tussen 2016 en 2023) uit het 
Westerveld systeem. De verwachte bodemdaling voor ieder individueel voorkomen 
wordt geschat op minder dan 2 cm. 
Ook geeft NAM in het winningsplan een prognose van de totale bodemdaling als 
gevolg van de gaswinning uit het Westerveld systeem en de omliggende 
voorkomens (waaronder het Groningenveld in het noordoosten) voor 2025. De 
verwachte totale bodemdaling in 2025 ligt tussen 2 cm (Een) en 10 cm (Vries-
Noord). 
Daarnaast heeft NAM in het winningsplan weerge geven de verwachte eindsituatie 
in 2080 van de totale bodemdaling als gevolg van de gaswinning uit het 
Westerveld systeem en de omliggende voorkomens. De totale bodemdaling in 
2080 ligt tussen 2 cm (Een) en 12 cm (Vries-Noord).  
 
Advies SodM  
NAM heeft in 2013 een bodemdalingsmeting uitgevoerd in het winningsgebied van 
het Westerveld systeem. Het resultaat van de ze meting heeft NAM weergegeven 
in figuur C1 van het winningsplan. Het bodemdalingsmodel heeft NAM 
geactualiseerd met de meeste recente reservoirparameters, productieprofielen en 
geijkt aan de bodemdalingsmetingen tussen 1975 en 2013. Met dit 
geactualiseerde en geverifieerde model heeft NAM een prognose van de te 
verwachten bodemdaling tot het jaar 2025 (Figuur C4, einde van de winning) en 
het jaar 2080 (Figuur C5, verwachte eindsituatie) gemaakt. De nog te verwachten 
bodemdaling in de periode 2016 tot 2023, veroorzaakt door de resterende 
productie uit het Westerveld systeem, wordt door NAM geschat op minder dan 2 
cm. Hiervoor heeft NAM de onzekerheden in het gedrag van de aquifers (water-
dragende lagen) in haar analyse meegenomen. 
TNO kan zich voor het M id Case scenario vinden in de resultaten en onderschrijft 
deze waarden als de onzekerheid in de compactiecoëfficiënt niet wordt mee-
genomen. TNO heeft voor de bepaling van haar ‘worst case ’ scenario de onzeker-
heid in de compactiecoëfficiënt gecombineerd met het High Case scenario. In dit 
geval bedraagt de maximale nog te verwachten bodemdaling tot het einde van de 
winningsperiode voor het veld Zevenhuizen minder dan 3 cm en voor alle overige 
velden uit het winningsplan minder dan 2 cm.  
Op basis van de verificatie door TNO onderschrijft SodM de bodemdalingsanalyses 
in het winningsplan. SodM is het eens met NAM dat het effect van de resterende 
bodemdaling gering zal zijn en dat in principe geen extra maatregelen noodzake-
lijk zijn. In het winningsplan wordt echter niet inzichtelijk gemaakt welke maat-
regelen zijn getroffen voor de gevolgen van de reeds opgetreden bodemdaling 
voor het normale beheer en onderhoud van waterkeringen en waterlopen. SodM 
adviseert om NAM inzichtelijk te laten maken welke afspraken hiertoe met het 
waterschap zijn gemaakt.  
Verder adviseert SodM om NAM aan te laten geven bij welke bodemdaling er 
additionele maatregelen noodzakelijk zijn om de nadelige gevolgen van de 
bodemdaling te voorkomen of beperken en welke maatregelen dan zullen worden 
genomen. 
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 593 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 594 ======================================================================

<pre> 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Pagina  11 van 31 
 Directoraat -generaal 
Energie, Telecom & 
Mededinging  
Directie  Energie en Omgeving  
 
 
DGETM -EO / 16179478  
Advies Tcbb  
De Tcbb concludeert dat het aannemelijk is dat de bodemdaling in het diepste 
punt van de bodemdalingskom van de voorkomens Assen, Assen- Zuid, Een, 
Eleveld, Vries-Noord, Vries-Centraal, Vries-Zuid, Witten, Witterdiep, Zevenhuizen 
en Zevenhuizen-West in de periode tussen 2016 en 2023 niet meer dan 2-3 cm 
bedraagt. 
Omdat de te verwachten bodemdaling geleidelijk en gelijkmatig optreedt, wordt er 
door de Tcbb geen directe schade aan infrastructuur, bebouwing of natuur en 
milieu verwacht. De Tcbb sluit echter niet uit dat de bodemdaling gevolgen kan 
hebben voor het normale beheer en onderhoud van waterkeringen en waterlopen. 
De Tcbb onderschrijft dan ook bovengenoemd advies van SodM hierover. 
 
Gezamenlijk advies decentrale overheden   
Ook de decentrale overheden constateren dat de uiteindelijke totale bodemdaling 
die voortkomt uit de gaswinning uit de velden van het winningsplan Westerveld, 
gevolgen kan hebben voor het normale beheer en onderhoud van waterkeringen 
en waterlopen. De  decentrale overheden adviseren om NAM deze gevolgen in 
samenspraak met de betrokken decentrale overheden te laten inventariseren, 
waarbij tevens inzichtelijk gemaakt dient te worden welke (waterhuishoud-
kundige) maatregelen in dat verband genomen dienen te worden. Het 
instemmingsbesluit dient NAM te verplichten om de kosten van deze  te nemen 
maatregelen en van eventuele overige uit deze bodemdaling voortvloeiende 
schade te vergoeden. 
 
Daarnaast wordt gesteld dat NAM de bodemdalingscomponent die het gevolg is 
van het leegproduceren van het gasveld Norg (na beëindiging van de gasopslag 
Norg) weer moet opnemen in de bodemdalingsprognose voor de jaren 2050 en 
2080.  Het beëindigen en leeg produceren van de gasopslag Norg zal volgens NAM 
in de toekomst tot een additionele 10 cm bodemdaling leiden. Deze component is 
verdwenen uit de huidige set prognoses omdat NAM er vanuit gaat dat de 
gasopslag tot 2080 in gebruik zal blijven. Gezien de grote onzekerheden die er 
momenteel heersen omtrent de aard van onze toekomstige energievoorziening 
vinden de decentrale overheden dit niet terecht. Zij achten het zinvol op voorhand 
te weten welke additionele daling in het gebied (op mogelijk kortere termijn dan 
verwacht door NAM) nog verdisconteerd moet gaan worden. 
 
De decentrale overheden verzoek en om in het instemmingsbesluit op te nemen 
dat als NAM het High Case scenario overschrijdt, NAM dan een nieuw winningsplan 
moet indien en waarover dan opnieuw besloten moet worden. 
 
Met betrekking tot het Nationale Park Drentse Aa wordt geadviseerd om :  
-  het winningsplan te toetsen op nationale en internationale wetgeving op 
    het gebied van natuur- en soortenbescherming gelet op het aanwezige  
   Natura2 000 gebied; 
 -  in het instemmingsbesluit met het winningsplan op te nemen dat bij verdere 
ontwikkelingen rondom de velden Vries-Zuid (met name het blok Vries-ZZ) en  
Eleveld, het Drentse Aa gebied zoveel mogelijk wordt ontzien resp. voldoende  
wordt beschermd. 
 
Advies Waterschap Drents Overijsselse Delta  
De verwachte bodemdaling is berekend op basis van de Mid Case en zal maximaal 
2 cm bedra gen in het beheergebied van het waterschap. Dit zou betekenen dat de </pre>

====================================================================== Einde pagina 594 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 595 ======================================================================

<pre> 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Pagina  12 van 31 
 Directoraat -generaal 
Energie, Telecom & 
Mededinging  
Directie  Energie en Omgeving  
 
 
DGETM -EO / 16179478  
omgevingseffecten gering zijn. Om maximaal rekening te kunnen houden met de 
gevolgen voor de objecten van het waterschap en het watersysteem, adviseer t 
het waterschap om ook de bodemdaling voor de High Case in beeld te brengen.  
Het waterschap merkt verder op dat bodemdaling leidt tot bergingsverlies in de 
bodem waardoor deze minder water kan bergen. Gevolg is dat, hoe klein de 
bodemdaling in een gebied ook is, een peilaanpassing moet plaatsvinden. Dit 
heeft ook effect op de functies natuur en landbouw. Het waterschap vraagt om 
een berekening uit te voeren van de toekomstige hydrologische situatie en een 
monitoringsplan. Zo kunnen negatieve effecten tijdig worden geconstateerd en 
kunnen maatregelen worden getroffen. Het waterschap adviseert om het effect 
van de bodemdaling op zowel het oppervlaktewater als het grondwater in beeld te 
brengen.  
 
Advies provincie Drenthe 
In het instemmingsbesluit dient, bij verdere ontwikkelingen rond de gasvelden 
Assen, Assen-Zuid en Vries-Zuid, rekening te worden gehouden met de grond-
waterbeschermingsgebieden en boringsvrije zones die in hetzelfde gebied 
aanwezig zijn.  
 
Advies van de Mijnraad  
De Mijnraad merkt op dat het winningsplan een bijzondere context kent: 
Allereerst is er het Groningenveld; de bodemdaling ten gevolge van de gaswinning 
uit het Groningenveld overtreft op veel locaties de effecten van de gaswinning uit 
de velden van het winningsplan Westerveld. Daarnaast is er de gasopslag Norg; 
mocht het gasveld Norg ooit leeggeproduceerd worden, dan heeft ook dat 
bodemdalingseffecten bovenop de effecten van het winningsplan Westerveld.  
De velden van het winningsplan Westerveld zelf zijn daarentegen al geruime tijd 
in productie. Sommige velden zijn al uitgeproduceerd, sommige zullen alleen in 
het meest optimistische scenario nog produceren. De totale hoeveelheid nog te 
winnen gas is daarmee beperkt (tot eind 2015 is er 25,2 miljard Nm3 gewonnen, 
in dit winningsplan komt daar in het meest waarschijnlijke productiescenario nog 
1,3 miljard Nm3 bij, in het optimistische productiescenario nog 3,5 miljard Nm3). 
Het winningsplan Westerveld moet gelezen worden in deze context. 
 
6.3.3 Bodemtrilling  
Winningsplan NAM 
NAM heeft een SRA gemaakt voor de gaswinning uit de elf gasvelden zoals 
opgenomen in het winningsplan. Hiervoor heeft NAM gebruik gemaakt van de 
leidraad "Methodiek voor risicoanalyse omtrent geïnduceerde bevingen door 
gaswinning ” (bijlage bij Kamerstukken II 2015/2016, 33 529, nr. 275) .  
De gasvelden Assen-Zuid, Witten en Zevenhuizen-West zullen volgens het 
verwachte Mid Case scenario niet produceren, waardoor er geen drukdaling zal 
plaatsvinden. NAM verwacht in het High Case productiescenario voor deze velden 
dat de drukdaling gering zal zijn, waarmee de kans op seismiciteit voor dit 
scenario "verwaarloosbaar" is. Volgens de methodiek is verdere analyse (Stap 2 
van de SRA) voor deze velden niet nodig. 
Voor het beoordelen van het seismische risico voor de gasvelden Eleveld, Assen, 
Een, Vries-Noord, Vries-Centraal, Vries-Zuid, Witterdiep en Zevenhuizen, is het 
wel nodig om de risicomatrix te gebruiken (Stap 2 van de SRA). Uit de analyse 
van NAM volgt – na het plotten van de uitkomsten in de risicomatrix - dat alle 
gasvelden in de laagste seismische risicogroep vallen (categorie I). 
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 595 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 596 ======================================================================

<pre> 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Pagina  13 van 31 
 Directoraat -generaal 
Energie, Telecom & 
Mededinging  
Directie  Energie en Omgeving  
 
 
DGETM -EO / 16179478  
Advies SodM  
TNO heeft op verzoek van SodM het seismisch risico geverifieerd dat door NAM 
voor de gasvelden zoals opgenomen in het winningsplan in kaart is gebracht. 
 
Voor de (in het Mid Case scenario niet-producerende) gasvelden Assen-Zuid, 
Witten en Zevenhuizen-West kan TNO zich vinden in de SRA van NAM. Mocht de 
productie uit deze velden in de toekomst het High Case scenario overschrijden, 
dan adviseert TNO om de SRA voor deze velden opnieuw uit te voeren. SodM 
onderschrijft de analyse van TNO ten aanzien van deze velden. SodM adviseert 
om bij overschrijding van de productie in het High Case productiescenario van de 
velden Assen-Zuid, Witten en Zevenhuizen-West, NAM de SRA te laten 
actualiseren en een wijziging van het winningsplan in te laten dienen. 
 
Voor het beoordelen van het seismische risico voor de overige gasvelden uit het 
winningsplan Westerveld (Eleveld, Assen, Een, Vries-Noord, Vries-Centraal, Vries-
Zuid, Witterdiep en Zevenhuizen) is het nodig om de risicomatrix te gebruiken 
(Stap 2 van de SRA). TNO constateert dat de risicoanalyse is uitgevoerd volgens 
de SRA-leidraad en kan zich vinden in de toedeling tot de laagste risicogroep 
(categorie I). SodM onderschrijft de analyse van TNO, met de aanvulling dat de 
reeds bevende velden Eleveld en Vries-Zuid dicht bij de grens met categorie II 
liggen. Voor categorie I geldt dat seismisch monitoren met het bestaande KNMI 
netwerk volstaat. Het huidige KNMI-monitoringsnetwerk kan aardbevingen met 
een magnitude van 1,5 en groter lokaliseren. NAM geeft aan dat zij bereid is 
aanvullende metingen te doen. 
 
SodM stelt vast dat er in het gasveld Eleveld historisch gezien en nog in het 
recente verleden, veelvuldig bevingen zijn opgetreden. De zwaarste daarvan 
(magnitude groter dan 2,0) zijn in de omgeving duidelijk gevoeld en hebben tot 
schademeldingen geleid. Daarnaast wordt de productie uit het bevende 
voorkomen Vries-Zuid (maximale gemeten magnitude 1,5) door middel van de put 
Vries-10 weer opgestart.  
 
SodM adviseert om NAM in de omgeving van de Eleveld en Vries-Zuid gasvelden, 
aanvullende monitoring te laten uitvoeren in de vorm van het plaatsen van enkele 
versnellingsopnemers. Daarnaast adviseert SodM om NAM een risicobeheers-
systeem voor de bevende voorkomens uit dit winningsplan te laten opstellen en 
implementeren. 
 
Advies Tcbb  
De Tcbb merkt op dat uit de nog uit te voeren onderzoeken inzake het Groningen-
veld mogelijk kan blijken dat ook voor sommige kleinere velden de grens van 
magnitude 3,9 op de schaal van Richter kan worden overschreden. Als er ook voor 
het winningsplan Westerveld redenen blijken te zijn om de Mmax van 3,9 te 
herzien, dan zal NAM het winningsplan hiervoor moeten wijzigen .  
De Tcbb concludeert dat de SRA is uitgevoerd volgens de SRA-leidraad, en 
onderschrijft de indeling in categorie I van de velden die reeds bevingen hebben 
vertoond. Op grond hiervan heeft de Tcbb geen bezwaar om onder voorwaarden 
in te stemmen met het winningsplan Westerveld.  
De Tcbb adviseert om aan de instemming de voorwaarden te verbinden zoals door 
SodM geadviseerd. 
 
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 596 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 597 ======================================================================

<pre> 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Pagina  14 van 31 
 Directoraat -generaal 
Energie, Telecom & 
Mededinging  
Directie  Energie en Omgeving  
 
 
DGETM -EO / 16179478  
Gezamenlijk advies decentrale overheden 
De decentrale overheden constateren dat de reeds bevende velden Eleveld en 
Vries-Zuid dicht liggen bij de grens met risicocategorie II. De decentrale 
overheden vinden het een goede zaak dat SodM om die reden adviseert om voor 
deze velden enkele aanvullende maatregelen te nemen. Het gaat dan om het 
ontwikkelen van een risicobeheerssysteem dat is bedoeld om tijdig te kunnen 
reageren zodat (grotere) schade en veiligheidsrisico's niet zullen optreden. De 
decentrale overheden vinden dat een risicobeheerssysteem een voorwaarde moet 
zijn van de eventueel door de minister te verlenen instemming. Daarbij dienen de 
parameters en randvoorwaarden die NAM hanteert in dit risicobeheerssysteem 
goed te zijn onderbouwd alvorens dit systeem wordt goedgekeurd. 
 
De decentrale overheden adviseren om, vanwege de onduidelijkheden rond de 
effecten en gevolgen van gaswinning op de ondergrond en bovengrondse 
bouwwerken, met uiterste terughoudendheid conclusies te verbinden aan de 
berekeningsresultaten van de maximaal te verwachten seismische activiteit.  
 
De decentrale overheden verzoek en om in het instemmingsbesluit aandacht te 
besteden aan de productiesnelheid uit de verschillende gasvelden. Er lijkt door 
NAM bij de bepaling van de productiescenario's geen rekening te zijn gehouden 
met de relatie snelheid drukdaling versus  bodemtrilling.  
De decentrale overheden stellen dat de uitgevoerde SRA berekening ten onrechte 
geen rekening houdt met de toekomstige ruimtelijke ontwikkelingen en ook niet 
met de correcte bevolkingsdichtheid van het stedelijk gebied rond het gasveld 
Eleveld. Geadviseerd wordt om dit te herstellen. 
 
Advies van de Mijnraad 
De Mijnraad geeft aan dat in het gasveld Eleveld veelvuldig bevingen zijn opgetre-
den; soms met een magnitude groter dan twee, met schademeldingen als gevolg. 
De productie uit het gasveld Vries-Zuid wordt weer opgestart, terwijl ook hier 
bevingen zijn opgetreden (maximale gemeten magnitude 1,5). 
In de SRA blijken beide velden desondanks in de laagste categorie (I) te vallen,  
zij het dicht bij de grens met categorie II. SodM adviseert om NAM in de 
omgeving van de Eleveld en Vries-Zuid gasvelden aanvullende monitoring te laten 
uitvoeren door het plaatsen van enkele versnellingsmeters en om NAM een risico-
beheerssysteem voor de bevende voorkomens uit dit winningsplan te laten op-
stellen en implementeren. De Mijnraad onderschrijft deze SodM-aanbevelingen.  
 
6.3.4 Schade door bodembeweging 
Winningsplan NAM 
NAM kan de kans op schade aan bebouwing in de nabije omgeving van het epi-
centrum van een geïnduceerde aardbeving niet uitsluiten. In het ernstigste geval 
kan een geïnduceerde beving leiden tot het ontstaan van lichte, niet constructieve 
schade aan meerdere gebouwen en matige schade aan enkele gebouwen. NAM 
zegt dat dit wordt bevestigd door de resultaten van de seismische hazard studie 
van TNO-NITG. In deze studie geven berekeningen van de maximale horizontale 
pieksnelheden voor de Vries en Eleveld gasvelden aan dat er een kleine kans op 
schade bestaat door geïnduceerde bevingen. 
 
Advies SodM   
De omvang van het gebied waar mogelijk schade kan optreden wordt bepaald 
door de magnitude, de diepte en de duur van de beving , de lokale grond-</pre>

====================================================================== Einde pagina 597 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 598 ======================================================================

<pre> 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Pagina  15 van 31 
 Directoraat -generaal 
Energie, Telecom & 
Mededinging  
Directie  Energie en Omgeving  
 
 
DGETM -EO / 16179478  
samenstelling en aard en conditie van de bebouwing. Bij een beving die krachtig 
genoeg is om schade te veroorzaken, is het aantal potentiële schadegevallen 
binnen dit gebied sterk afhankelijk van de dichtheid van bebouwing, terwijl de 
mate van schade op een bepaalde afstand van het epicentrum in grote mate 
wordt bepaald door het type bebouwing, de staat van onderhoud en de lokale 
bodemgesteldheid. Deze afhankelijkheid wordt verder beschreven in het rapport 
van TNO-NITG en is ook meegenomen in de gevolgde leidraad voor de bepaling 
van het seismisch risico. NAM geeft in het winningsplan aan dat de historische 
schademeldingen voor "lichte, niet constructieve schade" hebben gezorgd en dat 
deze is of wordt vergoed wanneer duidelijk is dat de schade is veroorzaakt door 
de gaswinning van NAM. 
 
Advies Tcbb 
De Tcbb geeft aan dat, verwijzend naar het onderzoek van Deltares over schade 
aan buisleidingen door aardbeving uit 2010, de kans op schade door geïnduceerde 
aardbevingen aan buisleidingen klein zal zijn. 
De Tcbb sluit niet uit dat de bodemtrilling gevolgen kan hebben voor schade aan 
gebouwen. Dit kan betekenen dat in de nabijheid van een gasvoorkomen mogelijk 
tot matige schade (scheuren in muren tot constructieve schade) kan optreden aan 
gebouwen, afhankelijk van de kwetsbaarheid (type en onderhoud) van het 
gebouw en de intensiteit van de beving. De resultaten van de seismische hazard 
studie van TNO-NITG uit 2012 bevestigen de berekeningen dat er een kleine kans 
op schade bestaat door geïnduceerde bodemtrillingen boven of rondom de Eleveld 
en Vries gasvoorkomens. Uit het historisch overzicht in het winningsplan komt 
naar voren dat er voor het gasvoorkomen Eleveld zestien schademeldingen zijn 
geweest, gerelateerd aan bodemtrilling door productie uit dit voorkomen .  
 
Gezamenlijk advies decentrale overheden 
De minister dient zo spoedig mogelijk een kader op te stellen waarin duidelijk 
beschreven staat wat precies onder 'schade' wordt verstaan. 
 
In het winningsplan worden optredende schades als niet te voorkómen 
beschouwd. Er wordt geen aandacht geschonken aan maatregelen om schade 
door bodembeweging te voorkómen dan wel te beperken, terwijl dit een 
voorschrift is in de M bw. Decentrale overheden willen dat er door NAM alles aan 
gedaan wordt om schade door gaswinning aan eigendommen van inwoners en 
overheid te voorkomen.  
 
Geadviseerd wordt om een adequate regeling voor afdoening en vergoeding van 
schades en compensatie van alle bijkomende negatieve effecten als een harde 
voorwaarde op te nemen in het instemmingsbesluit.  
 
De decentrale overheden geven aan dat zij net als in het aardbevingsgebied 
Groningen willen dat er op voorhand een volledig onafhankelijk orgaan actief is 
voor de afwikkeling van schade als gevolg van alle mijnbouwactiviteiten. 
 
De decentrale overheden adviseren om NAM te verplichten een onafhankelijke 
nulmeting uit te voeren aan alle gebouwen boven en nabij de gasvoorkomens 
Eleveld en Vries-Zuid. 
 
 
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 598 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 599 ======================================================================

<pre> 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Pagina  16 van 31 
 Directoraat -generaal 
Energie, Telecom & 
Mededinging  
Directie  Energie en Omgeving  
 
 
DGETM -EO / 16179478  
Advies provincie Groningen en/of gemeente Leek 
Vanwege mogelijke schade als gevolg van bodemtrillingen wordt geadviseerd aan 
het instemmingsbesluit de voorwaarde te verbinden dat schadeclaims door NAM 
vlot en adequaat afgehandeld zullen worden. 
Daarbij dient NAM opgedragen te worden het proces van schademelding, onder-
zoek en afhandeling, publiek toegankelijk vast te leggen. 
 
Advies gemeente Assen 
Onderdeel van de hiervoor genoemde vlotte en soepel schaderegeling is de 
omgekeerde bewijslast zoals die van toepassing is voor het Groningenveld; deze 
zou – op basis van het gelijkheidsbeginsel - ook voor het effectgebied van het 
winningsplan Westerveld moeten gelden. 
 
Advies gemeente Leek 
Vanwege mogelijke schade als gevolg van bodemtrillingen dient NAM alternatieve 
winningstechnieken te onderzoeken die uiteindelijk de kans op het ontstaan van 
schade aan gebouwen verkleinen of voorkomen. 
 
Advies Waterschap Drents Overijsselse Delta 
Waterschappen keren schadevergoedingen uit wanneer er sprake is van droogte- 
of natschade veroorzaakt door een verandering van het waterschap in het water-
systeem. Mocht blijken dan deze schade veroorzaakt is door daling/compactie als 
gevolg van de gaswinning dan ziet het waterschap NAM als verantwoordelijk voor 
de afhandeling en uitbetaling van schades. In het winningsplan staat opgenomen 
dat NAM de kosten zal dragen van effecten zoals bodemdaling en bodemtrilling die 
optreden door de gaswinning . Het waterschap verzoekt om in het instemmings-
besluit expliciet aan te geven welke kosten hieronder worden verstaan. 
 
Daarnaast adviseert het waterschap de verplichting tot vergoeding van schade en 
eventue le compenserende maatregelen (onkosten) voortvloeiend uit deze bodem-
daling, als voorschrift op te nemen in het instemmingsbesluit. Hieronder valt 
onder andere natschade voor agrariërs waardoor bijvoorbeeld een peilaanpassing 
in een gebied nodig is. 
 
7.  Beoordeling van de ingediende adviezen 
In dit hoofdstuk geeft de minister een reactie op de ingediende adviezen. Daarbij 
is aangegeven of het advies wordt overgenomen en of het advies of het aspect 
waarop het advies ziet reden is voor de minister om zijn instemming aan het 
winningsplan te onthouden dan wel deze te verlenen onder het daaraan verbinden 
van voorschriften of beperkingen .  
Het betreft hier een voorlopige conclusie omdat er nog zienswijzen door een ieder 
kunnen worden ingediend. Het zienswijze deel wordt aan dit hoofdstuk 
toegevoegd na afloop van de periode van terinzagelegging van het 
ontwerpbesluit.  
 
7.1  Algemeen 
Afgenomen maatschappelijk draagvlak voor gaswinning; transitie naar duurzaam  
Het beleid voor gaswinning in Nederland, binnen het kader van de energie-
transitie, is uiteengezet in hoofdstuk 2. De strekking daarvan is dat aardgas in de 
transitie naar duurzaam – voor het verwarmen van een groot deel van de huizen 
en het realiseren van een betrouwbare elektriciteitsvoorziening - de komende 
decennia nog stee ds nodig is.  </pre>

====================================================================== Einde pagina 599 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 600 ======================================================================

<pre> 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Pagina  17 van 31 
 Directoraat -generaal 
Energie, Telecom & 
Mededinging  
Directie  Energie en Omgeving  
 
 
DGETM -EO / 16179478  
De verbetering van het maatschappelijk draagvlak voor gaswinning is voor het 
kabinet een belangrijk aandachtspunt. Naast alle acties ten aanzien van de 
gaswinning in Groningen, zijn de doorvertaling van de aanbevelingen uit het OVV-
rapport in de per 1 januari 2017 gewijzigde Mbw en het beter betrekken van de 
omgeving daarbij essentieel.  
 
Advies decentrale overheden om niet in te stemmen met het winningsplan  en uit 
te gaan van integrale belangenafweging incl. maatschappelijke impact  
De uiteenzetting van nut en noodzaak en de relatie met de maatschappelijke 
impact is in het begin van deze paragraaf en in hoofdstuk 2 geadresseerd. 
Het juridische kader voor de beoordeling van een winningsplan is geschetst in 
hoofdstuk 4 en daarbij is aangegeven op basis van welke gronden de minister zijn 
instemming kan weigeren. Aan de daar genoemde belangen heeft de minister in 
dit besluit integraal getoetst.  
De minister ziet geen aanleiding in de door de decentrale overheden genoemde 
grote onzekerheden (bijv. ten aanzien van de maximaal te verwachten seismische 
activiteit) en ontbrekende onderdelen (bijv. de niet meegenomen toekomstige 
ruimtelijke ontwikkelingen) om instemming met het winningsplan te weigeren met 
uitzondering van de toepassing van zuur- of hydraulische stimulatie (zie paragraaf 
7.3 en artikel 1). Voor de onderbouwing wordt verwezen naar de paragrafen 
waarin wordt ingegaan op de door de decentrale overheden genoemde 
onzekerheden of ontbrekende onderdelen.  
Op basis van alle ingewonnen adviezen verbindt de minister wel de nodige 
voorschriften aan zijn instemming, zodat de gaswinning op een verantwoorde en 
veilige manier kan plaatsvinden. Daarbij zijn diverse adviezen van de decentrale 
overheden opgevolgd. 
Op 7 april 2017 zijn door de Assense actiegroep Stop Gaswinning Marsdijk Nu 
ruim 2000 handtekeningen tegen de gaswinning Westerveld overhandigd aan een 
vertegenwoordiger van de minister van EZ. Tijdens de periode van terinzage-
legging van het ontwerp-instemmingsbesluit kunnen deze inwoners bezien of de 
gestelde voorschriften en beperkingen voldoende tegemoetgekomen aan hun 
zorg; zij kunnen zich ook verder laten informeren tijdens één van de informatie-
bijeenkomsten of eventueel een zienswijze indienen. 
 
Betere communicatie naar burgers borgen in instemmingsbesluit 
De minister onderschrijft dat inzake het winningsplan Westerveld de communicatie 
vanuit zowel NAM, als de minister naar burgers zorgvuldig en publieksvriendelijk 
moet, zodat burgers gedegen, consistent en transparant worden geïnformeerd 
over de (gevolgen van de) gaswinning . De inzet van de minister is erop gericht 
om dit te doen in samenwerking met NAM en de betrokken decentrale overheden, 
waarbij de betrokken partijen hierover nadere afspraken dienen te maken. De 
advisering van de decentrale overheden over het winningsplan en de reactie van 
de minister daarop , kunnen mogelijk ook behulpzaam zijn in de communicatie met 
de burger .  
Overigens wordt er in dit verband ook vanuit de koepelorganisatie van Neder-
landse gasproducenten (NOGEPA), waar ook NAM bij is aangesloten, gewerkt aan 
een ‘maatschappelijke licentie voor het produceren van aardgas in Nederland’.  
 
Opstellen publieksvriendelijke oplegger voor winningsplan 
De decentrale overheden geven aan dat het winningsplan lastig leesbaar is voor 
inwoners. Zij vragen, met het oog op de indiening van eventuele zienswijzen door 
inwoners, om voorafgaand aan de terinzagelegging van het ontwerpbesluit een </pre>

====================================================================== Einde pagina 600 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 601 ======================================================================

<pre> 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Pagina  18 van 31 
 Directoraat -generaal 
Energie, Telecom & 
Mededinging  
Directie  Energie en Omgeving  
 
 
DGETM -EO / 16179478  
publieksvriendelijke oplegger van het winningsplan op te stellen. Daarin kan dan 
tevens worden aangegeven op basis van welke kenmerken (zoals inrichting gebied 
of bodemopbouw) de gasvelden Vries-Zuid en Eleveld bijna in risicoklasse 2 
vallen. 
Door de minister wordt momenteel samen met de sector gewerkt aan het, al dan 
niet door een publieksvriendelijke oplegger, verbeteren van de begrijpelijkheid 
van de winningsplannen voor eenieder. Een nadere toelichting op het 
winningsplan en het ontwerpbesluit zal worden gegeven tijdens de 
informatiebijeenkomsten die in de regio worden georganiseerd tijdens de periode 
van terinzagelegging van het ontwerpbesluit.  
Het feit dat de gasvelden Vries-Zuid en Eleveld bijna in risicoklasse 2 vallen, komt 
door de hoge score op bovengrondse factoren. Voor Eleveld komt dit door de 
aanwezige industriële inrichtingen en voor Vries-Zuid door de bevolkingsdichtheid.  
 
Waarom bevat winningsplan Westerveld zoveel kleine gasvelden? 
Het winningsplan Westerveld omvat (elf) gasvoorkomens die vanaf verschillende 
locaties produceren naar de locatie Westerveld, daarmee onderdeel uitmaken van 
het zogenoemde Westerveld systeem en als geheel zijn opgenomen in het 
winningsplan Westerveld. Voor deze aanpak is in het verleden vaker gekozen 
wanneer bodemdalingskommen sterk overlappen. Gegeven het feit dat de 
productie uit het Westerveld systeem thans de eindfase ingaat, ziet de minister 
geen aanleiding om deze aanpak te wijzigen.  
 
EZ-vergunning Vries-10 intrekken; toestemming koppelen aan dit besluit  
Zolang er binnen het vigerende winningsplan (winnings)ruimte is, zoals in het 
geval van de put Vries-10, is er na een nieuwe boring geen wijziging van het 
winningsplan nodig. In dit geval wordt dat veroorzaakt door het feit dat de put 
Vries-10 een oudere niet meer werkende put vervangt, waarvan de productie al in 
het vigerende winningsplan was opgenomen. Binnen het vigerende winningsplan 
is nog ruimte voor ongeveer twee jaar productie. SodM kan er, als onafhankelijk 
toezichthouder, op toezien dat de productie uit de put Vries-10 en de effecten 
daarvan op de bodembeweging blijven binnen hetgeen is vastgelegd in het 
vigerende winningsplan. Alhoewel er in de gewijzigde Mbw additionele eisen 
worden gesteld aan een (gewijzigd) winningsplan, is het niet zo dat het vigerende 
winningsplan indertijd niet is getoetst op de veiligheid van burgers. 
Na vaststelling van het instemmingsbesluit met het thans in procedure zijnde 
winningsplan Westerveld, kan de productie uit de put Vries-10 ook na deze twee 
jaar doorgaan. In dit winningsplan is ook een SRA opgenomen. Uit deze 
risicoanalyse blijkt dat door de voorgenomen productie uit de put Vries-10 het 
seismisch risico niet verandert ten opzichte van het vigerende winningsplan. Ook 
de verwachte bodemdaling (<2 cm) blijft binnen het vigerende winningsplan. Er is 
dan ook geen aanleiding om de reeds eerder verleende instemming met het 
vigerende winningsplan in te trekken, of om het opstarten van de productie uit de 
put Vries-10 aan te houden tot na de vaststelling van het thans in procedure 
zijnde instemmingsbesluit.  
 
Lusten-lasten 
De decentrale overheden adviseren om zorg te dragen voor een goede verdeling 
van lusten en lasten bij mijnbouwactiviteiten, waarbij er ook baten terugvloeien 
naar het gebied. In zijn brieven aan de Tweede Kamer (Kamerstukken II 
2015/2016, 31 239, nrs. 211 en 254) heeft de minister de toezegging gedaan om 
samen met de energiesector, overheden en maatschappelijke organisaties de </pre>

====================================================================== Einde pagina 601 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 602 ======================================================================

<pre> 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Pagina  19 van 31 
 Directoraat -generaal 
Energie, Telecom & 
Mededinging  
Directie  Energie en Omgeving  
 
 
DGETM -EO / 16179478  
lusten-lastenverdeling voor mijnbouw, hernieuwbare energie en het 
hoogspannings- en gastransportnet te verkennen.  
Daarnaast werkt de koepelorganisatie van Nederlandse gasproducenten (NOGEPA) 
momenteel aan een gedragscode, waarin ook aandacht wordt besteed aan 
maatregelen (lusten) in de omgeving van een mijnbouwlocatie. 
 
Verbieden ontwikkeling gasveld Zevenhuizen-West vanwege provinciaal beleid  
In het Energierapport 2015 en in de Energieagenda van december 2016 geeft het 
kabinet aan dat aardgas van groot belang is voor de Nederlandse voorzienings-
zekerheid en voor de transitie naar een duurzame energiehuishouding. Inzet van 
de Nederlandse overheid is daarom om binnen de randvoorwaarden van wet- en 
regelgeving (zoals veiligheid), gas uit de Nederlandse bodem optimaal te benut-
ten. Een provinciale stellingname tegen de ontwikkeling van nieuwe kleine gas-
velden vanwege maatschappelijke onrust leidt niet per se tot een uitzondering 
hierop . In het kader van de besluitvorming over het winningsplan worden alle voor 
de ontwikkeling van een nieuw gasveld relevante aspecten, zoals het veiligheids-
risico en eventueel te nemen maatregelen, nauwlettend beoordeeld en getoetst 
aan het voor een winningsplan geldende juridische kader (zoals genoemd in 
hoofdstuk 4) . Overigens is er al een (niet-succesvolle) put aanwezig in het gasveld 
Zevenhuizen-West.  
 
Mogelijke spraakverwarring door betrokkenheid verschillende onderdelen van TNO  
De Mijnraad wijst erop dat NAM in het winningsplan verwijst naar rapporten van 
TNO, waarbij het kan gaan om verschillende onderdelen van TNO, die overigens 
volledig onafhankelijk van elkaar opereren. In dit instemmingsbesluit wordt TNO-
AGE (Advies Groep EZ) afgekort tot TNO; als wordt gerefereerd aan een rapport 
over aardbevingsschade van TNO-NITG, dan wordt dit aangegeven . Hierdoor 
wordt mogelijke spraakverwarring over het betreffende TNO-onderdeel 
ondervangen .  
 
Conclusie 
In hetgeen in algemene zin is geadviseerd ziet de minister geen aanleiding om de 
instemming met het winningsplan geheel of gedeeltelijk te weigeren of om hieraan 
voorschriften of beperkingen te verbinden. 
 
7.2 Planmatig beheer 
SodM en TNO hebben het winningsplan Westerveld volgens de gebruikelijke 
methode getoetst op planmatig beheer en concluderen (zoals uiteengezet in 
paragraaf 6.2) dat het winningsplan voldoet aan de wettelijke eisen . SodM vindt 
de winning van de diverse velden in overeenstemming met de principes van 
planmatig beheer. 
 
De decentrale overheden verzoeken de minister om inzicht te geven in de kaders 
waaraan het winningsplan is getoetst op het aspect doelmatigheid. 
De beoordeling van de doelmatigheid van de gaswinning draait vooral om de 
vraag of de door de mijnbouwonderneming in het winningsplan aangegeven 
winbaarheidsfactor reëel is, gezien de technische parameters en geologische 
omstandigheden van het reservoir. Zaken die hierbij een belangrijke rol spelen 
zijn onder andere de hoeveelheid gas die oorspronkelijk aanwezig is in het 
reservoir (GIIP) , het soort reservoir en d e permeabiliteit ervan.  
 
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 602 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 603 ======================================================================

<pre> 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Pagina  20 van 31 
 Directoraat -generaal 
Energie, Telecom & 
Mededinging  
Directie  Energie en Omgeving  
 
 
DGETM -EO / 16179478  
Conclusie 
Planmatig beheer ziet toe op een goed beheer van de nationale bodemschatten. Er 
dient sprake te zijn van een efficiënte winning van de delfstof. Het gaat hier om 
de wijze waarop en het tempo waarmee een delfstof wordt gewonnen, waarbij ook 
de hoeveelheid te winnen delfstof moet worden beschreven.  
De minister stelt vast dat SodM, mede op basis van een hiertoe door TNO 
uitgebracht advies , concludeert dat het winningsplan Westerveld voldoet aan de 
wettelijke eisen en overeenstem t met de principes van planmatig beheer . Gelet 
hierop ziet de minister geen aanleiding om in het belang van het planmatig 
gebruik of beheer van delfstoffen de instemming met het winningsplan geheel of 
gedeeltelijk te weigeren of om hieraan voorschriften of beperkingen te verbinden.   
 
7.3 Veiligheid voor omwonenden, voorkómen van schade of negatieve 
   gevolgen voor milieu of natuur 
 
7.3.1 Zuur-  en hydraulische stimulatie 
SodM heeft geconstateerd dat de uitspraak van de NAM ten aanzien van het 
veiligheidsrisico en het risico op schade bij deze vorm van stimulatie niet te 
verifiëren is omdat er onvoldoende onderbouwing is gegeven. De NAM vermeldt 
dat zij de specifieke risicoanalyse zal uitvoeren en deze zal opnemen in het 
werkveiligheidsplan voor putwerkzaamheden.  
 
De minister stelt vast dat op basis van artikel 35, eerste lid, onderdel en c, f en g , 
van de Mbw de toepassing van zuur- en hydraulische stimulatie dient te zijn 
beschreven in het winningsplan. Het voorliggende winningsplan Westerveld geeft 
onvoldoende bes chrijving van de wijze waarop de eventuele zuur- en hydraulische 
stimulatie zal plaatsvinden en de risico’s daarvan . Gelet hierop kan de minister 
geen instemming verlenen met het winningsplan voor zover dat de toepassing van 
zuur- of hydraulische stimulatie mogelijk maakt. In artikel 1 is dit verwoord.  
Dit betekent dat, zodra blijkt dat de toepassing van zuur- en hydraulische 
stimulatie daadwerkelijk aan de orde is, door NAM een nieuwe wijziging van het 
winningsplan ingediend dient te worden. Bij de indiening hiervan zal, afhankelijk 
van de aard van de wijziging, besloten worden welke procedure voor de 
besluitvorming hierover gevolgd zal worden.   
 
Het advies van SodM om in het instemmingsbesluit met het winningsplan voor te 
schrijven dat NAM voor aanvang van de zuur- en/of hydraulische stimulatie een 
locatiespecifieke risicoanalyse moet uitvoeren evenals de onderwerpen die daarin 
aan de orde dienen te komen, is opgevolgd. Dit is gebeurd door de door SodM 
hiervoor genoemde richtlijnen op te nemen in de considerans van dit besluit (zie 
paragraaf 6.3.1) en de toepassing van zuur- en hydraulische stimulatie uit te 
zonderen van de verleende instemming met het winningsplan (artikel 1).  
 
Overigens merkt de minister op dat de toepassing van zuur- en hydraulische 
stimulatie bij conventionele olie- en gaswinning, anders dan de decentrale 
overheden stellen, geen omstreden methode is. SodM heeft een inventarisatie 
uitgevoerd van alle frackwerkzaamheden en de scenario’s waarbij frackwerkzaam -
heden kunnen leiden tot negatieve consequenties voor mens en milieu. SodM 
komt daarin tot de conclusie dat, voor zover bekend bij SodM, er als gevolg van 
alle tot nu toe gedane frackwerkzaamheden in Nederland (ruim 200 op land), 
geen nadelige gevolgen voor mens en milieu zijn opgetreden (Kamerstukken II 
2015/2016, 32 849, nr. 46).  </pre>

====================================================================== Einde pagina 603 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 604 ======================================================================

<pre> 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Pagina  21 van 31 
 Directoraat -generaal 
Energie, Telecom & 
Mededinging  
Directie  Energie en Omgeving  
 
 
DGETM -EO / 16179478  
 
Conclusie 
Gegeven de onvoldoende beschrijving van de wijze waarop de eventuele zuur- en 
hydraulische stimulatie zal plaatsvinden , kan de minister niet instemmen met het 
winningsplan voor zover dat de toepassing hiervan mogelijk maakt. Deze 
gedeeltelijke weigering van de instemming met het winningsplan is verwoord in 
artikel 1.  
 
7.3.2 Bodemdaling  
SodM en de Tcbb concluderen dat het aannemelijk is dat de bodemdaling in het 
diepste punt van de bodemdalingskom van de elf gasvelden zoals opgenomen in 
het winningsplan Westerveld, in de periode tussen 2016 en 2023, niet meer 
bedraagt dan 2-3 cm. 
 
Noodzaak afspraken over benodigde waterhuishoudkundige maatregelen 
SodM is het eens met de analyse van NAM dat het effect van de resterende 
bodemdaling gering zal zijn en dat in principe geen extra maatregelen 
noodzakelijk zijn. SodM merkt in aanvulling daarop op dat in het winningsplan 
echter niet inzichtelijk wordt gemaakt welke maatregelen er zijn getroffen voor de 
gevolgen van de reeds opgetreden bodemdaling voor het normale beheer en 
onderhoud van waterkeringen en waterlopen. SodM adviseert om NAM inzichtelijk 
te laten maken welke afspraken hiertoe met het waterschap zijn gemaakt en NAM 
aan te laten geven bij welke bodemdaling er maatregelen noodzakelijk worden om 
nadelige gevolgen te voorkomen of te beperken. De Tcbb geeft in haar advies aan 
het belangrijk te vinden dat NAM overeenstemming bereikt met het betreffende 
waterschap over de te nemen maatregelen. 
De decentrale overheden stellen dat NAM inzichtelijk dient te maken welke 
gevolgen de uiteindelijke totale bodemdaling (als resultaat van het winningsplan 
Westerveld) kan hebben voor het normale beheer en onderhoud van 
waterkeringen en waterlopen en welke (waterhuishoudkundige) maatregelen in 
dat verband genomen moeten worden. 
Deze adviezen van SodM, Tcbb en decentrale overheden zijn overgenomen en 
hebben geleid tot een voorschrift in dit instemmingsbesluit (artikel 2). 
 
Vergoeding kosten v an de benodigde waterhuishoudkundige maatregelen 
Daarnaast zijn decentrale overheden van mening dat NAM dient te worden 
verplicht tot vergoeding van de te nemen (waterhuishoudkundige) maatregelen en 
van eventuele overige schade voortvloeiend uit de bodemdaling die optreedt als 
gevolg van de gaswinning van NAM.  
In reactie hierop is van belang dat NAM op basis van de M bw een zorgplicht heeft 
ten aanzien van de uitvoering van zijn mijnbouwactiviteiten en maatregelen dient 
te nemen om mijnbouwschade en onveilige situaties te voorkomen. 
Dit omvat tevens vergoed ing van de kosten voor de waterhuishoudkundige 
maatregelen die noodzakelijk zijn vanwege de door de gaswinning veroorzaakte 
bodemdaling . Als er desondanks toch schade ontstaat door de gaswinning, dan 
dient NAM - op basis van de aansprakelijkheid zoals geregeld in het Burgerlijk 
Wetboek Boek 6 artikel 177 - deze te vergoeden. De door decentrale overheden 
gevraagde verplichting is dus al, via wetgeving, geregeld.  
 
Bodemdalingscomponent gasopslag Norg 
Verder stellen decentrale overheden dat NAM de bodemdalingscomponent die het 
gevolg is van het, na beëindigen van de gasopslag Norg, leegproduceren van het </pre>

====================================================================== Einde pagina 604 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 605 ======================================================================

<pre> 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Pagina  22 van 31 
 Directoraat -generaal 
Energie, Telecom & 
Mededinging  
Directie  Energie en Omgeving  
 
 
DGETM -EO / 16179478  
gasveld Norg, weer moet opnemen in de bodemdalingsprognose voor de jaren 
2050 en 2080. Reden hiervoor is dat het tijdpad van de energietransitie onzeker 
is, dat de gasopslag Norg mogelijk eerder gesloten wordt dan het door NAM 
genoemde jaar 2080 en dat decentrale overheden graag vroegtijdig rekening 
willen houden met de bodemdaling die samenhangt met het leegproduceren van 
het gasveld Norg.  
Aangezien dit instemmingsbesluit slechts een doorlooptijd heeft tot 31 december 
2028 en de beoogde gebruiksduur van de gasopslag Norg aanzienlijk langer is, 
gaat de minister niet mee in genoemde stellingname. Voorafgaand aan het 
leegproduceren van het gasveld Norg en de daarmee samenhangende bodem-
daling, zullen decentrale overheden voldoende tijd hebben om de hierdoor 
noodzakelijke (waterhuishoudkundige) maatregelen te nemen. 
 
Nieuw winningsplan bij overschrijding High Case productiescenario 
De decentrale overheden verzoek en om in het instemmingsbesluit op te nemen 
dat als NAM het High Case productiescenario overschrijdt, NAM dan een nieuw 
winningsplan moet indienen waarover dan opnieuw besloten moet worden. 
De instemming met het winningsplan beperkt zich tot de reikwijdte van het 
winningsplan. Voor het winningsplan Westerveld betekent dit dat de eventuele 
instemming geldt voor de Mid Case en High Case productiescenario’s. Mocht NAM 
mogelijkheden zien om meer te produceren dan als totale winning voor het 
betreffende gasvoorkomen is aangegeven in het High Case productiescenario, dan 
dient NAM opnieuw een gewijzigd winningsplan in procedure te brengen, waarover 
dan opnieuw besloten zal moeten worden.   
 
Natuurtoets voor Nationale Park Drentse Aa 
Met betrekking tot het Nationale Park Drentse Aa (Natura2000) adviseren decen-
trale overheden om het winningsplan te toetsen op (inter)nationale wetgeving op 
het gebied van natuur- en soortenbescherming en als voorschrift op te nemen dat 
bij verdere ontwikkelingen rondom de velden Vries-Zuid en Eleveld, het Drentse 
Aa gebied zoveel mogelijk te ontzien resp. voldoende te bescherm en.  
Op basis van de gewijzigde Mbw dient de vraag beantwoord te worden of 
verwacht wordt dat de gaswinningsactiviteit als gevolg van het winningsplan 
Westerveld nadelige gevolgen zal veroorzaken op de natuur in het effectgebied . 
De minister vraagt NAM om de voor deze beoordeling benodigde informatie op 
korte termijn aan te leveren, zodat deze voorafgaand aan het definitieve besluit 
meegewogen kan worden.   
 
Verwachte bodemdaling voor High Case productiescenario 
Het waterschap Drents Overijsselse Delta stelt dat de verwachte bodemdaling 
door NAM is berekend op basis van de Mid Case en vraagt de minister om ook de 
bodemdaling voor het High Case productiescenario in beeld te brengen .  
Zoals aangegeven in het advies van SodM heeft TNO bij haar analyse van het 
winningsplan voor de bepaling van h et "worst case ”-scenario de onzekerheid in de 
compactiecoëfficiënt gecombineerd met het High Case productiescenario. Daaruit 
volgt dat de maximale nog te verwachten bodemdaling tot het einde van de 
winningsperiode voor het veld Zevenhuizen minder dan 3 cm en voor alle overige 
velden uit het winningsplan minder dan 2 cm bedraagt. Het advies van het 
waterschap om ook de bodemdaling voor de High Case in beeld te brengen, is dus 
al ingewilligd door TNO. 
 
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 605 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 606 ======================================================================

<pre> 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Pagina  23 van 31 
 Directoraat -generaal 
Energie, Telecom & 
Mededinging  
Directie  Energie en Omgeving  
 
 
DGETM -EO / 16179478  
Toekomstige hydrologische situatie  
Het waterschap Drents Overijsselse Delta vraagt daarnaast de minister om NAM te 
verplichten een berekening uit te voeren voor de toekomstige hydrologische 
situatie, alsmede hiervoor een monitoringsplan op te stellen. Het bepalen van de 
invloed van de bodemdaling op de hydrologische situatie, alsmede het implemen-
teren van mitigerende maatregelen vormt primair een zaak tussen het waterschap 
en NAM. Voor zover de hydrologische situatie ziet op de waterkwantiteit zal dit 
worden onderzocht op grond van artikel 2 en zullen op basis van de uitkomsten 
afspraken worden gemaakt over de te treffen maatregelen, eveneens op grond 
van artikel 2 .  
 
Grondwaterbeschermingsgebieden en boringsvrije zones 
De provincie Drenthe vraagt om in het instemmingsbesluit, bij verdere ontwik ke-
lingen rond de gasvelden Assen, Assen-Zuid en Vries-Zuid, rekening te houden 
met de grondwaterbeschermingsgebieden en boringsvrije zones die in hetzelfde 
gebied aanwezig zijn.  
Het feit dat bij verdere ontwikkelingen rond genoemde gasvelden rekening 
gehouden dient te worden met de in hetzelfde gebied aanwezige grondwater-
beschermingsgebieden en boringsvrije zones, wordt door de minister onderkend. 
Per 1 mei 2017 is een wijziging doorgevoerd in het Besluit algemene regels 
mijnbouw milieu (Barmm) waardoor, waar dit eerder een melding betrof, een 
vergunningplicht ontstaat voor een boring. In de nieuwe situatie, die geldt vanaf  
1 maart 2018, wordt met het gevraagde rekening gehouden in de omgevings-
vergunning waarin toestemming wordt gegeven voor de aanleg van de boorlocatie 
of in de omgevingsvergunning voor de uitvoering van de boring.  
 
Conclusie 
De minister stelt vast dat SodM en TNO concluderen dat de maximale nog te 
verwachten bodemdaling tot het einde van de winningsperiode voor het gasveld 
Zevenhuizen minder bedraagt dan 3 cm en voor alle overige gasvelden uit het 
winningsplan minder bedraagt dan 2 cm. SodM is het eens met de analyse van 
NAM dat het effect van de resterende bodemdaling gering zal zijn . Omdat de te 
verwachten bodemdaling geleidelijk en gelijkmatig optreedt, wordt er door de 
Tcbb geen directe schade aan infrastructuur, bebouwing of natuur en milieu ver-
wacht. Het waterschap Drents Overijsselse Delta geeft aan dat de omgevings-
effecten van een bodemdaling van maximaal 2 cm in haar beheergebied gering 
zijn.  
SodM merkt echter wel op dat in het winningsplan niet inzichtelijk wordt gemaakt 
welke maatregelen er zijn getroffen voor de gevolgen van de reeds opgetreden 
bodemdaling voor het normale beheer en onderhoud van waterkeringen en 
waterlopen en adviseert om NAM binnen afzienbare termijn met de betreffende 
waterschappen afspraken te laten maken over de benodigde maatregelen om 
nadelige gevolgen te voorkomen of te beperken. Ook de Tcbb en de decentrale 
overheden onderschrijven deze handelswijze. 
Naar aanleiding van de adviezen heeft de minister artikel 2 opgenomen. Dit om te 
borgen dat de afspraken tussen NAM en de waterschap pen over de te nemen 
maatregelen ter voorkoming of beperking van nadelige gevolgen door de door de 
gaswinning veroorzaakte bodemdaling voor de waterhuishouding, binnen drie 
maanden na vaststelling van dit besluit worden gemaakt. 
Gelet op bovenstaande ziet de minister geen aanleiding om in het belang van de 
veiligheid voor omwonenden of het voorkomen van schade aan gebouwen of 
infrastructurele werken of de functionaliteit daarvan, of in het belang van de </pre>

====================================================================== Einde pagina 606 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 607 ======================================================================

<pre> 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Pagina  24 van 31 
 Directoraat -generaal 
Energie, Telecom & 
Mededinging  
Directie  Energie en Omgeving  
 
 
DGETM -EO / 16179478  
gevolgen voor milieu of natuur, de instemming met het winningsplan geheel of 
gedeeltelijk te weigeren, zoals hierboven is toegelicht. 
 
7.3.3 Bodemtrilling  
Actualisering SRA bij overschrijding High Case productiescenario 
SodM adviseert om bij overschrijding van de productie in het High Case productie- 
scenario van de velden Assen-Zuid, Witten en Zevenhuizen-West, NAM de SRA te 
laten actualiseren en een wijziging van het winningsplan in te laten dienen. 
Dit advies wordt door de minister onderschreven. Aangezien NAM in dit geval 
uitgaat boven het productieniveau van het winningsplan waaraan instemming is 
verleend, dient op dat moment door NAM een nieuwe wijziging van het 
winningsplan (inclusief een actualisering van de SRA) in procedure te worden 
gebracht. Het is dan ook niet nodig om dit advies van SodM als voorschrift op te 
nemen in dit instemmingsbesluit. 
 
Aanvullende monitoring voor bevende voorkomens 
SodM adviseert om NAM in de omgeving van de Eleveld en Vries-Zuid gasvelden, 
aanvullende monitoring te laten uitvoeren in de vorm van het plaatsen van enkele 
versnellingsopnemers. Dit om in deze omgeving de grondbewegingen aan het 
oppervlak te registreren die de schade aan bouwwerken veroorzaken. Deze 
registratie dient zodanig plaats te vinden dat de beoordeling van het causale 
verband tussen een geïnduceerde beving door de gaswinning en gebouwschade 
hierdoor wordt vereenvoudigd. De Tcbb, de decentrale overheden en de Mijnraad 
sluiten zich hierbij aan. Dit advies is als voorschrift overgenomen in dit 
instemmingsbesluit (artikel 3 ). 
 
Risicobeheerssysteem voor bevende voorkomens  
Daarnaast adviseert SodM om NAM een risicobeheerssysteem voor de bevende 
voorkomens uit dit winningsplan te laten opstellen en implementeren. De Tcbb , de 
decentrale overheden en de Mijnraad sluiten zich hierbij aan. Dit advies is als 
voorschrift overgenomen in dit instemmingsbesluit (artikel 4 ). 
De decentrale overheden voegen daar nog aan toe dat de parameters en 
randvoorwaarden die NAM hanteert in dit risicobeheerssysteem goed dienen te 
zijn onderbouwd alvorens dit systeem wordt goedgekeurd. Dit advies is ingewilligd 
door in artikel 4 op te nemen dat het door NAM op te stellen en te implementeren 
risicobeheerssysteem “ ten genoegen van de Inspecteur-generaal der mijnen ” 
dient te zijn. 
 
Mogelijke uitkomst onderzoeken Groningenveld 
De Tcbb merkt op dat uit de nog uit te voeren onderzoeken inzake het 
Groningenveld mogelijk kan blijken dat ook voor sommige kleinere velden de 
grens van magnitude 3,9 op de schaal van Richter kan worden overschreden.  
Mocht dit voor het winningsplan Westerveld het geval blijken te zijn, dan zal NAM 
het winningsplan hiervoor moeten wijzigen.  
In het winningsplan is echter conform de door SodM opgestelde richtlijn voor de 
SRA de maximale magnitude berekend. Deze berekende maximale magnitude ligt 
beneden de grens van 3,9 op de schaal van Richter en ligt ten grondslag aan dit 
instemmingsbesluit.  
 
Terughoudendheid bij verbinden conclusies aan berekende seismische activiteit  
In het winningsplan Westerveld is door NAM een SRA opgenomen. Deze is 
vervolgens getoetst door onder andere SodM en de Tcbb. Daarbij is nadrukkelijk </pre>

====================================================================== Einde pagina 607 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 608 ======================================================================

<pre> 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Pagina  25 van 31 
 Directoraat -generaal 
Energie, Telecom & 
Mededinging  
Directie  Energie en Omgeving  
 
 
DGETM -EO / 16179478  
rekening gehouden met onzekerheidsmarges die inherent zijn aan dit soort 
analyses. Dit heeft de informatie opgeleverd op basis waarvan besluitvorming kan 
plaatsvinden. Mocht in de toekomst blijken dat de bodemdaling of seismische 
risicoanalyse afwijkt van de prognose zoals beschreven in het winningsplan, of als 
voorzien wordt dat de cumulatieve productie uit een voorkomen gaat uitkomen 
boven de prognose van de maximale cumulatieve productie zoals in het winnings-
plan beschreven, dan dient NAM hiervoor een nieuwe wijziging van het winnings-
plan in te dienen, waarover dan opnieuw besluitvorming dient plaats te vinden.  
 
Relatie drukdalingssnelheid - bodemtrilling  
De decentrale overheden geven aan dat het lijkt alsof door NAM bij de bepaling 
van de productiescenario's geen rekening is gehouden met de relatie tussen de 
drukdalingssnelheid versus de bodemtrilling. 
De relatie tussen de snelheid van drukdaling in de gasvoorkomens en de bodem-
trilling is in het winningsplan inderdaad niet meegenomen. Voor het uitvoeren van 
de SRA en het, voor elk van de gasvoorkomens afzonderlijk, bepalen van de 
waarde voor de realistisch sterkste beving (Mmax) is deze drukdalingssnelheid 
ook niet nodig. In deze analyse wordt voor de drukdaling uitsluitend gerekend met 
de verhouding tussen het drukverschil en de initiële druk in het gasvoorkomen. 
Gegeven de eindfase van de gasproductie uit het Westerveld systeem zal sprake 
zijn van een relatief lage drukdalingssnelheid. Er is dan ook geen aanleiding om in 
het instemmingsbesluit een nadere voorwaarde te verbinden aan de productie-
snelheid uit de verschillende gasvelden. 
 
Tekortkomingen in de seismische risicoanalyse 
De decentrale overheden stellen dat de uitgevoerde SRA berekening ten onrechte 
geen rekening houdt met de toekomstige ruimtelijke ontwikkelingen en ook niet 
met de correcte bevolkingsdichtheid van het stedelijk gebied rond het gasveld 
Eleveld. Geadviseerd wordt om dit te herstellen. 
NAM heeft de SRA opgesteld volgens de daarvoor geldende SRA-leidraad. Het 
invullen van de juiste bevolkingsdichtheid maakt daar onderdeel van uit. Deze 
SRA is getoetst en goed bevonden door SodM en TNO. De SRA-leidraad houdt, 
mede vanwege het feit dat beelden van toekomstige ontwikkelingen vaak nog aan 
verandering onderhevig kunnen zijn, geen rekening met toekomstige ruimtelijke 
ontwikkelingen.  
Overigens hebben SodM, Tcbb en de Mijnraad, terwijl het winningsplan Westerveld 
is ingedeeld in risicoklasse 1, enkele maatregelen voorgeschreven die normaal-
gesproken uitsluitend gelden voor een gaswinning uit risicoklasse 2 (die bij een 
hogere bevolkingsdichtheid aan de orde zou zijn).   
 
Conclusie 
De minister stelt vast dat TNO constateert dat NAM voor het winningsplan 
Westerveld de SRA heeft uitgevoerd volgens de SRA-leidraad en dat TNO zich kan 
vinden in de toedeling tot de laagste risicogroep (categorie I). De indeling in 
categorie I betekent dat de kans op schade door aardbevingen als gevolg van de 
gaswinning, in dit geval uit het Westerveld systeem, betrekkelijk gering is.  
SodM onderschrijft de analyse van TNO, met de aanvulling dat de reeds bevende 
velden Eleveld en Vries-Zuid dicht bij de grens met categorie II liggen. Voor 
categorie I geldt dat seismisch monitoren met het bestaande KNMI netwerk 
volstaat.  
SodM adviseert om NAM in de omgeving van de gasvelden Eleveld en Vries-Zuid, 
aanvullende monitoring te laten uitvoeren in de vorm van het plaatsen van enkele  </pre>

====================================================================== Einde pagina 608 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 609 ======================================================================

<pre> 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Pagina  26 van 31 
 Directoraat -generaal 
Energie, Telecom & 
Mededinging  
Directie  Energie en Omgeving  
 
 
DGETM -EO / 16179478  
versnellingsmeters. Dit om in deze omgeving de grondbewegingen aan het 
oppervlak te registreren die de schade aan bouwwerken veroorzaken. Daarnaast 
adviseert SodM om NAM voor de gasvelden Eleveld en Vries-Zuid een risico-
beheerssysteem te laten ontwikkelen en implementeren. De Tcbb, de decentrale 
overheden en de Mijnraad onderschrijven deze SodM-adviezen. De versnellings-
meters zullen de grondbewegingen in het gebied aan het oppervlak registreren, 
waardoor de beoordeling van het causale verband tussen een door de gaswinning 
geïnduceerde aardbeving en gebouwschade wordt vereenvoudigd. Het risico-
beheerssysteem maakt het mogelijk om in te grijpen in de gaswinning indien de 
optredende risico’s daar aanleiding toe geven.  
De minister heeft naar aanleiding van de adviezen de artikel en 3 en 4 opge-
nomen. Dit om het installeren en operationeel hebben van enkele versnellings-
meters evenals het ontwikkelen en operationeel hebben van een risicobeheers-
systeem binnen drie respectievelijk zes maanden na vaststelling van dit besluit, te 
borgen.  
Gelet op het bovenstaande ziet de minister geen aanleiding om in het belang van 
de veiligheid voor omwonenden of het voorkomen van schade aan gebouwen of 
infrastructurele werken of de functionaliteit daarvan, of in het belang van de 
gevolgen voor milieu of natuur, de instemming met het winningsplan geheel of 
gedeeltelijk te weigeren, zoals hierboven is toegelicht.  
 
7.3.4 Schade door bodembeweging 
Hieronder wordt achtereenvolgens een reactie gegeven op de adviezen zoals 
genoemd in paragraaf 6.6. 
 
Beschrijv en wat precies wordt verstaan onder ‘schade’  
Voor de vraag of ingestemd kan worden met het winningsplan is het begrip 
schade zoals dat gebruikt wordt in artikel 36, eerste lid, onderdeel a, van de Mbw 
bepalend. Het gaat daarbij om schade aan gebouwen of infrastructurele werken of 
de functionaliteit daarvan.  
Los daarvan is het mogelijk dat er schade ontstaat door de gaswinning. In dat 
geval dient NAM - op basis van de aansprakelijkheid zoals geregeld in het 
Burgerlijk Wetboek Boek 6 artikel 177 - deze te vergoede n. Als dit zich voordoet 
zal het schadebegrip zoals dat gehanteerd wordt in het kader van het Burgerlijk 
Wetboek leidend zijn. 
Mocht iemand schade hebben en vermoeden dat deze schade het gevolg is van de 
gaswinning terwijl NAM dit oorzakelijk verband ontke nt, dan kan deze persoon 
zich melden bij het landelijk loket mijnbouwschade, dat per 1 januari 2017 
operationeel is. Dit loket zal de klacht dan vervolgens in behandeling nemen. Dit 
kan leiden tot een inhoudelijke beoordeling hiervan door de Tcbb of een 
soortgelijke andere onafhankelijke commissie. 
Gelet op het bovenstaande acht de minister het niet opportuun in het kader van 
dit instemmingsbesluit een kader op te stellen om duidelijk te maken wat precies 
onder schade in de zin van het Burgerlijk wetboek moet worden verstaan. 
 
In winningsplan geen aandacht voor voorkómen of beperken van schade 
De Mbw is gericht op het stellen van zodanige randvoorwaarden dat de uitvoering 
van de mijnbouwactiviteit op een verantwoorde, veilige en doelmatige wijze kan 
plaatsvinden. In dat kader stelt de Mbw onder andere dat het winningsplan een </pre>

====================================================================== Einde pagina 609 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 610 ======================================================================

<pre> 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Pagina  27 van 31 
 Directoraat -generaal 
Energie, Telecom & 
Mededinging  
Directie  Energie en Omgeving  
 
 
DGETM -EO / 16179478  
beschrijving dient te bevatten van de maatregelen ter voorkoming van schade 
door bodembeweging (artikel 35, eerste lid, onderdeel f) . Maatregelen waaraan 
hierbij gedacht kan worden zijn bijv. het niveau van de productie of het plaatsen 
van meetinstrumenten om de effecten van de gaswinning aan het oppervlak  te 
kunnen vaststellen . Daarbij geldt voor de beoordeling van het thans voorliggende 
winningsplan Westerveld dat het Westerveld systeem al geruime tijd in productie 
is, sommige velden al uitgeproduceerd zijn en  sommige velden alleen in het 
optimistische scenario nog zullen produceren. Het niveau van de nog resterende 
productie uit het Westerveld systeem is relatief beperkt. Voor de bevende velden 
Vries-Zuid en Eleveld wordt in het winningsplan (onderdeel D4) melding gemaakt 
van het plaatsen van versnellingsmeters. Het is dan ook onjuist dat de op grond 
van de Mbw vereiste beschrijving in het winningsplan zou ontbreken (zie de 
onderdelen C3, C4 , D3 en D4 van het winningsplan).    
 
Proces van schademelding, onderzoek en afhandeling publiek toegankelijk maken  
Het advies van de decentrale overheden om publiek te maken hoe het proces van 
schademelding, onderzoek en afhandeling door NAM plaatsvindt, wordt opgevolgd . 
Dit vergroot namelijk het vertrouwen in een eventuele toekomstige schadeafhan-
deling en maakt het ook mogelijk waar nodig verbeteringen in dat proces aan te 
brengen. Dit advies is als voorschrift overgenomen in dit instemmingsbesluit 
(artikel 5 ). 
 
Voorschrift voor vlot en adequaat afhandelen van schade- en compensatieclaims 
De minister onderschrijft, voor zover de effecten van de gaswinning Westerveld 
daartoe aanleiding geven, de door de decentrale overheden genoemde behoefte 
aan een adequate regeling voor de afdoening en vergoeding van schades en 
compensatie . Afspraken hierover dien en primair gemaakt te worden tussen de 
decentrale overheden en NAM; NAM heeft aangegeven te willen meewerken aan 
de totstandkoming van afspraken hierover . Het voorschrift zoals opgenomen in 
artikel 5 onderschrijft dit.   
 
Evenals in Groningen, een volledig onafhankelijk orgaan voor afwikkeling schade 
De gaswinning uit het Groningenveld en de daarmee samenhangende schade-
problematiek is uniek in Nederland en is niet vergelijkbaar met de gaswinning uit 
de kleine gasvelden. Voor de (gecontinueerde) gaswinning Westerveld wordt 
verwacht dat deze slechts tot een beperkt aantal gevallen van mijnbouwschade 
zou kunnen leiden. De minister ziet voor de gaswinning Westerveld dan ook geen 
aanleiding voor het instellen van een onafhankelijk orgaan voor de afwikkeling van 
schade, anders dan de Tcbb. 
 
Nulmeting aan gebouwen 
De decentrale overheden adviseren om nulmetingen voor te schrijven aan alle 
gebouwen boven en nabij de gasvoorkomens Eleveld en Vries-Zuid. 
De minister heeft tijdens de behandeling van het wetsvoorstel tot wijziging van de 
Mbw (Kamerstukken I 2015/2016, 34 348, nr. A) in juni/juli 2016 in de Tweede 
Kamer aangegeven dat hij, wanneer de effecten van de mijnbouwactiviteit, de 
locatie of de omgeving daartoe aanleiding geven, genegen is tot het opnemen van 
de verplichting tot het uitvoeren van een representatieve nulmeting aan </pre>

====================================================================== Einde pagina 610 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 611 ======================================================================

<pre> 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Pagina  28 van 31 
 Directoraat -generaal 
Energie, Telecom & 
Mededinging  
Directie  Energie en Omgeving  
 
 
DGETM -EO / 16179478  
gebouwen (bouwkundige vooropname) als voorschrift in het instemmingsbesluit. 
Dit is op basis van het winningsplan Westerveld het geval boven en nabij de 
gasvoorkomens Eleveld en Vries-Zuid. Dit voorschrift is opgenomen in dit 
instemmingsbesluit (artikel 6 ).  
Deze nulmeting aan gebouwen is bedoeld als hulpmiddel om gedurende de 
(verdere) gaswinning, bij een vermoeden van mijnbouwschade aan een gebouw, 
het oorzakelijk verband tussen de gaswinning en de eventueel toekomstige 
gebouwschade te kunnen vaststellen. Ondanks dat het hier gaat om het vervolg 
van een bestaande gaswinning en het dus gaat om een tussentijdse meting, wordt 
toch de term nulmeting gebruikt.  
 
Omgekeerde bewijslast 
Het principe van omkering van de bewijslast geldt uitsluitend voor het effect-
gebied van de gaswinning uit het Groningenveld, omdat alleen daar sprake is van 
grote aantallen schadegevallen als gevolg van de gaswinning in dat gebied. 
Daarom is er ook geen sprake van rechtsongelijkheid.  Deze stellingname van de 
minister is bevestigd door de Raad van State in haar uitspraak 201607953/1/A1 
van 19 april 2017 inzake de gaswinning Oppenhuizen.  
 
Onderzoeken alternatieve winningstechnieken ter beperking van bodemtrillingen 
De gemeente Leek adviseert om NAM alternatieve winningstechnieken te laten 
onderzoeken om daarmee de kans op schade aan gebouwen als gevolg van 
bodemtrillingen te verkleinen of voorkomen. 
Gegeven de tijd die het vergt om dit soort onderzoeken uit te voeren en eventuele 
maatregelen te implementeren, en gezien de eindfase waarin de gaswinning 
Westerveld zich bevindt, acht de minister het niet zinvol om zo een onderzoek 
voor de gaswinning Westerveld voor te schrijven. Het verwachte (beperkte) aantal 
schadegevallen geven hiertoe ook geen aanleiding. 
 
NAM verantwoordelijk voor afhandeling schade aan waterhuishouding 
Het waterschap is verantwoordelijk voor de waterhuishouding en bepaalt of maat-
regelen dienen te worden getroffen om schade aan het watersysteem als gevolg 
van bodemdaling te voorkómen of herstellen. Mochten er maatregelen nodig 
blijken, dan is NAM verplicht om (aan het waterschap) alle kosten te vergoeden 
waarvan is aangetoond dat deze veroorzaakt zijn door de bodemdaling als gevolg 
van de gaswinning van NAM. 
 
Opnemen voorschrift tot vergoeding van schade door bodemdaling 
Als een oorzakelijk verband tussen de schade en de gaswinning van NAM wordt 
vastgesteld, dan moet NAM deze schade vergoeden (Burgerlijk Wetboek Boek 6 
artikel 177). Zou NAM hier niet (meer) toe in staat zijn, dan vindt vergoeding 
plaats uit het Waarborgfonds mijnbouwschade. Aangezien deze verplichting direct 
voortvloeit uit de Mbw, hoeft hierover geen voorschrift te worden opgenomen in 
dit instemmingsbesluit. 
 
Conclusie 
De Tcbb sluit niet uit dat de bodemtrilling gevolgen kan hebben voor schade aan 
gebouwen. Dit kan betekenen dat in de nabijheid van een gasvoorkomen mogelijk 
lichte tot matige schade (scheuren in muren tot constructieve schade) kan </pre>

====================================================================== Einde pagina 611 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 612 ======================================================================

<pre> 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Pagina  29 van 31 
 Directoraat -generaal 
Energie, Telecom & 
Mededinging  
Directie  Energie en Omgeving  
 
 
DGETM -EO / 16179478  
optreden aan gebouwen, afhankelijk van de kwetsbaarheid (type en onderhoud) 
van het gebouw en de intensiteit van de beving. Uit het historisch overzicht van 
bevingen in voorkomens genoemd in het winningsplan, komt naar voren dat er 
zestien schademeldingen zijn geweest, allen gerelateerd aan bodemtrilling door 
productie uit het gasveld Eleveld.  
Zodra het oorzakelijk verband tussen de schade en de gaswinning van NAM wordt 
vastgesteld, dan moet NAM deze schade vergoeden (Burgerlijk Wetboek Boek 6 
artikel 177).Het is niet nodig in dit besluit hiervoor een voorschrift op te nemen.  
De decentrale overheden adviseren daarnaast om publiek te maken hoe het 
proces van schademelding, onderzoek en afhandeling door NAM plaatsvindt, een 
vlotte en adequaat afhandeling van schade- en compensatieclaims te bevorderen 
en zorg te dragen voor een nulmeting aan gebouwen boven of nabij de gasvelden 
Eleveld en Vries-Zuid. 
De minister heeft naar aanleiding van de adviezen de artikelen 5 en 6 opgeno-
men. Hierdoor dient NAM te zorgen voor een transparant proces van schade-
melding, adequaat onderzoek naar en afhandeling van schadeverzoeken binnen 
een redelijke termijn en het openbaar maken van informatie. Ook is het uitvoeren 
van een representatieve nulmeting aan gebouwen boven of nabij de gasvelden 
Eleveld en Vries-Zuid voor geschreven. 
Gelet op het bovenstaande ziet de minister geen aanleiding om in het belang van 
het voorkomen van schade aan gebouwen of infrastructurele werken of de 
functionaliteit daarvan, de instemming met het winningsplan geheel of gedeeltelijk 
te weigeren. 
 
7.4 Reactie op zienswijzen 
[PM] 
 
8. Slotconclusie 
In hetgeen inzake het winningsplan Westerveld is geadviseerd door SodM, Tcbb, 
de decentrale overheden en de Mijnraad, ziet de minister geen aanleiding om in 
het belang van de veiligheid voor omwonenden of het voorkomen van schade aan 
gebouwen of infrastructurele werken of de functionaliteit daarvan, in het belang 
van het planmatig gebruik of beheer van delfstoffen, of in het belang van de 
gevolgen voor milieu of natuur, de instemming met het winningsplan geheel of 
gedeeltelijk te weigeren. Dit is nader toegelicht in de deelconclusies zoals 
opgenomen in hoofdstuk 7. Wel heeft de minister mede naar aanleiding van de 
uitgebrachte adviezen voorschriften en beperkingen verbonden aan zijn 
instemming, zoals genoemd in de artikelen 1 tot en met 7. 
 
Gelet op de inhoud van het door NAM ingediende winningsplan Westerveld en de 
naar aanleiding hiervan ingediende adviezen, kan de gevraagde instemming dan 
ook worden verleend onder het stellen van de in onderstaand besluit genoemde 
voorschriften en beperkingen. 
 
Gelet op de artikelen 34, derde lid, en 36, tweede lid, van de Mbw; 
 
 
 
 
 
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 612 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 613 ======================================================================

<pre> 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Pagina  30 van 31 
 Directoraat -generaal 
Energie, Telecom & 
Mededinging  
Directie  Energie en Omgeving  
 
 
DGETM -EO / 16179478  
Besluit: 
 
Artikel 1 
Het door de Nederlandse Aardolie Maatschappij B.V. op 11 september 2016 
ingediende gewijzigde winningsplan Westerveld verkrijgt - met inachtneming van 
de hierna genoemde voorschriften - de instemming als bedoeld in artikel 34, 
derde lid, van de Mijnbouwwet, met uitzondering van de toepassing van zuur- of 
hydraulische stimulatie. 
 
Artikel 2  
De Nederlandse Aardolie Maatschappij B.V. dient direct na de vaststelling van dit 
besluit met de verantwoordelijke overheden ten aanzien van het normale beheer 
en onderhoud van waterkeringen en waterlopen in overleg te treden over welke 
(waterhuishoudkundige) maatregelen bij welke hoeveelheid bodemdaling door de 
gaswinning noodzakelijk worden om nadelige gevolgen te voorkomen of te 
beperken. De Nederlandse Aardolie Maatschappij B.V. dient binnen drie maanden 
na de vaststelling van dit besluit met elk van de betrokken waterschappen 
afspraken te hebben gemaakt om de noodzakelijke (waterhuishoudkundige) 
maatregelen te (laten) realiseren. 
 
Artikel 3 
De Nederlandse Aardolie Maatschappij B.V. dient, in overleg met het Koninklijk 
Nederlands Meteorologisch Instituut, binnen drie maanden na vaststelling van dit 
besluit enkele versnellingsmeters boven de gasvelden Eleveld en Vries-Zuid te 
installeren en operationeel te hebben. Deze versnellingsmeters dienen de 
grondbewegingen in het gebied aan het oppervlak zodanig te registreren dat de 
beoordeling van het causale verband tussen een door de gaswinning geïnduceerde 
aardbeving en gebouwschade hierdoor wordt vereenvoudigd. 
 
Artikel 4 
De Nederlandse Aardolie Maatschappij B.V. dient binnen zes maanden na 
vaststelling van dit besluit , door toezending aan de Minister van Economische 
Zaken en ten genoegen van de Inspecteur-generaal der mijnen, voor de gas -
velden Eleveld en Vries-Zuid in het winningsplan een risicobeheerssysteem te 
ontwikkelen en operationeel te hebben.  
 
Artikel 5 
De Nederlandse Aardolie Maatschappij B.V. zorgt voor een transparant proces van 
schademelding, adequaat onderzoek naar en afhandeling van schadeverzoeken 
binnen een redelijke termijn, en maakt de betreffende informatie binnen drie 
maanden na het onherroepelijk worden van dit besluit openbaar. 
 
Artikel 6 
De Nederlandse Aardolie Maatschappij B.V. dient, binnen zes maanden na 
vaststelling van dit besluit zorg te dragen voor het uitvoeren van een 
representatieve nulmeting aan gebouwen boven of nabij de gasvoorkomens 
Eleveld en Vries-Zuid teneinde eventuele toekomstige mijnbouwschade aan 
gebouwen door de gaswinning Westerveld beter te kunnen vaststellen.  
 
 
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 613 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 614 ======================================================================

<pre> 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Pagina  31 van 31 
 Directoraat -generaal 
Energie, Telecom & 
Mededinging  
Directie  Energie en Omgeving  
 
 
DGETM -EO / 16179478  
Artikel 7 
Dit besluit treedt in werking met ingang van de dag waarop de termijn voor het 
indienen van een beroepschrift afloopt en komt te vervallen op 31 december 
2028.  
 
De Minister van Economische Zaken,  
namens deze: 
 
 
 
 
 
drs. J.M.C. Smallenbroek 
directeur Energie en Omgeving </pre>

====================================================================== Einde pagina 614 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 615 ======================================================================

<pre>Date : 13-2-2018 23:25:03
To : "Marco Out" @assen.nl
Cc : "   @assen.nl, "    @assen.nl
Subject : Fw d: Gesprek aardgasw inning kleine velden, Z w olle
Attachm ent : Gespreksnotitie procesafstem m ing gem eenten EZ K op basis van Casus Z uidhorn opm . docx;m aatschappelijk draagvlak en effecten w inning op
Beste Marco,
 
Ik heb de stukken bekeken en heb een eerste analyse gemaakt. Ik stuur de stukken ook naar  en  zodat ze ook kunnen aanvullen.
In de stukken hebben ik opmerkingen gemaakt (bijgevoegd) in aanvulling daarop het volgende:
-            i .        i       i         
       li   i   l l     i  .       li   
i     i   
-        i      l  i     i i   i l        i   i . i  
 li .  il        il .             li  i  l  .
       
-                         i       l .
            i :      li     i        i   i
      i                 
i  l  li  l i   l  l  -  l   i  li       
   i       i  l     ll  i i
-          
    l    i  .      l      .   i   i  l  
l    i  .   i  i         l  l   l  l      
          i     I   l       l   l     
 .  l i   i .    li          i   
          i   i         i    
       i       
                     i l  .   i
ll           i        l          
  i     i  l
      i             i      l   l 
 l        i      i      l  .       i   
          i    i  i          
          li    .          i   i i  i     
  i   l    i l         i  li    i       i  .
            i .
 
Ik hoop je hiermee voor dit moment voldoende te hebben geïnformeerd. Als er meer nodig is, hoor ik dat graag. Morgen ben ik extern, maar houd mijn telefoon in de gaten.
 
Groet,
 
Van:
Verzonden:  dinsdag 13 februari 2018 20:22
Aan:
Onderwerp:  Fwd: 2018-02-14, 19.00 uur: agenda en stukken platform gemeenten met kleine gasvelden
 
 
 
Outlook voor iOS downloaden
From:
Sent:  Tuesday, February 13, 2018 8:21:24 PM
To:  
Subject:  Fwd: 2018-02-14, 19.00 uur: agenda en stukken platform gemeenten met kleine gasvelden
 
 
 
Outlook voor iOS downloaden
From:  
Sent:  Tuesday, February 13, 2018 4:34:05 PM
To:
Subject:  FW: 2018-02-14, 19.00 uur: agenda en stukken platform gemeenten met kleine gasvelden
 
Hallo Marco en i ,
 
Bijgaande stukken/mail ontvangen voor het overleg van morgenavond.
Voor Marco in Ibabs gezet.
 
Groet, 
 
Van: il . i heerenveen.nl]
Verzonden:  dinsdag 13 februari 2018 16:28
Aan: . @hotmail.nl @minez.nl @vng.nl >; 
@woerden.nl . i @heerenveen.nl bestuurssecretariaat@zuidhorn.nl >  
. . @minienm.nl . @minez.nl . minez.nl >; . l @assen.nl
' i @zuidhorn.nl @minez.nl     l @ommen-hardenberg.nl >
CC: @noaberkracht.nl >; 'secr.gs.schrier@fryslan.nl' < secr.gs.schrier@fryslan.nl >
Onderwerp:  2018-02-14, 19.00 uur: agenda en stukken platform gemeenten met kleine gasvelden
 
 31.92
</pre>

====================================================================== Einde pagina 615 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 616 ======================================================================

<pre> 
Beste mensen,
 
voor de bijeenkomst woensdag 14 februari om 19.00 uur van het bestuurlijk platform mijnbouwgemeenten en EZK zijn twee hoofdonderwerpen geagendeerd.
 
Het eerste onderwerp betreft de procesgang en communicatie tussen EZK, gemeenten, operator en inwoners. Er zijn geregeld misverstanden. Vraag is hoe een en
ander helder te krijgen. Om het gesprek hierover goed te kunnen voeren is op basis van de casus gemeente Zuidhorn een gespreksnotitie geschreven. Een notitie
waarbij het perspectief van de gemeente en het perspectief van het ministerie als twee perspectieven is neergezet. 
 
Twee onderwerp betreft het kleine gasvelden beleid. Specifiek gaan we in op het afkalvend draagvlak voor gaswinning en de effecten van stoppen met gaswinning op
land. Daarbij zouden we ondermeer de volgende vragen kunnen beantwoorden:
 
Is het mogelijk dat het maatschappelijk draagvlak voor gaswinning op land terugkomt?
1. Hoe zien de deelnemers aan de discussie de rol van gas in de energietransitie (gebruik daarbij de infographic van EBN) ?
2.  Wat zijn de belangrijkste bezwaren van lokale gemeenschappen tegen de huidige gaswinning uit kleine velden ?
3.  Hoe zouden die bezwaren weggenomen kunnen worden ?
4.  Wat zouden elementen moeten zijn, die in een brief over de herijking van het kleine veldenbeleid opgenomen moeten worden ?
 
