<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>                                                                                                  Deloitte Accountants B.V.
                                                                                                  Laan Corpus den Hoorn 102-4
                                                                                                  9728 JR Groningen
                                                                                                  Postbus 980
                                                                                                  9700 AZ Groningen
                                                                                                  Nederland

                                                                                                  Tel: 088 288 2888
                                                                                                  Fax: 088 288 9870
                                                                                                  www.deloitte.nl




            RIS.5571




         Gemeente Emmen


         Verslag van bevindingen
         2011
         25 april 2012




Deloitte Accountants B.V. is ingeschreven in het handelsregister van de Kamer van Koophandel te   Member of
Rotterdam onder nummer 24362853.                                                                  Deloitte Touche Tohmatsu Limited
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>                                                                                                     Deloitte Accountants B.V.
                                                                                                     Laan Corpus den Hoorn 102-4
                                                                                                     9728 JR Groningen
                                                                                                     Postbus 980
                                                                                                     9700 AZ Groningen
                                                                                                     Nederland

                                                                                                     Tel: 088 288 2888
                                                                                                     Fax: 088 288 9870
                                                                                                     www.deloitte.nl




De leden van de gemeenteraad
van de gemeente Emmen
Postbus 30001
7800 RA EMMEN




Datum                                                  Behandeld door                             Ons kenmerk
25 april 2012                                          drs. H. Kuperus RA                         310010030-2121-MK

Onderwerp                                                                                         Uw kenmerk
Verslag van bevindingen2011


Geachte leden van de raad,

Hierbij ontvangt u het verslag van bevindingen 2011. Dit verslag bevat de belangrijkste uitkomsten van
onze werkzaamheden, waarvan wij denken dat die voor u relevant zijn voor een goed begrip van de
jaarrekening 2011en voor het beoordelen van de financiële positie van uw gemeente.

Onze controleverklaring
De jaarrekening 2011 vanGemeente Emmen is opgesteld onder verantwoordelijkheid van het college.
Naar aanleiding van de controle van deze jaarrekeningzullen wijeen goedkeurende controleverklaringvoor
zowel de getrouwheid als de rechtmatigheid verstrekken.
Onder voorbehoud van kwaliteitsreview.

Vaststelling jaarrekening
Wij gaan ervan uit dat de raad overgaat tot ongewijzigde vaststelling van de jaarrekening. Wij verzoeken
u contact met ons op te nemen wanneer dit niet het geval is. In overleg kunnen dan de verdere
noodzakelijke acties worden ondernomen.




Deloitte Accountants B.V. is ingeschreven in het handelsregister van de Kamer van Koophandel te      Member of
Rotterdam onder nummer 24362853.                                                                     Deloitte Touche Tohmatsu Limited
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>Blad 3
25 april 2012
310010030-2121-MK



Beperking reikwijdte van deze rapportage
Het verslag van bevindingen is,zoals hiervoor reeds verwoord, bedoeld om u te ondersteunen in de
beoordeling van de jaarrekening 2011. De bevindingen en beschouwingen in dit verslag komen voort uit
onze controlewerkzaamheden. Wij wijzen u erop dat uw controlerende taak uiteraard verder gaat dan
uitsluitend het financieel getinte perspectief vanuit de accountantscontrole.

Tot slot
Graag bespreken wij dit verslag van bevindingen met u. Bij die gelegenheid beantwoorden wij ook graag
uw eventuele vragen.

Met vriendelijke groet,

Deloitte Accountants B.V.




P. Rienks RA

c.c. het College.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>Blad 4
25 april 2012
310010030-2121-MK



Inhoud
1    Emmen: een “scharnierjaar naar een nieuwe toekomst”.                        5
     1.1 Algemeen                                                                5
     1.2 Ontwikkeling vermogenspositie                                           5
     1.3 In gang gezette organisatieverandering 2011 nu operationeel             6
     1.4 Atalanta/DPE: het scharnierpunt voor een “ander” Emmen.                 6
     1.5 FC Emmen                                                                8

2    De financiële uitkomsten van 2011 in perspectief                            9
     2.1   Nadelig resultaat voor bestemming, het vermogen neemt fors af         9

3    Programmaverantwoording geeft voldoende inzicht in verrichte prestaties    13
     3.1   Verkorte versie jaarstukken                                          13

4    Rechtmatigheid                                                             14
     4.1   Begrotingsrechtmatigheid: overschrijdingen zijn uitlegbaar           14
     4.2   Naleving verordeningen is op orde                                    15

5    Interne beheersing                                                         16

6    Bevindingen jaarrekening relevant in het kader van de controlerende taak   17
     6.1 Grondexploitatie                                                       17
     6.2 Incidentele aanvullende uitkering (IAU)                                19
     6.3 BTW                                                                    19
     6.4 Onze rol met betrekking tot de automatisering                          19

Appendix A Overzicht geconstateerde controleverschillen                         21

Appendix B Frauderisico’s                                                       22

Appendix C Opdracht, toleranties en aanpak                                      23

Appendix D Onze onafhankelijkheid is gewaarborgd                                25
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>Blad 5
25 april 2012
310010030-2121-MK




1       Emmen: een “scharnierjaar naar een nieuwe toekomst”.

1.1 Algemeen
Een jaar in het teken van vele aandachtvragende zaken:

    •    De aanhoudende economische crisis met verdergaande gevolgen voor de economie van het Emmer
         bedrijfsleven en voor de grondexploitatie.

    •    De verwachte bezuinigingen op het gemeentefonds.

    •    En niet in de laatste plaats: de uitwerking van de organisatieverandering in 2011, welke vanaf begin 2012
         operationeel is.

    •    De verdere uitwerking van het grote project Atalanta.