De vergadering begint om 19.00 uur bij Bilderberg Grand Hotel Wientjes, Stationsweg 7, Zwolle (incl. eten)
 
 
Met vriendelijke groet,
 
   
 
 
=============================================================
Proclaim er e-m ail:
U vindt onze proclaim er op onze website: http://www.heerenveen.nl/Proclaim er=============================================================
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De
gemeente Assen aanvaardt geen aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 616 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 617 ======================================================================

<pre>    Gespreksnotitie procesafstemming gemeenten EZK op basis van Casus Zuidhorn    In het gebied van de gemeente Zuidhorn is het voornemen gas te winnen. EZK heeft in  overleg met de operator de procedure rond om het winningsplan aangehouden om  zodoende een effectiever functioneren van de verschillende betrokken overheden mogelijk  te maken. In de notitie hieronder zijn een aantal aspecten. Bedoeling is dat de discussie  tijdens het informeel bestuurlijk overleg woensdag materiaal oplevert om een volgende stap  te zetten in gezamenlijk optreden van de verschillende overheden, waarbij ieders eigen rol  en verantwoordelijkheid in acht wordt genomen.    Vanuit de praktijk van de gemeente Zuidhorn komen zaken naar voren die ook bij andere  gemeenten terug te vinden zijn Hoewel de advsering m het kader van de mijnbouwwet  belangrijk is, is vooral de impact op de kefkwaliteit van de inwoners van de gemeente een  primaire zorg. Hoe kunnen gemeenten enerzijds het belang van haar inwoners en bedrijven  constructief behartigen en hoe kan anderzijds ook verantwoordelijkheid worden genomen  voor belangen die het lokale niveau foverstijgen|?    Vanuit de kant van EZK speelt dat men gebonden is aan de mijnbouwwet, met daarbij de  procedures rond vergunningverkening en waarbij ook de rechtszekerheid voor de operator een  aandachtspunt fs. Daarnaast is leveringszekerheid en de transitie van gas naar gasloos een  complex vraagstuk. Welke manouvreerruimte heeft het ministerie in de praktijk en wat  betekent dat voor de samenwerking met gemeenten?    Samenwerken begint met inzicht in elkaars positie en elkaars noden. Het vergt ook  afbakening. Daar waar we elkaar kunnen helpen 1s het goed om dat te doen, daar waar de  maatschappelijke rol een eigen invulling vergt is het effectief elkaar expliciet de numte te  geven.    Van de kant van de gemeente is door Zuidhorn als volgt de gemeentelijke behoefte en vragen  geformuleerd.    Vragen die in onze gemeente leven zijn:   - hoe kunnen wij de belangen van onze inwoners behartigen? We zijn solidair met de  aardbevingsgemeenten en snappen dat de problematiek daar anders (erger) is dan bij fons}  Tegelijkertijd is het moeilijk uit te leggen aan inwoners dat CVW en NCG en ook het nieuwe  schadeprotocol zich enkel richt op schade door bodembeweging door aardbeving door gaswinning  uit Groningenveld en niet kijkt naar de gevolgen van gaswinning uit kleine velden en gasopslag van  hee   - Door welk loket wordt de schadeafhandeling gedaan voor inwoners die vermoeden dat schade is  ontstaan door gaswinning uit kleine velden of gasopslag (HCG)?   - worden de winningsplannen in de toekomst beter leesbaar. In het verleden werden deze plannen  enkel gelezen door techneuten van SodM en TCBB, nu lezen ambtenaren en inwoners de plannen  ook, maar snappen niet hlles,   - Hoe gaan we om met tegenstrijdige belangen bij verschillende overheden? Aardbevingsgemeenten  willen een stikstoffabriek zodat er meer gebruik van HcGjgemaakt kan worden. Gemeenten uit kleine  velden zien risico’s omdat de gaswinning in kleine velden en gasopslag mogelijk geïntensiveerd  wordt)    - Hoe zorgen we ervoor dat lokale en landelijke overheid samen optrekken ipv ‘tegen’ plkaar,         bijgevoegde stuk gezien, gaat hetom economische belangen. Het  ikt niet meer te gaan om leveringszekerheid,    I Met opmerkingen [e2}: Hier blijft Ez zich achter verschuilen. De |              wet kanechter worden aangepast. Dit kan echter wel eens  financiële gevolgen voorde Staat hebben.              { Met opmerkingen [c3]: Transparantie is gewenst              Met opmerkingen [<4]: De vraag Is welke kleine gasvelden  gebruikt kunnen worden ter compensetie van Groningsgas.  Groningsgas is laag -catorisch een deel van het gas uit kleine velden Is  hoog-calorisch en kan alleen na bewerking (bij mengen stikstof)  worden gebruikt.              Met opmerkingen [<5]: Dus snel een goede schaderegeling  | voor heel Nederland.              {met opmarkingen [6]: Hier wordt aan gewerkt door EZ ende  mijnbouwbedrijven.              | Met opmerkingen [c7]: Hoog Catorisch Gas              Met opmerkingen [c8): Zie eerdere opmerking. Gas uit kleine  velden kan worden omgewerkt naarde kwaliteit van Groninger gas.  We kunnen echter ook Importeren. Noors en Russisch gas heeft  gemiddeld echter een nog hogere calorische waarde dan het gas uit  de kleine velden. Dit betekent dateen stikstoffabriek makkelijker  _gasuit kleine velden kan verwerken dan Noors en Russisch gas.              Met opmerkingen [<9]: Willen we echt samen optrekken? We  willen wet meedenken over hoe hetbeter kan. Een onafhankelijke  ‚rot handhaven lijkt mij wenselijk.              : { Met opmerkingen [c1): In samenhang methet andere |    </pre>

====================================================================== Einde pagina 617 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 618 ======================================================================

<pre>    De samenwerking richting lokale bevolking loopt volgens mij prima. Wij betrekken vaak de  dorpsbelangen bij het advies aan de minister { Met opmerkingen [c10): Wij ook. @  Onze gemeente wordt ook goed geïnformeerd over een winningsplan. Het advies of zienswijze wordt   alleen niet één op één overgenomen door de minister. Ik begrijp dat de minister zijn eigen afweging   moet maken, met alle adviezen die hij krijgt, maar dat is voor ons als gemeente wel jammer.         Waar EZK tegen aanloopt in de praktijk is bijvoorbeeld een verschil in het beeld tussen  ministerie en gemeente of een gemeente al dan niet geinformeerd is. OP dit punt lopen de  beelden zeer uiteen. We hebben met elkaar nog niet scherp waar dit verschil van beleving uit  voortkomt. Het is een belangrijk punt aangezien dit bij meerdere gaswinmitiatieven speelt en         bijdraagt aan het beeld van een ontransparante overheid. Wat speelt hier en wat kunnen we er  aan Hoen? Met opmerkingen [c11): EZ kijkt op afstand  , “ _ , , 7 , _ , technisch/economisch. De gemeenten kijken vanuit de beleving van  de inwoners. Inwoners die geconfronteerd worden met risico’s op  (Schade zonder dat er een goede schaderegeling ís.</pre>

====================================================================== Einde pagina 618 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 619 ======================================================================

<pre>    Ingredienten vraagstuk Kleine gasvelden en gemeenten    Gaswinning en energietransitie   Op korte termijn stoppen met winning van gas op land in Nederland zal de maatschappelijke  druk vergroten om snel de vraag naar gas naar beneden te brengen. Voor de kosten van de  energietransitie zal het stoppen met de gaswinning op land behoorlijk wat uitmaken. Er is  internationaal gezien genoeg gas te krijgen. Maar geïmperteerd gas heeft een 30% hogere  CO2 footprint ten opzichte van in eigen land gewonnen gasen die zal gecompenseerd  moeten worden. En gaswinning in eigen land levert ons allen geld op waarmee we voor een  deel onze energietransitie kunnen bekostigen. Het levert bovendien de basis voor een  infrastructuur op die ook nodig is voor het gebruik van de ondergrond voor duurzame  energie Maar maatschappelijk en politiek gezien is voortzetting van gaswinning in de  publieke opinie op het oog onverenigbaar met ons doel: zo snel mogelijk gasvrij. Vraag is in  hoeverre de huidige publieke opinie het toelaat om ons te richten op het verminderen van  het gasverbruik en daar de gaswinning in Nederland als mede financierings- en kennisbron  voor in te petten.    In deze notitie ligt qua hoeveelheid tekst het zwaarte punt in de rationale anyse van de  verschillende aspecten rond gaswinning. Dat heeft te maken met de ruimte de nodig is om  de verschillende effecten van gaswinning goed te beschrijven. De huidige publieke opinie is  in een veel compactere beschrijving te vatten. Bij het lezen van de tekst is het daarom goed  om ons bewust te zijn dat de publieke opinie wel eens bepalender zou kunnen zijn dan de  conclusie op basis van de hieronder beschreven feitelijke effecten van gaswinning op land.    De notitie is een verzameling van lossen onderdelen en overwegingen. Het is geen voorstel,  geen analyse. Het onderwerp is daarvoor te politiek en te complex. Niettemin worden  tachtigtal gemeenten met gaswinning geconfronteerd. Zij moeten omgaan met lokale  effecten in samenhang met het besef dat de gaswinning niet zomaar kan stoppen. Met deze  notitie willen we een eerste verkennend en informeel gesprek over het kleine velden beleid  op lokaal bestuurlijk niveau ondersteunen. Karakter van de bespreking is die van het  verkrijgen van inzicht en niet die van het uitspreken van standpunten;    Overwegingen   Relatie verbruik en winning in Nederland is nauwelijks tot niet aanwezig   De koers die wij als samenleving varen is die van het bereiken van een Co2arme en dus  aardgasvrije samenleving. Daar hoort een eind van de gaswinning bij. Menig burger  veronderstelt daarbij dat er een directe relatie is tussen gaswinning in Nederland en  gasgebruik door Nederlandse bedrijven en burgers. Maar dat ligt anders. De gasmarkt is een  internationale markt waarbij er voor Nederlandse bedrijven voldoende alternatieven voor  Nederlands gas zijn. Hoewel in feitelijke zin de koppeling tussen gaswinning in Nederland en  gasverbruiker in geringe mate is, is deze er politieke zin wel. De landelijke discussie over  gaswinningen gasverbruik is daarmee een politieke!    Niet alleen landelijk maar ook lokaal   Naast de landelijke discussie over gaswinning zijn in minstens even belangrijke mate lokale  omstandigheden en draagvlak bepalend voor de winning van gas uit kleine gasvelden. Lokaal  zijn burgers bevreesd voor gebrekkige aanpak van afhandeling van schade en persoonlijke         ' Met opmerkingen [cl]: Deze grotere footprint moet dan In  transport en omwerking zitten. Ik ben hier niet mee bekend, maar  _ben benieuwd naarde bronvermelding.         “Met opmerkingen [c2]: Dit is de aanname datde transitie  | wordt betaaid uit gas. Er kan ook voorworden gekozen om de  ' transitie op andere manieren te betalen. Dit is een politieke keuze.  ' Hier wordt een 1:1 relatie gelegd tussen sardgasbatenentransitie.  ' Met opmerkingen [c3]: Dit behoeft uitieg. De infrastructuur ligt ;  ‚ eren verdwijnt niet direct als de gasproductie stopt.         Met opmerkingen [c4]: De vraag is of dit de vraag 15. Misschien  is de vraag of we accepteren datde Inkomsten van de staat  “ teruglopen. Dit kan zijn doorwerking krijgen in de energietransitie  ' (de vraag Is of daar wel een keuze is alswe van het gas af willen), of  in de zorg of in de ambtenaren salarissen enz.              Met opmerkingen [cS]: Oe kennisis er nu. Het gaater om dat  er snel wordt geschakeld om deze kennisop andere vlakken inte   ‚ zetten (bijv. waterstof). Dit vraag snelle voorinvesteringen van de   ‚ staat, Hier zit een zwaar belang voor Assen (vasthouden NAM   1 personeel)         Met opmerkingen [c6]: in dit stuk zitten anders aardig wat  7 standpunten en aannames.         ‘Met opmerkingen [c7]: Wat staat er eigenlijk In dit tekstblokje?  , 8 We hebben gasinkomsten nodig vooronze economie?    </pre>

====================================================================== Einde pagina 619 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 620 ======================================================================

<pre>    veiligheid. Ook de afwijkende omgang en afwijkende rechten ten opzichte van burgers die in  het gebied van het Groninger veld wonen, voedt de overtuiging van veel burgers dat als  dingen misgaan zij dan kind van de rekening zijn.    De lokale weerstand is ondertussen zo groot dat het kan gaan zorgen voor het einde van de  gaswinningop land in Nederland. Tegelijkertijd kunnen met de inkomsten uit de gaswinning  de kosten van de energietransitie deels betaald worden) Daarnaast betekent de  aanwezigheid van gasexploitanten ook kennis van de ondergrond. Kennis die nodig is voor  geothermie en andere voorzieningen voor duurzame warmte- en energiewinning; Kortom,  nu stoppen met gaswinning heeft nadelen en gaat ons als samenleving ook wat kosten.  Gaswinning zonder lokale acceptatie en draagvlak is aan de andere kant eveneens geen  realistisch scenario meer.    Nadelen en voordelen in beeld en scenario van op peil houden huidig niveau winning  kleine gasvelden   Het besluit over het moment van beeindiging van gaswinning op land, vraagt om  inventarisatie en analyse van voordelige en nadelige effecten. Het vraagt om een debat op  landelijk niveau maar ook om een debat op lokaal niveau. Een eerste verkenning van het  debat op lokaal niveau voeren we in de bijeenkomst van 14 februari met elkaar uit. Daarbij  hoort ook de voor- en nadelen van het eventueel wat langer op peil houden van het huidige  niveau van gaswinning uit kleine velden. Voor de lokale gemeenschap staat in dat scenario  daar een fonds voor financiele versnelling van de energietransitie in de gaswinnings-  gemeenten tegenover. Uiteraard moet dan wel het vraagstuk rond de schadeafhandeling  opgelost zijn.    De ingredienten van de verkenning   Hieronder ingredienten van het vraagstuk kleine gasvelden en gemeenten. Duidelijk is dat  exploitatie van kleine gasvelden geen vanzelfsprekendheid is. Combinatie van enerzijds  marktomstandigheden en anderzijds maatschappelijke weerstand betekent dat er een  gerede kans is dat gaswinning op land in Nederland veel eerder stopt dan gedacht. Vraag is  wat dat betekent, in hoeverre de overheid daarin wil sturen en wat dan vervolgens de rol  van gemeenten daarin is. De veranderende context is dat juridisch gezien het rijk hierin  beslist maar dat maatschappelijk gezien zonder draagvlak dan wel acceptatie van de lokale  bevolking gaswinning praktisch gezien onmogelijk is.    De ingredienten:   e Maatschappelijke weerstand leidt tot vermindering investeringsbereidheid van  operators in de exploitatie van kleine gasvelden.   e Exploitatie van nederlandse gasvelden heeft geen invloed op het gasverbruik in  Nederland. Er is op de markt genoeg (russisch) gas beschikbaar,   e Er iseen kritische massa aan in eploitatie zijnde gasvelden nodig om de  gasinfrastructuur operationeel houden en daarmee ook de exploitatie van een enkel  klein veld rendabel te laten zijn.   e Uitbreiding van gaswinning is niet aan de orde, stimulatie om zodoende winning van  gas uit kleine velden op hetzelfde niveau te houden als nu well         Met opmerkingen [c8]}: Hier opnieuw de koppeling  _gasinkomsten en transitie. Nu gaathetom “deels”.              Met opmerkingen [c9]: Kun je de kennis alleen vasthouden  " door door te gaan metwinnen of zijn er andere mogelijkheden?   Oprichting van Kennisinstituut ondergrond en energietransitie in  „Assen?         ' Met opmerkingen [cl0]: Aaaaah, we krijgen geld alsze gas   mogen blijven winnen in Assen. De vraag isof er een link wordt   ' gelegd tussen het ge!d datwe mogelijk van BZK krijgen vooreen  aardgasloze wijk ? Krijgen we dat geld wel als we “moeilijk blijven   | doen*?         Met opmerkingen [cl1]}: Koe moet dit geïnterpreteerd  worden? Zijn de gasvelden onder Assen e‚o. niet nodig voor de  leveringszekerheid? Dat was juist een belangrijk argument in het  ontwerpbesluit op het winningsplan Westerveld van de minister van  EZ. Als de velden niet nodig zijn voor levering szekerheid, is de vraag   ‚ hoe betrouwbaar EZ Is. Minder daneen jaar geleden, zelden ze iets   ‚ anders.   ' Met opmerkingen [c12]: Lees: middelen toevoegen of Stikstof   ‚ Injecteren om de druk op peil te houden.</pre>

====================================================================== Einde pagina 620 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 621 ======================================================================

<pre>    Stoppen van gaswinning is maatschappelijk gezien wenselijk vanwege het feit dat  door kwalitatief bndermaatselschadeafhandeling en negatie seismische effecten de  maatschappelijke “license to produce” er nauwelijks meer is.   Politiek is lokaal veel weerstand tegen het principe van een stimuleringsmaatregel  voor het op peil houden van het huidig gaswinningsniveau. lets waar je vanaf wil ga  je niet stimuleren.   Stoppen van exploitatie van kleine gasvelden in Nederland leidt niet tot automatisch  tot minder verbruik. Het leidt tot meer CO2 emissies, minder inkomsten voor de  staat, verlies van werkgelegenheid, verlies van kennis en aanbod geologie:  Gemeenten hebben veel behoefte aan toegang tot kennis en een netwerk dat hen  vanuit gemeentelijk perspectief ondersteund. Liefst een kennisinstelling en liefst niet  TNO of KNMI. Orde groote aan ondersteuning: ter waarde van 2 miljoen per jaar. Het  gaat om kennis op het gebied van geologie, mijnbouwschade, proces en  communicatie}   Samenhang tussen geothermie en gaswinning is onvoldoende in beeld|   Voor lokale acceptatie van exploitatie van kleine gasvelden is een lokaal-regionaal  keuzeproces randvoorwaardelijk:   Bij inzet op niveau houden huidig niveau gaswinning lijkt lokale financiele  ondersteuning van de transitie naar gasvrij noodzakelijk   Er is spanning tussen enerzijds kritische massa kleine gasvelden enerzijds (vraag om  centrale sturing) en noodzaak voor lokaal regionaal beslissen anderzijds.         | Met opmerkingen [et3}: Daar zijn we het dus overeens. Ò         Met opmerkingen [c14]: Dus opnieuw: Geen probleem wat 7  ‚betreft leveringstekerheid.    {Met opmerkingen [c15}: Positief. Dit hebben wij ambtelijk  aangegevenen ls opgepakt. }              | Met opmerkingen [¢16}: Klopt. Ous daar moeten we in gaan  ‚ investeren. |  | Met opmerkingen [cl 7]: Dit begrijp ik niet. Worden de keuzes    | in de regio gemaakt? Moet je dat niet op landelijk niveau doen?         “Met opmerkingen [c18]: krijgen we geld?              Met opmerkingen [c29]: Waargaatdie bestissing over? Moet  je niet Juist op landelijk niveau kijken uit welke velden je met zo min   , mogelijk risico kunt winnen? Wat voor rol krijgen lokale overheden  bij beslissingen op regionaal niveau? Hetkan wel eens onwenselijk  zijn om een meebeslissende rol te krijgen. Dan worden we   : onderdeel van hetsysteem.         </pre>

====================================================================== Einde pagina 621 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 622 ======================================================================

<pre>Date : 12-1-2017 10:42:26
From  : "Harm ke Vlieg" assen.nl
Subject : Fw d: Kam ervragen over de put Vries-10 in Assen
Gelukt :)
Verstuurd vanaf m ijn iPad
Begin doorgestuurd bericht:
Van:  "Dik-Faber, C." tweedekam er.nl>
Datum :  12 januari 2017 10:13:41 CET
Aan:  assen.nl " assen.nl >
Onderw erp:  Doorst.:⁨ Kam ervragen over de put Vries-10 in Assen⁩
Zojuist ingediend.
Tot vanavond!
Verstuurd vanaf m ijn iPad
Begin doorgestuurd bericht:
Van:  "Dik-Faber, C." @tweedekam er.nl>
Datum :  12 januari 2017 10:11:58 CET
Aan:  "Dik-Faber, C." tweedekam er.nl >
Onderw erp:  Kam ervragen over de put Vries-10 in Assen
Vragen van het lid Dik-Faber aan de minister van Economische Zaken over de plannen van de NAM om de put Vries-10 in Assen
op te starten.
1. Is de minister ervan op de hoogte dat de NAM voornemens is om op korte termijn de winning van aardgas uit een nieuw
geboorde put Vries-10 in Assen op te starten?
2. Is de minister bekend dat er op dit moment – mede naar aanleiding van het geactualiseerde Winningsplan Westerveld - bij een
deel van de inwoners van Assen en omgeving onrust bestaat over de voorgenomen gaswinning onder het dorp Loon en de Asser
wijk Marsdijk en dat er vrees bestaat voor bevingen die kunnen leiden tot schades aan woningen?
3. Herinnert de minister zich zijn antwoord op mijn eerdere schriftelijke vragen, zoals die zijn herhaald in zijn brief aan de Tweede
Kamer d.d. 22 november 2016, waarin hij schrijft dat “in alle gevallen waarbij op basis van boringen besloten wordt om gas te
gaan winnen, een nieuw of gewijzigd winningsplan ingediend moet worden” (Kamerstukken 2015-2016, Aanhangsel van de
Handelingen, 57)? Is de minister met mij eens dat de formulering  “alle gevallen” uitsluit dat er gewonnen mag worden
zonder een goedgekeurd winningsplan, dat tot stand is gekomen met toepassing van de nieuwe procedure inclusief het adviesrecht
van lokale overheden en het meenemen van het burger perspectief?
4. Is de minister bekend dat het SodM in haar advies op het Winningsplan Westerveld aangeeft dat er kans bestaat op bevingen
en lichte tot matige schades aan gebouwen als gevolg van de winning uit de nieuwe put Vries-10? Zo ja, hoe beoordeelt de minister
dit?
5. Is de minister bekend dat de NAM zowel per mail als tijdens een bewonersbijeenkomst eerder in 2016 heeft aangegeven dat er
geen gas zal worden gewonnen uit de put Vries-10 zolang er geen besluit door u is genomen op het nieuwe Winningsplan
Westerveld? Is de minister met mij eens dat deze belofte moet worden nagekomen?
6. Bent u met mij eens dat voor het winnen van aardgas maatschappelijk draagvlak belangrijk is? Hoe beoordeelt de minister het
winnen van gas uit kleine velden in het licht van de uitspraak in de Urgenda-klimaatzaak, het klimaatakkoord van Parijs en de
noodzaak tot omschakeling naar een duurzame energievoorziening? Deelt de minister mijn standpunt dat het blijven boren naar gas
ecologisch en maatschappelijk niet uit te leggen is?
7. Vindt de minister het - los van het antwoord op vraag 3 en gelet op vraag 4, 5 en 6 – verstandig om op basis van een
winningsplan uit 2011, waarbij het burgerperspectief niet is meegenomen, onder stedelijk gebied dat intensief bebouwd is een
relatief kleine hoeveelheid aardgas te gaan winnen uit put Vries-10? Zo ja, welke consequenties verbindt de minister hieraan? Zo
nee, waarom niet?
8. Is de minister bekend dat de colleges van burgemeester en wethouders van Assen, Tynaarlo en Aa en Hunze de NAM hebben
verzocht om geen aardgas te winnen uit de put Vries-10 zolang er geen goedgekeurd winningsplan ligt? Wil de minister zijn
antwoord op dit verzoek met de Tweede Kamer delen?
9. Is de minister bereid om de NAM opdracht te geven om de winning uit te stellen tot het Winningsplan Westerveld
is goedgekeurd? Zo nee, waarom niet?
Verstuurd vanaf m ijn iPad
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De gemeente Assen aanvaardt geen
aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.31.93
</pre>

====================================================================== Einde pagina 622 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 623 ======================================================================

<pre>Date : 8-5-2017 07:26:01
From  : "Marco Out" @assen.nl
Subject : Fw d: m em o college m ei 2017
Attachm ent : m em o college m ei 2017.docx;ATT00001.htm ;
Beste ,
Mem o is wat m ij betreft akkoord. 
De krappe voorbereidingstijd kan wat m ij betreft niet leiden tot een latere raadsbehandeling.
Ik vind het een goed voorstel om  niet "overhaast" te reageren om  de NAM-voornem ens.
Donderdag zal Harm ke het gesprek m et de Drentse collega's doen.
Het lijkt m e goed om  voor die tijd de koppen even bij elkaar te steken.
Groet,
Marco 
Verstuurd vanaf m ijn iPad
Begin doorgestuurd bericht:
Van:    r@assen.nl>
Datum :  5 m ei 2017 16:00:51 CEST
Aan:  Marco Out assen.nl >
Kopie:  @assen.nl assen.nl >
Onderw erp:  mem o college m ei 2017
Dag Marco,
 
Bijgevoegd vind je een concept memo over de gaswinning voor het college van a.s. dinsdag. Ben je  het er mee eens dat ik het memo in het college breng? Ben je het
eens met de inhoud van het memo?
 
 
 vult het maandag nog aan met een eerste indruk van het ontwerp instemmingsbesluit voor het Winningsplan.
 
 
 
               
  .
 
              
 
Fijn weekend.
 
 
 
 
 
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De gemeente Assen
aanvaardt geen aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.31.94
</pre>

====================================================================== Einde pagina 623 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 624 ======================================================================

<pre> 
Eenheid Beleid  - Beleidsregis seurs  
  
 
M e m o  
Van :  
Aan : College van B&W  
Datum  : Vrijdag 5  mei 2017  
Onderwerp  : Gaswinning  
 
Graag informeren wij u over twee zaken rond de gaswinning: De o nafhankelijke 
schade afhandeling en het ontwerp instemmingsbesluit voor het Winningsplan.  
 
Onafhankelijke s chade afhandeling  
De NAM heeft zi ch teruggetrokken uit de schade afhandeling bij het Groningerveld. De NAM 
wil zich nu ook in de rest van Neder land terugtrekken uit de schade afhandeling en komt een 
dezer dagen met het volgende bericht:  
  
NAM op afstand in schadeproces  
  
NAM is een voorstander van een schadeproces op afstand van NAM, ook voor de 
kleine velden. Daarbij gaat NAM graag in samenspraak met bestuurders en 
belan ghebbenden kijken hoe lokaal of regionaal de schadeafhandeling ook bij 
NAM’s kleine gasvelden op afstand van NAM ingericht kan worden. Ook aan de 
vraag om meer monitoring wil NAM invulling geven, bijvoorbeeld door 
gebouwopnames waar nodig en mogelijk.   
 
Overleg met gemeenten en provincies  
NAM gaat graag in overleg met de gemeenten en provincies over de schadeafhandeling 
rondom kleine gasvelden. NAM heeft voor circa 175 kleine gasvelden in Nederland een 
concessie om gas te mogen winnen. De kleine gasvelden  liggen bijvoorbeeld in Drenthe, 
maar ook in verschillende andere provincies. Ook daar waar in de nabije toekomst 
gaswinning mogelijk is, wil NAM de bestuurlijke relaties benaderen voor overleg. "Dit 
vereist uiteraard maatwerk", aldus  bij NAM. "De 
situaties verschillen per gebied en de lokale wensen dus ook. Daar gaan we graag over in 
gesprek."   
 
Groningen -veld 
In Groningen wordt sinds 31 maart 2017 de schadeafhandeling aangestuurd door de 
Nationaal Coördinator Groningen (N CG). Op 1 juli 2017 zal een nieuw schadeprotocol en -
handboek van de NCG in werking treden.  
 
Monitoring  
Daarnaast kijkt NAM naar mogelijkheden voor onafhankelijke monitoring rondom bepaalde 
kleine velden. Een van de veel gehoorde verzoeken van omwonenden e n opwonenden van 
kleine gasvelden is een beter inzicht in de bestaande situatie, bijvoorbeeld door 
gebouwopnames. NAM bespreekt graag op korte termijn met gemeenten, provincies en 
lokale vertegenwoordigers wat precies de verwachtingen en wensen zijn ten aa nzien van 
monitoring rondom de gaswinning in kleine velden. Afhankelijk daarvan kan monitoring 
lokaal ingericht worden. Ook hier streeft NAM naar duidelijkheid en een onafhankelijke rol 
in de monitoring.  
 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 624 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 625 ======================================================================

<pre>Voor 22 mei staat er een bestuurlijk overleg geplan d tussen de NAM en de decentrale 
overheden waarbij de NAM – blijkt nu - ook over dit onderwerp wil praten . 11 mei is er een 
vooroverleg tussen de bestuurders  van Assen, Tynaarlo en Aa en Hunze . 
 
De NAM heeft op ons verzoek hun vraagstelling voor he t overleg van 22 mei op papier 
gezet:  
 
1. Wat zijn de wensen en verwachtingen van de besturen ten aanzien  van een 
onafhankelijke schade afhandeling?  
2. Wat zijn de wensen en verwachtingen van besturen ten aanzien van  
onafhankelijke gebouwopnames (nulmeting en)? 
 
De NAM bedoelt met de wensen en verwachtingen van de besturen het volgende:  
1. Het is helder dat zowel overheid, als burgers als NAM een snel, transparant 
en duidelijk proces willen. Wat zijn daarbij de praktische ideeën vanuit de gemeente?  
2. Heeft de gemeente een voorkeur voor de vorm om tot een onafhankelijke 
schadeafhandeling te komen?  
3. Heeft u een inventarisatie van de wensen en de verwachtingen van de 
burgers zelf ten aanzien van een onafhankelijke schadeafhandeling?  
4. Welke rol ziet de gemee nte voor zichzelf om invulling te geven aan 
onafhankelijke schadeafhandeling?  
5. Welke rol ziet de gemeente voor zichzelf om invulling te geven aan 
onafhankelijke gebouwopnames?  
6. Is er een partij die in uw gemeente onafhankelijke gebouwopnames zou 
kunnen  doen?  
 
  
  
 
 
n. 
 
Het zal gaan om zaken als: borging van de belangen inwoners en bedrijven; zekerheid  en 
betrouwbaarheid ; verwachtingen van inwoners en bedrijven; draagvlak; kansen en risico’ s; 
rollen en verantwoordelijkheden ; omvang van de problematiek; schaal niveau; financiën en 
garanties ; techniek.  
 
 
 
 
.  
 
Ontwerp -instemmingsbesluit winningsplan  
 
Met ingang van maandag 8 mei ligt het Ontwerp -instemmingsbesluit W inningsplan  
Westerveld ter inzage.  
 
Het ontwerp heeft de volgende strekking:  
- Er mag worden gewonnen.  
- Er wordt tegemoet gekomen aan een aantal door ons geadviseerde zaken. Het totaal 
beeld blijft echter teleurstellend.  
o …… 
o …. 
 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 625 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 626 ======================================================================

<pre>Wij gaan met ingang van dinsdag 9 mei ambtelijk samen met de  andere overheden werken 
aan de  zienswijze n.  
 
De planning voor het proces ziet er als volgt uit:  
- 11 mei bestuurlijk afstemmingsoverleg Tynaarlo en Aa en Hunze  
- 15 en 17 mei g esprekken Dorpsbelangen Loon en actiegr oep Stop gaswinning 
Marsdijk Nu . 
- 22, 23 en 24 inspraakavonden door het ministerie van EZ  
- 23 mei behandeling zienswijzen in college  
- 1 juni behandeling zienswijzen in gemeenteraad  
- 19 juni einde zienswijzen termijn  
   
t  
</pre>

====================================================================== Einde pagina 626 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 627 ======================================================================

<pre>Date : 1-6-2017 10:35:55
Subject : Fw d: m otie 
Attachm ent : Motie 30.000 ziensw ijzen ontw erp-instem m ingsbesluit Winningsplan Westerveld.docx;ATT00001.htm ;
Verstuurd vanaf m ijn iPhone
Begin doorgestuurd bericht:
Van:    . @assen.nl >
Datum :  1 juni 2017 10:06:58 CEST
Aan:     @assen.nl . assen.nl >
Onderw erp:  FW: m otie 
Hoi,
Ter informatie.
Mvg
 
Van:  Griffier 
Verzonden:  donderdag 1 juni 2017 9:42
Aan:  Marco Out @assen.nl>
CC: i @assen.nl r@assen.nl i a@assen.nl >
Onderwerp:  FW: motie
 
 
Dag Marco,
 
De SP en GroenLinks willen vanavond bijgaande motie indienen bij de behandeling van de zienswijzen gaswinning.
 
Vriendelijke groeten,
IngeR
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de
geadresseerde. De gemeente Assen aanvaardt geen aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige
verzending en ontvangst van informatie.31.95
</pre>

====================================================================== Einde pagina 627 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 628 ======================================================================

<pre> 
 
Motie 30.000 zienswijzen op ontwerp -instemmingsbesluit Winningsplan Westerveld  
 
De gemeenteraad van Assen ; 
 
in vergadering bijeen op donderdag 1 juni 2017 ; 
 
overweg ende dat; 
• De adviezen van de lokale overheden maar voor een klein deel zijn overgenomen 
door de minister;  
• De minister voornemens is een vergunning te verlenen voor gaswinning onder een 
groot deel van onze gemeente;  
• De raad van Assen de hulp van onze inwoners kan vragen om de minister ervan te 
overtuigen onze zienswijzen over te ne men;  
 
constaterende dat;  
• Er tot 19  juni zienswijzen ingediend kunnen worden wat betekent dat er nog maar 
twee weken  de tijd is om onze inwoners massaal op te roepen ook een zienswijze  in 
te dienen ; 
• De berichten van de Brink bij alle 30.000 huishoudens wordt bezorgd;  
 
BESLUITEN:  
het college op te dragen om; 
- in de berichten van de Brink van week 23 en 24 een oproep te plaatsen aan alle inwoners  
in Assen om ook een zienswijze in te dienen op het ontwerp -instemmingsbesluit 
Winningsplan Westerveld.  
-de Asser zienswijze n in de berichten van de Brink  en op onze website  te plaatsen op 
dusdanige wijze dat de inwoners alleen hun gegevens hoeven in te vullen en op kunnen  
sturen.  
 
 
En gaat over tot de orde van de dag.  
 
 
SP,     D66     GroenLinks  
 
 
CDA     PVDA      VVD 
 
 
CU     OpAssen     PLOP  
   
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 628 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 629 ======================================================================

<pre>Date : 6-4-2017 12:26:49
From  : "Marco Out" assen.nl
To : "Harm ke Vlieg" assen.nl
Cc : "    @assen.nl, "   @assen.nl
Subject : Fw d: overhandiging handtekeningen aan EZ
Kun jij?
Verstuurd vanaf m ijn iPad
Begin doorgestuurd bericht:
Van:    @assen.nl>
Datum :  5 april 2017 12:32:53 CEST
Aan:  Marco Out assen.nl >
Kopie:    @assen.nl assen.nl >
Onderw erp:  FW: overhandiging handtekeningen aan EZ
Beste Marco,
 
Zie onderstaande bericht.
Is dit iets waar jij (of Harmke) bij wilt zijn?
 
   l   i      
 
 
Van:  Gerrit Eerland [ mailto 
Verzonden:  woensdag 5 april 2017 12:21
Aan:    . @assen.nl >
Onderwerp:  overhandiging handtekeningen aan EZ
 
Beste 
 
Aanstaande vrijdag 7 april vindt om 15.30  in de Dissel de overhandiging plaats.
De handtekeningen worden namens de minister in ontvangst genomen door
de directeur Energie van EZ, Meindert Smallenbroek.
We houden het als werkgroep low profile, er komt wel een mededeling naar de pers.
Mocht jij en/of Marco er bij zijn dan ben jij/zijn jullie uiteraard welkom.
Ik hoor wel.
 
Groet
 
Gerrit
 
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De gemeente Assen
aanvaardt geen aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.31.96
</pre>

====================================================================== Einde pagina 629 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 630 ======================================================================

<pre>Date : 18-5-2017 19:31:44
Subject : Fw d: quote flyer stopgasw inningm arsdijk
Hoi 
Breng jij deze quote van Marco onder de aandacht van het actiecom ite?
Verstuurd vanaf m ijn iPhone
Begin doorgestuurd bericht:
Van:  Marco Out assen.nl>
Datum :  18 m ei 2017 17:09:46 CEST
Aan:     @assen.nl >
Kopie:    @assen.nl >
Onderw erp:  Antw .: quote flyer stopgasw inningm arsdijk
Beste 
 
Eens met .
Mooie tussenvorm lijkt mij om van de zin van martin een quote te maken:
 
Burgemeester Marco Out:
“Binnenkort vergadert de gemeenteraad over het ontwerpbesluit gaswinningsplan Westerveld en het indienen van een zienswijze.
Rond 3/6 kunt ook u op de www.assen.nl een zienswijze downloaden. Deze moet voor 15/6 zijn ingediend.”
 
Groet,
Marco
 
Van:
Verzonden:  donderdag 18 mei 2017 9:36
Aan:  Marco Out < @assen.nl>
CC:   i r@assen.nl >
Onderwerp:  RE: quote flyer stopgaswinningmarsdijk
 
Marco,
 
 i     i       .                 . 
 i i                    
  i    .   i         i i       i  i     
 
 
  
i   i
i i  
 
. . . l
Bezoekadres: Noordersingel 33, 9401 JW Assen
 
Van:   
Verzonden:  donderdag 18 mei 2017 8:36
Aan:    . t@assen.nl>
CC: . i @assen.nl >
Onderwerp:  quote flyer stopgaswinningmarsdijk
Urgentie:  Hoog
 
Dag Marco,
Ben je het eens met de quote op de flyer van stop gaswinning marsdijk?
Groet,
 
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de
geadresseerde. De gemeente Assen aanvaardt geen aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige
verzending en ontvangst van informatie.31.97
</pre>

====================================================================== Einde pagina 630 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 631 ======================================================================

<pre>Date : 21-5-2017 11:05:26
F
T
Subject : Fw d: Stukken ziensw ijze Winningsplan 
Attachm ent : Collegevoorstel ziensw ijzen def concept.docx;ATT00001.htm ;raadsvoorstel ziensw ijzen def concept.docx;ATT00002.htm ;ziensw ijze w inningsplan
Westerveld 21 m ei.docx;ATT00003.htm ;Aanbiedingsbrief EZ  ziensw ijzen 1.0.docx;ATT00004.htm ;m em o college aanbieding ziensw ijzen 21 m ei.docx;ATT00005.htm ;
Verstuurd vanaf m ijn iPhone
Begin doorgestuurd bericht:
Van:   @assen.nl>
Datum : 21 m ei 2017 10:35:46 CEST
Aan: Marco Out < @assen.nl @assen.nl . @assen.nl >
Kopie:    . @assen.nl . @assen.nl . @assen.nl >, "Theo  Dijkstra" < . @ assen.nl >
Onderw erp:  Stukken ziensw ijze Winningsplan 
Heren,
 
Hier zijn de stukken waarin ook de opmerkingen van i  (hartelijke bedankt dat je hiervoor zo vroeg bent opgestaan J)  zijn verwerkt.
De advocaat gaat de zienswijze nog lezen. Zijn reactie is er echter niet eerder dan maandagmiddag.
 
@Marco: Vind je het goed dat ik dit pakket alvast naar het gehele college stuur? Het is nogal wat leeswerk.
 
Groet,
 
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De gemeente Assen
aanvaardt geen aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.31.98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 631 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 632 ======================================================================

<pre>    Gemeente Assen    e  Beleid Voorstel aan B&W  Datum: Onderwerp:  Eenheidsmanager/ i’ Zienswijzen ontwerp-instemmingsbes luit  Progr. Manager: Winningsplan Westerveld  Opsteller: |  Telefoon: 7  Portef. Houder: Out Voorstel:  Registr.nr.: Bijgevoegde zienswijzen en aanbiedingsbrief  vaststellen  Instemming verkregen en kopie gezonden aan:  E i Achtergrond:             Op 8 mei jl. heeft heeft de minister van Economische  Zaken het ontwerp-instemmingsbesluit Winningsplan  Westerveld ter inzage gelegd. Wij hebben over het  winningsplan een advies uitgebracht.   Para nn De strekking van het ontwerp is dat de minister  voornemens is om toestemming te geven voor  aardgaswinningen in onze gemeenten en in  omringende gemeenten. Op een aantal punten is de  minister meegegaan in ons advies. De inhoud van het    Openbare besluitenlijst: ElJa Nee ontwerp geeft echter aanleiding om zienswijzen in te  Bekendmakingsplicht: [Ja Nee dienen.  OR.: OJa Nee    Bij het voorbereiden van de zienswijzen is nauw  samengewerkt met de andere decentrale overheden en  Bij besluit in mandaat: is gesproken met Dorpsbelangen Loon en de  Mandaatnummer: werkgroep Stop gaswinning Marsdijk NU. De  Wijkvereniging Marsdijk heeft aangegeven geen  behoefte te hebben aan een gesprek.    „Informeren vande raad: nnn De zienswijzen zoals die voorliggen zullen naar  0 Alleen via openbar e besluitenlijst verwachting ook door een aantal andere gemeente- en  On Via lijst ter inzage liggende stukken waterschapsbesturen en worden vastgesteld.  O Via briefen stuk(ken) ter inzage  O Vía versturen informatie met aanbiedingsbrief  D Via brief Akkoord | Bespreken Signaal  Vervolgprocedure: B  0 Informatief’ WSs  Besluitvormend WH  WV  WW  Ss  Deponeren Paraaf  Besluit B&W    Datum:</pre>

====================================================================== Einde pagina 632 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 633 ======================================================================

<pre> 
 
 
  
 
Beleid  > Toelichting voorstel aan B&W  
 
Onderwerp:  
Zienswijzen ontwerp -instemmingsbesluit Winningsplan Westerveld  
 
 
Voorstel:  
Instemmen met bijgevoegde zienswijzen en aanbiedingsbrief  
 
 
Achtergrond:  
Op 8 mei jl. heeft heeft de minister van Economische Zaken het ontwerp -instemmingsbesluit Winningsplan 
Westerveld ter inzage gelegd. Wij hebben over het winningsplan een advies uitgebracht.  
De strekking van het ontwerp is dat de minister voornemens is om toestemming te geven voor 
aardgaswinningen in onze gemeenten en in omringende gemeenten. Op een aantal punten is de minister 
meegegaan in ons advies. De i nhoud van het ontwerp geeft  echter aanleiding om  zienswijzen in te dienen.  
 
Bij het voorbereid en van de zienswijzen is  nauw samengewerkt met de andere dec entrale overheden en is 
gesproken met Dorpsbelangen Loon en de werkgroep Stop gaswinning Marsdijk NU. De Wijkvereniging 
Marsdijk heeft aangegeven geen behoefte  te hebben aan een gesprek. 
 
De zienswijzen zoals die voorliggen zullen naar verwachting ook door een aantal andere gemeente - en 
waterschapsbesturen en worden vastgesteld.  
Argumenten:  
In het belang van inwoners en bedrijven in Assen is het  
nodig om zienwijzen in te diene n.  
 
Kanttekeningen / risico’s:  
n.v.t. 
 
 
Financiële toelichting:  
n.v.t. 
 
 
Communicatie:  
 
Na behandeling in de gemeenteraad worden de zienswijzen ‘down loadbaar’ op www.assen.nl gezet  zodat 
inwoners deze kunnen gebruiken om eigen zienswijzen  in te dienen.  Het gaat hierbij om een zienswijze die 
geschikt is gemaakt voor gebruik door inwoners.  
 
Personeel en Organisatie:  
n.v.t. 
 
 
Uitvoering en planning:  
n.v.t. 
 
Evaluatie:  
n.v.t. </pre>

====================================================================== Einde pagina 633 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 634 ======================================================================

<pre> 
> Raadsvoorstel   
 
 
Pagina 1 van 2 
Voorstel:  
Kennisnemen van  de zienswijzen op het ontwerp -instemmingsbesluit Winningsplan Westerveld  en de aanbiedingsbrief aan 
de minister van Economische Zaken  
 
Achtergrond  
Op 8 mei jl. heeft heeft de minister van Economische Zaken het ontwerp -instemmingsbesluit Winningsplan 
Westerveld  ter inzage gelegd. Wij hebben over het winn ingsplan een advies uitgebracht. Dit advies is besproken 
in uw vergadering van 12 januari jl.  
De strekking van het ontwerp is dat de minister voornemens is om toestemming te geven voor aardgaswinningen 
in onze gemeenten en in omringende gemeenten. Op een aantal punten is de minister meegegaan in ons advies. 
De inhoud van het ontwerp  geeft ons echter aanleiding om  zienswijze n in te dienen.  
 
Bij het voorbereiden van de zienswijzen hebben wij nauw samengewerkt met de andere decentrale overheden en 
hebben wij gesproken met Dorpsbelangen Loon en de werkgroep Stop gaswinning Marsdijk NU. De 
Wijkvereniging M arsdijk heeft aangegeven geen be hoefte te hebben aan  een gesprek.  
 
De zienwijzen zoals die voorliggen zullen naar verwachting ook door een aantal andere gemeentebesturen 
worden vastgesteld.  
 
Na uw vergadering zullen wij de zienswijzen ‘downloadbaar’ op www.assen.nl  zetten zodat inwoners deze kunnen 
gebruiken om eigen zienswijzen  in te dienen.   Het gaat hierbij om een zienswijze die geschikt is gemaakt voor 
gebruik door inwoners.  
 
 Opiniërende 
bespreking:  1 juni  2017  Onderwerp:  
Besluitvormende raad:  1 juni 2017  Zienswijzen ontwerp -instemmingsbesluit Winningsplan 
Westerveld  
Datum verzending:  17 mei 2017   
Het college van burgemeester en wethouders van Assen,  
 
de burgemeester,  
dhr. M.L.J. Out  
 
 
 
 
de secretaris,  
dhr. T. Dijkstra  
 
 
Besluitvorming raad:  
 
De raad van de gemeente Assen;  
 
gelezen het voorstel van het college van burgemeester en wethouders van  mei 2017 ; 
 
b e s l u i t :  
 
Kennisnemen van de zienswijzen op het ontwerp -instemmingsbesluit Winningsplan Westerveld en de aanbiedingsbrief 
aan de minister van Economische Zaken  
 
 
 
Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van 1 juni  2017  
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 634 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 635 ======================================================================

<pre> 
> Raadsvoorstel   
 
 
Pagina 2 van 2 
 
De raad voornoemd,   
 
 
, voorzitter   
 
 
, griffier  
 
 
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 635 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 636 ======================================================================

<pre>   
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
    
 21 Mei 2017  
 eind concept   
        
  Zienswijze Winningsplan 
Westerveld    
   </pre>

====================================================================== Einde pagina 636 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 637 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld  
2 
 INHOUD  BLAD  
 
 
1 INLEIDING  3 
2 SAMENVATTING EN CONC LUSIE  4 
2.1 Samenvatting  4 
2.2 Conclusie  5 
3 MAATSCHAPPELIJKE IMP ACT 7 
4 COMMUNICATIE  9 
5 REIKWIJDTE E N KADERS WINNINGSPLA N 11 
5.1 Doelmatigheid  11 
5.2 Kaders schade  11 
5.3 Natuur  en milieu – Nationaal Park Drentsche Aa  11 
5.4 Reikwijdte winningsplan m.b.t. aantal verschillende velden  12 
6 PRODUCTIE  14 
6.1 Productie  put Vries -10 14 
6.2 Productiesnelheid  15 
6.3 Totale productie en fluctuaties  15 
7 ONZEKERHEDEN/ ONTBRE KENDE ZAKEN  16 
7.1 Onzekerheden  16 
7.2 Ontbrekende/onjuiste gegevens  17 
8 BODEMBEWEGING  19 
8.1 Bodemdal ing 19 
8.2 Bodemtrilling  19 
8.3 Reservoirstimulatie/ Fracken  19 
9 SCHADE  20 
9.1 Voorkomen van schade (wettelijke verplichting)  20 
9.2 Afhandeling van schade  21 
9.3 Lusten en lasten  22 
10 RISICOBEHEERSYSTEEM  23 
11 ARTIKELEN ONTWERPBES LUIT  25 
 
 
      
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 637 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 638 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld  
3 
 1 INLEIDING  
Op 8 mei 2017 heeft u het ontwerp -instemmingsbesluit  op het winningsplan Westerveld  
gepubliceerd. In uw  ontwerp -instemmingsbesluit geeft u tevens uw reactie op het advies dat  
wij in januari 2017 op het winningsplan hebben uitgebracht.  
 
Wij hebben u geadviseerd om niet in te stemmen met het winningsplan . Subs idiair hebben we 
onder andere aangegeven dat onafhankelijke validatie, schadebeperking schadeafwikkeling en 
een risicobeheersysteem op voorhand goed moeten zijn ge regel d. Wij hebben dit advies 
uitgebreid gemotiveerd.  
 
We zien dat u in het ontwerp -instemmingsbesluit op een aantal punten tegemoet komt aan ons 
advies . In ons advies hebben we niet alleen naar de technisch juridische aspecten gekeken , maar 
het winningsplan ook beoordeeld op de maatscha ppelijke consequenties. De aanleiding voor de 
gewijzigde Mijnbouwwet (Mbw) was immers vooral bedoeld om  het burgerperspectief goed 
mee te nemen in de beoordeling van de winningsplannen.   
 
In de afgelopen periode is er meer aandacht  gekomen voor de veilig heid en het welzijn van  
inwoners  op en nabij  gasvelden . Onder andere v anwege de zorgen die wij hebben over de 
directe en indirecte gevolgen van de gaswinning op het leven van de inwoners van het gebied, 
dienen wij deze zienswijze in op uw ontwerp -instemmingsbesluit. Bij het opstellen van deze 
zienswijze zijn de decentral e ov erheden, net als in het adviestraject, weer samen opgetrokken.  
 
Leeswijzer  
In deze zienswijze is dezelfde volgorde gehanteerd als in het advies dat wij in januari aan de 
minister hebben  geleverd. Dit advies is als bijlage bij deze zienswijze opgenomen en o nderdeel 
uit maakt van de zienswijze.  
   </pre>

====================================================================== Einde pagina 638 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 639 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld  
4 
 2 SAMENVATTING  EN CONCLUSIE  
2.1  Samenvatting  
Vanuit betrokkenheid , zorg en oprechte belangstelling hebben wij het winningsplan en uw 
concept  instemmingsbesluit bestudeerd.  Vanwege de zorgen die wij hebben over de directe en 
indirecte gevolgen van de gaswinning op het leven van de inwoners van het gebied  en de invloed 
op natuur en milieu , dienen wij deze zienswijze in op uw ontwerp -instemmingsbesluit. Bij het 
opstellen van deze zienswijze zijn de lokale overheden, net als in het adviestraject, weer samen 
opgetrokken.  
 
Wij hebben u eerder geadviseerd om niet in te stemmen met het winningsplan Westerveld . 
Subsidiair hebben wij onder andere aangegeven dat onafhankelijke validatie, schadebeperking, 
schadeafwikkeling en een risicobeheersysteem op voorhand goed moeten zijn  geregeld . Wij 
hebben dit advies uitgebreid gemotiveerd.  Na bestudering van het winningsplan en het ontwerp 
instemmingsbesluit komen we tot de volgende opmerkingen .  
 
Veiligheid  
Uit het winningsplan  en de bijbehorende adviezen van TNO en S taatstoezicht op de Mijnen 
(SodM) maken wij op dat er geen veiligheidsri sico’s bestaan voor de gebieden in en rond de 
gasvelden en haar inwoners.  In ons advies hebben we aandacht gevraagd voor onzekerheden 
omtrent allerlei berekeningen. Omdat volgens ons rond de effecten en gevolgen van gaswinning 
op de ondergrond en bovengron dse bouwwerken nog altijd veel onduidelijk is, adviseerden wij 
u met uiterste terughoudendheid conclusies te verbinden aan de berekeningsresultaten van de 
maximaal te verwachten seismische activiteit. U ben daar in het ontwerpbesluit niet op 
ingegaan.  
 
Com municatie  
Inwoners in het gebied dat het winningsplan Westerveld bestrijkt, hebben zorgen over hun 
veiligheid en over eventuele schade aan hun eigendommen.  In uw brief van 14 april 2017 
(kenmerk DGETM -EO/17049086) gericht aan de colleges van B&W concludeert u dat de oude 
winningsplannen werden geschreven door experts voor experts en deze dus ongeschikt zijn ter 
advisering en ter inspraak aan burgers en lokale overheden voor te leggen. Het winningsplan 
Westerveld dat nu ter besluitvorming voorligt is nog geschreven in deze oude stijl.  
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 639 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 640 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld  
5 
  
Voorkomen en beperken van schade  
Wij zijn van mening dat in de Mijnbouwwet primair de nadruk ligt op het voorkomen van schade 
door mijnbouwactiviteiten (preventief handelen), en niet op het geoorloofd zijn van 
mijnbouwactiviteiten, mits de nadelige gevolgen daarvan door de exploitant / operator worden 
weggenomen of verzacht (curatief handelen).  
 
Bodemdaling  
In ons advies hebben we aandacht gevraagd voor de prognose van de bodemdaling. Wij 
constateren dat u onze adviezen heeft overgenomen en vastgelegd in artikel 2 van uw besluit.  
 
Schadeafhandeling  
In uw ontwerpbesluit geeft u aan met ons van mening te zijn dat er behoefte is aan een adequate 
regeling voor de afdoening en vergoeding van schades en compensatie.  Wij zijn tevreden  dat u 
ons standpunt aangaande afhandeling van schade onderschrijft. Tevens dat u in uw ontwerp -
instemmingsbesluit regels stelt om één en ander te bewerkstelligen. Wij zijn echter van mening 
dat u de verantwoordelijkheid hierv oor ten onrechte primair neerlegt bij NAM en de decentrale 
overheden.  
 
Meet - en regelprotocol  
In hoofdstuk 7 zijn we ingegaan op de onzekerheden van berekeningen en voorspellingen van 
bodemdaling en bodemtrilling bij gaswinning. Sod M noemt een mogelijke be vingszwaarte van 
3,9 op de schaal van Richter  en daarmee een grote kans op constructieve schade .  Onze inwoners 
moeten beschermd worden tegen dit risico. Wij vinden daarom als u toch gaat winnen het van 
groot belang dat er serieus risicobeheersysteem moet worden opgesteld. Wij constateren dat u 
de NAM verplicht een risicobeheersysteem voor de bevende voorkomens op te laten stellen en 
dit ter goedkeuring voor te leggen aan Sod M. Echter om invulling te geven aan de 
rechtszekerheid van onze inwoners zou dit tr ansparant moeten gebeuren en dus in de fase van 
vergunningverlening geregeld moeten zijn.  Tevens vinden wij dat het risicobeheerssysteem voor 
alle velden moet worden aangelegd.  
 
Fracken en zuurstimulatie  
In ons advies hebben we aandacht gevraagd voor de ri sico’s van deze technieken. Wij 
constateren dat u on s advies heeft overgenomen en vastgelegd in artikel 1 van uw besluit. 
Onduidelijk is echter welke paragraaf van het winningsplan nu niet van toepassing is verklaard. 
U geeft echter ook aan dat bij de toep assing van zuur - en hydraulische stimulatie door de NAM 
een nieuwe wijziging van het winningsplan ingediend dient te worden en afhankelijk van de aard 
van de wijziging, besloten wordt welke procedure voor de besluitvorming hierover gevolgd zal 
worden. Bij een minimale wijziging kunt u dan de  bagatelclausule in werking laten treden en 
wordt niet de uitgebreide procedure gevolgd. Daarmee wordt naar onze mening het 
burgerperspectief dan niet voldoende ingevuld.  
 
2.2  Conclusie  
Wij vinden dat in het ontwerp -instemmingsbesluit dat nu voorligt , u deels tegemoet aan het 
door u omarmde advies van de Onderzoekraad voor de Veiligheid (OvV) . Dat geeft  aan dat het </pre>

====================================================================== Einde pagina 640 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 641 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld  
6 
 burgerperspectief structureel en herkenbaar moet worden meegewogen in de besluitvorming. 
In uw afweging zijn echter de effecten van de gaswinning in het gebied naar onze mening 
onvoldoende meegenomen. Onder deze effecten verstaan wij de directe en indirecte gevolgen 
zoals schade, natuur en milieu, onveiligheidsgevoel, leefbaarheid en economie.   
 
Uw besluit baseert u zich nu  voornamelijk op het advies van SodM omtrent het planmatig 
beheer van de winning aangevuld met de resultaten van de Seismische Risico  Analyse (SRA). Dit 
advies is conform de wettelijk voorschriften opgesteld en gaat daarmee inhou delijk nog voorbij 
aan de maatschappelijke effecten, die volgens de nieuwe mijnbouwwet ook nadrukkelijk 
meegewogen dienen te worden.  
 
In het winningsplan en de technische adviezen wordt de kans op een zware beving als klein 
beoordeeld. Tegelijkertijd is er nog altijd weinig bekend over het gedrag van (kleine) 
aardgasvelden en is het deels gissen wat er precies gebeurt in de diepe ondergrond. In zijn advies 
van 13 april jl. schrijft de Inspecteur -generaal van de Sod M over de Groningersitu atie dat de 
modellen te  kort schieten. Wat we wel weten, is dat de velden in het plangebied hebben 
gebeefd en in het geval van Eleveld zelfs met een magnitude van groter dan 2,0 op de schaal van 
Richter. U kunt geen garantie geven dat zich een dergelijke of veel zwaardere beving niet voor 
zal doen.  
 
Tal van zaken zijn in het winningsplan nog niet uitgewerkt en gespecificeerd zoals de 
natuurtoets/ Milieu Effect Rapportage voor de Drentse Aa en een gespecificeerd   meet - en 
monitoring plan . Ook de uitgevoerde SRA is gebaseerd op onjuiste  gegevens waarbij onder 
andere het vastgestelde bestemmingsplan Werklandschap Assen Zuid niet is meegenomen. Ook 
ontbre ekt i n het winnin gsplan informatie  over de exacte lo caties van winningsputten  in de 
gasv elden , geplande locaties van winputten  en de winningshoeveelheden per put zoals het 
Mijnbouwbesluit vereist. Tenslotte gaat het winningsplan niet in op de vraag op welke wijze 
schade wordt voorkomen. Dit zijn belangrijke zaken die in het winningsplan ontbr eken  en die 
niet  reparabel zijn in de lopende  procedure . Wanneer  zonder deze informatie  besluitvorming  
plaatsvindt wordt de rechtszekerheid  van onze inwoners naar onze mening ernstig geschaad . 
 
Dit alles overziend, zijn wij van mening dat u niet kunt i nstemmen met het Winningsplan  
Westerveld .   </pre>

====================================================================== Einde pagina 641 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 642 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld  
7 
 3 MAATSCHAPPELIJKE IMP ACT 
Uit onderzoek blijkt een duidelijk verband tussen het optreden van schade, veiligheidsbeleving 
en gezondheidsklachten. Schade aan de eigen woning, maar ook schade in de omgeving  gaan  
gepaard met een sterk verlaagd gevoel van veiligheid.  Wij willen niet in  een situatie belanden 
waar zich dit voordoet.  
 
In een gebied met schade door gaswinning zijn meer gezondheidsklachten en zien we een zelfde 
patroon als bij het ervaren van on veiligheid. Meer mensen zijn daar psychisch ongezond en een 
hoger percentage gaat  regelmatig naar de huisarts.  
 
Op 1 maart jongstleden heeft de rechtbank Noord Nederland  geoordeeld dat de Nederlandse 
Aardolie Maatschappij  (NAM) aan een deel van de inwoners van het Groningenveld de 
immateriële schade moet vergoeden. De NAM is aanspra kelijk voor de door inwoners van het 
Groningenveld geleden en/of nog te lijden immateriële schade, als gevolg van aardbevingen.  
Belangrijke reden voor de uitspraak is dat de NAM volgens de rechtbank ernstige inbreuk maakt 
op een fundamenteel persoonlijkhei dsrecht, namelijk het recht op een ongestoord woongenot.  
 
Door de jarenlange ontkenning van de aardbevingsproblematiek is het vertrouwen  bij de 
bevolking weggevloeid  in alle instituties die te maken hebben met de gaswinning en de gevolgen 
daarvan. Het is belangrijk dat dit vertrouwen weer wordt hersteld. Bij de beoordeling van het 
winningsplan moet daarom, conform het advies van OvV , niet alleen naar een acceptabel 
veiligheidsniveau worden gekeken , maar ook naar de effecten op schade en maatschappelijke 
acceptatie .  
  
In uw ontwerp -instemmingsbesluit heeft u naar onze mening onvoldoende  aandacht voor de 
maatschappelijke  gevolgen.  
 
Wij vinden dat u:  
In navolging van het door u omarmde advies van de OvV de maatschappelijke 
gevolgen explic iet en transparant  dient te betrekken in uw afweging .   
 
Energiebeleid  
In het  ontwerp -instemmingsbesluit gaat u in op het beleid omtrent energie. U geeft terecht aan 
dat Nederland aardgas nodig heeft. De reden hiervan is onder andere een tot nu toe 
achterblijvend rijksbeleid op het vlak van  verduurzaming van de energievoorziening.  
 
U geeft aan dat wanneer aardgas veilig kan worden gewonnen, het wenselijk is dit uit 
Nederlandse bodem te winnen. En Nederland minder afhankelijk is van gasimport. In dit verband 
wijzen wij u er op dat een deel van het Nederlandse aardgas nog altijd bestem d is voor export. 
Wat betreft de gasimport, geeft Noorwegen aan dat ze graag aardgas aan Nederland levert. Wij 
kunnen geen andere reden dan economische bedenken, om niet in te gaan op dit aanbod.  
 
Bovenstaande overziend doet ons concluderen dat u een bela ngenafweging heeft gemaakt 
tussen economie c.q. inkomsten voor de staat en het veilig en zorgeloos kunnen wonen en leven </pre>

====================================================================== Einde pagina 642 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 643 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld  
8 
 door de inwoners van onze regio.  U bent bevoegd om deze afweging te maken. Wij vragen u 
echter om dit in de definitieve beschikking tr ansparant te formuleren.  
 
Voorts kunnen wij nergens in de tekst uw motivatie lezen over de noodzaak om de  in het  
Winningsplan genoemde hoeveelheden ook in relatie tot het tijdsverloop te winnen. Anders 
gezegd: Zijn de genoemde hoeveelheden wel nodig ook in relatie tot de versnelling van de 
verduurzaming? En zo ja, kunnen deze hoeveelheden niet op een andere plek veiliger gewonnen 
worden? Bijvoorbeeld onder andere op plekken zonder stedelijke bebouwing c.q. 
bebouwingsconcentraties?  
 
Wij vinden dat u:  
2 .Een duidelijker motivering moet geven over de afweging die u maakt.   
3. Moet aantonen dat de genoemde hoeveelheden nodig zijn voor de leveringszekerheid.  
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 643 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 644 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld  
9 
 4 COMMUNICATIE  
Inwoners in het gebied dat het winningsplan Westerveld bestrijkt, hebben zorgen ove r hun 
veiligheid en over eventuele schade aan hun eigendommen. Inwoners van de Asser woonwijk 
Marsdijk zijn tegen gaswinning en hebben daarom meer dan 2.000 handtekeningen verzameld 
en aan u overhandigd. Duidelijk is daarmee dat het maatschappelijk draagvl ak voor gaswinning 
in Drenthe, zwaar onder druk staat.  
 
In 2015 heeft de Onderzoeksraad voor de veiligheid een 5 -tal aanbevelingen gedaan over 
aardbevingsrisico´s in Groningen. De raad wilde meer aandacht voor veiligheid in de 
besluitvorming en er door NA M en EZ meer gecommuniceerd wordt over de onzekerheden in 
de voorspellingen en hoe zij hiermee om wil aan. Dit heeft geresulteerd in vijf aanbevelingen.  
 
Eén van de vijf aanbevelingen was het burgerperspectief meenemen in de besluitvorming van 
winningen.  Dit heeft u gedaan door in de nieuwe Mijnbouwwet lokale overheden en inwoners 
een rol te geven in  de besluitvorming door middel van inspraak.  
 
In uw brief van 14 april 2017 (kenmerk DGETM -EO/17049086) gericht aan de colleges van B&W 
concludeert u dat de oude winningsplannen werden geschreven door experts voor experts en 
deze dus ongeschikt zijn ter advisering en ter inspraak aan burgers en lokale overheden voor te 
leggen . Het winningsplan Westerveld dat nu ter besluitvorming voorligt is nog geschreven in 
deze oude stijl.  
In het ontwerp instemmingsbesluit geeft u aan dat u zorgvuldige en publieksvriendelijke 
communicatie wilt borgen. U geeft aan dat uw ministerie werkt aan een maatschappelijke 
licentie en een publieksvriendelijke oplegger. Tegelijkertijd constateren we deze vooralsnog niet 
concreet toegepast zijn en da t u verwijst naar een drietal (traditionele) inloopbijeenkomsten 
voor inwoners.    
 
Daarmee komen we tot de conclusie dat uw voornemen om te komen tot transparante en 
consistente communicatie nog onvoldoende tot zijn recht komt in dit ontwerp 
instemmingsbe sluit. Omdat wij als lokale overheden de belangen dienen van onze inwoners, 
moeten wij u er alsnog op wijzen dat NAM en het ministerie van EZ zorgvuldiger en 
publieksvriendelijker moeten communiceren met de burgers dan tot nu toe gebeurt. Het 
verhelderen v an rollen, taken en verantwoordelijkheden op dit gebied en hier op een 
transparante wijze uitvoering aan geven, is wat vooralsnog ontbreekt.  
 
Wij stellen vast dat u met ons constateert dat het winningsplan lastig is te lezen voor niet -
ingewijden. De door u  voorgestelde reparatie door tijdens de inloopavonden het winningsplan 
nader toe te lichten is naar onze mening niet voldoende. Hierdoor krijgen niet alle inwoners de 
gelegenheid het winningsplan te doorgronden.   
 
Door het niet begrijpelijk zijn van zowel  het winningsplan als het ontwerp -instemmingsbesluit 
wordt geen goede invulling gegeven aan het inwonerperspectief en is het hierdoor voor de 
inwoners niet mogelijk om op een goede manier zienswijzen kenbaar te maken.   
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 644 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 645 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld  
10 
 Wij vinden dat:  
1. het winningsplan en  ontwerp besluit op het aspect van leesbaarheid en daarmee het 
burgerperspectief niet voldoen aan  ministeri ële toezeggingen  en er daarom een 
nieuw winningsplan en ontwerpbesluit moeten komen.  
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 645 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 646 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld  
11 
 5  REIKWIJDTE EN KADE RS WINNINGSPLAN  
5.1 Doelmatigheid  
U geeft een reactie op onze vraag om inzicht te geven in de kaders waaraan het winningsplan is 
getoetst op het aspect doelmatigheid van de gaswinning. Deze toetsing draait volgens u vooral 
om planmatig beheer. Hierbij gaat het om de vraag of de door de mijnbouwonderneming in het 
winningsplan aangegeven winbaarheidsfactor reëel is, gezien de technische parameters en 
geologische omstandigheden van het reservoir.  
U concludeert dat het winningsplan Westerveld op basis van deze toetsing voldoet aan  
wettelijke eisen die gesteld worden aan planmatig beheer en daarom geen reden ziet het 
winningsplan te weigeren of voorschriften eraan te verbinden.  
 
Wij kunnen uw redenering hierin volgen. Wel zijn wij van mening dat een bredere beoordeling 
op het aspec t doelmatigheid wenselijk is. Voorts zijn wij van mening dat als doelmatigheid van 
onderhavig winningsplan wordt beoordeeld in relatie tot de maatschappelijke gevolgen dit tot 
een ander besluit behoort te leiden.  Wij zullen dit standpunt in de paragrafen 5.3 (Natuur en 
milieu) en 9.1 (Voorkomen van schade) nader toelichten.  
 
5.2  Kaders schade  
In ons advies hebben wij u gevraagd zo spoedig mogelijk een kader te stellen waarin duidelijk 
beschreven sta at wat onder schade wordt verstaan.  
 
Voor het begrip ‘schad e’ verwijst u naar artikel 36, eerste lid, onderdeel a, van de Mijnbouwwet 
(Mbw) en de mogelijke aansprakelijkheid van de NAM voor schade die ontstaat door de 
gaswinning op grond van het Burgerlijk Wetboek Boek 6 artikel 177 - deze te vergoeden. Daarbij 
zal volgens u het schadebegrip zoals dat gehanteerd wordt in het kader van het Burgerlijk 
Wetboek leidend zijn. Daarbij verwijst u nog naar het landelijk loket mijnbouwschade, waar 
personen met schade als gevolg van gaswinning zich per 1 januari 2017 kunnen melden.  
 
Wij zijn ons bewust dat het begrip ‘schade’ zich niet eenvoudig generiek laat definiëren. Ook 
recente rechterlijke uitspraken getuigen ervan dat de het begrip ‘schade’ en het 
aansprakelijkheidsvraagstuk in het mijnbouwdossier nog volop in ontwikkeling zijn.  
Wij begrijpen uw motivatie en kunnen hiermee instemmen.  
 
5.3 Natuur en milieu – Nationaal Park Drents che Aa  
Wij hebben u in ons advies gevraagd het winningsplan te toetsen op nationale en internationale 
wetgeving op het gebied van natuur - en soortenbescherming gelet op het aanwezige 
Natura2000 gebied. Ook hebben we voor het Drents che Aa -gebied u in algemene  zin reeds 
gewezen op het feit dat er aan de uitvoering van het Winningsplan mogelijk nadelige gevolgen 
kunnen zijn verbonden voor wat betreft de effectiviteit van de investeringen in de maatregelen 
ter bescherming en instandhouding van het gebied.  U geef t in uw ontwerp besluit aan de NAM 
te zullen vragen om de voor deze beoordeling benodigde informatie op korte termijn aan te 
leveren, zodat deze voorafgaand aan het definitieve besluit meegewogen kan worden.  Wij </pre>

====================================================================== Einde pagina 646 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 647 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld  
12 
 stellen daarmee vast dat de gevolgen van de gasvelden in dit winningsplan Westerveld voor de 
beschermde status van het Natura -2000 -gebied Drents che Aa nog niet zijn onderzocht. Een 
beoordeling van effecten op het Natura 2000 -gebied zijn derhalve onvoldoende in uw ontwerp 
instemmingsbesluit meegewoge n. Onlangs is er een beheerplan voor het Natura -2000 Drentse 
Aa door uw ministerie opgesteld. Ook daaraan zal u het winningsplan moeten toet sen. 
 
Het Drents che Aa -gebied is niet alleen een Natura -2000 gebied. Voor het stroomdal van de 
Drents che Aa is als u itvloeisel van de Europese Kaderrichtlijn Water ook een maatregelenpakket 
van kracht om de waterkwaliteit in het gebied te verbeteren ter ondersteuning van het behoud 
en de ontwikkeling van kenmerkende natuurwaarden. Dit maatregelenpakket is vastgesteld 
door de provincie Groningen en het waterschap Hunze en Aa’s en wordt uitgevoerd onder 
verantwoordelijkheid van laatstgenoemd waterschap.  
 
De Natuurtoets zoals bedoeld op pag. 22 van het winningsplan dient zich daarom niet te 
beperken tot een beoordeling van de impact van de gaswinning op soortenbescherming of de 
unieke natuurlijke kenmerken en habitattypes van het Drents che Aa -gebied als Natura 2000 
gebied / Nationaal Park. De natuurtoets zal ook uitsluitsel moeten geven over de vraag in 
hoeverre het bereiken  van de KRW -waterkwaliteitsdoelstellingen als gevolg van de uitvoering 
van het winningsplan wordt belemmerd en de vraag of de mogelijkheden tot behoud en 
bescherming van de aanwezige kwaliteit van oppervlaktewater - en grondwaterstromen al dan 
niet negatiev e gevolgen ondervindt door toedoen van deze mijnbouwactiviteiten.  
 
Voorts menen wij dat voor dit Winningsplan een MER -rapportage verplicht is. Dit vanwege de 
samenhang tussen de bepalingen van art. 7.2a van de Wet milieubeheer en art. 2.8 van de Wet 
natuur bescherming, zoals die op 1 januari 2017 in werking is getreden.  
Te meer omdat de uitvoering van dit winningsplan zeer waarschijnlijk aanmerkelijke negatieve 
gevolgen kan hebben voor het Natura -2000 -gebied Drents che Aa.  
 
Wij vinden dat:  
1. Uit het oogpunt van een integrale belangenafweging, het ontbreken van een volledige 
natuurtoets een belangrijke omissie is in uw ontwerp besluit, conform artikel 36 van 
de Mijnbouwwet. Wij zijn van mening dat dit gebrek feitelijk zou moeten leiden tot 
niet-ontvankelijk verklaring van de aanvraag  zijnde het winningsplan Westerveld.  
2. Het toevoegen van natuuronderzoek en  uw beoordeling daarvan aan uw definitieve 
besluit is te laat en in strijd met een zorgvuldige voorbereiding als bedoeld in de 
Algemene wet bes tuursrecht. Tevens komt met het later toevoegen van de 
natuurtoets aan de aanvraag cq. vergunning de rechtszekerheid in het gedrang.   
3. Voor het onderhavige winningsplan een MER -rapportage  verplicht is, conform art 
7.2a van de Wet Milieubeheer in samenhang met art. 2 .8 van de Wet 
natuurbescherming en derhalve niet ontvankelijk moet worden verklaard.  
 
  
5.4 Reikwijdte winningsplan m.b.t. aantal  verschillende velden  
U motiveert het handhaven van het winningsplan Westerveld en (elf) gasvoorkomens vanuit de 
technische productiebenadering, die daaraan in het verleden ten grondslag heeft gelegen. </pre>

====================================================================== Einde pagina 647 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 648 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld  
13 
 Daaraan voegt u toe de overlap van bodemdalingskommen, zoals die historisch werden 
betrokken. Gegeven eindfase van productie uit het Westerveld systeem ziet u geen aan leiding 
om deze aanpak te wijzigen.  
 
Wij vinden dat  u: 
Uw besluit hiermee voldoende heeft gemotiveerd.  
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 648 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 649 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld  
14 
 6 PRODUCTIE  
6.1 Productie  put Vries -10 
In ons advies hebben we u gevraagd de voorlopige vergunning voor productie uit put Vries -10 
in te trekken en de procedure van onderhavig winningsplan af te wachten.  Het is naar de 
inwoners  toe vanuit het gewenste burgerperspectief niet juist om tijdens een 
vergunningprocedure voor een nieuw winningsplan uit een nieuw geboorde put in het veld Vries 
Zuid gas te gaan winnen.  
 
In uw antwoord schrijft u “zolang er binnen het vigerende winningsplan (winnings)ruimte is, 
zoals in het geval van put Vries -10, is er na een nieuw boring geen wijziging van het winningsplan 
nodig”.  
 
Artikel 24, lid 1 van het Mijnbouwbesluit bepaal t dat een winningsplan onder  meer een opgaaf 
moet bevatten van het aantal boorgaten dat bij de winning wordt gebruikt; een opgaaf van de 
volgorde en het tijdsbestek van de boorgaten; een opgaaf van de ligging, lengte en diameter van 
de verbuizing van  de boorgaten. Voor zover wij hebben kunnen nagaan is in het vigerende 
winningsplan geen boorput benoemd die zich verhoudt tot de specifieke kenmerken van put 
Vries -10.  Wij zijn daarom van mening dat uw antwoord in strijd is met de strekking van artikel 
24 van het Mijnbouwbesluit.  
 
Pas in het onderhavige winningsplan wordt aangegeven dat in Vries Zuid een nieuw e put is 
geboord ( Vries-10) ter vervanging van put 3c die in 1994 al is geabandonneerd. Wij concluderen 
op grond van bovenstaande dus dat er al 23 j aar geen gas meer uit dit veld is gewonnen. Is het 
dan uit oogpunt van zorgvuldigheid naar de inwoners toe gewenst om de NAM toe te staan op 
basis van een bestaande vergunning voor het gasveld Vries gas uit een nieuw geboorde put te 
winnen?  
 
Overigens wil len wij erop wijzen dat ook in het onderhavige winningsplan de beschrijving van 
de boorgaten en verbuizingen niet voldoet aan de wettelijke vereisten (art. 24, lid 1 van het 
Mbb).  
 
Wij vinden dat:  
1. Door het in gebruik nemen van put Vries -10 gehandeld wordt in strijd met het 
vigerende winningsplan en artikel 24 van het Mijnbouwbesluit.  
2. Zowel NAM, als uw ministerie van EZ in deze zaak uiterst onzorgvuldig met inwoners 
en andere overheden hebben gecommuniceerd en geacteerd.  
3. Vanuit het oogpunt van burgerperspect ief het onbegrijpelijk is, dat na ruim 20 jaar 
geen gas te hebben gewonnen uit het veld Vries Zuid, deze winning uit een nieuwe 
put als een bestaande winning onder het vigerende winningsplan wordt 
beschouwd.  Wij vinden dat u gelet op bovenstaande deze winning moet laten 
beëindigen.  </pre>

====================================================================== Einde pagina 649 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 650 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld  
15 
 4. de beschrijving van de boorgaten en verbuizingen in het onderhavige winningsplan 
niet voldoet aan de wettelijke vereist en (art. 24, lid 1 van het Mbb ) en hiermee het 
plan niet ontvankelijk is.  
 
 
6.2  Productiesnelheid  
In ons advies hebben we aandacht gevraagd voor de productiesnelheid. De snelheid waarmee 
gas uit de bodem wordt onttrokken is van invloed op de bodemtrilling. Staatstoezicht op de 
Mijnen  (SodM ) stelde onlangs dat in het Groningengasveld een versnelling van de  drukafname 
overwegend samenvalt met een toename van de aardbevingsdichtheid. Daarom is daar het 
advies van  het SodM om tot optimalisatie van clusteroperaties te komen teneinde (regionale) 
fluctuaties te vermijden of zo laag mogelijk te houden.  
Dit fenomeen kan mogelijkerwijs ook voor de gasvelden in het Winningsplan Westerveld van 
toepassing zijn.  
In het instemmingsbesluit geeft u aan dat ondanks de ervaringen in Groninger gasveld dat dit 
onderdeel niet is meegenomen in het winningsplan Westerv eld. U stelt dat: “Gegeven de 
eindfase van de gasproductie uit het Westerveld systeem zal sprake zijn van een relatief lage 
drukdalingssnelheid.” Deze stelling wordt door u niet met feiten onderbouwd.  
 
Wij vinden dat u:  
1. Wél aandacht moet schenken aan de effecten van de productiesnelheid en Sodm en 
NAM op te dragen eerst onderzoek te doen naar de risico’s van de productiesnelheid 
en op basis hiervan een productiesnelheid in de vergunning op te leggen die niet tot 
extra risico’s leidt op bodemtrilling.  
 
6.3  Totale productie en fluctuaties  
In uw ontwerp -instemmingsbesluit stemt u in met de door NAM aangegeven verwachte totale 
winning per gasveld. Waarbij is aangegeven dat de winning uit het Westerveld systeem naar 
verwachting tot 2023 zal plaatsvinden, met uit loop tot uiterlijk 2028.  
 
Wij constateren dat behalve een beknopte toelichting op het gaswinningsbeleid in Nederland 
de noodzaak van onderhavige gaswinningen door u niet word t onderbouwd. Tevens geeft u  in 
uw besluit niet aan in welk tempo dit gas mag worden gewonnen en in hoeverre fluctuaties in 
winningsniveau’s vermeden moeten worden.  Enkel het feit dat het hier gaat om gasvelden 
waarvan de productie zich in de “eindfase” bevindt is naar onze mening onvoldoende reden om 
niet op deze aspecten in te hoe ven gaan.   
 
Wij vinden dat u:  
1.De noodzaak van de gaswinningen uit het Westerveld systeem moet onderbouwen 
en tevens aandacht moet schenken aan (het voorkomen van) fluctuaties in het 
winningsniveau.  
 
 
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 650 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 651 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld  
16 
 6.4 Productieniveau  high case  
 
Wij hebben in ons advi es gevraagd in uw besluit op te nemen dat als de NAM het high case 
scenario overschrijdt de NAM een nieuw winningsplan in procedure moet brengen.  Wij 
constateren dat u ons advies op dit punt heeft overgenomen.  
 
 
7  ONZEKERHEDEN/ ONTBRE KENDE ZAKEN  
7.1  Onzekerheden  
De aanbevelingen van de Onderzoeksraad uit 2015 die u heeft omarm d gaan specifiek over het 
communiceren over deze onzekerheden. De Onderzoeks raad adviseerde u om in de 
communicatie met inwoners transparant te zijn over onzekerheden en uit te leggen welke plaats 
deze onzekerheid krijgt in de besluitvorming.   
 
In ons advies hebben we ook aandacht gevraagd voor onzekerheden omtrent allerlei 
berekeningen. Omdat volgens ons rond de effecten en gevolgen van gaswinning op de 
ondergrond en bovengronds e bouwwerken nog altijd veel onduidelijk is, adviseerden wij u met 
uiterste terughoudendheid conclusies te verbinden aan de berekeningsresultaten van de 
maximaal te verwachten seismische activiteit.  U ben daar in het ontwerpbesluit niet op 
ingegaan.  
 
Ook heeft de Onderzoek sraad in 2015 aanbevolen nader onderzoek te doen naar 
kennison twikkeling van de diepe ondergrond.  Uit voortschrijdende inzichten van de afgelopen 
drie jaar blijkt dat de stappen die gemaakt moeten worden nog erg groot zijn en laten zien dat 
het onderzoek nog in de kinderschoenen staat. De berekening van de dreiging bevat nog erg 
grote onzekerheden en he t kan ook, volgens de Scientific Advisory Commitee (SAC) niet 
uitgesloten worden dat er nog andere fouten in de NAM -modellen aanwezig zijn. Deze 
berekeningen en de inherente grote onzekerheden werken vervolgens door in de 
risicoberekeningen. Deze risicober ekeningen zijn vervolgens ook weer omgeven door grote 
onzekerheden.  Dit beeld is onlangs (advies aan u van 13 april jl.) bevestigd door de inspecteur 
generaal van SodM. Hij gaf daarbij aan dat er momenteel geen rekenmodel beschikbaar is die 
de seismiciteit  betrouwbaar kan voorspellen.  
 
Op 31 januari 2017 heeft de NAM een rapport uitgebracht (nr. EP201701217189) voor het 
gasveld Ameland  waarvoor u in 2012 opdracht hebt gegeven.  Doel was te onderzoeken waarom 
de bodemdalingssnelheid langzamer afneemt dan de t heorie voorspelt en na het einde van de 
gaswinning niet stopt.  In het onderzoek is de aandacht vooral uitgegaan naar hypotheses en 
methodieken, die wetenschappelijk interessant waren, maar de na -ijlende 
bodemdalingssnelheid met geen mogelijkheid konden ve rklaren.  De bij het onderzoek 
betrokken wetenschappers behoren tot de besten op hun vakgebied. Na 30 jaar ervaring en 4 
jaar gericht onderzoek is de na -ijling van bodemdaling door gaswinning nog altijd niet onder 
fysisch voorspelbare controle gekomen. De onzekerheden blijken veel groter dan tot dusverre 
erkent.   </pre>

====================================================================== Einde pagina 651 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 652 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld  
17 
  
Wij vinden dat u: 
1. In de besluitvorming  niet transparant bent hoe de genoemde onzekerheden zijn 
afgewogen in de besluitvorming.  
2. Gelet op de onzekerheden nu niet tot een afgewogen besluit kunt komen.  
 
7.2  Ontbrekende /onjuiste gegevens  
Wij wijzen u op ons advies om een nieuwe S eismische Risico Analyse (SRA)  uit te voeren omdat 
er geen rekening is gehouden met de ontwikkeling van het Werklandschap Assen -Zuid en andere 
voorkome nde bebouwing en functies. In relatie tot het Werklandschap Assen -Zuid wijzen wij u 
op de aard en omvang van de bebouwing. Het kan naar onze mening niet zo zijn, dat er in een 
beoordeling van risico’s geen rekening wordt gehouden met een grote ruimtelijke ontwikkeling, 
die reeds in een bestemmingsplan is vastgelegd  (Bestemmingsplan Werklandschap Assen -Zuid 
vastgesteld op 27-10-2011 en gedeeltelijk voor wat betreft infrastructuur ook is gerealiseerd. 
Nu u een instemming geeft voor een groot aantal jaren, mo eten nieuwe ontwikkelingen worden 
meegenomen in uw afweging.  
 
Wij kunnen niet beoordelen of in de SRA rekening wel is gehouden met andere recente 
bestemmingsplannen die nog geheel of gedeeltelijk moeten worden gerealiseerd.  
Ook de gehanteerde bevolkingsdic htheden in de risicomatrix voor Eleveld zijn niet correct. Het 
gasveld Eleveld ligt voor een groot deel in Assen met een bevolkingsdich theid van 500 -1000 
inw/km2 in plaats van de 250 -500 inw/km2 die nu in tabel 3.3 in de bijlage van het winningsplan 
is opg enomen.  
 
Wij vinden dat u:  
Een nieuwe SRA moet laten uitvoeren waarin de toekomstige ontwikkeling van het 
Werklandschap Assen -Zuid (en andere recente bestemmingsplannen) en andere 
voorkomende bebouwing en functies worden meegenomen en  dat u  deze SRA 
opnieuw voor advies moet voorleggen aan alle wettelijke adviseurs.  Ook moet de SRA 
berekening opnieuw gedaan worden met de juiste bevolkingsdichtheid voor het 
gasveld Eleveld.  
 
In het algemeen vinden wij het winningsplan multi -interpretabel. In het winningsplan en het 
ontwerpbesluit is sprake van steeds verschillende benamingen van velden en putten. O .a. over 
de begrenzingen van de gasvelden Vries Centraal en Vries Zuid en Zevenh uizen/ Zevenhuizen 
West is verwarring ontstaan omdat gebruik wordt gemaakt van  verschillende benamingen. Het 
is niet duidelijk over welke velden het gaat. Ook ontbreekt in het winningsplan informatie over 
de exacte locaties van winningsputten in de gasvel den, geplande locaties van winputten en de 
winningshoeveelheden per put . Wij wijzen u hierbij op hetgeen er onder 6.1 staat over de 
beschrijving van de boorgaten en verbuizingen.  Hierdoor is het voor ons en inwoners niet 
mogelijk op een goede wijze ziensw ijzen in te dienen.  
 
Wij vinden dat u:  
Het ontwerpbesluit  en het winningsplan op dit punt moet corrigeren en opnieuw ter 
inzage moet leggen.  </pre>

====================================================================== Einde pagina 652 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 653 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld  
18 
 Niet kunt instemmen met een winningsplan waarin niet nauwkeurig is omschreven 
waarvoor instemming wordt gevraagd  en dat niet voldoet aan de bepalingen uit de 
Mijnbouwwet.  
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 653 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 654 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld  
19 
 8 BODEMBEWEGING  
8.1 Bodemdaling  
In ons advies hebben we aandacht gevraagd voor de prognose van de bodemdaling. Wij 
constateren dat u onze adviezen heeft overgenomen en vastgelegd in artikel 2 van uw besluit.  
 
Wij vinden dat u:  
Uw besluit hiermee voldoende heeft gemotiveerd .  
 
8.2  Bodemtrilling  
In ons advies hebben we gevraagd in verband met de kans op een door een beving geïnduceerde 
schade gehoor te geven aan het plaatsen van seismische meeta pparatuur en het 
risicobeheersysteem te ontwikkelen en operationeel te hebben.  Wij vinden dat uitwerking ervan 
onvoldoende  en volgordelijk niet correct. Door de uitwerking pas na het besluit aan de NAM te 
vragen hebben lokale overheden en inwoners geen zi cht op de concrete uitwerking ervan. In 
hoofdstuk 10 komen we hierop terug.   
   
Ten aan zien van va llende objecten  vinden we het  jammer dat u niet bent ingegaan op onze 
vraag om te verduidelijken in hoeverre zaken als vallende objecten zijn meegenomen in de 
overwegingen die aan het winningsplan ten grondslag liggen.  
 
Wij vinden dat  u: 
alsnog inzicht moet geven  op welke manier zaken als vallende objecten in uw 
afweging zijn meegenomen.  
 
8.3  Reservoirstimulatie/ Fracken  
In ons advies hebben we aandacht gevraagd voor de risico’s van deze technieken. Wij 
constateren dat u on s advies heeft overgenomen en vastgelegd in artikel 1 van uw besluit. 
Onduidelijk is echter welke paragraaf van het winningsplan nu niet van toepassing is verklaard.  
 
U geeft echter ook aan dat bij de toepassing van zuur - en hydraulische stimulatie door NAM een 
nieuwe wijziging van het winningsplan ingediend dient te worden en afhankelijk van de aard van 
de wijziging, besloten wordt welke procedure voor de b esluitvorming hierover gevolgd zal 
worden. Bij een minimale wijziging kunt u dan de  bagatelclausule in werking treden en wordt 
niet de uitgebreide procedure gevolgd. Daarmee wordt naar onze mening het burgerperspectief 
dan niet voldoende ingevuld.  
 
Wij v inden dat  u: 
De bagatelprocedure om alsnog zuur - of hydraulische stimulatie mogelijk te maken, 
niet toe moet passen.  
Precies moet aangeven welk paragraaf uit het winningsplan niet van toepassing is 
verklaard.  
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 654 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 655 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld  
20 
 9  SCHADE  
9.1 Voorkomen van schade (wettelijke v erplichting)     
In ons advies hebben we u geadviseerd om vanwege het ontbreken van een beschrijving van 
preventieve maatregelen in het winningsplan  de NAM te verplichten om preventieve 
maatregelen voor schade op te nemen in het winningsplan alvorens hierover een besluit te 
nemen. Deze beschrijving  moet er als nog komen en worden gezien als een aanvulling op het 
voorliggende winningsplan . Deze dient om a dvies voorgelegd te worden aan Sodm, Tcbb, 
decentrale  overheden en de Mijnraad.  
 
In uw ontwerpbesluit geeft u aan dat onze conclusie onjuist is en dat u van mening bent dat de 
op grond van de M ijnbouwwet  vereiste preventieve maatregelen in voldoende mate z ijn 
beschreven. U geeft hierbij aan dat sommige velden uit het Westerveld systeem al uit 
geproduceerd zijn en andere velden alleen in een optimistisch scenario nog zullen produceren. 
Het niveau van de nog resterende productie is beperkt. Tenslotte merkt u op dat voor de 
bevende velden Vries -Zuid en Eleveld in het winningsplan melding wordt gemaakt van de 
plaatsing van versnellingsmeters. U verwijst naar de onderdelen C3, C4, D3 en D4 uit het 
winningsplan.  
 
In de betreffende paragrafen uit het winningsplan is aangegeven dat het huidige 
monitoringsnetwerk van het KNMI voor voorkomens in risicoklasse I toereikend is en geen 
additionele monitoringsmaatregelen hoeven worden getroffen. De NAM geeft voorts aan 
verdere monitoring in overweging te nemen. Waarbij zij  denken aan het plaatsen van 
versnellingsmeters.  
 
Wij zijn van mening dat  in de Mijnbouwwet primair de nadruk ligt op het voorkomen van schade 
door mijnbouwactiviteiten (preventief handelen), en niet op het geoorloofd zijn van 
mijnbouwactiviteiten, mits de nadelige gevolgen daarvan door de exploitant / operator worden 
weggenomen of verzacht (curatief handelen). Ten onrechte suggereert u dat bij een reeds 
werkend gasproductiesysteem de vereisten uit de M ijnbouwwet  minder van bela ng zijn. 
Overigens benoem t u in dit verband terecht de velden Vries -Zuid en Eleveld ook nog als bevende 
velden. De M ijnbouwwet  maakt bij haar afwegingskader voor het al dan niet verlenen van een 
winningsvergunning geen onderscheid naar productiefasen of om vang van de productie cq. 
grootte van de gasvelden. De M ijnbouwwet  stelt dat het winningsplan een beschrijving dient te 
bevatten van de maatregelen ter voorkoming van schade door bodembeweging (artikel 35, 
eerste lid, onderdeel f).  
 
Wij vinden dat:  
1. Omdat e r nog diverse velden uit het Westerveld systeem in productie zijn, de 
vereisten uit de M ijnbouwwet  onverminderd van toepassing zijn. Het 
winningsplan dus een beschrijving dient te bevatten van de maatregelen ter 
voorkoming van schade door gaswinning. U het  winningsplan niet ontvankelijk 
moet verklaren.  </pre>

====================================================================== Einde pagina 655 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 656 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld  
21 
 2. De toezegging van  de NAM uit het winningsplan ten aanzien van de plaatsing van 
enkele versnellingsmeters te verblijvend is en weinig concreet is geformuleerd. U 
stelt dan ook ten onrechte dat door de NAM in v oldoende mate aan de wettelijke 
vereisten wordt voldaan.   
 
 
9.2 Afhandeli ng van schade   
In ons advies hebben wij u gevraagd zorg te dragen voor een adequate regeling voor afdoening 
en vergoeding van schades. Dit moet naar onze mening een harde voorwaarde zijn, alvorens 
door uw minister een positief besluit op dit winningsplan kan en mag worden genomen. Tevens 
hebben wij u geadviseerd evenals in het aardbevingsgebied Groningen een volledig 
onafhankelijk orgaan in te stellen voor de afwikkeling va n schade als gevolg van alle 
mijnbouwactiviteiten. Tenslotte hebben wij u gevraagd in uw besluit op te nemen dat in geval 
van een schademelding ter verbetering van de huidige wijze van onderzoek opdracht gegeven 
wordt tot het doen van onderzoek naar de oor zaak van de schade.  
 
In uw ontwerpbesluit geeft u aan met ons van mening te zijn dat er behoefte is aan een adequate 
regeling voor de afdoening en vergoeding van schades en compensatie. Voorts geeft u aan dat 
afspraken hierover primair gemaakt dienen te wo rden tussen decentrale overheden en  de NAM . 
De NAM heeft aangegeven hieraan te willen meewerken. Om één en ander te bewerkstelligen 
draagt u in artikel 5 van uw ontwerpbesluit  de NAM op te zorgen voor een transparant proces 
van schademelding, adequaat onde rzoek naar en afhandeling van schadeverzoeken binnen een 
redelijke termijn. Deze informatie binnen drie maanden na het onherroepelijk worden van dit 
besluit openbaar te maken.  
 
Wij zijn verheugd dat u ons standpunt aangaande afhandeling van schade ondersch rijft. Tevens  
dat u in uw ontwerp -instemmings besluit regels stelt om één en ander te bewerkstelligen.  Wij 
zijn echter van mening dat u de verantwoordelijkheid hiervoor ten onrechte primair neerlegt bij 
de NAM en de decentrale overheden. De NAM als gasproducent en vergunninghouder én u als  
vergunningverlenende en toezichthoudende instantie en de Staat als o ntvanger  van de  
aardgasbaten dragen hierin namelijk de primaire verantwoordelijkheid. Als decentrale  
overheden hebben wij in dit verband vooral de verantwoordelijkheid om op te komen voor het 
lokale belang en het belang van onze inwoners. Vanuit die veran twoordelijkheid zijn wij 
overigens graag bereid hierin mee te denken.  
 
Wij vinden dat  u: 
1. als verantwoordelijk minister  erop toe moet zien dat – evenals in het 
aardbevingsgebied Groningen – een volledig onafhankelijk orgaan wordt ingesteld 
voor de afwikkel ing van schade als gevolg van alle mijnbouwactiviteiten (en 
beheersmaatregelen voor het grondwaterpeil). Voor ons is van groot belang dat de 
onafhankelijkheid en objectiviteit van de schadeafwikkeling in voldoende mate 
gegarandeerd zijn.  
2. uw instemmingsbesluit pas van kracht kan laten worden, nadat er een onafhankelijke 
schadeafhandeling operationeel is.  </pre>

====================================================================== Einde pagina 656 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 657 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld  
22 
 3. zorg moet  dragen dat indien NAM vanwege onvoorziene omstandigheden in de 
toekomst niet meer of onvoldoende aan zijn financiële verplichtingen kan voldoen, de 
vergoeding van schades en compensatie te allen tijde is gegarandeerd door de Staat.  
4. In d e huidige Mijnbouww et de schadevergoeding vanuit het Waarborgfonds 
mijnbouwschade niet moet beperk en voor  natuurlijke personen  maar verbreden naar 
alle rechtspersonen . (lees: ondernemers met bijvoorbeeld een BV of NV).  
 
9.3 Lusten en lasten  
U geeft aan dat de minister toezeggi ngen heeft gedaan om samen met de energiesector, 
overheden en maatschappelijke organisaties de lusten -lastenverdeling voor o.a. mijnbouw te 
verkennen. Daarnaast werkt de koepelorganisatie NOGEPA aan een gedragscode, waarin ook 
aandacht wordt besteed aan ma atregelen (lusten) in de omgeving van een mijnbouwlocatie.  
 
Wij constateren dat het u in uw besluit op het winningsplan gaat om een afweging tussen 
economische  belangen en het veilig en zorgeloos kunnen wonen en leven door de inwoners van 
onze regio. U kiest in het ontwerp -instemmingsbesluit voor het eerste. De inwoners moeten het 
doen met “verkenningen” en “werken aan” met betrekking tot de lusten c.q. compensatie.  
 
Wij vinden dat u:  
In uw besluit zekerheid en duidelijkheid moet geven over de vorm en omvang van de 
lusten c.q. compensatie voor de inwoners van de regio  en dat dit integraal onderdeel 
moet zijn van uw afweging . 
 
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 657 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 658 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld  
23 
 10  RISICOBEHEERSYSTEE M 
In hoofdstuk 7  (Onzekerheden/ Ontbrekende zaken)  zijn we ingegaan op de onzekerheden van 
berekeningen en voorspellingen van bodemdaling en bodemtrilling bij gaswinning. Huidige 
modellen zijn niet goed in staat de seismiciteit betrouwbaar te voorspellen volgens het Sod M. 
SodM noemt een mogelijke bevingsz waarte van 3,9 en daarmee een grote kans op constructieve 
schade . Onze inwoners moeten beschermd worden tegen dit risico. Wij vinden daarom als u 
toch gaat winnen het van  groot belang dat er een serieus risicobeheersysteem moet worden 
opgesteld. Een risico beheersysteem moet ingezet worden voor:  
• Bijsturen winning  in geval van bevingen ; 
• Inzicht in aard en omvang bevingen ; 
• Vaststellen en begeleiden mogelijke schadegevallen . 
 
Wij zien in het ontwerpbesluit dat u onze advies heeft overgenomen en de NAM de verplichting 
oplegt een representatieve nulmeting aan gebouwen uit te voeren boven en nabij de 
gasvoorkomens Eleveld en Vries Zuid. U geeft in het voorschrift echter niet aan wat u onder 
representatief verstaat. U motiveert de nulmeting om bij vermoeden van mijnbouwschade aan 
het gebouw het oorzakelijke verband tussen gaswinning en gebouwschade te kunnen 
vaststellen.  Vanwege de grote onzekerheden is een goede nulmeting van groot bela ng bij  
schadeafwikkeling.   
 
Wij constateren  dat u ons advies om de aanbevelingen van Sodm, de Tcbb en de Mijnraad over 
te nemen heeft ingewilligd en de NAM verplicht aanvullend enkele versnellingsopnemers te 
plaatsen bij de bevende gasvelden. Doel hiervan  is bij een optredende beving een causaal 
verband te kunnen leggen tussen grondbeweging en gebouwschade.  
Wij vinden het bijplaatsen van enkele meters echter niet voldoende om een goede relatie te 
kunnen leggen tussen trilling en schade.  De versnellingsmet ers moeten ook nauwkeuriger 
meten dat in het huidige winningsplan is aangeven (0,5 Mg ipv 1,5 Mg) vergelijkbaar met die 
worden toegepast in het Groningenveld.       
 
Dit moet onderdeel zijn van een totaal meetplan waarmee een nauwkeuriger inzicht wordt 
verkregen in aard, sterkte en voorkomen van een beving en het epicentrum van een beving. Het 
huidig aantal  meetpunten is hiervoor volstrekt onvoldoende (2 in Assen en 3 in omgeving 
Zevenhuizen).  Hiervoor is een meetnetwerk nodig in de vorm van een stramien over de 
gasvelden die doorlopen tot ruim buiten het gasveld  aangezien bevingen zich over grote 
afstanden kunnen verplaatsen .  De gasvelden Vries en Eleveld hebben in het verleden al gebeefd 
waarbij de magnitudes van Eleveld zeker een vergelijkbaar niveau  hebben met die van het 
Groningerveld. Naast versnellingsmeters zijn tiltmeters en glasvezelmeters noodzakelijk om 
verdraaiing, doorbuiging,  verplaatsing  en zetting van gebouwen te kunnen registeren ; niet 
alleen in en boven de gasvelden maar ook daarbuiten.  
Dit meetsysteem moet geheel worden ingericht en beheert door een onafhankelijke organisatie   
op kosten van de NAM.     
 
Wij constateren dat u de NAM verplicht een risicobeheersysteem voor de bevende voorkomens 
op te laten st ellen en dit ter goedkeuring voor te leggen aan Sod M. Echter om invulling te geven </pre>

====================================================================== Einde pagina 658 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 659 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld  
24 
 aan de rechtszekerheid van onze inwoners  zou dit transparant moeten gebeuren en dus in de 
fase van vergunningverlening geregeld moeten zijn. De inwoner moet kunnen zien of d e NAM 
aan zijn verplichtingen voldoet ingeval van schade. Door het plan pas na de 
vergunningverleningsfase  ter goedkeuring bij het Sod M te leggen is dat niet het geval.  
 
Wij vinden dat:  
1. vanwege het ontbreken van een goed inzicht in de relatie tussen gaswi nning en de 
kans op bevingen  het dan ook gerechtvaardigd dat van elk gebouw in en rond een 
gasveld een opname gemaakt word t. Wij vinden dat dit in de voorschriften van de 
vergunning expliciet moet worden opgenomen.   
1. vanwege de risico  categorie  van de velden Vries en Eleveld er een totaal meetplan met 
versnellings meters,  tilt en glasvezel meters moet komen. Het huidig aantal 
meetpunten is volstrekt onvoldo ende om een  causaal verband te kunnen leggen  
tussen beving en schade .  
2. in de vergunning een door Sod M goedgekeurd risicobeheersysteem incl usief  een 
meet - en monitoringsprotocol moet zijn opgenomen waarmee de inwoners  en andere 
belanghebbenden  inzicht krijgen in de verplichtingen van de NAM.   
3. Uw instemmingsbesluit pas van kracht te laten worden, nadat het meetsysteem 
operationeel is en de nulmetingen zijn uitgevoerd.  
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 659 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 660 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld  
25 
 11  ARTIKELEN ONTWERPB ESLUIT  
Artikel 1:  
Gelet op de onvolkomenheden  en  omissies  van het winningsplan en de naar onze mening 
onvoldoende transparante gemaakte afweging in het ontwerp -besluit over  winning en 
maa tschappelijke risico ´s, zoals in voorgaande hoofdstukken van deze zienswijze is toegelicht  
zijn wij van mening dat er geen instemmingsbesluit kan worden verleend aan het w inningsplan 
Westerveld.   
 
Artikel 2:  
Wij kunnen instemmen met dit artikel . 
 
Artikel 3:  
Wij zijn van mening dat in dit ontwerpbesluit de plaatsing en aantallen versnellingsmeters 
onvoldoende is gespecificeerd. Dit geeft onvoldoende rechtszekerheid voor de i nwoners. Het 
meetplan van versnellingsmeters moet onderdeel zijn van  een transparant risicobeheersysteem 
voor de gasvelden in de besluitvormingsfase van onderhavig winningsplan.    
 
Artikel 4:  
Wij zijn van mening dat een risicobeheersysteem onderdeel moet  zijn van de 
besluitvorming sfase van het winningsplan  om invulling te geven aan de rechtszekerheid van 
onze inwoners.  
 
Artikel 5:  
Wij constateren dat u ons standpunt aangaande afhandeling van schade onderschrijft.  Wij zijn 
echter  van mening dat u de verantwoordelijkheid hiervoor ten onrechte primair neerlegt bij de 
NAM en de decentrale overheden. Wij zijn van mening dat u ervoor moet zorge n dat – evenals 
in het aardbevingsgebied Groningen – een volledig onafhankelijk orgaan wordt ingesteld voor 
de afwikkeling van schade als gevolg van alle mijnbouwactiviteiten .  
 
Artikel 6:  
Een representatieve nulmeting is in het besluit niet concreet uitgewerkt en gespecificeerd.  Dit 
moet onderdeel zijn in de fase van besluitvorming van het winni ngsplan om invulling te geven 
aan de rechtszekerheid van onze inwoners.  
 
Artikel 7:  
Wij kunnen met inachtneming van de inhoud van onze zienswijze instemmen met dit artikel.  </pre>

====================================================================== Einde pagina 660 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 661 ======================================================================

<pre> 
 
Ministerie van Economische Zaken  
De heer H. Kamp  
Postbus 20401  
2500 EK  DEN HAAG   
 Contactpersoon    
Telefoon    
Bezoekadres   Noordersingel 33  
   
Uw brief van    
Uw kenmerk    
Ons kenmerk    
 
Bijlagen   1 
   
Datum   17 januari 2017 
Verzenddatum    
 
Onderwerp   Zienswijzen Ontwerp -instemmingsbesluit  
 Winningsplan Westerveld  
 
 
 
Geachte heer  Kamp , 
 
Hierbij ontvangt u onze zienswijzen op het ontwerp -instemmingsbesluit Winningsplan Westerveld. 
Deze zienswijzen liggen in de lijn met het eerder door ons ingediende advies. Bij het opstellen van de 
zienswijzen hebben wij, net als bij het maken van het advies, intensief samengewerkt met de andere 
decentrale overheden in het gebied.  
 
Wij lezen in u w ontwerp-instemmingsbesluit dat u een aantal van onze adviezen (deels) heeft 
overgenomen.  Tegelijkertijd lezen wij dat u voornemens bent om in te stemmen met het 
winningsplan.  
Wanneer u daadwerkelijk besluit om in te stemmen betekent dit , dat u accepteert dat er een kans 
bestaat op bevingen in intensief bebouwd stedelijk gebied  en dorpskernen . Bevingen die kunnen 
leiden tot schade. De Tcbb geeft z elfs aan dat mogelijk voor sommige kleinere velden de grens van 
magnitude 3,9 op de schaal van Richter wordt overschreden .  
 
U heeft gehoord dat er bij onze inwoners , eigenaren van gebouwen  en bij de gemeenteraad  serieuze 
onrust bestaat. U heeft een groot aantal handtekeningen ontvangen en de gemeenteraad heeft besloten 
om een motie van  afkeuring vast te stellen  rond  de winning uit put Vries -10.  
 
In het winningsplan en de technische adviezen wordt de kans op een zware beving als klein 
beoordeeld. Tegelij kertijd is er nog altijd weinig bekend over het gedrag van (kleine) aardgasvelden 
en is het deels gissen wat er precies gebeurt in de diepe ondergrond. In zijn advies van 13 april jl. 
schrijft de Inspecteur -generaal van de Sodm over de Groningersituatie da t de modellen te  kort 
schieten. Wat we wel weten ,  is dat de  velden in onze gemeente hebben gebeefd en in het geval van 
Eleveld zelfs met een  magnitude  van groter dan 2,0 op de schaal van Richte r. U kunt geen garantie 
geven dat zich een dergelijke of veel zwaardere beving niet voor zal doen onder  het stedelijk gebied  
en de kernen van  Assen. Gelet hierop en de onrust,  zijn wij van mening dat u niet kunt instemmen 
met het winningsplan. Hier geldt het principe : Better safe , than sorry .  
Indien u na een belangenafweging instemt met het winningsplan, kiest u bewust voor risico’s  en 
schade voor onze inwoners en een aantasting van hun recht op een ongestoord woongenot.   
 
Overigens zien wij  dusdanige onvolkomenheden  en onzekerheden  in het winningsplan en uw 
ontwerp-instemmingsbesluit dat u nu geen goede belangenafweging kunt maken die voldoet aan de 
wettelijke vereisten.  
 
Uitzonderlijk belangrijk is een goede onafhankelijke schade afhandeling. Als gemeente vinden wij 
dat de omgekeerde bewijslast zoals die van toepassing is voor het Groninger Veld (Wet 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 661 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 662 ======================================================================

<pre> Gemeente Assen  
Ons kenmerk: 2016 -04865  
Pagina 2 van 3 
  
bewijsvermoeden gaswinning Groningen) ook voor het gebied Westerveld moet gelden. In uw 
ontwerp-instemmingsbesluit geeft u aan dat u het principe niet wilt toepassen in het  gebied 
Westerveld , omdat het al leen in Groningen gaat om grote aantallen schadegevallen. Wij kunnen deze 
conclusie niet rijmen met het door de Tcbb benoemde mogelijkheid dat zich bevingen kunnen 
voordoen die de grens van een magnitude 3,9 op de schaal van Richter overschri jden. Doet zic h een 
dergelijke beving voor onder Assen, dan zal er sprake zijn van een groot aantal schadegevallen. Wij 
verzoeken u dan ook om  de  omgekeerde bewijslast wel toe te passen zodat er geen 
rechtsongelijkheid is .  
 
Alles overziend zijn wij van mening dat u ni et kunt instemmen met het Winningsplan Westerveld.  
 
Met vriendelijke groet,  
burgemeester en wethouders,  
 
 
 
 
burgemeester  gemeentesecretaris  
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
BEGELEIDINGSFORMULIER CONCEPT BRIEF  
 
LET OP: Lever alle bijbehorende stukken incl. ingekomen brief aan bij het secretariaat  
 
NAAM VAN HET DOCUMENT : Advies Winningsplan Westeveld  
   
 
Concept via   
:  
 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 662 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 663 ======================================================================

<pre> Gemeente Assen  
Ons kenmerk: 2016 -04865  
Pagina 3 van 3 
  
Paraaf voor gezien  :  
Briefpapier  :  
   
 
Concept d.d.   
:  
16 januari 2017 
Eenheid/Programma  : Beleid 
Steller  :  
Toestel  :  
Paraaf eenheids -
/programmamanager  :  
   
 
Origineel  : 1  Brief nr.(docbase)  :  
Archiefexemplaren  : 1  Procesnummer 
(Docbase)  :  
Afschriften  : 3  Zaaknummer 
(Docbase)  :  
       
Totaal  : 5     
       
       
       
 
Afschriften:    
 
1.  
2.  
3.  
  
   
Meezenden:    
 
 Advies Winningsplan Westerveld  
   
  
   
Opmerkingen:    
 
Wijze afhandeling na verzending van de brief:  
- Proces afhandelen en archiveren door secretariaat (let op: alle relevante stukken toevoegen)  
 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 663 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 664 ======================================================================

<pre> 
Eenheid Beleid  - Beleidsregis seurs  
  
 
M e m o  
Van :  
Aan : B&W 
Datum  : Zondag 21  mei 2017  
Onderwerp  : Zienswijzen ontwerp -instemmingsbesluit Winningsplan Westerveld  
 
Hierbij ontvangt u de volgende stukken:  
- Een concept zienswijzen op het ontwerp -instemmingsbesluit Winningsplan  
Westerveld.  
- Een raadsvoorstel.  
- Een collegevoorstel  
- Een aanbiedingsbrief aan de minister van EZ  
 
Aangezien er nog dit weekend aan gewerkt moest worden, ontvangt u de stukken nu pas.  
 
De zi enswijzen  zijn tot stand gekomen met bijdragen van de gemeenten Assen, Aa en 
Hunze, Tynaarlo en het waterschap Noorderzijlvest. Ook de provincie heeft input gegeven. 
De eindredactie (en het leeuwendeel van het schrijfwerk) berustte bij ons.  
Over de zienswijzen is in een eerdere conceptfase overleg geweest met de advocaat van 
Plas Bossinade  die ook de decentrale overheden in Groningen vertegenwoordigt.   
 
De zienswijzen worden nog een keer beoordeeld door de advocaat. Dit lukt echter niet voor 
toezending aan u. Het kan zijn dat er nog juridische toevoegingen worden gedaan. Wij 
streven er naar om deze dinsdagochtend aan te leveren (maar kunnen u dit niet 
garanderen).  
U kunt overwegen om de burgemeester mandaat te geven om na uw vergadering wijzi gingen 
aan te brengen in de stukken.  
 
Het streven is , om de zienswijzen door zoveel mogelijkheden decentrale overheden te laten 
vaststellen. Hierover vindt maandag aan het einde van de middag nog overleg plaats. Ook 
dit kan nog leiden tot wijzigingen in he t stuk.  
Onze verwachting is dat de provincie met eigen zienswijzen komt.  
 
Een deel van de decentrale overheden wil een  vriendelijke toon naar de minister. Daarom 
wordt op sommige plekken gezegd dat wij kunnen instemmen met het ontwerp -
instemmingsbesluit . Voor de rest is de tekst zo zakelijk mogelijk geschreven.   
 
De toon van de aanbiedingsbrief is vooral  bestemd om tegemoet te komen aan de 
gevoelens binnen de raad en bij de inwoners.  
 
Het raadsvoorstel en de zienswijzen worden besproken in de raadsverga dering van 1 juni. 
Het presidium  heeft gevraagd om een informerende raadsbijeenkomst. Deze wordt door ons 
(  en ) verzorgd op 30 mei.  
Aan de raad wordt gevraag om:  ’kennis te nemen van’ . Er is wellicht echter  ruimte om zaken 
die uit de raadsbeh andeling naar voren komen mee te nemen in de aanbiedingsbrief. Het is, 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 664 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 665 ======================================================================

<pre>gelet op het streven naar een gezamenlijke zienswi jze, niet aan te bevelen om de 
zienswijzen  zelf aan te passen . 
 
De andere overheden gaan de zienswijzen niet  voorleggen aan  hun raad/ algemeen bestuur 
en hebben daardoor meer tijd voor besluitvorming (de zienswijzen kunnen  tot 19 juni worden 
ingediend). Uw college zal dus als eerste een besluit nemen , dat vervolgens z.s.m. op het 
openbare  deel  van de raadsstukken wordt  geplaatst. In de communicatie met de media 
kan er dus alleen worden gezegd dat we als overheden intensief hebben samengewerkt en 
dat we niet weten wat de andere besturen gaan besluiten.  
 
Vraag:  
Het kan zijn dat de gemeenteraad vraagt of het college voorne mens is om in  beroep te 
gaan. Misschien een punt om het in uw vergadering over te hebben.  
 
Hierbij is het van bela ng om te melden dat de minister  misschien zelf besluit om de 
NAM niet ontvankelijk te verklaren of de procedure over te doen. De inschatting is, 
dat er fouten zijn gemaakt  die hersteld moeten worden.  
 
 
 
 
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 665 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 666 ======================================================================

<pre>Date : 24-4-2018 16:32:39
Subject : Fw d: Uitnodiging Open Huis NAM Assen
Attachm ent : im age001.png;im age002.jpg;
Kun jij onderstaand oppakken?
Groet
Outlook voor iOS  downloaden
From:  i - @shell.com < - l @shell.com>
Sent:  Tuesday, April 24, 2018 4:30:27 PM
To: Marco Out; Harmke Vlieg; Griffier
Cc:
Subject:  Uitnodiging Open Huis NAM Assen
 
Geachte burgemeester, Geachte wethouder, Geacht College,
 
Begin mei is het 50 jaar geleden dat de NAM naar de stad Assen verhuisde en haar intrek nam in een pand aan de Schepersmaat. Anno 2018 werken we een pand
‘verderop’ met circa 1500 mensen nog steeds aan de energievoorziening van Nederland, in de vorm van olie en gas. En, inmiddels werken we ook hard aan de
energietransitie van de 21e eeuw.
 
NAM doet dit echter niet alleen; u weet als geen ander dat wij dit samen met belangrijke bedrijven, organisaties en ingehuurde deskundigen doen. Belangrijk voor NAM,
maar ook al 50 jaar belangrijk voor Drenthe en Assen. En dat willen we graag laten zien.
Wij houden daarom op zaterdag 26 mei een Open Huis in en om ons gebouw in Assen, van 10 tot 16 uur. Er is in de olie- en gasindustrie verschrikkelijk veel kennis en
kunde, en we vinden een Open Huis ter gelegenheid van 50 jaar NAM in Assen  een mooie manier om daarmee een tipje van de sluier op te lichten
richting een breder publiek.
 
Wij willen u hierbij van harte uitnodigen om ook aan u en uw College te laten zien waarin deze gezamenlijke Assense en Drentse bedrijven uitblinken, en om hen te laten
presenteren wat hún bijdrage aan de Noordelijke economie is.
 
Ik hoor graag of uw plannen en uw agenda hiervoor geschikt zijn.
 
 
Met vriendelijke groet,
 
 
Nederlandse Aardolie Maatschappij B.V.
Statutaire vestiging Den Haag - Handelsregister no. 04008869
Correspondentieadres: Postbus 28000, 9400 HH Assen
Bezoekadres: Schepersmaat 2, 9405 TA Assen
 
     
    
 . - l @shell.comI www.nam.nl
http://www.twitter.com/nambv
 
https://www.linkedin.com/company/nam
 31.99
</pre>

====================================================================== Einde pagina 666 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 667 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 667 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 668 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 668 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 669 ======================================================================

<pre>Date : 1-6-2017 14:38:40
F
To : "   @assen.nl, "    @assen.nl
Subject : Fw d: Uitnodiging 'rondleiding' Schadeonderzoek Z uidlaren
Graag ff overleg
Verstuurd vanaf m ijn iPad
Begin doorgestuurd bericht:
Van: . @shell.com>
Datum : 30 m ei 2017 17:42:05 CEST
Aan: Undisclosed recipients:;
Onderw erp:  Uitnodiging 'rondleiding' Schadeonderzoek Z uidlaren
456
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De gemeente Assen aanvaardt geen
aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.31.100
</pre>

====================================================================== Einde pagina 669 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 670 ======================================================================

<pre>    Date : 15-2-2019 11:45:35   From : "ay   To : "EG assen.nl   Subject : Fwd: Litnodiging Samen energie, NAM in de regio    Hoi  Kun jij onderstaand regelen? By voorbaat dank  Met vriendelijke groet.    |  Bestursconmankcate/woordvoerder  nn   B sen!    Van: GE 5 he com   Verzonden: vrijdag, februari 15, 2019 11:39 AM   Aan: as   Onderwerp: Uitnodiging Samen energie, NAM in de regio    in,    31.101    Zou jij er nog voor willen zorgen dat ook Karin Dekker deze uitnodiging krijgt? De vorige is denk ik naar Gea Smith gestuurd.    Zou fijn zijn!  Dank je,  nn         EVENT  DATUM  TĲD  LOCATIE    Geachte relatie.                  FONVILLI    SAMEN Hs.  ENERGIE    UITNODIGING    Samen energie, NAM in de regio  vrijdag 1 maart 2019   16:15 — 19:00 uur   Stadion van FC Emmen    Graag nodig ik u uit voor de NAM regiobijeenkomst in het FC Emmen  stadion. Tijdens deze bijeenkomst wil ik, samen met mijn collega's,  met uin gesprek gaan over de energietoekomst in deze regio. Wat  zijn bijvoorbeeld uw ideeën over de energie-agenda in deze regio    voor de komende jaren? De NAM is al decennia actief in Drenthe en  Overijssel en dat willen we graag samen met u nog een aantal jaren  blijven.    Dat de toekomst er voor de NAM anders uit gaat zien is een  gegeven. Ook u speelt hierin een rol. De energietransttie in  Nederland vraagt namelijk om samenwerking, samen nadenken over  ideeën en mogelijkheden over de energiebronnen van de toekomst.  Als directeur van de NAM wil ik mijn visie hierover met u delen maar  wil ik ook graag uw ideeën horen, Samen energie in uw regio!</pre>

====================================================================== Einde pagina 670 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 671 ======================================================================

<pre>    Ik hoop u op 1 maart te mogen begroeten in het stadion van FC  Emmen om daar met u in gesprek te gaan. Hieronder treft u het  programma aan:    PROGRAMMA  16:15 — 16:30 uur Ontvangst bij de NAM. Samen energie in de  regio  16:30 — 16:45 uur Welkomstwoord door Johan Atema  16:45 — 17:45 uur in gesprek  — De rol van de NAM door de jaren heen  — Blik op de toekomst  — Samen met u  17:45 — 19:00 uur Borrel    Wilt u voor 15 februari a.s. venen aangeven of    wij u mogen verwelkomen op 1 maart?    Met vriendelijke groet,    Johan Atema  Directeur NAM    Na aanmelding ontvangt u van ons meer informatie over de locatie en  route.    BRON VAN ONZE ENERGIE         Graag informeren wij u dat ale persoonsgegevens die verstrek en gebruikt worden als onderdeel van de zakelijke relatie van de Shell business met haar karten, leveranciers en partners, verwerkt worden in overeenstentring mat  het Shell Gobal Privacy beleid — Zakelijke Klanten, Leverancies en Business Partners beschikbaar via de relevante webpagina onder de ink www.shel.com zoals aangevuld met enige verdere specifieke en/of lokale privacy  statements. Voor vragen of zorgen orrtrent de verwerking van de persoonsgegevens, verw izen wij u graag naar het Shell Global Frivacy beleid — Zakelijke Kanten, Leverancies en Business Partners of kunt u contact opnemen met  de voor uw relevante Klantenservicecentnum</pre>

====================================================================== Einde pagina 671 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 672 ======================================================================

<pre>Date : 20-5-2017 18:24:12
Subject : Fw d: ziensw ijze gasw inning
Attachm ent : Aanbiedingsbrief EZ  ziensw ijzen.docx;ATT00001.htm ;Collegevoorstel ziensw ijzen.docx;ATT00002.htm ;raadsvoorstel
ziensw ijzen.docx;ATT00003.htm ;ziensw ijze w inningsplan Westerveld 20m ei def eindconcept.docx;ATT00004.htm ;
Verstuurd vanaf m ijn iPhone
Begin doorgestuurd bericht:
Van: assen.nl>
Aan:  "Marco Out" ssen.nl assen.nl >
Kopie:  @assen.nl >
Onderw erp:  ziensw ijze gasw inning
Dag Marco en i ,
 
Bij deze dan het eindconcept zienswijze gaswinning. Een hele klus! maar we zijn tevreden over wat er nu ligt.
Het stuk moet nog een eindoordeel krijgen van de advocaat. Dat krijgen we maandag van hem. Daarna maken we het stuk definitief.
Lukt het jullie om hier zsm op te reageren?
Is het goed om na jullie oordeel en verwerking van jullie eventuele correcties het stuk die weekeind ook alvast onder de overige collegeleden te verspreiden?
 
Bij de zienswijze ook:
·         de aanbiedingsbrief aan EZ
·         een college- en raadsvoorstel
·         een memo voor het college   
 
Succes met het doornemen van de stukken!
 
Met vriendelijke groeten,
 
Beleidsspecialist
............................................................
Gemeente Assen
Noordersingel 33  | Assen
Postbus 30018 | 9400 RA | Assen
............................................................
E  @assen.nlwebsite: www.assen.nl
 
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De gemeente Assen
aanvaardt geen aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.31.102
</pre>

====================================================================== Einde pagina 672 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 673 ======================================================================

<pre> 
 
Ministerie van Economische Zaken  
De heer H. Kamp  
Postbus 20401  
2500 EK  DEN HAAG   
 Contactpersoon   Dhr.  
Telefoon   14 0592 
Bezoekadres   Noordersingel 33  
   
Uw brief van    
Uw kenmerk    
Ons kenmerk    
 
Bijlagen   1 
   
Datum   17 januari 2017 
Verzenddatum    
 
Onderwerp   Zienswijzen Ontwerp -instemmingsbesluit  
 Winningsplan Westerveld  
 
 
 
Geachte heer  Kamp , 
 
Hierbij ontvangt u onze zienswijzen op het ontwerp -instemmingsbesluit Winningsplan Westerveld. 
Deze zienswijzen liggen in de lijn met het eerder door ons ingediende advies. Bij het opstellen van de 
zienswijzen hebben wij, net als bij het maken van het advies, intensief samengewerkt met de andere 
decentrale overheden in het gebied.  
 
Wij lezen in u w ontwerp-instemmingsbesluit dat u een aantal van onze adviezen deels heeft 
overgenomen.  Tegelijkertijd lezen wij dat u voornemens bent om in te stemmen met het 
winningsplan.  
Wanneer u daadwerkelijk besluit om in te stemmen betekent dit , dat u accepteert dat er een kans 
bestaat op bevingen in intensief bebouwd stedelijk gebied  en dorpskernen . Bevingen die kunnen 
leiden tot schade. De Tcbb geeft zel fs aan dat mogelijk voor sommige kleinere velden de grens van 
magnitude 3,9 op de schaal van Richter wordt overschreden .  
 
U heeft gehoord dat er bij onze inwoners , eigenaren van gebouwen  en bij de gemeenteraad  serieuze 
onrust bestaat. U heeft een groot aa ntal handtekeningen ontvangen en de gemeenteraad heeft besloten 
om een motie van  afkeuring vast te stellen.  
 
In het winningsplan en de technische adviezen wordt de kans op een zware beving als klein 
beoordeeld. Tegelijkertijd is er nog altijd weinig beke nd over het gedrag van (kleine) aardgasvelden 
en is het deels gissen wat er precies gebeurt in de diepe ondergrond. In zijn advies van 13 april jl. 
schrijft de Inspecteur -generaal van de Sodm over de Groningersituatie dat de modellen te  kort 
schieten. Wat we wel weten ,  is dat de  velden in onze gemeente hebben gebeefd en in het geval van 
Eleveld zelfs met een  magnitude  van groter dan 2,0 op de schaal van Richte r. U kunt geen garantie 
geven dat zich een dergelijke of veel zwaardere beving niet voor zal doe n onder het stedelijk gebied  
en de kernen van  Assen. Gelet hierop en de onrust,  zijn wij van mening dat u niet kunt instemmen 
met het winningsplan. Hier geldt het principe : Better safe , than sorry .  
Indien u na een belangenafweging instemt met het winningsplan, kiest u bewust voor risico’s  en 
schade voor onze inwoners en een aantasting van hun recht op een ongestoord woongenot.   
 
Overigens zien wij nog dusdanige onvolkomenheden  en onzekerheden  in het winningsp lan en uw 
ontwerp-instemmingsbesluit dat u nu geen goede belangenafweging kunt maken die voldoet aan de 
wettelijke vereisten.  
 
Uitzonderlijk belangrijk is een goede onafhankelijke schade afhandeling. Als gemeente vinden wij 
dat de omgekeerde bewijslast zo als die van toepassing is voor het Groninger Veld (Wet 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 673 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 674 ======================================================================

<pre> Gemeente Assen  
Ons kenmerk: 2016 -04865  
Pagina 2 van 3 
  
bewijsvermoeden gaswinning Groningen) ook voor het gebied Westerveld moet gelden. In uw 
ontwerp-instemmingsbesluit geeft u aan dat u het principe niet wilt toepassen in het  gebied 
Westerveld , omdat het alleen in Groningen gaat om grote aantallen schadegevallen. Wij kunnen deze 
conclusie niet rijmen met het door de Tcbb benoemde mogelijkheid dat zich bevingen kunnen 
voordoen die de grens van een magnitude 3,9 op de schaal van Richter overschri jden. Doet zich een 
dergelijke beving voor onder Assen, dan zal er sprake zijn van een groot aantal schadegevallen. Wij 
verzoeken u dan ook om  de  omgekeerde bewijslast wel toe te passen zodat er geen 
rechtsongelijkheid is .  
 
Alles overziend zijn wij van mening dat u niet kunt instemmen met het Winningsplan Westerveld.  
 
Met vriendelijke groet,  
burgemeester en wethouders,  
 
 
 
 
burgemeester  gemeentesecretaris  
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
BEGELEIDINGSFORMULIER CONCEPT BRIEF  
 
LET OP: Lever alle bijbehorende stukken incl. ingekomen brief aan bij het secretariaat  
 
NAAM VAN HET DOCUMENT : Advies Winningsplan Westeveld  
   
 
Concept via   
:  
J  
</pre>

====================================================================== Einde pagina 674 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 675 ======================================================================

<pre> Gemeente Assen  
Ons kenmerk: 2016 -04865  
Pagina 3 van 3 
  
Paraaf voor gezien  :  
Briefpapier  :  
   
 
Concept d.d.   
:  
16 januari 2017 
Eenheid/Programma  : Beleid 
Steller  :  
Toestel  :  
Paraaf eenheids -
/programmamanager  :  
   
 
Origineel  : 1  Brief nr.(docbase)  :  
Archiefexemplaren  : 1  Procesnummer 
(Docbase)  :  
Afschriften  : 3  Zaaknummer 
(Docbase)  :  
       
Totaal  : 5     
       
       
       
 
Afschriften:    
 
1.  
   
  
  
   
Meezenden:    
 
 Advies Winningsplan Westerveld  
   
  
   
Opmerkingen:    
 
Wijze afhandeling na verzending van de brief:  
- Proces afhandelen en archiveren door secretariaat (let op: alle relevante stukken toevoegen)  
 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 675 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 676 ======================================================================

<pre>    Gemeente Assen    e  Beleid Voorstel aan B&W  Datum: Onderwerp:  Eenheidsmanager/ Lies de Klerk Zienswijzen ontwerp-instemmingsbes luit  Progr. Manager: Winningsplan Westerveld  Opsteller: |  Telefoon: 7  Portef. Houder: Out Voorstel:  Registr.nr.: Bijgevoegde zienswijzen en aanbiedingsbrief  vaststellen  Instemming verkregen en kopie gezonden aan:  E i Achtergrond:             Op 8 mei jl. heeft heeft de minister van Economische  Zaken het ontwerp-instemmingsbesluit Winningsplan  Westerveld ter inzage gelegd. Wij hebben over het  winningsplan een advies uitgebracht.   Paraaf Lies de Klerk: De strekking van het ontwerp is dat de minister  voornemens is om toestemming te geven voor  aardgaswinningen in onze gemeenten en in  omringende gemeenten. Op een aantal punten is de  minister meegegaan in ons advies. De inhoud van het    Openbare besluitenlijst: LJJa OO Nee ontwerp geeft echter aanleiding om een zienswijzen  Bekendmakingsplicht: [Ja Nee in te dienen.  O.R.: [Ja Nee    Bij het voorbereiden van de zienswijzen is nauw  samengewerkt met de andere decentrale overheden en  Bij besluit in mandaat: is gesproken met Dorpsbelangen Loon en de  Mandaatnummer: werkgroep Stop gaswinning Marsdijk NU. De  Wijkvereniging Marsdijk heeft aangegeven geen  belangstelling te hebben voor een gesprek.    „Informeren vande raad: nnen De zienwijzen zoals die voorliggen zullen naar   0 Alleen via openbare besluitenlijst verwachting ook door een aantal andere  0 Via lijst ter inzage liggende stukken gemeentebesturen worden vastgesteld.  O Via briefen stuk(ken) ter inzage  O Vía versturen informatie met aanbiedingsbrief  0 Via brief Akkoord Bespreken Signaal  Vervolgprocedure: B  O Informatief WS  O Opiniérend encuentunenneutneeiiinnenetenficsiinetinetinieneentnenatenafiteiueietcieneieicinnetnneneet  Besluitvormend WH   WV   ww  Kopie besl uit wen   Ss  Deponeren Paraaf  Besluit B&W    Datum:</pre>

====================================================================== Einde pagina 676 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 677 ======================================================================

<pre> 
 
 
  
 
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 677 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 678 ======================================================================

<pre> 
 
 
  
Beleid  > Toelichting voorstel aan B&W  
 
Onderwerp:  
Zienswijzen ontwerp -instemmingsbesluit Winningsplan Westerveld  
 
 
Voorstel:  
Instemmen met bijgevoegde zienswijzen en aanbiedingsbrief  
 
 
Achtergrond:  
Op 8 mei jl. heeft heeft de minister van Economische Zaken het ontwerp -instemmingsbesluit Winningsplan 
Westerveld ter inzage gelegd. Wij hebben over het winningsplan een advies uitgebracht.  
De strekking van het ontwerp is dat de minister voornemens is om toestemming te geven voor 
aardgaswinningen in onze gemeenten en in omringende gemeenten. Op een aantal punten is de minister 
meegegaan in ons advies. De i nhoud van het ontwerp geeft  echter aanleiding om een zienswijzen in te dienen.  
 
Bij het voorbereid en van de zienswijzen is  nauw samengewerkt met de andere dec entrale overheden en is 
gesproken met Dorpsbelangen Loon en de werkgroep Stop gaswinning Marsdijk NU. De Wijkvereniging 
Marsdijk heeft aangegeven geen belangstelling te hebben voor een g esprek. 
 
De zienwijzen zoals die voorliggen zullen naar verwachting ook door een aantal andere gemeentebesturen 
worden vastgesteld.  
 
Argumenten:  
In het belang van inwoners en bedrijven in Assen is het nodig om zienwijzen in te dienen.  
 
Kanttekeningen /  risico’s: 
n.v.t. 
 
 
Financiële toelichting:  
n.v.t. 
 
 
Communicatie:  
 
Na behandeling in de gemeenteraad worden de zienswijzen ‘down loadbaar’ op www.assen.nl gezet  zodat 
inwoners deze kunnen gebruiken om eigen zienswijzen  in te dienen.  
 
Personeel en Organisatie:  
n.v.t. 
 
 
Uitvoering en planning:  
n.v.t. 
 
Evaluatie:  
n.v.t. 
 
 
 
 
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 678 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 679 ======================================================================

<pre> 
 
 
  
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 679 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 680 ======================================================================

<pre> 
> Raadsvoorstel   
 
 
Pagina 1 van 2 
Voorstel:  
Kennisnemen van  de zienswijzen op het ontwerp -instemmingsbesluit Winningsplan Westerveld  en de aanbiedingsbrief aan 
de minister van Economische Zaken  
 
Achtergrond  
Op 8 mei jl. heeft heeft de minister van Economische Zaken het ontwerp -instemmingsbesluit Winningsplan 
Westerveld  ter inzage gelegd. Wij hebben over het winn ingsplan een advies uitgebracht. Dit advies is besproken 
in uw vergadering van 12 januari jl.  
De strekking van het ontwerp is dat de minister voornemens is om toestemming te geven voor aar dgaswinningen 
in onze gemeenten en in omringende gemeenten. Op een aantal punten is de minister meegegaan in ons advies. 
De inhoud van het ontwerp  geeft ons echter aanleiding om een zienswijze n in te dienen.  
 
Bij het voorbereiden van de zienswijzen hebben  wij nauw samengewerkt met de andere decentrale overheden en 
hebben wij gesproken met Dorpsbelangen Loon en de werkgroep Stop gaswinning Marsdijk NU. De 
Wijkvereniging Marsdijk heeft aangegeven geen belangstelling te hebben voor een gesprek.  
 
De zienwijzen  zoals die voorliggen zullen naar verwachting ook door een aantal andere gemeentebesturen 
worden vastgesteld.  
 
Na uw vergadering zullen wij de zienswijzen ‘downloadbaar’ op www.assen.nl  zetten zodat inwoners deze kunnen 
gebruiken om eigen zienswijzen   
 
 Opiniërende 
bespreking:  17 mei 2017  Onderwerp:  
Besluitvormende raad:  17 mei 2017  Zienswijzen ontwerp -instemmingsbesluit Winningsplan 
Westerveld  
Datum verzending:  17 mei 2017   
Het college van burgemeester en wethouders van Assen,  
 
de burgemeester,  
dhr. M.L.J. Out  
 
 
 
 
de secretaris,  
dhr. T. Dijkstra  
 
 
Besluitvorming raad:  
 
De raad van de gemeente Assen;  
 
gelezen het voorstel van het college van burgemeester en wethouders van  mei 2017 ; 
 
b e s l u i t :  
 
Kennisnemen van de zienswijzen op het ontwerp -instemmingsbesluit Winningsplan Westerveld en de aanbiedingsbrief 
aan de minister van Economische Zaken  
 
 
 
Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van 1 juni  2017  
 
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 680 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 681 ======================================================================

<pre> 
> Raadsvoorstel   
 
 
Pagina 2 van 2 
De raad voornoemd,   
 
 
, voorzitter   
 
 
, griffier  
 
 
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 681 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 682 ======================================================================

<pre>   
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
   
 20 Mei 2017  
 eind concept   
        
  Zienswijze Winningsplan 
Westerveld    
   </pre>

====================================================================== Einde pagina 682 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 683 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld  
2 
 INHOUD  BLAD  
 
 
1 INLEIDING  3 
2 SAMENVATTING EN CONC LUSIE  4 
2.1 Samenvatting  4 
2.2 Conclusi e 5 
3 MAATSCHAPPELIJKE IMP ACT 7 
4 COMMUNICATIE  9 
5 REIKWIJDTE E N KADERS WINNINGSPLA N 11 
5.1 Doelmatigheid  11 
5.2 Kaders schade  11 
5.3 Natuur  en milieu – Nationaal Park Drentsche Aa  11 
5.4 Reikwijdte winningsplan m.b.t. aantal verschillende velden  12 
6 PRODUCTIE  14 
6.1 Productie  put Vries -10 14 
6.2 Productiesnelheid  15 
6.3 Totale productie en fluctuaties  15 
7 ONZEKERHEDEN/ ONTBRE KENDE ZAKEN  16 
7.1 Onzekerheden  16 
7.2 Ontbrekende/onjuiste gegevens  17 
8 BODEMBEWEGING  18 
8.1 Bodemdal ing 18 
8.2 Bodemtrilling  18 
8.3 Reservoirstimulatie/ Fracken  18 
9 SCHADE  19 
9.1 Voorkomen van schade (wettelijke verplichting)  19 
9.2 Afhandeling van schade  20 
9.3 Lusten en lasten  21 
10 RISICOBEHEERSYSTEEM  22 
11 ARTIKELEN ONTWERPBES LUIT  24 
 
 
      
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 683 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 684 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld  
3 
 1 INLEIDING  
Op 8 mei 2017 heeft u het ontwerp -instemmingsbesluit op het winningsplan Westerveld  
gepubliceerd. In uw  ontwerp -instemmingsbesluit geeft u tevens uw reactie op het advies dat  
wij in januari 2017 op het winningsplan hebben uitgebracht.  
 
Wij hebben u geadviseerd om niet in te stemmen met het winningsplan . Subs idiair hebben we 
onder andere aangegeven dat onafhankelijke validatie, schadebeperking schadeafwikkeling en 
een risicobeheersysteem op voorhand goed moeten zijn ge regel d. Wij hebben dit advies 
uitgebreid gemotiveerd.  
 
We zien dat u in het ontwerp -instemmingsbesluit op een aantal punten tegemoet komt aan ons 
advies . In ons advies hebben we niet alleen naar de technisch juridische aspecten gekeken maar 
het winningsplan ook beoordeeld op de maatschap pelijke consequenties. De aanleiding voor de 
gewijzigde Mijnbouwwet (Mbw) was immers vooral bedoeld om  het burgerperspectief goed 
mee te nemen in de beoordeling van de winningsplannen.   
 
In de afgelopen periode is er meer aandacht  gekomen voor de veiligh eid en het welzijn van  
inwoners  op en nabij  gasvelden . Onder andere v anwege de zorgen die wij hebben over de 
directe en indirecte gevolgen van de gaswinning op het leven van de inwoners van het gebied, 
dienen wij deze zienswijze in op uw ontwerp -instemmin gsbesluit. Bij het opstellen van deze 
zienswijze zijn de decentral e overheden, net als in het adviestraject, weer samen opgetrokken.  
 
Leeswijzer  
In deze zienswijze is dezelfde volgorde gehanteerd als het advies dat wij in januari aan de 
minister hebben  geleverd. Dit advies is als bijlage bij deze zienswijze opgenomen en onderdeel 
uit van de zienswijze.  
   </pre>

====================================================================== Einde pagina 684 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 685 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld  
4 
 2 SAMENVATTING  EN CONCLUSIE  
2.1  Samenvatting  
Vanuit betrokkenheid , zorg en oprechte belangstelling hebben wij het winningsplan en uw 
concept  instemmingsbesluit bestudeerd.  Vanwege de zorgen die wij hebben over de directe en 
indirecte gevolgen van de gaswinning op het leven van de inwoners van het gebi ed en de invloed 
op natuur en milieu , dienen wij deze zienswijze in op uw ontwerp -instemmingsbesluit. Bij het 
opstellen van deze zienswijze zijn de lokale overheden, net als in het adviestraject, weer samen 
opgetrokken.  
 
Wij hebben u eerder geadviseerd om niet in te stemmen met het winningsplan Westerveld . 
Subsidiair hebben wij onder andere aangegeven dat onafhankelijke validatie, schadebeperking, 
schadeafwikkeling en een risicobeheersysteem op voorhand goed moeten zijn  geregeld . Wij 
hebben dit advies uitgebreid gemotiveerd.  Na bestudering van het winningsplan en het ontwerp 
instemmingsbesluit komen we tot de volgende opmerkingen .  
 
Veiligheid  
Uit het winningsplan  en de bijbehorende adviezen van TNO en S taatstoezicht op de Mijnen 
(SodM) make n wij op dat er geen veiligheidsrisico’s bestaan voor de gebieden in en rond de 
gasvelden en haar inwoners.  In ons advies hebben we aandacht gevraagd voor onzekerheden 
omtrent allerlei berekeningen. Omdat volgens ons rond de effecten en gevolgen van gaswin ning 
op de ondergrond en bovengrondse bouwwerken nog altijd veel onduidelijk is, adviseerden wij 
u met uiterste terughoudendheid conclusies te verbinden aan de berekeningsresultaten van de 
maximaal te verwachten seismische activiteit. U ben daar in het ont werpbesluit niet op 
ingegaan.  
 
Communicatie  
Inwoners in het gebied dat het winningsplan Westerveld bestrijkt, hebben zorgen over hun 
veiligheid en over eventuele schade aan hun eigendommen.  In uw brief van 14 april 2017 
(kenmerk DGETM -EO/17049086) gericht aan de colleges van B&W concludeert u dat de oude 
winningsplannen werden geschreven door experts voor experts en deze dus ongeschikt zijn ter 
advisering en ter inspraak aan burgers en lokale overheden voor te leggen. Het winningsplan 
Westerveld dat nu ter besluitvorming voorligt is nog geschreven in deze oude stijl.  
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 685 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 686 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld  
5 
  
Voorkomen en beperken van schade  
Wij zijn van mening dat in de Mijnbouwwet primair de nadruk ligt op het voorkomen van schade 
door mijnbouwactiviteiten (preventief handelen), en niet op het geoorloofd zijn van 
mijnbouwactiviteiten, mits de nadelige gevolgen daarvan door de exploitant / operator worden 
weggenomen of verzacht (curatief handelen).  
 
Bodemdaling  
In ons advies hebben we aandacht gevraagd voor de prognose van de bodemdaling. Wij 
constateren dat u onze adviezen heeft overgenomen en vastgelegd in artikel 2 van uw besluit.  
 
Schadeafhandeling  
In uw ontwerpbesluit geeft u aan met ons van mening te zijn dat er behoefte is aan een adequate 
regeling voor de afdoening en vergoeding van s chades en compensatie.  Wij zijn tevreden  dat u 
ons standpunt aangaande afhandeling van schade onderschrijft. Tevens dat u in uw ontwerp -
instemmingsbesluit regels stelt om één en ander te bewerkstelligen. Wij zijn echter van mening 
dat u de verantwoordelijkheid hiervoor ten onrechte primair neerl egt bij NAM en de decentrale 
overheden.  
 
Meet - en regelprotocol  
In hoofdstuk 7 zijn we ingegaan op de onzekerheden van berekeningen en voorspellingen van 
bodemdaling en bodemtrilling bij gaswinning. Sod M noemt een mogelijke bevingszwaarte van 
3,9 op de sch aal van Richter  en daarmee een grote kans op constructieve schade .  Onze inwoners 
moeten beschermd worden tegen dit risico. Wij vinden daarom als u toch gaat winnen het van 
groot belang dat er serieus risicobeheersysteem moet worden opgesteld. Wij constate ren dat u 
de NAM verplicht een risicobeheersysteem voor de bevende voorkomens op te laten stellen en 
dit ter goedkeuring voor te leggen aan Sod M. Echter om invulling te geven aan de 
rechtszekerheid van onze inwoners zou dit transparant moeten gebeuren en d us in de fase van 
vergunningverlening geregeld moeten zijn.  Tevens vinden wij dat het risicobeheerssysteem voor 
alle velden moet worden aangelegd.  
 
Fracken en zuurstimulatie  
In ons advies hebben we aandacht gevraagd voor de risico’s van deze technieken. Wi j 
constateren dat u onze advies heeft overgenomen en vastgelegd in artikel 1 van uw besluit. 
Onduidelijk is echter welke paragraaf van het winningsplan nu niet van toepassing is verklaard. 
U geeft echter ook aan dat bij de toepassing van zuur - en hydraulis che stimulatie door NAM een 
nieuwe wijziging van het winningsplan ingediend dient te worden en afhankelijk van de aard van 
de wijziging, besloten wordt welke procedure voor de besluitvorming hierover gevolgd zal 
worden. Bij een minimale wijziging kunt u da n de  bagatelclausule in werking treden en wordt 
niet de uitgebreide procedure gevolgd. Daarmee wordt naar onze mening het burgerperspectief 
dan niet voldoende ingevuld.  
 
2.2  Conclusie  
Wij vinden dat in het ontwerp -instemmingsbesluit dat nu voorligt u deels  tegemoet aan het door 
u omarmde advies van de Onderzoekraad voor de Veiligheid (OvV) dat aangeeft dat het </pre>

====================================================================== Einde pagina 686 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 687 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld  
6 
 burgerperspectief structureel en herkenbaar moet worden meegewogen in de besluitvorming. 
In uw afweging zijn echter de effecten van de gaswinning in het gebied naar onze mening 
onvoldoende meegenomen. Onder deze effecten verstaan wij de directe en indirecte gevolgen 
zoals schade, natuur en milieu, onveiligheidsgevoel, leefbaarheid en economie.   
 
Uw besluit baseert u zich nu  voornamelijk op het advies van SodM omtrent het planmatig 
beheer van de winning aangevuld met de resultaten van de Seismische Risico Analyse (SRA). Dit 
advies is conform de wettelijk voorschriften opgesteld en gaat daarmee inho udelijk nog voorbij 
aan de maatschappelijke effecten, die volgens de nieuwe mijnbouwwet ook nadrukkelijk 
meegewogen dienen te worden.  
 
In het winningsplan en de technische adviezen wordt de kans op een zware beving als klein 
beoordeeld. Tegelijkertijd is er nog altijd weinig bekend over het gedrag van (kleine) 
aardgasvelden en is het deels gissen wat er precies gebeurt in de diepe ondergr ond. In zijn advies 
van 13 april jl. schrijft de Inspecteur -generaal van de Sod M over de Groningersituatie dat de 
modellen te  kort schieten. Wat we wel weten, is dat de velden in het plangebied hebben 
gebeefd en in het geval van Eleveld zelfs met een magn itude van groter dan 2,0 op de schaal van 
Richter. U kunt geen garantie geven dat zich een dergelijke of veel zwaardere beving niet voor 
zal doen.  
 
Tal van zaken zijn in het winningsplan nog niet uitgewerkt en gespecificeerd zoals de 
natuurtoets/ Milieu Ef fect Rapportage voor de Drentse Aa en een gespecificeerd   meet - en 
monitoring plan . Ook de uitgevoerde SRA is gebaseerd op onjuiste  gegevens waarbij onder 
andere het vastgestelde bestemmingsplan Werklandschap Assen Zuid niet is meegenomen. Ook 
ontbre ekt i n het winnin gsplan informatie  over de exacte lo caties van winningsputten  in de 
gasvelden , geplande locaties van winputten  en de winningshoeveelheden per put zoals het 
Mijnbouwbesluit vereist. Tenslotte gaat het winningsplan niet in op de vraag op welke wijze  
schade wordt voorkomen. Dit zijn belangrijke zaken die in het winningsplan ontbreken . Wanneer  
zonder deze informatie  besluitvorming  plaatsvindt wordt de rechtszekerheid  van onze inwoners 
naar onze mening ernstig geschaad . 
 
Dit alles overziend, zijn wij van mening dat u niet kunt instemmen met het Winningsplan  
Westerveld .   </pre>

====================================================================== Einde pagina 687 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 688 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld  
7 
 3 MAATSCHAPPELIJKE IMP ACT 
Uit onderzoek blijkt een duidelijk verband tussen het optreden van schade, veiligheidsbeleving 
en gezondheidsklachten. Schade aan de eigen woning, maar oo k schade in de omgeving  gaan  
gepaard met een sterk verlaagd gevoel van veiligheid.  Wij willen niet in een situatie belanden 
waar zich dit voordoet.  
 
In een gebied met schade door gaswinning zijn meer gezondheidsklachten en zien we een zelfde 
patroon als b ij het ervaren van on veiligheid. Meer mensen zijn daar psychisch ongezond en een 
hoger percentage gaat regelmatig naar de huisarts.  
 
Op 1 maart jongstleden heeft de rechtbank Noord Nederland  geoordeeld dat de Nederlandse 
Aardolie Maatschappij  (NAM) aan een deel van de inwoners van het Groningenveld de 
immateriële schade moet vergoeden. De NAM is aansprakelijk voor de door inwoners van het 
Groningenveld geleden en/of nog te lijden immateriële schade, als gevolg van aardbevingen.  
Belangrijke reden voor  de uitspraak is dat de NAM volgens de rechtbank ernstige inbreuk maakt 
op een fundamenteel persoonlijkheidsrecht, namelijk het recht op een ongestoord woongenot.  
 
Door de jarenlange ontkenning van de aardbevingsproblematiek is het vertrouwen  bij de 
bevolk ing weggevloeid  in alle instituties die te maken hebben met de gaswinning en de gevolgen 
daarvan. Het is belangrijk dat dit vertrouwen weer wordt hersteld. Bij de beoordeling van het 
winningsplan moet daarom, conform het advies van OvV , niet alleen naar e en acceptabel 
veiligheidsniveau worden gekeken , maar ook naar de effecten op schade en maatschappelijke 
acceptatie .  
  
In uw ontwerp -instemmingsbesluit heeft u naar onze mening onvoldoende  aandacht voor de 
maatschappelijke  gevolgen.  
 
Wij vinden dat u:  
1. In navolging van het door u omarmde advies van de OvV de maatschappelijke gevolgen 
explic iet en transparant  dient te betrekken in uw afweging .   
 
Energiebeleid  
In het  ontwerp -instemmingsbesluit gaat u in op het beleid omtrent energie. U geeft terecht aan 
dat Nederland aardgas nodig heeft. De reden hiervan is onder andere een tot nu toe 
achterblijvend rijksbeleid op het vlak van  verduurzaming van de energievoorz iening.  
 
U geeft aan dat wanneer aardgas veilig kan worden gewonnen, het wenselijk is dit uit 
Nederlandse bodem te winnen. En Nederland minder afhankelijk is van gasimport. In dit verband 
wijzen wij u er op dat een deel van het Nederlandse aardgas nog altijd bestem d is voor export. 
Wat betreft de gasimport, geeft Noorwegen aan dat ze graag aardgas aan Nederland levert. Wij 
kunnen geen andere reden dan economische bedenken, om niet in te gaan op dit aanbod.  
 
Bovenstaande overziend doet ons concluderen dat u een bela ngenafweging heeft gemaakt 
tussen economie c.q. inkomsten voor de staat en het veilig en zorgeloos kunnen wonen en leven </pre>

====================================================================== Einde pagina 688 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 689 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld  
8 
 door de inwoners van onze regio.  U bent bevoegd om deze afweging te maken. Wij vragen u 
echter om dit in de definitieve beschikking tr ansparant te formuleren.  
 
Voorts kunnen wij nergens in de tekst uw motivatie lezen over de noodzaak om de  in het  
Winningsplan genoemde hoeveelheden ook in relatie tot het tijdsverloop te winnen. Anders 
gezegd: Zijn de genoemde hoeveelheden wel nodig ook in relatie tot de versnelling van de 
verduurzaming? En zo ja, kunnen deze hoeveelheden niet op een andere plek veiliger gewonnen 
worden? Bijvoorbeeld onder andere op plekken zonder stedelijke bebouwing c.q. 
bebouwingsconcentraties?  
 
Wij vinden dat u:  
2. Een d uidelijker motivering moet geven over de afweging die u maakt.   
3. Moet aantonen dat de genoemde hoeveelheden nodig zijn voor de leveringszekerheid.  
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 689 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 690 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld  
9 
 4 COMMUNICATIE  
Inwoners in het gebied dat het winningsplan Westerveld bestrijkt, hebben zorgen over hun 
veiligheid en over eventuele schade aan hun eigendommen. Inwoners van de Asser woonwijk 
Marsdijk zijn tegen gaswinning en hebben daarom meer dan 2.000 handtekeningen verzameld 
en aan u overhandigd. Duidelijk is daarmee dat het maatschappelijk draagvlak voor gaswinning 
in Drenthe, zwaar onder druk staat.  
 
In 2015 heeft de Onderzoeksraad voor de veiligheid een 5 -tal aanbevelingen gedaan over 
aardbevingsrisico´s in Groningen. De raad wilde meer aandacht voor veiligheid in de 
besluitvorming en er door NAM en EZ meer gecommuniceerd wordt over de onzekerheden in 
de voorspellingen en hoe zij hiermee om wil aan. Dit heeft geresulteerd in vijf aanbevelingen.  
 
Eén van de vijf aanbevelingen was het burgerperspectief meenemen in de besluitvorming van 
winningen.  Dit heeft  u gedaan door in de nieuwe Mijnbouwwet lokale overheden en inwoners 
een rol te geven in  de besluitvorming door middel van inspraak.  
 
In uw brief van 14 april 2017 (kenmerk DGETM -EO/17049086) gericht aan de colleges van B&W 
concludeert u dat de oude winn ingsplannen werden geschreven door experts voor experts en 
deze dus ongeschikt zijn ter advisering en ter inspraak aan burgers en lokale overheden voor te 
leggen. Het winningsplan Westerveld dat nu ter besluitvorming voorligt is nog geschreven in 
deze oude  stijl. 
In het ontwerp instemmingsbesluit geeft u aan dat u zorgvuldige en publieksvriendelijke 
communicatie wilt borgen. U geeft aan dat uw ministerie werkt aan een maatschappelijke 
licentie en een publieksvriendelijke oplegger. Tegelijkertijd constateren we deze vooralsnog niet 
concreet toegepast zijn en da t u verwijst naar een drietal (traditionele) inloopbijeenkomsten 
voor inwoners.    
 
Daarmee komen we tot de conclusie dat uw voornemen om te komen tot transparante en 
consistente communicatie nog onvoldoende tot zijn recht komt in dit ontwerp 
instemmingsbesluit. Omdat wij als lokale overheden de belangen dienen van onze inwoners, 
moeten wij u er alsnog op wijzen dat NAM en het ministerie van EZ zorgvuldiger en 
publieksvriendelijker moeten communiceren met de burgers dan tot nu toe gebeurt. Het 
verhelderen van rollen, taken en verantwoordelijkheden op dit gebied en hier op een 
transparante wijze uitvoering aan geven, is wat voora lsnog ontbreekt.  
 
Wij stellen vast dat u met ons constateert dat het winningsplan lastig is te lezen voor niet -
ingewijden. De door u voorgestelde reparatie door tijdens de inloopavonden het winningsplan 
nader toe te lichten is naar onze mening niet voldoen de. Hierdoor krijgen niet alle inwoners de 
gelegenheid het winningsplan te doorgronden.   
 
Door het niet begrijpelijk zijn van zowel  het winningsplan als het ontwerp -instemmingsbesluit 
wordt geen goede invulling gegeven aan het inwonerperspectief en is het  hierdoor voor de 
inwoners niet mogelijk om op een goede manier zienswijzen kenbaar te maken.   
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 690 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 691 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld  
10 
 Wij vinden dat:  
1. het winningsplan en ontwerp besluit op het aspect van leesbaarheid en daarmee het 
burgerperspectief niet voldoen aan  ministeriele toezeggingen .  
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 691 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 692 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld  
11 
 5  REIKWIJDTE EN KADE RS WINNINGSPLAN  
5.1 Doelmatigheid  
U geeft een reactie op onze vraag om inzicht te geven in de kaders waaraan het winningsplan is 
getoetst op het aspect doelmatigheid van de gaswinning. Deze toetsing draait volgens u vooral 
om planmatig  beheer. Hierbij gaat het om de vraag of de door de mijnbouwonderneming in het 
winningsplan aangegeven winbaarheidsfactor reëel is, gezien de technische parameters en 
geologische omstandigheden van het reservoir.  
U concludeert dat het winningsplan Westerve ld op basis van deze toetsing voldoet aan 
wettelijke eisen die gesteld worden aan planmatig beheer en daarom geen reden ziet het 
winningsplan te weigeren of voorschriften eraan te verbinden.  
 
Wij kunnen uw redenering hierin volgen. Wel zijn wij van mening  dat een bredere beoordeling 
op het aspect doelmatigheid wenselijk is. Voorts zijn wij van mening dat als doelmatigheid van 
onderhavig winningsplan wordt beoordeeld in relatie tot de maatschappelijke gevolgen dit tot 
een ander besluit behoort te leiden.  W ij zullen dit standpunt in de paragrafen 5.3 (Natuur en 
milieu) en 9.1 (Voorkomen van schade) nader toelichten.  
 
5.2  Kaders schade  
In ons advies hebben wij u gevraagd zo spoedig mogelijk een kader te stellen waarin duidelijk 
beschreven stat wat onder schade wordt verstaan.  
 
Voor het begrip ‘schade’ verwijst u naar artikel 36, eerste lid, onderdeel a, van de Mijnbouwwet 
(Mbw) en de mogelijke aansprakelijkheid van de NAM voor schade die ontstaat door de 
gaswinning op grond van het Burgerlijk Wetboek Boek  6 artikel 177 - deze te vergoeden. Daarbij 
zal volgens u het schadebegrip zoals dat gehanteerd wordt in het kader van het Burgerlijk 
Wetboek leidend zijn. Daarbij verwijst u nog naar het landelijk loket mijnbouwschade, waar 
personen met schade als gevolg van gaswinning zich per 1 januari 2017 kunnen melden.  
 
Wij zijn ons bewust dat het begrip ‘schade’ zich niet eenvoudig generiek laat definiëren. Ook 
Recente Rechterlijke uitspraken getuigen ervan dat de het begrip ‘schade’ en het 
aansprakelijkheidsvraagstu k in het mijnbouwdossier nog volop in ontwikkeling zijn.  
Bij begrijpen uw motivatie en kunnen hiermee instemmen.  
 
5.3 Natuur en milieu – Nationaal Park Drents che Aa  
Wij hebben u in ons advies gevraagd het winningsplan te toetsen op nationale en internationale 
wetgeving op het gebied van natuur - en soortenbescherming gelet op het aanwezige 
Natura2000 gebied. Ook hebben we voor het Drents che Aa -gebied u in algemene zin reeds 
gewezen op het feit dat er aan de uitvoering van het Winningsplan mogelijk nadelige gevolgen 
kunnen zijn verbonden voor wat betreft de effectiviteit van de investeringen in de maatregelen 
ter bescherming en instandhouding van het gebied.  U geeft in uw ontwerp besluit aan de NAM 
te zullen vragen om de voor deze beoordeling benodigde informatie op korte termijn aan te 
leveren, zodat deze voorafgaand aan het definitieve besluit meegewogen kan worden.  Wij </pre>

====================================================================== Einde pagina 692 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 693 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld  
12 
 stellen daarmee vast dat de gevolgen van de gasve lden in dit winningsplan Westerveld voor de 
beschermde status van het Natura -2000 -gebied Drents che Aa nog niet zijn onderzocht. Een 
beoordeling van effecten op het Natura 2000 -gebied zijn derhalve onvoldoende in uw ontwerp 
instemmingsbesluit meegewogen.  Onlangs is er een beheerplan voor het Natura -2000 Drentse 
Aa door uw ministerie opgesteld. Ook daaraan zal u het winningsplan moeten toet sen. 
 
Het Drents che Aa -gebied is niet alleen een Natura -2000 gebied. Voor het stroomdal van de 
Drentse Aa is als uitvloei sel van de Europese Kaderrichtlijn Water ook een maatregelenpakket 
van kracht om de waterkwaliteit in het gebied te verbeteren ter ondersteuning van het behoud 
en de ontwikkeling van kenmerkende natuurwaarden. Dit maatregelenpakket is vastgesteld 
door de p rovincie Groningen en het waterschap Hunze en Aa’s en wordt uitgevoerd onder 
verantwoordelijkheid van laatstgenoemd waterschap.  
 
De Natuurtoets bedoeld op pag. 22 van het winningsplan dient zich daarom niet te beperken tot 
een beoordeling van de impact van  de gaswinning op soortenbescherming of de unieke 
natuurlijke kenmerken en habitattypes van het Drents che Aa -gebied als Natura 2000 gebied / 
Nationaal Park. De natuurtoets zal ook uitsluitsel moeten geven over de vraag in hoeverre het 
bereiken van de KRW -waterkwaliteitsdoelstellingen als gevolg van de uitvoering van het 
winningsplan wordt belemmerd en de vraag of de mogelijkheden tot behoud en bescherming 
van de aanwezige kwaliteit van oppervlaktewater - en grondwaterstromen al dan niet negatieve 
gevolgen on dervindt door toedoen van deze mijnbouwactiviteiten.  
 
Voorts menen wij dat voor dit Winningsplan een MER -rapportage verplicht is. Dit vanwege de 
samenhang tussen de bepalingen van art. 7.2a van de Wet milieubeheer en art. 2.8 van de Wet 
natuurbescherming, zoals die op 1 januari 2017 in werking is getreden.  
Te meer omdat de uitvoering van dit winningsplan zeer waarschijnlijk aanmerkelijke negatieve 
gevolgen kan hebben voor het Natura -2000 -gebied Drents che Aa.  
 
Wij vinden dat:  
1. Uit het oogpu nt van een integrale belangenafweging, het ontbreken van een volledige 
natuurtoets een belangrijke omissie is in uw ontwerp besluit, conform artikel 36 van de 
Mijnbouwwet. Wij zijn van mening dat dit gebrek feitelijk zou moeten leiden tot niet -
ontvankelijk verklaring van de aanvraag  zijnde het winningsplan Westerveld.  
2. Het toevoegen van natuuronderzoek en  uw beoordeling daarvan aan uw definitieve 
besluit is te laat en in strijd met een zorgvuldige voorbereiding als bedoeld in de 
Algemene wet bestuursrecht. T evens komt met het later toevoegen van de natuurtoets 
aan de aanvraag cq. vergunning de rechtszekerheid in het gedrang.  
3. Voor het onderhavige winningsplan een MER -rapportage  verplicht is, conform art 7.2a 
van de Wet Milieubeheer in samenhang met art. 2.8 v an de Wet natuurbescherming.  
 
  
5.4 Reikwijdte winningsplan m.b.t. aantal  verschillende velden  
U motiveert het handhaven van het winningsplan Westerveld en (elf) gasvoorkomens vanuit de 
technische productiebenadering, die daaraan in het verleden ten grondslag  heeft gelegen. 
Daaraan voegt u toe de overlap van bodemdalingskommen, zoals die historisch werden </pre>

====================================================================== Einde pagina 693 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 694 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld  
13 
 betrokken. Gegeven eindfase van productie uit het Westerveld systeem ziet u geen aanleiding 
om deze aanpak te wijzigen.  
 
Wij vinden dat:  
Uw besluit hiermee v oldoende heeft gemotiveerd.  
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 694 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 695 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld  
14 
 6 PRODUCTIE  
6.1 Productie  put Vries -10 
In ons advies hebben we u gevraagd de voorlopige vergunning voor productie uit put Vries -10 
in te trekken en de procedure van onderhavig winningsplan af te wachten.  Het is naar de 
inwoners  toe vanuit het gewenste burgerperspectief niet juist om tijdens een 
vergunningprocedure voor een nieuw winningsplan uit een nieuw geboorde put in het veld Vries 
Zuid gas te gaan winnen.  
 
In uw antwoord schrijft u “zolang er binnen het vigerende winningsplan (winnings)ruimte is, 
zoals in het geval van put Vries -10, is er na een nieuw boring geen wijziging van het winningsplan 
nodig”.  
 
Artikel 24, lid 1 van het Mijnbouwbesluit bepaal t dat een winningsplan onder  meer een opgaaf 
moet be vatten van het aantal boorgaten dat bij de winning wordt gebruikt; een opgaaf van de 
volgorde en het tijdsbestek van de boorgaten; een opgaaf van de ligging, lengte en diameter van 
de verbuizing van de boorgaten. Voor zover wij hebben kunnen nagaan is in h et vigerende 
winningsplan geen boorput benoemd die zich verhoudt tot de specifieke kenmerken van put 
Vries -10.  Wij zijn daarom van mening dat uw antwoord in strijd is met de strekking van artikel 
24 van het Mijnbouwbesluit.  
 
Pas in het onderhavige winning splan wordt aangegeven dat in Vries Zuid een nieuw e put is 
geboord ( Vries-10) ter vervanging van put 3c die in 1994 al is geabandonneerd. Wij concluderen 
op grond van bovenstaande dus dat er al 23 jaar geen gas meer uit dit veld is gewonnen. Is het 
dan uit  oogpunt van zorgvuldigheid naar de inwoners toe gewenst om de NAM toe te staan op 
basis van een bestaande vergunning voor het gasveld Vries gas uit een nieuw geboorde put te 
winnen?  
 
Overigens willen wij erop wijzen dat ook in het onderhavige winningspla n de beschrijving van 
de boorgaten en verbuizingen niet voldoet aan de wettelijke vereisten (art. 24, lid 1 van het 
Mbb).  
 
Wij vinden dat:  
1. Door het in gebruik nemen van put Vries -10 gehandeld wordt in strijd met het 
vigerende winningsplan en artikel 24 van  het Mijnbouwbesluit.  
2. Zowel NAM, als uw ministerie van EZ in deze zaak uiterst onzorgvuldig met inwoners 
en andere overheden hebben gecommuniceerd en geacteerd.  
3. Vanuit het oogpunt van burgerperspectief het onbegrijpelijk is, dat na ruim 20 jaar 
geen gas te  hebben gewonnen uit het veld Vries Zuid, deze winning uit een nieuwe 
put als een bestaande winning onder het vigerende winningsplan wordt beschouwd.  
4. de beschrijving van de boorgaten en verbuizingen in het onderhavige winningsplan 
niet voldoet aan de wette lijke vereisten (art. 24, lid 1 van het Mbb).  
 
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 695 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 696 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld  
15 
 6.2  Productiesnelheid  
In ons advies hebben we aandacht gevraagd voor de productiesnelheid. De snelheid waarmee 
gas uit de bodem wordt onttrokken is van invloed op de bodemtrilling. Staatstoezicht op de 
Mijnen  (SodM ) stelde onlangs dat in het Groningengasveld een versnelling van de drukafname 
overwegend samenvalt met een toename van de aardbevingsdichtheid. Daarom is daar het 
advies van  het SodM om tot optimalisatie van clusteroperaties te komen teneinde (regio nale) 
fluctuaties te vermijden of zo laag mogelijk te houden.  
Dit fenomeen kan mogelijkerwijs ook voor de gasvelden in het Winningsplan Westerveld van 
toepassing zijn.  
In het instemmingsbesluit geeft u aan dat ondanks de ervaringen in Groninger gasveld dat dit 
onderdeel niet is meegenomen in het winningsplan Westerv eld. U stelt dat: “Gegeven de 
eindfase van de gasproductie uit het Westerveld systeem zal sprake zijn van een relatief lage 
drukdalingssnelheid.” Deze stelling wordt door u niet met feiten onderbouwd.  
 
Wij vinden dat u:  
1. Wél aandacht moet schenken aan de effecten van de productiesnelheid en Sodm en 
NAM op te dragen eerst onderzoek te doen naar de risico’s van de productiesnelheid en 
op basis hiervan een productiesnelheid in de vergunning op te leggen die niet tot extra 
risico’s leidt op bodemtrilling.  
 
6.3  Totale productie en fluctuaties  
In uw ontwerp -instemmingsbesluit stemt u in met de door NAM aangegeven verwachte totale 
winning per gasveld. Waarbij is aangegeven dat de winning uit het Westerveld systeem naar 
verwachting tot 2023 zal plaatsvinden, met uit loop tot uiterlijk 2028.  
 
Wij constateren dat behalve een beknopte toelichting op het gaswinningsbeleid in Nederland 
de noodzaak van onderhavige gaswinningen door u niet worden onderbouwd. Tevens geeft u  in 
uw besluit niet aan in welk tempo dit gas mag wor den gewonnen en in hoeverre fluctuaties in 
winningsniveau’s vermeden moeten worden.  Enkel het feit dat het hier gaat om gasvelden 
waarvan de productie zich in de “eindfase” bevindt is naar onze mening onvoldoende reden om 
niet op deze aspecten in te hoeven  gaan.   
 
Wij vinden dat u:  
2. De noodzaak van de gaswinningen uit het Westerveld systeem moet onderbouwen en 
tevens aandacht moet schenken aan (het voorkomen van) fluctuaties in het 
winningsniveau.  
 
6.4 Productieniveau  high case  
 
Wij hebben in ons advies gevr aagd in uw besluit op te nemen dat als de NAM het high case 
scenario overschrijdt de NAM een nieuw winningsplan in procedure moet brengen.  Wij 
constateren dat u ons advies op dit punt heeft overgenomen.  
 
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 696 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 697 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld  
16 
 7  ONZEKERHEDEN/ ONTBRE KENDE ZAKEN  
7.1  Onzekerheden  
De aanbevelingen van de Onderzoeksraad uit 2015 die u heeft omarm d gaan specifiek over het 
communiceren over deze onzekerheden. De raad adviseerde u om in de communicatie met 
inwoners transparant te zijn over onzekerheden en uit te leggen welke plaats deze  onzekerheid 
krijgt in de besluitvorming.   
 
In ons advies hebben we ook aandacht gevraagd voor onzekerheden omtrent allerlei 
berekeningen. Omdat volgens ons rond de effecten en gevolgen van gaswinning op de 
ondergrond en bovengrondse bouwwerken nog altijd veel onduidelijk is, adviseerden wij u met 
uiterste terughoudendheid conclusies te verbinden aan de berekeningsresultaten van de 
maximaal te verwachten seismische activiteit.  U ben daar in het ontwerpbesluit niet op 
ingegaan.  
 
Ook heeft de Onderzoek sraad in 2015 aanbevolen nader onderzoek te doen naar 
kennison twikkeling van de diepe ondergrond.  Uit voortschrijdende inzichten van de afgelopen 
drie jaar blijkt dat de stappen die gemaakt moeten worden nog erg groot zijn en laten zien dat 
het onderzoek nog in de kinderschoenen staat. De berekening van de dreiging bevat nog erg 
grote onzekerheden en het kan ook, volgens de Scientific Advisory Commitee (SAC) niet 
uitgesloten worden dat er nog andere fouten in de NAM -modellen aanwezig zijn. Deze 
berekeningen en de  inherente grote onzekerheden werken vervolgens door in de 
risicoberekeningen. Deze risicoberekeningen zijn vervolgens ook weer omgeven door grote 
onzekerheden.  Dit beeld is onlangs (advies aan u van 13 april jl.) bevestigd door de inspecteur 
generaal van SodM. Hij gaf daarbij aan dat er momenteel geen rekenmodel beschikbaar is die 
de seismiciteit betrouwbaar kan voorspellen.  
 
Op 31 januari 2017 heeft de NAM een rapport uitgebracht (nr. EP201701217189) voor het 
gasveld Ameland  waarvoor u in 2012 opdracht hebt gegeven.  Doel was te onderzoeken waarom 
de bodemdalingssnelheid langzamer afneemt dan de theorie voorspelt en na het einde van de 
gaswinning niet stopt.  In het onderzoek is de aa ndacht vooral uitgegaan naar hypotheses en 
methodieken, die wetenschappelijk interessant waren, maar de na -ijlende 
bodemdalingssnelheid met geen mogelijkheid konden verklaren.  De bij het onderzoek 
betrokken wetenschappers behoren tot de besten op hun vakge bied. Na 30 jaar ervaring en 4 
jaar gericht onderzoek is de na -ijling van bodemdaling door gaswinning nog altijd niet onder 
fysisch voorspelbare controle gekomen. De onzekerheden blijken veel groter dan tot dusverre 
erkent.   
 
Wij vinden dat u: 
1. In de besluitvorming  niet transparant bent hoe de genoemde onzekerheden zijn 
afgewogen in de besluitvorming.  
2. Gelet op de onzekerheden nu niet tot een afgewogen besluit kunt komen.  
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 697 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 698 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld  
17 
 7.2  Ontbrekende /onjuiste gegevens  
Wij wijzen u op ons advies om een nieuwe Seismische Risico Aanalyse (SRA)  uit te voeren omdat 
er geen rekening is gehouden met de ontwikkeling van het Werklandschap Assen -Zuid en andere 
voorkomende bebouwing en functies. In relatie tot het Werklandschap Assen -Zuid wijzen wij u 
op de aard en omvan g van de bebouwing. Het kan naar onze mening niet zo zijn, dat er in een 
beoordeling van risico’s geen rekening wordt gehouden met een grote ruimtelijke ontwikkeling, 
die reeds in een bestemmingsplan is vastgelegd  (Bestemmingsplan Werklandschap Assen -Zuid  
vastgesteld op 27-10-2011 en gedeeltelijk voor wat betreft infrastructuur ook is gerealiseerd. 
Nu u een instemming geeft voor een groot aantal jaren, moeten nieuwe ontwikkelingen worden 
meegenomen in uw afweging.  
 
Wij kunnen niet beoordelen of in de SRA r ekening wel is gehouden met andere recente 
bestemmingsplannen die nog geheel of gedeeltelijk moeten worden gerealiseerd.  
Ook de gehanteerde bevolkingsdichtheden in de risicomatrix voor Eleveld zijn niet correct. Het 
gasveld Eleveld ligt voor een groot deel  in Assen met een bevolkingsdich theid van 500 -1000 
inw/km2 in plaats van de 250 -500 inw/km2 die nu in tabel 3.3 in de bijlage van het winningsplan 
is opgenomen.  
 
Wij vinden dat u:  
3. Een nieuwe SRA moet laten uitvoeren waarin de toekomstige ontwikkeling van het 
Werklandschap Assen -Zuid (en andere recente bestemmingsplannen) en andere 
voorkomende bebouwing en functies worden meegenomen en  dat u  deze SRA 
opnieuw voor advies moet voorleggen aan alle wettelijke adviseurs.  Ook moet de SRA 
bereke ning opnieuw gedaan worden met de juiste bevolkingsdichtheid voor het gasveld 
Eleveld.  
 
In het algemeen vinden wij het winningsplan multi -interpretabel. In het winningsplan en het 
ontwerpbesluit is sprake van steeds verschillende benamingen van velden en putten. O .a. over 
de begrenzingen van de gasvelden Vries Centraal en Vries Zuid en Zevenhuizen/ Zevenhuizen 
West is verwarring ontstaan omdat gebruik wordt gemaakt van  verschillende benamingen. Het 
is niet duidelijk over welke velden het gaat. Ook ontbreekt in het winningsplan informatie over 
de exacte locaties van winningsputten in de gasvelden, geplande locaties van winputten en de 
winningshoeveelheden per put . Wij wijzen u hierbij op hetgeen er onder 6.1 staat over de 
beschrijving van de boorg aten en verbuizingen.  Hierdoor is het voor ons en inwoners niet 
mogelijk op een goede wijze zienswijzen in te dienen.  
 
Wij vinden dat u:  
4. Het ontwerpbesluit  en het winningsplan op dit punt moet corrigeren en opnieuw ter 
inzage moet leggen.  
5. Niet kunt inst emmen met een winningsplan waarin niet nauwkeurig is omschreven 
waarvoor instemming wordt gevraagd  en dat niet voldoet aan de bepalingen uit de 
Mijnbouwwet.  
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 698 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 699 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld  
18 
 8 BODEMBEWEGING  
8.1 Bodemdaling  
In ons advies hebben we aandacht gevraagd voor de prognose van de bodemdaling. Wij 
constateren dat u onze adviezen heeft overgenomen en vastgelegd in artikel 2 van uw besluit.  
 
Wij vinden dat u:  
1. Uw besluit hiermee voldoende heeft gemotiveerd .  
 
8.2  Bodemtri lling  
In ons advies hebben we gevraagd in verband met de kans op een door een beving geïnduceerde 
schade gehoor te geven aan het plaatsen van seismische meetapparatuur en het 
risicobeheersysteem te ontwikkelen en operationeel te hebben.  Wij vinden dat uitw erking ervan 
onvoldoende  en volgordelijke niet correct. Door de uitwerking pas na het besluit aan de NAM 
te vragen hebben lokale overheden en inwoners geen zicht op de concrete uitwerking ervan. In 
hoofdstuk 10 komen we hierop terug.   
   
Ten aan zien van  vallende objecten  vinden we het  jammer dat u niet bent ingegaan op onze 
vraag om te verduidelijken in hoeverre zaken als vallende objecten zijn meegenomen in de 
overwegingen die aan het winningsplan ten grondslag liggen.  
 
Wij vinden dat  u: 
2. Ons alsnog inzicht geeft op welke manier zaken als vallende objecten in uw afweging 
zijn meegenomen.  
 
8.3  Reservoirstimulatie/ Fracken  
In ons advies hebben we aandacht gevraagd voor de risico’s van deze technieken. Wij 
constateren dat u on s advies heeft overgenomen en vastgelegd in artikel 1 van uw besluit. 
Onduidelijk is echter welke paragraaf van het winningsplan nu niet van toepassing is verklaard.  
 
U geeft echter ook aan dat bij de toepassing van zuur - en hydraulische stimulatie door NAM  een 
nieuwe wijziging van het winningsplan ingediend dient te worden en afhankelijk van de aard van 
de wijziging, besloten wordt welke procedure voor de besluitvorming hierover gevolgd zal 
worden. Bij een minimale wijziging kunt u dan de  bagatelclausule i n werking treden en wordt 
niet de uitgebreide procedure gevolgd. Daarmee wordt naar onze mening het burgerperspectief 
dan niet voldoende ingevuld.  
 
Wij vinden dat  u: 
3. De bagatelprocedure om alsnog zuur - of hydraulische stimulatie mogelijk te maken, niet 
toe moet passen.  
4. Precies moet aangeven welk paragraaf uit het winningsplan niet van toepassing is 
verklaard.  
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 699 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 700 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld  
19 
 9  SCHADE  
9.1 Voorkomen van schade (wettelijke verplichting)     
In ons advies hebben we u geadviseerd om vanwege het ontbreken van een beschrijving va n 
preventieve maatregelen in het winningsplan NAM te verplichten om preventieve maatregelen 
voor schade op te nemen in het winningsplan alvorens hierover een besluit te nemen. Deze 
beschrijving te zien als een aanvulling op het voorliggende winningsplan en  dit om advies voor 
te leggen aan Sodm, Tcbb, lokale overheden en de Mijnraad.  
 
In uw ontwerpbesluit geeft u aan dat onze conclusie onjuist is en dat u van mening bent dat de 
op grond van de Mbw vereiste preventieve maatregelen in voldoende mate zijn besch reven. U 
geeft hierbij aan dat sommige velden uit het Westerveld systeem al uit geproduceerd zijn en 
andere velden alleen in een optimistisch scenario nog zullen produceren. Het niveau van de nog 
resterende productie is beperkt. Tenslotte merkt u op dat vo or de bevende velden Vries -Zuid en 
Eleveld in het winningsplan melding wordt gemaakt van de plaatsing van versnellingsmeters. U 
verwijst naar de onderdelen C3, C4, D3 en D4 uit het winningsplan.  
 
In de betreffende paragrafen uit het winningsplan is aangegeven dat het huidige 
monitoringsnetwerk van het KNMI voor voorkomens in risicoklasse I toereikend is en geen 
additionele monitoringsmaatregelen hoeven worden getroffen. NAM geeft voorts aan verdere  
monitoring in overweging te nemen. Waarbij zij denken aan het plaatsen van 
versnellingsmeters.  
 
Wij zijn van mening dat  in de Mijnbouwwet primair de nadruk ligt op het voorkomen van schade 
door mijnbouwactiviteiten (preventief handelen), en niet op het geoorloofd zijn van 
mijnbouwactiviteiten, mits de nadelige gevolgen daarvan door de exploitant / operator worden 
weggenomen of verzacht (curatief handelen). Ten onr echte suggereert u dat bij een reeds 
werkend gasproductiesysteem de vereisten uit de Mbw minder van belang zijn. Overigens 
benoemd u in dit verband terecht de velden Vries -Zuid en Eleveld ook nog als bevende velden. 
De Mbw maakt bij haar afwegingskader voo r het al dan niet verlenen van een 
winningsvergunning geen onderscheid naar productiefasen of omvang van de productie cq. 
grootte van de gasvelden. De Mbw stelt dat het winningsplan een beschrijving dient te bevatten 
van de maatregelen ter voorkoming van s chade door bodembeweging (artikel 35, eerste lid, 
onderdeel f).  
 
Wij vinden dat:  
1. Omdat er nog diverse velden uit het Westerveld systeem in productie zijn, de 
vereisten uit de Mbw onverminderd van toepassing zijn. Het winningsplan dus een 
beschrijving dient  te bevatten van de maatregelen ter voorkoming van schade door 
gaswinning.  
2. De toezegging van NAM uit het winningsplan ten aanzien van de plaatsing van 
enkele versnellingsmeters te verblijvend is en weinig concreet is geformuleerd. U 
stelt dan ook ten onre chte dat door NAM in voldoende mate aan de wettelijke 
vereisten wordt voldaan.  </pre>

====================================================================== Einde pagina 700 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 701 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld  
20 
  
9.2 Afhandeli ng van schade   
In ons advies hebben wij u gevraagd zorg te dragen voor een adequate regeling voor afdoening 
en vergoeding van schades. Dit moet naar onze mening een  harde voorwaarde zijn, alvorens 
door uw minister een positief besluit op dit winningsplan kan en mag worden genomen. Tevens 
hebben wij u geadviseerd evenals in het aardbevingsgebied Groningen een volledig 
onafhankelijk orgaan in te stellen voor de afwikke ling van schade als gevolg van alle 
mijnbouwactiviteiten. Tenslotte hebben wij u gevraagd in uw besluit op te nemen dat in geval 
van een schademelding ter verbetering van de huidige wijze van onderzoek opdracht gegeven 
wordt tot het doen van onderzoek naar  de oorzaak van de schade.  
 
In uw ontwerpbesluit geeft u aan met ons van mening te zijn dat er behoefte is aan een adequate 
regeling voor de afdoening en vergoeding van schades en compensatie. Voorts geeft u aan dat 
afspraken hierover primair gemaakt diene n te worden tussen decentrale overheden en NAM . 
De NAM heeft aangegeven hieraan te willen meewerken. Om één en ander te bewerkstelligen 
draagt u in artikel 5 van uw ontwerpbesluit NAM op te zorgen voor een transparant proces van 
schademelding, adequaat ond erzoek naar en afhandeling van schadeverzoeken binnen een 
redelijke termijn. Deze informatie binnen drie maanden na het onherroepelijk worden van dit 
besluit openbaar te maken.  
 
Wij zijn verheugd dat u ons standpunt aangaande afhandeling van schade onderschrijft. Tevens  
dat u in uw ontwerp -instemmings besluit regels stelt om één en ander te bewerkstelligen.  Wij 
zijn echter van mening dat u de verantwoordelijkheid hiervoor ten onrechte primair neerlegt bij 
NAM en de decentrale overheden. NAM als gaspro ducent en vergunninghouder én u als  
vergunningverlenende en toezichthoudende instantie en de Staat als ontvanger  van de  
aardgasbaten dragen hierin namelijk de primaire verantwoordelijkheid. Als decentrale  
overheden hebben wij in dit verband vooral de vera ntwoordelijkheid om op te komen voor het 
lokale belang en het belang van onze inwoners. Vanuit die verantwoordelijkheid zijn wij 
overigens graag bereid hierin mee te denken.  
 
Wij vinden dat  u: 
1. als verantwoordelijk minister  erop toe moet zien dat – evenals  in het aardbevingsgebied 
Groningen – een volledig onafhankelijk orgaan wordt ingesteld voor de afwikkeling van 
schade als gevolg van alle mijnbouwactiviteiten (en beheersmaatregelen voor het 
grondwaterpeil). Voor ons is van groot belang dat de onafhankeli jkheid en objectiviteit 
van de schadeafwikkeling in voldoende mate gegarandeerd zijn.  
2. uw instemmingsbesluit van kracht kan laten worden, nadat er een onafhankelijke 
schadeafhandeling operationeel is.  
3. zorg moet  dragen dat indien NAM vanwege onvoorziene omstandigheden in de 
toekomst niet meer of onvoldoende aan zijn financiële verplichtingen kan voldoen, de 
vergoeding van schades en compensatie te allen tijde is gegarandeerd door de Staat.  
4. In d e huidige Mijnbouww et de schadevergoeding vanuit het Waarborgfonds 
mijnbouwschade niet moet beperk en voor  natuurlijke personen  maar verbreden naar 
alle rechtspersonen . (lees: ondernemers met bijvoorbeeld een BV of NV).  </pre>

====================================================================== Einde pagina 701 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 702 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld  
21 
 9.3 Lusten en lasten  
U geeft aan dat de minister toezeggingen heeft gedaan om samen met de energiesector, 
overheden en maatschappelijke organisaties de lusten -lastenverdeling voor o.a. mijnbouw te 
verkennen. Daarnaast werkt de koepelorganisatie NOGEPA aan een gedragscode, waar in ook 
aandacht wordt besteed aan maatregelen (lusten) in de omgeving van een mijnbouwlocatie.  
 
Wij constateren dat het u in uw besluit op het winningsplan gaat om een afweging tussen 
economische  belangen en het veilig en zorgeloos kunnen wonen en leven d oor de inwoners van 
onze regio. U kiest in het ontwerp -instemmingsbesluit voor het eerste. De inwoners moeten het 
doen met “verkenningen” en “werken aan” met betrekking tot de lusten c.q. compensatie.  
 
Wij vinden dat u:  
1. In uw besluit zekerheid en duidelijk heid moet geven over de vorm en omvang van de 
lusten c.q. compensatie voor de inwoners van de regio  en dat dit integraal onderdeel 
moet zijn van uw afweging . 
 
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 702 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 703 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld  
22 
 10  RISICOBEHEERSYSTEE M 
In hoofdstuk 7  (Onzekerheden/ Ontbrekende zaken)  zijn we ingegaan op de o nzekerheden van 
berekeningen en voorspellingen van bodemdaling en bodemtrilling bij gaswinning. Huidige 
modellen zijn niet goed in staat de seismiciteit betrouwbaar te voorspellen volgens het Sod M. 
SodM noemt een mogelijke bevingszwaarte van 3,9 en daarmee een grote kans op constructieve 
schade . Onze inwoners moeten beschermd worden tegen dit risico. Wij vinden daarom als u 
toch gaat winnen het van  groot belang dat er serieus risicobeheersysteem moet wor den 
opgesteld. Een risicobeheersysteem moet ingezet worden voor:  
• Bijsturen winning  in geval van bevingen ; 
• Inzicht in aard en omvang bevingen ; 
• Vaststellen en begeleiden mogelijke schadegevallen . 
 
Wij zien in het ontwerpbesluit dat u onze advies heeft overgenomen en de NAM de verplichting 
oplegt een representatieve nulmeting aan gebouwen uit te voeren boven en nabij de 
gasvoorkomens Eleveld en Vries Zuid. U geeft in het voorschrift echter niet aan wat u onder 
representatief verstaat. U motiveert de nulmeting om bij vermoeden van mijnbouwschade aan 
het gebouw het oorzakelijke verband tussen gaswinning en gebouwschade te kunnen 
vaststellen.  Vanwege de grote onzekerheden is een goede nulmeting van groot bela ng bij  
schadeafwikkeling.   
 
Wij constateren  dat u ons advies om de aanbevelingen van Sodm, de Tcbb  en de Mijnraad over 
te nemen heeft ingewilligd en de NAM verplicht aanvullend enkele versnellingsopnemers te 
plaatsen bij de bevende gasvelden. Doel hiervan is bij een optredende beving een causaal 
verband te kunnen leggen tussen grondbeweging en gebouwsc hade.  
Wij vinden het bijplaatsen van enkele meters echter niet voldoende om een goede relatie te 
kunnen leggen tussen trilling en schade.  De versnellingsmeters moeten ook nauwkeuriger 
meten dat in het huidige winningsplan is aangeven (0,5 Mg ipv 1,5 Mg) vergelijkbaar met die 
worden toegepast in het Groningenveld.       
 
Dit moet onderdeel zijn van een totaal meetplan waarmee een nauwkeuriger inzicht wordt 
verkregen in aard, sterkte en voorkomen van een beving en het epicentrum van een beving. Het 
huidig aa ntal  meetpunten is hiervoor volstrekt onvoldoende (2 in Assen en 3 in omgeving 
Zevenhuizen).  Hiervoor is een meetnetwerk nodig in de vorm van een stramien over de 
gasvelden die doorlopen tot ruim buiten het gasveld  aangezien bevingen zich over grote 
afstanden kunnen verplaatsen .  De gasvelden Vries en Eleveld hebben in het verleden al gebeefd 
waarbij de magnitudes van Eleveld zeker een vergelijkbaar niveau  hebben met die van het 
Groningerveld. Naast versnellingsmeters zijn tiltmeters en glasvezelmeters n oodzakelijk om 
verdraaiing, doorbuiging,  verplaatsing  en zetting van gebouwen te kunnen registeren ; niet 
alleen in en boven de gasvelden maar ook daarbuiten.  
Dit meetsysteem moet geheel worden ingericht en beheert door een onafhankelijke organisatie   
op kosten van de NAM.     
 
Wij constateren dat u de NAM verplicht een risicobeheersysteem voor de bevende voorkomens 
op te laten stellen en dit ter goedkeuring voor te leggen aan Sod M. Echter om invulling te geven </pre>

====================================================================== Einde pagina 703 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 704 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld  
23 
 aan de rechtszekerheid van onze inwoners  zou dit transparant moeten gebeuren en dus in de 
fase van vergunningverlening geregeld moeten zijn. De inwoner moet kunnen zien of de NAM 
aan zijn verplichtingen voldoet ingeval van schade. Door het plan pas na de 
vergunningverleningsfase  ter goedkeuring bij  het Sod M te leggen is dat niet het geval.  
 
Wij vinden dat:  
1. vanwege het ontbreken van een goed inzicht in de relatie tussen gaswinning en de kans 
op bevingen  het dan ook gerechtvaardigd dat van elk gebouw in en rond een gasveld 
een opname gemaakt word t. Wij vinden dat dit in de voorschriften van de vergunning 
expliciet moet worden opgenomen.   
2. vanwege het grote risico op bevingen in Vries en Eleveld er een totaal meetplan met 
versnellings meters,  tilt en glasvezel meters moet komen. Het huidig aantal meetpunten 
is volstrekt onvoldo ende om een  causaal verband te kunnen leggen  tussen beving en 
schade .  
3. in de vergunning een door Sod M goedgekeurd risicobeheersysteem incl een meet - en 
monitoringsprotocol moet zijn opgenomen waarmee de inwoners  en andere 
belanghebbenden  inzicht krijgen in de verplichtingen van de NAM.   
4. Uw instemmingsbesluit van kracht te laten worden, nadat het meetsysteem 
operationeel is en de nulmetingen zijn uitgevoerd.  
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 704 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 705 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld  
24 
 11  ARTIKELEN ONTWERPB ESLUIT  
Artikel 1:  
Gelet op de onvolkomenheden  en  omissies  van het winningsplan en de naar onze mening 
onvoldoende transparante gemaakte afweging in het ontwerp -besluit over  winning en 
maa tschappelijke risico ´s, zoals in voorgaande hoofdstukken van deze zienswijze is toegelicht  
zijn wij van mening dat er geen instemmingsbesluit kan worden verleend aan het winningsplan 
Westerveld.   
 
Artikel 2:  
Wij kunnen instemmen met dit artikel . 
 
Artikel 3:  
Wij zijn van mening dat in d it ontwerpbesluit de plaatsing en aantallen versnellingsmeters 
onvoldoende is gespecificeerd. Dit geeft onvoldoende rechtszekerheid voor de inwoners. Het 
meetplan van versnellingsmeters moet onderdeel zijn van  een transparant risicobeheersysteem 
voor de g asvelden in de besluitvormingsfase van onderhavig winningsplan.    
 
Artikel 4:  
Wij zijn van mening dat een risicobeheersysteem onderdeel moet zijn van de 
besluitvorming sfase van het winningsplan  om invulling te geven aan de rechtszekerheid van 
onze inwoner s. 
 
Artikel 5:  
Wij constateren dat u ons standpunt aangaande afhandeling van schade onderschrijft.  Wij zijn 
echter  van mening dat u de verantwoordelijkheid hiervoor ten onrechte primair neerlegt bij 
NAM en de decentrale overheden. Wij zijn van mening dat u  ervoor moet zorge n dat – evenals 
in het aardbevingsgebied Groningen – een volledig onafhankelijk orgaan wordt ingesteld voor 
de afwikkeling van schade als gevolg van alle mijnbouwactiviteiten .  
 
Artikel 6:  
Een representatieve nulmeting is in het besluit niet concreet uitgewerkt en gespecificeerd.  Dit 
moet onderdeel zijn in de fase van besluitvorming van het winningsplan om invulling te geven 
aan de rechtszekerheid van onze inwoners.  
 
Artikel 7:  
Wij kunnen met inachtneming van de inhoud van onze z ienswijze instemmen met dit artikel.  </pre>

====================================================================== Einde pagina 705 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 706 ======================================================================

<pre>    31.103    Date : 12-6-2017 09:00:45   From : MN se n.nl   To: assen.nl, assen. nl  Co : “Esser, ssc na.  Subject : gaswinning en verkoop kavels Marsdijk   Attachment : image001.png;image002.png;    Goedemorgen EE.    Ik heb vorige week gesproken met MN (naar aanleiding van onderstaande mail aan de griffie). Ze woont in Marsdijk en maakt zich zorgen over de gaswinning. Ze wil  juridische actie ondernemen tegen EZ en het Staatstoezicht op de mijnen.    In het gesprek kwam ook ter sprake dat ze 21 jaar geleden een kavel van de gemeente Assen heeft gekocht (bij de Stoepen) zonder dat ze wist dat het op een gasveld lag. Ze is  hierover niet geïnformeerd door de gemeente. Ik ben hier niet inhoudelijk op ingegaan, maar het kan zijn dat ze hierover nog gaat beginnen. Dan zijn jullie gewaarschuwd.    Het klopt dat haar woning op een gasveld ligt. Op het gasveld rust een winningsvergunning uit —ik geloof — 1968. Ten tijde van de verkoop van kavels lag de winning uit het veld lag  de winning waarschijnlijk stil. De winning is onlangs - na een nieuwe boring — hervat. Het kan zijn dat er bevingen komen.    GE eef: belang bij onrust in de wijk. Volgens mij biedt Progresco ook nulmetingen aan woningen aan. ‘©  Hebben jullie informatie nodig, dan kunnen jultie bij MN of mij terrecht.    Groet,  nn    Van: MN © progresco.nt]   Verzonden: vrijdag 9 juni 2017 10:04   Aan: Griffier <griffier@®assen.nl>   Onderwerp: Een aantal vragen naar aanleiding indienen zienswijze gaswinningsbesiuit.    EProgresco  Kberbustraat 92   9408 BC Assen   tel:0592-460656   nt eS00.11    www.progresoo.nl    Geachte mevrouw,   Bij het lezen van het ontwerp-instemmingsbesluit wijziging gaswinning Westerveld en de zienswijze van de gemeente Assen viel het me op dat er in  de stukken niet genoemd wordt op welke vergunning deze wijzing is. Ik heb dus hier en daar rond gevraagd en op Google gekeken maar ik kan de  datum van de afgifte van de vergunning van EZ aan de NAM voor de gaswinning op deze plek nergens vinden. Misschien kunt u mij helpen of weet  de burgemeester het als portefeuillehouder.   Ook staat er in de zienswijze van de gemeente dat de gaswinning zeker twintig jaar of langer heeft stilgelegen in Vries-Zuid. Ik ben benieuw hoe  lang precies omdat de eerste huizen in de Stoepen 21 jaar geleden gebouwd zijn en de gebouwen in op het Messenveld nog later en een school en  een kerk. fs er bij de gemeente bekend vanaf wanneer de gaswinning stil tag tot aan november 2016?   Ik zie uw antwoorden tegemoet.    Met vriendelijke groeten,    © progresco           </pre>

====================================================================== Einde pagina 706 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 707 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 707 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 708 ======================================================================

<pre>    Progresco</pre>

====================================================================== Einde pagina 708 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 709 ======================================================================

<pre>Date : 26-2-2018 17:03:51
F
T
C
Subject : Gasw inning m em o + afstem m ing
Attachm ent : m em o verkenning Tcbb aanpak onafhankelijke schadeafhandeling 23-2-2018.docx;notitie_EZ K_verkenning.pdf;
Beste Marco,
 
We hebben net ambtelijk bij elkaar gezeten met provincie, Aa en Hunze en Tynaarlo over o.a. het Tcbb advies. Dit heeft het volgende opgeleverd:
-          Bijgevoegd memo wordt naar alle betrokken bestuurders gestuurd met het advies om te reageren zoals wordt voorgesteld. De provincie blijft bij het standpunt dat ze geen
omgekeerde bewijslast willen. Ook al zegt de Tcbb dat het de inwoners helpt.   blijft bij zijn standpunt.
-          Allen vinden het nuttig als de bestuurders van provincie, Tynaarlo, Aa en Hunze en Assen op korte termijn (binnen 2 tot 3 weken) bij elkaar komen. De agenda van dit
overleg kan er als volgt uitzien:
o   Gezamenlijke reactie op het advies van de Tcbb. (Dit zou een reactie zijn in lijn met het memo. Er wordt door Assen en Tynaarlo een concept reactie gemaakt.)
o   Wenselijkheid bespreken om het overleg over gaswinning (en andere mijnbouwactiviteiten) te verbreden naar heel Drenthe.
o   Toelichting door Tynaarlo op het voornemen om een rechtszaak tegen de Staat te beginnen om de omgekeerde bewijslast af te dwingen buiten het Groningerveld.
o   Overige zaken/ actualiteit
-          Wij hebben aangegeven dat wij waarschijnlijk het Tcbb advies naar de raad sturen zodra het in de pers komt. Als wij dit doen, informeren wij de anderen daarover.
 
Vind je het goed als ik een overleg, zoals hierboven omschreven, laat inplannen?
 
Kijk jij of je het college nog wilt informeren? Het advies van de Tcbb heb ik nogmaals bijgevoegd.
 
Groet,
 
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De gemeente Assen aanvaardt geen
aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.31.104
</pre>

====================================================================== Einde pagina 709 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 710 ======================================================================

<pre> 
Eenheid Beleid  - Beleidsregis seurs  
  
 
M e m o  
Van :  
Aan : Marco Out   
Datum  : 26 februari 2018  
Onderwerp  : Reactie op verkenning Tcbb schad eafhandeling  mijnbouwschade Nederland  
 
Dit memo is ambtelijk afgestemd tussen de provincie Drenthe en de gemeenten Tynaarlo, Aa 
en Hunze en Assen.  
 
Aanleiding  
Onlangs is een door de minister een schadeprotocol voor het Groninger veld vastgesteld 
waarbij de NAM uit het proces van schadeafhandel ing is gestapt. Deze geldt echter al leen 
voor schades veroorzaakt door gaswinning uit het Groninger veld. De rest van Nederland wil 
ook een goede onafhankelijke schadeafhandeling.  
 
De Tcbb heeft op verzoek van de minister van EZK een verkenning uitgevoerd naar de 
mogelijkheid om te komen tot een uniforme wijze van afhandeling van schade veroorzaakt 
door mijnbouw  voor de rest van Nederland . De Tcbb heeft hiervoor een aantal instanties 
geïnterviewd , waaronder de provincie en gemeenten in Noord Dren the.  
Woensdag 21 februari hebben wij ambtelijk een eindconcept van deze verkenning 
vertrouwelijk ontvangen van de Tcbb. Het rapport wordt 28 februari door de Tcbb  
aangeboden aan de min ister. 
 
Strekking van de Tcbb verkenning . 
In de verkenning zijn de contouren  geschetst van een mogelijk meer integrale , 
onafhankelijke aanpak van mijnbo uwschades.  
   
De Tcbb pleit voor een integrale aanpak van schaderisico’s die moet bestaan uit:  
• een integrale en transparante beoordeling van schaderisico’s voorafgaand aan de 
gaswinning.  
• transparante monitoring van schades tijdens de gaswinning .  
• een adequate afhandeling van schades tijdens of na de gaswinning . 
 
Er wordt in het rapport aangegeven dat het technisch erg lastig is om de relatie te leggen 
tussen schade en bodembeweging of bodemdaling. Daarom vindt de Tcbb het belangrijk dat 
er vooraf en tijdens de mijnbouwactiviteit lees: gaswinning goed gemonitord wordt . 
 
Men pleit voor een gebiedsarrangement vastgelegd door de mijnbouwer en het lokaal 
bestuur voor afhandeling van met name klein e schades. Deze moet zorgen voor een 
basisvoorziening waarmee klein e schades snel en efficiënt worden afgehandeld.  
     
Voor grote schades wil men een landelijk onafhankelijk instituut zoals die voor Groningen nu 
wordt ingericht.   
 
Men erken t in de verkenning dat de omgekeerde bewijslast een betere uitgangspositie voor 
de inwoner verschaft maar er wordt in het advies niet voor gepleit.  
</pre>

====================================================================== Einde pagina 710 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 711 ======================================================================

<pre> 
 
 
Eerste i ndruk van het advies  
De verkenning biedt goede aanknopingspunten voor een adequate en ruimhartige 
schadeafhandeling .  
Er wordt door Tcbb gesteld dat in de verkenning de contouren zijn geschetst voor een 
uniforme wijze van afhandeling van schade veroorzaakt door mijnbouw voor de rest van 
Nederland.  Er zijn nog veel zaken niet uitgewerkt en dat leidt nog tot vragen en 
ondui delijkheid. Het advies komt niet geheel  overeen met het  advies en zienswijze van de 
gemeenten op het W inningsplan  Westerveld  ten aanzien van schadeafhandeling.  
 
Positief:  
Men wil naar een onafhankelijke beoordeling van mijnbouwschade en de mijnbouwer uit het 
schadeafhandelingstraject. Er wordt aangegeven dat er veel meer aandacht moet zijn voor 
monitoring vooraf, tijdens en  na beëindiging van de mijnbouwactiviteiten.  
 
Kanttekeningen:  
Er wordt niks gezegd over het voorkomen van schade ; omgekeerde bewijslast  zit niet in het 
advies en o nduidelijk is wat bedoeld wordt met gebiedsarrangement en regionale aanpak . 
Wie vult de basisvoorziening voor kleine schades en wat is de gedachte van de Tcbb achter 
een rol voor het lokale bestuur in het schadetraject ? Tot nu toe hebben we aangegeven wel 
te willen meedenken maar geen verantwoordelijkheid willen hebben. Dit hoort thuis bij het 
Rijk. 
 
Reactie  
 
  
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 711 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 712 ======================================================================

<pre>'Help, een scheur in mijn huis!' 
 
 
 
 
 
Een verkenning naar een uniforme en onaf-
hankelijke afhandeling van mijnbouwschade 
in Nederland 
 
(concept februari 2018) 
 
 
 
 
 
 
 
 
Postbus 20401 
2500 EK Den Haag 
T 088  042 5718 
www.tcbb.nl 
secretaris@tcbb.nl 
  
</pre>

====================================================================== Einde pagina 712 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 713 ======================================================================

<pre>2 
  
Inhoudsopgave 
 
Samenvatting 
 
1. Inleiding; verzoek tot verkenning 
 
2. Mijnbouwschade in Nederland 
 
3. Lessen uit de huidige wijze van schadeafhandeling 
 
4. Naar een uniforme, onafhankelijke afhandeling van mijnbouwschades in Nederland 
 
5. Nadere uitwerking 
 
6. En verder? 
 
 
Bijlagen 
 
1. Lijst van geraadpleegde personen en instanties  
 
2. Notitie Tcbb 'Mijnbouw, bodembeweging en schade' 
 
3. Achtergrondstudies 
 
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 713 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 714 ======================================================================

<pre>3 
  
Samenvatting 
 
Mijnbouwactiviteit en roep en bij bewoners en bestuurders emoties op rond mogelijke risico’s en af-
handeling van schade,  niet alleen in Groningen, maar ook daar  buiten , zoals in Drenthe, Friesland, 
Noord - en Zuid-Holland en Limburg . 
 
De vraag naar  rechtsgelijkheid rond de afhandeling van mijnbouwschade in heel Nederland wordt 
luider . Daarbij zijn (bestuurlijke) keuzes  nodig . 
 
De Tcbb pleit voor een integrale aanpak van schaderisico's bij mijnbouwactiviteiten. Deze integrale 
aanpak zou moeten bestaan uit:  
- een integrale en transparante beoordeling van schaderisico's voorafgaand aan de mijnbouwac-
tiviteiten;  
- een transparante monitoring van mogelijke schaderisico's tijdens de mijnbouwactiviteiten;  
- een adequate, efficiënte afhandeling v an eventuele schades die tijdens of na beëindiging van 
de mijnbouwactiviteiten optreden.  
Deze onderdelen zouden per mijnbouwactiviteit vooraf in een gebiedsarrangement moeten worden 
vastgelegd tussen mijnbouwer en bestuur van het betrokken gebied.  
 
Voor de afhandeling van mijnbouwschades adviseert de Tcbb om te komen tot een uniforme  lande-
lijke aanpak  voor de afhandeling van mijnbouwschade s. Daarbij zou per mijnbouwactiviteit in een 
gebiedsarrangement voorzien moeten worden in een basisvoorziening  voor een snelle, efficiënte af-
handeling van kleine schades.  
 
Mijnbouws chades moeten kunnen worden aangemeld bij e en nieuw landelijk Instituut Mijnbouw-
schade  (IM) . Dit Instituut draagt zorg voor een onafhankelijke beoordeling en afhandeling van de 
schades binnen een publiekrechtelijk  kader.  Om de kennis en ervaring met specifieke mijnbouwscha-
des te bundelen beveelt de Tcbb aan om dit instituut in te richten in een aantal kamers : 
- Gaswinning Groningen veld ; 
- Gaswinning Kleine Velden ; 
- Zoutwinning ; 
- Limburg;  
- Geothermie . 
 
 
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 714 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 715 ======================================================================

<pre>4 
 1. Inleiding; verzoek tot verkenning  
 
1.1 Inleiding 
 
In Nederland vindt mijnbouw in vele vormen plaats: gaswinning uit het grote Groningenveld en uit 
verschillende kleinere gasvelden in Friesland, Drenthe, Noord- en Zuid-Holland; opslag voor gas en 
andere stoffen in de diepe ondergrond in Drenthe en Noord-Holland; olie- en gaswinning in de diepe 
zeebodem; oliewinning uit diverse putten in Groningen en Drenthe; zoutwinning in Friesland en 
Twente; geothermie in tot nu toe Zuid-Holland en voorheen (tot plm. 1970) kolenwinning in Limburg. 
 
Als gevolg van mijnbouw in de diepe ondergrond kunnen bodembewegingen optreden, zowel bo-
demdaling of -stijging als bodemtrilling. Deze bodembewegingen kunnen tot schade aan gebouwen 
en installaties leiden. 
 
Maar schade aan gebouwen en installaties kan ook andere oorzaken hebben: een 'slappe' onder-
grond, grondwaterfluctuaties, bouwkundige gebreken, trillingen als gevolg van langsrijdend verkeer 
etc. In de praktijk is het vaak moeilijk om met zekerheid te bepalen of een schade aan een gebouw 
(bijvoorbeeld een scheur in een muur) veroorzaakt is door een mijnbouwactiviteit of (mede) door 
een andere omstandigheid. 
 
Onder invloed van de grote publieke belangstelling voor de afhandeling van schades aan gebouwen 
en installaties na de aardbevingen in Groningen bestaat bij burgers en bestuurders steeds meer be-
hoefte aan duidelijkheid en transparantie over de aanpak die gevolgd moet worden om vast te stel-
len welke schades wel, en welke schades niet het gevolg zijn van gaswinning of andere mijnbouwac-
tiviteiten. Ook moet helder zijn hoe wordt omgegaan met schades waarvan niet met zekerheid kan 
worden vastgesteld of deze al dan niet zijn veroorzaakt door de mijnbouwactiviteit. 
 
Verschillende  aspecten vragen hierbij aandacht : 
- de grote (economische) ongelijkheid tussen de schadelijdende bu rger en de mijnbouwer;  
- de blijvende technische onzekerheden bij het vaststellen van het causaal verband tussen schade 
en mijnbouwactiviteit ; 
- de vraag voor wiens risico deze onzekerhed en moet en komen bij de afhandeling van mijnbouw-
schades;  
- de groeiende nadruk op de publieke zorgplicht van de Staat bij mijnbouwactiviteiten naast de 
aansprakelijkheid van de mijnbouwer ;  
- de grote maatschappelijke onrust bij het optreden van schades die mog elijk verband houden met 
mijnbouwactiviteiten , en in het verlengde daarvan: 
- de groeiende weerstand bij burgers tegen nieuwe mijnbouwactiviteiten in hun omgeving.  
 
1.2 Verzoek tot verkenning 
Tegen deze achtergrond heeft het ministerie van EZ K bij brief van 21 september 2017 (DGTEM-
EO/1743792) aan de Technische commissie bodembeweging (Tcbb) verzocht om - samen met de 
door haar relevant geachte partijen - een verkenning uit te voeren naar de mogelijkheden om te ko-
men tot een verbeterde - en zo mogelijk uniforme - wijze van afhandeling van schade veroorzaakt 
door mijnbouw in Nederland. 
 
Als onderdeel van de ze verkenning heeft de Tcbb i n de aanloop van het nieuwe schadeprotocol voor 
Gron ingen op 6 oktober 2017 een workshop met een aantal direct-betrokkenen gehouden . In de 
daarop volgende weken heeft de Tcbb met nog vele andere groepen en instanties gesproken (zie bij-
lage 1). Uiteraard heeft de Tcbb ook gebruik gemaakt van haar eigen langjarige ervaringen bij de af-
handeling van mijnbouwschade. </pre>

====================================================================== Einde pagina 715 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 716 ======================================================================

<pre>5 
  
Het ministerie heeft nadrukkelijk verzocht om bij deze verkenning ook de inhoud van het nieuwe 
schadeprotocol voor Groningen te betrekken. Van vele kanten wordt bepleit om burgers met mijn-
bouwschade in 'de rest van Nederland' niet anders te behandelen dan burgers in 'Groningen'. Alle 
reden dus om te verkennen of de afhandeling van mijnbouwschade volgens het nieuwe Groninger 
schadeprotocol vertaald kan worden in een uniforme aanpak voor afhandeling van mijnbouwschade 
in heel Nederland. 
 
2. Mijnbouwschade in Nederland  
 
2.1 Vormen van mijnbouwschade 
 
Mijnbouw is niet zonder risico's. Mijnbouw leidt tot bodembeweging en bodembeweging kan tot fy-
sieke schade leiden aan gebouwen (huizen, bedrijfsgebouwen), installaties, werken (dijken, bruggen, 
wegen) en bijvoorbeeld agrarische gronden. 
 
Bodembeweging door mijnbouwactiviteiten kan zich manifesteren in de vorm van bodemdaling, bo-
demstijging en/of bodemtrilling. In bijlage 2 bij deze verkenning is een nadere uiteenzetting opge-
nomen over de verschillende mijnbouwactiviteiten in Nederland en welke bodembewegingen en 
schade deze mijnbouwactiviteiten met zich mee (kunnen) brengen.  
 
Gaswinning (en ook ondergrondse opslag) kan leiden tot aardbevingen. Deze aardbevingen veroor-
zaken bodemtrilling. Afhankelijk van de sterkte van de bodemtrilling aan het aardoppervlak en de 
samenstelling van de ondergrond kan dit tot fysieke schade aan gebouwen leiden. We zien dit na-
tuurlijk in Groningen, maar ook bij een aantal kleinere gasvelden in Drenthe en Noord-Holland.  
 
Gaswinning - maar bijvoorbeeld ook zoutwinning - leidt daarnaast tot bodemdaling. Zolang deze bo-
demdaling gelijkmatig plaatsvindt, 'zakken' gebouwen gelijkmatig mee, en bestaat er in beginsel geen 
risico op schade. Bij significante bodemdaling is het soms nodig dat waterschappen corrigerende 
maatregelen nemen ten aanzien van de waterstanden. Door deze maatregelen kan er - indirect - 
schade aan gebouwen ontstaan, zoals wateroverlast.  
 
 NB: bodemdaling kan ook tot schade leiden aan werken en/of agrarische gronden. Voor derge-
lijke schades bestaat tussen agrariërs, overheden en mijnbouwers een systeem voor schadeaf-
handeling via de Commissies bodemdaling Friesland en Groningen en de schadecommissies 
van waterschappen. Deze schades blijven in deze verkenning buiten beschouwing. 
 
Bodemrijzing speelt met name in Limburg. Daar zijn rondom 1970 de kolenmijnen gesloten en is de 
kolenwinning gestaakt. In de jaren negentig zijn ook de pompen stilgezet, die zorgden voor het weg-
houden van het water uit de mijnen, stijgt de mijnwaterspiegel in Limburg. Dit leidt op verschillende 
plaatsen tot ongelijkmatige bodembewegingen, met schades tot gevolg aan daarop aanwezige ge-
bouwen. 
 
2.2 Aansprakelijkheid voor mijnbouwschade 
 
In Nederland is op grond van artikel 6:177 BW de mijnbouwer aansprakelijk voor de schade die hij 
met zijn mijnbouwactiviteiten veroorzaakt aan gebouwen en installaties. 
 
Dit betekent dat degene die schade aan zijn gebouw of installatie ondervindt in beginsel moet bewij-
zen dat deze schade veroorzaakt is door (het gevolg is van) de activiteit van de mijnbouwer.  
Om de eigenaar  bij deze bewijspositie tegemoet te komen is in de Mijnbouwwet erin voorzien dat: </pre>

====================================================================== Einde pagina 716 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 717 ======================================================================

<pre>6 
 a. de mijnbouwer op eerste verzoek alle relevante informatie over zijn mijnbouwactiviteiten aan 
de eigenaar ter beschikking moet stellen (artikel 6:177 BW); 
b. de eigenaar zich kan wenden tot de Technische commissie bodembeweging (Tcbb) om een ad-
vies te krijgen over het verband tussen die schade en de mijnbouwactiviteiten, en over de 
hoogte van het schadebedrag. 
De Tcbb is een onafhankelijke commissie, die bij wet is ingesteld. De samenstelling, taak en werkwij-
ze van deze commissie is nader geregeld in de artikelen 113 tot en met 122 van de Mijnbouwwet .  
 
Bij de schades die zijn opgetreden na de aardbevingen in Groningen heeft de wetgever de (vele) ei-
genaren van gebouwen in Groningen nog verder tegemoet willen komen en is (per 1 januari 2017) 
voorzien in: 
c. een wettelijk bewijsvermoeden (ex artikel 6:177a BW). Op grond van dit bewijsvermoeden 
wordt een fysieke schade aan een gebouw of installatie, die naar zijn aard redelijkerwijs een 
schade als gevolg van de gaswinning uit het Groningerveld zou kunnen zijn, vermoed veroor-
zaakt te zijn door die gaswinning. Als sprake is van zo'n schade zal de mijnbouwer (in Gronin-
gen: de NAM) aannemelijk moeten maken dat de betreffende schade niet veroorzaakt is door 
de gaswinning, maar een andere oorzaak heeft. 
 
Op papier is hiermee de aansprakelijkheid voor mijnbouwschade goed geregeld. In de praktijk is het 
voor een burger toch vaak lastig om zijn schade bevredigend afgehandeld te krijgen. Hiervoor zijn 
verschillende oorzaken aan te wijzen. 
 
2.3 Huidige loketten voor de afhandeling van mijnbouwschades 
 
Waar kan een burger nu terecht met schade aan zijn huis, die mogelijk verband houdt met mijn-
bouwactiviteiten? 
 
In Groningen konden burgers voor de afhandeling van hun schades aanvankelijk naar de NAM, en la-
ter naar het CVW, met eventueel een beroep op onafhankelijke arbiters. Daarmee was feitelijk spra-
ke van een procedure tussen de burger en de NAM, waarbij de burger 'hulp' kreeg van het wettelijk 
bewijsvermoeden. Daarnaast kunnen zij een beoordeling vragen aan de Tcbb, en uiteindelijk aan de 
civiele rechter. Met ingang van 19 maart 2018 zal de schadeafhandeling plaatsvinden door de nieuwe 
onafhankelijke Tijdelijke Commissie Mijnbouwschade Groningen (TCMG). Er zal dan geen sprake 
meer zijn van procedures tussen burgers en de NAM; de TCMG zal de schades onafhankelijk tech-
nisch en juridisch beoordelen, met de mogelijkheid van (bezwaar en uiteindelijk) beroep bij de be-
stuursrechter. In Groningen wachten op dit moment nog duizenden schademeldingen op afhande-
ling. 
 
Burgers in de rest van Nederland zijn voor de afhandeling van hun schades aangewezen op de mijn-
bouwer, en uiteindelijk op de civiele rechter. Zij kunnen daarbij de schade laten onderzoeken door de 
Tcbb. Maar voor hen geldt daarbij geen wettelijk bewijsvermoeden, zodat zij uiteindelijk moeten 
aantonen dat hun schade het gevolg is van een specifieke mijnbouwactiviteit. De Tcbb geeft jaarlijks 
zo'n 50 adviezen over het causaal verband tussen schade aan een woning en een mijnbouwactiviteit. 
In afwachting van de ontwikkelingen rond het nieuwe schadeprotocol voor Groningen wachten m et 
name in Drenthe (Emmen, Zuidlaren) nog vele honderden schademeldingen op afhandeling. 
 
Voor burgers in Limburg komt daar nog bij dat op grond van de huidige wetgeving aanspraken op 
schadevergoeding in verband met de kolenwinning inmiddels zijn verjaard. Voor burgers die schade 
lijden als gevolg van de huidige bodembewegingen is door een aantal overheden een Stichting Cala-
miteitenfonds Mijnwaterschade opgericht, van waaruit schadevergoedingen kunnen worden uitge-
keerd. De Tcbb onderzoekt - op verzoek van burgers - wel het causaal verband tussen schade aan een </pre>

====================================================================== Einde pagina 717 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 718 ======================================================================

<pre>7 
 woning en de bodembewegingen (plm. tien keer per jaar), maar burgers hebben nog altijd geen zicht 
op vergoeding van vastgestelde schades. 
 
3. Lessen uit de huidige wijze van schadeafhandeling  
 
Uit de huidige wijze van afhandeling van mijnbouwschade kan een aantal 'lessen' worden geleerd: 
- schade aan gebouwen heeft vaak meerdere oorzaken;  
- het is technisch lang niet altijd mogelijk om met een grote mate van zekerheid te bepalen dat 
een bepaalde schade aan een gebouw het gevolg is van een concrete mijnbouwactiviteit; 
'technisch' deskundigen zijn het ook lang niet altijd met elkaar eens over het causaal verband 
tussen een bepaalde schade en een mijnbouwactiviteit; 
- goede technische onderzoeken naar het causaal verband tussen schades en mijnbouwactivitei-
ten zijn door hun complexiteit (beoordeling van onder- en bovengrond en bouwkundige staat 
en bouwhistorie) duur en kosten veel tijd, terwijl de onzekerheid over het causaal verband 
daardoor vaak nauwelijks wordt verkleind; 
- de (technische) kennis over de effecten van mijnbouwactiviteiten op gebouwen is voortdurend 
in ontwikkeling; bundeling en toegankelijkheid van die kennis is van groot belang; 
- de technische en juridische onzekerheden bij mijnbouwschades vergen een onafhankelijke, en 
zo veel mogelijk uniforme technische en juridische beoordeling van deze schades; 
- het 'wettelijk bewijsvermoeden', zoals dat voor Groningen van toepassing is helpt een burger 
vooral aan een betere bewijspositie ten opzichte van de mijnbouwer; bij een onafhankelijke 
schadebeoordeling zal de burger niet meer tegenover de mijnbouwer staan en komt het aan 
op een onafhankelijke weging van de mogelijke oorzaken van de schade; 
- transparantie en zekerheid vooraf over een snelle en onafhankelijke beoordeling van mijn-
bouwschades dragen sterk bij aan de acceptatie van mogelijke risico's op schades bij nieuwe 
mijnbouwactiviteiten; 
- daarnaast hechten burgers (en hun lokale bestuurders) aan transparantie bij de afweging van 
risico's op schades bij de beoordeling van (plannen voor) nieuwe mijnbouwactiviteiten en bij 
het monitoren van deze risico's, zowel tijdens als gedurende een zekere periode na beëindi-
ging van de winningsactiviteiten; 
- mijnbouwschade (zoals een scheur in een muur etc.) leidt 'naar zijn aard' vaak tot grote onze-
kerheid bij burgers, en is in zoverre niet vergelijkbaar met gewone vermogensschade. De af-
handeling van dergelijke schades vergt oog voor deze bijzondere aard.  
 
4. Naar een uniforme, onafhankelijke afhandeling van mijnbouwschades in Nederland  
 
4.1 Inleiding 
 
Uit de vele gesprekken die de Tcbb gevoerd heeft blijkt dat er een breed begrip bestaat voor alle 
energie die gestoken is en wordt om tot een goede afwikkeling van de aardbevingsschades in Gro-
ningen te komen. Tegelijkertijd zijn burgers en bestuurders in andere mijnbouwgebieden in toene-
mende mate bevreesd voor schades à la Groningen, en ervaren zij een gevoel van rechtsongelijkheid 
ten opzichte van Groningen bij het voorkomen en afhandelen van hun schades. 
 
Een uniforme landelijke aanpak voor de beoordeling van risico's op mijnbouwschade en de afhande-
ling van mijnbouwschades is wenselijk om deze gevoelens van vrees en ongelijke behandeling weg te 
nemen. Zij biedt bovendien kans en om mijnbouwactiviteiten niet slechts als een 'winning' voor de 
mijnbouwmaatschappij te organiseren, maar veeleer als een gezamenlijke bijdrage van gebied en 
mijnbouwer aan de energievoorziening voor ons land.  
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 718 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 719 ======================================================================

<pre>8 
 4.2 De manier van denken 
 
Uitgangspunt is dat de Staat niet alleen in Groningen, maar ook in de rest van Nederland de verant-
woordelijkheid draagt voor een rechtvaardige en onafhankelijke afhandeling van mijnbouwschades 
bij burgers, met oog voor de menselijke maat en doelmatigheid. 
 
De afhandeling van mijnbouwschades hoort daarbij niet enkel en alleen een technische en juridische 
beoordeling te omvatten, maar dient onderdeel te zijn van een integrale aanpak van schaderisico's 
bij mijnbouwactiviteiten. Deze integrale aanpak zou bij iedere nieuwe mijnbouwactiviteit moeten be-
staan uit:  
- een integrale en transparante beoordeling van schaderisico's voorafgaand aan de mijnbouwac-
tiviteiten, en  
- een transparante monitoring van mogelijke schaderisico's tijdens de mijnbouwactiviteiten en 
een adequate, efficiënte afhandeling van eventuele schades, die tijdens of na beëindiging van 
de mijnbouwactiviteit optreden.  
 
De verschillende onderdelen van deze integrale aanpak zouden per mijnbouwactiviteit vooraf in een 
gebiedsarrangement moeten worden vastgelegd tussen mijnbouwer en bestuur van het betrokken 
gebied. Het tot stand komen van zo'n gebiedsarrangement zou voorwaarde voor instemming met de 
mijnbouwactiviteit moeten zijn. 
 
NB De leden van de NOGEPA, branchevereniging voor de olie en gasindustrie, hebben in sep-
tember 2017 een gedragscode gepubliceerd. In deze code wordt aanbevolen om bij nieuwe 
mijnbouwactiviteiten zo vroeg mogelijk samen met de omgeving een specifiek projectafstem-
mingsprogramma te maken. Zo'n programma zou onderdeel kunnen zijn van een 'integraal' 
gebiedsarrangement.  
 
Voor de afhandeling van met name kleine schades zou in een gebiedsarrangement moeten worden 
voorzien in een zoveel mogelijk uniforme basisvoorziening. Binnen deze voorziening zouden kleine 
schades binnen een vooraf bepaald effectgebied eenvoudig moeten kunnen worden hersteld of ver-
goed (zonder dure en tijdrovende onderzoeken en procedures, bijvoorbeeld zoals bij schadeverzeke-
ringen).  
 
5. Nadere uitwerking 
 
5.1 Risicoanalyse en preventie van mijnbouwschade   
 
Mijnbouwers moeten nu reeds bij plannen voor nieuwe mijnbouwactiviteiten uitvoerig onderzoek 
doen naar de risico's op schade aan de omgeving van die activiteiten. De minister van EZK beoordeelt 
- mede op basis van adviezen van de Tcbb - deze risicoanalyses bij zijn beslissing over instemming 
met de betreffende activiteiten en betrekt deze risico's bij de afweging van alle betrokken belangen. 
Deze risicoanalyses zijn nu veelal nog zeer technisch van aard en voor burgers nauwelijks te door-
gronden. Voor een goed begrip én acceptatie van deze risico's zouden deze analyses, en de wijze 
waarop de risico's in de besluitvorming door de minister worden betrokken, aanmerkelijk transpa-
ranter moeten worden.  
 
Vaste onderdelen van deze risicoanalyses zouden voorts moeten zijn een concrete beschrijving van 
de mogelijke maatregelen om eventuele schades te voorkomen en hoe het risico op schades tijdens 
de mijnbouwactiviteiten zal worden gemonitord. 
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 719 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 720 ======================================================================

<pre>9 
 Voor een adequate beoordeling van mijnbouwschades achteraf is het van belang om vooraf de rele-
vante kenmerken van het betreffende gebied en de daarin aanwezige bebouwing in kaart te bren-
gen. Het verdient aanbeveling om hiervoor een uniforme aanpak te ontwikkelen. 
 
5.2 Monitoring van bodembeweging 
 
Voor burgers is bodembeweging een ongrijpbaar, en daarom veelal beangstigend fenomeen. Trans-
parantie over de feitelijke bodembeweging in een bepaald gebied kan onrustgevoelens wegnemen. 
Bovendien zijn goede monitorgegevens over de bodembeweging in een bepaald gebied essentieel 
om bij eventuele schades tot een goede beoordeling van een mogelijk causaal verband met een con-
crete mijnbouwactiviteit te kunnen komen. 
 
Onderdeel van een gebiedsarrangement voor een nieuwe mijnbouwactiviteit zou dan ook moeten 
zijn de inrichting van een adequaat monitoringssysteem, met heldere afspraken over het beheer en 
de toegankelijkheid van de betreffende gegevens. Uitgangspunt daarbij zal moeten zijn dat een geïn-
teresseerde burger eenvoudig in staat moet zijn om het verloop van de bodembeweging in zijn om-
geving te kunnen volgen.  
 
5.3 Afhandeling van kleine schades 
 
Schade aan een gebouw kan verschillende oorzaken hebben. Naast bodembeweging door mijnbouw 
zijn mogelijke oorzaken zettingen door een 'slappe' ondergrond, grondwaterfluctuaties, bouwkundi-
ge gebreken, temperatuursspanningen, trillingen als gevolg van langsrijdend verkeer etc. Vaak is er 
ook sprake van een combinatie van oorzaken. 
 
De mate van schade kan ook sterk verschillen. Zeer lichte schade, zoals de zichtbare aanwezigheid 
van haarscheuren in muren, kan op esthetische bezwaren stuiten maar heeft meestal geen construc-
tieve consequenties. Het herstel van dergelijke schades is over het algemeen relatief eenvoudig. Aan 
de andere kant van het spectrum is sprake van ernstige constructieve schade, waarbij er gevaar voor 
instorting kan zijn. De veiligheid is dan in het geding. Het herstel van deze schades is in het algemeen 
zeer ingrijpend. 
 
De ervaringen met het beoordelen van schades in Groningen laten zien dat het met name bij de lich-
tere schades in de praktijk vaak niet goed mogelijk is om met voldoende zekerheid te bepalen of een 
schade in een gebouw (bijvoorbeeld een scheur in een muur) veroorzaakt is door mijnbouw of door 
een andere omstandigheid en ook dat vaak sprake is van een combinatie van oorzaken. De conclusie 
is dan op z'n best dat de betreffende schade (mede) veroorzaakt kan zijn door mijnbouw. 
 
Schademeldingen betreffen (ook in Groningen) vaak relatief kleine schades. Diepgaand onderzoek 
naar de oorzaak van die schades lijkt dan niet proportioneel. In veel gevallen is het onder voorwaar-
den direct herstellen van die schades aanzienlijk efficiënter dan het uitvoeren van uitgebreid onder-
zoek, aangevuld met contra- expertises en beoordelingen door juristen. 
 
Bij grote aantallen schades ligt een eerste marginale toetsing en afhandeling van de kleine schades 
meer voor de hand, zoals dat ook bij de afhandeling van kleine schades door verzekeringsmaat-
schappijen gebeurt. Dat bevordert ook een snelle afhandeling van alle schades. Bij de marginale toet-
sing wordt nagegaan of aan bepaalde, gebiedsafhankelijke voorwaarden wordt voldaan. De eerste 
drie voorwaarden kunnen zijn dat de schadelocatie in een (vooraf bepaald) effectgebied ligt, dat de 
schade naar aard, omvang en ontstaanstijdstip kan zijn veroorzaakt door bodembeweging als gevolg 
van de mijnbouwactiviteit en dat de schade niet evident het gevolg is van een andere oorzaak. Als 
niet aan deze voorwaarden wordt voldaan volgt afwijzing van de claim. Wordt wel aan deze voor-
waarden voldaan dan wordt vervolgens nagegaan of het schadebedrag redelijk is in relatie tot de ge-</pre>

====================================================================== Einde pagina 720 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 721 ======================================================================

<pre>10 
 claimde schade en of het schadebedrag onder een vastgesteld drempelbedrag voor uitgebreide toet-
sing ligt. Wordt ook aan deze voorwaarden voldaan dan volgt direct vergoeding van de schade (in 
geld of in de vorm van herstel). 
 
5.4 Afhandeling van grote(re) schades 
 
Grote(re) schades rechtvaardigen nader onderzoek naar de oorzaak van deze schades, en naar een 
mogelijk causaal verband met een mijnbouwactiviteit.  
 
Ook nader onderzoek naar de schade dient proportioneel te zijn. Als het bijvoorbeeld alleen gaat om 
de vraag welk schadebedrag behoort bij de geclaimde schade dan kan het onderzoek daartoe be-
perkt blijven. Een onafhankelijke kostendeskundige kan dan het schadebedrag vaststellen waarna tot 
schadevergoeding kan worden overgegaan. 
 
Nader onderzoek naar de oorzaak van een schade en het causaal verband met een mijnbouwactivi-
teit moet door een onafhankelijke technische deskundige worden uitgevoerd en dient inzicht te ver-
schaffen in de mate van (on)zekerheden. De resultaten van dit onderzoek moeten uiteindelijk de ba-
sis zijn voor een onafhankelijke beoordeling van een aanvraag tot schadevergoeding .  
 
5.5 Een landelijk instituut mijnbouwschade 
 
Reeds uit een oogpunt van bundeling van kennis en ervaring ligt het voor de hand om de afhandeling 
van mijnbouwschades onder te brengen bij een landelijk onafhankelijk Instituut Mijnbouwschade, 
zoals dit feitelijk nu reeds voor Groningen wordt ingericht in de vorm van de Tijdelijke Commissie 
Mijnbouwschade Groningen (TCMG). Om recht te doen aan eventuele specifieke kenmerken van 
schades bij de verschillende mijnbouwactiviteiten, zou overwogen kunnen worden om het Instituut 
Mijnbouwschade hiervoor in te richten met een aantal grotere en kleinere 'kamers', bijvoorbeeld: 
- Gaswinning Groningenveld; 
- Gaswinning Kleine Velden; 
- Zoutwinning; 
- Limburg; 
- Geothermie.  
 
Het Instituut Mijnbouwschade zou een vergelijkbaar discretionaire beoordelingsruimte moeten krij-
gen als de TCMG. Deze TCMG kan dan op termijn opgaan in de kamer Gaswinning Groningenveld van 
het Instituut Mijnbouwschade.  
Voor de financiering van de schadevergoedingen en de kosten van schadeafhandeling zouden tussen 
de Staat en de mijnbouwers vergelijkbare afspraken gemaakt kunnen worden, als onlangs zijn ge-
maakt tussen de Staat en de NAM bij de instelling van de TCMG .  
 
Verwacht mag worden dat de TCMG op korte termijn voor Groningen richtlijnen en procedures zal 
ontwikkelen voor het uitvoeren van technisch onderzoek naar de oorza(a)k(en) van geclaimde scha-
des en de juridische beoordeling daarvan. Deze richtlijnen en procedures zullen dan ook als leidraad 
kunnen gelden bij de ontwikkeling van richtlijnen voor de afhandeling van mijnbouwschades door de 
andere kamers. 
 
5.6 Positie overige 'loketten' 
 
Wanneer mijnbouwschades ook in de rest van Nederland zullen worden afgehandeld door een onaf-
hankelijk Instituut Mijnbouwschade bestaat daarnaast geen behoefte meer aan een afzonderlijke ad-
viestaak van de Tcbb in individuele schadegevallen. De Tcbb zou zich dan kunnen toeleggen op bij-
voorbeeld meer algemene adviezen over richtlijnen, werkwijzers en normeringen bij de afhandeling </pre>

====================================================================== Einde pagina 721 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 722 ======================================================================

<pre>11 
 van mijnbouwschades (naast haar wettelijke adviestaak over schaderisico's bij nieuwe mijnbouwacti-
viteiten).  
 
Ook het aparte schadefonds van de Stichting Calamiteitenfonds Mijnwaterschade Limburg zou in het 
Instituut Mijnbouwschade kunnen opgaan, terwijl de bestaande Commissies Bodemdaling zich zou-
den kunnen beperken tot de afhandeling van schades aan overheidswerken en agrarische gronden. 
 
Het huidige algemene - landelijke - informatiepunt over mijnbouwschade (Het Landelijk Loket Mijn-
bouwschade) zou onderdeel kunnen worden van het Instituut Mijnbouwschade. 
 
Voor een burger met mijnbouwschade zou aldus daadwerkelijk één loket resteren, waar een efficiën-
te, onafhankelijke en deskundige afhandeling van zijn schade gewaarborgd is.  
 
6. En verder?  
 
In deze verkenning zijn slechts de contouren geschetst van een mogelijke meer integrale, uniforme 
en onafhankelijke aanpak voor de afhandeling van mijnbouwschades in Nederland. 
 
Veel aspecten verdienen nadere studie en uitwerking, waar onder: 
- instructies voor de inhoud en toegankelijkheid van risicoanalyses bij nieuwe mijnbouwactivitei-
ten; 
- instructies voor de inventarisatie en beoordeling van gebiedskenmerken en de aanwezige be-
bouwing (nulmetingen); 
- instructies voor de scope en beoordeling van mogelijke preventiemaatregelen bij nieuwe 
mijnbouwactiviteiten; 
- instructies voor de wijze van monitoring en verzamelen, archiveren en beschikbaar stellen van 
monitorgegevens tijdens mijnbouwactiviteiten; 
- richtlijnen/instructies voor het opnemen, technisch beoordelen en rapporteren van mijnbouw-
schades; 
- richtlijnen voor de afhandeling van kleine schades in gebieden met mijnbouwactiviteiten; 
- de invloed van waterpeilaanpassingen op bodembeweging en schades, en de wijze waarop dit 
bij de afhandeling van mijnbouwschades kan/moet worden betrokken; 
- de invloed van meerdere mijnbouwactiviteiten en/of herhaalde bevingen in eenzelfde gebied 
op het schadebeeld bij gebouwen; 
- de normstelling bij de afhandeling van mijnbouwschades (omvang effectgebieden, trillings-
snelheden, mate van bodemdaling etc.); 
- aspecten van privacy bij een meer uniforme afhandeling van schades. 
 
Over een aantal van deze aspecten worden op dit moment nog nadere studies verricht door onder 
meer de TU Delft en TNO. Ook de Tijdelijke Commissie Mijnbouwschade Groningen zal zich op korte 
termijn over een aantal van deze aspecten moeten buigen om te komen tot een eenduidige norme-
ring en afhandeling van de schadeclaims in Groningen .  
De Tcbb kan zich voorstellen dat zij in de komende tijd één of meer workshops organiseert om met 
direct betrokkenen deze aspecten gezamenlijk nader uit te werken.  
Tevens zou bezien kunnen worden of de schadegevallen in bijvoorbeeld Emmen of Zuidlaren zich le-
nen voor een pilot om de afhandeling van kleine en grote(re) schades daar effectief af te handelen.  
 
Bij al het technische en juridische 'geweld' over de afhandeling van de mijnbouwschades moet de 
burger die schade lijdt of vreest voor schade, centraal blijven. Toegankelijke, betrouwbare informatie 
over de risico's op mijnbouwschade én de wijze van afhandeling van eventuele schades is daarvoor 
van groot belang. Ook op dit punt kan 'de mijnbouwwereld' nog veel winnen! 
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 722 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 723 ======================================================================

<pre>12 
 Bijlage 1. Lijst van geraadpleegde personen en instanties 
  
Najaar 2017 Diverse overleggen NCG, Groningen 
 
29-09-2017  EZ, Den Haag 
 
06-10-2017  Workshop RAS, Amersfoort 
 
26-10-2017  Mr.  Amersfoort 
 
23-11-2017   Amersfoort 
 
28-11-2017  CVW, Appingedam 
 
30-11-2017  Nogepa, Den Haag 
 
11-12-2017  Arbiters, Groningen 
 
21-12-2017  Gedeputeerde Provincie Drenthe, Assen 
 
03-01-2018  Groninger BodemBeweging, Loppersum 
 
08-01-2018  Burgemeester Heerenveen en VNG, Heerenveen 
 
22-01-2018  Burgemeesters Aa en Hunze, Assen, Noordenveld, Tynaarlo, te Assen 
 
31-01-2018  Commissie Bodemdaling Friesland, Rozendaal 
 
01-02-2018  Onafhankelijk Raadsman, Loppersum 
 
 
 
 
  
</pre>

====================================================================== Einde pagina 723 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 724 ======================================================================

<pre>13 
 Bijlage 2. Notitie Tcbb 'Mijnbouw, bodembeweging en schade'  
 
Mijnbouw, bodembeweging en schade 
 
1. Mijnbouw en bodembeweging 
 
1.1 Inleiding  
Mijnbouw veroorzaakt in beginsel bodembeweging en bodembeweging kan leiden tot fysieke schade 
aan gebouwen. In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de mijnbouwactiviteiten In Nederland die in het 
kader van deze verkenning van belang zijn en de bodembewegingen die daardoor kunnen worden 
veroorzaakt. 
 
1.2 Mijnbouwactiviteiten 
Voor deze verkenning maakt de Tcbb onderscheid tussen verschillende mijnbouwactiviteiten in Ne-
derland waarbij sprake kan zijn van daaraan gerelateerde schades aan gebouwen en van knelpunten 
bij de afhandeling van deze schades. Deze mijnbouwactiviteiten zijn: 
 
- gaswinning uit het Groningenveld; 
- gaswinning uit de zogenaamde Kleine Velden; 
- zoutwinning; 
- steenkolenwinning in Limburg; 
- geothermie. 
 
Opgemerkt wordt dat de Tcbb bij de gaswinning ook de ondergrondse gasopslag, zoals bij Norg en 
Grijpskerk, betrekt. 
  
Gaswinning uit het Groningenveld 
Dat de aardbevingen die worden veroorzaakt door de gaswinning uit het Groningenveld leiden tot 
schades aan gebouwen is genoegzaam bekend en ook onbetwist. Evenzo is bekend dat al geruime 
tijd sprake is van knelpunten bij de afhandeling van die schades. Op 31 januari 2018 heeft dat geleid 
tot de vaststelling bij ministerieel besluit van een nieuw schadeprotocol voor Groningen. Daarmee is 
een publiekrechtelijk kader gegeven voor een onafhankelijke afhandeling van schades. Op grond van 
het besluit worden Tijdelijke commissies en bijbehorende deelcommissies ingesteld die zorg zullen 
dragen voor de afhandeling van de schades met gebruikmaking van in te schakelen deskundigen. De 
wijze waarop de schade precies zal worden gaan afgehandeld is vooralsnog niet bekend. 
 
Gaswinning uit de zogenaamde Kleine Velden 
In Nederland wordt gas gewonnen uit een groot aantal zogenaamde Kleine Velden. Deze velden vari-
eren sterk in omvang maar zijn elk aanzienlijk kleiner dan het Groningenveld. Bij het overgrote deel 
van deze velden is in het algemeen geen sprake van schade aan gebouwen. In een beperkt aantal ge-
vallen is dat echter anders. Zo is bekend dat de aardbeving in Emmen op 30- 09-2015 en de aardbe-
ving in Zuidlaren op 23- 12-2016 tot een beperkt aantal schades hebben geleid. Onduidelijk is hoe de 
afhandeling van die schades verloopt. Het gaat daarbij - in vergelijking met de situatie in Groningen - 
weliswaar om een relatief klein aantal schades van op zichzelf beperkte omvang, maar ook dat zijn 
schades die op een adequate manier afgehandeld zullen moeten worden. 
 
Zoutwinning 
In Twente, Groningen en Friesland wordt in Nederland zout gewonnen uit de ondergrond. In het al-
gemeen veroorzaakt de zoutwinning geen schade aan gebouwen maar er kunnen uitzonderingen zijn 
die ook op een adequate manier zullen moeten worden afgehandeld.  
 
 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 724 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 725 ======================================================================

<pre>14 
 Steenkolenwinning in Limburg 
In Limburg is sprake van een bijzondere situatie. De steenkolenwinning begon in de Middeleeuwen in 
de open lucht (dagbouw) gevolgd door industriële mijnbouw vanaf het einde van de 19e eeuw waar-
bij de diepte van de winning toenam tot circa 1 km. Om de steenkolen onder droge omstandigheden 
te kunnen winnen werd tot op grote diepte mijnwater afgepompt. Hoewel de steenkolenwinning 
omstreeks 1965 is gestopt is het afpompen van mijnwater gecontinueerd totdat in de jaren 
1994/1995 ook in Duitsland de steenkolenwinning in de nabij gelegen mijnen is gestopt. Sindsdien 
stijgt het mijnwater langzaam en deze stijging gaat nog steeds door. Als gevolg hiervan zijn schades 
ontstaan en de verwachting is dat dit ook in de toekomst nog het geval zal zijn. Naar de mening van 
de Tcbb is hier sprake van mijnbouwschade omdat het stoppen van afpompen van mijnwater door 
haar gezien wordt als onlosmakelijk onderdeel van de mijnbouw. Er is dus sprake van naijlende ge-
volgen van de steenkolenwinning. Voor gedupeerden is vaak niet duidelijk hoe de veroorzaakte 
schades vergoed worden en in verschillende gevallen zijn deze schades niet vergoed. 
 
Geothermie 
Geothermie is in ontwikkeling. In de toekomst zal sprake zijn van geothermieprojecten waarbij ge-
boord wordt tot op steeds grotere diepte (ultradiepe geothermie op meer dan 4.000 m diepte). Geo-
thermie is onlosmakelijk verbonden met risico's voor veiligheid en milieu en die risico's zijn groter 
naarmate dieper geboord wordt. Het is van belang dat deze risico's worden onderkend en dat ter 
beperking van de risico's adequate kaders voor vergunningverlening en handhaving worden gege-
ven1. Hoewel er op dit moment nog geen sprake is van schades aan gebouwen als gevolg van geo-
thermie brengt de Tcbb deze in ontwikkeling zijnde mijnbouwactiviteit expliciet onder de aandacht, 
juist om toekomstige problemen zo goed mogelijk voor te zijn. In feite is de situatie nu enigszins ver-
gelijkbaar met die bij het begin van de gaswinning in Groningen. Bij de gaswinning werden de risico's 
pas te laat onderkend. Bij geothermie zou dat beter moeten kunnen.  
 
1.2 Mijnbouw en bodembeweging  
Bodembeweging door mijnbouw is een algemene term waarbij voor een goed begrip van de relatie 
met mogelijke schade onderscheid moet worden gemaakt tussen bodemdaling, bodemrijzing en bo-
demtrilling. Op deze drie vormen van bodembeweging wordt hierna ingegaan. 
 
Bodemdaling 
Bodemdaling treedt op bij alle mijnbouwactiviteiten waarbij delfstoffen aan de bodem worden ont-
trokken. Door de onttrekking van de delfstof op grotere diepte wordt de betreffende laag samenge-
drukt door het gewicht van de bovengelegen aardlagen. Deze samendrukking manifesteert zich als 
een schotelvormige bodemdaling aan het aardoppervlak. Bij de gaswinning wordt de samendrukking 
(compactie) veroorzaakt doordat de gasdruk in het gashoudende reservoir door de winning afneemt 
(in Groningen van 300 bar aan het begin van de winning tot inmiddels minder dan 100 bar) waardoor 
de steendruk in de gashoudende laag toeneemt. Bij de zoutwinning worden zogenaamde cavernes 
(holtes) in de zoutlaag gevormd, waardoor de druk in het resterende deel van de zoutlaag toeneemt.  
 
Meestal is sprake van een zeer langzaam verlopend proces. Zo is in Groningen door de gaswinning op 
3 km diepte de bodem in het centrum van het Groningenveld bij Loppersum in 50 jaar tijd zeer gelei-
delijk ruim 0,3 m gedaald, d.w.z. gemiddeld 6 mm/jaar. Bij kleine gasvelden is de maximale bodem-
daling aanzienlijk kleiner en vaak niet meer dan enkele centimeters. De zoutwinning in Friesland, tus-
sen Franeker en Harlingen, vindt plaats op een diepte van 2,5 tot 3 km. Dit heeft in de periode 1995-
2005 geleid tot een bodemdaling van ca. 0,35 m in het hart van het zoutwinningsgebied, d.w.z. ge-
middeld 35 mm/jaar, dus vijf keer zo veel als in Groningen. 
 
 
                                                 
1 Staat van de Sector Geothermie, Staatstoezicht op de Mijnen, 12 juli 2017.  </pre>

====================================================================== Einde pagina 725 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 726 ======================================================================

<pre>15 
  
Omdat er in het algemeen sprake is van een groot gebied waarover de schotelvormige bodemdaling 
optreedt leidt deze bodemdaling niet tot significante hoogteverschillen over kleine afstanden. De 
bodemdaling is dus meestal gelijkmatig. Bij zoutwinning is in het verleden wel sprake geweest van 
ongelijkmatige bodemdaling als gevolg van instabiele cavernes. Door de huidige monitoring van de 
bodembeweging en het op tijd treffen van maatregelen wordt dat voorkomen. 
 
Bodemdaling treedt ook op bij het winnen van gas uit opslagreservoirs, omdat door de winning de 
gasdruk in het reservoir afneemt. In het algemeen is de ze bodemdaling echter zeer gering en boven-
dien gelijkmatig.  
 
Limburg betreft een bijzondere situatie omdat sprake kan zijn van lokale effecten met als gevolg on-
gelijkmatige bodemdaling . In de omgeving van voormalige mijnschachten en zogenaamde opwaartse 
boringen die destijds vanuit de mijngangen zijn gemaakt kan bodemmateriaal naar de nog aanwezige 
ruimtes in de ondergrond stromen. Dit kan uiteindelijk aan het aardoppervlak merkbaar zijn in de 
vorm van 'sinkholes'. Een voorbeeld daarvan is de sinkhole die in 2011 ontstond onder winkelcen-
trum 't Loon in Heerlen. Ook ter plaatse van drempels in het aardoppervlak en bij de aanwezige na-
tuurlijke breuken in de ondergrond kan sprake zijn van lokale effecten. Door monitoring van de bo-
dembeweging en het op tijd treffen van maatregelen kunnen de risico's als gevolg van deze lokale ef-
fecten worden beperkt. 
 
Bodemrijzing 
Bodemrijzing speelt met name in Limburg. Als gevolg van het stijgende mijnwater is sprake van lang-
zame bodemrijzing met een huidige snelheid van ongeveer 2 mm/jaar. Deze bodemrijzing is in begin-
sel gelijkmatig en leidt niet tot significante hoogteverschillen over kleine afstanden. Ter plaatse van 
discontinuïteiten in het aardoppervlak, zoals bij natuurlijke breuken in de ondergrond, kunnen echter 
wel significante hoogteverschillen over kleine afstand ontstaan. Door monitoring van de bodembe-
weging en het op tijd treffen van maatregelen kunnen de risico's als gevolg van deze hoogteverschil-
len worden beperkt. 
Bodemrijzing treedt ook op bij opslaan van gas in opslagreservoirs, omdat door de opslag de gasdruk 
in het reservoir toeneemt. Net als bij de bodemdaling die optreedt bij de winning van gas uit opslag-
reservoirs is de bodemrijzing bij het opslaan van gas in het algemeen zeer gering en gelijkmatig .  
 
Bodemtrilling 
Bodemtrillingen worden veroorzaakt door aardbevingen. Dit is het geval bij de gaswinning uit het 
Groningenveld en bij enkele van de kleinere gasvelden. Bij sommige gasopslagactiviteiten kan ook 
sprake zijn van het ontstaan van bodemtrillingen. 
 
De aardbevingen worden veroorzaakt door plotseling optredende verschuivingen in natuurlijke breu-
ken die zich in de gashoudende laag bevinden. Deze verschuivingen zijn het gevolg van de eerder be-
sproken samendrukking van de gashoudende laag die door de gaswinning ontstaat. Of bij een be-
paald gasveld aardbevingen zijn te verwachten hangt af van veel factoren, zoals de dikte en de geo-
mechanische eigenschappen van de gashoudende laag en het al dan niet aanwezig zijn van natuurlij-
ke breuken in die laag. Zoals eerder aangegeven is het risico op aardbevingen bij veel kleine gasvel-
den gering of zelfs niet aanwezig. 
 
De sterkte van de bodemtrilling aan het aardoppervlak is bepalend voor de effecten aan het opper-
vlak, zoals het ontstaan van schade. De sterkte van de bodemtrilling aan het aardoppervlak hangt af 
van de magnitude van de aardbeving, de diepte waarop deze plaatsvindt en de voortplantingswijze 
van de trillingen door de bodem vanaf de bron (het hypocentrum) naar het aardoppervlak. Aan het 
aardoppervlak is de bodemtrilling het sterkst recht boven het hypocentrum (het epicentrum). Op 
grotere afstand van het epicentrum neemt de sterkte van de bodemtrilling sterk af.  </pre>

====================================================================== Einde pagina 726 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 727 ======================================================================

<pre>16 
  
Bij de wat zwaardere aardbevingen in Groningen is de maximale trillingssnelheid in de buurt van het 
epicentrum zo’n 5 à 10 mm/s. Bij de tot nu voorgekomen zwaarste aardbevingen in Groningen (mag-
nitude 3,6 bij Huizinge op 16 augustus 2012 en magnitude 3,4 bij Zeerijp op 8 januari 2018) zijn de 
maximale trillingssnelheden bij het epicentrum nog aanzienlijk groter. Bij deze twee zwaarste aard-
bevingen waren de effecten dan ook tot op grotere afstand van het epicentrum merkbaar dan bij de 
kleinere aardbevingen.  
 
De bodemtrillingen als gevolg van een aardbeving treden kortstondig op. Als gevolg van meer aard-
bevingen achter elkaar is er echter ook sprake van herhaalde trillingen. Dat is van belang voor de be-
oordeling van de kans op schade. 
 
Overigens blijkt uit praktijkmetingen in Groningen (meetnetwerken van KNMI en van TNO) dat bij 
een bepaalde beving op verschillende locaties met dezelfde afstand tot het epicentrum aanzienlijke 
verschillen zijn waargenomen in de gemeten snelheden. De oorzaak daarvan is voor een belangrijk 
gedeelte dat de eigenschappen van de ondergrond niet overal hetzelfde zijn. Dat maakt het ook las-
tig zo niet onmogelijk om na een aardbeving vast te stellen welke trillingssnelheid op een bepaalde 
locatie precies is opgetreden als voor die locatie geen meetgegevens beschikbaar zijn. Met de hier-
voor beschikbare berekeningsmodellen kunnen wel schattingen worden gemaakt van de bandbreed-
te waarbinnen de opgetreden trillingssnelheid zich waarschijnlijk heeft bevonden. 
 
Bij geothermie zijn de te verwachten bodembewegingen nog niet goed bekend. Met name in gebie-
den met natuurlijke seismiciteit (zoals in Limburg) en in gebieden met seismiciteit door gaswinning is 
het ontstaan van bodemtrilling door geothermie niet denkbeeldig.   
 
1.3  Samenvattend  
In de volgende tabel is voor elke beschouwde mijnbouwactiviteit samenvattend aangegeven welke 
bodembeweging het gevolg kan zijn. 
 
Mijnbouwactiviteit  Bodembeweging  
Gaswinning uit Groningenveld  Gelijkmatige bodemdaling  
Bodemtrillin g door aardbevingen  
Bij gasopslag:  
- Geringe gelijkmatige bodemdaling en -rijzing  
- Bij sommige o pslagfaciliteiten bodemtrilling   
Gaswinning Kleine Velden  Geringe gelijkmatige bodemdaling  
Bij enkele velden bodemtrilling door aardbevingen  
Bij gasopslag:  
- Geringe gelijkmatige bodemdaling en -rijzing  
- Bij sommige opslagfaciliteiten bodemtrilling  
Zoutwinning  Gelijkmatige bodemdaling  
Naijlende gevolgen steenkolen-
winning  Gelijkmatige bodemrijzing  
Lokale  bodemdaling (bijvoorbeeld sinkholes)  
Lokale  bodemrijzin g (bijvoorbeeld bij natuurlijke breuken)  
Geothermie  In gebieden met seismiciteit is bodemtrilling niet denkbeeldig  
Opmerking:  
De risico's van geothermie zijn nog onvoldoende onderkend. Ook 
ontbreekt nog een adequaat kader voor vergunningen en hand-
having.  
 
 
2. Bodembeweging en schade </pre>

====================================================================== Einde pagina 727 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 728 ======================================================================

<pre>17 
  
2.1 Inleiding 
Door mijnbouw veroorzaakte bodembewegingen kunnen leiden tot fysieke schade aan gebouwen. 
Dat kan nieuwe schade zijn maar ook verergering van bestaande schade die al aanwezig was door 
andere oorzaken. In dit hoofdstuk wordt voor de verschillende typen bodembeweging ingegaan op 
de schade die daardoor veroorzaakt kan worden. 
 
2.2 Schade door bodemdaling en -rijzing 
Door gelijkmatige bodemdaling en -rijzing ontstaat in het algemeen geen schade aan gebouwen om-
dat over kleinere afstanden geen significante verschillen in hoogte ontstaan. De gebouwen zakken of 
rijzen als het ware in hun geheel mee met de gelijkmatig dalende of rijzende bodem. 
 
Gelijkmatige bodemdaling kan wel leiden tot de noodzaak van aanpassingen in het beheer van het 
oppervlaktewater. Te denken valt daarbij aan het aanpassen van waterpeilen, dijkhoogtes en gema-
len. Indien deze aanpassingen niet of te laat worden doorgevoerd dan kan dat leiden tot schade aan 
gebouwen zoals wateroverlast in kelders omdat door de bodemdaling de afstand tussen de gelijkblij-
vende grondwaterstand en het dalende maaiveld kleiner wordt.  
 
Deze indirecte schade door gelijkmatige bodemdaling speelt overigens alleen in situaties waarin de 
bodemdaling substantieel is. Bij een geringe mate van bodemdaling, zoals bij de meeste kleine gas-
velden en bij gasopslagactiviteiten, is deze indirecte schade niet te verwachten. Vaak is de bodemda-
ling door de mijnbouwactiviteit ondergeschikt aan de natuurlijke bodemdaling.  
 
In uitzonderingssituaties is het mogelijk dat gelijkmatige bodemdaling wel leidt tot schade aan bouw-
constructies. Een voorbeeld is een zeer diep gelegen kelderconstructie die in contact staat met een 
diep gelegen watervoerende laag in de ondergrond waarbij aanpassing van de peilen van het opper-
vlaktewater geen invloed hebben op de waterdruk in de diep gelegen watervoerende laag. 
Als sprake is van ongelijkmatige bodemdaling of -rijzing, waarbij over kleinere afstanden significante 
hoogteverschillen ontstaan, dan kan dat effect hebben op gebouwen. Dat uit zich in de vorm van zet-
tingsschade, namelijk zakking, scheefstand en/of scheurvorming. Deze schadevorm ontstaat alleen 
indien de door de bodembeweging veroorzaakte hoogteverschillen voldoende groot zijn in vergelij-
king met de afmetingen van het betreffende gebouw. Uiteraard spelen de sterkte en de funderings-
wijze van het gebouw daarbij ook een rol. 
 
Buiten het gebied waar de bodemdaling of-rijzing optreedt is geen schade te verwachten. Daarmee is 
het effectgebied gedefinieerd. Binnen dat gebied kan schade optreden maar buiten dat gebied niet. 
Bij de verschillende mijnbouwactiviteiten zijn de effectgebieden bekend. Dat zijn namelijk de buiten-
ste contouren van de dalingskommen die zijn vastgelegd in de betreffende winningsplannen. Bij de 
gas- en zoutwinningactiviteiten wordt de bodemdaling als onderdeel van de winning gemonitord . 
Eventuele afwijkingen van de verwachtingen komen daarbij in beeld zodat waar nodig maatregelen 
kunnen worden getroffen. 
 
Voor Limburg zijn de effectgebieden eveneens bekend. Deze komen overeen met de risicozones die 
zijn gedefinieerd op basis van een in opdracht van het ministerie van EZ uitgevoerde studie2. Ter be-
perking van toekomstige schade is van belang dat adequaat uitvoering wordt gegeven aan de in d e 
studie aanbevolen monitoring van de bodembewegingen. 
 
2.3 Schade door bodemtrilling 
Door bodemtrilling kan schade ontstaan. Dat blijkt uit de ervaringen in Groningen en sommige van de 
kleinere gasvelden in Drenthe. Of bodemtrilling schade veroorzaakt aan een gebouw is in hoofdzaak 
                                                 
2 Naijlende gevolgen van de steenkolenwinning in Zuid-Limburg, consortium IHS e.a., 2016 </pre>

====================================================================== Einde pagina 728 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 729 ======================================================================

<pre>18 
 afhankelijk van twee factoren. Enerzijds is de mate van de bodemtrilling aan het aardoppervlak op de 
betreffende locatie van belang, anderzijds is dat de sterkte of de gevoeligheid voor trillingen van het 
betreffende gebouw. 
 
Eerder is toegelicht dat de mate van bodemtrilling, uitgedrukt in trillingssnelheden of -versnellingen, 
afhangt van de zwaarte van de aardbeving, de diepte van het hypocentrum, de bodemeigenschap-
pen en de afstand tot het epicentrum. Op basis van metingen of modellen kan worden aangeven 
binnen welke bandbreedte de opgetreden snelheden of versnellingen op een bepaalde locatie zich 
waarschijnlijk hebben bevonden. 
 
De sterkte of gevoeligheid voor trillingen van een gebouw is niet voor alle gebouwen hetzelfde. Bij 
voor trillingen gevoelige gebouwen zal bij lagere trillingssnelheden trillingsschade ontstaan dan bij 
gebouwen die minder gevoelig zijn voor trillingen. De meest gevoelige gebouwen zijn de oudere ge-
bouwen van metselwerk. Dat is des te meer het geval als bij die gebouwen al schade aanwezig is 
door andere oorzaken en/of door eerdere aardbevingen. Informatie over de trillingssnelheid waarbij 
schade aan gebouwen te verwachten is, is beschikbaar in SBR Trillingsrichtlijn A3. In deze richtlijn zijn 
grenswaarden voor trillingen gegeven waarbij schade is te verwachten en waarbij onderscheid wordt 
gemaakt naar de gevoeligheid van een gebouw voor trillingen. 
 
Ook voor bodemtrillingen door een aardbeving kan een effectgebied worden gedefinieerd. De om-
vang van dat effectgebied hoeft echter niet overeen te komen met het effectgebied van de bodem-
daling. Hoe zwaarder de aardbeving hoe groter het effectgebied en omgekeerd. Een zware aardbe-
ving in Groningen kan bijvoorbeeld relatief hoge trillingssnelheden veroorzaken buiten het effectge-
bied van de bodemdaling. Een lichte aardbeving daarentegen hoeft niet merkbaar te zijn binnen het 
gehele effectgebied voor de bodemdaling. Een praktische begrenzing van het effectgebied kan wor-
den gebaseerd op de trillingssnelheden die in elk gebouw door andere oorzaken dan aardbevingen 
optreden. Deze trillingssnelheid ligt in de orde van 2 mm/s. Het effectgebied voor bodemtrillingen is 
dan begrensd tot het gebied waarin een aardbeving trillingsnelheden heeft veroorzaakt die groter 
zijn dan 2 mm/s. De omvang van het effectgebied is daarmee onder meer afhankelijk van de zwaarte 
van de aardbeving. De grenswaarde van 2 mm/s komt overigens overeen met de laagste trillings-
snelheid waarbij volgens de SBR Trillingsrichlijn A schade kan ontstaan aan gebouwen. 
   
Vanwege de onzekerheden in enerzijds de feitelijk opgetreden trillingssnelheid op een bepaalde lo-
catie en anderzijds de gevoeligheid voor trillingen van het gebouw op die locatie is de begrenzing van 
het effectgebied altijd enigszins arbitrair. Het is dus niet volledig uit te sluiten dat net buiten dat ge-
bied toch trillingsschade is ontstaan. Naarmate het effectgebied ruimer wordt vastgesteld is de kans 
op trillingsschade daarbuiten uiteraard kleiner.  
 
Voor het zo veel mogelijk verkleinen van onzekerheden in opgetreden trillingssnelheden in Gronin-
gen is het van belang dat informatie uit de meetnetwerken van KNMI en TNO zo goed mogelijk wordt 
geanalyseerd en beschikbaar wordt gemaakt ten behoeve van het beoordelen van schade.  
 
In de discussies omtrent het schadeprotocol voor Groningen wordt ook wel gesproken over schade-
gebied. Dat is gedefinieerd als het gebied waarin schade kan optreden als gevolg van een aardbeving. 
In feite is dat dus het effectgebied gerelateerd aan de aardbeving. 
  
                                                 
3 SBR Trillingsrichtlijn A, Schade aan bouwwerken, december 2017  </pre>

====================================================================== Einde pagina 729 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 730 ======================================================================

<pre>19 
  
2.4 Samenvattend 
In de volgende tabel is voor elk van de beschouwde types bodembeweging samenvattend aangege-
ven of schade aan gebouwen het gevolg kan zijn. Bij elk type bodembeweging is aangegeven bij wel-
ke mijnbouwactiviteit dat typebodemweging ontstaat of kan ontstaan. Daarmee is de relatie tussen 
een specifieke mijnbouwactiviteit en het al dan niet kunnen ontstaan van schade daardoor eveneens 
inzichtelijk. 
 
Type bodembeweging  Schade aan gebouwen  
Gelijkmatige bodemdaling  en -
rijzing  
(door gaswinning, zoutwinning 
en door naijlende gevolgen 
steenkolenwinning Limburg)  Over het algemeen veroorzaakt dit geen schade.  
In bijzondere situaties kan schade ontstaan (incidenteel).  
Bij significante bodemdaling kan indirect schade onts taan als ge-
volg van het niet (op tijd) aanpassen van waterpeilen.  
Schade kan alleen in het effectgebied optreden en niet daarbui-
ten. 
Ongelijkmatige bodemdaling en 
-rijzing  
(door naijlende gevolgen steen-
kolenwinning Limburg)  Schade ontstaat alleen bij voldoende grote hoogteverschillen in 
vergelijking met de afmetingen van het gebouw.  
Schade kan alleen in het effectgebied optreden en niet daarbui-
ten. 
Bodemtrilling  
(door gaswinning uit het Gro-
ningenveld, gaswinning uit en-
kele kleine gasvelden, en in 
mind ere mate door gasopslag)  Schade ontstaat alleen als de trillingssnelheid ten gevolge van de 
aardbeving voldoende groot is in vergelijking met de gevoeligheid 
voor het ontstaan van trillingsschade aan het betreffende ge-
bouw.  
Schade is in beginsel gelimiteer d tot het effectgebied.  
 
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 730 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 731 ======================================================================

<pre>20 
 Bijlage 3. Achtergrondstudies 
 
a. Observaties Workshop Robuuste Aanpak Schadeafhandeling, 6 oktober 2017 te Amersfoort (Se-
cretariaat Tcbb). 
 
b. Rapport rechtsvergelijkend onderzoek UCALL naar de vergoeding van schade als gevolg van 
mijnbouwactiviteiten in Nederland, België en Duitsland (Tweede Kamer 23 juni 2016). 
 
c. Beoordelingsmethodiek mijnbouwschades, NCG/ TU Delft (verschillende versies ). 
 
d. Alternatieve vergoedingssystemen in personenschadezaken en slachtofferbehoeften (R. Rijn-
hout, Nederlands Tijdschrift voor bestuursrecht, 2017/39). 
 
e. Aansprakelijkheid voor aardbevingsschade vanuit rechtseconomisch perspectief (F. Oldenhuis, 
Nederlands Juristenblad 2015/1251). 
 
f. De governance van de afhandeling van mijnbouwschade (RU Groningen, december 2016). 
 
g. Schadevoorkomingsplicht (A.L.M. Keirse, uitgeverij Boom, 2017 ). 
 
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 731 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 732 ======================================================================

<pre>Date : 30-1-2018 11:43:47
F
To : "   assen.nl, "    assen.nl
Subject : Gem iste gesprek m et  
  11:41:
Ha , graag even contact over de m ail die ik je heb gestuurd. Groet, 31.105
</pre>

====================================================================== Einde pagina 732 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 733 ======================================================================

<pre>Date : 1-2-2018 20:54:47
F
T
Cc :   @assen.nl, "    @assen.nl
Subject : gesproken m et EZ
Heren,
 
Vandaag heb ik gesproken met   van het ministerie van EZ. Ze zijn nog hard bezig met het maken van het besluit op het winningsplan. Het is juridisch complex voor
ze. EZ kan nog niet zeggen wanneer ze ermee klaar zijn.
 
Mochten jullie nog (andere) vragen hebben dan hoor ik dat graag.
 
Met vriendelijke groet,
 i
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De gemeente Assen aanvaardt geen
aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.31.106
</pre>

====================================================================== Einde pagina 733 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 734 ======================================================================

<pre>Date : 27-2-2018 14:01:23
F
To : " @aaenhunze.nl'" @aaenhunze.nl, " @tynaarlo.nl'" @tynaarlo.nl, "' drenthe.nl'" drenthe.nl, "'
 @gem eentenoordenveld.nl
Cc : "   @assen.nl, "    @assen.nl
Subject : Gew ijzigd inzicht 
Heren,
 
Ik heb het net nog even met Marco Out en   i  gehad over de reactie op het Tcbb advies richting de pers. Marco wil het memo dat ik gistermiddag heb rondgestuurd,
eerst dinsdag in het college behandeld hebben voordat hij inhoudelijk wil reageren. Als hij door de pers wordt benaderd, zal hij zeggen dat hij het stuk eerst gaat bestuderen.
Nadat de reactielijn in het college is behandeld, wil hij inhoudelijk reageren conform wat er in het memo staat.
 
Ik geef jullie in overweging om te kiezen voor dezelfde aanpak.
 
Met vriendelijke groet,
 
 i
Beleidsregisseur
 
  
 
 . i @assen.nl 
 
Gemeente Assen
Postbus 30018
9400 RA Assen
 
 
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De gemeente Assen aanvaardt geen
aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.31.107
</pre>

====================================================================== Einde pagina 734 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 735 ======================================================================

<pre>Date : 2-12-2016 09:06:01
F
To : "   @assen.nl, "   @assen.nl
Subject : Het oproer kraait
Heren,
 
Zie onder. Deze tweet verscheen gisteravond op twitter en is gedeeld door de SP
 
https://twitter.com/GL_Assen/status/804421878332919809
 
 
 
Met vriendelijke groet
i  
Bestuurscommunicatie, woordvoerder
 
.. @assen.nlBezoekadres: Noordersingel 33, 9401 JW Assen
 31.108
</pre>

====================================================================== Einde pagina 735 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 736 ======================================================================

<pre>Date : 3-5-2017 15:53:50
F
To : "   @assen.nl, "   @assen.nl
Subject : http://w w w .rtvnoord.nl/nieuw s/177653/NAM-legt-veel-te-w einig-geld-opzij-voor-schade-afw ikkeling
Interessant om te lezen
 
Met vriendelijke groet
i  
Bestuurscommunicatie, woordvoerder
tel 
.. @assen.nl Bezoekadres: Noordersingel 33, 9401 JW Assen
 31.109
</pre>

====================================================================== Einde pagina 736 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 737 ======================================================================

<pre>Date : 3-5-2017 11:58:11
To : "Marco Out" @assen.nl, "    @assen.nl,   @assen.nl, "Harm ke Vlieg" assen.nl
Cc : "Theo Dijkstra" @assen.nl, "Lies de Klerk" assen.nl, "   @assen.nl,   assen.nl, "
Subject : Ik heb bijgepraat m et   NAM
Beste mensen,
 
Ik heb even met   van de NAM gesproken om te horen wat de stand van zaken is.
 
Vandaag of morgen komt de NAM met een bericht dat ze ook de schadeafhandeling in Drenthe niet meer wil doen. Gisteren is hierover al gesproken met Stelpstra.
Verder wil de NAM dat er nulmetingen worden gedaan. Ook dit moet onafhankelijk gaan gebeuren.
 
Tijdens het bestuurlijk overleg met de NAM op 22 mei, wil de NAM praten over hoe de organisatie van de schadeafhandeling/nulmetingen moet worden vormgegeven/ wat onze
gedachten zijn.   Na 22 mei wil de NAM ook gaan praten met belangengroepen.
 
Bij de vraag wie de schadeafhandeling gaat doen, wordt door de NAM gekeken naar de decentrale overheden. In Groningen is er de Nationaal Coördinator. In Drenthe is nog niets.
Dit roept vragen op:
-Gaan wij als decentrale overheden iets onafhankelijks in de benen zetten?
-Gaat de minister van EZ iets opzetten? En is het dan wel onafhankelijk?
-Willen wij wel iets opzetten? Dan worden wij probleemeigenaar in combinatie met een afhankelijkheid van de NAM wat betreft de financiering. Hoe zit bijvoorbeeld Tynaarlo
erin? Gaat die met een waas voor de ogen zeggen dat ze het gaan oppakken?
- Wat is het beste voor onze inwoners en wat verwachten de inwoners van ons?
 
Erg interessante vragen met mogelijk grote gevolgen.
 
Ik heb met  het volgende afgesproken:
-          Dat het persbericht over de schadeafhandeling eerst naar ons gaat. Ik heb haar gevraagd om in het persbericht niet in te gaan op waar de schadeafhandeling moet gaan
gebeuren. In ieder geval nog niet de mogelijke rol van de lokale overheden te noemen.
-          Deze week krijg ik van haar de agenda/vraagstelling voor de 22e mei.
 
11 mei is er een bestuurlijk overleg tussen gemeenten en provincie. Hierbij zal ook het gesprek van 22 mei met de NAM moeten worden voorbesproken. Het lijkt mij goed dat voor
11 mei het college op de hoogte is en misschien al eerste gedachten heeft over bovenstaande. Ik stel daarom voor dat ik voor de college vergadering van 9 mei een memo
aanlever. Aangezien ik eerst de vraagstelling van de NAM moet hebben, wordt dit een nagekomen stuk dat ik uiterlijk maandag aanlever.
 
Het kan zijn dat de pers naar aanleiding van het persbericht van de NAM gaat bellen. i  is al op de hoogte.
 
Ik heb bovenstaande informatie nog niet gedeeld met de andere gemeenten.
 
Groet,
 
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De gemeente Assen aanvaardt geen
aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.31.110
</pre>

====================================================================== Einde pagina 737 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 738 ======================================================================

<pre>Date : 14-2-2018 12:04:53
F
T
C
Subject : Ik heb Marco gesproken 
Hoi,
Ik heb Marco gesproken. Kwam  hem  tegen.. Hij heeft de stukken gelezen en begrijpt de context/strategie van EZ. Hij wil vooral in gesprek zijn. Het klonk of hij ook een beetje
medeverantwoordelijkheid wil pakken. Ik heb gezegd dat er verschil is tussen actief m eedenken en verantwoordelijkheid nem en. De spanning die er op zit, is hem  duidelijk. Hij ziet ook
de andere belangen: geld voor Assen/werkgelegenheid .
Groet,
Outlook voor iOS downloaden
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De gemeente Assen aanvaardt geen
aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.31.111
</pre>

====================================================================== Einde pagina 738 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 739 ======================================================================

<pre>Date : 30-5-2017 22:05:04
Subject : Inform atie raad 
Dag Marco,
De raad ging goed. De raadsleden leken tevreden met de beantwoording van hun vragen. We kregen complimenten over het stuk.
Er waren twee vragen waarvan ik de conclusie trok dat ze beter donderdag gesteld kunnen worden:
- wie besluit er over het in beroep gaan bij de RvS, raad of college?
- zijn er consequenties voor nieuwbouw projecten in Assen? Zo heb ik in ieder geval de onduidelijke vraag van Inge geïnterpreteerd. Als ie gesteld gaat worden donderdag. Kan hij
gevaarlijk zijn. Zeker als het gaat over ijsbaan en FOC.
Groet,
 
Verzonden met mijn Windows Phone
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De gemeente Assen aanvaardt geen
aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.31.112
</pre>

====================================================================== Einde pagina 739 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 740 ======================================================================

<pre>Date : 18-5-2017 10:36:21
To : "Marco Out" @assen.nl, "Harm ke Vlieg" assen.nl
Cc : "    @assen.nl, "   @assen.nl
Subject : Inform atiebijeenkom sten EZ
Dag Marco en Harmke,
 
Dinsdag en woensdag zijn er van 19 tot 21 uur in de Nieuwe Kolk informatiebijeenkomsten van EZ over de gaswinning.  Maandag is er van 19 tot 21 uur een bijeenkomst in Ekehaar
(café Popken).
Ambtelijk zijn we op de avonden aanwezig.
 
Zijn jullie nog (deels) aanwezig? Ik begreep dat het nog niet in de agenda staat (en dinsdag is er een raadsbijeenkomst).
 
Groet,
 
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De gemeente Assen aanvaardt geen
aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.31.113
</pre>

====================================================================== Einde pagina 740 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 741 ======================================================================

<pre>Date : 21-2-2017 14:16:06
F
T
Subject : inform erende brief aan de raad gasw inning vervolgtraject
Attachm ent : brief gem eenteraad vervolgprocedure.docx;
Dag Marco, ,
 
Onlangs is een memo in het college geweest over het vervolg rondom het adviestraject gaswinning.
Daarin heeft het college ingestemd dat de raad middels een brief wordt geïnformeerd over het vervolgtraject en de geplande communicatieacties.
 
Bijgevoegd de opzet van de informerende brief aan de raad.
 
Graag jullie reactie.
 
 
Met vriendelijke groeten,
 
Beleidsspecialist
............................................................
Gemeente Assen
Noordersingel 33  | Assen
Postbus 30018 | 9400 RA | Assen
............................................................
    
 -
  @assen.nlwebsite: www.assen.nl
 
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De gemeente Assen aanvaardt geen
aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.31.114
</pre>

====================================================================== Einde pagina 741 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 742 ======================================================================

<pre>         Contactpersoon EEN  Telefoon    Bezoekadres Noordersingel 33  Uw brief van  Uw kenmerk  Ons kenmerk    Leden van de raad    21 Lebrun 201728  febenteen HT  Verzenddatum    Datum    Onderwerp Vervolg procedure gaswinningsplan Westerveld    Geachte dames en heren,    Onlangs hebben wije het advies op het Winningsplan Westerveld vastgesteld. Dit advies is  verzonden naar de minister van EZ. Het inwinnen van adviezen door EZ, is de eerste stap in de  procedure om te komen tot een besluit op het winningsplan van de NAM. Het vervolg van de  procedure ziet er als volgt uit:  - De minister legt alle adviezen voor aan de Minraad. Op basis van de verzamelde adviezen,  komt de Mijnraad met een advies aan de minister.  - Op basis van o.a. dit advies neemt de mmister een ontwerp-besluit over het winningsplan.  - Het winningsplan wordt vervolgens gedurende 6 weken ter inzage gelegd. De betrokken  decentrale overheden, maar ook de inwoners van het gebied, kunnen zienswijzen inbrengen.  Het ministerie van EZ zalmeet in de periode van 6 weken een mformatie/inspraak  bijeenkomst organiseren.  - De minister neemt cen definitief besluit op het winningsplan, waarin hij de zienswijzen  meeneent.  - Tegen het besluit kan, door degenen die zienswijzen hebben ingebracht, beroep bij de Raad  van State worden ingesteld.    Omdat u eerder gevraagd heeft om een actieve betrokkenheid én de korte termijn van de zienswijzen,  informeren wij u ne-nete deze brief over onze voorgenomen aanpak van cen zienswijze en    eventueel-bersep-op het ontwerp-besluit.    Volgens de planning van het ministerie van EZ wordt het ontwerp-besluit rond 16 maart ter inzage  gelegd. Gelet hierop en het feit dater vervolgens slechts 6 weken “reactietijd” is, gebruiken—we-deze  perode-em-ons-veerte-bereiden wij ons nu al voor op een vervolgtraject.    W ij houden er emstg rekening mee datAarbtelijk-#-de-verwechting-dat de manister van FZ. de  pone winningen zal toestaan. Dezes-pebeseerd-op-het-besluit zeats_datis_penonmn_over het  Winnings plan—voor-het Gronmegerveld-    Gelet hierop  Deerem-pallen-wegaan wij -In samenwerking met de andere decentrale overheden werken _aanens    gaan-veerhereiden-ep cen ziens wijze-en-daanmre-megelijk-een-beroepsprocedure—ep-het-entwerp-  berlait-van-de-manister. We streven daarbij, net als voor het advies, daarbij naar het opstellen van een    gezamenlijke zienswijze.    Betrekkenvan draad ~~ (Metopmastetetterype:ver_ |}    In dy adviesfase heeft de mad pevraagd om een actieve betrokkenheid. Wij kunnen ons voorstellen         dat u ook betrokken wilt worden bij de zienswijze. Wij kunnen dit doen door, net als in de advies</pre>

====================================================================== Einde pagina 742 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 743 ======================================================================

<pre>         fase, ans besluit over de zienswijze te kennisname aan u voor te leggen. Als het presidium aan geelì         hier belangstelling voor te hebben, kunnen wij in overleg met het presidium een moment hiervoor in  plannen.    Communicatie met de inwoners   Het onderwerp keft sterk bij de inwoners van met name Marsdijk. Daarom gaan we weer in overleg  met Dorpsbelangen Loon, Wijkvereniging Marsdijk en de Werkgroep Stop Gas winning   Marsdijk. Ook worden de inwoners im ieder geval via   de Berichten van de Brink en de website actief geïnformeerd over de procedure en willen we ze  faciliteren door onze zienswijze (downloadbaar) op de website te   plaatsen.         Wij verwacht u hiemee voldoende te hebben geïnformeerd.    Met vriendelijke groet,  burgemeester en wethouders,    burgemeester secretaris</pre>

====================================================================== Einde pagina 743 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 744 ======================================================================

<pre>    BEGELEIDINGSFORMULIER CONCEPT BRIEF    LET OP: Lever alle bijbehorende stukken incl. ingekomen brief aan bij het secretariaat         NAAM VAN HET DOCUMENT: vervolgprocedure gaswinningsplan Assen-Noord    Concept via .  Paraaf voor gezien :  Briefpapier :    Concept d.d. « 20 februari 2017  Eenheid/Programma : Beleid  Steller  =    Toestel :  Paraaf eenheids- :  {programmamanager  Origineel : 1 Brief nr.(docbase) :  Archiefexemplaren : 1 Procesnummer :  (Docbase)  Afschriften : 2 Zaaknummer :  (Docbase)  Totaal id  Afschriften:  L  2.  Meezenden:  NAT.  Opmerkingen:    Na ondertekening Zs.m naar de Griffie zodat het op het RIS (openbaar) kan worden geplaatst.    Wijze afhandeling na verzending van de brief:  - Proces afhandelen en archiveren door secretanaat (let op: alle relevante stukken toevoegen)</pre>

====================================================================== Einde pagina 744 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 745 ======================================================================

<pre>Date : 24-1-2017 20:02:31
Subject : Inloop bijeenkom st Loon
Heren,
Ik ben van 16 tot 19 uur in Loon bij de inloop bijeenkomst van de NAM geweest. Er was een overmacht aan NAM-ers en er waren nauwelijks bezoekers. De sfeer was gemoedelijk.
Ik heb nog een tijd gepraat met de heer    ). Hij zoekt naar samenwerking met de wijkvereniging Marsdijk om samen op te trekken in het
aardgas dossier. Ik heb ook een tijd met het    NAM gesproken. Lijkt me wel een goeie. De pers heb ik niet gezien. Wie waren er: Harmke, 
 en Co Lambert.
Ik hoorde dat de handtekeningen actie in Marsdijk wordt georganiseerd door oud wethouders Eerland en Van Hooft.
Tot zover de berichtgeving.
Groet,
 
Verzonden met mijn Windows Phone
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De gemeente Assen aanvaardt geen
aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.31.115
</pre>

====================================================================== Einde pagina 745 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 746 ======================================================================

<pre>    31.116         <> <<, ON <= er «> vnl    Subject : Interview met Schotman in NRC    Attachment ; Inage-8.png:Image-9.png:limage-10.pag:    From: Sa ssc onl    Date : 1.3-4-2018 19:04:59    To    __uesuauw OOS'T U,OZ ZOU WYN ep Yeoy nn : -STW SI VEWJOUYDS pela LJ  “ua}sox ap UEA uodejlaA Jay ue sfudse3 ©  sle8oy sjal uee ‘ulrjdftd usa weA dooxraa : SIEM Jap eA NUR  ap s[e uajeq oStjeuruas 10Op je10oA reew ; us Wroptog Wer orn  ‘rad do uaolpw 464 49w IOT UI Jeard uasNna}Depa) 3ZUu0 100q    ‘UdIBAOIIA 3) SINSUPIJ9IBI9Ua Sp UT [OI Use [eUS   WIO UdyINIGes WYN ap [IM SUTUULMSes apusdojsnie)   aq ‘Slapnoyujsepuee reey ueA Us IoNTOd ‘slasuTUOIy UEA  “rup Iepuo Jeejs (rddeyosjeen elJopIey sspuejlspeN 1    jllpsq USOIS  STe UQUSIDISA  JUDoISUPPISAQ    JSO AVN.    WN NVWOT NVWLOHIS OTVUID AA HIA INI    </pre>

====================================================================== Einde pagina 746 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 747 ======================================================================

<pre>    emmen, OGD aay jay aip ual   L - . ~ —.  taybiaals apseeuuaop  On __ 211X8 180U BDAOY-SHOY  ms > 3pou uarozow  - 3OZIepUo PNXY                        %G'T-/puodgg'g  39A0u8-STION    Eg    Jawaulaep uajuatjed 00ST  22M ‘Uado| SAPU01}S3] 39M}  _6 13 (4d}) 9S01q)45u0] ays  pl jaw uajuatjed JOOA uliaip    ~    = “—~epipuey Uda UPA Y3OZJIAPUO  “SA SE. Jee ase) amnaiu uaa Bepsap  oe _ : Sn, TE POipuos slupagarojouyoar  en à _ - 3 1U2I0I0 £ UIINJ UEA JSUIM  RE Te aa          : on -- Ww xapul-xgy ap ul sadojdoy  VST -nysobeplun sem sobedejes)    Oziepuoulipsu  Ul OSE] BMNIIN    B % TE +/Oome gT'ze  soovdv1v9    ayayaas jaay uaa Uaqqay ayne ¢jspa  IVN ap UDA UDD3S2qJ100A Jay IPDIS    «uajeds ut [01 uaa 19YaZ [LM UAJ[IM IeeT    “=O ueA UeRISdO Jay UkR Jo Jedeipatsiaua  sje joys19yeM Uke YUAp Jee “UaaxyIM -  -yuo jeauedauuoz Mnalu usa e3 yj ‘UAB :    -JOA90] UaUUNY apieem [LM JEEM UIOIS  jee8 joH ‘sontqwe elp ul Suijjaus1an en xa  uaa sje uaytn1qe3 Afrjinngeu (im ueed saq  -3IM Ja\SIUTW UPA JIN[SAq JaH ‘alyisuedats  -JgUa ap Ut Jajads aaatjIe sje Us Uapjaases  aulapj ap UEA XI Usa S[E JSWOHSO) Ap Ul  WVN sp 212 jj! :usowodje Jay UI zaaN  „deje8  prey yfyapal use Jep SI Uay JOOA JeEW - OZ  JO JYIEMIVA 92 100A Saljawis0]q ULAB Uda  pey xt ua - uesuaur aIp 1004 “uaZutu0 rs)  Ul YAM Jay Jol Ueepad Joy st seel jyeemy  13AQ* ‘UIOP UdJBOW JIN UdsUtUO!Y UI  Wot lay Uoref spusUIOY ap aip siayIIMapP  -3U-WYN ap 100A YOO Jee ‘UasUIAa ap  UBA BjOAVS sje ullz Bue ap SIVdUTUOIN ap  100, ‘ply ayfiplaowl ap do yslim ueWNOYIS  é+00a appf fhA sano 4a ayynfupn}s aor    «leus  Jem UaLYISSTWI SEM Jep 1PEW ‘UIOP 19WEH  ep ut 8umiziooy ap suaplu je Jep op IM  dS ap URA UeWayxIOg BIPURS ‘Ul UIMNOL)  -19A 3]S]OA JOY YI Qay Jeep ‘uaaaiyosad  -do 1pi0m saidaid uaa atp yep uadai3aq  qa yA] ‘USO 19 JeeS aIp Jee ‘URAIII  BLU SUO 100A st INULIES A1" :UEWJOUIS  ‘Bpjs1aAanpf zay ur Jaru JoYIS Supswpyiaa  a1d ‘apovyoss3uiaaqpapp ap 400A uovpjs   a} JuDaD3 pfaaadsjin Hays ujsDD va wO0yY  3} Supp yan ay fjatfiyos uaa jaui 30}  PUD}L2PaN |12YS UDA UOOT upa UDLIDW  +najvalrp apêaz 2awpy apaam ap ui    ‚st Bipou gep sje uaop yoo slapnoy  -JP9PUEE Op UI][NZ Yep ua ‘udyloysBn19}  puaptaip playe yuny af eeu “yowpiqay  af qay NN ‘IZ]INJa yswoyaor ap aoy UI  -OM JIL IM jepuro ‘YOY Ssaddo nu st puap    WONIZ13 NVS OLO         Us]jeyudo  USAIND J[OZUIZ  jeouwl Pad AIA  ‘SPA JIU JEPIS  WVN 9p UEFA  UPPISSGIIOOA Kk  JOH  aa           “WYN 8p  UPA J9NIIZIOOASINNIS3Q 3p ‘UBWNOYIS Pjesag</pre>

====================================================================== Einde pagina 747 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 748 ======================================================================

<pre>    nme ie ES Se =  ag a  = ae ee a    “<= a    Se    NA ar nieuw en    FOTO CATRINUS    bestaansre cht Topman Schotman speculeert over —    het einde van de NAM. ‘Elk bedrijf  moet zich durven opheffen. Pagina £4-5    Bitcoin Vooroordelen Zwemmen  i Kira Toussaint zwom 100 meter  opese Kristel Groenenboom, baas van  ae van cyp tovlata en een bedrijf, wordt voortdurend rugslag onder de minuut. Haar  ie ve beursgangen aangezien voor de secretaresse recordrace in zeven woorden.    carrière PAGINA £8-9 sport PAGINA E10    PAGINA E2  | ——$———_—    Oukook voor. OS dewnisaden    </pre>

====================================================================== Einde pagina 748 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 749 ======================================================================

<pre>    dr    rey  Cd    EL LJ a  Li .  Fi 7  v aor  va B Min ;  ied 7 ‘  >  os .    T    STN  eet RS   A i   d    DR    a  hb :  a  ,    . Ee 4 E Kn == re B a nn  ee RE ee A ca aes hed  Ke x ry ie ja    co  an    a ee ed  etl ge a en ed 7 ; 8  DE  8 De    rme btje    en 7 ; Breg ze Rs 3 een ry SPS Th =d.  REE Pak Er Eis en  a TER ad “ in tnt . - -    et .  “ae    7:    Gaswinlocaties  in het Groningse  Loppersum.    FOTO CATRINUS  ATA    _ Topman Schotman speculeert over  het einde van de NAM. ‘Elk bedrijf  moet zich durven opheffen. Pagina E4-5    Bitcoin  AFM pleit voor Europese  aanpak van cryptovaluta en  digitale ‘beursgangen    PAGINA E2    Vooroordelen  Kristel Groenenboom, baas van  een bedrijf, wordt voortdurend  aangezien voor de secretaresse    carrière PAGINA £8-9    Zwemmen  Kira Toussaint zwom 100 meter  rugslag onder de minuut. Haar  recordrace in zeven woorden.    sport PAGINA E10    </pre>

====================================================================== Einde pagina 749 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 750 ======================================================================

<pre>    N SP UEA S/M IOjUJ MSR Ue GIO UJN |              “Uafelaq UEY APEUDS ap WYN ap jo  19A0 Joyo Zou puoysyuo Lrenuqay uy “uay -  “BJaq UEY Law Jaru UssulAaqpree ap ueA |   8[0Aa8 s[e apeyas ap jfupaq jay spe ua) |    +    _ -B] 8) J8A0 10] 1eeYy Uee Ua Yaya a} Baay, |  _ WVNep ueasa uafiddeypsyeeuaro ajo13 |  Op PUSPIIA JapueeysualINg Sruourguem |  “BIJIOAS) ‘UBOl[IW 76h WEA JSULM ap UEp :  snp 1e8oH “ueofjrur E19 30} uo8a7sa8 omne :  uaofprw Os] zw st “Paoxn PAONUOXXH |   ua [[PYS UEE WVN Sp Jep puopiAIp yay    « UEE 199 Uoa8 wreeu uny |  ueop uepjeA auto ed ver“ :ueunoyos |  éfioy ap vuliq s1 zon :    «stu yuerd :   ap 31 [eau yaqu af ejs reeq“ :siaoig uo Wy |  éploypuanadjsuim ap upa yay   op jp wp si ‘avyInpo.d ap upa jaDmy UAT |    Je 9M UayIEMoISSNDd |   -SIp dlp ‘I9A0 nu Jeep uayaids pjaauasuru |  -O1 Jay Ul slapnoyjsepuee aup ultyy ‘193 |  -018 spaajs ynIp Ip ]P10M PIajaq pSiziim |  -98uo [Ig *yUaDQ1d ‘OT SUIOS Jo ‘G sua}sSooy |  snp ue8finj siepnoyjeepuee aq zeeSzeeIs |  op 1eeu uajswoxur ap UEA JUSdOId 66 LOG |  Yep ua uaureu suo do uajsoy ap ueA oprap :  uoe aM Jep ehanIJsuod udo Ueqqgey am |  “Np tepuo Tea spaars Wo voSuruoIg |  Tee “uoueuodwod ap ueA WOS Sp uep |  _199U SI NVN 'uee3ur zoru JopiaA aM UTM |  __ SUIM ap UeA Surop1ea ap do“ :ueunoups |  | ISuim ap ur uasqydsjan zop af uny aoH |    «UaIz aM uarjnz yfirg  -19A0 U9SUIUOIE) UEA UajsWOYUI op UEA 13 |    YEM “UaIEeIpuIo Uaj[im xftjueste nu zep xr :  _-Ulgaq [IM uasUTUOID jn Suruuim ep Ann]    NOz “SEM UapjaA autap ep eureep sed ua    UasUIUOID [e100A pie WYN leem“ “uew |  “JOYS 33az “„UeeIs np Japuo UssuTU |  -O1D UI Ud}SUSIPI9A 9ZUO yep st aurjiuoHog |  ad “uap[eA erp uee uajeddoxy yoo al uny |  JSUIM ap UEA [oop 30018 joay eg“ “ueZuru  -019 uang ‘puej do jo saz do smoAresar :  -SeS OSI BIIID :„UoploA eurpj“ ep Ui jeep |  yfuSuejeq uaa 100 Jfirpaq Joy ue JSUIOY |  -30] OP J91Z ‘SI9O1g UOJUY INdDaIIp Jao |    -IDUPUL Ud URUIJOUDS “SUIPI9]- NWN 90    ‘000'Z Uep Jeeul Sou |   I9 Jep UdIeM BnNI9} Ieel eed Usd ‘}SUSIp UI :  UssSUsUI OOG'’T U.0Z SOU NVN op Yeoy nn :  ‘uajsox op UPA Uase[IaA Jay Ua sliidses |  o1odoy sjort uaa ‘ulijd{rd uaa ueA dooyIe :  ap sje uajeq ostjeuruas 1OOp [BIOOA IEEUI ;  ‘ted do uaol{rw /6p 39u IOT Ui JoaId |    ‘Pram Ieequado 15199 JAY JOOA O10Z U!    dlp ‘ISUIM a] ‘URE Uaje}Nsal ap puayaids    -J[9ZURA jsej JUTFepanonpod ap rem  "tiodwep  -IaA UBIZ UOIQJSUIM Uny erp SIapnoyjesp  _-Uee arrejndodwr uve8urnf eSrunuos u  ree “ASQIDEU! UeA yrup us ‘UarftM Sew  ses sguruoir) uses olp Dood es8eeg wea  np ‘speyossduraag UEA siagomnpers op  UEA NIT ‘„IeIssop joeuogowe jaay use  UEA TEUHOUDS Pjeards Fez “ynip Japuo  UsjWey [OA UPA yeR}s veurdoj aq “Uaptay  9} Ueply ayosnaay szep UI [iqow;uoxxg  us [JayS UEA einjuaa 3umof ap wo yee]   sp UEWJOUYIS LEE “weegs joru Jay st 07  « PUE]  -IspaN Ad ep 100A ee8 sando resu wp  yep Psp eaf ‘usultW op do orzeojszeers  JOY JOPNOY}1Z30} ap ULA SOLAPE 33S} LP]  jay UI Ped1aa 3fja9q Use Yoo yez }eq ‘Us}  “HZ Uepnoz nesaru yep do rasue] suaSjoa   -I3A 3M JEP SUNUYSEMIVA ap UI Ber JaH*  “Udyiz pref zi  [eewurxeur do WVN op Jeow reef rat 12A0  ‘preeyes wapog as8urmois ep jin 1ejeu   oysiqny prelfim 7s Bou piom €10Z Ul  “gna jaus  ononpord ap 3dooj 1aysrurw astpreeaseys  sp 100 “}ooBeal SIYSIM UEA Hnyseq Joy  do 81130A]IN veunoyos jep tooy ajs1ee op  SI JaH 'SEEQ-WVN op 3892 “„ploySijren op  IOOA SI S90Uua8 Jep Jo uoxy {ny Jee8 vep ua  ‘qnny prelyrw zr pjeeqiooalig reeu ‘uam  -hoqgje jees [aus of ULTEEM HYDEM IA OLIEU  -29S Ja pey XI ‘Suissijsaq UaSOMIBAOTaM   (tu SUBSIOA Ua aStpaou uee st Jog“  "ueddojs Suruummseg  op 3ja13aq IejsturuI op JEM [EZ OEOT 100A  "pseeqIeA veugoyos eey Jep ‘uesIp    -OSal“ OZ (TAA ‘TeeUIj! ue Uoyez oYIsTUI  -OU094) SaqalM Al IajsTurW Jep IEEN   (NVN)   frddeyosjeen erjoprey sspuejispen op   UA Id}PWIZIOOASINNSaq ap saz *,,st do ses   yoy Jepulo Uspnoydo joru yees yIadpiy   -Se3 JoH ‘UsIeM dO Ususa}s ap JeEpulO Uap  -noyesdo jaru si yrsdpin  UsUa}s Jay ‘J{LIpaq ullz  UPA OPUS JOY ISAO Lisa]  -naads yllyusedo sip ve  -do} ostue ap [oM Usps  “STU St UEUJOUDS P[kIs         SIEM sep UEA HUF  Ud WINNNOG UEA ontw  usine}Jepel 9ZU0 JOO    ‘UDIOAOIOA 3] SNISUCIISISIOUS OP UTI [OI Use [BUS   UO UsyINigas PVN ep [IM 8uluULMses spusdojsne)   a 'sIepnoyjeepuee Tee UPA Us INTO ‘sIesuTUOIH UeA,  np Iepuo yee}s (rddeyosjeen eIJOPIeY YSPUP][IePON 2    jlupsq ueO0.IS         STC USUSIDIOA  JUDIISUCPISOG    JOO AIV NL,    OLVNENM Ici NYWLOHIS OIVH30 Nation nn    1         +  a  =  1  e  :  +.         4 fy  fy   li |   ae |   |   /   /   /   /   t    - Te Dn = .  - | ~ ~_ . nn =~ _ —  ee ; i Or er ~ ~  k_ me 7 En:  _ ~ _ an Gl ~ ee  hk ns et ~ he A - | Den  a. - > nnn Te, _  ee - _ a aem  en - Te  a- ~ en ann  ~~ a mm an .  Ne er van. ~ Loe ~ a  — / ~ mT ~  . n =  EN _ “~~ “ne. Or.  en … 7 ~~ _ hann “ud Dn  -. ~ ame  ET _ _- =  $ a ,  r ~~ ; Ta an  _ 7 =, ~ ir "mer —_—  : JN en nn ~    CE FT RT mens greene meget top</pre>

====================================================================== Einde pagina 750 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 751 ======================================================================

<pre>    tal  GR]    on OC    Tol         — 61    {{jamneu jpaq as  Syed) EGOINF-ISOM\    IPPIW Jey Us EHWY -p{y uae Zou Ja UeWON UE ‘pjapueyesye | uex :ueyoxes plgje ueqqey om" S19078  >} LW SPUEWOYTO SI Saye jep jeru SOU Jep JUEy9}0q ueepos 1.139 re  5 JAY WU JaZWO aq uaqqay poquee uaa Usalepel lIMsty™ uaSow.tan uadta jay sip prayisnnqo.t |  9 VEP JSW JU9IOI0 ‘Iaurey spoom, ep uee Jajsturur op uaxaj uaaë jay st pjatamuarrng ap 100A    ) S| UDJIAJASJBOHI9S  35110295) JezeDWO0    jee EM 91199 Ja (Iq UaT[eAes Yoo uanrz Ieep IEEUI “Siza | -Ul[eJ@qPUaPIAIp ap UeA S[OAasS sje opaul  ). | JOJEWEIN WSO) 000'9 JOU JAS JIU UTZ aM“ :UEUNOUDS | ‘UsZOULIAA Usdio Jay st UIUISHATU[ESACT  ‘saqarm Lajsturwu UDA UZOPp pog : “uazIouyDs a} do s1apnoyjsepuee ap UEE |   -upv uaa unt] 4004 ayjnfuajaoul aig gua] : 3urrejeqgojs ep wo uazojsag st ZIOE PUIS   apuewordo -JDA ros0z01dappujs aMnalu jay vauuiq : Ud PUSPIAIP-WILI9IUI SI {Sol aq] “SIVOI_ :  JZ UO ASIO A zaru ap uajjpaa8appyas „apno, puazinp : 18az ‘,.910Z J9AO PUAPIAIPIOJs Use WO  -Saz ap upa uazojsaS slarssop jp taufiz « Bou joy ees “OIN uaofjru €81 ‘s[oop IEEW :   vennen voren menen 3 uagsaises peeplapu! SI puoptAIp 12H“  AA +l ome 60 oF „Afrepimp ue drayos [aay sem ajonb | "uo[etegq ;  Wado.) ap JERUI “UPA SYIU JapIaA Teep PuUIAYI "Seq «OY ‘PJal[JOAO ap JOU! UUs ‘SApeYs ae ;         ©    v/OI    nee 08    O88         068    (Uda LOOP IREYVUI JBPUO :    ‘platpy[t]aduo 100A Bipaoaas aM UlIZ sIap    -uejzepen STV (teru afyuer WIOTeeM “JOM ;  Up afatg 38fuy woreem "uaurox [ez ple  -xftje8uo ze yep YOO JWayejzeq 9H “USOP |  ueuunx noz jeru ueyordsad jeeuIIOU of |  arp J20p UasuIp af yep JWayeieq oH “USOP :  3] poquee SHey in Ue puassed uae ;  Udalapet I[nf [| IOOA WO UsOPp 359 9} 10} :    -ITL SUO Us][NZ aM :psezes uaqgey [IMA «    „gf gep st ewrayy uoo gep rep |  uajeoA uoomes jun af “SeISSTIJSIP Sur] :    ueA oSejzodder uaa 19 st HOYUSUUIG “UI |  -eM S1zaq sour Iepies p(D Usa JE AM IEEM    -3TM JOU prsoaa sorssnosip eAaHoNIs |  -UOJ UAPIOM 19 Ue 9p10 op UPR JIU SI UME]  -apeyos UOZ ‘US UEA andel ap SIA |  Ud1Z93 YLIEM “Jolu yr alz zeg“ :veunoyos |  évp auyjnf uaiz ao ‘oane papljtw OS |   jam wo 1pDS pq ‘uarnzffijg puol8 ap ur :  JDP SDS Jay AZIMUDA UOXXY Ua [JIYS UDA    111D]9 uaa do jazU1 Jalu fiy JDp j8az Ssaqalm    „ulrz Srzaq pe08 am yep yap |   Ir JeMeoUry ‘Uayaydo uaainp Jjazyoiz |  ajediound ua} yo0uL J{t1paq IF *9YO Yoo |  yep Si Uep ‘Zam UaSia uny az ueeS reen :  ‘UeeS Zam UaSla UNY Uep ueop IaaaTy |  yep oz yep ‘ultz paos oz alp sIapnoyyaep |    {Alp je ‘siepnoyjeepuee ap (iq prel[rw  gE“T ue porpmpejuoaj Uas UO anisodyse?  dy19}s ajay Use Ueqqey] aM“ :Weulotyys    juawnsp a3 3nsa} Buy]  -pjaqyin ap ulo uaSom.ano ayynt uaqqaH    „uagjoA jeewojoy yr Wey yed “SH UNFeeU :  -Sis uaa st joy ‘uoxyfnj TeeU USsUSUTIEEM  uayjeze8 ultz Je H jroyose8do Surjersd :  -puapiarp ap am uaqgeq uelejeaqioA dÌ uasd |  -OULIDASERIP ojpraueulj Jel UEA andasied |    ap jeae8 yje ur WO (reeAas Ut elu zlup  -aq jy am uoduaIg ‘Uapiom pfeejeq Hp    uaol{ru rg s1y>ajs 10} prsaaTeyas “Uas |    wo Seoua8 zsnnqoa st JfIEpeg JeH ‘NVN eP :  (Iq az uepuin ‘orypepedediuuizuoued  ;    ac: Reawee th ehae as    dNV / N3SA 430 NVA SNANIDLVD O104    Id) "SEM 3/0JJU09 J9PUO  jep plsasabbnsab peu  Jepeu pueew Uda JWOX  Hee YIIZ JW UIISOX  3JQ Y9OZIBPUO JOH ‘Uliz  112 SIP UDIOIOW OE WO    -uee uny uee Uaop JERS Ud][9}SIOOA INVN |  yep Si Jaspurw ult “Jat Yoo yaou yep |   Ud JSPA JaIU JELIS ULLJSSGIIOOA Jeq “BeCIA |  91903 ajay uaa Jep pura yr“ :ueUHOUDS |  ‘Sipou La Jaru   jppuajay NVN ap 11QONUOXXA UI JJAUS :    Bulaog ver uabim bain uaqqay 14d1jJan ua fo Jdoo] aip ua “YDD} : WVN uewdo}  UBW}OYIS pjeiaH  noqgab yaay jay alp ua, ayaifivads jaay uaa uaqqay ayjne ¢éJsDa |    taybrAajs ap JePU USOP    NVN ap UPDA UpDIsaqQJ100A Jy IDDIS  e1}X9 JO BIÁOH-SIIOH :    UdyJeyudo    Uajeds UT [OI Usa Jayoz [1M UaTIIM IeeET :    209 UeA ueejsdo joy UeR Jo 1aBeIpalious ©  TPOU HOO se Joas1ezem uee YUAp Tee] “Us[ayyIM | UdVAIT1p ]J9Z UJIZ  IOZIBPUO PIX -yUO JaaUedsuUUOZ MNalU Used eB YI “USS :    -JOAI0] UBUUNY opreeM [1M reeM WIOIO |  jeeS JOP] ‘SOVIQUIE SIP Ul BSUT[[OUSIBA B1}XA |  uaa sje UayINigas yftpNMyeu (im uees Saq -  -ALM Jo SIU UPA IN[Saq Je “sIIsuUeIIVIS :  -1auo ap Ul Jajads dAaTIIe STe Us UsPfaases :  JULI] OP ULA XIU Wd S[e SUIOYIO} ap UI :  WNYN ep e1z yl:uoouredje jeg UI ISSN  :  Beas :   prey xÍtjeper ue yep SI Udy IOOA IeeUI - OZ |  JO WDM IAA AZ I0OOA Soljauisoyg uee] Ide |  IOT pey YI Ua - UdSUAaU dIp IOOA ‘UdZUIUOIN |    LL UI yIAM Ja JOU Ueepas jay st Ieel zreem) |    jout Jpog NH  JSPA Jaru JePIS  INVN ep ueA  UPPJSITLIOOA  19H   af    WYN 3p  UBA JA IZICOASINNISAQ SP "URLUJOUIS pyesag    _ % St [puod g9'e  JIAOU-STIOU    ©         18AO“ “uaop uajsow zin ueBuruo1s UI :   WIT Jay verel spuauroy sp rp sIeHIaMop |   08 -OUI-INWN ep I00A HOO IeeW ‘UaguIAQ op ©  ueA 3j0Aa8 sje uliz Bueq SIP SIBBUIUOIN op -   100A ‘pfy aylipiaow ap do sf veunoyas -   ce é+00A 1DD[ fliA 12A0 ta atjjn{ uDD3s aoH °    Jawsujsap vajuened Q0G'T  em ‘uadoj sapuoujss] aam]  B 13 (4d) FSouquBuoy ayos  Pl jaw UsJUaTIEd JOOA UlloIp  ePIPUey} Ud LRA HBOZJBPUO  yee 9SP} BMNaIU Usd Hepiap  PHipuoy jlupaqaibojouysa}  IH] JUDDOIC € UIN UEA JSUIM  W XAPUI-XJYy sp ul Jado|doy  NYysoHeplua sem sobedejeg    «leus |  JEM USIUDSSTIU SEM yep Jeeul ‘UZOpP Joey -  ap UL SUNUZIOOY sp suspliy [e Jep oplIM ©  dS ep ueA ueuexdeg eIPUeS “UL UdMNOl) ~  -18A 9}SJOA Jay {1 qa Ieep ‘usASIYIDS AS ©  -do 3piom salde1d UdA— SIP jep UadalBaq |  qe YI ‘UsWIOF Ja yees DIP TEC “JURAVIAI ©  Jarl SUO IOOA SI AUEIES AIC“ :UEWIOUIS  ‘SD]S+2A1DDI Jay Ui Jaru IDDJS SuULIDJHL2A  au ‘APDYISSSULASGpAVD ap 100A UDDIS  9} JUDADS }4291dS}IN [JAYS ULLDDM UI WON  9} SULID] 419A aylYaLfiayIS UZ—d Jaul 30]  pup]JapaQ ]J9YS UDA UOOT UDA UDLuDyy —  4N9}Ja4Ip apsaz AIUIDY apIaM ap UI    YONIZ13 JNVS OLO4    OZIOPUOULDIPSsuL  UI 9SPJ AMNBIN    «St Bipou jep sje usop Yoo srapnoy  -[S9PULE OP UD][NZ JEP Ud ‘UdzIOYSBNI9]  puaptaip phiaye JUNyY af 1eew Sromnigtxers  af qaU ON “Ze1znae JsWwoyeo ap sOU UI}  -OM SIU 9M JEPUIO ‘WOYDsasdo nu st pusp    % 7'E + / OND BZ'ZEY  SOoVdYV 1lv9    </pre>

====================================================================== Einde pagina 751 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 752 ======================================================================

<pre>Date : 18-7-2017 11:05:50
To : "Marco Out" assen.nl
Cc : "   @assen.nl, "    @assen.nl
Subject :   s ook accoord m et brief aan EZ
Beste Marco,
 
Ook Aa en Hunze is accoord met de brief aan EZ. Zie onderstaande mail aan de provincie.
Overigens is het protocol voor het Groningerveld zwaar in de vertraging gegaan, zoals je waarschijnlijk hebt gelezen. Zo veel haast is er dus niet met de brief. J
 
Groet,
 
Van:
Verzonden:  dinsdag 18 juli 2017 9:10
Aan:
CC:
Onderwerp:  RE: brief aan EZ
 
Dag ,
 
Ik krijg zojuist het bericht van Jan Hoekema dat hij in navolging van zijn collega’s van Assen en Tynaarlo instemt met de laatste versie van de conceptbrief.
Volgens mij was Noordenveld al akkoord.
 
Met v riendelijke groet,
 i
Projectcoördinator - beleids medewerk er RO
Gemeente Aa en Hunze
Pos tbus  93 • 9460 AB Gieten 
Spiek ers teeg 1 • 9461 BH Gieten
www.aaenhunze.nlTelefoon algemeen: 14 0592
 
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De gemeente Assen aanvaardt geen
aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.31.117
</pre>

====================================================================== Einde pagina 752 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 753 ======================================================================

<pre>Date : 12-1-2017 16:38:00
F
To : " tynaarlo.nl'" @tynaarlo.nl, "  @aaenhunze.nl
C
Subject : Kam ervragen over de put Vries-10 in Assen
Beste Marcel en Co,
Recent ontvingen w e het bericht van de NAM over hun voornem ens m et Vries-10.
Over dit onderw erp zijn door   (CU) kam ervragen gesteld. Het leek m e goed om  jullie hier even op te attenderen.
Graag bespreek ik binnenkort m et jullie hoe w e verder richting de NAM zullen reageren.
 
 
Vriendelijke groet,
 
Marco L.J. Out
Burgemeester van Assen
 
Postbus 30018
9400 RA Assen
telefoon: 14 0592
bestuurssecretariaat: 0592 366572
 
Bezoekadres:
Noordersingel 33
9401 JW Assen
 
 
Vragen van het lid  aan de minister van Economische Zaken over de plannen van de NAM om de put Vries-10 in Assen op te
starten.
 
1. Is de minister ervan op de hoogte dat de NAM voornemens is om op korte termijn de winning van aardgas uit een nieuw geboorde put
Vries-10 in Assen op te starten?
 
2. Is de minister bekend dat er op dit moment – mede naar aanleiding van het geactualiseerde Winningsplan Westerveld - bij een deel van de
inwoners van Assen en omgeving onrust bestaat over de voorgenomen gaswinning onder het dorp Loon en de Asser wijk Marsdijk en dat er
vrees bestaat voor bevingen die kunnen leiden tot schades aan woningen?
 
3. Herinnert de minister zich zijn antwoord op mijn eerdere schriftelijke vragen, zoals die zijn herhaald in zijn brief aan de Tweede Kamer
d.d. 22 november 2016, waarin hij schrijft dat “in alle gevallen waarbij op basis van boringen besloten wordt om gas te gaan winnen, een
nieuw of gewijzigd winningsplan ingediend moet worden” (Kamerstukken 2015-2016, Aanhangsel van de Handelingen, 57)? Is de
minister met mij eens dat de formulering  “alle gevallen” uitsluit dat er gewonnen mag worden zonder een goedgekeurd winningsplan, dat tot
stand is gekomen met toepassing van de nieuwe procedure inclusief het adviesrecht van lokale overheden en het meenemen van het burger
perspectief?
 
4. Is de minister bekend dat het SodM in haar advies op het Winningsplan Westerveld aangeeft dat er kans bestaat op bevingen en lichte tot
matige schades aan gebouwen als gevolg van de winning uit de nieuwe put Vries-10? Zo ja, hoe beoordeelt de minister dit?
 
5. Is de minister bekend dat de NAM zowel per mail als tijdens een bewonersbijeenkomst eerder in 2016 heeft aangegeven dat er geen gas
zal worden gewonnen uit de put Vries-10 zolang er geen besluit door u is genomen op het nieuwe Winningsplan Westerveld? Is de minister
met mij eens dat deze belofte moet worden nagekomen?
 
6. Bent u met mij eens dat voor het winnen van aardgas maatschappelijk draagvlak belangrijk is? Hoe beoordeelt de minister het winnen van
gas uit kleine velden in het licht van de uitspraak in de Urgenda-klimaatzaak, het klimaatakkoord van Parijs en de noodzaak tot omschakeling
naar een duurzame energievoorziening? Deelt de minister mijn standpunt dat het blijven boren naar gas ecologisch en maatschappelijk niet uit
te leggen is?
 
7. Vindt de minister het - los van het antwoord op vraag 3 en gelet op vraag 4, 5 en 6 – verstandig om op basis van een winningsplan uit 2011,
waarbij het burgerperspectief niet is meegenomen, onder stedelijk gebied dat intensief bebouwd is een relatief kleine hoeveelheid aardgas te
gaan winnen uit put Vries-10? Zo ja, welke consequenties verbindt de minister hieraan? Zo nee, waarom niet?
 
8. Is de minister bekend dat de colleges van burgemeester en wethouders van Assen, Tynaarlo en Aa en Hunze de NAM hebben verzocht om
geen aardgas te winnen uit de put Vries-10 zolang er geen goedgekeurd winningsplan ligt? Wil de minister zijn antwoord op dit verzoek met de
Tweede Kamer delen?
 
9. Is de minister bereid om de NAM opdracht te geven om de winning uit te stellen tot het Winningsplan Westerveld is goedgekeurd? Zo nee,
waarom niet?
.
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De gemeente Assen aanvaardt geen
aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.31.118
</pre>

====================================================================== Einde pagina 753 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 754 ======================================================================

<pre>Date : 13-7-2017 19:17:13
To : "Marco Out" assen.nl
Cc : "    @assen.nl, "   @assen.nl
Subject : laatste versie brief  
Attachm ent : 17-07-13 Conceptbrief aan EZ  (5).docx;17-07-12 Conceptbrief aan EZ .docx;im age001.png;
Beste Marco,
 
Hierbij is een nieuwe versie (5) van de brief van   aan EZ (  heeft je al geïnformeerd).  l              
    i        i                
 
     i   l  
                                        
       .                     
                 .
 
     l  l i   ill   l           l         
      I      l i    l i  i           l
       .       i     ll       l .      
ll         l
 
Groet,
 
 
Van:
Verzonden:  donderdag 13 juli 2017 16:21
Aan:
Onderwerp:  brief aan EZ
 
Dag collega’s,
 
De motie is gisteren unaniem aanvaard in de staten en gedeputeerde Stelpstra sprak nog met EZ.
Op bestuurlijk verzoek heb ik de brief wat aangepast voor een gezamenlijk krachtig signaal.
De inhoudelijke boodschap is gelijk gebleven, de inhoudelijke volgorde gewijzigd.
Vooraan staat de landelijke rechtsgelijkheid zodat noemen schaalniveaus niet nodig is.
Deze versie lever ik aan voor vaststelling in het college  van dinsdag.
Daarom stel ik jullie bij deze nog op de hoogte van de laatste redactionele aanpassingen.
Allemaal hartelijk dank voor het samenwerken!
 
Hartelijke groet,
 
 
Van:    
Verzonden:  dinsdag 11 juli 2017 16:53
Onderwerp:  tweede concept brief aan EZ
 
Collega,
 
l             l  i .
 i         i   i       .
  i     i          
 l   l      i       i   
  i    
l   
 
Groet, 
 
 
Van:    
Verzonden:  maandag 10 juli 2017 16:20
Aan: @noorderzijlvest.nl; @aaenhunze.nl ; . l @coevorden.nl ; @dewoldenhoogeveen.nl ; i @dewoldenhoogeveen.nl ;
. @hunzeenaas.nl ; @hunzeenaas.nl ; . . @vechtstromen.nl ; @wdodelta.nl ; @wdodelta.nl
( @wdodelta.nl @emmen.nl ); ' i @borger-odoorn.nl'; @meppel.nl ; . @middendrenthe.nl';  i
( @gemeentenoordenveld.nl ); . @tynaarlo.nl ; @assen.nl ; @gemeentewesterveld.nl
Onderwerp:  concept brief aan EZ
Urgentie:  Hoog
 
Outlook lag er uit dus het duurde wat langer. Graag jullie reactie vandaag of morgen.
NB: dit is concept zet ik intern en extern tegelijk uitzet omdat ik anders te weinig tijd heb.
 
Bij voorbaat dank!
 
 
Van:    
Verzonden:  maandag 10 juli 2017 14:06
Aan: @noorderzijlvest.nl; @aaenhunze.nl ; . l @coevorden.nl ; @dewoldenhoogeveen.nl ; i @dewoldenhoogeveen.nl ;
. @hunzeenaas.nl ; @hunzeenaas.nl ; . . @vechtstromen.nl ; @wdodelta.nl ; @wdodelta.nl
( @wdodelta.nl @emmen.nl ); ' i @borger-odoorn.nl'; @meppel.nl ; ' . @middendrenthe.nl';  i
( @gemeentenoordenveld.nl ); . @tynaarlo.nl ; @assen.nl ; @gemeentewesterveld.nl
' @ruddrenthe.nl'; s@ruddrenthe.nl
Onderwerp:  RE: Afspraken-/actiepuntenlijstje overleg extern kennisnetwerk mijnbouwwet
 
Collega’s,
 
Zopas kreeg ik te horen dat er woensdag naar verwachting een motie wordt ingediend over schade afhandeling en gelijke rechten daarbij zoals we bespraken.
De conceptbrief moet ik daarom donderdag aanleveren zodat hij volgende week dinsdag in het college kan.
Het zou mooi zijn als ik dan weet of ik mag schrijven dat het mede namens jullie is.31.119
</pre>

====================================================================== Einde pagina 754 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 755 ======================================================================

<pre>Ik probeer jullie straks het concept te sturen.
 
Groet, 
 
Van: 
Verzonden:  vrijdag 7 juli 2017 13:19
Aan: . @noorderzijlvest.nl; @aaenhunze.nl ; .l@coevorden.nl ; . l@dewoldenhoogeveen.nl ; . i@dewoldenhoogeveen.nl ; .. i @hunzeenaas.nl ;
. @hunzeenaas.nl ; @vechtstromen.nl ; @wdodelta.nl ; @wdodelta.nl  @wdodelta.nl ); i 
(i @emmen.nl ); @borger-odoorn.nl'; @meppel.nl ; ' @middendrenthe.nl';  i  i@gemeentenoordenveld.nl ); @tynaarlo.nl ;
. @assen.nl ; i.@gemeentewesterveld.nl ;  .i @ruddrenthe.nl
Onderwerp:  Afspraken-/actiepuntenlijstje overleg extern kennisnetwerk mijnbouwwet
 
Dag allemaal,
Bijgaand het afspraken-/actiepuntenlijstje van gisteren. Voor degenen die er niet bij waren: afgesproken is dat iedereen de naam van zijn/haar vervanger doorgeeft met mailadres
en het telefoonnummer van hem/haarzelf en vervanger. Dit wordt in een contactpersonenlijst gezet door mij. Verder is afgesproken dat het concept schadeprotocol wat
bijgevoegd was bij de agenda door iedereen besproken wordt met zijn/haar bestuurder en binnen 14 dagen de uitkomst terugkoppel t. Er volgt een datumprikker voor het volgend
overleg.
 
Met vriendelijke groet,
 
 
Team Milieu, Bodem en Energie
Telefoon 
www.provincie.drenthe.nl
 
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De gemeente Assen aanvaardt geen
aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 755 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 756 ======================================================================

<pre>Aan:    
Het minister ie van Economische Zaken  
t.a.v. de heer H.G.J. Kamp  
Postbus  123 
123  's GRAVENHAGE  
 
123 123 
 
 
 
 
Assen, 19 juli 2017   
Ons kenmerk        
Behandeld door de heer   
Onderwerp: Protocol onafhankelijke schade -afhandeling mijnbouwactiviteiten   
 
 
Geachte minister , 
 
In onze eerdere brief van 3 mei 2017 hebben wij u verzocht te zorgen voor gelijke 
behandeling en onafhankelijke afhandeling van (aardbeving) schade als gevolg van 
gaswinning.  Wij ontvingen hier op nog geen reactie van u.  In vervolg op genoemde 
brief gaan wij  hierna  in op rechtsgelijkheid bij onafhankelijke schade -afhandeling  van 
mijnbouwactiviteiten . 
 
Voor alle Nederlanders geldt bij wet hetzelfde recht dat door mijnbouw veroorzaakte 
schade wordt vergoed door de veroorzaker. Wij vinden dat hierbij moet gelden  dat bij 
alle mijnbouwactiviteiten in Nederland dezelfde procedure -stappen worden doorlopen 
voor het bepalen en afhandelen van die schade . Dit moet naar onze mening worden 
vastgelegd in een protocol dat wordt gebaseerd op het uitgangspunt dat de 
veroorzak er betaalt en met financ iële garantst elling van  de Staat om tot een 
ruimhartige  rechtvaardige schadevergoeding te komen. De inwoner mag niet het 
slachtoffer zijn door onenigheid tussen partijen of ongelijke positie ten opzichte van de 
veroorzaker.  
Wij vinden dat afhandeling via een eenvoudig proces moet plaats vinden waarbij in  
ieder geval de volgende procedurestappen landelijk van toepassing zijn .: 
 
- Geconstateerde schade wordt gemeld  bij een in te stellen o nafhankelijke 
commissie. 
- De schade -inspecteur komt in opdracht van de commissie en maakt een 
inspectieverslag . 
- De commissie  beslist dat schade wordt toegekend óf dat aanvullend technisch 
onderzoek  wordt uitgevoerd.  
- Er is een z ienswijze -procedure  voor de schademelder en beoordeling van de 
zienswijze door de commissie.  
</pre>

====================================================================== Einde pagina 756 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 757 ======================================================================

<pre>2 
 
- De commissie  beslist dat schade wel of niet wordt hersteld of dat het herstel 
van deze schade  wel of niet wordt vergoed.  
- Indien de hiervoor genoemde schade niet wordt hersteld of vergoed, kan de 
schade -melder  de zaak even tueel voorleggen aan een arbiter of rechter . 
 
De gevolgen van de gaswinning in het Groningenveld hebben een specifieke 
dynamiek. We erkennen dat, maar dat rechtvaardigt niet dat er ongelijkheid is bij de 
afhandeling van schademeldingen. Voor het specifieke  geval van de schade door het 
winnen van aardgas uit het Groningenveld kunnen wij ons voorstellen dat door aard 
en omvang een aparte organisatie gewenst is met een schadefonds. Deze specifieke 
situatie kan niet worden afgebakend met de  provinciegrens  van G roningen.  
 
Wij vinden dat naast het protocol voor het Groningenveld afzonderlijk daarvan gelijke 
afspraken en rechten moeten gelden voor alle schade als gevolg van alle andere 
mijnbouwactiviteiten overal in Nederland.  
Voor schade als gevolg van het winnen  van aardgas uit het Groningenveld  stelt de 
Nationaal Coördinator Groningen (NCG) een nieuw schadeprotocol vast. Op 20 juni 
2017 presenteerde hij een voorstel. Daarbij zijn  zorgen geuit over het ontstaan van 
vormen van rechtsongelijkheid. Vervolgens is in de vergadering van Provinciale 
Staten van Drenthe van 12 juli 2017 unaniem een motie aangenomen om bij u en de 
Tweede Kamer aan te dringen op gelijke rechtsbescherming en to egankelijkheid tot 
die rechtsbescherming voor gedupeerden . In meerdere colleges van burgemeester en 
wethouders is het belang onderstreept van een goede onafhankelijke schade -
afhandeling .  
 
Overigens zijn wij van mening dat voor een goede schade -afhandeling  van belang is 
dat er een goed systeem is van onafhankelijke geodetische meting, seismische 
monitoring en bouwkundige opnames. Dat betreft het gebied waar schade zou kunnen 
ontstaan als gevolg van de mijnbouwactiviteit. Het dient zo ingericht te zijn dat e en 
relatie gelegd kan worden tussen een bodembeweging en eventueel voorkomende 
schade.  
 
Deze brief zenden wij in overleg met  vertegenwoordigers van de Drentse gemeenten 
en waterschappen  en de inhoud wordt breed gedragen door deze overheden.  
We zijn graag bereid u het bovenstaande nader toe te lichten.  
 
 
Hoogachtend,  
 
 
GS 
 
Bijlage: motie van 12 juli 2017  
 
Afschrift aan:  
De Tweede Kamer der Staten -Generaal  
Provinciale Staten van Drenthe  
Burgemeester en wethouders van de Drentse gemeenten  
Dagelijks Bestuur van de Drentse waterschappen  
Vereniging Nederlandse Gemeenten  </pre>

====================================================================== Einde pagina 757 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 758 ======================================================================

<pre>3 
 
Unie van Waterschappen  
Interprovinciaal Overleg  </pre>

====================================================================== Einde pagina 758 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 759 ======================================================================

<pre>Aan:    
Het minister ie van Economische Zaken  
t.a.v. de heer Kamp  
Postbus  123 
123  's GRAVENHAGE  
 
123 123 
 
 
 
 
Assen, 10 juli 2017   
Ons kenmerk        
Behandeld door de heer   
Uw kenmerk        
Onderwerp: Protocol onafhankelijke schade -afhandeling mijnbouwactiviteiten   
 
 
Geachte minister , 
 
In onze eerdere brief van 3 mei 2017 hebben wij u verzocht te zorgen voor gelijke 
behandeling en onafhankelijke afhandeling van (aardbeving) schade als gevolg van 
gaswinning.  Wij ontvingen hier op nog geen reactie va n u. Voor schade als gevolg van 
het winnen va n aardgas uit het Groningenveld  stelt de Nationaal Coördinator 
Groningen (NCG) een nieuw schadeprotocol vast. Op 20 juni 2017 presenteerde hij 
zijn voorstel. Bij de presentatie van de NCG hebben wij  en de aanwezige 
gemeentelijke bestuurders  onze zorgen geuit over het ontstaan van vormen van 
rechtsongelijkheid. Vervolgens is in de vergadering van Provinciale Staten van 
Drenthe van 12 juli 2017 een motie aangenomen om bij u en de Tweede Kamer aan 
te dringen op gelijke rechtsbescherming en toegankelijkheid tot die rechtsbescherming 
voor gedupeerden . In meerdere colleges van burgemeester en wethouders is het 
belang onderstreept van een goede onafhankelijke schade -afhandeling  . Om die 
reden schrijven wij u  deze brief.  
 
Voor alle Nederlanders geldt bij wet hetzelfde recht dat door mijnbouw veroorzaakte 
schade wordt vergoed  door de veroorzaker . Wij vinden dat hierbij moet gelden  dat bij 
alle mijnbouwactiviteiten in Nederland dezelfde procedure -stappen worden  doorlopen 
voor het bepalen en afhandelen van die schade, vergelijkbaar met het schadeprotocol 
dat voor  de gaswin ning in het Groningenveld zal worden vastgesteld . Gewenste 
gelijke rechten betreft betreffen drie schaalniveaus . 
1. Bij gaswinning uit het Groning enveld komt d e situatie voor dat voor een 
schademelding  door een Drentse inwoner  als gevolg van een aardbeving 
andere regels gelden dan voor een zelfde soort melding van de Groningse 
buurman net aan de andere kant van de provinciegrens. Voor dergelijke 
schade dienen in Groningen en daarbuiten dezelfde procedure en 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 759 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 760 ======================================================================

<pre>2 
 
rechtsgelijkheid te gelden.  Dit punt is opgenomen in de presentatie van het 
voorstel van de NCG en is daarin tot ons genoegen geregeld.  
2. In onze brief van 3 mei 2017 stelden wij u al voor dat behalve voor het 
Groningenveld ook voor de kleine gasvelden een onafhankelijke afhandeling 
van schademeldingen gewenst is.  Voor schade door gaswinning in kleine 
gasvelden dient een gelijk protocol te gelden als dat van Groningen , een 
protocol dat naast de organisatie en uitvoering van schade -afhandeling  voor 
het Groningenveld kan worden georganiseerd en uitgevoerd . In het 
opgestelde rapport over aardbevingsrisico ’s bij kleine gasvelden blijkt immers 
dat ook voor deze velden geldt dat er aardbevingsrisico ’s zijn.  
3. Gaswinning is slechts één mijnbouwactiviteit en er zijn diverse 
mijnbouwactiviteiten waardoor schade kan ontstaan. Ook voor deze schade, 
waar dan ook in Nederland, dienen dezelfde rechten en pro cedurestappen 
voor afhandeling te gelden bij melding daarvan.  
 
Voor het specifieke geval van de schade door het winnen van aardgas uit het 
Groningenveld kunnen wij ons voorstellen dat door aard en omvang een aparte 
organisatie gewenst is met een schadefond s. Wij vinden  dat naast het protocol voor 
het Groningenveld afzonderlijk daarvan gelijke afspraken en rechten moeten gelden 
voor alle schade als gevolg van alle andere mijnbouwactiviteiten overal in Nederland . 
Dit moet naar onze mening  worden vastgelegd in  een protocol dat  wordt  gebaseerd 
op dezelfde uitgangspunten , te weten  dat de Staat financieel garant staat  en aanvult 
wast nodig is om tot een ruimhartige  rechtvaardige schadevergoeding te komen. 
Daarbij dient de ongelijke positie van gedupeerden ten opzichte van de veroorzaker te 
worden opgeheven.  
 
Wij vinden het van belang dat bij  afhandeling van schade  in ieder geval  de volgende 
procedurestappen gelden : 
 
- Geconstateerde schade wordt gemeld  bij een in te stellen onafhankelijke 
commissi e. 
- De schade -inspecteur komt en maakt een inspectieverslag . 
- De commissie  beslist dat schade wordt toegekend óf dat aanvullend technisch 
onderzoek  wordt uitgevoerd . 
- Er is een z ienswijze -procedure  voor de schademelder en beoordeling van de 
zienswijze door de commissie . 
- De commissie  beslist dat schade wel of niet wordt hersteld of dat het herstel 
van deze schade  wel of niet wordt vergoed . 
- Indien de hiervoor genoemde schade niet wordt hersteld of vergoed, kan de 
schade -melder  de zaak eventueel voorleggen aan een arbiter of rechter . 
 
Voor goede schade -afhandeling is van belang dat er een goed systeem is van 
onafhankelijke  seismische monitoring en bouwkundige opnames . Dat betreft het 
gebied waar schade zou kunnen ontstaan als ge volg van de mijnbouwactiviteit. Het 
dient zo ingericht te zijn dat een relatie gelegd kan worden tussen een bodemtrilling 
en eventueel voorkomende schade, . 
 
Wij overlegden over deze brief  met ambtelijke vertegenwoordigers van de Drentse 
gemeenten en waters chappen  en de inhoud wordt breed gedragen door deze </pre>

====================================================================== Einde pagina 760 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 761 ======================================================================

<pre>3 
 
overheden. Ter illustratie van die samenwerking zenden wij u samen met 
Burgemeester en Wethouders van de gemeente Assen deze brief  
Het bovenstaande willen wij  u graag mondeling nader toelichten.  
 
Hoogachtend,  
 
Mede namens Burgemeester en Wethouders van de gemeente Assen als 
vertegenwoordigers van de Drentse overheden , 
 
GS 
 
 
Afschrift aan:  
De Tweede Kamer der Staten -Generaal  
Provinciale Staten van Drenthe  
Burgemeester en wethouders van de Drentse gemeenten  
Dagelijks Bestuur van de Drentse waterschappen  
Vereniging Nederlandse Gemeenten  
Unie van Waterschappen  
Interprovinciaal Overleg  </pre>

====================================================================== Einde pagina 761 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 762 ======================================================================

<pre>    provincie Drenthe</pre>

====================================================================== Einde pagina 762 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 763 ======================================================================

<pre>Date : 23-5-2017 17:28:26
F
T
Cc : "   @assen.nl, "    @assen.nl
Subject : laatste versie ziensw ijze + brief
Attachm ent : Aanbiedingsbrief EZ  ziensw ijzen 23-5-17 1.0.docx;ziensw ijze w inningsplan Westerveld 23-5-17.docx;
Beste Marco,
 
Dit zou het moeten zijn.
 
Als het goed is, is alles verwerkt. In de zienswijze is in hoofdstuk 10 bij de gele markering te zien wat er nog is gewijzigd het laatste uur.
 
Ik heb verder niets meer gehoord van gemeenten of provincie.
 
Zelf kom ik er niet meer aan toe om het stuk nog een keer door te lezen. Volgens mij is dit voldoende vaak gedaan. J
 
Groet,
 
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De gemeente Assen aanvaardt geen
aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.31.120
</pre>

====================================================================== Einde pagina 763 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 764 ======================================================================

<pre> 
 
Ministerie van Economische Zaken  
De heer H. Kamp  
Postbus 20401  
2500 EK  DEN HAAG   
 Contactpersoon    
Telefoon    
Bezoekadres   Noordersingel 33  
   
Uw brief van    
Uw kenmerk    
Ons kenmerk    
 
Bijlagen   1 
   
Datum   ………..2017 
Verzenddatum    
 
Onderwerp   Zienswijzen Ontwerp -instemmingsbesluit  
 Winningsplan Westerveld  
 
 
 
Geachte , 
 
Hierbij ontvangt u onze zienswijzen op het ontwerp -instemmingsbesluit Winningsplan Westerveld. 
Deze zienswijzen liggen in de lijn met het eerder door ons ingediende advies. Bij het opstellen van de 
zienswijzen hebben wij, net als bij het maken van het advies, intensief samengewerkt met de andere 
decentrale overheden in het gebied.  
 
Wij lezen in uw ontwerp -instemmingsbesluit dat u een aantal van onze adviezen (deels) heeft 
overgenomen. Tegelijkertijd lezen wij dat u voornemens bent om in te  stemmen met het 
winningsplan.  
Wanneer u daadwerkelijk besluit om in te stemmen betekent dit, dat u accepteert dat er een kans 
bestaat op bevingen in intensief bebouwd stedelijk gebied en dorpskernen. Bevingen die kunnen 
leiden tot schade. De Tcbb geeft z elfs aan dat mogelijk voor sommige kleinere velden de grens van 
magnitude 3,9 op de schaal van Richter wordt overschreden.  
 
U heeft gehoord dat er bij onze inwoners, eigenaren van gebouwen en bij de gemeenteraad serieuze 
onrust bestaat. U heeft een groot aantal handtekeningen ontvangen en de gemeenteraad heeft besloten 
om een motie van  afkeuring vast te stellen rond de hervatting van de winning uit put Vries -10.  
 
In het winningsplan en de technische adviezen wordt de kans op een zware beving als klein 
beoordeeld. Tegelijkertijd is er nog altijd weinig bekend over het gedrag van (kleine) aardgasvelden 
en is het deels gissen wat er precies gebeurt in de diepe ondergrond. In zijn advies van 13 april jl. 
schrijft de Inspecteur -generaal van de Sodm over de Gro ningersituatie dat de modellen te  kort 
schieten. Wat we wel weten,  is dat de  velden in onze gemeente hebben gebeefd en in het geval van 
Eleveld zelfs met een magnitude van groter dan 2,0 op de schaal van Richter. U kunt geen garantie 
geven dat zich een dergelijke of veel zwaardere beving niet voor zal doen onder het stedelijk gebied 
en de kernen van Assen. Gelet hierop en de onrust,  zijn wij van mening dat u niet kunt instemmen 
met het winningsplan. Hier geldt het principe: Better safe, than sorry.  
Indien u na een belangenafweging instemt met het winningsplan, kiest u bewust voor risico’s en 
schade voor onze inwoners en een aantasting van hun recht op een ongestoord woongenot.  
 
Overigens zien wij dusdanige onvolkomenheden en onzekerheden in het winning splan en uw 
ontwerp-instemmingsbesluit dat u nu geen goede belangenafweging kunt maken die voldoet aan de 
wettelijke vereisten.  
 
Belangrijk is een goede onafhankelijke schade afhandeling. Als gemeente vinden wij dat de 
omgekeerde bewijslast zoals die van toepassing is voor het Groninger Veld (Wet bewijsvermoeden 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 764 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 765 ======================================================================

<pre> Gemeente Assen  
Ons kenmerk: 2016 -04865  
Pagina 2 van 3 
  
gaswinning Groningen) ook voor het gebied Westerveld moet gelden. In uw ontwerp -
instemmingsbesluit geeft u aan dat u het principe niet wilt toepassen in het  gebied Westerveld, 
omdat het alleen in Groningen gaat om grote aantallen schadegevallen. Wij wijzen u in dit verband 
op de door de Tcbb benoemde mogelijkheid dat zich bevingen kunnen voordoen die de grens van een 
magnitude 3,9 op de schaal van Richter overschrijden. Doet zich een dergelijke bev ing voor onder 
Assen, dan zal er sprake zijn van een groot aantal schadegevallen. Wij verzoeken u dan ook om de  
omgekeerde bewijslast wel toe te passen zodat er geen rechtsongelijkheid is.  
 
Alles overziend zijn wij van mening dat u niet kunt instemmen me t het Winningsplan Westerveld. . 
 
Met vriendelijke groet,  
burgemeester en wethouders,  
 
 
 
 
burgemeester  gemeentesecretaris  
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 765 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 766 ======================================================================

<pre> Gemeente Assen  
Ons kenmerk: 2016 -04865  
Pagina 3 van 3 
  
BEGELEIDINGSFORMULIER CONCEPT BRIEF  
 
LET OP: Lever alle bijbehorende stukken incl. ingekomen brief aan bij het secretariaat  
 
NAAM VAN HET DOCUMENT : Advies Winningsplan Westeveld  
   
 
Concept via   
:  
 
Paraaf voor gezien  :  
Briefpapier  :  
   
 
Concept d.d.   
:  
21 mei 2017 
Eenheid/Programma  : Beleid 
Steller  :  
Toestel  :  
Paraaf eenheids -
/programmamanager  :  
   
 
Origineel  : 1  Brief nr.(docbase)  :  
Archiefexemplaren  : 1  Procesnummer 
(Docbase)  :  
Afschriften  : 3  Zaaknummer 
(Docbase)  :  
       
Totaal  : 5     
       
       
       
 
Afschriften:    
 
1.  
2.   
3.  
  
   
Meezenden:    
 
 Zienswijze  Winningsplan 
Westerveld  
   
 
 
   
Opmerkingen:  
Pas verzenden na 
behandeling in 
raad en na seintje 
  
(verzending 
uiterlijk 15 juni)    
 
Wijze afhandeling na verzending van de brief:  
- Proces afhandelen en archiveren door secretariaat (let op: alle relevante stukken toevoegen)  
 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 766 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 767 ======================================================================

<pre>   
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
    
 23 Mei 2017  
    
        
  Zienswijze Winningsplan 
Westerveld    
   </pre>

====================================================================== Einde pagina 767 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 768 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld  
 
 
 
 
2 
 
 
 
 
 INHOUD  BLAD  
 
 
1 INLEIDING  3 
2 SAMENVATTING EN CONC LUSIE  4 
2.1 Samenvatting  4 
2.2 Conclusie  7 
3 MAATSCHAPPELIJKE IMP ACT 8 
4 COMMUNICATIE  10 
5 REIKWIJDTE EN KADERS  WINNINGSPLAN  12 
5.1 Doelmatigheid  12 
5.2 Kaders schade  12 
5.3 Natuur  en milieu – Nationaal Park Drentsche Aa  13 
5.4 Reikwijdte winningsplan m.b.t. aantal verschillende velden  14 
6 PRODUCTIE  15 
6.1 Productie  put Vries -10 15 
6.2 Productiesnelheid  16 
6.3 Totale productie en fluctuaties en duur van het besluit  16 
7 ONZEKERHEDEN/ ONTBRE KENDE ZAKEN  17 
7.1 Onzekerheden  17 
7.2 Ontbrekende/onjuiste gegevens  18 
8 BODEMBEWEGING  20 
8.1 Bodemdaling  20 
8.2 Bodemtri lling  20 
8.3 Reservoirstimulatie/ Fracken  20 
9 SCHADE  22 
9.1 Voorkomen van schade (wettelijke verplichting)  22 
9.2 Afhandeling van schade  23 
9.3 Lusten en lasten  24 
10 RISICOBEHEERSYSTEEM  25 
11 ARTIKELEN ONTWERPBESLUI T 27 
 
 
     BIJLAGE 1:  ADVIES W INNINGSPLAN WESTERVE LD  
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 768 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 769 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld  
 
 
 
 
3 
 
 
 
 
 1 INLEIDING  
Op 8 mei 2017 heeft u het ontwerp -instemmingsbesluit  op het winningsplan Westerveld  
gepubliceerd. In uw  ontwerp -instemmingsbesl uit geeft u tevens uw reactie op het advies dat  
wij in januari 2017 op het winningsplan hebben uitgebracht.  
 
Wij hebben u geadviseerd om niet in te stemmen met het winningsplan . Subs idiair hebben we 
onder andere aangegeven dat onafhankelijke validatie, schadebeperking , schadeafwikkeling en 
een risicobeheersysteem op voorhand goed moeten zijn ge regel d. Wij hebben dit advies 
uitgebreid gemotiveerd.  
 
We zien dat u in het ontwerp -instemmingsbes luit op een aantal punten tegemoet komt aan ons 
advies . In ons advies hebben we niet alleen naar de technisch juridische aspecten gekeken , maar 
het winningsplan ook beoordeeld op de maatschappelijke consequenties. De aanleiding voor de 
gewijzigde Mijnbouww et (Mbw) was immers vooral bedoeld om  het burgerperspectief goed 
mee te nemen in de beoordeling van de winningsplannen.   
 
In de afgelopen periode is er meer aandacht  gekomen voor de veiligheid en het welzijn van  
inwoners  op en nabij  gasvelden . Onder and ere v anwege de zorgen die wij hebben over de 
directe en indirecte gevolgen van de gaswinning op het leven van de inwoners van het gebied, 
dienen wij deze zienswijze in op uw ontwerp -instemmingsbesluit. Bij het opstellen van deze 
zienswijze zijn de decentra le overheden, net als in het adviestraject, weer samen opgetrokken.  
 
Leeswijzer  
In deze zienswijze is dezelfde volgorde gehanteerd als in het advies dat wij in januari aan de 
minister hebben  geleverd. Dit advies is als bijlage bij deze zienswijze opgenomen en maakt 
onderdeel uit van de zienswijze.  
   </pre>

====================================================================== Einde pagina 769 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 770 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld  
 
 
 
 
4 
 
 
 
 
 2 SAMENVATTING  EN CONCLUSIE  
2.1  Samenvatting  
Vanuit betrokkenheid , zorg en oprechte belangstelling hebben wij het winningsplan en uw 
concept  inst emmingsbesluit bestudeerd.  Vanwege de zorgen die wij hebben over de directe en 
indirecte gevolgen van de gaswinning op het leven van de inwoners van het gebied  en de invloed 
op natuur en milieu , dienen wij deze zienswijze in op uw ontwerp -instemmingsbeslui t. Bij het 
opstellen van deze zienswijze zijn de lokale overheden, net als in het adviestraject, weer samen 
opgetrokken.  
 
Wij hebben u eerder geadviseerd om niet in te stemmen met het winningsplan Westerveld . 
Subsidiair hebben wij onder andere aangegeven dat onafhankelijke validatie, schadebeperking, 
schadeafwikkeling en een risicobeheersysteem op voorhand goed moeten zijn  geregeld . Wij 
hebben dit advies uitgebreid gemotiveerd.  Na bestudering van het winningsplan en het ontwerp 
instemmingsbeslu it komen we tot de volgende opmerkingen .  
 
Veiligheid  
Uit het winningsplan  en de bijbehorende adviezen van TNO en S taatstoezicht op de Mijnen 
(SodM) maken wij op dat er geen veiligheidsrisico’s bestaan voor de gebieden in en rond de 
gasvelden en haar inwo ners.  In ons advies hebben we aandacht gevraagd voor onzekerheden 
omtrent allerlei berekeningen. Omdat volgens ons rond de effecten en gevolgen van gaswinning 
op de ondergrond en bovengrondse bouwwerken nog altijd veel onduidelijk is, adviseerden wij 
u met  uiterste terughoudendheid conclusies te verbinden aan de berekeningsresultaten van de 
maximaal te verwachten seismische activiteit. U ben daar in het ontwerpbesluit niet op 
ingegaan.  
 
Productieniveau, - snelheid en duur van het instemmingsbesluit  
In het o ntwerpbesluit is niet onderbouwd of en waarom de winning uit deze velden gedurende 
10 jaren noodzakelijk is. Het lijkt er op dat winning uit deze velden als een gegeven wordt 
beschouwd.  Dat zal echter nader onderzocht en gemotiveerd moeten worden. Wij vin den het 
onwenselijk  dat het instemmingsbesluit een looptijd heeft van 10 jaren. Voorts dient het 
instemmingsbesluit beperkingen ten aanzien van productievolume en productietempo 
(voorkomen van fluctuaties) te bevatten.  
 
Communicatie  
Inwoners in het gebied dat het winningsplan Westerveld bestrijkt, hebben zorgen over hun 
veiligheid en over eventuele schade aan hun eigendommen.  In uw brief van 14 april 2017 
(kenmerk DGETM -EO/17049086) gericht aan de colleges van B&W concludeert u dat de oude 
winningsplannen werden geschreven door experts voor experts en deze dus ongeschikt zijn ter 
advisering en ter inspraak aan burgers en lokale overheden voor te leggen. Het winningsplan 
Westerveld dat nu ter besluitvorming voorligt is nog geschreven in deze oude stijl.  </pre>

====================================================================== Einde pagina 770 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 771 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld  
 
 
 
 
5 
 
 
 
 
   </pre>

====================================================================== Einde pagina 771 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 772 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld  
 
 
 
 
6 
 
 
 
 
  
Voorkomen en beperken van schade  
Wij zijn van mening dat in de Mijnbouwwet primair de nadruk ligt op het voorkomen van schade 
door mijnbouwactiviteiten (preventief handelen,  zie bijvoorbeeld artikel 33 Mbw) , en niet op 
het geoorloofd zijn va n mijnbouwactiviteiten, mits de nadelige gevolgen daarvan door de 
exploitant / operator worden weggenomen of verzacht (curatief handelen).  
 
Wij vinden dat u het begrip schade ten onrechte beperkt tot enkel schade in de zin van het BW. 
Het schadebegrip in d e Mijnbouwwet is veel breder. Dat heeft dus gevolgen voor uw 
toetsingskader.  
 
Bodemdaling  
In ons advies hebben we aandacht gevraagd voor de prognose van de bodemdaling. Wij 
constateren dat u onze adviezen heeft overgenomen en vastgelegd in artikel 2 van uw  besluit.  
 
Schadeafhandeling  
In uw ontwerpbesluit geeft u aan met ons van mening te zijn dat er behoefte is aan een adequate 
regeling voor de afdoening en vergoeding van schades en compensatie.  Wij zijn tevreden  dat u 
ons standpunt aangaande afhandeling van schade onderschrijft. Tevens dat u in uw ontwerp -
instemmingsbesluit regels stelt om één en ander te bewerkstelligen. Wij zijn echter van mening 
dat u de verantwoordelijkheid hiervoor ten onrechte primair neerl egt bij NAM en de decentrale 
overheden.  
 
Meet - en regelprotocol  
In hoofdstuk 7 zijn we ingegaan op de onzekerheden van berekeningen en voorspellingen van 
bodemdaling en bodemtrilling bij gaswinning. Sod M noemt een mogelijke bevingszwaarte van 
3,9 op de sch aal van Richter  en daarmee een grote kans op constructieve schade .  Onze inwoners 
moeten beschermd worden tegen dit risico. Wij vinden daarom als u toch gaat winnen het van 
groot belang dat er serieus risicobeheersysteem moet worden opgesteld. Wij constate ren dat u 
de NAM verplicht een risicobeheersysteem voor de bevende voorkomens op te laten stellen en 
dit ter goedkeuring voor te leggen aan Sod M. Echter om invulling te geven aan de 
rechtszekerheid van onze inwoners zou dit transparant moeten gebeuren en d us al bij het 
winningsplan ter instemming gevoegd moeten zijn.  Tevens vinden wij dat het 
risicobeheerssysteem voor alle velden moet worden aangelegd.  
 
Fracken en zuurstimulatie  
In ons advies hebben we aandacht gevraagd voor de risico’s van deze technieken. Wij 
constateren dat u on s advies heeft overgenomen en vastgelegd in artikel 1 van uw besluit. 
Onduidelijk is echter aan welke  paragraf en en passages  van het winningsplan nu exact 
instemming is onthouden.  U geeft echter ook aan dat bij de toep assing van zuur - en hydraulische 
stimulatie door de NAM een nieuwe wijziging van het winningsplan ingediend dient te worden 
en afhankelijk van de aard van de wijziging, besloten wordt welke procedure voor de 
besluitvorming hierover gevolgd zal worden. Bij een minimale wijziging kunt u dan de  </pre>

====================================================================== Einde pagina 772 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 773 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld  
 
 
 
 
7 
 
 
 
 
 bagatelclausule in werking laten treden en wordt niet de uitgebreide procedure gevolgd. 
Daarmee wordt naar onze mening het burgerperspectief dan niet voldoende ingevuld.  
 
2.2  Conclusie  
Wij vinden dat u in het ontwerp -instemmingsbesluit dat nu voorligt , u deels tegemoet komt aan 
het door u omarmde advies van de Onderzoekraad voor de Veiligheid (OvV) . Dat geeft  aan dat 
het burgerperspectief structureel en herkenbaar moet worden meegewogen in de 
besluitvorming.  In uw afweg ing zijn echter de effecten van de gaswinning in het gebied -en met 
name ook het voorkomen van die effecten - naar onze mening onvoldoende meegenomen.  
Onder deze effecten verstaan wij de directe en indirecte gevolgen zoals schade, natuur en 
milieu, onveilig heidsgevoel, leefbaarheid en economie.   
 
In uw besluit baseert u zich nu voornamelijk op het advies van SodM  omtrent het planmatig 
beheer van de winning aangevuld met de resultaten van de Seismische Risico  Analyse (SRA). Dit 
advies is conform de wettelijk voorschriften opgesteld en gaat daarmee inhoudelijk nog voorbij 
aan de maatschappelijke effecten, die volgen s de nieuwe mijnbouwwet ook nadrukkelijk 
meegewogen dienen te worden.  
 
In het winningsplan en de technische adviezen wordt de kans op een zware beving als klein 
beoordeeld. Tegelijkertijd is er nog altijd weinig bekend over het gedrag van (kleine) 
aardgas velden en is het deels gissen wat er precies gebeurt in de diepe ondergrond. In zijn advies 
van 13 april jl. schrijft de Inspecteur -generaal van de Sod M over de Groningersituatie dat de 
modellen te  kort schieten. Wat we wel weten, is dat de velden in het plangebied hebben 
gebeefd en in het geval van Eleveld zelfs met een magnitude van groter dan 2,0 op de schaal van 
Richter. U kunt geen garantie geven dat zich een dergelijke of veel zwaardere beving niet voor 
zal doen.  
 
Tal van zaken zijn in het winningspl an nog niet uitgewerkt en gespecificeerd zoals de 
natuurtoets/ Milieu Effect Rapportage voor de Drentse Aa en een gespecificeerd   meet - en 
monitoring plan . Ook de uitgevoerde SRA is gebaseerd op onjuiste  gegevens waarbij onder 
andere het vastgestelde bestem mingsplan Werklandschap Assen Zuid niet is meegenomen. Ook 
ontbre ekt i n het winnin gsplan informatie  over de exacte lo caties van winningsputten  in de 
gasvelden , geplande locaties van winputten  en de winningshoeveelheden per put zoals het 
Mijnbouwbesluit vereist. Tenslotte gaat het winningsplan niet in op de vraag op welke wijze 
schade wordt voorkomen. Dit zijn belangrijke zaken die in het winningsplan ontbreken  en die 
niet  reparabel zijn in de lopende  procedure . Wanneer  zonder deze info rmatie  besluitvorming  
plaatsvindt wordt de rechtszekerheid  van onze inwoners naar onze mening ernstig geschaad . 
 
Dit alles overziend, zijn wij van mening dat u niet kunt instemmen met het Winningsplan  
Westerveld .   </pre>

====================================================================== Einde pagina 773 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 774 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld  
 
 
 
 
8 
 
 
 
 
 3 MAATSCHAPPELIJKE IMP ACT 
Uit onderzoek blijkt een duidelijk verband tussen het optreden van schade, veiligheidsbeleving 
en gezondheidsklachten. Schade aan de eigen woning, maar ook schade in de omgeving  gaan  
gepaard met een sterk verlaagd gevoel van veiligheid.  Wij willen niet in een situatie belanden 
waar zich dit voordoet.  
 
In een gebied met schade door gaswinning zijn meer gezondheidsklachten en zien we een zelfde 
patroon als bij het ervaren van on veilighe id. Meer mensen zijn daar psychisch ongezond en een 
hoger percentage gaat regelmatig naar de huisarts.  
 
Op 1 maart jongstleden heeft de rechtbank Noord Nederland  geoordeeld dat de Nederlandse 
Aardolie Maatschappij  (NAM) aan een deel van de inwoners van het Groningenveld de 
immateriële schade moet vergoeden. De NAM is aansprakelijk voor de door inwoners van het 
Groningenveld geleden en/of nog te lijden immateriële schade, als gevolg van aardbevingen.  
Belangrijke reden voor de uitspraak is dat de NAM volge ns de rechtbank ernstige inbreuk maakt 
op een fundamenteel persoonlijkheidsrecht, namelijk het recht op een ongestoord woongenot.  
 
Door de jarenlange ontkenning van de aardbevingsproblematiek is het vertrouwen  bij de 
bevolking weggevloeid  in alle institut ies die te maken hebben met de gaswinning en de gevolgen 
daarvan. Het is belangrijk dat dit vertrouwen weer wordt hersteld. Bij de beoordeling van het 
winningsplan moet daarom, conform het advies van OvV , niet alleen naar een acceptabel 
veiligheidsniveau worden gekeken , maar ook naar de effecten op schade en maatschappelijke 
acceptatie .  
  
In uw ontwerp -instemmingsbesluit heeft u naar onze mening onvoldoende  aandacht voor de 
maatschappelijke  gevolgen.  
 
Wij vinden dat u:  
1. In navolging van het door u omarmde advies van de OvV de maatschappelijke 
gevolgen explic iet en transparant  dient te benoemen en te betrekken in uw 
afweging .   
 
Energiebeleid  
In het  ontwerp -instemmingsbesluit gaat u in op het beleid omtrent energie. U gee ft terecht aan 
dat Nederland aardgas nodig heeft. De reden hiervan is onder andere een tot nu toe 
achterblijvend rijksbeleid op het vlak van  verduurzaming van de energievoorziening.  
 
U geeft aan dat wanneer aardgas veilig kan worden gewonnen, het wenseli jk is dit uit 
Nederlandse bodem te winnen. En Nederland minder afhankelijk is van gasimport. In dit verband 
wijzen wij u er op dat een deel van het Nederlandse aardgas nog altijd bestemd is voor export. 
Wat betreft de gasimport, geeft Noorwegen aan dat ze graag aardgas aan Nederland levert. Wij 
kunnen geen andere reden dan economische bedenken, om niet in te gaan op dit aanbod.  </pre>

====================================================================== Einde pagina 774 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 775 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld  
 
 
 
 
9 
 
 
 
 
  
Bovenstaande overziend doet ons concluderen dat u een belangenafweging heeft gemaakt 
tussen economie c.q. inkomsten voor de staat  en het veilig en zorgeloos kunnen wonen en leven 
door de inwoners van onze regio.  U bent bevoegd om deze afweging te maken. Wij vragen u 
echter om dit in de definitieve beschikking transparant te formuleren.  
 
Het valt ons op dat u in de instemmingsbesluiten inzake gaswinning uit het Groningenveld 
uitgebreid tracht te motiveren waarom de door u vergunde winningsniveaus nodig zijn in 
verband met de leveringszekerheid. In het onderhavige ontwerpbesluit lijkt u voetstoots aan te 
nemen dat de in het winningsplan Westerveld aangevraagde niveaus noodzakelijk zijn.  
 
Wij lezen nergens in de tekst uw motivatie over de noodzaak om de  in het  Winningsplan 
genoemde hoeveelheden ook in relatie tot het tijdsverloop te winnen. Anders gezegd: Zijn de 
geno emde hoeveelheden wel nodig ook in relatie tot de versnelling van de verduurzaming? En 
zo ja, kunnen deze hoeveelheden niet op een andere plek veiliger gewonnen worden? 
Bijvoorbeeld onder andere op plekken zonder stedelijke bebouwing c.q. 
bebouwingsconcent raties?  
 
Wij vinden dat u:  
2. Een duidelijker motivering moet geven over de afweging die u maakt.   
3. Moet aantonen dat de genoemde hoeveelheden nodig zijn voor de 
leveringszekerheid.  
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 775 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 776 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld  
 
 
 
 
10 
 
 
 
 
 4 COMMUNICATIE  
Inwoners in het gebied dat het winningsplan Westerveld bestrijkt, hebben zorgen over hun 
veiligheid en over eventuele schade aan hun eigendommen. Inwoners van de Asser woonwijk 
Marsdijk zijn tegen gaswinning en hebben daarom meer dan 2.000 handtekeningen v erzameld 
en aan u overhandigd. Duidelijk is daarmee dat het maatschappelijk draagvlak voor gaswinning 
in Drenthe, zwaar onder druk staat.  
 
In 2015 heeft de Onderzoeksraad voor de veiligheid een 5 -tal aanbevelingen gedaan over 
aardbevingsrisico´s in Gronin gen. De raad wilde meer aandacht voor veiligheid in de 
besluitvorming en er door NAM en EZ meer gecommuniceerd wordt over de onzekerheden in 
de voorspellingen en hoe zij hiermee om wil aan. Dit heeft geresulteerd in vijf aanbevelingen.  
 
Eén van de vijf aanbevelingen was het burgerperspectief meenemen in de besluitvorming van 
winningen.  Dit heeft u gedaan door in de nieuwe Mijnbouwwet lokale overheden en inwoners 
een rol te geven in  de besluitvorming door middel van inspraak.  
 
In uw brief van 14 april 2017 (kenmerk DGETM -EO/17049086) gericht aan de colleges van B&W 
concludeert u dat de oude winningsplannen werden geschreven door experts voor experts en 
deze dus ongeschikt zijn ter advisering en ter inspraak aan burgers en lokale overheden v oor te 
leggen. Het winningsplan Westerveld dat nu ter besluitvorming voorligt is nog geschreven in 
deze oude stijl.  
In het ontwerp instemmingsbesluit geeft u aan dat u zorgvuldige en publieksvriendelijke 
communicatie wilt borgen. U geeft aan dat uw ministe rie werkt aan een maatschappelijke 
licentie en een publieksvriendelijke oplegger. Tegelijkertijd constateren we deze vooralsnog niet 
concreet toegepast zijn en dat u verwijst naar een drietal (traditionele) inloopbijeenkomsten 
voor inwoners.    
 
Daarmee ko men we tot de conclusie dat uw voornemen om te komen tot transparante en 
consistente communicatie nog onvoldoende tot zijn recht komt in dit ontwerp 
instemmingsbesluit. Omdat wij als lokale overheden de belangen dienen van onze inwoners, 
moeten wij u er al snog op wijzen dat NAM en het ministerie van EZ zorgvuldiger en 
publieksvriendelijker moeten communiceren met de burgers dan tot nu toe gebeurt. Het 
verhelderen van rollen, taken en verantwoordelijkheden op dit gebied en hier op een 
transparante wijze uitvoering aan geven, is wat vooralsnog ontbreekt.  
 
Wij stellen vast dat u met ons constateert dat het winningsplan lastig is te lezen voor niet -
ingewijden. De door u voorgestelde reparatie door tijdens de inloopavonden het winningsplan 
nader toe te lichten is  naar onze mening niet voldoende. Hierdoor krijgen niet alle inwoners de 
gelegenheid het winningsplan te doorgronden.   
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 776 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 777 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld  
 
 
 
 
11 
 
 
 
 
 Door het niet begrijpelijk zijn van zowel  het winningsplan als het ontwerp -instemmingsbesluit 
wordt geen goede invulling gegeven aan he t inwonerperspectief en is het hierdoor voor de 
inwoners niet mogelijk om op een goede manier zienswijzen kenbaar te maken.   
 
Wij vinden dat:  
1. het winningsplan en ontwerp besluit op het aspect van leesbaarheid en daarmee 
het burgerperspectief niet voldoen aan ministeri ële toezeggingen  en er daarom 
een nieuw winningsplan en ontwerpbesluit moeten komen.  
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 777 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 778 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld  
 
 
 
 
12 
 
 
 
 
 5  REIKWIJDTE EN KADE RS WINNINGSPLAN  
5.1 Doelmatigheid  
U geeft een reactie op onze vraag om inzicht te geven in de kaders waaraan het winningsplan is 
getoetst op het aspect doelmatigheid van de gaswinning. Deze toetsing draait volgens u vooral 
om planmatig beheer. Hierbij gaat het om de vraag of de door de mijnbouwonderneming in het 
winningsplan aangegeven winbaarheidsfactor reëel is, gezien de technische  parameters en 
geologische omstandigheden van het reservoir.  
U concludeert dat het winningsplan Westerveld op basis van deze toetsing voldoet aan 
wettelijke eisen die gesteld worden aan planmatig beheer en daarom geen reden ziet 
instemming met het winnings plan te weigeren of voorschriften eraan te verbinden.  
 
Wij kunnen uw redenering hierin volgen. Wel zijn wij van mening dat een bredere beoordeling 
op het aspect doelmatigheid wenselijk is. Voorts zijn wij van mening dat als doelmatigheid van 
onderhavig winningsplan wordt beoordeeld in relatie tot de maatschapp elijke gevolgen dit tot 
een ander besluit behoort te leiden.  Wij zullen dit standpunt in de paragrafen 5.3 (Natuur en 
milieu) en 9.1 (Voorkomen van schade) nader toelichten.  
 
5.2  Kaders schade  
In ons advies hebben wij u gevraagd zo spoedig mogelijk een kad er te stellen waarin duidelijk 
beschreven sta at wat onder schade wordt verstaan.  
 
Voor het begrip ‘schade’ verwijst u naar artikel 36, eerste lid, onderdeel a, van de Mijnbouwwet 
(Mbw) en de mogelijke aansprakelijkheid van de NAM voor schade die ontstaat d oor de 
gaswinning op grond van het Burgerlijk Wetboek Boek 6 artikel 177 - deze te vergoeden. Daarbij 
zal volgens u het schadebegrip zoals dat gehanteerd wordt in het kader van het Burgerlijk 
Wetboek leidend zijn. Daarbij verwijst u nog naar het landelijk loket mijnbouwschade, waar 
personen met schade als gevolg van gaswinning zich per 1 januari 2017 kunnen melden.  
 
Uw opvatting over het begrip schade is naar onze mening te beperkt. Het begrip schade is in art. 
1 sub b Mbb ruim gedefinieerd: iedere aantasting van één van de in art. 49 lid 2 en 3 Mbw 
genoemde belangen, waaronder veiligheid van omwonenden en de bescherm ing van het milieu. 
Het winningsplan moet daarover informatie bevatten (zie art. 35 lid 1 sub f Mbw en  art. 24 lid 
1 sub  q en s en art. 24 lid 2 Mbb) en u dient het winningsplan daarop te beoordelen. Dat is een 
aanmerkelijk ruimere toets dan alleen de aa nwezigheid of het voorkomen van schade in de zin 
van het Burgerlijk Wetboek.  
 
Wij zijn ons bewust dat het begrip ‘schade’ zich niet eenvoudig generiek laat definiëren. Ook 
recente rechterlijke uitspraken getuigen ervan dat de het begrip ‘schade’ en het 
aansprakelijkheidsvraagstuk in het mijnbouwdossier nog volop in ontwikkeling zijn.  </pre>

====================================================================== Einde pagina 778 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 779 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld  
 
 
 
 
13 
 
 
 
 
  
5.3 Natuur en milieu – Nationaal Park Drents che Aa  
Wij hebben u in ons advies gevraagd het winningsplan te toetsen op nationale en internationale 
wetgeving op het gebied van nat uur- en soortenbescherming gelet op het aanwezige 
Natura2000 gebied. Ook hebben we voor het Drents che Aa -gebied u in algemene zin reeds 
gewezen op het feit dat er aan de uitvoering van het Winningsplan mogelijk nadelige gevolgen 
kunnen zijn verbonden voor wat betreft de effectiviteit van de investeringen in de maatregelen 
ter bescherming en instandhouding van het gebied.  U geeft in uw ontwerp besluit aan de NAM 
te zullen vragen om de voor deze beoordeling benodigde informatie op korte termijn aan te 
levere n, zodat deze voorafgaand aan het definitieve besluit meegewogen kan worden.   
 
Wij stellen daarmee vast dat de gevolgen van de gasvelden in dit winningsplan Westerveld voor 
de beschermde status van het Natura -2000 -gebied Drents che Aa in strijd met art. 24 lid 1 sub q, 
r en s Mbb, nog niet zijn onderzocht.  Een beoordeling van effecten op het Natura 2000 -gebied 
is derhalve onvoldoende in uw ontwerp instemmingsbesluit meegewogen.  Onlangs is er een 
beheerplan voor het Natura -2000 Drentse Aa door uw ministerie o pgesteld. Ook daaraan zal u 
het winningsplan moeten toet sen. 
 
Het Drents che Aa -gebied is niet alleen een Natura -2000 gebied. Voor het stroomdal van de 
Drents che Aa is als uitvloeisel van de Europese Kaderrichtlijn Water ook een maatregelenpakket 
van kracht om de waterkwaliteit in het gebied te verbeteren ter ondersteuning van het behoud 
en de ontwikkeling van kenmerkende natuurwaarden. Dit maatregelenpakket is va stgesteld 
door de provincie Groningen en het waterschap Hunze en Aa’s en wordt uitgevoerd onder 
verantwoordelijkheid van laatstgenoemd waterschap.  
 
De Natuurtoets zoals bedoeld op pag. 22 van het winningsplan dient zich daarom niet te 
beperken tot een beoo rdeling van de impact van de gaswinning op soortenbescherming of de 
unieke natuurlijke kenmerken en habitattypes van het Drents che Aa -gebied als Natura 2000 
gebied / Nationaal Park. De natuurtoets zal ook uitsluitsel moeten geven over de vraag in 
hoeverre het bereiken van de KRW -waterkwaliteitsdoelstellingen als gevolg van de uitvoering 
van het winningsplan wordt belemmerd en de vraag of de mogelijkheden tot behoud en 
bescherming van de aanwezige kwaliteit van oppervlaktewater - en grondwaterstromen al dan 
niet negatieve gevolgen ondervindt door toedoen van deze mijnbouwactiviteiten.  
 
Voorts menen wij dat voor dit Winningsplan een MER -rapportage verplicht is. Dit vanwege de 
samenhang tussen de bepalingen van art. 7.2a van de Wet milieubeheer en art. 2.8 van d e Wet 
natuurbescherming, zoals die op 1 januari 2017 in werking is getreden.  
Te meer omdat de uitvoering van dit winningsplan zeer waarschijnlijk aanmerkelijke negatieve 
gevolgen kan hebben voor het Natura -2000 -gebied Drents che Aa.  
 
Al met al zal uit hoofde van art. 24 Mbb en het Besluit MER nog veel onderzoek gedaan moeten 
worden naar de gevolgen van het winningsplan voor natuur en milieu. Wij begrijpen niet hoe u </pre>

====================================================================== Einde pagina 779 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 780 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld  
 
 
 
 
14 
 
 
 
 
 – bij gebreke van die informatie – reeds nu een oordeel kunt hebben ov er de gevolgen van het 
winningsplan voor natuur en milieu (art.  36 lid 1 sub c en d Mbw). Wij maken er ernstig bezwaar 
tegen dat die informatie niet reeds op dit moment bekend is en dus geen onderwerp kan zijn 
van zienswijzen/inspraak. U zult het ontwerpb esluit – aangepast aan en mét de nieuwe 
milieuinformatie – dus nogmaals in ontwerp ter inzage moeten leggen, zodat wij, burgers en 
belangenorganisaties in de gelegenheid zijn daarop overeenkomstig art. 34 lid 4 Mbw een 
zienswijze in te dienen.  
 
Wij vinden dat: 
1. Uit het oogpunt van een integrale belangenafweging, het ontbreken van een 
volledige natuurtoets een belangrijke omissie is in uw ontwerp besluit, conform 
artikel 36 van de Mijnbouwwet. Wij zijn van mening dat dit gebrek feitelijk zou 
moeten leiden tot het onthouden van instemming aan  het winningsplan 
Westerveld.  
2. Het toevoegen van natuuronderzoek en  uw beoordeling daarvan aan uw 
definitieve besluit is te laat en in strijd met een zorgvuldige voorbereiding als 
bedoeld in de Algemene wet bestuursrecht. Tevens komt met het later toevoegen 
van de natuurtoets aan de aa nvraag cq. vergunning de rechtszekerheid in het 
gedrang.   
3. Voor het onderhavige winningsplan een MER -rapportage  verplicht is, conform art 
7.2a van de Wet Milieubeheer in samenhang met art. 2 .8 van de Wet 
natuurbescherming en derhalve niet ontvankelijk moet  worden verklaard.  
  
5.4 Reikwijdte winningsplan m.b.t. aantal  verschillende velden  
U motiveert het handhaven van het winningsplan Westerveld en (elf) gasvoorkomens vanuit de 
technische productiebenadering, die daaraan in het verleden ten grondslag heeft gele gen. 
Daaraan voegt u toe de overlap van bodemdalingskommen, zoals die historisch werden 
betrokken. Gegeven eindfase van productie uit het Westerveld systeem ziet u geen aanleiding 
om deze aanpak te wijzigen.  
 
Wij vinden dat  u: 
1. Uw besluit hiermee voldoende heeft gemotiveerd.  
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 780 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 781 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld  
 
 
 
 
15 
 
 
 
 
 6 PRODUCTIE  
6.1 Productie  put Vries -10 
In ons advies hebben we u gevraagd de voorlopige vergunning voor productie uit put Vries -10 
in te trekken en de procedure van onderhavig winningsplan af te wachten.  Het is naar de 
inwoners  toe vanuit het gewenste burgerperspectief niet juist om tijdens een 
vergunningprocedure voor een nieuw winningsplan uit een nieuw geboorde put in het veld Vries 
Zuid gas te gaan winnen.  
 
In uw antwoord schrijft u “zolang er binnen het vigerende winningsplan (winnings)ruimte is, 
zoals in het geval van put Vries -10, is er na een nieuw boring geen wijziging van het winningsplan 
nodig”.  
 
Artikel 24, lid 1 van het Mijnbouwbesluit bepaal t dat een winningsplan onder  meer een opgaaf 
moet bevatten van het aantal boorgaten dat bij de winning wordt gebruikt; een opgaaf van de 
volgorde en het tijdsbestek van de boorgaten; een opgaaf van de ligging, lengte en diameter van 
de verbuizing van de boo rgaten. Voor zover wij hebben kunnen nagaan is in het vigerende 
winningsplan geen boorput benoemd die zich verhoudt tot de specifieke kenmerken van put 
Vries -10. Put Vries -10 zit dus niet in het vigerende winningsplan. Wij zijn daarom van mening 
dat uw an twoord in strijd is met de strekking van artikel 24 van het Mijnbouwbesluit.  
 
Pas in het onderhavige winningsplan wordt aangegeven dat in Vries Zuid een nieuw e put is 
geboord ( Vries-10) ter vervanging van put 3c die in 1994 al is geabandonneerd. Wij concluderen 
op grond van bovenstaande dus dat er al 23 jaar geen gas meer uit dit veld is gewonnen. Is het 
dan uit oogpunt van zorgvuldigheid naar de inwoners toe correct  om de NAM to e te staan op 
basis van het vigerende winningsplan voor het gasveld Vries -Zuid gas uit een nieuw geboorde 
put te winnen?  
 
Overigens willen wij erop wijzen dat ook in het onderhavige winningsplan de beschrijving van 
de boorgaten en verbuizingen niet voldoe n aan de wettelijke vereisten (art. 24, lid 1 van het 
Mbb).  Zie bijvoorbeeld paragraaf B4.1 (plaats en wijze waarop koolwaterstoffen in verbuizing 
treden). Die zeer globale omschrijving voldoet geenszins aan de vereisten van art. 24 lid 1 sub e, 
f, g en h Mbb). Ook is in strijd met art. 24 lid 1 sub e Mbb niet vermeld hoeveel boorgaten bij de 
winning worden gebruikt. Integendeel, in B4) wordt dat juist uitdrukkelijk in het midden gelaten. 
Wij verzoeken u in het instemmingsbesluit heel concreet aan te geven welke boorgaten nu wel 
en welke niet in dit winningsplan zijn opgenomen.  
 
Wij vinden dat:  
1. Door het in gebruik nemen van put Vries -10 gehandeld wordt in strijd met het 
vigerende winningsplan en artikel 24 van het Mijnbouwbesluit.  </pre>

====================================================================== Einde pagina 781 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 782 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld  
 
 
 
 
16 
 
 
 
 
 2. Zowel NAM, als uw ministe rie van EZ in deze zaak onzorgvuldig met inwoners en 
andere overheden hebben gecommuniceerd en geacteerd.  
3. Vanuit het oogpunt van burgerperspectief het onbegrijpelijk is, dat na ruim 20 jaar 
geen gas te hebben gewonnen uit het veld Vries Zuid, deze winning ui t een nieuwe 
put als een bestaande winning onder het vigerende winningsplan wordt 
beschouwd.  Wij vinden dat u gelet op bovenstaande deze winning moet laten 
beëindigen.  
4. de beschrijving van de boorgaten en verbuizingen in het onderhavige winningsplan 
niet v oldoet aan de wettelijke vereist en (art. 24, lid 1 van het Mbb) en hiermee het 
plan niet ontvankelijk is , althans daaraan instemming moet worden onthouden.  
 
 
6.2  Productiesnelheid  
In ons advies hebben we aandacht gevraagd voor de productiesnelheid. De snelheid waarmee 
gas uit de bodem wordt onttrokken is van invloed op de bodemtrilling. Staatstoezicht op de 
Mijnen  (SodM ) stelde onlangs dat in het Groningengasveld een versnelling va n de drukafname 
overwegend samenvalt met een toename van de aardbevingsdichtheid. Daarom is daar het 
advies van  het SodM om tot optimalisatie van clusteroperaties te komen teneinde (regionale) 
fluctuaties te vermijden of zo laag mogelijk te houden.  
Dit f enomeen kan mogelijkerwijs ook voor de gasvelden in het Winningsplan Westerveld van 
toepassing zijn. Ook voor die velden geldt logischerwijs dat fluctuaties zoveel  mogelijk 
voorkomen moeten worden.  
 
In het instemmingsbesluit geeft u aan dat ondanks de erv aringen in Groninger gasveld dat dit 
onderdeel niet is meegenomen in het winningsplan Westerveld. U stelt dat: “Gegeven de 
eindfase van de gasproductie uit het Westerveld systeem zal sprake zijn van een relatief lage 
drukdalingssnelheid.” Deze stelling wor dt door u niet met feiten onderbouwd.  
 
Wij vinden dat u:  
1. Wél aandacht moet schenken aan de effecten van de productiesnelheid en Sod M en 
NAM op moet  dragen eerst onderzoek te doen naar de risico’s van de 
productiesnelheid en fluctuaties en op basis hierva n een productiesnelheid in de 
vergunning op te leggen die niet tot extra risico’s leidt op bodemtrilling.  
 
6.3  Totale productie en fluctuaties  en duur van het besluit  
In uw ontwerp -instemmingsbesluit stemt u in met de door NAM aangegeven verwachte totale 
winning per gasveld. Waarbij is aangegeven dat de winning uit het Westerveld systeem naar 
verwachting tot 2023 zal plaatsvinden, met uitloop tot uiterlijk 2028.  
 
Wij constateren dat behalve een beknopte toelichting op het gaswinningsbeleid in Nederl and 
de noodzaak van onderhavige gaswinningen door u niet word t onderbouwd.  Gezien de </pre>

====================================================================== Einde pagina 782 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 783 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld  
 
 
 
 
17 
 
 
 
 
 negatieve effecten van gaswinning is zo’n motivering en onderbouwing van de noodzaak van 
gaswinning uit juist deze velden wel noodzakelijk. Gaswinning uit deze velden is g één gegeven. 
U zult moeten aantonen dat voortzetting van de winning uit deze velden onvermijdelijk is met 
het oog op de leveringszekerheid.  Ook het winningsplan zelf zou daarover – vervolgens door u 
te toetsen – informatie moeten bevatten (art. 24 lid 1 s ub a en lid 2 Mbb).  
 
Bij de huidige onzekerheden over seismische risico’s en energietransitie, is het ‘vergunnen’ van 
een winning gedurende tien jaren te lang. Wij menen dat het winningsplan zou moeten gelden 
voor een periode van maximaal vijf jaren, waarn a opnieuw nut en noodzaak van gaswinning uit 
deze velden moet worden bezien. Immers, het enkele feit dat gaswinning uit deze velden 
volgens de NAM tot 2028 technisch en economisch mogelijk is, wil niet zeggen dat dat 
maatschappelijk en tegen het licht van de doelstellingen van de Mbw (voorkomen van schade) 
en uw regering (zo spoedig mogelijk stoppen met fossiele brandstoffen) ook wenselijk is. Wij 
bepleiten daarom een ijkmoment over vijf jaren, in de vorm van een nieuw winningsplan per 
2023, waarin de op da t moment meest recente inzichten over seismische risico’s, schade, 
leveringszekerheid en energietransitie zijn meegenomen  
 
Tevens geeft u  in uw besluit niet aan in welk tempo dit gas mag worden gewonnen en in 
hoeverre fluctuaties in winningsniveau’s vermed en moeten worden.  Enkel het feit dat het hier 
gaat om gasvelden waarvan de productie zich in de “eindfase” bevindt is naar onze mening 
onvoldoende reden om niet op deze aspecten in te hoeven gaan.   
 
Wij vinden dat u:  
1. De noodzaak van de gaswinningen uit h et Westerveld systeem moet onderbouwen en 
tevens aandacht moet schenken aan (het voorkomen van) fluctuaties in het 
winningsniveau.  
2. De geldigheidsduur van een winningsvergunning terug te brengen tot vijf jaren.   
 
 
6.4 Productieniveau  high case  
 
Wij hebben in ons advies gevraagd in uw besluit op te nemen dat als de NAM het high case 
scenario overschrijdt de NAM een nieuw winningsplan in procedure moet brengen.  Wij 
constateren dat u ons advies op dit punt heeft overgenomen.  
 
 
7  ONZEKERHEDEN/ ONTBRE KEND E ZAKEN  
7.1  Onzekerheden  
De aanbevelingen van de Onderzoeksraad uit 2015 die u heeft omarm d gaan specifiek over het 
communiceren over deze onzekerheden. De Onderzoeks raad adviseerde u om in de </pre>

====================================================================== Einde pagina 783 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 784 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld  
 
 
 
 
18 
 
 
 
 
 communicatie met inwoners transparant te zijn over onzekerheden en uit te leggen welke plaats 
deze onzekerheid krijgt in de besluitvorming.   
 
In ons advies hebben we ook aandacht gevraagd voor onzekerheden omtrent allerlei 
berekeningen. Omdat volgens ons rond de effecten en gevolgen van gaswinning op de 
ondergrond en bovengrondse bouwwerken nog altijd veel onduidelijk is, adviseerden wij u met 
uiterste terughoudendheid conclusies te verbinden aan de berekeningsresultaten van de 
maximaal te verwachten seismische activiteit.  U ben daar in het ontwerpbesluit niet op 
ingegaan.  
 
Ook heeft de Onderzoek sraad in 2015 aanbevolen nader onderzoek te doen naar 
kennison twikkeling van de diepe ondergrond.  Uit voortschrijdende inzichten van de afgelopen 
drie jaar blijkt dat de stappen die gemaakt moeten worden nog erg gro ot zijn en laten zien dat 
het onderzoek nog in de kinderschoenen staat. De berekening van de dreiging bevat nog erg 
grote onzekerheden en het kan ook, volgens de Scientific Advisory Commitee (SAC) niet 
uitgesloten worden dat er nog andere fouten in de NAM -modellen aanwezig zijn. Deze 
berekeningen en de inherente grote onzekerheden werken vervolgens door in de 
risicoberekeningen. Deze risicoberekeningen zijn vervolgens ook weer omgeven door grote 
onzekerheden.  Dit beeld is onlangs (advies aan u van 13 april jl.) bevestigd door de inspecteur 
generaal van SodM. Hij gaf daarbij aan dat er momenteel geen rekenmodel beschikbaar is d at 
de seismiciteit betrouwbaar kan voorspellen.  
 
Op 31 januari 2017 heeft de NAM een rapport uitgebracht (nr. EP201701217189) voor het 
gasveld Ameland  waarvoor u in 2012 opdracht hebt gegeven.  Doel was te onderzoeken waarom 
de bodemdalingssnelheid langzamer afneemt dan de theorie voorspelt en na het einde van de 
gaswinning niet stopt.  In het onderzoek is de aa ndacht vooral uitgegaan naar hypotheses en 
methodieken, die wetenschappelijk interessant waren, maar de na -ijlende 
bodemdalingssnelheid met geen mogelijkheid konden verklaren.  De bij het onderzoek 
betrokken wetenschappers behoren tot de besten op hun vakge bied. Na 30 jaar ervaring en 4 
jaar gericht onderzoek is de na -ijling van bodemdaling door gaswinning nog altijd niet onder 
fysisch voorspelbare controle gekomen. De onzekerheden blijken veel groter dan tot dusverre 
erkent.   
 
Wij vinden dat u: 
1. In de besluitvorming  niet transparant bent hoe de genoemde onzekerheden zijn 
afgewogen in de besluitvorming.  
2. Gelet op de onzekerheden nu niet tot een afgewogen besluit kunt komen.  
 
7.2  Ontbrekende /onjuiste gegevens  
Wij wijzen u op ons advies om een nieuwe S eismische Risico Analyse (SRA)  uit te voeren omdat 
er geen rekening is gehouden met de ontwikkeling van het Werklandschap Assen -Zuid en andere 
voorkomende bebouwing en functies. In relatie tot het Werklandschap Assen -Zuid wijzen wij u </pre>

====================================================================== Einde pagina 784 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 785 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld  
 
 
 
 
19 
 
 
 
 
 op de aard en  omvang van de bebouwing. Het kan naar onze mening niet zo zijn, dat er in een 
beoordeling van risico’s geen rekening wordt gehouden met een grote ruimtelijke ontwikkeling, 
die reeds in een bestemmingsplan is vastgelegd  (Bestemmingsplan Werklandschap Asse n-Zuid 
vastgesteld op 27-10-2011 ) en gedeeltelijk voor wat betreft infrastructuur ook is gerealiseerd. 
Nu u een instemming geeft voor een groot aantal jaren, die deels samenvallen met de 
planperiode van voormeld bestemmingsplan, moeten nieuwe ontwikkelinge n worden 
meegenomen in uw afweging.  
 
Wij kunnen niet beoordelen of in de SRA rekening wel is gehouden met andere recente 
bestemmingsplannen die nog geheel of gedeeltelijk moeten worden gerealiseerd.  
Ook de gehanteerde bevolkingsdichtheden in de risicomatri x voor Eleveld zijn niet correct. Het 
gasveld Eleveld ligt voor een groot deel in Assen met een bevolkingsdich theid van 500 -1000 
inw/km2 in plaats van de 250 -500 inw/km2 die nu in tabel 3.3 in de bijlage van het winningsplan 
is opgenomen.  
 
Wij vinden dat u : 
1. Een nieuwe SRA moet laten uitvoeren waarin de toekomstige ontwikkeling van het 
Werklandschap Assen -Zuid (en andere recente bestemmingsplannen) en andere 
voorkomende bebouwing en functies worden meegenomen en  dat u  deze SRA 
opnieuw voor advies moet voor leggen aan alle wettelijke adviseurs.  Ook moet de 
SRA berekening opnieuw gedaan worden met de juiste bevolkingsdichtheid voor 
het gasveld Eleveld.  
 
In het algemeen vinden wij het winningsplan multi -interpretabel. In het winningsplan en het 
ontwerpbesluit is sprake van steeds verschillende benamingen van velden en putten. O .a. over 
de begrenzingen van de gasvelden Vries Centraal en Vries Zuid en Zevenhuizen/ Zevenhuizen 
West is verwarring ontstaan omdat gebruik wordt gemaakt van  verschillende benamingen. Het 
is niet duidelijk over welke velden het gaat. Ook ontbreekt in het wi nningsplan informatie over 
de exacte locaties van winningsputten in de gasvelden, geplande locaties van winputten en de 
winningshoeveelheden per put . Wij wijzen u hierbij op hetgeen er onder 6.1 staat over de 
beschrijving van de boorgaten en verbuizingen.  Hierdoor is het voor ons en inwoners niet 
mogelijk op een goede wijze zienswijzen in te dienen.  
 
Wij vinden dat u:  
1. Het ontwerpbesluit  en het winningsplan op dit punt moet corrigeren en opnieuw 
ter inzage moet leggen.  
2. Niet kunt instemmen met een winnings plan waarin niet nauwkeurig is omschreven 
waarvoor instemming wordt gevraagd  en dat niet voldoet aan de bepalingen uit de 
Mijnbouwwet.  
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 785 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 786 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld  
 
 
 
 
20 
 
 
 
 
 8 BODEMBEWEGING  
8.1 Bodemdaling  
In ons advies hebben we aandacht gevraagd voor de prognose van de bodemdaling. Wij 
constateren dat u onze adviezen heeft overgenomen en vastgelegd in artikel 2 van uw besluit.  
 
Wij vinden dat u:  
1. Uw besluit hiermee voldoende heeft gemotiveerd .  
 
8.2  Bodemtri lling  
In ons advies hebben we gevraagd in verband met de kans op een door een beving geïnduceerde 
schade gehoor te geven aan het plaatsen van seismische meetapparatuur en het 
risicobeheersysteem te ontwikkelen en operationeel te hebben.  Wij vinden dat uitw erking ervan 
onvoldoende en volgordelijk niet correct. Door de uitwerking pas na het besluit aan de NAM te 
vragen hebben lokale overheden en inwoners geen zicht op de concrete uitwerking ervan.  
Bovendien heeft u een aantal maatregelen ten onrechte slechts voorgeschreven voor de velden 
Eleveld en Vries -Zuid. In hoofdstuk 10 komen we hierop terug.   
   
Ten aan zien van va llende objecten  vinden we het  jammer dat u niet bent ingegaan op onze 
vraag om te verduidelijken in hoeverre zaken als vallende objecten zijn meegenomen in de 
overwegingen die aan het winningsplan ten grondslag liggen.  
 
Wij vinden dat  u: 
1. alsnog inzicht moet geven  op welke manier zaken als vallende objecten in uw 
afweging zijn meegenomen.  
 
8.3  Reservoirstimulatie/ Fracken  
In ons advies hebben we aandacht gevraagd voor de risico’s van deze technieken. Wij 
constateren dat u on s advies heeft overgenomen en vastgelegd in artikel 1 van uw besluit. 
Onduidelijk is echter welke paragraaf van het winning splan nu precies niet van toepassing is 
verklaard.  
 
U geeft echter ook aan dat bij de toepassing van zuur - en hydraulische stimulatie door NAM een 
nieuwe wijziging van het winningsplan ingediend dient te worden en afhankelijk van de aard van 
de wijziging, besloten wordt welke procedure voor de besluitvormin g hierover gevolgd zal 
worden. Bij een minimale wijziging kunt u dan de  bagatelclausule in werking treden en wordt 
niet de uitgebreide procedure gevolgd. Daarmee wordt naar onze mening het burgerperspectief 
dan niet voldoende ingevuld.  
 
Wij vinden dat  u: </pre>

====================================================================== Einde pagina 786 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 787 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld  
 
 
 
 
21 
 
 
 
 
 1. De bagatelprocedure om alsnog zuur - of hydraulische stimulatie mogelijk te maken, 
niet toe moet passen.  
2. Precies moet aangeven welk paragraaf uit het winningsplan niet van toepassing is 
verklaard.  
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 787 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 788 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld  
 
 
 
 
22 
 
 
 
 
 9  SCHADE  
9.1 Voorkomen van schade (wettelijke verplichting)     
In ons advies hebben we u geadviseerd om vanwege het ontbreken van een beschrijving van 
preventieve maatregelen in het winningsplan  de NAM te verplichten om preventieve 
maatregelen voor schade op te nemen in het winningsplan (ex art. 35 lid 1 sub f en art. 24 lid 1 
sub r, s en q Mbb) alvorens hierover een besluit te nemen. Deze beschrijving  moet er als nog 
komen en worden gezien als een aanvulling op het voorliggende winningsplan . Deze dient om 
advies voorgelegd te worden aan Sodm, Tcbb, decentrale  overheden en de Mijnraad.  
 
In uw ontwerpbesluit geeft u aan dat onze conclusie onjuist is en dat u van mening bent dat de 
op grond van de M ijnbouwwet  vereiste preventieve maatregelen in voldoende mate zijn 
beschreven. U geeft hierbij aan dat sommige velden uit het Westerveld systeem al uit 
geproduceerd zijn en andere velden alleen in een optimistisch scenario nog zullen produceren. 
Het niveau va n de nog resterende productie is beperkt. Tenslotte merkt u op dat voor de 
bevende velden Vries -Zuid en Eleveld in het winningsplan melding wordt gemaakt van de 
plaatsing van versnellingsmeters. U verwijst naar de onderdelen C3, C4, D3 en D4 uit het 
winnin gsplan.  
 
In de betreffende paragrafen uit het winningsplan is aangegeven dat het huidige 
monitoringsnetwerk van het KNMI voor voorkomens in risicoklasse I toereikend is en geen 
additionele monitoringsmaatregelen hoeven worden getroffen. De NAM geeft voort s aan 
verdere monitoring in overweging te nemen. Waarbij zij denken aan het plaatsen van 
versnellingsmeters.  
 
Wij zijn van mening dat  in de Mijnbouwwet primair de nadruk ligt op het voorkomen van schade 
door mijnbouwactiviteiten (preventief handelen), en niet op het geoorloofd zijn van 
mijnbouwactiviteiten, mits de nadelige gevolgen daarvan door de exploitant / operator worden 
weggenomen of verzacht (curatief handelen). Ten onrechte suggereert u dat bij een reeds 
werkend gasproductiesysteem d e vereisten uit de M ijnbouwwet  minder van belang zijn. 
Overigens benoem t u in dit verband terecht de velden Vries -Zuid en Eleveld ook nog als bevende 
velden. De M ijnbouwwet  maakt bij haar afwegingskader voor het al dan  niet instemmen met 
een winningsplan  geen onderscheid naar productiefasen of omvang van de productie cq. grootte 
van de gasvelden. De M ijnbouwwet  stelt dat het winningsplan een beschrijving dient te bevatten 
van de maatregelen ter voorkoming van schade door bodembeweging (artikel 35, eerste li d, 
onderdeel f).  
 
Wij vinden dat:  
1. Omdat er nog diverse velden uit het Westerveld systeem in productie zijn, de 
vereisten uit de M ijnbouwwet  onverminderd van toepassing zijn. Het 
winningsplan dus een beschrijving dient te bevatten van de maatregelen ter </pre>

====================================================================== Einde pagina 788 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 789 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld  
 
 
 
 
23 
 
 
 
 
 voorkoming van schade door gaswinning. U het winningsplan niet ontvankelijk 
moet verklaren , althans daaraan uw instemming moet onthouden.  
2. De toezegging van  de NAM uit het winningsplan ten aanzien van de plaatsing van 
enkele versnellingsmeters te verblijven d is en weinig concreet is geformuleerd. U 
stelt dan ook ten onrechte dat door de NAM in voldoende mate aan de wettelijke 
vereisten wordt voldaan.   
 
 
9.2 Afhandeli ng van schade   
In ons advies hebben wij u gevraagd zorg te dragen voor een adequate regeling vo or afdoening 
en vergoeding van schades. Dit moet naar onze mening een harde voorwaarde zijn, alvorens 
door uw minister een positief besluit op dit winningsplan kan en mag worden genomen. Tevens 
hebben wij u geadviseerd evenals in het aardbevingsgebied Gron ingen een volledig 
onafhankelijk orgaan in te stellen voor de afwikkeling van schade als gevolg van alle 
mijnbouwactiviteiten. Tenslotte hebben wij u gevraagd in uw besluit op te nemen dat in geval 
van een schademelding ter verbetering van de huidige wijze  van onderzoek opdracht gegeven 
wordt tot het doen van onderzoek naar de oorzaak van de schade.  
 
In uw ontwerpbesluit geeft u aan met ons van mening te zijn dat er behoefte is aan een adequate 
regeling voor de afdoening en vergoeding van schades en compens atie. Voorts geeft u aan dat 
afspraken hierover primair gemaakt dienen te worden tussen decentrale overheden en  de NAM . 
De NAM heeft aangegeven hieraan te willen meewerken. Om één en ander te bewerkstelligen 
draagt u in artikel 5 van uw ontwerpbesluit  de NAM op te zorgen voor een transparant proces 
van schademelding, adequaat onderzoek naar en afhandeling van schadeverzoeken binnen een 
redelijke termijn.  Deze informatie – overigens is onduidelijk welke informatie u bedoelt – moet 
de NAM b innen drie maanden na het onherroepelijk worden van dit besluit openbaar te maken.  
 
Wij zijn verheugd dat u ons standpunt aangaande afhandeling van schade onderschrijft. Tevens  
dat u in uw ontwerp -instemmings besluit regels stelt om één en ander te bewerkst elligen.  Wij 
zijn echter van mening dat u de verantwoordelijkheid hiervoor ten onrechte primair neerlegt bij 
de NAM en de decentrale overheden. De NAM als gasproducent en vergunninghouder én u als  
vergunningverlenende en toezichthoudende instantie en de St aat als ontvanger  van de  
aardgasbaten dragen hierin namelijk de primaire verantwoordelijkheid. Als decentrale  
overheden hebben wij in dit verband vooral de verantwoordelijkheid om op te komen voor het 
lokale belang en het belang van onze inwoners. Vanuit die verantwoordelijkheid zijn wij 
overigens graag bereid hierin mee te denken.  
 
Wij vinden dat  u: 
1. als verantwoordelijk minister  erop toe moet zien dat – evenals in het 
aardbevingsgebied Groningen – een volledig onafhankelijk orgaan wordt ingesteld 
voor de afwikkeling van schade als gevolg van alle mijnbouwactiviteiten (en 
beheersmaatregelen voor het g rondwaterpeil). Voor ons is van groot belang dat de </pre>

====================================================================== Einde pagina 789 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 790 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld  
 
 
 
 
24 
 
 
 
 
 onafhankelijkheid en objectiviteit van de schadeafwikkeling in voldoende mate 
gegarandeerd zijn.  
2. uw instemmingsbesluit pas van kracht kan laten worden, nadat er een onafhankelijke 
schadeafhandeling opera tioneel is.  
3. zorg moet  dragen dat indien NAM vanwege onvoorziene omstandigheden in de 
toekomst niet meer of onvoldoende aan zijn financiële verplichtingen kan voldoen, de 
vergoeding van schades en compensatie te allen tijde is gegarandeerd door de Staat.  
4. In de huidige Mijnbouwwet de schadevergoeding vanuit het Waarborgfonds 
mijnbouwschade niet moet beperk en voor  natuurlijke personen  maar verbreden naar 
alle rechtspersonen . (lees: ondernemers met bijvoorbeeld een BV of NV).  
 
9.3 Lusten en lasten  
U geeft aan dat  de minister toezeggingen heeft gedaan om samen met de energiesector, 
overheden en maatschappelijke organisaties de lusten -lastenverdeling voor o.a. mijnbouw te 
verkennen. Daarnaast werkt de koepelorganisatie NOGEPA aan een gedragscode, waarin ook 
aandacht  wordt besteed aan maatregelen (lusten) in de omgeving van een mijnbouwlocatie.  
 
Wij constateren dat het u in uw besluit op het winningsplan gaat om een afweging tussen 
economische  belangen en het veilig en zorgeloos kunnen wonen en leven door de inwoners van 
onze regio. U kiest in het ontwerp -instemmingsbesluit voor het eerste. De inwoners moeten het 
doen met “verkenningen” en “werken aan” met betrekking tot de lusten c.q. compensatie.  
 
Wij vinden dat u:  
1. In uw besluit zekerheid en duidelijkheid moet geven over de vorm en omvang van 
de lusten c.q. compensatie voor de inwoners van de regio  en dat dit integraal 
onderdeel moet zijn van uw afweging . 
 
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 790 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 791 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld  
 
 
 
 
25 
 
 
 
 
 10  RISICOBEHEERSYSTEE M 
In hoofdstuk 7  (Onzekerheden/ Ontbrekende zaken)  zijn we ingegaan op de onzekerheden van 
berekeningen en voorspellingen van bodemdaling en bodemtrilling bij gaswinning. Huidige 
modellen zijn niet goed in staat de seismiciteit betrouwbaar te voorspellen volgens het Sod M. 
SodM noemt een mogelijke bevingszwaarte van 3,9 en daarmee een grote kans op constructieve 
schade . Onze inwoners moeten beschermd worden tegen dit risico. Wij vinden daarom als u 
toch gaat winnen het van  groot belang dat er een serieus risicobeheersysteem  moet worden 
opgesteld. Een risicobeheersysteem moet ingezet worden voor:  
• Bijsturen winning  in geval van bevingen ; 
• Inzicht in aard en omvang bevingen ; 
• Vaststellen en begeleiden mogelijke schadegevallen . 
 
Wij zien in het ontwerpbesluit dat u onze advies deels heeft overgenomen en de NAM de 
verplichting oplegt een representatieve nulmeting aan gebouwen en werken  uit te voeren boven 
en nabij de gasvoorkomens Eleveld en Vries Zuid. U geeft in het voorschrift echter  niet aan wat 
u onder representatief verstaat. U motiveert de nulmeting om bij vermoeden van 
mijnbouwschade aan het gebouw het oorzakelijke verband tussen gaswinning en 
gebouwschade te kunnen vaststellen.  Vanwege de grote onzekerheden is een goede nulmetin g 
van groot belang bij  schadeafwikkeling.   
 
Wij constateren  dat u ons advies om de aanbevelingen van Sodm, de Tcbb  en de Mijnraad over 
te nemen heeft ingewilligd en de NAM verplicht aanvullend enkele versnellingsopnemers te 
plaatsen bij de bevende gasvelden. Doel hiervan is bij een optredende beving een causaal 
verband te kunnen leggen tuss en grondbeweging en schade a an gebouw en werken .  
Wij vinden het bijplaatsen van enkele meters echter niet voldoende om een goede relatie te 
kunnen leggen tussen trilling en schade.  De versnellingsmeters moeten ook nauwkeuriger 
meten dat in het huidige winningsplan is aangeven (0,5 M g ipv 1,5 Mg) vergelijkbaar met die 
worden toegepast in het Groningenveld.       
 
Dit moet onderdeel zijn van een totaal meetplan waarmee een nauwkeuriger inzicht wordt 
verkregen in aard, sterkte en voorkomen van een beving en het epicentrum van een beving . Het 
huidig aantal  meetpunten is hiervoor volstrekt onvoldoende (2 in Assen en 3 in omgeving 
Zevenhuizen).  Hiervoor is een meetnetwerk nodig in de vorm van een stramien over de 
gasvelden die doorlopen tot ruim buiten het gasveld  aangezien bevingen zich over grote 
afstanden kunnen verplaatsen .  De gasvelden Vries en Eleveld hebben in het verleden al gebeefd 
waarbij de magnitudes van Eleveld zeker een vergelijkbaar niveau  hebben met die van het 
Groningerveld. Naast versnellingsmeters zijn tiltmeters en gl asvezelmeters noodzakelijk om 
verdraaiing, doorbuiging,  verplaatsing  en zetting van gebouwen te kunnen registeren ; niet 
alleen in en boven de gasvelden maar ook daarbuiten.  
Dit meetsysteem moet geheel worden ingericht en beheert door een onafhankelijke organisatie   
op kosten van de NAM.     </pre>

====================================================================== Einde pagina 791 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 792 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld  
 
 
 
 
26 
 
 
 
 
  
Wij constateren dat u de NAM verplicht een risicobeheersysteem voor de bevende voorkomens 
op te laten stellen en dit ter goedkeuring voor te leggen aan Sod M. Echter om invulling te geven 
aan de rechtszekerheid van on ze inwoners  zou dit transparant moeten gebeuren en dus in de 
fase van vergunningverlening geregeld moeten zijn. De inwoner moet kunnen zien of de NAM 
aan zijn verplichtingen voldoet ingeval van schade. Door het plan pas na de 
vergunningverleningsfase  ter goedkeuring bij het Sod M te leggen is dat niet het geval.  
 
Tot slot zijn wij van mening dat door  u voorgeschreven maatregelen (waaronder 
versnellingsmeters en een nul -meting) niet beperkt moeten blijven tot de velden Vries -Zuid en 
Eleveld, maar moeten gel den voor alle velden uit het winningsplan waaruit geproduceerd wordt.  
 
Wij vinden dat:  
1. u nauwkeurig aan moet geven hoe de representatieve nulmeting aan gebouwen 
en werken  moet worden uitgevoerd en in welk gebied de nulmetingen moeten 
worden uitgevoerd. Bij dit laatste vinden wij dat er nulmetingen moeten worden 
uitgevoerd in het gehele gebied waar zich bevingen en effecten kunnen 
voordoen.  
2. vanwege de risico categorie van de velden Vries en Eleveld er een totaal meetplan 
met versnellingsmeters , tilt en glasvezelmeters moet komen, zodanig dat bij 
registratie van een beving een causaal verband tussen beving en gemelde schade 
kan worden gelegd. Dit meetplan moet betrekking hebben op het gehele gebied 
waar zich bevingen en effecten kunnen voordoen.  
3. in de vergunning een door Sod M goedgekeurd risicobeheersysteem incl usief  een 
meet - en monitoringsprotocol moet zijn opgenomen waarmee de inwoners  en 
andere belanghebbenden  inzicht krijgen in de verplichtingen van de NAM.   
4. Uw instemmingsbesluit pas van kracht te laten worden, nadat het meetsysteem 
operationeel is en de nulmetingen zijn uitgevoerd.  
5. De voorgeschreven maatregelen niet beperkt moet blijven tot de velden Eleveld 
en Vries Zuid maar moet gelden voor alle producere nde velden uit het 
winningsplan.  
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 792 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 793 ======================================================================

<pre>  Zienswijze winningsplan Westerveld  
 
 
 
 
27 
 
 
 
 
 11  ARTIKELEN ONTWERPB ESLUIT  
Artikel 1:  
Gelet op de onvolkomenheden  en  omissies  van het winningsplan en de naar onze mening 
onvoldoende transparante gemaakte afweging in het ontwerp -besluit over  winning en 
maa tschappelij ke risico ´s, zoals in voorgaande hoofdstukken van deze zienswijze is toegelicht  
zijn wij van mening dat er geen instemmingsbesluit kan worden verleend aan het winningsplan 
Westerveld.  Wij vinden dat u duidelijk en concreet moet aangeven met welke delen (p aragrafen) 
van het winningsplan u niet instemt . 
 
Artikel 2:  
Wij kunnen instemmen met dit artikel . 
 
Artikel 3:  
Wij zijn van mening dat in dit ontwerpbesluit de plaatsing en aantallen versnellingsmeters 
onvoldoende is gespecificeerd. Dit geeft onvoldoende rechtszekerheid voor de inwoners. Het 
meetplan van versnellingsmeters moet onderdeel zijn van  een transparant r isicobeheersysteem 
voor alle producerende gasvelden in de besluitvormingsfase van onderhavig winningsplan.    
 
Artikel 4:  
Wij zijn van mening dat een risicobeheersysteem onderdeel moet zijn van de 
besluitvorming sfase van het winningsplan  om invulling te ge ven aan de rechtszekerheid van 
onze inwoners.  Het risicobeheerssysteem moet gelden voor alle velden uit het winningsplan 
waaruit geproduceerd wordt.  
 
Artikel 5:  
Wij constateren dat u ons standpunt aangaande afhandeling van schade onderschrijft.  Wij zijn 
echter van mening dat u de verantwoordelijkheid hiervoor ten onrechte primair neerlegt bij de 
NAM in overleg met de decentrale overheden. Wij zijn van mening dat u ervoor moet zorge n 
dat – evenals in het aardbevingsgebied Groningen – een volledig onafhankeli jk orgaan wordt 
ingesteld voor de afwikkeling van schade als gevolg van alle mijnbouwactiviteiten .  
 
Artikel 6:  
Een representatieve nulmeting is in het besluit niet concreet uitgewerkt en gespecificeerd.  Dit 
moet onderdeel zijn in de fase van besluitvorming van het winningsplan om invulling te geven 
aan de rechtszekerheid van onze inwoners.  en gaan gelden voor alle velden waaruit 
geproduceerd wordt.  
 
Artikel 7:  
Bij de huidige onzekerheden over seismische risico’s en energietransitie, is het ‘vergunnen’ van 
een winning gedurende tien jaren te lang. Wij menen dat het winningsplan zou moeten gelden 
voor een periode van maximaal vijf jaren, waarna opnieuw nut en nood zaak van gaswinning uit 
deze velden moet worden bezien.  </pre>

====================================================================== Einde pagina 793 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 794 ======================================================================

<pre>Date : 27-2-2017 17:25:04
F
To : "    @assen.nl, "    @assen.nl
Subject : Mail adressen 
H
Kun jij zorgen dat   de mail adressen krijgt van de Asser media? Zie vorige mail.
Groet,
 
Verzonden met mijn Windows Phone
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De gemeente Assen aanvaardt geen
aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.31.121
</pre>

====================================================================== Einde pagina 794 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 795 ======================================================================

<pre>Date : 31-1-2017 13:51:22
F
T
Subject : m em o BW voorbereiding ziensw ijze
Attachm ent : m em o BW voorbereiding ziensw ijze.docx;
H
 
Aantal aanvullingen. Verder prima memo met alle relevante vragen
 
Groet31.122
</pre>

====================================================================== Einde pagina 795 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 796 ======================================================================

<pre> 
Eenheid Beleid  - Beleidsregis seurs  
  
 
M e m o  
Van :  
Aan : College van B&W  
Datum  : dinsdag 24 januari 2017  
Onderwerp  : Vervolg procedure Winningsplan Westerveld  
 
Inleiding  
 
Onlangs heeft u het advies op het Winningsplan Westerveld vastgesteld. Dit advies is 
verzonden naar de minister van EZ. Het inwinnen van adviezen door EZ, is de eerste stap in 
de procedure om te komen tot een besluit op het winningsplan van de NAM. Het vervolg van 
de procedure ziet er als volgt uit:  
- De minister legt alle adviezen voor aan de Mijnraad. Op basis van de verzamelde 
adviezen, komt de Mijnraad met een advies aan de minister.  
- Op basis van o.a. dit advies neemt de minister een ontwerp -besluit over het 
winningsplan.  
- Het winningsplan  wordt vervolgens gedurende 6 weken  ???????  ter inzage gelegd. 
De betrokken decentrale overheden, maar ook de inwoners van het gebied, kunnen 
zienswijzen inbrengen. Het ministerie van EZ moet in de periode van 6 weken een 
informatie/inspraak bijeenkomst or ganiseren.  
- De minister neemt een definitief besluit op het winningsplan, waarin hij de zienswijzen 
meeneemt.  
- Tegen het besluit kan, door degenen die zienswijzen hebben ingebracht, beroep bij 
de Raad van State worden ingesteld.  
 
Volgens de planning van het ministerie van EZ wordt het ontwerp -besluit rond ………  ter 
inzage gelegd. Gelet hierop en het feit dat er vervolgens slechts 6 weken  “reactietijd” is, 
willen wij u nu al een aantal vragen voorleggen.  
 
Scenario voor ontwerp besluit  
 
Ambtelijk is de verwachti ng dat de minister van EZ de gevraagde winningen zal toestaan. 
Hierbij baseren wij ons op het besluit zoals dat is genomen over het Winningsplan voor het 
Groningerveld. Wij verwachten dat de minister slechts zeer beperkt zal meegaan in het door 
uw college gegeven advies.  
 
Vraag:  
- Is het college voornemens om, als zich bovenstaande scenario voordoet, zienswijzen 
in te dienen?  
 
Samenwerking  
 
In de voorbereiding van het advies, is goed samengewerkt met andere decentrale 
overheden.  
 
Vraag:  
</pre>

====================================================================== Einde pagina 796 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 797 ======================================================================

<pre>- Wilt u in de zienswijze -fase opnieuw samenwerken met de decentrale overheden 
waarm ee is samengewerkt in de advies fase?  
- Is hierbij het streven om te komen to t een gezamenlijke zienswijze (in ieder geval met 
de gemeenten Tynaarlo en Aa en Hunze)?  
- Vindt u het goed dat Assen hier opni euw de voortrekkers rol in pakt?  Zo ja, hoe wilt u 
dit communiceren met de andere decentrale overheden? Bestuurlijk?  
- Wilt u als de minister onze zienswijzen niet honoreert beroep aantekenen bij de Raad 
van State?  
  
Communicatie met de raad  
 
In de adviesfase heeft de raad gevraagd om een actieve betrokkenheid. Gelet op de korte 
termijn voor de zienswijze, vraagt - er vanu it gaande dat de raad betrokken wil worden -  het 
betrekken van de raad voorbereiding.  
 
Vraag:  
- Wilt u de raad actief betrekken bij een zienswijze?   
- Wilt u de raad vooraf met een brief informeren de aanpak van de zienswijze fase 
(incl. de communicatie met de inwoners) en de vraag stellen hoe ze betrokken willen 
worden?  (Een voorstel kan hierbij zijn om, op het moment dat de ontwerp -
beschikking binnenko mt, een extra raad in te plannen of tijd in te ruimen in een 
reguliere vergadering  om te praten over de door het college vastgestelde 
zienswijzen ). 
 
Communicatie met de inwoners  
 
Het onderwerp leeft sterk bij de inwoners van met name Marsdijk. En het verdi ent 
aanbeveling om de opgebouwde credits vast te houden onder andere door weer in overleg te 
gaan met de Dorpsbelangen Loon en de Wijkvereniging Marsdijk.  
 
Vraag:  
- Wilt u actief de communicatie oppakken met de inwoners o.a. via de website en 
Berichten van d e Brink?  En de recent opgerichte actiegroep in Marsdijk? Hoe 
communiceren we ons standpunt naar buiten toe? Doen we dat door middel van een 
PB of door middel van een mondelinge toelichting door de portefeuillehouder    
- Wilt u de inwoners faciliteren door ee n download -bare concept zienswijze op de 
website te pl aatsen? (Voordat GroenLink s of SP op dit idee komen)  
- Hoe staat u er tegenover als de portefeuillehouder tijdens de inspraakbijeenkomst 
van het ministerie van EZ mondelinge zienswijze in brengt?  
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 797 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 798 ======================================================================

<pre>Date : 5-5-2017 16:00:52
F
T
C
Subject : m em o college m ei 2017
Attachm ent : m em o college m ei 2017.docx;
Dag Marco,
 
Bijgevoegd vind je een concept memo over de gaswinning voor het college van a.s. dinsdag. Ben je  het er mee eens dat ik het memo in het college breng? Ben je het eens met de
inhoud van het memo?
 
Dat het memo zo laat is, heeft er mee te maken dat ik vandaag pas de vraagstelling van de NAM heb gekregen. Aangezien donderdag het overleg met Tynaarlo en Aa en Hunze is,
leek het mij handig om het college voor donderdag al mee te nemen.
 
 vult het maandag nog aan met een eerste indruk van het ontwerp instemmingsbesluit voor het Winningsplan.
 
 
  l  l
 
 
            
   .
 l
 
  l
.  
 
Fijn weekend.
 
Groet,
 
 
 
 
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De gemeente Assen aanvaardt geen
aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.31.123
</pre>

====================================================================== Einde pagina 798 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 799 ======================================================================

<pre> 
Eenheid Beleid  - Beleidsregis seurs  
  
 
M e m o  
Van :  
Aan : College van B&W  
Datum  : Vrijdag 5  mei 2017  
Onderwerp  : Gaswinning  
 
Graag informeren wij u over twee zaken rond de gaswinning: De o nafhankelijke 
schade afhandeling en het ontwerp instemmingsbesluit voor het Winningsplan.  
 
Onafhankelijke s chade afhandeling  
De NAM heeft zi ch teruggetrokken uit de schade afhandeling bij het Groningerveld. De NAM 
wil zich nu ook in de rest van Neder land terugtrekken uit de schade afhandeling en komt een 
dezer dagen met het volgende bericht:  
  
NAM op afstand in schadeproces  
  
NAM is een voorstander van een schadeproces op afstand van NAM, ook voor de 
kleine velden. Daarbij gaat NAM graag in samenspraak met bestuurders en 
belan ghebbenden kijken hoe lokaal of regionaal de schadeafhandeling ook bij 
NAM’s kleine gasvelden op afstand van NAM ingericht kan worden. Ook aan de 
vraag om meer monitoring wil NAM invulling geven, bijvoorbeeld door 
gebouwopnames waar nodig en mogelijk.   
 
Overleg met gemeenten en provincies  
NAM gaat graag in overleg met de gemeenten en provincies over de schadeafhandeling 
rondom kleine gasvelden. NAM heeft voor circa 175 kleine gasvelden in Nederland een 
concessie om gas te mogen winnen. De kleine gasvelden  liggen bijvoorbeeld in Drenthe, 
maar ook in verschillende andere provincies. Ook daar waar in de nabije toekomst 
gaswinning mogelijk is, wil NAM de bestuurlijke relaties benaderen voor overleg. "Dit 
vereist uiteraard maatwerk", aldus , asset manager Land bij NAM. "De 
situaties verschillen per gebied en de lokale wensen dus ook. Daar gaan we graag over in 
gesprek."   
 
Groningen -veld 
In Groningen wordt sinds 31 maart 2017 de schadeafhandeling aangestuurd door de 
Nationaal Coördinator Groningen (N CG). Op 1 juli 2017 zal een nieuw schadeprotocol en -
handboek van de NCG in werking treden.  
 
Monitoring  
Daarnaast kijkt NAM naar mogelijkheden voor onafhankelijke monitoring rondom bepaalde 
kleine velden. Een van de veel gehoorde verzoeken van omwonenden e n opwonenden van 
kleine gasvelden is een beter inzicht in de bestaande situatie, bijvoorbeeld door 
gebouwopnames. NAM bespreekt graag op korte termijn met gemeenten, provincies en 
lokale vertegenwoordigers wat precies de verwachtingen en wensen zijn ten aa nzien van 
monitoring rondom de gaswinning in kleine velden. Afhankelijk daarvan kan monitoring 
lokaal ingericht worden. Ook hier streeft NAM naar duidelijkheid en een onafhankelijke rol 
in de monitoring.  
 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 799 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 800 ======================================================================

<pre>Voor 22 mei staat er een bestuurlijk overleg geplan d tussen de NAM en de decentrale 
overheden waarbij de NAM – blijkt nu - ook over dit onderwerp wil praten . 11 mei is er een 
vooroverleg tussen de bestuurders  van Assen, Tynaarlo en Aa en Hunze . 
 
De NAM heeft op ons verzoek hun vraagstelling voor he t overleg van 22 mei op papier 
gezet:  
 
1. Wat zijn de wensen en verwachtingen van de besturen ten aanzien  van een 
onafhankelijke schade afhandeling?  
2. Wat zijn de wensen en verwachtingen van besturen ten aanzien van  
onafhankelijke gebouwopnames (nulmeting en)? 
 
De NAM bedoelt met de wensen en verwachtingen van de besturen het volgende:  
1. Het is helder dat zowel overheid, als burgers als NAM een snel, transparant 
en duidelijk proces willen. Wat zijn daarbij de praktische ideeën vanuit de gemeente?  
2. Heeft de gemeente een voorkeur voor de vorm om tot een onafhankelijke 
schadeafhandeling te komen?  
3. Heeft u een inventarisatie van de wensen en de verwachtingen van de 
burgers zelf ten aanzien van een onafhankelijke schadeafhandeling?  
4. Welke rol ziet de gemee nte voor zichzelf om invulling te geven aan 
onafhankelijke schadeafhandeling?  
5. Welke rol ziet de gemeente voor zichzelf om invulling te geven aan 
onafhankelijke gebouwopnames?  
6. Is er een partij die in uw gemeente onafhankelijke gebouwopnames zou 
kunnen  doen?  
 
Dit zijn heel veel vragen waarvan  de beantwoording onderzoek vraagt,  tijd kost en ook 
overleg met o.a.  belangenorganisaties, gemeenteraad en decentrale overheden in Drenthe. 
Aangezien de NAM zich in heel Nederland wil terugtrekken uit de schadeafhandeling, hoort 
de vraagstelling wellicht ook thuis op de VNG en IPO -tafel. Het Rijk zal zich niet afzijdig 
kunnen houden.  
 
Het zal gaan om zaken als: borging van de belangen inwoners en bedrijven; zekerheid  en 
betrouwbaarheid ; verwachtingen van inwoners en bedrijven; draagvlak; kansen en risico’ s; 
rollen en verantwoordelijkheden ; omvang van de problematiek; schaal niveau; financiën en 
garanties ; techniek.  
 
Gelet op de omvang van de vraagstelling en het speelveld, kan het verstandig zijn om 
voorlopig nog geen standpunt in te nem en en dit ook zo te communiceren (o.a. 22 mei met 
de NAM) . Het feit dat de NAM zich terugtrekt uit d e schade -afhandeling kan worden gezien 
als positief.   
 
Ontwerp -instemmingsbesluit winningsplan  
 
Met ingang van maandag 8 mei ligt het Ontwerp -instemmingsbesluit W inningsplan  
Westerveld ter inzage.  
 
Het ontwerp heeft de volgende strekking:  
- Er mag worden gewonnen.  
- Er wordt tegemoet gekomen aan een aantal door ons geadviseerde zaken. Het totaal 
beeld blijft echter teleurstellend.  
o …… 
o …. 
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 800 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 801 ======================================================================

<pre>Wij gaan met ingang van dinsdag 9 mei ambtelijk samen met de  andere overheden werken 
aan de  zienswijze n.  
 
De planning voor het proces ziet er als volgt uit:  
- 11 mei bestuurlijk afstemmingsoverleg Tynaarlo en Aa en Hunze  
- 15 en 17 mei g esprekken Dorpsbelangen Loon en actiegr oep Stop gaswinning 
Marsdijk Nu . 
- 22, 23 en 24 inspraakavonden door het ministerie van EZ  
- 23 mei behandeling zienswijzen in college  
- 1 juni behandeling zienswijzen in gemeenteraad  
- 19 juni einde zienswijzen termijn  
   
 
 
 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 801 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 802 ======================================================================

<pre>Date : 22-12-2016 13:42:15
F
T
Subject : m em o over WOZ  en gasw inning
Attachm ent : m em o over WOZ  en gasw inning.docx;
 31.124
</pre>

====================================================================== Einde pagina 802 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 803 ======================================================================

<pre>    % Gemeente Assen  . Eenheid Beleid - Beleidsregisseurs    Memo    Van Nn en”   Aan : College van B&W   Datum : woensdag 21 december 2016  Onderwerp : WOZ im Marsdijk en Toon    De voorgenomen winning van aardgas leidttot onrust. Via de Wijkvereniging Marsdijk  hoorden wij dater al gesproken wordt over waardevermindering van woningen in de wijk van  10%. Er wordt gezegd dat makelaars dit percentage hebben genoemd.    Van een inwoner hebben we al bericht gekregen dat hij zijn WOZ-belasting niet gaat betalen  vanwege de voorgenomen winning. Er bestaat de mogelijkheid dat meer mensen gaan  reageren.    Aangezien de peildatum voor de nieuwe WOZ-aanslag 1-1-2016 is — en ertoen nog geen   onrustwas - zijn er geen waardedalingen geconstateerd. Sterker nog, eris sprake van een  waardestijging. Gelet op de kaders van hetrijk moet dit verwerkt worden in de bepaling van  de WOZ-waarde. Deze zin begrijpik niet. no en ea (Met opmaak: Tekstkleur:Rood )         Dan blijft er over hoe we de boodschap brengen. In de reactie op eventuele bezwaren, kan  de volgende tekst worden opgenomen:         Op wie reageren wij? Is een formele briefookeen optie. Toonbegripvooruwreactie. Maar - ( Met opmaak: Tekstkleur:Rood ]  de gemeente Assen kent een procedure als u hetniet eens bentmet uw woz aanslag.    Vervolgensprocedureuitieggen Rp 2 …— — (Met opmaak: Tekstkleur:Rood )    “U geeft aan dat u er sprake is van een waardedaling van uw woning als gevolg van de  voorgenomen winning van aardgas.   De NAM is van plan om gaste gaan winnen onder Loonen een deel van Marsdijk.  Burgemeester en wethouders van Assen hebben in een advies aan de minister van  economische zaken aangegeven dat ze dit niet willen. De minister moet nog een besluit  nemen over het winningsp!an van de NAM.   Burgemeester en wethouders begrijpen dater onrust bestaat in hetgebied. Er zijn hierover  al gesprekken gevoerd metonder andere de Wijkvereniging Marsdijk en Dorpsbelangen  Loon. Hierin hebben wij aangegeven dat het hier gaatom een klein gasveld en er sprake is  van een totaal andere situatie zoals die bestaat bij het Groninger gasveld. In Groningen gaat  het om bodemdalingen van een halve meter; in Assen gaathetom rond de 2 centimeter. Uit  de rapporten van o.a. het Staatstoezicht op de mijnen blijkt echter dater toch een kleine  kans is op lichte bevingen.   De peildatum van de waardebepaling was 1 januari 2016. Op datmomentwas er geen  sprake van een waardedaling van woningen. Er was zelf, door het aantrekken van de  woningmarkt, sprake van een waardestijging.   De nieuwe peildatum van de waardebepaling is 1 januari 2017. Als dan blijkt dat er  inderdaad sprake is van een waardedaling van uw woning, dan zullen wij dat  vanzelfsprekend verwerken in de waardebepaling van uw woning”.    </pre>

====================================================================== Einde pagina 803 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 804 ======================================================================

<pre>Kunnen wij dat met deze stelligheid bewe ren. Is er afstemming geweest met financiën en 
met juristen?  
 
 
Zodra blijkt dat er inderdaad een wa ardedaling optreedt in het gebied als gevolg van de 
(voorgenomen) gaswinning, dan zullen wij u hier over informeren.  
 
Vraag: Kunt u zich vinden in bovenstaande?  
 
 
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 804 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 805 ======================================================================

<pre>Date : 21-5-2017 12:36:00
F
T
Cc : "   @assen.nl, "    @assen.nl
Subject : Mem o overleg NAM 22-5-17
Attachm ent : Mem o Marco overleg NAM 22-5-17.docx;
Dag Marco,
 
Ik heb een memo gemaakt voor het overleg van morgen. Het is dikker geworden dan ik had gewild.
Kijk maar of je er iets mee kunt.
 
Ik probeer je morgen nog wel even op te zoeken voor afstemming. Wat voor rol verwacht je van mij? Een Inhoudelijke bij het bespreken van  de zienswijzen?
 
Je mag me ook vandaag mobiel bellen.
 
Fijne zondag nog.
 
Groet,
 
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De gemeente Assen aanvaardt geen
aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.31.125
</pre>

====================================================================== Einde pagina 805 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 806 ======================================================================

<pre> 
Eenheid Beleid  - Beleidsregis seurs  
  
 
M e m o  
Van :  
Aan : Marco Out  
Datum  : zondag 21 mei 2017  
Onderwerp  : Gesprek NAM  onafhankelijke schadeafhandeling  
 
Beste Marco,  
 
Maandag 22 mei hebben we een overleg tussen de NAM en bestuurders bij ons  in het 
gemeentekantoor.  
 
We  verwachten :  
NAM  
 
 
 
 
 
  
Midden -Drenthe  
Provincie  
Tynaarlo  
Aa en Hunze  
 
Of Leek en  Noordenveld komen weet ik niet.  
 
Het overleg  is op verzoek van de NAM, dus i k ga er vanuit  dat mevrouw  voorzitter 
is. 
 
De NAM heeft de volgende agenda rondgestuurd.  
1. Stand van zaken winningsplan Westerveld  
2. NAM op afstand in schadeafhandeling: wensen en verwachtingen van Besturen  
3. Onafhankelijke gebouwopnames (nulm etingen): wensen en verwachtingen van 
Besturen  
 
 
Wat wij bedoelen met wensen en verwachtingen van Besturen, is het volgende:  
1. Het is helder dat zowel overheid, als burgers als NAM een snel, transparant en 
duidelijk proces willen. Wat zijn daarbij de prak tische ideeën vanuit de gemeente?  
2. Heeft de gemeente een voorkeur voor de vorm om tot een onafhankelijke 
schadeafhandeling te komen?  
3. Heeft u een inventarisatie van de wensen en de verwachtingen van de burgers zelf 
ten aanzien van een onafhankelijke schadeafhandeling?  
4. Welke rol ziet de gemeente voor zichzelf om invulling te geven aan onafhankelijke 
schadeafhandeling?  
</pre>

====================================================================== Einde pagina 806 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 807 ======================================================================

<pre>5. Welke rol ziet de gemeente voor zichzelf om invulling te geven aan onafhankelijke 
gebouwopnames?  
6. Is er een parti j die in uw gemeente onafhankelijke gebouwopnames zou kunnen 
doen?  
 
Wat betreft het eerste kun jij misschien  de lead nemen vertellen wat de stand van zaken is: 
“Er komt een serieus pakket aan zienswijzen.”  
 
Rol provincie  
 
 
 
 
 
 
  
 
 
Je kan misschien aan  de laatste stand van zaken vragen. Volgen s mij zou ze nog 
contact met Tjisse hebben.  
 
Bij het bestuurlijk overleg van twee weken geleden hebben we afgesproken dat Assen en de 
provincie het voortouw nemen in het verhaal rond de schadeafhandeling. Dinsdag heb ik 
hierover een eerste gesprek met de provincie. In een mail aan de provincie heb ik al 
aangegeven dat Assen eerst een go ede analyse wil voordat er naar oplossingen en vorm 
wordt gekeken. In een brief aan de raad hebben we dit ook zo benoemd. Verder hebben we 
tegen de raad gezegd dat we met belangenorganisaties en de raad willen overleggen. Zie 
hieronder de tekst aan de raad : 
 
Wij beschouwen het als positief dat de NAM wil overgaan naar een onafhankelijke 
schadeafhandeling. Wij constateren echter dat zich een complexe vraag aandient: 
Hoe kan de schadeafhandeling op een  wijze gebeuren die zo veel mogelijk in het 
belang  van o nze inwoners en bedrijven is?  
Hierbij ontstaan verschillende  vragen:  
- Wat het juiste schaalniveau?  
- Hoe zijn de belangen van de  inwoners en bedrijven zo  goed mogelijk geborgd?  
- Wat zijn de zekerheden voor de inwoners en bedrijven?  
- Wat is  de omvan g van de problematiek?  Hoe vaak komen er buiten Groningen 
schades voor?  
- Hoe zit het financieel en welke garanties zijn er?  
 
Wij hebben op dit moment geen direct antwoord op bovenstaande  vragen. De 
beantwoording vraagt tijd. Er is onderzoek  nodig; over leg met belangenorganisaties, 
met u als gemeenteraad, met andere overheden en de VNG; er is duidelijkheid nodig 
over financiën, garanties en rollen en verantwoordelijkheden.  
 
Wij vragen u daarom ons tijd  te geven om, samen met anderen te komen tot een 
goede oplossing. Wij zullen u op de hoogte houden van de voortgang.  
 
Aan de provincie heb  ik gemaild  dat er heel veel vragen liggen en dat  er zorgvuldigheid 
geboden is . Hierbij heb ik het volgende benoemd : 
- Is het wenselijk dat we in de discussie over schadeafhandeling ook kijken naar 
onafhankelijke nu(l) -metingen en meten en monitoren?  
- Wat is de rol en verantwoordelijkheid van het rijk? En in dit verband: Wie is er 
verantwoordelijk voor de het financieren van de schadeafhandeling op de langere 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 807 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 808 ======================================================================

<pre>termijn? (Schades kunnen zich ook nog over 20 jaar v oordoen. Is de NAM er dan 
nog?)  
- Wat is de rol van de andere eigenaren van de NAM?   
- Wie betaalt de uitvoerings -/organisatiekosten van de schadeafhandeling?  
- Hoe zorgen we dat we wij mee kunnen praten  en niet de oplossing Groningen als 
enige oplossing krijgen voorgeschoteld?  
- Wat is er nog voor rol voor gemeenten en provincies? Hoe gaan we bewaken dat de 
belangen van inwoners en bedrijven zijn geborgd? Iemand zal moeten sturen op de 
schadeafhandeling en er kan getwijfeld worden of directe of indirecte sturing vanuit 
het rijk wenselijk is?  
-  
 
 
 
 
  
 
 
 
 
 
 
 
- komt er een aparte ombudsfunctie of moeten mensen die het niet eens zijn met een 
besluit over schadevergoeding naar de rechter stappen?  
- Gaat dit alleen over de NAM of ook over Vermilion? Gaat het ook over zoutwinni ng?  
- Welke krachtenvelden gaan er ontstaan?  
- Is er wetgeving nodig?  
 
NAM  
 
 
 
  
 
 
 
 
Het gesprek als totaal  
Ik verwacht dat een deel van de andere bestuurders nog niet zo heel erg heeft  nagedacht. 
Twee weken geleden hadden ze dat in ieder geval nog niet gedaan. Waarschijnlijk zijn jij, 
Tjisse en de NAM degenen die het gesprek gaan bepalen.  
 
Mijn advies zou zijn om:  
- Het gesprek in te steken als een verkenning (zonder tot oplossingen te willen komen)  
- De NAM vooral te laten praten en hun vragen te stellen zodat wij zicht krijgen op hun 
agenda. (De  vragen in onze brief aan de raad en aan de provincie kunnen hierbij een 
handvat zijn)  
- Rust en tijd creëren voor een goed  proces.  
 
 
 
 
 
 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 808 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 809 ======================================================================

<pre>Vragen NAM  
Mocht er inhoudelijk over de vragen van de NAM worden gesproken. Het  antwoord op de 
vragen in de agenda  zou het volgende kun nen zijn:  
2. NAM op afstand in schadeafhandeling: wensen en verwachtingen van Besturen ’ 
Daar gaan we goed over nadenken.  Een voorschot daarop: Echt onafhankelijk.. NAM 
betaalt direct zonder mokken als er schade is vastgesteld.  
 De NAM betaalt de  de volledige  uitvoerings/ organisatiekosten.  
3. Onafhankelijke gebouwopnames (nulmetingen): wensen en verwachtingen van 
Besturen   
Metingen aan alle gebouwen op de velden en deels in de omgeving. Geen bedrijf dat 
dans naar de pijpen van de NAM.  Inwoners zel f laten kiezen en declareren bij de 
NAM?  
 
 
Wat wij bedoelen met wensen en verwachtingen van Besturen, is het volgende:  
1. Het is helder dat zowel overheid, als burgers als NAM een snel, transparant en 
duidelijk proces willen. Wat zijn daarbij de praktisch e ideeën vanuit de gemeente?  
Wat zijn de  beelden van de NAM? Verder zie hierboven onder 2.  Wij gaan het niet 
overnemen. (Is zo benoemd in het bestuurlijk overleg van twee weken geleden)  
2. Heeft de gemeente een voorkeur voor de vorm om tot een onafhankeli jke 
schadeafhandeling te komen?  
 Nog niet. Veel vragen.  
3. Heeft u een inventarisatie van de wensen en de verwachtingen van de burgers zelf 
ten aanzien van een onafhankelijke schadeafhandeling?  
Nog niet. Dit vraagt tijd/interactie. Wel wat elementen opgeha ald: onafhankelijk; 
overal  nulmetingen; geen gedoe; snel betalen.  
4. Welke rol ziet de gemeente voor zichzelf om invulling te geven aan onafhankelijke 
schadeafhandeling?  
 Ophalen wat inwoners willen. Bewaken belangen inwoners.  
5. Welke rol ziet de gemeente voor zichzelf om invulling te geven aan onafhankelijke 
gebouwopnames?  
 Geen.  
6. Is er een partij die in uw gemeente onafhankelijke gebouwopnames zou kunnen 
doen?  
Vast wel. Maar als we met een lijstje komen, zijn de bedrijven die er niet opstaan 
boos.  
 
Bespreken zienswijzen  
Het ligt voor de hand dat jij voorzitter bent.  
 
Na het vertrek  van de NAM gaan we het nog hebben over de zienswijzen  hebben. Het kan 
zijn dat Waterschap Noorderzijlvest hier nog aanschuift.  
 
Het zou mooi zijn als  de  gelederen gesloten blijven  (met uitzondering van de provincie) en 
er een zienswijze komt waarbij iedereen  in zijn aanbiedingsbrief wat lokale inkleuring geeft.  
Het is vooral van belang dat Tynaarlo, Aa en Hunze en Assen bij elkaar blijven.  
We hebben geen  tijd voor grote aanpassingen.  
 
Je kunt misschien melden dat Assen i.v.m. de raad  tijdsdruk heeft en morgen moet 
besluiten. Woensdagmorgen zijn de stukken openbaar.  
 
 
 
 
 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 809 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 810 ======================================================================

<pre> 
  
  
 
  
  
  
 
  
 
  
 
 
 
   
 
 
 
 
 
 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 810 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 811 ======================================================================

<pre>Date : 31-1-2017 16:00:03
F
To :   @assen.nl, "   @assen.nl
Cc : "    @assen.nl, "   @assen.nl
Subject : m em o vervolg procedure gasw inning t.b.v. overleg m orgen
Attachm ent : m em o BW voorbereiding ziensw ijze.docx;
Beste Marco,
 
Bijgevoegd is een memo voor ons overleg van morgen 9 uur.
 
Groet,
 
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De gemeente Assen aanvaardt geen
aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.31.126
</pre>

====================================================================== Einde pagina 811 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 812 ======================================================================

<pre> 
Eenheid Beleid  - Beleidsregis seurs  
  
 
M e m o  
Van :  
Aan : College van B&W  
Datum  : dinsdag 24 januari 2017  
Onderwerp  : Vervolg procedure Winningsplan Westerveld  
 
Inleiding  
 
Onlangs heeft u het advies op het Winningsplan Westerveld vastgesteld. Dit advies is 
verzonden naar de minister van EZ. Het inwinnen van adviezen door EZ, is de eerste stap in 
de procedure om te komen tot een besluit op het winningsplan van de NAM. Het vervolg van 
de procedure ziet er als volgt uit:  
- De minister legt alle adviezen voor aan de Mijnraad. Op basis van de verzamelde 
adviezen, komt de Mijnraad met een advies aan de minister.  
- Op basis van o.a. dit advies neemt de minister een ontwerp -besluit over het 
winningsplan.  
- Het winningsplan  wordt vervolgens gedurende 6 weken  ter inzage gelegd. De 
betrokken decentrale overheden, maar ook de inwoners van het gebied, kunnen 
zienswijzen inbrengen. Het ministerie van EZ moet in de periode van 6 weken een 
informatie/inspraak bijeenkomst organisere n. 
- De minister neemt een definitief besluit op het winningsplan, waarin hij de zienswijzen 
meeneemt.  
- Tegen het besluit kan, door degenen die zienswijzen hebben ingebracht, beroep bij 
de Raad van State worden ingesteld.  
 
Volgens de planning van het minister ie van EZ wordt het ontwerp -besluit rond 16 maart ter 
inzage gelegd. Gelet hierop en het feit dat er vervolgens slechts 6 weken  “reactietijd” is, 
willen wij u nu al een aantal vragen voorleggen.  
 
Scenario voor ontwerp besluit  
 
Ambtelijk is de verwachting dat de minister van EZ de gevraagde winningen zal toestaan. 
Hierbij baseren wij ons op het besluit zoals dat is genomen over het Winningsplan voor het 
Groningerveld. Wij verwachten dat de minister slechts zeer beperkt zal meegaan in het door 
uw college geg even advies.  
 
Vraag:  
- Is het college voornemens om, als zich bovenstaande scenario voordoet, zienswijzen 
in te dienen?  
- Heeft u ook al gedachtes over een eventueel beroep?  
 
Samenwerking  
 
In de voorbereiding van het advies, is goed samengewerkt met andere decentrale 
overheden.  
 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 812 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 813 ======================================================================

<pre> 
Vraag:  
- Wilt u in de zienswijze -fase opnieuw samenwerken met de decentrale overheden 
waarm ee is samengewerkt in de advies fase?  
- Is hierbij het streven om te komen tot een gezamenlijke zienswijze (in ieder geval met 
de gemeenten Tynaarlo en Aa en Hunze)?  
- Vindt u het goed dat Assen hier opni euw de voortrekkers rol in pakt?  Zo ja, hoe wilt u 
dit communiceren met de andere decentrale overheden? Bestuurlijk?  
 
Commun icatie met de raad  
 
In de adviesfase heeft de raad gevraagd om een actieve betrokkenheid. Gelet op de korte 
termijn voor de zienswijze, vraagt - er vanuit gaande dat de raad betrokken wil worden -  het 
betrekken van de raad voorbereiding.  
 
Vraag:  
- Wilt u d e raad actief betrekken bij een zienswijze?  
- Wilt u de raad vooraf met een brief informeren de aanpak van de zienswijze fase 
(incl. de communicatie met de inwoners) en de vraag stellen hoe ze betrokken willen 
worden?  (Een voorstel kan hierbij zijn om, op het moment dat de ontwerp -
beschikking binnenkomt, een extra raad in te plannen of tijd in te ruimen in een 
reguliere vergadering  om te praten over de door het college vastgestelde 
zienswijzen ). 
 
Communicatie met de in woners  
 
Het onderwerp leeft sterk bij de inwoners van met name Marsdijk. En het verdient 
aanbeveling om de opgebouwde credits vast te houden onder andere door weer in overleg te 
gaan met de Dorpsbelangen Loon en de Wijkvereniging Marsdijk  (in combinatie me t de 
actiegroep in Marsdijk) . 
 
Vraag:  
- Wilt u actief de communicatie oppakken met de inwoners o.a. via de website en 
Berichten van de Brink?  En de recent opgerichte actiegroep in Marsdijk? Hoe 
communiceren we ons standpunt naar buiten toe? Doen we dat door middel van een 
PB of door middel van een mondelinge toelichting door de portefeuillehouder   
- Wilt u de inwoners faciliteren door een download -bare concept zienswijze op de 
website te pl aatsen? (Voordat GroenLink s of SP op dit idee komen)  
- Hoe staat u er teg enover als de portefeuillehouder tijdens de inspraakbijeenkomst 
van het ministerie van EZ mondelinge zienswijze in brengt?  
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 813 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 814 ======================================================================

<pre>Date : 27-1-2017 12:06:43
F
T
C
Subject : m em o vervolg procedure gasw inning
Attachm ent : m em o B&W voorbereiding ziensw ijze.docx;
Dag i ,
 
Wil je deze, als je weer op kantoor bent, lezen een waar nodig aanvullen? Ik wil hem woensdagochtend onder de arm meenemen als we hierover overleg hebben met Marco. 
vult nog de data in.
 
Groet,
 
 
 
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De gemeente Assen aanvaardt geen
aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.31.127
</pre>

====================================================================== Einde pagina 814 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 815 ======================================================================

<pre> 
Eenheid Beleid  - Beleidsregis seurs  
  
 
M e m o  
Van :  
Aan : College van B&W  
Datum  : dinsdag 24 januari 2017  
Onderwerp  : Vervolg procedure Winningsplan Westerveld  
 
Inleiding  
 
Onlangs heeft u het advies op het Winningsplan Westerveld vastgesteld. Dit advies is 
verzonden naar de minister van EZ. Het inwinnen van adviezen door EZ, is de eerste stap in 
de procedure om te komen tot een besluit op het winningsplan van de NAM. Het vervolg van 
de procedure ziet er als volgt uit:  
- De minister legt alle adviezen voor aan de Mijnraad. Op basis van de verzamelde 
adviezen, komt de Mijnraad met een advies aan de minister.  
- Op basis van o.a. dit advies neemt de minister een ontwerp -besluit over het 
winningsplan.  
- Het winningsplan  wordt vervolgens gedurende 6 weken  ???????  ter inzage gelegd. 
De betrokken decentrale overheden, maar ook de inwoners van het gebied, kunnen 
zienswijzen inbrengen. Het ministerie van EZ moet in de periode van 6 weken een 
informatie/inspraak bijeenkomst or ganiseren.  
- De minister neemt een definitief besluit op het winningsplan, waarin hij de zienswijzen 
meeneemt.  
- Tegen het besluit kan, door degenen die zienswijzen hebben ingebracht, beroep bij 
de Raad van State worden ingesteld.  
 
Volgens de planning van het ministerie van EZ wordt het ontwerp -besluit rond ………  ter 
inzage gelegd. Gelet hierop en het feit dat er vervolgens slechts 6 weken  “reactietijd” is, 
willen wij u nu al een aantal vragen voorleggen.  
 
Scenario voor ontwerp besluit  
 
Ambtelijk is de verwachti ng dat de minister van EZ de gevraagde winningen zal toestaan. 
Hierbij baseren wij ons op het besluit zoals dat is genomen over het Winningsplan voor het 
Groningerveld. Wij verwachten dat de minister slechts zeer beperkt zal meegaan in het door 
uw college gegeven advies.  
 
Vraag:  
- Is het college voornemens om, als zich bovenstaande scenario voordoet, zienswijzen 
in te dienen?  
 
Samenwerking  
 
In de voorbereiding van het advies, is goed samengewerkt met andere decentrale 
overheden.  
 
Vraag:  
</pre>

====================================================================== Einde pagina 815 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 816 ======================================================================

<pre>- Wilt u in de zienswijze -fase opnieuw samenwerken met de decentrale overheden 
waarm ee is samengewerkt in de advies fase?  
- Is hierbij het streven om te komen to t een gezamenlijke zienswijze (in ieder geval met 
de gemeenten Tynaarlo en Aa en Hunze)?  
- Vindt u het goed dat Assen hier opni euw de voortrekkers rol in pakt?  Zo ja, hoe wilt u 
dit communiceren met de andere decentrale overheden? Bestuurlijk?  
  
Communicatie met de raad  
 
In de adviesfase heeft de raad gevraagd om een actieve betrokkenheid. Gelet op de korte 
termijn voor de zienswijze, vraagt - er vanuit gaande dat de raad betrokken wil worden -  het 
betrekken van de raad voorbereiding.  
 
Vraag:  
- Wilt u de raad actief betrekken bij een zienswijze?   
- Wilt u de raad vooraf met een brief informeren de aanpak van de zienswijze fase 
(incl. de communicatie met de inwoners) en de vraag stellen hoe ze betrokken willen 
worden?  (Een voorstel kan hierbij zijn om , op het moment dat de ontwerp -
beschikking binnenkomt, een extra raad in te plannen of tijd in te ruimen in een 
reguliere vergadering  om te praten over de door het college vastgestelde 
zienswijzen ). 
 
Communicatie met de inwoners  
 
Het onderwerp leeft sterk bij de inwoners van met name Marsdijk. En het verdient 
aanbeveling om de opgebouwde credits vast te houden onder andere door weer in overleg te 
gaan met de Dorpsbelangen Loon en de Wijkvereniging Marsdijk.  
 
Vraag:  
- Wilt u actief de communicatie oppakk en met de inwoners o.a. via de website en 
Berichten van de Brink?  
- Wilt u de inwoners faciliteren door een download -bare concept zienswijze op de 
website te pl aatsen? (Voordat GroenLink of SP op dit idee komen)  
- Hoe staat u er tegenover als de portefeuilleho uder tijdens de inspraakbijeenkomst 
van het ministerie van EZ mondelinge zienswijze in brengt?  
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 816 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 817 ======================================================================

<pre>Date : 27-2-2018 16:01:15
F
T
C
Subject : m em o voor college schadeafhandeling gasw inning
Attachm ent : m em o verkenning Tcbb aanpak onafhankelijke schadeafhandeling 23-2-2018 (002).docx;notitie_EZ K_verkenning.pdf;
B
 
Wil je dit memo agenderen voor de collegevergadering van komende dinsdag? (graag bijlage ook bijvoegen)
 
Alvast bedankt.
 
Groet,
 
 
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De gemeente Assen aanvaardt geen
aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.31.128
</pre>

====================================================================== Einde pagina 817 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 818 ======================================================================

<pre> 
Eenheid Beleid  - Beleidsregis seurs  
  
 
M e m o  
Van :  
Aan : College van B&W  
Datum  : 27 februari 2018  
Onderwerp  : Verkenning Tcbb (Technische commissie bodembeweging) schad eafhandeling  
mijnbouwschade Nederland  
 
 
Doel memo  
Dit memo is bedoeld om u te informeren en er wordt gevraagd of u zich kunt vinden in de 
beschreven reactie  naar de pers . 
 
Aanleiding  
Onlangs is door de minister van EZK een schadeprotocol voor het Groninger veld 
vastgesteld waarbij de NAM uit het proces van schadeafhandeling is gestapt. Deze geldt 
echter al leen voor schades veroorzaakt door gaswinning uit het Groninger veld. De rest van 
Nederland wil ook een goede onafhankelijke schadeafhandeling.  
 
De Tcbb heeft op verzoek van de minister van EZK een verkenning uitgevoerd naar de 
mogelijkheid om te komen tot een uniforme wijze van afhandeling van schade veroorzaakt 
door mijnbouw  voor de rest van Nederland . De Tcbb heeft hiervoor een aantal instanties 
geïnterviewd , waaronder de provincie en gemeenten in Noord Drenthe.   
Wij hebben  ambtelijk een eindconcept van deze verkenning vertrouwelijk ontvangen van de 
Tcbb. Het rapport wordt 28 februari door de Tcbb  aangeboden aan de min ister. 
 
Strekking van de Tcbb verkenning . 
In de verkenning zijn de contouren  geschetst van een mogelijk meer integrale , 
onafhankelijke aanpak van mijnbo uwschades.  
   
De Tcbb pleit voor een integrale aanpak van schaderisico’s die moet bestaan uit:  
• een integrale en transparante beoordeling van schaderisico’s voorafgaand aan de 
gaswinning.  
• transparante monitoring van schades tijdens de gaswinning .  
• een adequate afhandeling van schades tijdens of na de gaswinning . 
 
Er wordt in het rapport aangegeven da t het technisch erg lastig is om de relatie te leggen 
tussen schade en bodembeweging of bodemdaling. Daarom vindt de Tcbb het belangrijk dat 
er vooraf en tijd ens de mijnbouwactiviteit  (lees: gaswinning ) goed gemonitord wordt . 
 
Men pleit voor een gebiedsarrangement vastgelegd door de mijnbouwer en het lokaal 
bestuur voor afhandeling van met name klein e schades. Deze moet zorgen voor een 
basisvoorziening waarmee klein e schades snel en efficiënt worden afgehandeld.  
     
Voor grote schades wil men een landelijk onafhankelijk instituut zoals die voor Groningen nu 
wordt ingericht.   
</pre>

====================================================================== Einde pagina 818 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 819 ======================================================================

<pre>Men erken t in de verkenning dat de omgekeerde bewijslast een betere uitgangspositie voor 
de inwoner verschaft maar er wordt in het advies niet voor gepleit . 
 
Eerste i ndruk van het advies  
De verkenning biedt goede aanknopingspunten voor een adequate en ruimhartige 
schadeafhandeling .  
Er wordt door Tcbb gesteld dat in de verkenning de contouren zijn geschetst voor een 
uniforme wijze van afhandeling van schade veroorzaakt door mijnbouw voor de rest van 
Nederland.  Er zijn nog veel zaken niet uitgewerkt en dat leidt nog tot vragen en 
ondui delijkheid. Het advies komt niet geheel  overeen met het  advies en zienswijze van de 
gemeenten op het W inningsplan  Westerveld  ten aanzien van schadeafhandeling.  
 
Positief:  
Men wil naar een onafhankelijke beoordeling van mijnbouwschade en de mijnbouwer uit het 
schadeafhandelingstraject. Er wordt aangegeven dat er veel meer aandacht moet zijn voor 
monitoring vooraf, tijdens en  na beëindiging van de mijnbouwactiviteiten.  
 
Kanttekeningen:  
Er wordt niks gezegd over het voorkomen van schade ; omgekeerde bewijslas t zit niet in het 
advies en o nduidelijk is wat bedoeld wordt met gebiedsarrangement en regionale aanpak . 
Wie vult de basisvoorziening voor kleine schades en wat is de gedachte van de Tcbb achter 
een rol voor het lokale bestuur in het schadetraject?  Tot nu toe hebben we aangegeven wel 
te willen meedenken maar geen verantwoordelijkheid willen hebben. Dit hoort thuis bij het 
Rijk. 
 
Reactie  
 
  
 
  
 
 
 
 
 
  
 
 
 
  
 
 
  
 
 
 
 
 
  
  
. 
 
*Deze reactie is ambtelijk afgestemd met de gemeenten Tynaarlo en Aa en Hunze en de 
provincie. De provincie blijft echter bij het afwijkende standpunt dat ze geen omgekeerde 
bewijslast willen.  
</pre>

====================================================================== Einde pagina 819 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 820 ======================================================================

<pre> 
Vraag: Kunt u zich vinden in deze eerste reactie?  
 
En verder  
Er wordt een overleg gepland met de burgemeesters van Tynaarlo, Aa en Hunze en 
Noord enveld en met gedeputeerde Stelpstra om een schriftelijke reactie op het Tcbb advies 
te bespreken.  
 
Hat advies van de Tcbb is bijgevoegd.  </pre>

====================================================================== Einde pagina 820 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 821 ======================================================================

<pre>'Help, een scheur in mijn huis!' 
 
 
 
 
 
Een verkenning naar een uniforme en onaf-
hankelijke afhandeling van mijnbouwschade 
in Nederland 
 
(concept februari 2018) 
 
 
 
 
 
 
 
 
Postbus 20401 
2500 EK Den Haag 
T 088  042 5718 
www.tcbb.nl 
secretaris@tcbb.nl 
  
</pre>

====================================================================== Einde pagina 821 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 822 ======================================================================

<pre>2 
  
Inhoudsopgave 
 
Samenvatting 
 
1. Inleiding; verzoek tot verkenning 
 
2. Mijnbouwschade in Nederland 
 
3. Lessen uit de huidige wijze van schadeafhandeling 
 
4. Naar een uniforme, onafhankelijke afhandeling van mijnbouwschades in Nederland 
 
5. Nadere uitwerking 
 
6. En verder? 
 
 
Bijlagen 
 
1. Lijst van geraadpleegde personen en instanties  
 
2. Notitie Tcbb 'Mijnbouw, bodembeweging en schade' 
 
3. Achtergrondstudies 
 
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 822 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 823 ======================================================================

<pre>3 
  
Samenvatting 
 
Mijnbouwactiviteit en roep en bij bewoners en bestuurders emoties op rond mogelijke risico’s en af-
handeling van schade,  niet alleen in Groningen, maar ook daar  buiten , zoals in Drenthe, Friesland, 
Noord - en Zuid-Holland en Limburg . 
 
De vraag naar  rechtsgelijkheid rond de afhandeling van mijnbouwschade in heel Nederland wordt 
luider . Daarbij zijn (bestuurlijke) keuzes  nodig . 
 
De Tcbb pleit voor een integrale aanpak van schaderisico's bij mijnbouwactiviteiten. Deze integrale 
aanpak zou moeten bestaan uit:  
- een integrale en transparante beoordeling van schaderisico's voorafgaand aan de mijnbouwac-
tiviteiten;  
- een transparante monitoring van mogelijke schaderisico's tijdens de mijnbouwactiviteiten;  
- een adequate, efficiënte afhandeling v an eventuele schades die tijdens of na beëindiging van 
de mijnbouwactiviteiten optreden.  
Deze onderdelen zouden per mijnbouwactiviteit vooraf in een gebiedsarrangement moeten worden 
vastgelegd tussen mijnbouwer en bestuur van het betrokken gebied.  
 
Voor de afhandeling van mijnbouwschades adviseert de Tcbb om te komen tot een uniforme  lande-
lijke aanpak  voor de afhandeling van mijnbouwschade s. Daarbij zou per mijnbouwactiviteit in een 
gebiedsarrangement voorzien moeten worden in een basisvoorziening  voor een snelle, efficiënte af-
handeling van kleine schades.  
 
Mijnbouws chades moeten kunnen worden aangemeld bij e en nieuw landelijk Instituut Mijnbouw-
schade  (IM) . Dit Instituut draagt zorg voor een onafhankelijke beoordeling en afhandeling van de 
schades binnen een publiekrechtelijk  kader.  Om de kennis en ervaring met specifieke mijnbouwscha-
des te bundelen beveelt de Tcbb aan om dit instituut in te richten in een aantal kamers : 
- Gaswinning Groningen veld ; 
- Gaswinning Kleine Velden ; 
- Zoutwinning ; 
- Limburg;  
- Geothermie . 
 
 
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 823 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 824 ======================================================================

<pre>4 
 1. Inleiding; verzoek tot verkenning  
 
1.1 Inleiding 
 
In Nederland vindt mijnbouw in vele vormen plaats: gaswinning uit het grote Groningenveld en uit 
verschillende kleinere gasvelden in Friesland, Drenthe, Noord- en Zuid-Holland; opslag voor gas en 
andere stoffen in de diepe ondergrond in Drenthe en Noord-Holland; olie- en gaswinning in de diepe 
zeebodem; oliewinning uit diverse putten in Groningen en Drenthe; zoutwinning in Friesland en 
Twente; geothermie in tot nu toe Zuid-Holland en voorheen (tot plm. 1970) kolenwinning in Limburg. 
 
Als gevolg van mijnbouw in de diepe ondergrond kunnen bodembewegingen optreden, zowel bo-
demdaling of -stijging als bodemtrilling. Deze bodembewegingen kunnen tot schade aan gebouwen 
en installaties leiden. 
 
Maar schade aan gebouwen en installaties kan ook andere oorzaken hebben: een 'slappe' onder-
grond, grondwaterfluctuaties, bouwkundige gebreken, trillingen als gevolg van langsrijdend verkeer 
etc. In de praktijk is het vaak moeilijk om met zekerheid te bepalen of een schade aan een gebouw 
(bijvoorbeeld een scheur in een muur) veroorzaakt is door een mijnbouwactiviteit of (mede) door 
een andere omstandigheid. 
 
Onder invloed van de grote publieke belangstelling voor de afhandeling van schades aan gebouwen 
en installaties na de aardbevingen in Groningen bestaat bij burgers en bestuurders steeds meer be-
hoefte aan duidelijkheid en transparantie over de aanpak die gevolgd moet worden om vast te stel-
len welke schades wel, en welke schades niet het gevolg zijn van gaswinning of andere mijnbouwac-
tiviteiten. Ook moet helder zijn hoe wordt omgegaan met schades waarvan niet met zekerheid kan 
worden vastgesteld of deze al dan niet zijn veroorzaakt door de mijnbouwactiviteit. 
 
Verschillende  aspecten vragen hierbij aandacht : 
- de grote (economische) ongelijkheid tussen de schadelijdende bu rger en de mijnbouwer;  
- de blijvende technische onzekerheden bij het vaststellen van het causaal verband tussen schade 
en mijnbouwactiviteit ; 
- de vraag voor wiens risico deze onzekerhed en moet en komen bij de afhandeling van mijnbouw-
schades;  
- de groeiende nadruk op de publieke zorgplicht van de Staat bij mijnbouwactiviteiten naast de 
aansprakelijkheid van de mijnbouwer ;  
- de grote maatschappelijke onrust bij het optreden van schades die mog elijk verband houden met 
mijnbouwactiviteiten , en in het verlengde daarvan: 
- de groeiende weerstand bij burgers tegen nieuwe mijnbouwactiviteiten in hun omgeving.  
 
1.2 Verzoek tot verkenning 
Tegen deze achtergrond heeft het ministerie van EZ K bij brief van 21 september 2017 (DGTEM-
EO/1743792) aan de Technische commissie bodembeweging (Tcbb) verzocht om - samen met de 
door haar relevant geachte partijen - een verkenning uit te voeren naar de mogelijkheden om te ko-
men tot een verbeterde - en zo mogelijk uniforme - wijze van afhandeling van schade veroorzaakt 
door mijnbouw in Nederland. 
 
Als onderdeel van de ze verkenning heeft de Tcbb i n de aanloop van het nieuwe schadeprotocol voor 
Gron ingen op 6 oktober 2017 een workshop met een aantal direct-betrokkenen gehouden . In de 
daarop volgende weken heeft de Tcbb met nog vele andere groepen en instanties gesproken (zie bij-
lage 1). Uiteraard heeft de Tcbb ook gebruik gemaakt van haar eigen langjarige ervaringen bij de af-
handeling van mijnbouwschade. </pre>

====================================================================== Einde pagina 824 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 825 ======================================================================

<pre>5 
  
Het ministerie heeft nadrukkelijk verzocht om bij deze verkenning ook de inhoud van het nieuwe 
schadeprotocol voor Groningen te betrekken. Van vele kanten wordt bepleit om burgers met mijn-
bouwschade in 'de rest van Nederland' niet anders te behandelen dan burgers in 'Groningen'. Alle 
reden dus om te verkennen of de afhandeling van mijnbouwschade volgens het nieuwe Groninger 
schadeprotocol vertaald kan worden in een uniforme aanpak voor afhandeling van mijnbouwschade 
in heel Nederland. 
 
2. Mijnbouwschade in Nederland  
 
2.1 Vormen van mijnbouwschade 
 
Mijnbouw is niet zonder risico's. Mijnbouw leidt tot bodembeweging en bodembeweging kan tot fy-
sieke schade leiden aan gebouwen (huizen, bedrijfsgebouwen), installaties, werken (dijken, bruggen, 
wegen) en bijvoorbeeld agrarische gronden. 
 
Bodembeweging door mijnbouwactiviteiten kan zich manifesteren in de vorm van bodemdaling, bo-
demstijging en/of bodemtrilling. In bijlage 2 bij deze verkenning is een nadere uiteenzetting opge-
nomen over de verschillende mijnbouwactiviteiten in Nederland en welke bodembewegingen en 
schade deze mijnbouwactiviteiten met zich mee (kunnen) brengen.  
 
Gaswinning (en ook ondergrondse opslag) kan leiden tot aardbevingen. Deze aardbevingen veroor-
zaken bodemtrilling. Afhankelijk van de sterkte van de bodemtrilling aan het aardoppervlak en de 
samenstelling van de ondergrond kan dit tot fysieke schade aan gebouwen leiden. We zien dit na-
tuurlijk in Groningen, maar ook bij een aantal kleinere gasvelden in Drenthe en Noord-Holland.  
 
Gaswinning - maar bijvoorbeeld ook zoutwinning - leidt daarnaast tot bodemdaling. Zolang deze bo-
demdaling gelijkmatig plaatsvindt, 'zakken' gebouwen gelijkmatig mee, en bestaat er in beginsel geen 
risico op schade. Bij significante bodemdaling is het soms nodig dat waterschappen corrigerende 
maatregelen nemen ten aanzien van de waterstanden. Door deze maatregelen kan er - indirect - 
schade aan gebouwen ontstaan, zoals wateroverlast.  
 
 NB: bodemdaling kan ook tot schade leiden aan werken en/of agrarische gronden. Voor derge-
lijke schades bestaat tussen agrariërs, overheden en mijnbouwers een systeem voor schadeaf-
handeling via de Commissies bodemdaling Friesland en Groningen en de schadecommissies 
van waterschappen. Deze schades blijven in deze verkenning buiten beschouwing. 
 
Bodemrijzing speelt met name in Limburg. Daar zijn rondom 1970 de kolenmijnen gesloten en is de 
kolenwinning gestaakt. In de jaren negentig zijn ook de pompen stilgezet, die zorgden voor het weg-
houden van het water uit de mijnen, stijgt de mijnwaterspiegel in Limburg. Dit leidt op verschillende 
plaatsen tot ongelijkmatige bodembewegingen, met schades tot gevolg aan daarop aanwezige ge-
bouwen. 
 
2.2 Aansprakelijkheid voor mijnbouwschade 
 
In Nederland is op grond van artikel 6:177 BW de mijnbouwer aansprakelijk voor de schade die hij 
met zijn mijnbouwactiviteiten veroorzaakt aan gebouwen en installaties. 
 
Dit betekent dat degene die schade aan zijn gebouw of installatie ondervindt in beginsel moet bewij-
zen dat deze schade veroorzaakt is door (het gevolg is van) de activiteit van de mijnbouwer.  
Om de eigenaar  bij deze bewijspositie tegemoet te komen is in de Mijnbouwwet erin voorzien dat: </pre>

====================================================================== Einde pagina 825 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 826 ======================================================================

<pre>6 
 a. de mijnbouwer op eerste verzoek alle relevante informatie over zijn mijnbouwactiviteiten aan 
de eigenaar ter beschikking moet stellen (artikel 6:177 BW); 
b. de eigenaar zich kan wenden tot de Technische commissie bodembeweging (Tcbb) om een ad-
vies te krijgen over het verband tussen die schade en de mijnbouwactiviteiten, en over de 
hoogte van het schadebedrag. 
De Tcbb is een onafhankelijke commissie, die bij wet is ingesteld. De samenstelling, taak en werkwij-
ze van deze commissie is nader geregeld in de artikelen 113 tot en met 122 van de Mijnbouwwet .  
 
Bij de schades die zijn opgetreden na de aardbevingen in Groningen heeft de wetgever de (vele) ei-
genaren van gebouwen in Groningen nog verder tegemoet willen komen en is (per 1 januari 2017) 
voorzien in: 
c. een wettelijk bewijsvermoeden (ex artikel 6:177a BW). Op grond van dit bewijsvermoeden 
wordt een fysieke schade aan een gebouw of installatie, die naar zijn aard redelijkerwijs een 
schade als gevolg van de gaswinning uit het Groningerveld zou kunnen zijn, vermoed veroor-
zaakt te zijn door die gaswinning. Als sprake is van zo'n schade zal de mijnbouwer (in Gronin-
gen: de NAM) aannemelijk moeten maken dat de betreffende schade niet veroorzaakt is door 
de gaswinning, maar een andere oorzaak heeft. 
 
Op papier is hiermee de aansprakelijkheid voor mijnbouwschade goed geregeld. In de praktijk is het 
voor een burger toch vaak lastig om zijn schade bevredigend afgehandeld te krijgen. Hiervoor zijn 
verschillende oorzaken aan te wijzen. 
 
2.3 Huidige loketten voor de afhandeling van mijnbouwschades 
 
Waar kan een burger nu terecht met schade aan zijn huis, die mogelijk verband houdt met mijn-
bouwactiviteiten? 
 
In Groningen konden burgers voor de afhandeling van hun schades aanvankelijk naar de NAM, en la-
ter naar het CVW, met eventueel een beroep op onafhankelijke arbiters. Daarmee was feitelijk spra-
ke van een procedure tussen de burger en de NAM, waarbij de burger 'hulp' kreeg van het wettelijk 
bewijsvermoeden. Daarnaast kunnen zij een beoordeling vragen aan de Tcbb, en uiteindelijk aan de 
civiele rechter. Met ingang van 19 maart 2018 zal de schadeafhandeling plaatsvinden door de nieuwe 
onafhankelijke Tijdelijke Commissie Mijnbouwschade Groningen (TCMG). Er zal dan geen sprake 
meer zijn van procedures tussen burgers en de NAM; de TCMG zal de schades onafhankelijk tech-
nisch en juridisch beoordelen, met de mogelijkheid van (bezwaar en uiteindelijk) beroep bij de be-
stuursrechter. In Groningen wachten op dit moment nog duizenden schademeldingen op afhande-
ling. 
 
Burgers in de rest van Nederland zijn voor de afhandeling van hun schades aangewezen op de mijn-
bouwer, en uiteindelijk op de civiele rechter. Zij kunnen daarbij de schade laten onderzoeken door de 
Tcbb. Maar voor hen geldt daarbij geen wettelijk bewijsvermoeden, zodat zij uiteindelijk moeten 
aantonen dat hun schade het gevolg is van een specifieke mijnbouwactiviteit. De Tcbb geeft jaarlijks 
zo'n 50 adviezen over het causaal verband tussen schade aan een woning en een mijnbouwactiviteit. 
In afwachting van de ontwikkelingen rond het nieuwe schadeprotocol voor Groningen wachten m et 
name in Drenthe (Emmen, Zuidlaren) nog vele honderden schademeldingen op afhandeling. 
 
Voor burgers in Limburg komt daar nog bij dat op grond van de huidige wetgeving aanspraken op 
schadevergoeding in verband met de kolenwinning inmiddels zijn verjaard. Voor burgers die schade 
lijden als gevolg van de huidige bodembewegingen is door een aantal overheden een Stichting Cala-
miteitenfonds Mijnwaterschade opgericht, van waaruit schadevergoedingen kunnen worden uitge-
keerd. De Tcbb onderzoekt - op verzoek van burgers - wel het causaal verband tussen schade aan een </pre>

====================================================================== Einde pagina 826 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 827 ======================================================================

<pre>7 
 woning en de bodembewegingen (plm. tien keer per jaar), maar burgers hebben nog altijd geen zicht 
op vergoeding van vastgestelde schades. 
 
3. Lessen uit de huidige wijze van schadeafhandeling  
 
Uit de huidige wijze van afhandeling van mijnbouwschade kan een aantal 'lessen' worden geleerd: 
- schade aan gebouwen heeft vaak meerdere oorzaken;  
- het is technisch lang niet altijd mogelijk om met een grote mate van zekerheid te bepalen dat 
een bepaalde schade aan een gebouw het gevolg is van een concrete mijnbouwactiviteit; 
'technisch' deskundigen zijn het ook lang niet altijd met elkaar eens over het causaal verband 
tussen een bepaalde schade en een mijnbouwactiviteit; 
- goede technische onderzoeken naar het causaal verband tussen schades en mijnbouwactivitei-
ten zijn door hun complexiteit (beoordeling van onder- en bovengrond en bouwkundige staat 
en bouwhistorie) duur en kosten veel tijd, terwijl de onzekerheid over het causaal verband 
daardoor vaak nauwelijks wordt verkleind; 
- de (technische) kennis over de effecten van mijnbouwactiviteiten op gebouwen is voortdurend 
in ontwikkeling; bundeling en toegankelijkheid van die kennis is van groot belang; 
- de technische en juridische onzekerheden bij mijnbouwschades vergen een onafhankelijke, en 
zo veel mogelijk uniforme technische en juridische beoordeling van deze schades; 
- het 'wettelijk bewijsvermoeden', zoals dat voor Groningen van toepassing is helpt een burger 
vooral aan een betere bewijspositie ten opzichte van de mijnbouwer; bij een onafhankelijke 
schadebeoordeling zal de burger niet meer tegenover de mijnbouwer staan en komt het aan 
op een onafhankelijke weging van de mogelijke oorzaken van de schade; 
- transparantie en zekerheid vooraf over een snelle en onafhankelijke beoordeling van mijn-
bouwschades dragen sterk bij aan de acceptatie van mogelijke risico's op schades bij nieuwe 
mijnbouwactiviteiten; 
- daarnaast hechten burgers (en hun lokale bestuurders) aan transparantie bij de afweging van 
risico's op schades bij de beoordeling van (plannen voor) nieuwe mijnbouwactiviteiten en bij 
het monitoren van deze risico's, zowel tijdens als gedurende een zekere periode na beëindi-
ging van de winningsactiviteiten; 
- mijnbouwschade (zoals een scheur in een muur etc.) leidt 'naar zijn aard' vaak tot grote onze-
kerheid bij burgers, en is in zoverre niet vergelijkbaar met gewone vermogensschade. De af-
handeling van dergelijke schades vergt oog voor deze bijzondere aard.  
 
4. Naar een uniforme, onafhankelijke afhandeling van mijnbouwschades in Nederland  
 
4.1 Inleiding 
 
Uit de vele gesprekken die de Tcbb gevoerd heeft blijkt dat er een breed begrip bestaat voor alle 
energie die gestoken is en wordt om tot een goede afwikkeling van de aardbevingsschades in Gro-
ningen te komen. Tegelijkertijd zijn burgers en bestuurders in andere mijnbouwgebieden in toene-
mende mate bevreesd voor schades à la Groningen, en ervaren zij een gevoel van rechtsongelijkheid 
ten opzichte van Groningen bij het voorkomen en afhandelen van hun schades. 
 
Een uniforme landelijke aanpak voor de beoordeling van risico's op mijnbouwschade en de afhande-
ling van mijnbouwschades is wenselijk om deze gevoelens van vrees en ongelijke behandeling weg te 
nemen. Zij biedt bovendien kans en om mijnbouwactiviteiten niet slechts als een 'winning' voor de 
mijnbouwmaatschappij te organiseren, maar veeleer als een gezamenlijke bijdrage van gebied en 
mijnbouwer aan de energievoorziening voor ons land.  
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 827 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 828 ======================================================================

<pre>8 
 4.2 De manier van denken 
 
Uitgangspunt is dat de Staat niet alleen in Groningen, maar ook in de rest van Nederland de verant-
woordelijkheid draagt voor een rechtvaardige en onafhankelijke afhandeling van mijnbouwschades 
bij burgers, met oog voor de menselijke maat en doelmatigheid. 
 
De afhandeling van mijnbouwschades hoort daarbij niet enkel en alleen een technische en juridische 
beoordeling te omvatten, maar dient onderdeel te zijn van een integrale aanpak van schaderisico's 
bij mijnbouwactiviteiten. Deze integrale aanpak zou bij iedere nieuwe mijnbouwactiviteit moeten be-
staan uit:  
- een integrale en transparante beoordeling van schaderisico's voorafgaand aan de mijnbouwac-
tiviteiten, en  
- een transparante monitoring van mogelijke schaderisico's tijdens de mijnbouwactiviteiten en 
een adequate, efficiënte afhandeling van eventuele schades, die tijdens of na beëindiging van 
de mijnbouwactiviteit optreden.  
 
De verschillende onderdelen van deze integrale aanpak zouden per mijnbouwactiviteit vooraf in een 
gebiedsarrangement moeten worden vastgelegd tussen mijnbouwer en bestuur van het betrokken 
gebied. Het tot stand komen van zo'n gebiedsarrangement zou voorwaarde voor instemming met de 
mijnbouwactiviteit moeten zijn. 
 
NB De leden van de NOGEPA, branchevereniging voor de olie en gasindustrie, hebben in sep-
tember 2017 een gedragscode gepubliceerd. In deze code wordt aanbevolen om bij nieuwe 
mijnbouwactiviteiten zo vroeg mogelijk samen met de omgeving een specifiek projectafstem-
mingsprogramma te maken. Zo'n programma zou onderdeel kunnen zijn van een 'integraal' 
gebiedsarrangement.  
 
Voor de afhandeling van met name kleine schades zou in een gebiedsarrangement moeten worden 
voorzien in een zoveel mogelijk uniforme basisvoorziening. Binnen deze voorziening zouden kleine 
schades binnen een vooraf bepaald effectgebied eenvoudig moeten kunnen worden hersteld of ver-
goed (zonder dure en tijdrovende onderzoeken en procedures, bijvoorbeeld zoals bij schadeverzeke-
ringen).  
 
5. Nadere uitwerking 
 
5.1 Risicoanalyse en preventie van mijnbouwschade   
 
Mijnbouwers moeten nu reeds bij plannen voor nieuwe mijnbouwactiviteiten uitvoerig onderzoek 
doen naar de risico's op schade aan de omgeving van die activiteiten. De minister van EZK beoordeelt 
- mede op basis van adviezen van de Tcbb - deze risicoanalyses bij zijn beslissing over instemming 
met de betreffende activiteiten en betrekt deze risico's bij de afweging van alle betrokken belangen. 
Deze risicoanalyses zijn nu veelal nog zeer technisch van aard en voor burgers nauwelijks te door-
gronden. Voor een goed begrip én acceptatie van deze risico's zouden deze analyses, en de wijze 
waarop de risico's in de besluitvorming door de minister worden betrokken, aanmerkelijk transpa-
ranter moeten worden.  
 
Vaste onderdelen van deze risicoanalyses zouden voorts moeten zijn een concrete beschrijving van 
de mogelijke maatregelen om eventuele schades te voorkomen en hoe het risico op schades tijdens 
de mijnbouwactiviteiten zal worden gemonitord. 
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 828 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 829 ======================================================================

<pre>9 
 Voor een adequate beoordeling van mijnbouwschades achteraf is het van belang om vooraf de rele-
vante kenmerken van het betreffende gebied en de daarin aanwezige bebouwing in kaart te bren-
gen. Het verdient aanbeveling om hiervoor een uniforme aanpak te ontwikkelen. 
 
5.2 Monitoring van bodembeweging 
 
Voor burgers is bodembeweging een ongrijpbaar, en daarom veelal beangstigend fenomeen. Trans-
parantie over de feitelijke bodembeweging in een bepaald gebied kan onrustgevoelens wegnemen. 
Bovendien zijn goede monitorgegevens over de bodembeweging in een bepaald gebied essentieel 
om bij eventuele schades tot een goede beoordeling van een mogelijk causaal verband met een con-
crete mijnbouwactiviteit te kunnen komen. 
 
Onderdeel van een gebiedsarrangement voor een nieuwe mijnbouwactiviteit zou dan ook moeten 
zijn de inrichting van een adequaat monitoringssysteem, met heldere afspraken over het beheer en 
de toegankelijkheid van de betreffende gegevens. Uitgangspunt daarbij zal moeten zijn dat een geïn-
teresseerde burger eenvoudig in staat moet zijn om het verloop van de bodembeweging in zijn om-
geving te kunnen volgen.  
 
5.3 Afhandeling van kleine schades 
 
Schade aan een gebouw kan verschillende oorzaken hebben. Naast bodembeweging door mijnbouw 
zijn mogelijke oorzaken zettingen door een 'slappe' ondergrond, grondwaterfluctuaties, bouwkundi-
ge gebreken, temperatuursspanningen, trillingen als gevolg van langsrijdend verkeer etc. Vaak is er 
ook sprake van een combinatie van oorzaken. 
 
De mate van schade kan ook sterk verschillen. Zeer lichte schade, zoals de zichtbare aanwezigheid 
van haarscheuren in muren, kan op esthetische bezwaren stuiten maar heeft meestal geen construc-
tieve consequenties. Het herstel van dergelijke schades is over het algemeen relatief eenvoudig. Aan 
de andere kant van het spectrum is sprake van ernstige constructieve schade, waarbij er gevaar voor 
instorting kan zijn. De veiligheid is dan in het geding. Het herstel van deze schades is in het algemeen 
zeer ingrijpend. 
 
De ervaringen met het beoordelen van schades in Groningen laten zien dat het met name bij de lich-
tere schades in de praktijk vaak niet goed mogelijk is om met voldoende zekerheid te bepalen of een 
schade in een gebouw (bijvoorbeeld een scheur in een muur) veroorzaakt is door mijnbouw of door 
een andere omstandigheid en ook dat vaak sprake is van een combinatie van oorzaken. De conclusie 
is dan op z'n best dat de betreffende schade (mede) veroorzaakt kan zijn door mijnbouw. 
 
Schademeldingen betreffen (ook in Groningen) vaak relatief kleine schades. Diepgaand onderzoek 
naar de oorzaak van die schades lijkt dan niet proportioneel. In veel gevallen is het onder voorwaar-
den direct herstellen van die schades aanzienlijk efficiënter dan het uitvoeren van uitgebreid onder-
zoek, aangevuld met contra- expertises en beoordelingen door juristen. 
 
Bij grote aantallen schades ligt een eerste marginale toetsing en afhandeling van de kleine schades 
meer voor de hand, zoals dat ook bij de afhandeling van kleine schades door verzekeringsmaat-
schappijen gebeurt. Dat bevordert ook een snelle afhandeling van alle schades. Bij de marginale toet-
sing wordt nagegaan of aan bepaalde, gebiedsafhankelijke voorwaarden wordt voldaan. De eerste 
drie voorwaarden kunnen zijn dat de schadelocatie in een (vooraf bepaald) effectgebied ligt, dat de 
schade naar aard, omvang en ontstaanstijdstip kan zijn veroorzaakt door bodembeweging als gevolg 
van de mijnbouwactiviteit en dat de schade niet evident het gevolg is van een andere oorzaak. Als 
niet aan deze voorwaarden wordt voldaan volgt afwijzing van de claim. Wordt wel aan deze voor-
waarden voldaan dan wordt vervolgens nagegaan of het schadebedrag redelijk is in relatie tot de ge-</pre>

====================================================================== Einde pagina 829 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 830 ======================================================================

<pre>10 
 claimde schade en of het schadebedrag onder een vastgesteld drempelbedrag voor uitgebreide toet-
sing ligt. Wordt ook aan deze voorwaarden voldaan dan volgt direct vergoeding van de schade (in 
geld of in de vorm van herstel). 
 
5.4 Afhandeling van grote(re) schades 
 
Grote(re) schades rechtvaardigen nader onderzoek naar de oorzaak van deze schades, en naar een 
mogelijk causaal verband met een mijnbouwactiviteit.  
 
Ook nader onderzoek naar de schade dient proportioneel te zijn. Als het bijvoorbeeld alleen gaat om 
de vraag welk schadebedrag behoort bij de geclaimde schade dan kan het onderzoek daartoe be-
perkt blijven. Een onafhankelijke kostendeskundige kan dan het schadebedrag vaststellen waarna tot 
schadevergoeding kan worden overgegaan. 
 
Nader onderzoek naar de oorzaak van een schade en het causaal verband met een mijnbouwactivi-
teit moet door een onafhankelijke technische deskundige worden uitgevoerd en dient inzicht te ver-
schaffen in de mate van (on)zekerheden. De resultaten van dit onderzoek moeten uiteindelijk de ba-
sis zijn voor een onafhankelijke beoordeling van een aanvraag tot schadevergoeding .  
 
5.5 Een landelijk instituut mijnbouwschade 
 
Reeds uit een oogpunt van bundeling van kennis en ervaring ligt het voor de hand om de afhandeling 
van mijnbouwschades onder te brengen bij een landelijk onafhankelijk Instituut Mijnbouwschade, 
zoals dit feitelijk nu reeds voor Groningen wordt ingericht in de vorm van de Tijdelijke Commissie 
Mijnbouwschade Groningen (TCMG). Om recht te doen aan eventuele specifieke kenmerken van 
schades bij de verschillende mijnbouwactiviteiten, zou overwogen kunnen worden om het Instituut 
Mijnbouwschade hiervoor in te richten met een aantal grotere en kleinere 'kamers', bijvoorbeeld: 
- Gaswinning Groningenveld; 
- Gaswinning Kleine Velden; 
- Zoutwinning; 
- Limburg; 
- Geothermie.  
 
Het Instituut Mijnbouwschade zou een vergelijkbaar discretionaire beoordelingsruimte moeten krij-
gen als de TCMG. Deze TCMG kan dan op termijn opgaan in de kamer Gaswinning Groningenveld van 
het Instituut Mijnbouwschade.  
Voor de financiering van de schadevergoedingen en de kosten van schadeafhandeling zouden tussen 
de Staat en de mijnbouwers vergelijkbare afspraken gemaakt kunnen worden, als onlangs zijn ge-
maakt tussen de Staat en de NAM bij de instelling van de TCMG .  
 
Verwacht mag worden dat de TCMG op korte termijn voor Groningen richtlijnen en procedures zal 
ontwikkelen voor het uitvoeren van technisch onderzoek naar de oorza(a)k(en) van geclaimde scha-
des en de juridische beoordeling daarvan. Deze richtlijnen en procedures zullen dan ook als leidraad 
kunnen gelden bij de ontwikkeling van richtlijnen voor de afhandeling van mijnbouwschades door de 
andere kamers. 
 
5.6 Positie overige 'loketten' 
 
Wanneer mijnbouwschades ook in de rest van Nederland zullen worden afgehandeld door een onaf-
hankelijk Instituut Mijnbouwschade bestaat daarnaast geen behoefte meer aan een afzonderlijke ad-
viestaak van de Tcbb in individuele schadegevallen. De Tcbb zou zich dan kunnen toeleggen op bij-
voorbeeld meer algemene adviezen over richtlijnen, werkwijzers en normeringen bij de afhandeling </pre>

====================================================================== Einde pagina 830 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 831 ======================================================================

<pre>11 
 van mijnbouwschades (naast haar wettelijke adviestaak over schaderisico's bij nieuwe mijnbouwacti-
viteiten).  
 
Ook het aparte schadefonds van de Stichting Calamiteitenfonds Mijnwaterschade Limburg zou in het 
Instituut Mijnbouwschade kunnen opgaan, terwijl de bestaande Commissies Bodemdaling zich zou-
den kunnen beperken tot de afhandeling van schades aan overheidswerken en agrarische gronden. 
 
Het huidige algemene - landelijke - informatiepunt over mijnbouwschade (Het Landelijk Loket Mijn-
bouwschade) zou onderdeel kunnen worden van het Instituut Mijnbouwschade. 
 
Voor een burger met mijnbouwschade zou aldus daadwerkelijk één loket resteren, waar een efficiën-
te, onafhankelijke en deskundige afhandeling van zijn schade gewaarborgd is.  
 
6. En verder?  
 
In deze verkenning zijn slechts de contouren geschetst van een mogelijke meer integrale, uniforme 
en onafhankelijke aanpak voor de afhandeling van mijnbouwschades in Nederland. 
 
Veel aspecten verdienen nadere studie en uitwerking, waar onder: 
- instructies voor de inhoud en toegankelijkheid van risicoanalyses bij nieuwe mijnbouwactivitei-
ten; 
- instructies voor de inventarisatie en beoordeling van gebiedskenmerken en de aanwezige be-
bouwing (nulmetingen); 
- instructies voor de scope en beoordeling van mogelijke preventiemaatregelen bij nieuwe 
mijnbouwactiviteiten; 
- instructies voor de wijze van monitoring en verzamelen, archiveren en beschikbaar stellen van 
monitorgegevens tijdens mijnbouwactiviteiten; 
- richtlijnen/instructies voor het opnemen, technisch beoordelen en rapporteren van mijnbouw-
schades; 
- richtlijnen voor de afhandeling van kleine schades in gebieden met mijnbouwactiviteiten; 
- de invloed van waterpeilaanpassingen op bodembeweging en schades, en de wijze waarop dit 
bij de afhandeling van mijnbouwschades kan/moet worden betrokken; 
- de invloed van meerdere mijnbouwactiviteiten en/of herhaalde bevingen in eenzelfde gebied 
op het schadebeeld bij gebouwen; 
- de normstelling bij de afhandeling van mijnbouwschades (omvang effectgebieden, trillings-
snelheden, mate van bodemdaling etc.); 
- aspecten van privacy bij een meer uniforme afhandeling van schades. 
 
Over een aantal van deze aspecten worden op dit moment nog nadere studies verricht door onder 
meer de TU Delft en TNO. Ook de Tijdelijke Commissie Mijnbouwschade Groningen zal zich op korte 
termijn over een aantal van deze aspecten moeten buigen om te komen tot een eenduidige norme-
ring en afhandeling van de schadeclaims in Groningen .  
De Tcbb kan zich voorstellen dat zij in de komende tijd één of meer workshops organiseert om met 
direct betrokkenen deze aspecten gezamenlijk nader uit te werken.  
Tevens zou bezien kunnen worden of de schadegevallen in bijvoorbeeld Emmen of Zuidlaren zich le-
nen voor een pilot om de afhandeling van kleine en grote(re) schades daar effectief af te handelen.  
 
Bij al het technische en juridische 'geweld' over de afhandeling van de mijnbouwschades moet de 
burger die schade lijdt of vreest voor schade, centraal blijven. Toegankelijke, betrouwbare informatie 
over de risico's op mijnbouwschade én de wijze van afhandeling van eventuele schades is daarvoor 
van groot belang. Ook op dit punt kan 'de mijnbouwwereld' nog veel winnen! 
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 831 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 832 ======================================================================

<pre>12 
 Bijlage 1. Lijst van geraadpleegde personen en instanties 
  
Najaar 2017 Diverse overleggen NCG, Groningen 
 
29-09-2017  EZ, Den Haag 
 
06-10-2017  Workshop RAS, Amersfoort 
 
26-10-2017  , Amersfoort 
 
23-11-2017  , Amersfoort 
 
28-11-2017  CVW, Appingedam 
 
30-11-2017  Nogepa, Den Haag 
 
11-12-2017  Arbiters, Groningen 
 
21-12-2017  Gedeputeerde Provincie Drenthe, Assen 
 
03-01-2018  Groninger BodemBeweging, Loppersum 
 
08-01-2018  Burgemeester Heerenveen en VNG, Heerenveen 
 
22-01-2018  Burgemeesters Aa en Hunze, Assen, Noordenveld, Tynaarlo, te Assen 
 
31-01-2018  Commissie Bodemdaling Friesland, Rozendaal 
 
01-02-2018  Onafhankelijk Raadsman, Loppersum 
 
 
 
 
  
</pre>

====================================================================== Einde pagina 832 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 833 ======================================================================

<pre>13 
 Bijlage 2. Notitie Tcbb 'Mijnbouw, bodembeweging en schade'  
 
Mijnbouw, bodembeweging en schade 
 
1. Mijnbouw en bodembeweging 
 
1.1 Inleiding  
Mijnbouw veroorzaakt in beginsel bodembeweging en bodembeweging kan leiden tot fysieke schade 
aan gebouwen. In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de mijnbouwactiviteiten In Nederland die in het 
kader van deze verkenning van belang zijn en de bodembewegingen die daardoor kunnen worden 
veroorzaakt. 
 
1.2 Mijnbouwactiviteiten 
Voor deze verkenning maakt de Tcbb onderscheid tussen verschillende mijnbouwactiviteiten in Ne-
derland waarbij sprake kan zijn van daaraan gerelateerde schades aan gebouwen en van knelpunten 
bij de afhandeling van deze schades. Deze mijnbouwactiviteiten zijn: 
 
- gaswinning uit het Groningenveld; 
- gaswinning uit de zogenaamde Kleine Velden; 
- zoutwinning; 
- steenkolenwinning in Limburg; 
- geothermie. 
 
Opgemerkt wordt dat de Tcbb bij de gaswinning ook de ondergrondse gasopslag, zoals bij Norg en 
Grijpskerk, betrekt. 
  
Gaswinning uit het Groningenveld 
Dat de aardbevingen die worden veroorzaakt door de gaswinning uit het Groningenveld leiden tot 
schades aan gebouwen is genoegzaam bekend en ook onbetwist. Evenzo is bekend dat al geruime 
tijd sprake is van knelpunten bij de afhandeling van die schades. Op 31 januari 2018 heeft dat geleid 
tot de vaststelling bij ministerieel besluit van een nieuw schadeprotocol voor Groningen. Daarmee is 
een publiekrechtelijk kader gegeven voor een onafhankelijke afhandeling van schades. Op grond van 
het besluit worden Tijdelijke commissies en bijbehorende deelcommissies ingesteld die zorg zullen 
dragen voor de afhandeling van de schades met gebruikmaking van in te schakelen deskundigen. De 
wijze waarop de schade precies zal worden gaan afgehandeld is vooralsnog niet bekend. 
 
Gaswinning uit de zogenaamde Kleine Velden 
In Nederland wordt gas gewonnen uit een groot aantal zogenaamde Kleine Velden. Deze velden vari-
eren sterk in omvang maar zijn elk aanzienlijk kleiner dan het Groningenveld. Bij het overgrote deel 
van deze velden is in het algemeen geen sprake van schade aan gebouwen. In een beperkt aantal ge-
vallen is dat echter anders. Zo is bekend dat de aardbeving in Emmen op 30- 09-2015 en de aardbe-
ving in Zuidlaren op 23- 12-2016 tot een beperkt aantal schades hebben geleid. Onduidelijk is hoe de 
afhandeling van die schades verloopt. Het gaat daarbij - in vergelijking met de situatie in Groningen - 
weliswaar om een relatief klein aantal schades van op zichzelf beperkte omvang, maar ook dat zijn 
schades die op een adequate manier afgehandeld zullen moeten worden. 
 
Zoutwinning 
In Twente, Groningen en Friesland wordt in Nederland zout gewonnen uit de ondergrond. In het al-
gemeen veroorzaakt de zoutwinning geen schade aan gebouwen maar er kunnen uitzonderingen zijn 
die ook op een adequate manier zullen moeten worden afgehandeld.  
 
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 833 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 834 ======================================================================

<pre>14 
 Steenkolenwinning in Limburg 
In Limburg is sprake van een bijzondere situatie. De steenkolenwinning begon in de Middeleeuwen in 
de open lucht (dagbouw) gevolgd door industriële mijnbouw vanaf het einde van de 19e eeuw waar-
bij de diepte van de winning toenam tot circa 1 km. Om de steenkolen onder droge omstandigheden 
te kunnen winnen werd tot op grote diepte mijnwater afgepompt. Hoewel de steenkolenwinning 
omstreeks 1965 is gestopt is het afpompen van mijnwater gecontinueerd totdat in de jaren 
1994/1995 ook in Duitsland de steenkolenwinning in de nabij gelegen mijnen is gestopt. Sindsdien 
stijgt het mijnwater langzaam en deze stijging gaat nog steeds door. Als gevolg hiervan zijn schades 
ontstaan en de verwachting is dat dit ook in de toekomst nog het geval zal zijn. Naar de mening van 
de Tcbb is hier sprake van mijnbouwschade omdat het stoppen van afpompen van mijnwater door 
haar gezien wordt als onlosmakelijk onderdeel van de mijnbouw. Er is dus sprake van naijlende ge-
volgen van de steenkolenwinning. Voor gedupeerden is vaak niet duidelijk hoe de veroorzaakte 
schades vergoed worden en in verschillende gevallen zijn deze schades niet vergoed. 
 
Geothermie 
Geothermie is in ontwikkeling. In de toekomst zal sprake zijn van geothermieprojecten waarbij ge-
boord wordt tot op steeds grotere diepte (ultradiepe geothermie op meer dan 4.000 m diepte). Geo-
thermie is onlosmakelijk verbonden met risico's voor veiligheid en milieu en die risico's zijn groter 
naarmate dieper geboord wordt. Het is van belang dat deze risico's worden onderkend en dat ter 
beperking van de risico's adequate kaders voor vergunningverlening en handhaving worden gege-
ven1. Hoewel er op dit moment nog geen sprake is van schades aan gebouwen als gevolg van geo-
thermie brengt de Tcbb deze in ontwikkeling zijnde mijnbouwactiviteit expliciet onder de aandacht, 
juist om toekomstige problemen zo goed mogelijk voor te zijn. In feite is de situatie nu enigszins ver-
gelijkbaar met die bij het begin van de gaswinning in Groningen. Bij de gaswinning werden de risico's 
pas te laat onderkend. Bij geothermie zou dat beter moeten kunnen.  
 
1.2 Mijnbouw en bodembeweging  
Bodembeweging door mijnbouw is een algemene term waarbij voor een goed begrip van de relatie 
met mogelijke schade onderscheid moet worden gemaakt tussen bodemdaling, bodemrijzing en bo-
demtrilling. Op deze drie vormen van bodembeweging wordt hierna ingegaan. 
 
Bodemdaling 
Bodemdaling treedt op bij alle mijnbouwactiviteiten waarbij delfstoffen aan de bodem worden ont-
trokken. Door de onttrekking van de delfstof op grotere diepte wordt de betreffende laag samenge-
drukt door het gewicht van de bovengelegen aardlagen. Deze samendrukking manifesteert zich als 
een schotelvormige bodemdaling aan het aardoppervlak. Bij de gaswinning wordt de samendrukking 
(compactie) veroorzaakt doordat de gasdruk in het gashoudende reservoir door de winning afneemt 
(in Groningen van 300 bar aan het begin van de winning tot inmiddels minder dan 100 bar) waardoor 
de steendruk in de gashoudende laag toeneemt. Bij de zoutwinning worden zogenaamde cavernes 
(holtes) in de zoutlaag gevormd, waardoor de druk in het resterende deel van de zoutlaag toeneemt.  
 
Meestal is sprake van een zeer langzaam verlopend proces. Zo is in Groningen door de gaswinning op 
3 km diepte de bodem in het centrum van het Groningenveld bij Loppersum in 50 jaar tijd zeer gelei-
delijk ruim 0,3 m gedaald, d.w.z. gemiddeld 6 mm/jaar. Bij kleine gasvelden is de maximale bodem-
daling aanzienlijk kleiner en vaak niet meer dan enkele centimeters. De zoutwinning in Friesland, tus-
sen Franeker en Harlingen, vindt plaats op een diepte van 2,5 tot 3 km. Dit heeft in de periode 1995-
2005 geleid tot een bodemdaling van ca. 0,35 m in het hart van het zoutwinningsgebied, d.w.z. ge-
middeld 35 mm/jaar, dus vijf keer zo veel als in Groningen. 
 
 
                                                 
1 Staat van de Sector Geothermie, Staatstoezicht op de Mijnen, 12 juli 2017.  </pre>

====================================================================== Einde pagina 834 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 835 ======================================================================

<pre>15 
  
Omdat er in het algemeen sprake is van een groot gebied waarover de schotelvormige bodemdaling 
optreedt leidt deze bodemdaling niet tot significante hoogteverschillen over kleine afstanden. De 
bodemdaling is dus meestal gelijkmatig. Bij zoutwinning is in het verleden wel sprake geweest van 
ongelijkmatige bodemdaling als gevolg van instabiele cavernes. Door de huidige monitoring van de 
bodembeweging en het op tijd treffen van maatregelen wordt dat voorkomen. 
 
Bodemdaling treedt ook op bij het winnen van gas uit opslagreservoirs, omdat door de winning de 
gasdruk in het reservoir afneemt. In het algemeen is de ze bodemdaling echter zeer gering en boven-
dien gelijkmatig.  
 
Limburg betreft een bijzondere situatie omdat sprake kan zijn van lokale effecten met als gevolg on-
gelijkmatige bodemdaling . In de omgeving van voormalige mijnschachten en zogenaamde opwaartse 
boringen die destijds vanuit de mijngangen zijn gemaakt kan bodemmateriaal naar de nog aanwezige 
ruimtes in de ondergrond stromen. Dit kan uiteindelijk aan het aardoppervlak merkbaar zijn in de 
vorm van 'sinkholes'. Een voorbeeld daarvan is de sinkhole die in 2011 ontstond onder winkelcen-
trum 't Loon in Heerlen. Ook ter plaatse van drempels in het aardoppervlak en bij de aanwezige na-
tuurlijke breuken in de ondergrond kan sprake zijn van lokale effecten. Door monitoring van de bo-
dembeweging en het op tijd treffen van maatregelen kunnen de risico's als gevolg van deze lokale ef-
fecten worden beperkt. 
 
Bodemrijzing 
Bodemrijzing speelt met name in Limburg. Als gevolg van het stijgende mijnwater is sprake van lang-
zame bodemrijzing met een huidige snelheid van ongeveer 2 mm/jaar. Deze bodemrijzing is in begin-
sel gelijkmatig en leidt niet tot significante hoogteverschillen over kleine afstanden. Ter plaatse van 
discontinuïteiten in het aardoppervlak, zoals bij natuurlijke breuken in de ondergrond, kunnen echter 
wel significante hoogteverschillen over kleine afstand ontstaan. Door monitoring van de bodembe-
weging en het op tijd treffen van maatregelen kunnen de risico's als gevolg van deze hoogteverschil-
len worden beperkt. 
Bodemrijzing treedt ook op bij opslaan van gas in opslagreservoirs, omdat door de opslag de gasdruk 
in het reservoir toeneemt. Net als bij de bodemdaling die optreedt bij de winning van gas uit opslag-
reservoirs is de bodemrijzing bij het opslaan van gas in het algemeen zeer gering en gelijkmatig .  
 
Bodemtrilling 
Bodemtrillingen worden veroorzaakt door aardbevingen. Dit is het geval bij de gaswinning uit het 
Groningenveld en bij enkele van de kleinere gasvelden. Bij sommige gasopslagactiviteiten kan ook 
sprake zijn van het ontstaan van bodemtrillingen. 
 
De aardbevingen worden veroorzaakt door plotseling optredende verschuivingen in natuurlijke breu-
ken die zich in de gashoudende laag bevinden. Deze verschuivingen zijn het gevolg van de eerder be-
sproken samendrukking van de gashoudende laag die door de gaswinning ontstaat. Of bij een be-
paald gasveld aardbevingen zijn te verwachten hangt af van veel factoren, zoals de dikte en de geo-
mechanische eigenschappen van de gashoudende laag en het al dan niet aanwezig zijn van natuurlij-
ke breuken in die laag. Zoals eerder aangegeven is het risico op aardbevingen bij veel kleine gasvel-
den gering of zelfs niet aanwezig. 
 
De sterkte van de bodemtrilling aan het aardoppervlak is bepalend voor de effecten aan het opper-
vlak, zoals het ontstaan van schade. De sterkte van de bodemtrilling aan het aardoppervlak hangt af 
van de magnitude van de aardbeving, de diepte waarop deze plaatsvindt en de voortplantingswijze 
van de trillingen door de bodem vanaf de bron (het hypocentrum) naar het aardoppervlak. Aan het 
aardoppervlak is de bodemtrilling het sterkst recht boven het hypocentrum (het epicentrum). Op 
grotere afstand van het epicentrum neemt de sterkte van de bodemtrilling sterk af.  </pre>

====================================================================== Einde pagina 835 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 836 ======================================================================

<pre>16 
  
Bij de wat zwaardere aardbevingen in Groningen is de maximale trillingssnelheid in de buurt van het 
epicentrum zo’n 5 à 10 mm/s. Bij de tot nu voorgekomen zwaarste aardbevingen in Groningen (mag-
nitude 3,6 bij Huizinge op 16 augustus 2012 en magnitude 3,4 bij Zeerijp op 8 januari 2018) zijn de 
maximale trillingssnelheden bij het epicentrum nog aanzienlijk groter. Bij deze twee zwaarste aard-
bevingen waren de effecten dan ook tot op grotere afstand van het epicentrum merkbaar dan bij de 
kleinere aardbevingen.  
 
De bodemtrillingen als gevolg van een aardbeving treden kortstondig op. Als gevolg van meer aard-
bevingen achter elkaar is er echter ook sprake van herhaalde trillingen. Dat is van belang voor de be-
oordeling van de kans op schade. 
 
Overigens blijkt uit praktijkmetingen in Groningen (meetnetwerken van KNMI en van TNO) dat bij 
een bepaalde beving op verschillende locaties met dezelfde afstand tot het epicentrum aanzienlijke 
verschillen zijn waargenomen in de gemeten snelheden. De oorzaak daarvan is voor een belangrijk 
gedeelte dat de eigenschappen van de ondergrond niet overal hetzelfde zijn. Dat maakt het ook las-
tig zo niet onmogelijk om na een aardbeving vast te stellen welke trillingssnelheid op een bepaalde 
locatie precies is opgetreden als voor die locatie geen meetgegevens beschikbaar zijn. Met de hier-
voor beschikbare berekeningsmodellen kunnen wel schattingen worden gemaakt van de bandbreed-
te waarbinnen de opgetreden trillingssnelheid zich waarschijnlijk heeft bevonden. 
 
Bij geothermie zijn de te verwachten bodembewegingen nog niet goed bekend. Met name in gebie-
den met natuurlijke seismiciteit (zoals in Limburg) en in gebieden met seismiciteit door gaswinning is 
het ontstaan van bodemtrilling door geothermie niet denkbeeldig.   
 
1.3  Samenvattend  
In de volgende tabel is voor elke beschouwde mijnbouwactiviteit samenvattend aangegeven welke 
bodembeweging het gevolg kan zijn. 
 
Mijnbouwactiviteit  Bodembeweging  
Gaswinning uit Groningenveld  Gelijkmatige bodemdaling  
Bodemtrillin g door aardbevingen  
Bij gasopslag:  
- Geringe gelijkmatige bodemdaling en -rijzing  
- Bij sommige o pslagfaciliteiten bodemtrilling   
Gaswinning Kleine Velden  Geringe gelijkmatige bodemdaling  
Bij enkele velden bodemtrilling door aardbevingen  
Bij gasopslag:  
- Geringe gelijkmatige bodemdaling en -rijzing  
- Bij sommige opslagfaciliteiten bodemtrilling  
Zoutwinning  Gelijkmatige bodemdaling  
Naijlende gevolgen steenkolen-
winning  Gelijkmatige bodemrijzing  
Lokale  bodemdaling (bijvoorbeeld sinkholes)  
Lokale  bodemrijzin g (bijvoorbeeld bij natuurlijke breuken)  
Geothermie  In gebieden met seismiciteit is bodemtrilling niet denkbeeldig  
Opmerking:  
De risico's van geothermie zijn nog onvoldoende onderkend. Ook 
ontbreekt nog een adequaat kader voor vergunningen en hand-
having.  
 
 
2. Bodembeweging en schade </pre>

====================================================================== Einde pagina 836 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 837 ======================================================================

<pre>17 
  
2.1 Inleiding 
Door mijnbouw veroorzaakte bodembewegingen kunnen leiden tot fysieke schade aan gebouwen. 
Dat kan nieuwe schade zijn maar ook verergering van bestaande schade die al aanwezig was door 
andere oorzaken. In dit hoofdstuk wordt voor de verschillende typen bodembeweging ingegaan op 
de schade die daardoor veroorzaakt kan worden. 
 
2.2 Schade door bodemdaling en -rijzing 
Door gelijkmatige bodemdaling en -rijzing ontstaat in het algemeen geen schade aan gebouwen om-
dat over kleinere afstanden geen significante verschillen in hoogte ontstaan. De gebouwen zakken of 
rijzen als het ware in hun geheel mee met de gelijkmatig dalende of rijzende bodem. 
 
Gelijkmatige bodemdaling kan wel leiden tot de noodzaak van aanpassingen in het beheer van het 
oppervlaktewater. Te denken valt daarbij aan het aanpassen van waterpeilen, dijkhoogtes en gema-
len. Indien deze aanpassingen niet of te laat worden doorgevoerd dan kan dat leiden tot schade aan 
gebouwen zoals wateroverlast in kelders omdat door de bodemdaling de afstand tussen de gelijkblij-
vende grondwaterstand en het dalende maaiveld kleiner wordt.  
 
Deze indirecte schade door gelijkmatige bodemdaling speelt overigens alleen in situaties waarin de 
bodemdaling substantieel is. Bij een geringe mate van bodemdaling, zoals bij de meeste kleine gas-
velden en bij gasopslagactiviteiten, is deze indirecte schade niet te verwachten. Vaak is de bodemda-
ling door de mijnbouwactiviteit ondergeschikt aan de natuurlijke bodemdaling.  
 
In uitzonderingssituaties is het mogelijk dat gelijkmatige bodemdaling wel leidt tot schade aan bouw-
constructies. Een voorbeeld is een zeer diep gelegen kelderconstructie die in contact staat met een 
diep gelegen watervoerende laag in de ondergrond waarbij aanpassing van de peilen van het opper-
vlaktewater geen invloed hebben op de waterdruk in de diep gelegen watervoerende laag. 
Als sprake is van ongelijkmatige bodemdaling of -rijzing, waarbij over kleinere afstanden significante 
hoogteverschillen ontstaan, dan kan dat effect hebben op gebouwen. Dat uit zich in de vorm van zet-
tingsschade, namelijk zakking, scheefstand en/of scheurvorming. Deze schadevorm ontstaat alleen 
indien de door de bodembeweging veroorzaakte hoogteverschillen voldoende groot zijn in vergelij-
king met de afmetingen van het betreffende gebouw. Uiteraard spelen de sterkte en de funderings-
wijze van het gebouw daarbij ook een rol. 
 
Buiten het gebied waar de bodemdaling of-rijzing optreedt is geen schade te verwachten. Daarmee is 
het effectgebied gedefinieerd. Binnen dat gebied kan schade optreden maar buiten dat gebied niet. 
Bij de verschillende mijnbouwactiviteiten zijn de effectgebieden bekend. Dat zijn namelijk de buiten-
ste contouren van de dalingskommen die zijn vastgelegd in de betreffende winningsplannen. Bij de 
gas- en zoutwinningactiviteiten wordt de bodemdaling als onderdeel van de winning gemonitord . 
Eventuele afwijkingen van de verwachtingen komen daarbij in beeld zodat waar nodig maatregelen 
kunnen worden getroffen. 
 
Voor Limburg zijn de effectgebieden eveneens bekend. Deze komen overeen met de risicozones die 
zijn gedefinieerd op basis van een in opdracht van het ministerie van EZ uitgevoerde studie2. Ter be-
perking van toekomstige schade is van belang dat adequaat uitvoering wordt gegeven aan de in d e 
studie aanbevolen monitoring van de bodembewegingen. 
 
2.3 Schade door bodemtrilling 
Door bodemtrilling kan schade ontstaan. Dat blijkt uit de ervaringen in Groningen en sommige van de 
kleinere gasvelden in Drenthe. Of bodemtrilling schade veroorzaakt aan een gebouw is in hoofdzaak 
                                                 
2 Naijlende gevolgen van de steenkolenwinning in Zuid-Limburg, consortium IHS e.a., 2016 </pre>

====================================================================== Einde pagina 837 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 838 ======================================================================

<pre>18 
 afhankelijk van twee factoren. Enerzijds is de mate van de bodemtrilling aan het aardoppervlak op de 
betreffende locatie van belang, anderzijds is dat de sterkte of de gevoeligheid voor trillingen van het 
betreffende gebouw. 
 
Eerder is toegelicht dat de mate van bodemtrilling, uitgedrukt in trillingssnelheden of -versnellingen, 
afhangt van de zwaarte van de aardbeving, de diepte van het hypocentrum, de bodemeigenschap-
pen en de afstand tot het epicentrum. Op basis van metingen of modellen kan worden aangeven 
binnen welke bandbreedte de opgetreden snelheden of versnellingen op een bepaalde locatie zich 
waarschijnlijk hebben bevonden. 
 
De sterkte of gevoeligheid voor trillingen van een gebouw is niet voor alle gebouwen hetzelfde. Bij 
voor trillingen gevoelige gebouwen zal bij lagere trillingssnelheden trillingsschade ontstaan dan bij 
gebouwen die minder gevoelig zijn voor trillingen. De meest gevoelige gebouwen zijn de oudere ge-
bouwen van metselwerk. Dat is des te meer het geval als bij die gebouwen al schade aanwezig is 
door andere oorzaken en/of door eerdere aardbevingen. Informatie over de trillingssnelheid waarbij 
schade aan gebouwen te verwachten is, is beschikbaar in SBR Trillingsrichtlijn A3. In deze richtlijn zijn 
grenswaarden voor trillingen gegeven waarbij schade is te verwachten en waarbij onderscheid wordt 
gemaakt naar de gevoeligheid van een gebouw voor trillingen. 
 
Ook voor bodemtrillingen door een aardbeving kan een effectgebied worden gedefinieerd. De om-
vang van dat effectgebied hoeft echter niet overeen te komen met het effectgebied van de bodem-
daling. Hoe zwaarder de aardbeving hoe groter het effectgebied en omgekeerd. Een zware aardbe-
ving in Groningen kan bijvoorbeeld relatief hoge trillingssnelheden veroorzaken buiten het effectge-
bied van de bodemdaling. Een lichte aardbeving daarentegen hoeft niet merkbaar te zijn binnen het 
gehele effectgebied voor de bodemdaling. Een praktische begrenzing van het effectgebied kan wor-
den gebaseerd op de trillingssnelheden die in elk gebouw door andere oorzaken dan aardbevingen 
optreden. Deze trillingssnelheid ligt in de orde van 2 mm/s. Het effectgebied voor bodemtrillingen is 
dan begrensd tot het gebied waarin een aardbeving trillingsnelheden heeft veroorzaakt die groter 
zijn dan 2 mm/s. De omvang van het effectgebied is daarmee onder meer afhankelijk van de zwaarte 
van de aardbeving. De grenswaarde van 2 mm/s komt overigens overeen met de laagste trillings-
snelheid waarbij volgens de SBR Trillingsrichlijn A schade kan ontstaan aan gebouwen. 
   
Vanwege de onzekerheden in enerzijds de feitelijk opgetreden trillingssnelheid op een bepaalde lo-
catie en anderzijds de gevoeligheid voor trillingen van het gebouw op die locatie is de begrenzing van 
het effectgebied altijd enigszins arbitrair. Het is dus niet volledig uit te sluiten dat net buiten dat ge-
bied toch trillingsschade is ontstaan. Naarmate het effectgebied ruimer wordt vastgesteld is de kans 
op trillingsschade daarbuiten uiteraard kleiner.  
 
Voor het zo veel mogelijk verkleinen van onzekerheden in opgetreden trillingssnelheden in Gronin-
gen is het van belang dat informatie uit de meetnetwerken van KNMI en TNO zo goed mogelijk wordt 
geanalyseerd en beschikbaar wordt gemaakt ten behoeve van het beoordelen van schade.  
 
In de discussies omtrent het schadeprotocol voor Groningen wordt ook wel gesproken over schade-
gebied. Dat is gedefinieerd als het gebied waarin schade kan optreden als gevolg van een aardbeving. 
In feite is dat dus het effectgebied gerelateerd aan de aardbeving. 
  
                                                 
3 SBR Trillingsrichtlijn A, Schade aan bouwwerken, december 2017  </pre>

====================================================================== Einde pagina 838 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 839 ======================================================================

<pre>19 
  
2.4 Samenvattend 
In de volgende tabel is voor elk van de beschouwde types bodembeweging samenvattend aangege-
ven of schade aan gebouwen het gevolg kan zijn. Bij elk type bodembeweging is aangegeven bij wel-
ke mijnbouwactiviteit dat typebodemweging ontstaat of kan ontstaan. Daarmee is de relatie tussen 
een specifieke mijnbouwactiviteit en het al dan niet kunnen ontstaan van schade daardoor eveneens 
inzichtelijk. 
 
Type bodembeweging  Schade aan gebouwen  
Gelijkmatige bodemdaling  en -
rijzing  
(door gaswinning, zoutwinning 
en door naijlende gevolgen 
steenkolenwinning Limburg)  Over het algemeen veroorzaakt dit geen schade.  
In bijzondere situaties kan schade ontstaan (incidenteel).  
Bij significante bodemdaling kan indirect schade onts taan als ge-
volg van het niet (op tijd) aanpassen van waterpeilen.  
Schade kan alleen in het effectgebied optreden en niet daarbui-
ten. 
Ongelijkmatige bodemdaling en 
-rijzing  
(door naijlende gevolgen steen-
kolenwinning Limburg)  Schade ontstaat alleen bij voldoende grote hoogteverschillen in 
vergelijking met de afmetingen van het gebouw.  
Schade kan alleen in het effectgebied optreden en niet daarbui-
ten. 
Bodemtrilling  
(door gaswinning uit het Gro-
ningenveld, gaswinning uit en-
kele kleine gasvelden, en in 
mind ere mate door gasopslag)  Schade ontstaat alleen als de trillingssnelheid ten gevolge van de 
aardbeving voldoende groot is in vergelijking met de gevoeligheid 
voor het ontstaan van trillingsschade aan het betreffende ge-
bouw.  
Schade is in beginsel gelimiteer d tot het effectgebied.  
 
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 839 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 840 ======================================================================

<pre>20 
 Bijlage 3. Achtergrondstudies 
 
a. Observaties Workshop Robuuste Aanpak Schadeafhandeling, 6 oktober 2017 te Amersfoort (Se-
cretariaat Tcbb). 
 
b. Rapport rechtsvergelijkend onderzoek UCALL naar de vergoeding van schade als gevolg van 
mijnbouwactiviteiten in Nederland, België en Duitsland (Tweede Kamer 23 juni 2016). 
 
c. Beoordelingsmethodiek mijnbouwschades, NCG/ TU Delft (verschillende versies ). 
 
d. Alternatieve vergoedingssystemen in personenschadezaken en slachtofferbehoeften ( -
, Nederlands Tijdschrift voor bestuursrecht, 2017/39). 
 
e. Aansprakelijkheid voor aardbevingsschade vanuit rechtseconomisch perspectief (  
Nederlands Juristenblad 2015/1251). 
 
f. De governance van de afhandeling van mijnbouwschade (RU Groningen, december 2016). 
 
g. Schadevoorkomingsplicht ( , uitgeverij Boom, 2017 ). 
 
 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 840 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 841 ======================================================================

<pre>Date : 2-6-2017 16:10:37
F
T  @assen.nl, "   @assen.nl, "   @assen.nl, "  
 @assen.nl,   @assen.nl
Subject : m em o w inning zonder w inningsplan 2-6-17
Attachm ent : m em o w inning zonder w inningsplan 2-6-17.docx;
Goede middag,
 
Marco is accoord met dit vertrouwelijke memo. Het kan als nagekomen stuk op de agenda van het college.
 
Groet,
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De gemeente Assen aanvaardt geen
aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.31.129
</pre>

====================================================================== Einde pagina 841 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 842 ======================================================================

<pre> 
Eenheid Beleid  - Beleidsregis seurs  
  
Vertrouwelijk  
M e m o  
Van :  
Aan : College  van B&W  
Datum  : vrijdag 2 juni 2017  
Onderwerp  : Overschrijding oude gaswinningsplannen NAM  
 
Wij hebben aan het Staatstoezicht op de mijnen (Sodm) gevraagd hoeveel gas de NAM op 
basis van de oude vastgestelde winningsplannen nog mag winnen. Van de Sodm hebben wij 
afgelopen woensdag de volgende reactie ontvangen:  
 
“……Voor Eleveld betekent dit dat de reeds gerealiseerde productie waarschijnlijk al het 
toegestane volume uit het winningsplan uit 2011 heeft overschreden. Op basis van de brief 
van 29 juni 2016 blijft handhaving achterwege, zolang er gewonnen wordt binnen de kaders 
van de ingediende wijziging van het winningsplan. Voor de andere velden geldt hetzelfde. *” 
 
 *Volgens mij  heeft Vries -Zuid/Put Vries 10 nog wel ruimte. Dit verifiëren  ik nog. 
 
Het komt erop neer  dat de NAM doorgaat met winnen zonder vergunning. Hier zitten in ieder 
geval  twee aspecten aan; e en communicatieve en een juridische.  
 
Communicatie  
Voor zo ver mij bekend, is uw college niet door NAM, EZ of Sodm medegedeeld dat er buiten 
het vastgestelde winningsplan werd gewonnen. Nu uw college een rol hebben gekregen als 
adviseur; u zich manifesteert als zeer betrokk en en de NAM heeft aangegeven transparant te 
willen communiceren, had het wellicht voor de hand gelegen u te informeren.  
 
De buitenwereld weet niet van het antwoord van de Sodm.  
 
Juridisch  
Wij hebben ons advocatenkantoor gevraagd om een snelle  juridische  analyse (deze vindt u 
aan het einde van  het memo). Samenvattend is de  analyse:  
 
 
 
 
  
 
  
  
  
 
  
   
 
 
 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 842 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 843 ======================================================================

<pre> 
 
 
Dit weer samenvattend:  
 
 
Overwegingen  
De vraag is: Wat te doen?  
 
 
  
   
 
  
   
 
 
  
 
 
Een lijn zou kunnen zijn:  
- U concentreren op de het W inningsplan Westerveld.  
- Nu geen handhavingsverzoek indienen (dit kan altijd nog als het besluit van de 
minister op het Winningsplan Westerveld hier aanleiding toe geeft).  
- Niet communiceren dat er wordt ge wonnen zonder vergunning.  
- De NAM aanspreken op het feit dat ze u niet hebben geïnformeerd en dat dit niet 
helpt bij het herstellen van het vertrouwen.  
 
Vraag: Wilt u als college bespreken hoe u  in deze situatie wilt handelen?  
 
 
 
Analyse advocaat  
Ik ben van mening dat de brief van 14 april 2017 van de Minister van EZ dient te worden 
aangemerkt als informatieve mededeling en niet als besluit in de zin van artikel 1:3 Awb 
waartegen rechtsmiddelen kunnen / moeten worden ingesteld.  
 
In de brief van 14 april j l. wordt – kort gezegd – ingegaan op het hoe en waarom van een 
winningsplan, en op de wijziging van de Mijnbouwwet en de doorvoering daarvan in de 
procedures omtrent de instemming met winningsplannen. Tevens wordt in de brief een 
onderscheid gemaakt tussen  winningsplannen die zijn ingediend vóor 29 juni 2016, en 
winningsplannen die zijn ingediend na 29 juni 2016. 29 juni 2016 is een relevante peildatum, 
omdat op die datum de Minister van EZ een brief heeft gestuurd over hoe de Minister 
omgaat met de situati e waarin de houder van de winningsvergunning wat betreft het 
productievolume en de productieduur buiten het instemmingsbesluit komt op zijn vigerende 
winningsplan, terwijl hij in afwachting is op een besluit omtrent instemming op een door hem 
ingediend gew ijzigd winningsplan voor een nieuwe periode. Aangezien de besluitvorming 
met betrekking tot de instemming werd aangehouden om – kort gezegd – de wijzigingen van 
de Mijnbouwwet ook in de besluitvorming mee te nemen, vond de Minister het niet redelijk 
om in afwachting van de besluitvorming omtrent de instemming, de productie stil te leggen.  
 
Daaruit vloeide een soort “algemene gedoogregel” voort. Bij winningen waarvoor kon worden 
aangetoond dat de veiligheid niet in het geding is, zou de productie niet worden  stilgelegd 
(ook al komt de productie dan buiten het instemmingsbesluit). Daarbij is gekeken of het 
voorzetten van de productie tot een andere beoordeling zou leiden van de effecten van de 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 843 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 844 ======================================================================

<pre>bodembeweging of van de risico’s van omwonenden. Op basis van door TNO uitgevoerde 
seismische risicoanalyses is bekeken of de veiligheid in het geding was. Volgens de Minister 
was er op basis van deze gegevens bij de gasproductie van de ingediende winningsplannen 
geen directe aanleiding tot zorg. Ik spreek hier van een so ort “algemene gedoogregel” omdat 
de Minister impliceert dat de productie mag worden voortgezet, en dat daar niet handhavend 
tegen zal worden opgetreden, omdat er een concreet zicht is op legalisering: het vastleggen 
van de productie in het gewijzigde winni ngsplan.  
 
In de brief van 14 april 2017 wordt alleen van deze “algemene gedoogregel” melding 
gemaakt; deze algemene gedoogregel leidt er derhalve ook niet toe dat de brief van 14 april 
jl. als besluit (waartegen rechtsmiddelen zouden kunnen / moeten worden  ingesteld) moet 
worden aangemerkt.  
 
Het gewijzigde winningsplan Westerveld is in eerdere versies al voor 29 juni 2016 ingediend. 
De definitieve versie is echter pas op 15 september 2016, derhalve na 29 juni 2016 
ingediend.  
 
Het thans ingediende gewijzigde  winningsplan valt derhalve niet onder de “algemene 
gedoogregel” c.q. valt niet onder de brief van 29 juni 2016.  
 
 
  
 
 
  
 
-  
 
 
 
 
 
 
 
 
  
 
 
 
 
 
 
– –  
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 844 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 845 ======================================================================

<pre> 
 
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 845 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 846 ======================================================================

<pre>Date : 2-6-2017 15:20:07
F
T
C
Subject : m em o w inning zonder w inningsplan 2-6-17
Attachm ent : m em o w inning zonder w inningsplan 2-6-17.docx;
Beste Marco,
 
B
 
Groet,
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De gemeente Assen aanvaardt geen
aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.31.130
</pre>

====================================================================== Einde pagina 846 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 847 ======================================================================

<pre> 
Eenheid Beleid  - Beleidsregis seurs  
  
Vertrouwelijk  
M e m o  
Van :  
Aan : College  van B&W  
Datum  : vrijdag 2 juni 2017  
Onderwerp  : Overschrijding oude gaswinningsplannen NAM  
 
Wij hebben aan het Staatstoezicht op de mijnen (Sodm) gevraagd hoeveel gas de NAM op 
basis van de oude vastgestelde winningsplannen nog mag winnen. Van de Sodm hebben wij 
afgelopen woensdag de volgende reactie ontvangen:  
 
“……Voor Eleveld betekent dit dat de reeds gerealiseerde productie waarschijnlijk al het 
toegestane volume uit het winningsplan uit 2011 heeft overschreden. Op basis van de brief 
van 29 juni 2016 blijft handhaving achterwege, zolang er gewonnen wordt binnen de kaders 
van de ingediende wijziging van het winningsplan. Voor de andere velden geldt hetzelfde. *” 
 
 *Volgens mij  heeft Vries -Zuid/Put Vries 10 nog wel ruimte. Dit verifiëren  ik nog. 
 
Het komt erop neer  dat de NAM doorgaat met winnen zonder vergunning. Hier zitten in ieder 
geval  twee aspecten aan; e en communicatieve en een juridische.  
 
Communicatie  
Voor zo ver mij bekend, is uw college niet door NAM, EZ of Sodm medegedeeld dat er buiten 
het vastgestelde winningsplan werd gewonnen. Nu uw college een rol hebben gekregen als 
adviseur; u zich manifesteert als zeer betrokk en en de NAM heeft aangegeven transparant te 
willen communiceren, had het wellicht voor de hand gelegen u te informeren.  
 
De buitenwereld weet niet van het antwoord van de Sodm.  
 
Juridisch  
Wij hebben ons advocatenkantoor gevraagd om een snelle  juridische  analyse (deze vindt u 
aan het einde van  het memo). Samenvattend is de  analyse:  
 
 
 
 
  
 
  
  
  
 
  
   
 
 
 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 847 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 848 ======================================================================

<pre> 
” 
 
: We komen in een juridische strijd met een andere overheid terecht 
zonder zicht op succes.  
 
Overwegingen  
De vraag is: Wat te doen?  
 
 
  
   
 
  
   
 
 
  
 
 
Een lijn zou kunnen zijn:  
- U concentreren op de het W inningsplan Westerveld.  
- Nu geen handhavingsverzoek indienen (dit kan altijd nog als het besluit van de 
minister op het Winningsplan Westerveld hier aanleiding toe geeft).  
- Niet communiceren dat er wordt ge wonnen zonder vergunning.  
- De NAM aanspreken op het feit dat ze u niet hebben geïnformeerd en dat dit niet 
helpt bij het herstellen van het vertrouwen.  
 
Vraag: Wilt u als college bespreken hoe u  in deze situatie wilt handelen?  
 
 
 
Analyse advocaat  
Ik ben van mening dat de brief van 14 april 2017 van de Minister van EZ dient te worden 
aangemerkt als informatieve mededeling en niet als besluit in de zin van artikel 1:3 Awb 
waartegen rechtsmiddelen kunnen / moeten worden ingesteld.  
 
In de brief van 14 april j l. wordt – kort gezegd – ingegaan op het hoe en waarom van een 
winningsplan, en op de wijziging van de Mijnbouwwet en de doorvoering daarvan in de 
procedures omtrent de instemming met winningsplannen. Tevens wordt in de brief een 
onderscheid gemaakt tussen  winningsplannen die zijn ingediend vóor 29 juni 2016, en 
winningsplannen die zijn ingediend na 29 juni 2016. 29 juni 2016 is een relevante peildatum, 
omdat op die datum de Minister van EZ een brief heeft gestuurd over hoe de Minister 
omgaat met de situati e waarin de houder van de winningsvergunning wat betreft het 
productievolume en de productieduur buiten het instemmingsbesluit komt op zijn vigerende 
winningsplan, terwijl hij in afwachting is op een besluit omtrent instemming op een door hem 
ingediend gew ijzigd winningsplan voor een nieuwe periode. Aangezien de besluitvorming 
met betrekking tot de instemming werd aangehouden om – kort gezegd – de wijzigingen van 
de Mijnbouwwet ook in de besluitvorming mee te nemen, vond de Minister het niet redelijk 
om in afwachting van de besluitvorming omtrent de instemming, de productie stil te leggen.  
 
Daaruit vloeide een soort “algemene gedoogregel” voort. Bij winningen waarvoor kon worden 
aangetoond dat de veiligheid niet in het geding is, zou de productie niet worden  stilgelegd 
(ook al komt de productie dan buiten het instemmingsbesluit). Daarbij is gekeken of het 
voorzetten van de productie tot een andere beoordeling zou leiden van de effecten van de 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 848 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 849 ======================================================================

<pre>bodembeweging of van de risico’s van omwonenden. Op basis van door TNO uitgevoerde 
seismische risicoanalyses is bekeken of de veiligheid in het geding was. Volgens de Minister 
was er op basis van deze gegevens bij de gasproductie van de ingediende winningsplannen 
geen directe aanleiding tot zorg. Ik spreek hier van een so ort “algemene gedoogregel” omdat 
de Minister impliceert dat de productie mag worden voortgezet, en dat daar niet handhavend 
tegen zal worden opgetreden, omdat er een concreet zicht is op legalisering: het vastleggen 
van de productie in het gewijzigde winni ngsplan.  
 
In de brief van 14 april 2017 wordt alleen van deze “algemene gedoogregel” melding 
gemaakt; deze algemene gedoogregel leidt er derhalve ook niet toe dat de brief van 14 april 
jl. als besluit (waartegen rechtsmiddelen zouden kunnen / moeten worden  ingesteld) moet 
worden aangemerkt.  
 
Het gewijzigde winningsplan Westerveld is in eerdere versies al voor 29 juni 2016 ingediend. 
De definitieve versie is echter pas op 15 september 2016, derhalve na 29 juni 2016 
ingediend.  
 
Het thans ingediende gewijzigde  winningsplan valt derhalve niet onder de “algemene 
gedoogregel” c.q. valt niet onder de brief van 29 juni 2016.  
 
 
 
 
 
 
 
-  
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
– –  
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 849 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 850 ======================================================================

<pre> 
 
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 850 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 851 ======================================================================

<pre>Date : 21-12-2016 12:24:19
To : "Marco Out" @assen.nl
Cc : "   @assen.nl,   @assen.nl
Subject : NAM com m unicatie
Marco,
 
Even een kort berichtje in de aanloop naar het bestuurlijke overleg vanmiddag. Gisteren stond de informatietruck van de NAM bij winkelcentrum Marsdijk. De NAM heeft daar via
social media aandacht besteed. Met als strekking: slechts 35 inwoners van de wijk zijn komen binnenlopen. Deze info heeft ook de media bereikt. Die hebben er aandacht aan
besteed onder het kopje: Weinig belangstelling voor NAM informatiebijeenkomst. Zo ontstaat heel gemakkelijk het beeld dat gaswinning kennelijk niet leeft onder de
Marsdijkers.
 
De feiten op een rij. De NAM informeert op dinsdagochtend zijn volgers op Twitter dat de informatietruck in Marsdijk staat. ’s Middags bent u van harte welkom: de koffie staat
klaar. Als je de oprechte intentie om mensen in de wijk zo breed en zo goed mogelijk te informeren, dan kondig je de bijeenkomst van te voren aan en beleg je een bijeenkomst
op een tijdstip die ook werkende mensen de gelegenheid biedt info in te winnen. Met een tweet ‘Het was rustig vanmiddag in Marsdijk’ probeert de NAM vervolgens de indruk te
wekken dat ze wel degelijk communiceert, maar dat het dossier kennelijk niet zo leeft als soms wordt verondersteld. Leek me goed om dit nog even aan je voor te leggen.
 
 
Met vriendelijke groet
i   
Bestuurscommunicatie, woordvoerder
tel -
. @assen.nlBezoekadres: Noordersingel 33, 9401 JW Assen
 31.131
</pre>

====================================================================== Einde pagina 851 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 852 ======================================================================

<pre>Date : 9-5-2017 08:07:40
F
 
Subject : NAM persbericht uit
Attachm ent : IMG-20170509-WA0001.jpg;
Beste Marco en Harmke,
De NAM heeft het nieuws over de schadeafhandeling al naar buiten gebracht. Zie bijgevoegd artikel.
Groet,
 
Verzonden met mijn Windows Phone
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De gemeente Assen aanvaardt geen
aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.31.132
</pre>

====================================================================== Einde pagina 852 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 853 ======================================================================

<pre>              6    }    i 7 4 a rf Fe ae   H 5 i‘   En ES a | N i E U 7) ws pe  ET                                    ny  =  td    a    n rf    a ae  Pond A    EA    MAM wil zelf buitenspel  staan in Drenthe NOORT:    GRONI  <EBSEN Ook Drenten krijgen een kleinere gasvelden niet gebeurt. Dodent  Safhankelijker afhandeling „In verband met de winning uit lagen d  Van schade bij aardbevingen het gasveld bij Vries krijgen we op str:  _ door gaswinning, als het aande veel vragen”, stelt Smit. „Bewo- Oudste  NAM ligt. ners van de wijk Marsdijk in As-  sen willen dat we een nulmeting Hij reag  Volgens woordvoerster Kirsten uitvoeren en gaan volgen of scha- een fotc  Smit wil het bedrijf tegemoetko- de aan hun huizen ontstaat. Dit land zo  men aan de wens van burgers, hebben we elders niet gedaan, Op de fc  burgemeesters en provinciebe- maar we willen met lokale be- zien, di  stuurders. Nu de NAM in het stuurders overleggen hoe we dit dit weel  schadeproces rond het Groningse kunnen regelen.” Ook over de gooid.  gasveld op afstand wordt gezet, is schaderegeling treedt de NAM „Leuk  | niet uit te leggen dat dit bij de met de bestuurders in overleg. leuk en    | van 4m  volgens    i eld voor onderzoek ae  maar darmbacterién heden    ry In de                                                                                                                                                               he + ArUIK  pn Hut Universitair Me- nen van cellen van patiënten ma- gelegd  Ee Groningen krijgt ken en hierin bestuderen hoe ven ligs  ROM subsidie voor ziektes zich ontwikkelen en be- Dik  Perens effect van kunnen worden. ° nak  a SOES llen on weete li  EA 456% A's . en a    NER ne</pre>

====================================================================== Einde pagina 853 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 854 ======================================================================

<pre>Date : 15-2-2019 16:44:05
From  : @shell.com
To : " @tynaarlo.nl" @tynaarlo.nl, " @aaenhunze.nl" @aaenhunze.nl, "   assen.nl
Cc : "    @assen.nl, " @aaenhunze.nl" @aaenhunze.nl
Subject : NAM-link naar w erkzaam heden gasveld Vries
Attachm ent : im age001.png;im age002.jpg;
Dag heren,
Daar is ie dan toch eindelijk; de link naar het bericht over onze fakkel-werkzaamheden op het gasveld Vries https://www.nam.nl/nieuws/2019/onderhoud-en-fakkel-in-assen-noord.html  .
 
Het wordt mij op deze manier wat te heet onder de voeten; ik ga een weekje op vakantie .
Fijn weekend!
 
Met vriendelijke groet,
 
 
 
 
Nederlandse Aardolie Maatschappij B.V.
Statutaire vestiging Den Haag - Handelsregister no. 04008869
Correspondentieadres: Postbus 28000, 9400 HH Assen
Bezoekadres: Schepersmaat 2, 9405 TA Assen
 
     
    
E . - l @shell.comI www.nam.nl
http://www.twitter.com/nambv
 
https://www.linkedin.com/company/nam
 
Graag inform eren wij u dat alle persoonsgegevens die verstrekt en gebruikt worden als onderdeel van de zakelijke relatie van de Shell business m et haar klanten, leveranciers en partners, verwerkt worden in overeenstem m ing
met het Shell Global P rivacy beleid – Zakelijke Klanten, Leverancies en Business P artners beschikbaar via de relevante webpagina onder de link www.shell.com , zoals aangevuld m et enige verdere specifieke en/of lokale privacy
statem ents. Voor vragen of zorgen om trent de verwerking van de persoonsgegevens, verwijzen wij u graag naar het Shell Global P rivacy beleid – Zakelijke Klanten, Leverancies en Business P artners of kunt u contact opnem en
m et de voor uw relevante Klantenservicecentrum .31.134
</pre>

====================================================================== Einde pagina 854 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 855 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 855 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 856 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 856 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 857 ======================================================================

<pre>Date : 1-6-2018 11:57:30
From  : @shell.com
To : "Marco Out  assen.nl, "Harm ke Vlieg  assen.nl, "Gea Sm ith  assen.nl, "Janna Booij-Venekam p  assen.nl, "Roald
Leem rijse  @assen.nl, "Griffier" griffier@assen.nl
Cc :    assen.nl,   @assen.nl
Subject : NAM's Steek Energie in de Buurt Assen
Attachm ent : im age003.png;im age004.jpg;im age005.png;
Geachte burgemeester, geachte wethouders,
 
Zoals we u eerder meldden was het afgelopen maand precies 50 jaar geleden dat NAM zich in Assen vestigde. Aan dit heuglijke economische feit hebben wij ons Open Huis van
afgelopen zaterdag opgehangen, en zijn wij vandaag gestart met een nieuwe campagne: Steek Energie In De Buurt Assen . Deze campagne heeft heel eenvoudig als doel om als
NAM wat terug te doen voor de inwoners van de gemeente Assen.  
 
Wat is Steek Energie in de Buurt Assen?
Wij zijn op zoek naar plannen voor mooie leefbaarheids- en duurzaamheidsprojecten, die leven in Assen en omgeving nog prettiger maken. Stichtingen en verenigingen die
concrete plannen hebben om aan de slag te gaan met hun buurt, wijk of dorp kunnen zich aanmelden en kans maken op een financiële bijdrage van NAM. De website die bij deze
campagne hoort, is www.steekenergieindebuurt.nl .
 
50 jaar NAM in Assen
Deze campagne heeft als bijzonderheid dat het precies 50 jaar geleden is dat NAM haar hoofdkantoor in Assen heeft betrokken. Een belangrijke mijlpaal bij de
ontstaansgeschiedenis van NAM is uiteraard de vondst van het grootste olieveld in Schoonebeek. De NAM heeft daar haar eigen naam zelfs aan te danken. De ontdekking van het
eerste gasveld in Nederland enige jaren later, in Coevorden, benadrukt de sterke relatie die NAM met Drenthe heeft. Een hoofdkantoor in de hoofdstad van deze provincie was
daarom in 1968 een meer dan logische vervolgstap. Bovendien bleken zelfs onder deze hoofdstad gasvelden te liggen die een belangrijke bijdrage hebben geleverd aan de
Nederlandse energievoorziening, en voor een groot deel zelfs nu nog leveren. En aan de inwoners van de gemeente waar wij al 50 jaar gastvrij mogen wonen (een kwart van onze
medewerkers) en werken (1500 medewerkers), geven wij graag in dit jubileumjaar iets terug.
 
Leefbaarheid en duurzaamheid
Wij vinden het belangrijk om onze bijdragen te verbinden aan leefbaarheid en duurzaamheid. Projecten die zowel de leefbaarheid verhogen als bijdragen aan een duurzamer
samenleving, maken de meeste kans. Voorbeelden van inzendingen zijn:Het organiseren van een kinderfestival of een sportief feest voor alle kinderen uit de buurt.
Het creëren of aankleden van een groene ontmoetingsplek, zoals een buurtmoestuin of het samen maken en plaatsen van een social sofa.
Samen een speelbos of een wijkommetje aanleggen.
Het organiseren van een activiteit, als een buurtmaaltijd of een burendag met energie als overkoepelend thema.
Meedoen kan tot en met vrijdag 20 juli 2018. Een jury buigt zich over de inzendingen en de inzenders van de beste ideeën maken kans hun project met financiële steun van NAM te
realiseren.
 
Ik hoop dat u moeite wilt doen om deze campagne onder de aandacht te brengen van uw inwoners.
Mocht u vragen hebben over Steek Energie in de Buurt, dan hoor ik dat graag.
 
 31.133
</pre>

====================================================================== Einde pagina 857 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 858 ======================================================================

<pre> 
Met vriendelijke groet,
 
 
 
Nederlandse Aardolie Maatschappij B.V.
Statutaire vestiging Den Haag - Handelsregister no. 04008869
Correspondentieadres: Postbus 28000, 9400 HH Assen
Bezoekadres: Schepersmaat 2, 9405 TA Assen
 
T +     
M +    
E . - l @shell.com I 
http://www.twitter.com/nambv
 
https://www.linkedin.com/company/nam
 
Graag inform eren wij u dat alle persoonsgegevens die verstrekt en gebruikt worden als onderdeel van de zakelijke relatie van de Shell business m et haar klanten, leveranciers en partners, verwerkt worden in overeenstem m ing
m et het Shell Global P rivacy beleid – Zakelijke Klanten, Leverancies en Business P artners beschikbaar via de relevante webpagina onder de link www.shell.com , zoals aangevuld m et enige verdere specifieke en/of lokale privacy
statem ents. Voor vragen of zorgen om trent de verwerking van de persoonsgegevens, verwijzen wij u graag naar het Shell Global P rivacy beleid – Zakelijke Klanten, Leverancies en Business P artners of kunt u contact opnem en
m et de voor uw relevante Klantenservicecentrum .
</pre>

====================================================================== Einde pagina 858 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 859 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 859 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 860 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 860 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 861 ======================================================================

<pre>    Steek jij energie in de buurt met een mooi project? â  Dan maak jij, als inwoner van Assen, kans om  jouw project te realiseren.              tn mai is her precies 50 jaor geleden dat  NAM zich in Assen settolde. En dit jubileum  is sen goede aanleiding om door eens op  een bijzondere manier bij stil te stoan.    5Û joar geleden vertarade NAM van Olden: aal  roar de stad Assen en nam haar intrek © sen pand  oan de Scheper wmaa!. Anno 2018 werken we sn een  pand ‘verderop met ceca 15ÖÜ mensen nog steeds  oon de esergavoorziening von Mededond, ‚n de  vorm van oe en gaa Bovenden werken we cok  bard oan de ensrgetront:e van de 2Îe eeuw.    Steek Energse in de Buurt Assen   Gedurende de TÔ jaar van ord besloon, hebben we   alhid in goed overieg mat de nmonert var Assen en  Omgenng ons werk Gunnen whreeran Daarom a hel  dit paar tijd voor een bijzonder gebaar ler voor de  vraoners von Assen | jum 2018 wart de compogne   Steen Energe in de Buurt Assen We hebben wat    gehaald we brengen praag wol ter ugl    Steek 4 energie in de buurt met een moo projec!  wat ler, goede kom! oon je stod, buurt ol verenging!  Don mook jij, ols ewoner van Asten, kans om jouw  proect met hedo vor NAM te realiseren Schril nu «nl    ba pdr we we ZEE Pra ets Cie ee be a yt    wombs orf voten ener irr n's    machtijven kan hot en snel ZÔ jul: 2018</pre>

====================================================================== Einde pagina 861 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 862 ======================================================================

<pre>Date : 30-5-2017 11:32:58
To : "Marco Out" assen.nl
Cc : "    @assen.nl, "   @assen.nl
Subject : Nieuw  aspect gasw inning
Beste Marco,
 
In het winningsplan van de NAM staat dat ze in een high-case scenario ook gas willen winnen uit het veld Assen-Zuid onder het Asserbos e.o. . Het gaat om een minimale
hoeveelheid van 50 miljoen m3 (tegen 500 tot 600 miljoen m3 uit het veld Vries-Zuid/put Vries 10). Geen hoeveelheid die tot bevingen gaat leiden zegt Sodm. Peanuts; zeg maar.
 
Er zit wel een communicatie aspect aan. De NAM heeft namelijk tijdens een informatie bijeenkomst tegen de bewoners van Oud-Zuid gezegd dat ze geen gas gaan winnen uit het
veld Assen-Zuid. Ik hoorde dat net van de voorzitter de heer Van der Laan. Ze vragen nu echter wel vergunning aan zonder dit met de bewoners te hebben besproken. (Ik heb hem
overigens bijgepraat en stukken gemaild)
 
Bij communicatie van de NAM is alleen  op de hoogte, en die is sinds gisteren niet bereikbaar. Ik hoop haar zo snel mogelijk te pakken te krijgen.
 
Met vriendelijke groet,
 
Beleidsregisseur
 
@ . i @assen.nl 
 
Gemeente Assen
Postbus 30018
9400 RA Assen
 
 
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De gemeente Assen aanvaardt geen
aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.31.135
</pre>

====================================================================== Einde pagina 862 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 863 ======================================================================

<pre>Date : 23-5-2017 14:04:20
F
T
C
Subject : nog een vraag
Beste Marco,
 
Er is mij nog een ding niet helemaal duidelijk.
 
Wil je onderstaande toevoeging wel of niet in de aanbiedingsbrief aan de minister?:
Onze inwoners verwachten dat aan alle woningen en gebouwen in het gebied waar zich bevingen en effecten voor kunnen doen een nulmeting wordt gedaan. Wij delen de
mening van de inwoners dat dit wenselijk is. Mocht u echter besluiten om alleen een representatieve meting te doen, dan moet de methodiek van meten wel nauwkeurig
omschreven zijn. Wij gaan hier op in, in onze zienswijze.
 
Groet,
 
Van:   
Verzonden:  dinsdag 23 mei 2017 12:30
Aan: 
CC:    @assen.nl>;   @assen.nl>
Onderwerp:  RE: Tekst zienswijze nulmeting
 
Hallo i ,
 
Gelet op de discussie van gisteren ga ik voor B. Mocht de raad strakker willen, dan gebruiken we daarvoor onze brief.
In het tweede tekstvoorstel zou ik het woordje volstrekt weglaten.
 
.
 
Van: 
Verzonden:  dinsdag 23 mei 2017 11:00
Aan:   . @assen.nl>
CC:    @assen.nl @assen.nl >
Onderwerp:  Tekst zienswijze nulmeting
Urgentie:  Hoog
 
Beste Marco,
 
Naar aanleiding van de discussie van gisteren over de nulmeting, heb ik twee varianten gemaakt: A en B. Variant B ligt het meeste in lijn met wat gisteren besproken is. Variant A
doet meer recht aan de beleving/verwachting van de inwoners.
 
A. Wij vinden dat:
.        
 
   
:   
 
        
 
B. Wij vinden dat:
        
i
 
Bij variant B kunnen we in de aanbiedingsbrief aan de minister eventueel het volgende toevoegen:
 
En toen ik toch bezig was, heb ik gelijk de volgende ook aangepast (toevoeging in rood)
Wij vinden dat:
   .  l  
    i        .
 
 
Wat heeft jouw voorkeur?
 
Als jij een keuze hebt gemaakt, stuur ik deze naar in ieder geval Aa en Hunze en Tynaarlo voor commentaar.
 
Met vriendelijke groet,
 
 i
Beleidsregisseur
 
  
 
@ . i @assen.nl 
 
Gemeente Assen
Postbus 30018
9400 RA Assen
 
 
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De
gemeente Assen aanvaardt geen aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.31.136
</pre>

====================================================================== Einde pagina 863 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 864 ======================================================================

<pre>Date : 12-4-2017 13:53:49
F
T
Cc : "   @assen.nl, "    @assen.nl
Subject : Ontw erp-besluit gasw inning
Beste Marco,
 
Ben jij het ermee eens dat ik onderstaande mail stuur of doe je dat graag zelf (dan bouw ik hem om)?
 
De mail kan naar de actiegroep: @hetnet.nlDorpsbelangen Loon: . @home.nl
Wijkvereniging Marsdijk:  bestuur@marsdijk.nl
 
Groet,
 
 
Beste mensen,
 
Het ministerie van Economische Zaken heeft de publicatie van het ontwerp-besluit over het Winningsplan Westerveld iets uitgesteld. Het idee was om half april te publiceren. De
publicatie wordt nu verwacht in de week van 5 mei. Op 22, 23 en 24 mei zal het ministerie informatieavonden in Assen en omgeving organiseren.
 
Burgemeester de heer Out gaat graag weer met u als afzonderlijke organisaties in gesprek over de inhoud van de ontwerp-beschikking en over uw wensen en ideeën hierover. Er
zal binnenkort contact met u worden opgenomen om een afspraak te maken.
 
Met vriendelijke groet,
 
 
Beleidsregisseur
 
  
 
assen.nl 
 
Gemeente Assen
Postbus 30018
9400 RA Assen
 
 
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De
gemeente Assen aanvaardt geen aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.31.137
</pre>

====================================================================== Einde pagina 864 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 865 ======================================================================

<pre>Date : 6-2-2017 12:56:09
To : "Marco Out" assen.nl, "Harm ke Vlieg" assen.nl
Cc : "   @assen.nl, "    @assen.nl
Subject : Ook op NOS aandacht
Dag Marco en Harmke,
 
Ook de NOS besteedt aandacht aan Assen (en andere gemeenten):
http://nos.nl/artikel/2156637-verzet-tegen-grondstofwinning-groeit-ook-buiten-groningen.html 
Groet,
 
 
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De gemeente Assen aanvaardt geen
aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.31.138
</pre>

====================================================================== Einde pagina 865 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 866 ======================================================================

<pre>Date : 11-1-2017 10:35:10
F
T
C
Subject : opzet m ogelijke kam ervragen w inning put Vries-10
Attachm ent : kam ervragen w inning put Vries-10 31-12.docx;Start_gasw inning_uit_put_Vries-10 brief aan Tw eede Kam er - kopie.docx;Aanbiedingsbrief EZ  23-12-
2016.docx;dum m y rapportage versie4 21dec.docx;brief aan de NAM w inning put Vries-10.docx.pdf;
Beste Harmke,
 
Bijgaand zoals besproken een opzet voor mogelijke kamervragen voor l  i . Ook zijn een aantal onderliggende stukken bijgesloten.
Ik hoor graag of zij hier wat mee kan. Gelet op het raadsdebat van morgen zou het mooi zijn om voor die tijd al iets te horen.
 
Aanstaande dinsdag is er een infobijeenkomst van de NAM. Fijn dat jij daar even acte de presence geeft.
 
Dank alvast!
 
 
Vriendelijke groet,
 
Marco L.J. Out
Burgemeester van Assen
 
Postbus 30018
9400 RA Assen
telefoon: 14 0592
bestuurssecretariaat: 0592 366572
 
Bezoekadres:
Noordersingel 33
9401 JW Assen
 
 
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De gemeente Assen aanvaardt geen
aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.31.139
</pre>

====================================================================== Einde pagina 866 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 867 ======================================================================

<pre>Concept Kamervragen over winning van aardgas uit put Vries -10 
Achtergrond informatie voor kamerlid …..  
Inleiding en achtergrond  
De minister van EZ heeft  in oktober 2016 aan de gemeenten Assen, Tynaarlo en Aa en Hunze 
gevraagd  advies te geven over het door de NAM ingediende Winningsplan Westerveld ; dit conform 
de aanbevelingen van de Onderzoeks raad Voor de V eiligheid  (OvV) . Dit winningsplan gaat over 
meerdere kleine gasvelden waaronder het veld Vries -Zuid dat deels onder bebouwd gebied in Assen 
ligt. In de aanbevelingen van de OvV staat dat alle bestaande winningsplannen getoetst moeten 
worden op de veiligheid van omwonenden, gebouwen en infrastructuur  en dat lokale overheden e en 
adviesrol krijgen en burgers zienswijzen mogen indienen .  
De actualisatie  van het winningsplan Westerveld heeft geleid tot onrust onder inwoners in het 
gebied boven het gasveld Vries -zuid. In het openbare advies van de adviseurs  Sodm en de Tcbb die 
de minister inhoudelijk adviseren , valt namelijk te lezen dat er een  kans is op bevingen met lichte tot 
matige schades aan gebouwen als gevolg van de gaswinning  in o.a. het gasveld Vries -Zuid.  
Terwijl de adviestermijn voor het nieuwe , geactualiseerde  winnin gsplan nog loopt , heeft de NAM 
aangegeven te willen gaan winnen uit een nieuw geboorde put  Vries -10, op basis van het oude 
winningsplan uit 2011. Dit hebben de gemeentebesturen  helaas  via de media moeten vernemen . 
Deze put is in 2015 geboord. De NAM wil hier weer gaan winnen na hernieuwde toestemming van 
Sodm ,  die in 2016 een nieuwe seismische risico analyse heeft gemaakt van het oude winningsplan.  
De Tweede Kamer is door de minister van EZ op 22 november 2016 h ierover per brief geïnformeerd. 
De redenatie is samenvattend: “Het gaat om een winning uit een bestaand veld waarvoor in 2011 
een winningsplan is goedgekeurd. Er is alleen maar een nieuwe put geboord om dit veld te 
bereiken’’.  
Voor de volledigheid melden w ij dat het gaat om een relatief kleine hoeveelheid die nog mag worden 
gewonnen  op basis van het oude winningsplan; iets meer dan 0,1 miljard m3. In het nieuwe 
Winningsplan Westerveld, wordt toestemming gevraagd om hierboven op, nog maximaal ca. 0,5 
miljard  m3 te winnen.  
In de mondelinge communicatie naar bewoners tijdens een informatie bijeenkomst en in een mail 
aan de gemeente  eerder dit jaar , heeft de NAM aangegeven geen gas te gaan winnen uit de put 
Vries -10 zolang het nieuwe Winningsplan Westerveld niet is goedgekeurd . 
Probleemstelling  
De gemeentebesturen van de gemeenten Aa en Hunze, Assen en Tynaarlo zijn van mening dat de 
NAM het vanuit het burgerperspectief niet kan maken om een nieuwe gaswinning op te starten 
terwijl er nog een advies en inspraakpr ocedure loopt. In een brief en in twee bestuurlijke gesprekken  
die onl angs zijn gevoerd  met de NAM , hebben de gemeenten Assen, Tynaarlo en Aa en Hunze de 
NAM gevraagd om niet te winnen zolang er geen goedgekeurd winningsplan is. De NAM wil 
vooralsnog niet verder gaan dan uitstel tot het einde van de adviestermijn (19 januari a.s.). De 
argumentat ie van de NAM is: “Het mag van  de minister en Sodm en we hebben flink geïnvesteerd in 
de boring; uitstel kost ons geld. “ 
Verder is er bestuurlijk contact  gewe est met  de politiek adviseur van minister Kamp. Deze geeft aan 
dat de minister niet verder zal willen gaan dan een vriendelijk verzoek aan de NAM om nog even te 
wachten.  </pre>

====================================================================== Einde pagina 867 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 868 ======================================================================

<pre>Gelet  op het bovenstaande,  zouden wij u willen vragen om kamervragen te stellen.  
Mocht u beho efte hebben aan meer informatie over de situatie in Assen, dan vindt u  bijgevoegd de 
volgende stukken : 
- Het door B&W van Assen vastgestelde advies op het Winningsplan Westerveld. (Na 
behandeling in een ingelaste raadvergadering op 12 januari  wordt het advies naar de 
minister van EZ gestuurd) . 
- De aanbiedingsbrief aan de minister van EZ.  
- De brief aan de NAM met het verzoek om de winning uit de put Vries -10 uit te stellen.  
- De brief van de minister van EZ aan de Tweede Kamer over de put Vries -10. 
 
Vragen van lid …… aan de minister van Economische Zaken.  
Vraag 1  
Is u bekend dat de NAM voornemens is om op korte termijn de winning van aardgas uit een nieuw 
geboorde  put Vries -10 in Assen op te starten?  
Vraag 2  
Is u bekend dat er op dit moment – mede naar aanleiding van het geactualiseerde Winningsplan 
Westerveld - bij een deel van de inwoners van Assen en omgeving onrust bestaat over de 
voorgenomen gaswinning onder het dorp Loon en de Asser wijk Marsdijk en dat er vrees bestaat 
voor bevingen die kunne n leiden tot schades aan woningen?  
Vraag 3  
In uw brief van 22 nov ember aan de Tweede Kamer schrijft u het volgende:  
“Tijdens het vragenuur van 16 juni 2015 is gesproken over een voorgenomen gaswinning door NAM 
in Drenthe. Tijdens de mondelinge beantwoordin g is in algemene zin aangegeven dat er bij winning 
uit kleine velden een winningsplan moet komen en dat omwonenden, gemeenten en provincies 
hierop zienswijzen kunnen indienen. Dit is ook bevestigd in de beantwoording van aanvullende 
schriftelijke vragen va n het lid , waarin is aangegeven dat “in alle gevallen waarbij op 
basis van boringen besloten wordt om gas te gaan winnen, een nieuw of gewijzigd winningsplan 
ingediend moet worden” (Kamerstukken 2015 -2016, Aanh angsel van de Handelingen, 57).  Ofschoon 
dit in algemene zin juist is, kan zich de situatie voordoen dat er nog productieruimte beschikbaar is 
onder het geldende winningsplan. Deze situatie doet zich voor bij de put Vries -10 in Drenthe”  
In het geval van de put Vries -10 is er een nieuwe put geboord om te beoordelen of er gewonnen kon 
worden. Op basis van de resultaten van de boring heeft de NAM besloten dat er  gewonnen kan 
worden.  
Bent u het met mij eens dat de formulering  “alle  gevallen ”, uitsluit dat er gewonnen mag worden 
zonder een goedgekeurd  winningsplan dat tot stand is gekomen met toepassing van de nieuwe 
procedure inclusief het adviesrecht van lokale overheden en het meenemen van het burger 
perspectief?  
Vraag 4  
</pre>

====================================================================== Einde pagina 868 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 869 ======================================================================

<pre>Is u bekend dat Sodm in haar advies op  het Winningsplan Westerveld aangeeft dat er   kans bestaat 
op bevingen en lichte tot matige schades aan gebouwen als gevolg van de winning uit  de nieuwe put 
Vries -10? 
Vraag 5  
Is u bekend dat de NAM zowel per mail als tijdens een bewoners bijeenkomst eerde r in 2016 heef t 
aangegeven dat er geen gas zal  worden gewonnen uit de put Vries -10 zolang er geen besluit door u is 
genomen op het nieuwe Winningsplan Westerveld?  
Vraag 6  
Bent u het met mij eens dat voor het winnen van aardgas als transitie brandstof naar een volledig 
duurzame energieopwekking , maatschappelijk draagvlak belangrijk is?  
Vraag 7  
Vindt u het - los van het antwoord op  vraag 3 en gelet op vraag 4, 5 en 6 – verstandig om op basis 
van een winningsplan uit 2011 waarbij het burgerperspectief niet is meegenomen  onder stedelijk 
gebied dat intensief bebouwd is , een relatief kleine hoeveelheid aardgas te gaan winnen uit put 
Vries -10? 
Vraag 8  
Is u bekend dat de colleges van burgemeester en wethouders van Assen, Tynaarlo en Aa en H unze de 
NAM hebben verzocht om geen aardgas te winnen uit de put Vries -10 zolang er geen goedgekeurd 
winningsplan ligt?  
Vraag 9   
Bent u bereid om de NAM opdracht te geven om de winning uit te stellen tot het Winningsplan 
Westerveld is goedgekeurd ?   </pre>

====================================================================== Einde pagina 869 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 870 ======================================================================

<pre> 
> Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag  
 
De Voorzitter van de Tweede Kamer  
der Staten -Generaal  
Binnenhof 4  
2513 AA  DEN HAAG  
 
Datum  22 november 2016  
Betreft  Start gaswinning uit put Vries -10 
 
 Pagina  1 van 2 
 
  
 
 
Directoraat -generaal 
Energie, Telecom & 
Mededinging  
Directie  Energie en Omgeving  
Bezoekadres  
Bezuidenhoutseweg 73  
2594 AC Den Haag  
Postadres  
Postbus 20401  
2500 E K Den Haag  
Factuuradres  
Postbus 16180  
2500 BD Den Haag  
Overheidsidentificatienr  
00000001003214369000  
T  (algemeen)  
www.rijksoverheid.nl/ez  
 
Ons kenmerk   
DGETM -EO / 16170015   
 
Geachte Voorzitter,  
 
Tijdens het vragenuur van 16 juni 2015 is gesproken over een voorgenomen 
gaswinning door NAM in Drenthe. Tijdens de mondelinge beantwoording is in 
algemene zin aangegeven dat er bij winning uit kleine velden een winningsplan 
moet komen en dat omwonenden , gemeenten en provincies hierop zienswijzen 
kunnen indienen. Dit is ook bevestigd in de beantwoording van aanvullende 
schriftelijke vragen van het lid  (CU), waarin is aangegeven dat “in alle 
gevallen waar bij op basis van boringen besloten wordt om gas te gaan winnen, 
een nieuw of gewijzigd winningsplan ingediend moet worden” (Kamerstukken  
2015 -2016, Aanhangsel van de Handelingen, 57) . Ofschoon dit  in algemene zin 
juist is, kan de situatie zich voordoen dat  er nog productieruimte beschikbaar is 
onder het geldende winningsplan. Deze situatie doet zich voor bij de put Vries -10 
in Drenthe . 
 
Put Vries -10 is geboord ter vervanging van een andere put, waarvan de productie 
jaren geleden is beëindigd vanwege een te hoge waterproductie. NAM wil nu de 
productie uit put Vries -10 opstarten  en heeft Staatstoezicht op de Mijnen ( SodM ) 
gevraagd om aan te geven of productie uit put Vries -10 is toegestaan. SodM heeft 
geconstateerd dat de grenzen van het vigerende winningsplan  met het  in gebruik 
nemen van put Vries -10 de komende twee jaar naar verwachting niet zullen 
worden overschreden en dat er op basis van het vigerende winningsplan gestart 
kan worden met de productie uit deze put. NAM voldoet hiermee dus aan de 
vereisten en  mag op basis daarvan een aanvang maken met de productie.  
 
Overigens heeft NAM wel een wijziging van het winningsplan ingediend. Op basis 
van dit gewijzigde  winningsplan kan na mijn goedkeuring de productie uit Vries -10 
ook na deze twee jaar doorgaan. Bij het indienen van het gewijzigde  winningsplan 
heeft NAM op mijn verzoek rekening gehouden met de lopende wijz iging van de 
Mijnbouwwet  en de daarin opgenomen aangescherpte eisen voor 
winningsplannen. Zoals ik aan uw Kamer heb toegezegd , zal ik (wijzigingen v an) 
winningsplannen waar mogelijk beoordelen aan de hand van de nieuwe 
Mijnbouwwet. Dit betekent onder meer  dat ik omwonenden en gemeenten, 
provincies en waterschappen de gelegenheid zal geven om op het gewijzigde  
winningsplan te reageren. In dit winningsp lan is ook een seismische risicoanalyse 
opgenom en. Deze seismische risicoanalyse geeft geen aanleiding om de 
voorgenomen productie uit Vries -10 niet op te starten . Ook de verwachte 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 870 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 871 ======================================================================

<pre> 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Pagina  2 van 2 
 Directoraat -generaal 
Energie, Telecom & 
Mededinging  
Directie  Energie en Omgeving  
 
Ons kenmerk  
DGETM -EO / 16170015  
 bodemdaling (< 2 cm) blijft met de productie uit de put Vries -10 binnen het nu 
geldende winningsplan.   
 
SodM zal er op toezien dat de productie uit de put Vries -10 en de effecten daarvan 
op de bodembeweging binnen hetgeen vastgelegd is in het vigerende 
winningsplan blijven . 
 
 
 
 
 
(w.g.) H.G.J. Kamp  
Minister van Economische Zaken  </pre>

====================================================================== Einde pagina 871 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 872 ======================================================================

<pre> 
 
Ministerie van Economische Zaken  
De heer H. Kamp  
Postbus 20401 
2500 EK  DEN HAAG   
 Contactpersoon    
Telefoon   14 0592 
Bezoekadres   Noordersingel 33  
   
Uw brief van    
Uw kenmerk    
Ons kenmerk   2016-04865 
 
Bijlagen   1 
   
Datum   23 december 2016 23 
december 2016  
Verzenddatum    
 
Onderwerp   Advies Winningsplan Westerveld  
 
 
 
Excellentie , 
 
U heeft ons in de gelegenheid gesteld  om een advies uit te brengen over  het door de NAM inged iende 
Winningsplan Westerveld. Aangezien dit plan betrekking heeft op de winning uit meerdere 
aardgasvelden binnen onze gemeente maken wij graag gebruik van deze mogelijkheid. Wij 
waarderen de geboden mogelijkheid om andere overheden en de inwoners die doo r hun 
vertegenwoordig d worden, meer positie te geven.  Bij het invullen van de adviesrol is samengewerkt 
met de buurgemeente n, waterschappen en provincies.  
 
Zorgen en onrust  
 
Het winningsplan geeft ons zorg. In het plan en de bijbehorende adviezen van Sodm en Tcbb lezen 
wij dat er, als gevolg van de voorgenomen winningen, kans is op bevingen die kunnen leiden tot 
schade. In het Tcbb advies valt zelf s te lezen dat mogelijk voor sommige kleinere velden de grens 
van magnitude 3,9 op de schaal van Richter word t overschreden.  
 
Deze zorg horen wij ook bij onze inwoners en bij de gemeenteraad. Met name in de wijk Marsdijk en 
het dorp Loon zijn er zorgen en is er deels sprake van serieuze onrust. Groningen ligt dichtbij en 
vrijwel iedereen heeft vrienden of familie i n het gebied waar aardbevingen aan de orde zijn . De 
vertaalslag van de situatie naar die in Assen is snel gemaakt. De gebrekkige communicatie door de 
NAM en de beperkte  communicatie door uw ministerie naar de inwoners helpen niet bij het 
wegnemen van zorge n en onrust.  
 
Proces 
 
Hoewel wij als college bevoegd zijn om een advies uit te brengen, hebben wij vanwege de 
maatschappelijke impact en op uitdrukkelijk verzoek de gemeenteraad betrokken bij het advies. Met 
de gemeenteraad is besproken op welke wijze invu lling wordt gegeven aan de adviesrol. De 
gemeenteraad heeft zelf besloten dat ze ook nog wilde  spreken over het definitieve advies.  
 
Parallel aan de gesprekken met de gemeenteraad hebben wij ook gesproken met Wijkvereniging 
Marsdijk en Dorpsbelangen Loon om goed zicht te krijgen wat de behoeften zijn van de inwoners. 
Daarnaast spreken onze ambtenaren op allerlei manieren met de bewoners van de gebieden die het 
betreft. 
 
Bij het maken van het advies hebben wij intensief samengewerkt met de andere overheden die een 
adviesrecht hebben op het Winningsplan Westerveld.  
 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 872 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 873 ======================================================================

<pre> Gemeente Assen  
Ons kenmerk: 2016 -04865  
Pagina 2 van 4 
  
 
Nut en noodzaak  
 
Als gemeente Assen zetten wij in op het verduurzamen van onze gemeente. Het versneld 
terugdringen van het gebruik van fossiele brandstoffen is een belangrijke opgave voor onze 
samenleving. Wij begrijpen dat er in de overgangsfase voorlopig nog aardgas nodig blijft. Wij 
begrijpen ook de economische belangen en het belang van de inkomsten voor de staat. Wij kijken 
echter naar de belangen van onze inwoners. In dit verband zouden wij in een afweging van belangen 
niet kiezen voor een winning onder stedelijk gebied met een risico op bevingen.  
 
Mocht u desondanks het winningsplan accorderen, dan moet er gezorgd worden voor een goede, 
vlotte en soepele schaderegeling. Onderdeel hiervan is dat de omgekeerde bewijslast zoals die van 
toepassing is voor het Groninger Veld (Wet bewijsvermoeden gaswinning Groningen) ook voor het 
gebied Westerveld moet gelden. Het valt aan inwoners immers niet uit te leggen waarom 
gedupeerden in de prov incie Groningen van een speciale wettelijke uitzondering ter verlichting van 
de op hen rustende bewijslast zouden kunnen profiteren, terwijl dit aan inwoners elders in Nederland 
onthouden wordt. Wij stellen hierbij de vraag of er geen sprake is van strijdi gheid met het 
gelijkheidsbeginsel.  
 
Kijken wij naar de situatie zoals die bestond in Groningen waarbij inwoners hun gelijk soms via de 
rechter moesten halen, dan hebben wij vooralsnog weinig vertrouwen in de door de NAM geschetste 
afhandeling van schade ge vallen via het burgerlijk recht.  
 
Advies 
 
Gelet op bovenstaande en de onzekerheden en risico’s adviseren wij u dan ook om ‘nee’  te zeggen 
tegen het W inningsplan  Westerveld .  
Mocht u toch besluiten om de winning toe te staan, dan vind u bijgevoegd ons advies met het zeer 
uitdrukkelijke verzoek om dit over te nemen.  
 
Met vriendelijke groet,  
burgemeester en wethouders,  
 
 
 
 
burgemeester  gemeentesecretaris  
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 873 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 874 ======================================================================

<pre> Gemeente Assen  
Ons kenmerk: 2016 -04865  
Pagina 3 van 4 
  
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
BEGELEIDINGSFORMULIER CONCEPT BRIEF  
 
LET OP: Lever alle bijbehorende stukken incl. ingekomen brief aan bij het secretariaat  
 
NAAM VAN HET DOCUMENT : Advies Winningsplan Westeveld  
   
 
Concept via   
:  
 
Paraaf voor gezien  :  
Briefpapier  :  
   
 
Concept d.d.   
:  
21 december 2016  
Eenheid/Programma  : Beleid 
Steller  :  
Toestel  :  
Paraaf eenheids -
/programmamanager  :  
   
 
Origineel  : 1  Brief nr.(docbase)  :  
Archiefexemplaren  : 1  Procesnummer 
(Docbase)  :  
Afschriften  : 3  Zaaknummer 
(Docbase)  :  
       
Totaal  : 5     
       
       
       
 
Afschriften:    
 
1.  
2.   
3.  
  
   
Meezenden:    
 
 Advies Winningsplan Westerveld  
   
  
   
Opmerkingen:    
</pre>

====================================================================== Einde pagina 874 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 875 ======================================================================

<pre> Gemeente Assen  
Ons kenmerk: 2016 -04865  
Pagina 4 van 4 
  
Verzenden na definitieve besluitvorming door college waarschijnlijk 
17 januari. Pas verzenden na accoord . 
Let op verzenden uiterlijk 18 januari ook per mail.  
 
Wijze afhandeling na verzending van de brief:  
- Proces afhandelen en archiveren door secretariaat (let op: alle relevante stukken toevoegen)  
 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 875 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 876 ======================================================================

<pre>   
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
   
 19 December  2016   
 concept   
        
  Advies Winningsplan 
Westerveld    
   </pre>

====================================================================== Einde pagina 876 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 877 ======================================================================

<pre> Advies winningsplan Westerveld  
2 
 INHOUD  BLAD  
 
 
1 INLEIDING  3 
2 SAMENVATTING  4 
3 HOOFDADVIES  7 
4 ALGEMEEN  8 
5 COMMUNICATIE  9 
6 REIKWIJDTE EN KADERS  WINNINGSPLAN  11 
6.1 Doelmatigheid  11 
6.2 Kaders schade  11 
6.3 Natuur en milieu – Nationaal Park Drentse Aa  11 
6.4 Reikwijdte winningsplan m.b.t. aantal verschillende velden  12 
7 PRODUCTIE  14 
7.1 Productie  put Vries -10 14 
7.2 Productiesnelheid  14 
7.3 Productieniveau  high case  15 
8 ONZEKERHEDEN/ ONTBRE KENDE ZAKEN  16 
8.1 Onzekerheden  16 
8.2 Ontbrekende/onjuiste gegevens  16 
9 BODEMBEWEGING  17 
9.1 Bodemdaling  17 
9.2 Bodemtri lling  17 
9.3 Reservoirstimulatie/ Fracken  19 
10 SCHADE  20 
10.1  Voorkomen van schade (wettelijke verplichting)  20 
10.2  Afhandeling van schade  20 
10.3  Lusten en lasten  23 
11 RISICOBEHEERSYSTEEM  24 
 
 
      
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 877 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 878 ======================================================================

<pre> Advies winningsplan Westerveld  
3 
 1 INLEIDING  
U heeft ons in de gelegenheid gesteld om een advies uit te brengen over het door NAM  
ingediende Winningsplan Westerveld. Aangezien dit plan betrekking heeft op de winning uit 
aardgasvelden binnen onze verschillende gebiedsbegrenzingen  maken wij graag gebruik van 
deze mogelijkheid. Bij het maken van het advies hebben wij intensief samengewerkt met de 
verschillende  decentrale overheden die een adviesrecht hebben op het Winnin gsplan 
Westerveld.  
 
Wij zijn u erkentelijk dat u in een vroegtijdig stadium van uw besluitvorming ons om advies 
vraagt op het winningsplan Westerveld 2016 van NAM. Wij maken graag gebruik van dit 
adviesrecht vanwege de zorg die wij hebben over de directe e n indirecte gevolgen van de 
gaswinning op het leven van de inwoners van het gebied. Wij erkennen dat in de afgelopen 
periode meer aandacht is gekomen voor de aspecten veiligheid en welzijn van burgers in relatie 
tot gaswinning . Wij menen echter toch blijvend te moeten aandringen om  hierin  de positie van 
de inwoners centraal te stellen. Wij hebben daarom ervoor gekozen o ns advies breed in te 
steken.  
 
Als decentrale overheden hebben wij niet de technisch -inhoudelijke kennis in huis om 
seismische risico’s en alles wat daarmee samenhangt exact te kunnen beoordelen en 
controleren. Wij hebben dan ook gemeend geen nacalculatie te (laten) doen van de 
berekeningen in het winningsplan met bijbehorende ad denda. Dit laten wij graag over aan de 
door u gevraagde adviseurs (S taatstoezicht op de Mijnen (SodM , Technische commissie 
bodem beweging (Tcbb ).  
 
Wij vertrouwen erop dat u het advies behandelt conform de relevante bepalingen van de 
Algemene wet bestuursre cht en de overwegingen uit ons advies op een zorgvuldige wijze 
betrekt bij uw besluitvorming en ons transparant informeert over uw overwegingen terzake.   
 
Leeswijzer  
Wij hebben onze bevindingen, hoofdconclusies en hoofdadvies samengevat in het eerste 
hoofd stuk. In de analyse daarachter treft u een uitgebreidere beoordeling aan van het 
winningsplan met op onderdelen deelconclusies en -adviezen.   </pre>

====================================================================== Einde pagina 878 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 879 ======================================================================

<pre> Advies winningsplan Westerveld  
4 
 2 SAMENVATTING  
Vanuit betrokkenheid en zorg en oprechte belangstelling hebben wij de rapporten intensief 
bestudeerd . Veiligheid van inwoners en het voorkomen  en beperken van schade wegen hierin 
het zwaarst . Alle andere aspecten moeten daaraan ondergeschikt zijn, waaronder 
economische aspecten en leveringszekerheid.  
 
De O nderzoeksraad voor Veiligheid (OvV)  geeft over het erkennen van onzekerheden en 
communiceren de volgende toelichting: Onzekerheid en het r educeren ervan dienen 
uitgangspunten te zijn van het handelen van betrokken partijen, ook in de communicatie naar 
burgers. Onderzoek over onzekerheden en het daaraan verbinden van maatregelen is daarbij 
van cruciaal belang volgens de Raad. Onderzoek mag ge en excuus zijn om geen maatregelen te 
treffen of besluiten uit te stellen. Zij pleit derhalve ook voor het hanteren van het 
voorzorgsprincipe in dat geval “Better safe than sorry” . Dat betekent in de communicatie over 
onzekerheden in samenspraak met desku ndigen en risicodragers zoeken naar manieren van 
beheersing van het risico. Communiceren met burgers moet volgens de OvV meer zijn dan 
alleen voorlichting geven.  
 
Veiligheid wordt door de OvV breed gedefinieerd in termen van objectieve - en subjectieve 
veiligheid, respectievelijk het uitblijven van lichamelijk letsel ten gevolge van aardbevingen en 
gemoedsrust van bewoners. “Het gaat om veiligheid van burgers. Kunnen zij erop rekenen dat 
incidenten worden voorkomen, schade wordt beperkt, risico’s worden behe erst en 
onzekerheden worden verkend?” . U hebt hierop gereageerd met: “De Raad heeft met haar 
rapportage en aanbevelingen vooral willen bereiken dat bij activiteiten in de diepe ondergrond 
nu en in de toekomst het veiligheidsbelang voldoende aandacht krijgt ” . U heeft alle 
aanbevelingen uit het rapport van de OvV overgenomen.  In dit licht bezien dient bij de 
beoordeling en toetsing  van de verschillende aspecten dan ook te worden uitgegaan van een  
brede benadering van de belangenafweging die aan uw uiteinde lijke besluit ten grondslag 
moet liggen. Het past hierbij niet om u te bep erken tot een exacte en enge uitleg van 
voorgenomen wetgeving.  
 
We hebben ook geconstateerd dat in het winningsplan nog een aantal essentiële onderdelen 
ontbreekt en het plan gepaar d gaat met onzekerheden die betrekking hebben op een veilige 
gaswinning . Ook constateren wij dat ondanks de ervaringen opgedaan in Groningen, er 
vooralsnog geen sprake is van een adequate regeling voor de rest van Nederland voor 
afdoening en vergoeding van  schades en compensatie van alle bijkomende negatieve effecten.  
 
Bij bestudering van het winningsplan en onderliggende stukken hebben wij samengevat de 
volgende vragen, opmerkingen en adviezen.  
 
Veiligheid  
Uit het winningsplan van NAM en de bijbehorende ad viezen van TNO en SodM maken wij  op 
dat er geen veiligheidsrisico’s bestaan voor de gebieden rond de verschillende gasvelden en haar 
inwoners.  </pre>

====================================================================== Einde pagina 879 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 880 ======================================================================

<pre> Advies winningsplan Westerveld  
5 
 Omdat volgens ons rond de effecten en gevolgen van gaswinning op de ondergrond en 
bovengrondse bouwwerken nog al tijd veel onduidelijk is, adviseren wij u met uiterst e 
terughoudend heid  conclusies te verbinden aan de berekenings resultaten  van de maximaal te 
verwachten seismische activiteit.     
Tevens hebben wij een aantal ontbrekende zaken geconstateerd. Wij komen h ier verderop in 
ons advies op terug.  
 
Communicatie  
De communicatie van zowel NAM, als het ministerie van EZ naar burgers moet zorgvuldiger en 
publieksvriendelijker dan tot nu toe is gebeurd. De lokale overheden hechten er grote waarde 
aan dat onze inwoners gedegen, consistent en transparant worden geïnformeerd over de 
(gevolgen van) gaswinning.  
 
Voorkomen en beperken van schade  
In het winningsplan worden optredende schades als niet te voorkomen beschouwd. NAM 
bepaalt daarmee zelf welk niveau van acceptatie daarbij aan de orde is. Er wordt geen aandacht 
geschonken aan maatregelen om schade door bodembeweging te voorkomen dan wel te 
beperken, terwijl dit een voorschrift in de Mijnbouwwet is.  
Wij willen dat er door NAM alles aan gedaan wordt om schad e door gaswinning aan 
eigendommen van inwoners en overheid te voorkomen. Inwoners kiezen er niet voor om te 
worden blootgesteld aan deze risico’s.  
 
Bodemdaling  
NAM  dient inzichtelijk te maken welke gevolgen de uiteindelijke totale bodemdaling (als 
resulta at van dit winningsplan Westerveld ) kan hebben voor het normale beheer en onderhoud 
van waterkeringen en waterlopen  en welke (waterhuishoudkundige) maatregelen in da t 
verband genomen moeten worden.  
Wij zijn van mening dat NAM dient te worden verplicht tot vergoeding van deze te nemen 
maatregelen en van eventuele overige schade voortvloeiend uit bovengenoemde bodemdaling .  
 
Schadeafhandeling  
Wij zijn van mening dat een adequate regeling voor afdoening en vergoeding van schades en 
compensatie van alle bijkome nde negatieve effecten een harde voorwaarde bij het 
instemmingsbesluit dient te zijn. Evenals in het aardbevingsgebied Groningen dient er een 
volledig onafhankelijk orgaan te worden ingesteld voor de afwikkeling van schade als gevolg van 
alle mijnbouwactiv iteiten. Een dergelijke regeling en onafhankelijk toetsingsorgaan dienen op 
voorhand een feit te zijn.  
 
Meet - en regelprotocol  
De reeds bevende velden Eleveld en Vries -Zuid liggen dicht tegen de grens met risicocategorie 
II aan. Op basis hiervan adviseert SodM om ook enkele maatregelen te nemen die van 
toepassing zijn voor velden waarvan de Seismische Risico Analyse (SRA) in categorie II valt. Wij 
vinden dit een goede zaak. Het gaat hier om het ontwikkelen van een risicobeheerssysteem.  
Het risicobeheerssys teem is bedoeld om tijdig te kunnen reageren zodat (grotere) schade en 
veiligheidsrisico’s niet zullen optreden. Wij zijn van mening dat een risicobeheerssysteem een 
voorwaarde moet zijn van de eventueel door de minister  te verlenen winningsvergunning.  </pre>

====================================================================== Einde pagina 880 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 881 ======================================================================

<pre> Advies winningsplan Westerveld  
6 
 Fracken en zuurstimulatie  
Vanwege de mogelijke gevolgen zijn wij van mening dat geen omstreden technieken zoals 
zuurstimulatie en fracken moeten worden toegestaan.  
Schadelijke gevolgen van zuur stimulatie  / fracken kunnen bovengronds optreden door  lekkage 
van frackvloeistoffen en chemicali ën en ondergronds door het falen van de integriteit van 
afdekkende lagen waardoor ongecontroleerde bodemprocessen kunnen optreden. De kans op 
deze gebeurtenissen dienen geheel uitgesloten te worden, omdat naast lokale schade aan 
gebouwen ook de dr inkwatervoorziening in het geding is. Vanwege de mogelijke lokale impact 
vinden wij dat voor deze beslissing ook het burgerperspectief moet worden meegenomen en 
dus de lokale overheden, inwoners en de Waterleiding Maatschappij Drenthe een stem in deze 
afwe ging moeten krijgen met bijbehorende beroepsmogelijkheid.   
 
 
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 881 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 882 ======================================================================

<pre> Advies winningsplan Westerveld  
7 
 3 HOOFDADVIES  
Onze bevindingen afgewogen hebbende en uitgaande van de geformuleerde uitgangspunten 
komen wij tot het volgende hoofdadvies:  
 
Wij zijn primair van mening dat de veiligheid nooit in het geding mag zijn. Verder zijn wij van 
mening dat derden (burgers, bedrijven, gemeenten) niet de dupe mogen worden van 
gaswinningsactiviteiten of de gevolgen daarvan. Dit geldt zowel nu als ook in de  toekomst.  
 
Wij adviseren u vanwege de  geconstateerde  omissies, bestaande onzekerheden , geen 
aandacht voor maatregelen om schade door bodembeweging te voorkomen dan wel te 
beperken  en het ontbreken van een adequate schaderegeling voor afdoening en vergoed ing 
van schades en compensatie van alle bijkomende negatieve effecten : 
 
Primair:  niet in te stemmen met het winningsplan Westerveld  2016 zoals het nu voorligt;  
 
Subsidiair:   mocht dit niet uw keuze zijn vanwege de grote onzekerheden en ontbrekende 
onderdelen slechts in te stemmen met het winningsplan door het hanteren van 
het voorzorgprincipe "Better safe than sorry" en:  
 
1. NAM en Sodm, binnen een door u gestelde termijn, onvolkomenheden te laten 
aanvullen ; 
2. te voorzien in onafhankelijke va lidatie van onderzoeken en bevindingen;  
3. een termijn te stellen aan het winningsplan ; 
4. hierbij zaken als schadebeperking, schadeafwikkeling en een 
risicobeheersingsysteem op voorhand goed en volledig te regelen.  
 
In onderstaande hoofdstukken vindt u de onderbouwing van ons hoofdadvies en overige 
adviezen.  
 
 
 
 
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 882 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 883 ======================================================================

<pre> Advies winningsplan Westerveld  
8 
 4 ALGEMEEN  
Het adviesrecht voor de decentrale overheden, zoals dat dit jaar in de wijzigingen Mijnbouwwet 
is  vertaald, hangt vooral samen met de maatschappelijke impact en de maatschappelijke 
acce ptatie van gaswinning.  
 
In uw adviesverzoek schrijft u: “Een van de belangrijkste aanbevelingen uit het rapport van de 
Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV) richt zich op de veiligheid van de burgers en de 
infrastructurele werken. Een ander belangrijk punt  betreft meer aandacht voor het 
burgerperspectief”.  
 
In het winningsplan Westerveld wordt volledig voorbijgegaan aan het burgerpe rspectief ofwel 
de maatschappelijke impact en de maatschappelijke acceptatie van gaswinning. Het is 
voorstelbaar dat NAM in het  winningsplan redeneert vanuit haar commercieel belang. NAM 
dient echter ook maatschappelijk verantwoord te ondernemen. Dit komt in het winningsplan 
niet tot uitdrukking. Wij verwachten dat u in uw besluit uw maatschappelijke 
verantwoordelijkheid duidelijk  naar voren laat komen.  
 
Het maatschappelijk draagvlak voor (nieuwe) gaswinningen in ons land neemt af. Dit als gevolg 
van de aardbevingen in de provincie Groningen, de daarmee samenhangende 
veiligheidsproblematiek en andere negatieve effecten van de gaswi nning. Ook de Drentse 
decentrale overheden constateren die ontwikkeling. Het versneld terugdringen van het gebruik 
van fossiele brandstoffen is een belangrijke opgave voor onze samenleving. Wij pleiten ervoor 
dat u met spoed uw beleid inzet op duurzame ene rgie.  
 
Bij de besluitvorming in Groningen heeft u  veiligheid , het zo veel mogelijk voorkomen en 
beperken van schade  en het belang van leveringszekerheid  het zwaarst laten wegen.  
 
De Drentse situatie is op verschillende onderdelen anders dan Groningen.  
Wij hechten vooral waarde aan de volgende aspecten:  
- Veiligheid  
- Communicatie  
- Voorkomen en beperken van schade  
- Schadeafhandeling  a.g.v. bodemdaling/ bodemtrilling  
- Meet - en regelprotocol  
- Fracken en zuurstimulatie  
 
Uit het winningsplan van NAM en de bijbehorende adviezen van TNO en SodM m aken  wij  op 
dat er geen veiligheidsrisico’s bestaan voor de gebied en rond de verschillende gasvelden en haar 
inwoners. Dat wil zeggen dat deze organisaties aangeven dat er geen dusdanige bevingen 
optreden dat er g evaar ontstaat voor personen. Wel zien wij aanleiding om ten aanzien van de 
gasvelden Eleveld en Vries -Zuid een risicobeheerssysteem te laten opstellen  en het daar 
horende meet - en regelprotocol onafhankelijk te laten monitoren.  De resultaten van dit 
risicobeheer systeem moeten voor iedereen toegankelijk zijn.  
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 883 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 884 ======================================================================

<pre> Advies winningsplan Westerveld  
9 
 5 COMMUNICATIE  
Voor een adequate invulling van het burgerperspectief, zoals u in het adviesverzoek aangeeft, 
is gedegen, transparante en consistente communicatie een absolute voorwaarde.  
 
Advies:  
De communicatie van zowel NAM, als het ministerie van EZ naar burgers moet zorgvuldiger en 
publieksvriendelijker dan tot nu toe is gebeurd. De lokale overheden hechten er grote waarde 
aan dat onze inwoners gedegen, consistent en transparant worden geïnformeer d over de 
(gevolgen van) gaswinning. Wij adviseren u i n uw besluit voorwaarden op te nemen waarmee 
dit wordt geborgd.  
 
Toelichting:  
De verantwoordelijkheid van de lokale overheid is oog te hebben voor de belangen van onze 
inwoners en deze te borgen.  
Wij zijn daarom van mening dat d e rol van informatievoorziening over de (gevolgen van) 
gaswinning niet uitsluitend  aan NAM  moet worden o vergelaten. De communicatie van zowel 
NAM , als het ministerie van EZ naar burgers moet zorgvuldiger en publieksvriendelijker dan tot 
nu toe is gebeurd. De lokale overheden hechten er grote waarde aan dat onze inwoners 
gedegen, consistent  en transparant wor den geïnformeerd over de (gevolgen van) gaswinning. 
Hiermee moet onnodige onrust en zorg bij inwoners word en weggenomen.   
 
Typerend is de gebrekkige communicatie en afstemming tussen NAM en het ministerie van EZ 
over de start van de gaswinning uit put Vrie s-10, die onder he t winningsplan Westerveld valt  
(zie ook hfst 7.1) . 
 
Communicatie is een essentieel onderdeel van het omgevingsmanagement, zoals is verwoord 
in uw visie in de brief aan de Tweede Kamer van 1 februari 2016*).  
Uw uitgangspunten daarbij zijn duidelijk:  
1. Samenbinden van belanghebbenden  
2. Betrek de omgeving zo vroeg mogelijk  
3. Transparantie en vertrouwen  
4. Omgevingsmanagement is een gezamenlijke verantwoordelijkheid  
5. Maatwerk  
 
Het mag duidelijk zijn dat uw ambitie verder  moet gaan dan het organiseren van 
informatiebijeenkomsten en publicaties over de procedure.  
Wij willen graag met u meedenken  aan de verdere invulling van de communicatie en het 
omgevingsmanagement. Daarbij nemen wij graag uw visie als vertrekpunt.  
Wij geven u als s uggestie dat NAM een breed communicatieplan opstelt dat in overleg en 
instemming met u en lokale overheden tot stand komt. Communicatie die staat in een breder 
perspectief van omgevingsmanagement, rekening houdend met de 'belevingswereld' van onze 
inwoners . 
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 884 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 885 ======================================================================

<pre> Advies winningsplan Westerveld  
10 
 Het winningsplan is geschreven voor ingewijden en lastig leesbaar voor inwoners. Zij mogen 
een zienswijze op het winningsplan indienen maar dan moeten zij de inhoud hiervan wel 
kunnen doorgronden.  Daarom adviseren wij u voorafgaand aan het maken van een  
ontwerpbesluit een publieksvriendelijke oplegger van het winningsplan op te stellen.  
 
In dit kader vragen wij u tevens de risicoanalyse van de gasvelden Vries Zuid en Eleveld nader 
te duiden. Uit het winningsplan blijkt dat volgens de SRA de gasvelden Vries Zuid en Eleveld 
bijna in risicoklasse 2 vallen. In zowel het winningsplan als in de adviezen van Sodm en Tcbb 
ontbreekt een nadere analyse waarom deze velden hogere risico’s met zich meebrengen dan 
de overige velden. Ligt het aan de inrichting van het gebied of komt het door de 
bodemopbouw die gevoelig is voor trilling? Toevoeging van deze analyse maakt dat de 
aangegeven risico’s beter zijn te duiden en uit te leggen aan onze inwoners.    
 
  
 
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 885 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 886 ======================================================================

<pre> Advies winningsplan Westerveld  
11 
 6  REIKWIJDTE EN KADE RS WINNINGSPLAN  
In dit hoofdstuk geven we aan welke kaders onduidelijk zijn of ontbreken waaraan het 
winningsplan is getoetst.  
 
6.1  Doelmatigheid  
Advies  
Wij verzoeken u inzicht te geven in de kaders waaraan het winning splan is getoet st op het aspect 
doelmatigheid . 
 
Toelichting  
In het advies van Sodm is een toetsing opgenomen van de winning aan doelmatigheid. 
Onduidelijk is hoe en waaraan is getoetst. We willen graag inzicht in de afwegings kaders 
waaraan dit aspect wordt  getoetst. De Tweede Kamer  heeft aangegeven dat  de Minister een 
afweging moet maken tussen landelijk economische belangen en de lokale veiligheid en schade -
effecten. In het verleden zijn de lokale effecten volgens de Tweede Kamer  in die afweging 
onvoldoende meegenomen. In dit kader vragen wij ons af hoe de balans u itvalt tussen 
economische belangen en de maatschappelijke aanvaardbare gevolgen en risico’s die met 
gaswinning gepaard gaan.  
 
6.2  Kaders schade   
Advies  
De minister dient zo spoedig mogelijk een kader op te stellen waarin duidelijk beschreven staat 
wat onder ‘schade’ verstaan wordt.   
 
Toelichting  
De (nog niet vastgestelde) wijziging van de Mijnbouwwet noemt als toetsingsgrond voor het 
eventueel onthouden van de instemming met een winningsplan ‘schade aan gebouwen of 
infrastructurele werken of de function aliteit daarvan’. Wij constateren dat de adviserende 
organen Tcbb en Sodm kennelijk ieder een verschillende typering hanteren voor het begrip 
schade. Dat is niet uit te leggen aan inwoners.  
Zolang niet duidelijk is wat onder ‘schade’ verstaan dient te wor den, is toetsing van het 
winningsplan op dit onderdeel lastig voor velden die gebeefd hebben en in verband waarmee 
‘schade’ is gemeld.  
 
6.3 Natuur en milieu – Nationaal Park Drentse  Aa 
Advies  
Met betrekking tot het Nationale Park Drentse  Aa adviseren wij u:  
- het winningsplan te toetsen op nationale en internationale wetgeving op het gebied 
van natuur - en soortenbescherming gelet op het aanwezige Natura2000 gebied;  
- in uw goedkeuringsbesluit op te  nemen dat bij verdere ontwikkelingen rondom de 
velden Vries -Zuid (met name het blok Vries -ZZ) en Eleveld het Drentse Aa gebied 
zoveel mogelijk wordt ontzien.  </pre>

====================================================================== Einde pagina 886 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 887 ======================================================================

<pre> Advies winningsplan Westerveld  
12 
  
Toelichting  
Wij stellen vast dat de gevolgen van de gas velden in dit winningsplan  Westerveld vo or de 
beschermde status van het Natura -2000 -gebied Drentse  Aa niet zijn onderzocht althans 
onvoldoende in beeld zijn gebracht. Er blijkt ook uit niets dat met zekerheid zou kunnen worden 
gesteld dat de natuurlijke kenmerken van het Natura 2000 -gebied Drent se Aa door de 
exploitatie van de gasvelden in dit winningsplan  niet zullen worden aangetast.  
 
Het Drentse  Aa gebied is een internationaal uniek gebied, met een zeer hoge 
beschermingsstatus. Het gebied is een beek - en esdorpenlandschap; het oppervlaktewate r van 
de Drentse  Aa dient tevens als bron van drinkwater. Het is een waardevol gebied met een 
kwetsbaar geohydrologisch systeem waar invloeden vanwege de gaswinning (zoals 
bodemdaling, zuur stimulatie)  niet mogen plaatsvinden . 
 
Voor een correcte beoordeling  van de mogelijke gevolgen van de exploitatie van het 
winningsplan Westerveld   voor het Drentse Aa -gebied zou het overigens niet juist zijn om de 
getroffen en te treffen waterhuishoudkundige maatregelen in het natuurgebied bij het 
beschouwen van mogelijke effecten van mijnbouwactiviteiten op de 
instandhoudingsdoelstellingen van het natuurgebied te betrekken. Compenserende 
maatregelen maken immers in juridische zin geen onderdeel uit van de beoordeling in het kader 
van de significantie -toets. Bovendien zijn de watergerelateerde maatregelen in zekere zin met 
de mijnbouwactiviteiten verbonden, omdat de waterhuishouding noodzakelijkerwijs wel moet 
worden aangepast als gevolg van de opgetreden bodemdaling die het resultaat is van de 
gaswinning.  
 
Wij wijzen er op dat de vaststelling en goedkeuring van het winningsplan door de Minister met 
zich mee brengt dat er een toetsingsmoment ontstaat waarop moet worden beoordeeld of 
mogelijk significante gevolgen ten gevolge van de mijnbouwactiviteiten in het Westerveld 
kunne n ontstaan. Dat geldt uiteraard niet alleen voor het Drentse Aa -gebied, maar voor alle 
Natura 2000 -gebieden die door het instemmingsbesluit worden beïnvloed. Deze beoordeling 
heeft niet of in onvoldoende mate plaatsgevonden ten gevolge waarvan effecten op Natura -
2000 -gebieden niet op voorhand kunnen worden uitgesloten.  
 
Bij de actuele stand van zaken v oor wat betreft de onbekendheid van de impact van de 
gaswinning is er naar ons oordeel aanleiding om in het instemmingsbesluit aanvullende 
restricties op te nemen die waarborgen dat het Nationaal Park Drentse  Aa zo veel mogelijk 
ongemoeid wordt gelaten.  
 
6.4 Reikwijdte winningsplan m.b.t. aantal  verschillende velden  
Advies:  
Wij verzoeken u aan te geven welke overwegingen ten grondslag liggen aan de keuze om een 
grote variëteit van kleine gasvelden in het winningsplan Westerveld  te vatten? In het kader van 
de maatschappelijk e verantwoording vinden wij het transparanter om per gasveld een 
winningsplan op te stellen.   
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 887 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 888 ======================================================================

<pre> Advies winningsplan Westerveld  
13 
 Toelichting:  
Het winningsplan Westerveld bevat een groot aantal afzonderlijke gasvelden die geen directe 
relatie met elkaar hebben. Uit het winningsplan  Westerveld wordt afgeleid dat een aantal 
velden nu en naar verwachting in de toekomst niet meer produceren. Waarom zijn die  dan toch 
opgenomen in het winningsplan ? Voor de afweging tussen econom ische belangen en de 
maatschappelijke effecten is het logischer per producerend g asveld een aparte vergunning en 
winningsplan  op te stellen.  De gehanteerde methodiek belemmerd nu voor  al deze veld en 
afzonderlijk een  transparante afweging  te kunnen  maken .   
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 888 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 889 ======================================================================

<pre> Advies winningsplan Westerveld  
14 
 7  PRODUCTIE  
7.1 Productie  put Vries -10 
Advies:  
Wij adviseren u om uw toezegging jegens NAM om binnen de bestaande vergunning te mogen 
winnen uit de nieuw geboorde put ( put Vries -10) in te trekken en NAM op te dragen hiervoor 
de uitkomst van de  procedure voor onderhavige winningsplan  af te wachten . 
 
Toelichting:  
“Tijdens het vragenuur van 16 juni 2015 is gesproken over een voorgenomen gaswinning door 
NAM in Drenthe. Tijdens de mondelinge beantwoording is in algemene zin aangegeven dat er 
bij win ning uit kleine velden een winningsplan moet komen en dat omwonenden, gemeenten 
en provincies hierop zienswijzen kunnen indienen. Dit is ook bevestigd in de beantwoording van 
aanvullende schriftelijke vragen van het lid Dik -Faber (CU), waarin is aangegeven  dat “in alle 
gevallen waarbij op basis van boringen besloten wordt om gas te gaan winnen, een nieuw of 
gewijzigd winningsplan ingediend moet worden” (Kamerstukken 2015 -2016, Aanhangsel van de 
Handelingen, 57).”  
 
In het geval van Vries -10 is er een nieuwe boring geweest op basis waarvan NAM  voornemens  
is om gas te gaan winnen. Daarnaast is er juist door de minister aan de Tweede Kamer 
toegezegd, dat er een adviesrecht wordt toegepast in deze situaties. In het Winningsplan 
Westerveld is voor Vries -10 sprake  van een te winnen hoeveelheid van 0,6 Miljard M3 (high 
case). Wij zijn van mening  dat deze nieuwe winning onderdeel is van dit winningsplan en dat 
NAM  de procedure moet afwachten voordat er uit put Vries -10 gas gewonnen mag worden.  
 
Los van de vraag of er  wel of geen vigerend Winningsplan is, moeten wij constateren dat het 
oude Winningsplan niet voldoet aan de zaken die door de Onderzoeksraad voor de veiligheid 
zijn geconstateerd. Zo is bij de afgifte van de instemmingsvergunning op het vigerende  
winningsp lan niet getoetst op de veiligheid van burgers (seismische risico analyse). Wij zijn dan 
ook van mening dat er niet kan worden teruggevallen op een vergunning  waarin geen rekening 
is gehouden met zo een belangrijk aspect.   
 
7.2  Productiesnelheid  
Advies:  
Wij verzoeken u i n uw besluit aandacht te besteden aan  de productiesnelheid uit de 
verschillende gasvelden. Te meer daar vrijwel alle velden in dit winningsplan zich bevinden in de 
laatste fase van de feitelijke gaswinning . Er lijkt door NAM  bij de  bepaling van de 
productiescenario’s geen rekening te zijn gehouden met de relatie snelheid drukdaling -
bodemtrilling.  
 
Toelichting  
De snelheid waarmee gas uit de bodem wordt onttrokken is van invloed op de bodemtrilling. 
Een snelle drukdaling in het geste ente kan eerder tot bevingen leiden dan wanneer deze </pre>

====================================================================== Einde pagina 889 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 890 ======================================================================

<pre> Advies winningsplan Westerveld  
15 
 drukdaling geleidelijk verloopt.  Kan NAM  aangeven  welke hoeveelheid er per jaar per gasveld 
kan worden onttrokken zonder dat dit tot extra risico op bodemtrilling leidt ? 
Uit een toelichting van NAM  blijkt dat de productiescenario’s in het winningsplan zijn gebaseerd 
op een  technisch e inschatting wat uit  de bodem te halen is. In het plan is de winningssnelheid 
niet aangegeven .  
 
7.3 Productieniveau  high case  
Advies:  
In uw bes luit op te nemen dat a ls NAM  het “high case ” scenario overschrijdt zij een nieuw 
winningsplan dient op te stellen en deze ter  besluitvorming  aan dient te bieden.  
 
Toelichting:  
In het advies van Sodm wordt  op blz 5 aangegeven dat als een winning het “high case ” scenario 
overschrijdt NAM  een nieuwe SRA moet uitvoeren  en tevens het winningsplan dient te 
actualiseren.  Deze opmerking bevreemd ons, aangezien wij in de veronderstelling verkeren dat 
winning buiten de grenzen van het winningsbes luit niet is toegestaan.  
Wij zijn van mening dat indien deze situatie zich voordoet er te allen tijde een nieuw 
winningsplan dient te worden opgesteld.  
 
 
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 890 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 891 ======================================================================

<pre> Advies winningsplan Westerveld  
16 
 8  ONZEKERHEDEN/ ONTBRE KENDE ZAKEN  
8.1  Onzekerheden  
Advies:  
Omdat volgens ons rond de effecten en gevolgen van gaswinning op de ondergrond en 
bovengrondse bouwwerken nog altijd veel onduidelijk is, adviseren wij u met uiterst e 
terughoudend heid conclusies te verbinden aan  de berekenings resultaten van de maximaal te 
verwachten seismische activiteit.     
 
Toelichting:  
Voor de berekeningen is gebruik gemaakt van gegevens van de ondergrond. De samenstelling 
van de diepe ondergrond is complex en nooit precies in kaart te brengen. De ligging van 
breuken,  de compactiecoëfficiënt etc . zijn gebaseerd op interpretatie van een beperkt aantal 
bodemgegevens. Dit houdt in dat de resultaten altijd met grote voorzichtigheid moet worden 
geïnterpreteerd.  De Tcbb geeft aan dat in het ergste geval een beving met een m agnitude van 
3,9 kan plaatsvinden . De zwaarste beving tot nu toe in Groningen was 3,6 in Huizinge (2012). 
De velden Eleveld en Vries Zuid scoren op factoren als bebouwingsdichtheid en 
bevolkingsdichtheid duidelijk minder gunstig  dan Huizinge . Wij vermoeden  op basis van deze 
aspecten dat in het stedelijk gebied van Assen meer schade kan ontstaa n dan de door NAM  
geformuleerde licht schade aan meerdere , tot matige schade aan enkele gebouwen.   
 
8.2  Ontbrekende /onjuiste gegevens  
Advies:  
Wij verzoek u NA M op te dragen de SRA berekening opnieuw uit te voeren. Hierin rekening te 
houden met de toekomstige ruimtelijke ontwikkelingen in de gebieden rond de betreffende 
gasvelden.  Evenals  de correcte bevolkingsdichtheid ten aanzien van het stedelijke gebied rond 
het gasveld Eleveld  te hanteren . Deze nieuwe SRA-berekening te beschouwen als een 
aanvulling op het voorliggende winningsplan en dit om advies voor te leggen aan Sodm, Tcbb, 
lokale overheden en de Mijnraad.  
 
Toelichting:  
In de SRA is geen rekening gehouden met de toekomstig e inrichting van Werklandschap Assen 
Zuid en de toeristisch recreatieve zone . De inrichting leidt tot intensievere bebouwing van 
bedrijven  in het gebied dan nu het geval is . Ook de n oordelijk e blokken va n Eleveld vallen 
binnen het  stedelijk gebied van Assen met o .a. de aanwezigheid van een ziekenhuis in de 
directe nabijheid.   
Waarom wordt voor bepaling risicoklasse uitgegaan van lage bevolkingsdichtheid (250 -500 
inw/km2) ? Een substantieel deel van het gasveld Eleveld ligt namelijk in het stedelijk gebied 
van Assen met hogere dichtheid (500 -1000 inw/km2 ). Een herberekening zal leiden tot een 
andere risico inschatting. Dit maakt het noodzakelijk dat alle adviesorganen zich hierover 
opnieuw een oordeel moeten kunnen vormen.  
 
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 891 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 892 ======================================================================

<pre> Advies winningsplan Westerveld  
17 
 9 BODEMBEWEGING  
9.1  Bodemdaling  
Advies  
Voor wat betreft de prognose van de bodemdaling  die gepaard kan gaan met de gaswinning, 
adviseren wij u:  
- NAM  in samenspraak met de betrokken decentrale overheden te laten inventariseren :  
1) welke gevolgen de uiteindelijke totale bodemdaling  die het gevolg is van de 
gaswinning uit de velden van het winningsplan Westerveld kan hebben voor het 
normale beheer en onderhoud van waterkeringen en waterlopen;   
2) welke (waterhuishoudkundige) maatregelen in dat verband genomen moeten 
worden;  
3) NAM t e verplichten tot vergoeding  van deze te nemen maatregelen en van 
eventuele overige schade voortvloeiend uit bovengenoemde bodemdaling als 
voorwaarde te verbinden aan het winningsplan;  
- NAM  de bodemdalingscomponent die het gevolg is van het leeg  produceren van het 
gasveld Norg na be ëindigen van de gasopslag aldaar, weer op te laten nemen in de 
bodemdalingsprognose voor de jaren 2050 en 2080.  
 
Toelichting  
Volgens de prognose zal de verwachte bodemdaling van de resterende gaswinning enkele 
centimeters bedragen ; het merendeel van de daling heeft al plaatsgevonden.  
De uiteindelijke totale  bodemdaling als gevolg van de gaswinning is echter van die omvang dat 
er wel effecten te verwachten zijn op de waterhuishouding. De kosten voor mitigerende 
maatregelen zijn uiteraard voor NAM . Daarom is het van belang te inventariseren welke 
afspraken er bestaan tussen NAM  en betrokken waterschap(pen) , gemeenten en provincie voor 
zover er voor hen negatieve effecten zijn. Er mag geen onduidelijkheid bestaan over de 
vergoeding van dergelijke onkosten.  
 
Het be ëindigen en leeg  produceren van de gasopslag Norg  zal volgens NAM  in de toekomst tot 
een additionele 10 cm bodemdaling leiden. Deze component is verdwenen uit de huidige set 
prognoses, vanuit de veronderstelling van NAM  de gasopslag tot 2080 in werking te zullen 
hebben. Gezien de grote onzekerheden die e r momenteel heersen omtrent de aard van onze 
toekomstige energievoorziening achten wij deze aanname niet terecht. Wij achten het zinvol op 
voorhand te weten welke additionele daling in het gebied (op mogelijk kortere termijn dan nu 
verwacht) nog verdiscont eerd moet gaan worden.  
 
 
9.2  Bodemtrilling  
Advies  
Omdat NAM in het winningsplan aangeeft dat de kans op schade ten gevolge van een 
geïnduceerde beving niet valt uit te sluiten, verzoeken wij u : </pre>

====================================================================== Einde pagina 892 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 893 ======================================================================

<pre> Advies winningsplan Westerveld  
18 
 - het advies van het Staatstoezicht op de Mijnen (SodM) over te nemen en NAM op te 
dragen in aanvulling op het KNMI -netwerk seismische apparatuur in en rond de 
gasvoorkomens Vries -Zuid en Eleveld op  te stellen; 
- het advies van SodM over te nemen en NAM voor d e bevende velden een 
risicobeheerssysteem te laten ontwikkelen en operationeel te hebben (zie hoofdstuk 
9); 
- de parameters en randvoorwaarden die NAM hanteert in het door haar op te stellen 
risicobeheerssysteem goed te laten onderbouwen alvorens dit systeem  goed te 
keuren;  
- te verduidelijken in hoeverre zaken als vallende objecten zijn meegenomen in de 
overwegingen die aan het winningsplan ten grondslag liggen.  
 
Toelichting  
Als decentrale overheden hebben wij niet de technisch -inhoudelijke kennis in huis om 
seismische risico’s en alles wat daarmee samenhangt exact te kunnen beoordelen en 
controleren. Wij hebben dan ook gemeend geen nacalculatie te (laten) doen van de 
berekeningen in het winningsplan met bijbehorende addenda. Dit laten wij graag over aan de 
door u gevraagde adviseurs (SodM, T cbb).  
 
Wij zijn primair van mening dat de veiligheid nooit in het geding mag zijn. Wij zijn daarom blij 
met de toegenomen belangstelling voor dit belangrijke aspect rond de gaswinning. Verder zijn 
wij van mening dat derden (burgers, bedrijven, gemeenten) niet de dupe mogen worden van 
gaswinningsactiviteiten of de gevolgen daarvan. Dit geldt zowel nu als ook in de toekomst.  
 
Uit de analyse van NAM volgt dat alle gasvelden in de laagste seismische risicogroep vallen 
(categori e I). TNO constateert in haar advies dat de risicoanalyse is uitgevoerd volgens de SRA -
leidraad en kan zich vinden in de toedeling tot de laagste risicogroep (categorie I). SodM 
onderschrijft de analyse van TNO, met de aanvulling dat de reeds bevende velde n Eleveld en 
Vries -Zuid wel dicht tegen  categorie 2 aan liggen.  
 
Uit het winningsplan van NAM en de bijbehorende adviezen van TNO en SodM menen wij 
daarom te kunnen opmaken dat er in het kader van bodemtrilling geen veiligheidsrisico’s 
bestaan voor de geb ieden rond de betreffende gasvelden.  
Hoewel de veiligheid niet in het geding lijkt te zijn, geeft NAM in het winningsplan aan dat de 
kans op schade ten gevolge van een ge ïnduceerde beving niet valt uit te sluiten. In het ernstigste 
geval kan sprake zijn van lichte, niet constructieve schade aan meerdere gebouwen en matige 
schade aan enkele gebouwen. Daarom zien wij wel aanleiding om ten aanzien van de gasvelden 
Eleveld en Vries -Zuid een risicobeheerssysteem te laten opstellen en implementeren voor 1 juni 
2017. Tevens het meet - en regelprotocol onafhankelijk te laten monitoren (zie hoofdstuk 9).  
 
Tevens kan h et risicobeheerssysteem helpen een eventuele zwaardere beving te voorkomen, 
mits sprake is van de juiste keuze van signaalparameters en het daarbi j behorende actieprotocol. 
Een goede onderbouwing van de gekozen parameters en acties is dus van belang wil het 
risicobeheerssysteem zinvol zijn. Ook een adequaat seismisch netwerk is hierbij van belang.  
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 893 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 894 ======================================================================

<pre> Advies winningsplan Westerveld  
19 
 9.3  Reservoirstimulatie/ Fracken  
Advies  
Wij adviseren u vanwege de mogelijke gevolgen : 
- geen omstreden technieken zoals zuurstimulatie en fracken toe te staan zoals in het 
winningsplan is omschreven ; 
- tevens besluitvorming over de toepassing van deze technieken  niet alleen bij de 
toezichthouder (Sodm)  neer te leggen , maar hiervoor apart e besluitvorming aan N AM 
op te leggen met mogelijkheden tot insp raak, zienswijzen en beroep van lokale 
overheden , inwoners  en de Waterleiding Maatschappij Drenthe ; 
- mocht dit niet uw keuze zijn, dan verzoeken wij u toch i n ieder geval in het 
goedkeuringsbesluit voorwaarden op te nemen ter beperking van risico’s voor grond - 
en drinkwater en ecologie én het optreden van bodemtrilling.  
 
Toelichting  
De velden Assen, Assen -Zuid en Vries -Zuid vallen gedeeltelijk samen met de bor ingsvrije zone 
van de grondwaterwinning Assen -Oost; het veld Assen valt bovendien samen met het 
grondwaterbeschermingsgebied Assen -West.  
 
Schadelijke gevolgen van reservoirstimulatie  / fracken  kunnen bovengronds optreden door  
lekkage van frackvloeistoffen en chemicali ën en ondergronds door het falen van de integriteit 
van afdekkende lagen  waardoor ongecontroleerde bodemprocessen kunnen optreden . De kans 
op deze gebeurtenissen dien en geheel  uitgesloten te worden omdat naast lokale schade aan 
gebouwen ook de drinkwatervoorziening in het geding is. Het advies van Sodm is gebaseerd op 
de bevoegdheid van de afweging over fracken bij de toezichthouder van de gaswinning. 
Vanwege de mogelijke lokale im pact vinden wij dat voor deze beslissing ook het 
burgerperspectief moet worden meegenomen en dus de lokale overheden , inwoners en de 
Waterleiding Maatschappij Drenthe een stem in deze afweging moeten krijgen  met 
bijbehorende beroepsmogelijkheid .   
 
 
 
 
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 894 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 895 ======================================================================

<pre> Advies winningsplan Westerveld  
20 
 10  SCHADE  
10.1  Voorkomen van schade (wettelijke verplichting)     
Advies:  
Wij adviseren u vanwege het ontbreken van een beschrijving van preventieve maatregelen in 
het winningsplan NAM te verplichten om preventieve maatregelen voor schade op te nemen in 
het winningsplan  alvorens hierover een besluit te nemen.  Deze beschrijving te zien als een 
aanvulling op het voorliggende winningsplan en dit om advies voor te leggen aan Sodm, Tcbb, 
lokale overheden en de Mijnraad.  
 
Toelichting:  
In de Mijnbouwwet ligt primair de nadruk op het voorkomen van schade door 
mijnbouwactiviteiten (preventief handelen), en niet op het geoorloofd zijn van 
mijnbouwactiviteiten, mits de nadelige gevolgen daarvan doo r de exploitant / operator worden 
weggenomen of verzacht (curatief handelen). NAM  heeft als initiatiefnemer de zorgplicht voor 
het voorkomen van schade. In winningsplan wordt geconcludeerd dat er lichte en lokaal 
mogelijk matige schade kan optreden aan geb ouwen. Nergens is in het winningsplan echter 
terug te lezen wat wordt gedaan om schade te voorkomen. Wij stellen vast dat ten aanzien van 
het optreden van schade in het winningsplan geen aandacht is op het voorkomen van schade. 
In het winningsplan worden o ptredende schades als niet te voorkomen beschouwd.  
 
Het Mijnbouwbesluit schrijft voor dat het winningsplan een beschrijving bevat van de mogelijke 
omvang en verwachte aard van de schade door bodembeweging. Uit het winningsplan blijkt dat 
het niet goed mog elijk is de omvang en de verwachte aard adequaat te beschrijven. NAM  lijkt 
niet in staat causaliteit aan te geven tussen aardbevingen en omvang en aard van de schade. 
Het winningsplan lijkt op dit punt niet te voldoen aan de eisen die de wet stelt aan een plan.  
 
Wij willen dat er door N AM alles aan gedaan wordt om schade door gaswinning aan 
eigendommen van inwoners en overheid te voorkomen.  Inwoners kiezen er niet voor om te 
worden blootgesteld aan deze risico’s.  
 
10.2  Afhandeli ng van schade   
Advies  
Wij zijn van mening dat:  
- een adequate regeling voor afdoening en vergoeding van schades en compensatie van 
alle bijkomende negatieve effecten een harde voorwaarde is, alvorens door uw minister 
een positief besluit op dit winningsplan kan en mag worden genomen;  
- evenals in het aardbevingsgebied Groningen er een volledig onafhankelijk orgaan dient 
te worden ingesteld voor de afwikkeling van schade als gevolg van alle 
mijnbouwactiviteiten.  
- in uw besluit op te nemen dat in geval van een schademelding ter verbeterin g van de 
huidige wijze van onderzoek opdracht gegeven wordt tot het doen van onderzoek naar 
de oorzaak van de schade;  
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 895 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 896 ======================================================================

<pre> Advies winningsplan Westerveld  
21 
   </pre>

====================================================================== Einde pagina 896 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 897 ======================================================================

<pre> Advies winningsplan Westerveld  
22 
 Toelichting:  
Zoals reeds in voorgaande alinea door ons is aangegeven dient het voorkomen en beperken van 
alle schade als uitgangspunt te worden genomen. Echter kan NAM de kans op schade aan 
bebouwing in de nabije omgeving van het epicentrum van een geïnduceerde aardbeving niet 
uitsluiten. Dit wordt ook door SodM in haar advies als zodanig aangegeven. In het ernstigste 
geval kan een geïnd uceerde beving leiden tot het ontstaan van lichte, niet constructieve schade 
aan meerdere gebouwen en matige schade aan enkele gebouwen.  
 
NAM geeft in het winningsplan aan dat de historische schademeldingen voor "lichte, niet 
constructieve schade" hebben gezorgd en dat deze vergoed zijn (of worden) wanneer het 
duidelijk is dat zij de schade heeft veroorzaakt. Overeenkomstig de regels van het  burgerlijk 
recht rust op NAM  de verplichting om schade veroorzaakt door aardbevingen , die worden 
veroorzaakt door de gaswinning, te vergoeden.  Wij zijn van mening dat voornoemde regeling 
op basis van het burgerlijk wetboek niet altijd voldoende soelaas b iedt voor burgers, bedrijven 
en lokale overheden om op een vlotte en toegankelijke wijze schade te kunnen claimen.  
 
De gaswinning in Groningen heeft voor veel overlast gezorgd in de regio en het gevoel van 
veiligheid en vertrouwen van de bewoners aangetas t. Er is dan ook sprake van een groot 
wantrouwen van burgers jegens NAM en rijksoverheid. Dit heeft zowel betrekking op de 
feitelijke gaswinning, als ook het nemen van adequate en toereikende maatregelen om de 
gevolgen (waaronder schade en overige hinder) zo veel mogelijk te voorkomen en/of te 
beperken.  
Herstel van vertrouwen van onze burgers is naar onze mening dan ook gebaat bij een 
transparante en toegankelijke organisatie voor de afwikkeling van schademeldingen. Een 
regeling waarbij het voor burgers en  andere partijen niet nodeloos ingewikkeld is om een 
schademelding in te dienen en de onafhankelijkheid in voldoende mate gewaarborgd is. Dit 
zodat iedereen in redelijkheid kan vertrouwen op een eerlijke en adequate schadeafwikkeling. 
Het past niet om daar bij onderscheid te maken tussen de omvang of de locatie waar de schade 
is ontstaan. Iedere schademelding dient op zijn eigen merites te worden beoordeeld.  
 
Gezien het voorgaande zijn wij van mening dat een adequate regeling voor afdoening en 
vergoeding van  schades en compensatie van alle bijkomende negatieve effecten een harde 
voorwaarde bij het instemmingsbesluit dient te zijn. Tevens dient hierbij de onafhankelijkheid 
en objectiviteit van de schadeafwikkeling in voldoende mate gegarandeerd te zijn. Wij dr ingen 
er daarom bij u op aan dat – evenals in het aardbevingsgebied Groningen – er een volledig 
onafhankelijk orgaan wordt ingesteld voor de afwikkeling van schade als gevolg van alle 
mijnbouwactiviteiten. Tevens zorgt het instellen van een dergelijk orgaa n ervoor dat ook ingeval 
van gestapelde mijnbouw (en beheersmaatregelen voor het grondwaterpeil) gedupeerde 
partijen weten tot welke partij zij zich hiertoe dienen te wenden .   
 
Hoewel door uw minister in de Tweede Kamer reeds toezeggingen zijn gedaan aangaande het 
instellen  een dergelijke onafhankelijk orgaan voor de afwikkeling van mijnbouwschade, is één  
en ander vooralsnog geen feit. Wij adviseren u haast te maken met het instellen van een 
dergelijk onafhankelijk orgaan. Tevens dit te regelen  alvorens in te stemmen met het 
onderhavige winningsplan Westerveld.  
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 897 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 898 ======================================================================

<pre> Advies winningsplan Westerveld  
23 
 10.3  Lusten en lasten  
Advies  
Gaswinning kan gepaard gaan met nadelige gevolgen voor inwoners door hinder, overlast en 
schade aan eigendommen. Wij verzoeken u ervoor zorg te dragen voor een g oede verdeling van 
lusten en lasten bij mijnbouwactiviteiten, waarbij het zeer gewenst is dat u aangeeft hoe baten 
terugvloeien naar het gebied .  
 
Toelichting   
Gaswinning zal in Nederland nog jarenlang plaatsvinden en inwoners zullen hier last van 
ondervi nden. Inwoners staan veelal afwijzend en wantrouwend tegenover plannen voor gebruik 
van de ondergrond. De lokale inwoners vinden dat zíj de lasten dragen voor het belang van 
Nederland als geheel. Mijnbouwactiviteiten brengen met zich mee dat er in zekere m ate 
regionale of lokale belasting is. Schade dient volgens de wet te worden vergoed , maar inwoners 
ervaren extra ongemak waar ze niet om hebben gevraagd en waar niets tegenover staat. Het 
belang van mijnbouwactiviteiten voor de Nederlandse samenleving is e vident. Het gebruik van 
de ondergrond zal ook in de toekomst een grote rol spelen bij onze verder te verduurzamen 
energievoorziening. Voor het ook in de toekomst gebruiken van de ondergrond is van belang 
dat er een goede verdeling is van lusten en lasten.  
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 898 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 899 ======================================================================

<pre> Advies winningsplan Westerveld  
24 
 11  RISICOBEHEERSYSTEE M 
Advies:  
Met betrekking tot het risicobeheerssysteem adviseren wij u:  
• NAM  te verplichten een onafhankelijke nulmeting uit te voeren aan alle gebouwen 
boven en nabij de voorkomens van Eleveld en Vries -Zuid; 
• het advies van SodM over te nemen en NAM voor de bevende velden Eleveld en 
Vries -Zuid extra versnellingsopnemers te laten installeren en operationeel te 
hebben ; 
• bij dit winningsplan een risicobeheerssysteem te laten opstellen en als onderdeel op 
te nemen bij de eventueel door de minister te verlenen winningsvergunning;  
• het meet - en regelprotocol onafhankelijk te laten monitoren.  
 
Toelichting:  
Om de schade door gaswinning goed te kunnen vaststellen is het belangrijk dat de 
uitgangssituatie goed wordt vastgelegd. H et is aan de initiatiefnemer om dit te doen naar 
goedkeuring van de vergunningverlener. Er wordt al jaren gas gewonnen in het veld maar dit 
winningsplan is de markering van het moment dat ook het burgerperspectief wordt 
meegewogen in de besluitvorming. In dat kader is het belangrijk dat schade aan particuliere 
eigendommen goed wordt geregistreerd.  
 
Zowel NAM  als TNO concluderen op basis van de seismische risicoanalyse (SRA) dat alle velden 
in categorie I vallen. Volgens de leidraad van SodM volstaat voor d eze velden monitoring met 
het huidige geofoon en accelerometer netwerk van het KNMI. Met dit monitoringsnetwerk 
kunnen aardbevingen met een magnitude van 1,5 en groter worden gelokaliseerd.  
 
Hoewel alle velden in categorie I vallen, liggen de reeds bevend e velden Eleveld en Vries -Zuid 
echter dicht tegen de grens met categorie II aan. Op basis hiervan adviseert SodM om ook 
enkele maatregelen te nemen die van toepassing zijn voor velden waarvan de SRA in categorie 
II valt. Wij vinden dit een goede zaak. Het gaat hier om het ontwikkelen van een 
risicobeheerssysteem.  
 
Het risicobeheerssysteem is bedoeld om tijdig te kunnen reageren zodat (grotere) schade en 
veiligheidsrisico’s niet zullen optreden. De keuze van signaalparameters en bijbehorende 
(re)acties dien t dan ook zodanig onderbouwd te zijn dat hiermee aannemelijk wordt gemaakt 
dat het systeem zinvol is. Dat wil zeggen, dat aan de hand van de signaalparameters zodanig 
tijdig kan worden ingegrepen dat het mogelijk optreden van bedoelde schade en risico’s 
voorkomen kan worden.  </pre>

====================================================================== Einde pagina 899 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 900 ======================================================================

<pre>    Gemeente Assen    Telefoon A    Nederlandse Aardolie Maatschappij Bezoekadres Noordersingel 33    Uw brief van    Postbus 28000  9400 HH ASSEN    Uw kenmerk  Ons kenmerk 2016-04538    Datum 14 december 2016  Verzenddatum 4 {//2    Onderwerp Stoppen opstarten gaswinning put Vries-10    Geachie    Op vrijdag 2 december jl. hebben wij van u twee mails ontvangen over de winning van aardgas uit de  put Vries-10. Uw mails zijn een reactie op het bestuurlijk overleg van 30 november.    Wij stellen het zeer op prijs dat u terugkomt op uw eerdere besluit om op dit moment de productie te  starten uit put Vries-10. Uw besluit doet recht aan door u gedane toezeggingen over het niet  produceren uit de put Vries-10 richting onze inwoners en ons. (De betreffende stukken hebben wij u  eerder gemaild). Wij gaan er vanuit dat conform de wens van de 2e Kamer eerst het proces van  advies, zienswijze en eventueel beroep wordt doorlopen.    Met betrekking tot de gedachtenlijn in uw mails berichten wij u het volgende.    In de brief van minister Kamp aan de 2° Kamer lezen wij het volgende:   “Tijdens het vragenuur van 16 juni 2015 is gesproken over een voorgenomen gaswinning door NAM  in Drenthe. Tijdens de mondelinge beantwoording is in algemene zin aangegeven dat er bij winning  uit kleine velden een winningsplan moet komen en dat omwonenden, gemeenten en provincies hierop  zienswijzen kunnen indienen. Dit is ook bevestigd in de beantwoording van aanvullende schriftelijke  vragen van het lid Dik-Faber (CU), waarin is aangegeven dat “in alle gevallen waarbij op basis van  boringen besloten wordt om gas te gaan winnen, een nieuw of gewijzigd winningsplan ingediend  moet worden” (Kamerstukken 2015-2016, Aanhangsel van de Handelingen, 57)”    In het geval van Vries-10 is er een nieuwe boring geweest op basis waarvan door u besloten is om  gas te gaan winnen. U heeft hiervoor een winningsplan ingediend. In dit Winningsplan Westerveld is  voor Vries-10 sprake van een te winnen hoeveelheid van 0,6 Miljard M3 (high case). Hiermee  onderkent u dat er geen bestaande vergunning is en dat een nieuw winningsplan nodig is. Het Sodm  heeft in haar advies op het winningsplan niet aangegeven dat de aangevraagde hoeveelheid deels al  vergund is en onderkent hiermee dat een nieuw winningsplan nodig is.    Los van de vraag of er wel of geen vigerend Winningsplan is, moeten wij constateren dat het oude  Winningsplan niet voldoet aan de zaken die door de Onderzoeksraad voor de veiligheid zijn  geconstateerd. Zo is het oude winningsplan niet getoetst op de veiligheid van burgers en  infrastructuur (seismische risico analyse). Wij zijn dan ook van mening dat er niet kan worden  teruggevallen op een winningsplan waarin geen rekening is gehouden met zo een belangrijk aspect.    In uw mail lezen wij het volgende:    ‘De NAM heeft in 2016 een wijziging van het winningsplan ingediend. Bij het indienen van het  gewijzigde winningsplan heeft NAM op verzoek van de Minister rekening gehouden met de lopende    - Wilt u bij eer reactie op  info@asser ni dere brief het kenmerk en de  weeer THY Gemeente ASSEN datuen vermelden”    www.assen.nl    Pouanes   Postbus 30018, aac RA Assen  Stathers.   Noordersingel 33, 9401 |W Assen    </pre>

====================================================================== Einde pagina 900 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 901 ======================================================================

<pre>    Gemeente Assen  Ons kermark 2075 04523  Pacina 2 van 2    wijziging van de Mijnbouwwet en de daarin opgenomen aangescherpte eisen voor winningsplannen.  In dit winningsplan is ook een seismische risicoanalyse opgenomen. Deze seismische risicoanalyse  geeft volgens de Minister geen aanleiding om de voorgenomen productie uit Vries-10 niet op te  starten.”    Wij kunnen deze gedachtenlijn niet volgen. In het Sodm rapport lezen wij namelijk dat er wel een  kans bestaat op bevingen en schades als gevolg van, onder andere, de winning uit put Vries-10.  Daarnaast is er juist door de minister aan de Tweede Kamer toegezegd, dat er een adviesrecht wordt  toegepast in deze situaties.    Wij vinden nogmaals dat conform de wens van de 2e Kamer eerst het proces van advies, zienswijze  en eventueel beroep moet worden doorlopen.    Naar aanfeiding van de mails heeft er ook telefonisch contact plaatsgevonden. Hieruit blijkt dat u  ondanks toezeggingen en andere genoemde argumenten het genoemde proces niet wilt afwachten.  Wij betreuren dit in hoge mate.    Op 21 december staat een bestuurlijk overleg gepland waarin wij dit onderwerp verder met u zullen  bespreken.    Mede namens de colleges van burgemeester en wethouders van de gemeenten Aa en Hunze en  Tynaarlo,           Met vriendelijke           gemeentesecretaris    T. Dijkstra       </pre>

====================================================================== Einde pagina 901 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 902 ======================================================================

<pre>Date : 27-2-2017 16:44:27
Cc : "   @assen.nl,   @assen.nl
Subject : overhandigen handtekeningen w erkgroep Marsdijk
Attachm ent : STOP GASWINNING MARSDIJK N1.docx;
27/2 
 
Beste ,
Zoals beloofd geef ik je het aantal personen door dat aanstaande woensdag komt: vier personen, il  en      en ondergetekende.
Er is inmiddels ook een persbericht gemaakt, dat gaat bijgaand.
Kan jullie afdeling voorlichting dat verspreiden? : wil jij dit oppakken?
Zij hebben vast een volledige lijst van media!
 
Groet en tot woensdag,
 
i 
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De
gemeente Assen aanvaardt geen aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.31.140
</pre>

====================================================================== Einde pagina 902 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 903 ======================================================================

<pre>                STOP GASWINNING MARSDIJK NU  
 
   Aanbieding handtekeningen aan burgemeester Out  
 
Op woensdag 1 maart aanstaande biedt de werkgroep SGMN ruim 
2000 handtekeningen aan. De handtekeningen worden overhandigd 
aan de burgemeester van Assen, Marco Out.  
De handtekeningactie “Stop Gaswinning Marsdijk Nu” is                     
op zaterdag 4 februari afgesloten.                                                                      
Meer dan 2000 mensen hebben de moeite genomen om naar 
wijkgebouw “d e Dissel” te komen om te protesteren tegen de 
gaswinning onder de wijk Marsdijk.  
De ondertekenaars willen dat:  
- Minister Kamp de aanvraag van de Nam om een vergunning tot 
gaswinning onder Marsdijk afwijst  
- De Nam de huidige gaswinning onder die wijk stopzet  
Mocht de Minister de aangevraagde vergunning toch verlenen dan 
moet er een nulmeting komen en een schaderegeling die 
vergelijkbaar is met die in Groningen.  
De overhandiging van de handtekeningen vindt om 13.00 uur plaats 
in het Stadhuis van Assen aan de No ordersingel 33.  
 
Voor nadere informatie:   
Voorzitter SGMN, 
 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 903 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 904 ======================================================================

<pre>Date : 14-2-2018 10:01:33
F
T
Subject : Overleg in Z w olle
H
Zie jij nog kans om  te kijken naar de stukken die ik aan Marco heb gestuurd? Het lijkt er op dat EZ ons op een plek wil m anoeuvreren die wij niet willen hebben. Ik heb dat al wel
voorzichtig geform uleerd, m aar het kan geen kwaad als jij het ook tegen hem  zegt. 
Groet,
Outlook voor iOS downloaden
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De gemeente Assen aanvaardt geen
aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.31.141
</pre>

====================================================================== Einde pagina 904 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 905 ======================================================================

<pre>Date : 4-5-2017 17:02:01
Subject : persbericht NAM schade afhandeling
Heren en dame,
 
Hieronder het bericht waarmee de NAM naar buiten wil gaan.
Ik ben nu bezig met een memo hierover  voor het college van a.s. dinsdag. In dit memo ook het eerste snelle beeld van het ontwerp-instemmingsbesluit van de minister van EZ.
 
Groet,
 
Van:  
Verzonden:  donderdag 4 mei 2017 16:53
Aan:
Onderwerp:  RE: En?
 
Dit is het bericht (in ieder geval):
 NAM op afstand in schadeproces
 
NAM is een voorstander van een schadeproces op afstand van NAM, ook voor de kleine velden. Daarbij gaat NAM graag in samenspraak met bestuurders en
belanghebbenden kijken hoe lokaal of regionaal de schadeafhandeling ook bij NAM’s kleine gasvelden op afstand van NAM ingericht kan worden. Ook aan de vraag om
meer monitoring wil NAM invulling geven, bijvoorbeeld door gebouwopnames waar nodig en mogelijk. 
Overleg met gemeenten en provincies
NAM gaat graag in overleg met de gemeenten en provincies over de schadeafhandeling rondom kleine gasvelden. NAM heeft voor circa 175 kleine gasvelden in Nederland een
concessie om gas te mogen winnen. De kleine gasvelden liggen bijvoorbeeld in Drenthe, maar ook in verschillende andere provincies. Ook daar waar in de nabije toekomst
gaswinning mogelijk is, wil NAM de bestuurlijke relaties benaderen voor overleg. "Dit vereist uiteraard maatwerk", aldus  , asset manager Land bij NAM. "De
situaties verschillen per gebied en de lokale wensen dus ook. Daar gaan we graag over in gesprek." 
Groningen-veld
In Groningen wordt sinds 31 maart 2017 de schadeafhandeling aangestuurd door de Nationaal Coördinator Groningen (NCG). Op 1 juli 2017 zal een nieuw schadeprotocol en
-handboek van de NCG in werking treden.
Monitoring
Daarnaast kijkt NAM naar mogelijkheden voor onafhankelijke monitoring rondom bepaalde kleine velden. Een van de veel gehoorde verzoeken van omwonenden en
opwonenden van kleine gasvelden is een beter inzicht in de bestaande situatie, bijvoorbeeld door gebouwopnames. NAM bespreekt graag op korte termijn met gemeenten,
provincies en lokale vertegenwoordigers wat precies de verwachtingen en wensen zijn ten aanzien van monitoring rondom de gaswinning in kleine velden. Afhankelijk
daarvan kan monitoring lokaal ingericht worden. Ook hier streeft NAM naar duidelijkheid en een onafhankelijke rol in de monitoring.
 
 
Ik denk dat hij meegaat in onze nieuwsbrief.
Vragen volgen zsm morgen!
Groet,
 
From: il . @assen.nl] 
Sent:  donderdag 4 mei 2017 16:33
To: i - @shell.com >
Subject:  En?
 
 
Naar aanleiding van ons gesprek, ben ik nu bezig met een memo voor het college. Kun je mij zeggen wanneer jullie naar buiten gaan met de mededeling dat jullie je terugtrekken
uit de schade afhandeling? (was het alleen Voor het gebied Winningsplan Westerveld of is het nu gelijk voor heel Nederland?)
 
Mail je mij ook nog de vraagstelling voor de 22e.
 
Alvast bedankt.
 
Met vriendelijke groet,
 
Beleidsregisseur
 
  
 
 . i @assen.nl 
 
Gemeente Assen
Postbus 30018
9400 RA Assen
 
 
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De
gemeente Assen aanvaardt geen aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.31.142
</pre>

====================================================================== Einde pagina 905 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 906 ======================================================================

<pre>Date : 9-11-2017 13:12:46
F
To : "  @aaenhunze.nl)" @aaenhunze.nl, "' @tynaarlo.nl' @tynaarlo.nl)" @tynaarlo.nl
C
Subject : Persbericht
Heren,
 
   en ik heb nog wat nagedacht en ook de tekst van de zienswijze herlezen. Wij gaan Marco Out adviseren om nu niet mee te doen. In onze beleving moet er eerst
een bestuurlijk overleg komen waarin wordt besproken wat we gaan doen. Dus nu niet hals over kop persberichten maken. Een gedeeld en breed gedragen beeld, is belangrijker
dan snelheid. Het gesloten houden van de gelederen is nog belangrijker.
In het bestuurlijk overleg kan Noordenveld dan gelijk toelichting geven over waar zij mee bezig zijn.
 
Wat is jullie visie?
 
Groet,
 
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De gemeente Assen aanvaardt geen
aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.31.143
</pre>

====================================================================== Einde pagina 906 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 907 ======================================================================

<pre>Date : 20-1-2017 18:32:04
From  : @shell.com
Subject : Pop-Up-Store
Attachm ent : PUSAssen.JPG;im age001.png;im age002.jpg;
Heren,
Aanstaande maandag gaan we van start met onze Pop-Up-Store (Office) in Marsdijk. Maar dat wisten jullie vast al wel.
 
De vraag is: kunnen jullie dit ook kwijt op jullie gemeente-site?
Of op een andere manier delen met de burgers van Assen?
 
Ik hoor het graag,
 
Met vriendelijke groet,
 
 
 
 
Nederlandse Aardolie Maatschappij B.V.
Statutaire vestiging Den Haag - Handelsregister no. 04008869
Correspondentieadres: Postbus 28000, 9400 HH Assen
Bezoekadres: Schepersmaat 2, 9405 TA Assen
 
     
    
 . - l @shell.com
I www.nam.nl
 http://www.twitter.com/nambv
 
 https://www.linkedin.com/company/nam
 
 31.144
</pre>

====================================================================== Einde pagina 907 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 908 ======================================================================

<pre>    NAM-POP-UP-STORE  MARSDIJK         ES | ;  … i.  t  k=    -  _ .  hz               BESTE BEWONER VAN MARSDIJK,    MISSCHIEN KREEG U HEEL LAAT DE UITNODIGING, OF MISSCHIEN WAS U NIET IN DE  GELEGENHEID OM OP 17 JANUARI LANGS TE KOMEN OF HEEFT U NOG STEEDS VRAGEN  AAN NAM. DAAROM ZORGEN WIJ VOOR EXTRA MOMENTEN DAT U UW VRAGEN BĲ ONS  KWIJT KUNT.   oe oe ® Là  wij zijn de komende periode in uw buurt   8e e   om al uw vragen over gaswinning door    NAM in Assen te beantwoorden.    WAAR?   KLEUVENSTEE 27 (VOORHEEN DA-DROGIST) IN MARSDIJK  WANNEER?   MAANDAG 23 JANUARI VAN 13 UUR TOT 19 UUR  DINSDAG 24 JANUARI VAN 09 UUR TOT 1 3 UUR  WOENSDAG 25 JANUARI VAN 09 UUR TOT 1 2 UUR  DONDERDAG 26 JANUARI VAN 13 UUR TOT 19 UUR  VRIJDAG 27 JANUARI VAN 09 UUR TOT 17 UUR    U KUNT GEWOON BI ONS BINNEN KOMEN LOPEN.    U KUNT OOK APART EEN AFSPRAAK MET ONS MAKEN BUITEN DEZE TIJDEN OM. U KUNT  DAN MAILEN MET ME HELLO    Met vriendelijke groet,    AFDELING COMMUNICATIE NAM ASSEN</pre>

====================================================================== Einde pagina 908 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 909 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 909 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 910 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 910 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 911 ======================================================================

<pre>Date : 12-5-2017 15:27:03
Subject : Proces Schadeafhandeling
 
In het bestuurlijk overleg van 11 mei over aardgaswinningen hebben we het gehad over de onafhankelijke schadeafhandeling. Hierbij zijn ideeën uitgewisseld die vooral
betrekking hadden op de vorm. Verder is afgesproken dat de provincie en Assen hier “vanwege de aanwezige denkkracht” J het voortouw nemen. Het zou fijn zijn als we op korte
termijn als provincie en gemeente ambtelijk kunnen overleggen.
 
Uit het bestuurlijk overleg kreeg  ik de indruk dat er sprake is van verschillende snelheden. Gedeputeerde Stelpstra noemde al de vorm van een onafhankelijke commissie. Ons
college daarentegen, heeft in een brief aan de gemeenteraad het volgende laten weten:
 
Wij beschouwen het als positief dat de NAM wil overgaan naar een onafhankelijke schadeafhandeling. Wij constateren echter dat zich een complexe vraag aandient: Hoe kan de
schadeafhandeling op een  wijze gebeuren die zo veel mogelijk in het belang  van onze inwoners en bedrijven is?
Hierbij ontstaan verschillende  vragen:
- Wat het juiste schaalniveau?
- Hoe zijn de belangen van de  inwoners en bedrijven zo  goed mogelijk geborgd?
- Wat zijn de zekerheden voor de inwoners en bedrijven?
- Wat is  de omvang van de problematiek?  Hoe vaak komen er buiten Groningen schades voor?
- Hoe zit het financieel en welke garanties zijn er?
 
Wij hebben op dit moment geen direct antwoord op bovenstaande  vragen. De beantwoording vraagt tijd. Er is onderzoek  nodig; overleg met belangenorganisaties, met u als
gemeenteraad, met andere overheden en de VNG; er is duidelijkheid nodig over financiën, garanties en rollen en verantwoordelijkheden.
 
Wij vragen u daarom ons tijd  te geven om, samen met anderen te komen tot een goede oplossing. Wij zullen u op de hoogte houden van de voortgang.
 
Er zijn echter meer vragen. Rijp en groen door elkaar:
                            
                                     
              
                      
                
                            
                                      
               
                                  
                          
             
                             
                              
                           
           
                               
                        
              
             
 
Ik kan zo nog wel even doorgaan. J
 
Volgens mij is het belangrijk om ambtelijk elkaar goed bij de hand te houden en als lokale overheden samen op te trekken (Hierbij zullen volgens mij ook andere gemeenten
waaronder Emmen betrokken moeten zijn). En te beginnen met een goede analyse die als basis kan dienen voor de advisering aan onze bestuurders over traject/proces. We
kunnen het maar een keer goed doen. Bij het samen optrekken horen ook afspraken over interne en externe communicatie. De samenleving en politiek staan op scherp, wat hoge
eisen stelt aan wat we vertellen en aan verwachtingsmanagement.
Ik ga mijn bestuur adviseren om voorlopig nog even geen uitspraken te doen.
 
Aangezien het proces dat we moeten gaan doorlopen brede expertise vraagt, ga ik intern kijken wie we nodig hebben. Kun jij aangeven welke programmaleider of procesmanager
er van jullie aanschuift? Dan kunnen we die ook uitnodigen voor een eerste afspraak.
 
Ik ga je maandag bellen. Fijn weekend.
 
Aangezien ik het van belang vindt om iedereen dicht bij het proces te houden, stuur ik deze mail ook naar mijn bestuurders en naar  en .
 
Met vriendelijke groet,
 
Beleidsregisseur
 
  
 
Gemeente Assen
Postbus 30018
9400 RA Assen
 
 
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De
gemeente Assen aanvaardt geen aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.31.145
</pre>

====================================================================== Einde pagina 911 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 912 ======================================================================

<pre>Date : 18-5-2017 08:36:18
F
T
C
Subject : quote flyer stopgasw inningm arsdijk
Attachm ent : flyer gasw inningm arsdijk voorkant.pdf;
Dag Marco,
Ben je het eens met de quote op de flyer van stop gaswinning marsdijk?
Groet,
 
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De gemeente Assen aanvaardt geen
aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.31.146
</pre>

====================================================================== Einde pagina 912 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 913 ======================================================================

<pre>    Stopgaswinning Marsdijk Nu!  Laat uw stem horen!    Kaf    an    Reageer voor 19 juni  NANA IPA EFS  Samen zijn we sterk!    </pre>

====================================================================== Einde pagina 913 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 914 ======================================================================

<pre>Date : 21-5-2017 07:57:09
F
To : "   @assen.nl, "   @assen.nl
Subject : raadsvoorstel ziensw ijzen
Attachm ent : raadsvoorstel ziensw ijzen.docx;
Een aantal kleine dingetjes; een wijkvereniging die geen belangstelling toont. Dat klinkt in het openbaar nogal negatief naar de vereniging. Ik dat we de vereniging meer recht
doen door te zeggen: geen behoefte aan een gesprek
 
Groet31.147
</pre>

====================================================================== Einde pagina 914 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 915 ======================================================================

<pre> 
> Raadsvoorstel   
 
 
Pagina 1 van 2 
Voorstel:  
Kennisnemen van  de zienswijzen op het ontwerp -instemmingsbesluit Winningsplan Westerveld  en de aanbiedingsbrief aan 
de minister van Economische Zaken  
 
Achtergrond  
Op 8 mei jl. heeft heeft de minister van Economische Zaken het ontwerp -instemmingsbesluit Winningsplan 
Westerveld  ter inzage gelegd. Wij hebben over het winn ingsplan een advies uitgebracht. Dit advies is besproken 
in uw vergadering van 12 januari jl.  
De strekking van het ontwerp is dat de minister voornemens is om toestemming te geven voor aar dgaswinningen 
in onze gemeenten en in omringende gemeenten. Op een aantal punten is de minister meegegaan in ons advies. 
De inhoud van het ontwerp  geeft ons echter aanleiding om een zienswijze n in te dienen.  
 
Bij het voorbereiden van de zienswijzen hebben  wij nauw samengewerkt met de andere decentrale overheden en 
hebben wij gesproken met Dorpsbelangen Loon en de werkgroep Stop gaswinning Marsdijk NU. De 
Wijkvereniging Marsdijk heeft aangegeven geen be hoefte langstelling te hebben aan voor een gesprek.  
 
De zienwijzen zoals die voorliggen zullen naar verwachting ook door een aantal andere gemeentebesturen 
worden vastgesteld.  
 
Na uw vergadering zullen wij de zienswijzen ‘downloadbaar’ op www.assen.nl  zetten zodat inwoners d eze kunnen 
gebruiken om eigen zienswijzen  in te dienen.   Het gaat hierbij om een zienswijze die geschikt is gemaakt voor 
gebruik door inwoners.  
 
 Opiniërende 
bespreking:  17 mei 2017  Onderwerp:  
Besluitvormende raad:  17 mei 2017  Zienswijzen ontwerp -instemmingsbesluit Winningsplan 
Westerveld  
Datum verzending:  17 mei 2017   
Het college van burgemeester en wethouders van Assen,  
 
de burgemeester,  
dhr. M.L.J. Out  
 
 
 
 
de secretaris,  
dhr. T. Dijkstra  
 
 
Besluitvorming raad:  
 
De raad van de gemeente Assen;  
 
gelezen het voorstel van het college van burgemeester en wethouders van  mei 2017 ; 
 
b e s l u i t :  
 
Kennisnemen van de zienswijzen op het ontwerp -instemmingsbesluit Winningsplan Westerveld en de aanbiedingsbrief 
aan de minister van Economische Zaken  
 
 
 
Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van 1 juni  2017  
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 915 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 916 ======================================================================

<pre> 
> Raadsvoorstel   
 
 
Pagina 2 van 2 
 
De raad voornoemd,   
 
 
, voorzitter   
 
 
, griffier  
 
 
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 916 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 917 ======================================================================

<pre>Date : 21-12-2016 20:23:58
F
T
Subject : Re: 0,0 m m  bew eging bij de NAM 
H
Het is trekken aan een dood paard. Geen begrip, geen sensitiviteit. Alleen m aar arrogantie. Tien op de schaal van Richter.
Groet
Verstuurd vanaf m ijn iPhone
Op 21 dec. 2016 om  18:13 heeft   @assen.nl> het volgende geschreven:
Ho
Geen enkele beweging bij de NAM. Ze mogen winnen dus doen ze dat. Gesprek ging in cirkels. �� 
Groet,
  
Verzonden met mijn Windows Phone
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De gemeente Assen
aanvaardt geen aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.31.148
</pre>

====================================================================== Einde pagina 917 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 918 ======================================================================

<pre>Date : 14-4-2017 16:42:12
F
T
Subject : Re: 20170412 Mem o Colllege - Stavaza - opbrengst gesprekken
H
Ik heb de wijzingen aangebracht in het stuk van . Lijkt m ij heel goed dat punt 4 nog wordt toegevoegd. Dat m aakt de kosten van een m ediator m eteen inzichtelijk.
Groet
Verstuurd vanaf m ijn iPhone
Op 14 apr. 2017 om  16:36 heeft   @assen.nl> het volgende geschreven:
Ho
Leergierig als ik ben hoor ik nog graag even waarom de lijn met 2 adviespunten beter is dan die in mijn memo met 4. (eerst keuze dan pas budget?)  had nl.
Bedacht dat het ca.  gaat kosten. Hoor graag nog even van je.  Dank voor je reactie op je vrije dag! Goede paasdagen!
Verzonden met mijn Windows Phone 
Met vriendelijke groet, 
l
Gemeente Assen
Projectleider
@assen.nl
Van:   i
Verzonden: ​14-​4-​2017 16:26
Aan: l  l
CC:  
Onderwerp: 20170412 Memo Colllege - Stavaza - opbrengst gesprekken
H
 
Zie mijn suggesties en aanvullingen
 
Allen goede dagen
 
Groet
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De gemeente Assen
aanvaardt geen aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.31.149
</pre>

====================================================================== Einde pagina 918 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 919 ======================================================================

<pre>Date : 14-4-2017 16:48:21
F
T
Subject : Re: 20170412 Mem o Colllege - Stavaza - opbrengst gesprekken
H
Het stuk is alleen voor de ogen van b en w. Dan schets ik de zaken het liefst zo duidelijk m ogelijk. Dus ik zou zeggen: gewoon de kosten noem en
Groet 
Verstuurd vanaf m ijn iPhone
Op 14 apr. 2017 om  16:43 heeft   @assen.nl> het volgende geschreven:
Hoi i  nog even deze reactie ook bij jou checken. Moet ik die toevoeging ook zo letterlijk opnemen? Wat zou jij doen?
Verzonden met mijn Windows Phone 
Met vriendelijke groet, 
l
Gemeente Assen
Projectleider
@assen.nl
Van:  l
Verzonden: ​13-​4-​2017 21:37
Aan: l  l
Onderwerp: Re: 20170412 Memo Colllege - Stavaza - opbrengst gesprekken
H
Ik kan uit de tekst niet opm aken wie wat heeft geschreven of aangevuld. Ik zie geen tegenstrijdigheid in het m em o
Ik heb wel de volgende opm erking: 
Je beschrijft in je analyse het gedrag. Uit het bestuurlijk gesprek kreeg ik dat de verhouding en tegenstelling in belangen op dit m om ent ook niet overbrugbaar lijken en dat
wij als gem eente m et onze verschillende rollen (regissieur, procesbegeleider, bevoegdgezag enz) daartoe in deze situatie niet in staat.  Feitelijk vragen ze om  dit door een
onafhandelijke te laten bevestigen en de consequenties voor allen inzichtelijk te m aken.  Mogelijk dat als m en de consequenties ziet,  nog tot andere inzichten kom t. . 
G
Verzonden vanaf Samsung-tablet.
-------- Oorspronkelijk bericht --------
V @assen.nl >
Datum : 13-04-17 17:58 (GMT+01:00)
A @assen.nl >
Onderwerp: FW: 20170412 Mem o Colllege - Stavaza - opbrengst gesprekken
H
Ik stuur je even de feedback van  door. Hoor graag  van jou even je mening en voorkeur. 
Die met minder vergaande en expliciete keuzes vlgs de insteek van  of de lijn van mij, die meer aansluit bij ons gesprek van vanochtend voor mijn gevoel. Hoor
graag even van je. Nog geen reactie van . 
Verzonden met mijn Windows Phone 
Met vriendelijke groet, 
l     
Gemeente Assen. 
Projectleider
@assen.nl
Van:  
Verzonden: ​13-​4-​2017 17:33
Aan: l  l    
Onderwerp: 20170412 Memo Colllege - Stavaza - opbrengst gesprekken
 
Hier een paar suggesties in bijgevoegd docum ent. Zie m aar of je er iets m ee kunt.31.150
</pre>

====================================================================== Einde pagina 919 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 920 ======================================================================

<pre> 
Goede dagen.
 
Groet,
Disclaimer:
Aan de informatie in deze e-mail en ieder aangehecht databestand kunnen geen rechten worden ontleend. De e-mail is vertrouwelijk en is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde. De gemeente Assen
aanvaardt geen aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden, gedateerde informatie of van een onjuiste en onvolledige verzending en ontvangst van informatie.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 920 =================================================================

<br><br>