    •    De recente ontwikkelingen (in 2012) rond de FC Emmen.


1.2 Ontwikkeling vermogenspositie

Het gemeentebestuur heeft in 2011 er bewust voor gekozen een impuls te geven aan (lokale) economie. Dat heeft
extra uitgaven en kosten met zich meegebracht. Het gevolg hiervan is geweest, maar dat ligt dus in lijn met het beleid
en met de begroting, dat de gemeente (net als in 2010) een negatief resultaat voor reservemutaties heeft gerealiseerd
van € 22 miljoen en daarmee fors heeft ingeteerd op de reserves.

De onttrekkingen aan de reserves in deze jaren worden ook met name veroorzaakt door de extra bestedingen in het
kader van de arbeidsparticipatie in uw gemeente. Daarnaast is er in het jaar 2011 een behoorlijke voorzichtige koers
gevaren ten aanzien van de grondexploitatie met afboekingen als gevolg. Wij zijn het met deze reeds in de loop van
het jaar in beeld gebrachte afwaarderingen volledig eens. De hoogte van de ten laste van de reserves gebrachte
afwaardering bedraagt circa € 10 miljoen en maakt derhalve onderdeel uit van het resultaat van
€ 22 miljoen negatief (vóór reservemutaties).
Deze afboeking is ten laste van de risicoreserve grondexploitatie gebracht.


Desalniettemin is er nog steeds sprake van een redelijke vermogenspositie met een totaal eigen vermogen van € 118
miljoen op een begroting van € 380 miljoen. U zit daarmee op het vermogen ultimo 2008. We zijn van mening dat de
snelheid waarmee ingeteerd wordt nu een concreet punt van aandacht behoort te zijn. In 2012 komt dat overigens ook
in de begroting tot uiting. De gemeente Emmen bezuinigt € 18 miljoen, hetgeen circa 5 % van de begroting bedraagt.
Deze bezuiniging volgt een substantiële bezuiniging in 2011, die succesvol is doorgevoerd.

Budgetdiscipline is goed georganiseerd bij de gemeente Emmen. Dat dit zo dient te blijven, behoeft geen betoog, maar
is des te belangrijker in het licht van de ontwikkelingen in komende jaren. De wijzigingen op het gebied van jeugdzorg,
overgang van AWBZ naar WMO en de introductie van de WWnV vragen om veel organisatietalent van uw organisatie
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>Blad 6
25 april 2012
310010030-2121-MK


en dus ook om adequate beheersing van de daarvoor beschikbare budgetten. In combinatie met de grote
projectinvesteringen/bestedingen wordt er in onze visie een groot beroep gedaan op discipline en financiële
beheersing binnen uw organisatie. De gemeente is inmiddels bezig met de voorbereidingen om deze ontwikkelingen
goed in de organisatie te beleggen.


1.3 In gang gezette organisatieverandering 2011 nu operationeel
In 2011 is de organisatiewijziging gepresenteerd. De gemeente Emmen heeft ervoor gekozen om het zogenaamde
“directeurenmodel” door te voeren in de organisatie per 1 januari 2012. Het effect hiervan voor de organisatie is dat de
5 diensten zijn verdwenen en de gehele organisatie is ondergebracht bij een directieteam onder leiding van de
gemeentesecretaris (algemeen directeur) en 2 concerndirecteuren.


De nieuwe structuur beoogt de slagvaardigheid binnen de gemeente Emmen verder te verbeteren.


1.4 Atalanta/DPE: het scharnierpunt voor een “ander” Emmen.

In dit voorjaar heeft u definitief besloten tot de realisatie van de plannen voor Atalanta. Een besluit dat veel aandacht
heeft gehad regionaal maar ook nationaal. Een project waarmee u zich op de kaart zet maar waar ook de nodige
risico’s aan verbonden zijn. Wij stellen vast dat ondanks de goede governancestructuur die aanwezig is om raad en
college bij te staan om goed en tijdig stil te staan bij de te nemen stappen, besluitvorming hierover niet eenvoudig is te
nemen. Het is evident een groot project dat staat en valt met de realisatie van bezoekersaantallen en (daarmee) de
acceptatie van de bezoekers van de hogere entreeprijs. Het is dan ook veel meer dan alleen een dierenpark. Wij
onderkennen uiteraard ook deze risico’s. Het is niet ondenkbaar dat in de komende 10 jaar u regelmatig het project op
de agenda zult hebben. Emmen en het Dierenpark Emmen zitten in elkaars genen.

De risico’s zijn echter in onze visie voldoende onderkend. De projectstructuur en daaraan gekoppeld de bewaking van
de voortgang zijn voldoende geborgd en vastgelegd in een zogenaamd accountingmemo, beoordeeld door ons en
vastgesteld door het college. Dit accountingmemo beschrijft de bewakingsstructuur van het totale project Atalanta:


Project (excl. leningen en borg)                                Bruto investering * €        Deel gemeente Emmen * €
                                                                        1.000                           1.000

DPE Next                                                                        € 138.500                         € 31.500

Wereld van de Ontmoeting                                                          20.000                             7.800

Theater                                                                           40.000                            38.000

Atalanta                                                                         197.500                            77.450

Totaal                                                                           396.000                           154.750


Onderdeel van de DPE Next investering is uiteraard de koopsom voor de grond aan de hoofdstraat (huidige locatie
PE) van € 65,5 miljoen. Deze verplaatsingsvergoeding is echter voor een belangrijk deel afgedekt door subsidies. De
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>Blad 7
25 april 2012
310010030-2121-MK


eigen investering blijft netto € 15,5 miljoen. Belangrijk hierbij is nog wel om op te merken dat voor een bedrag van
€ 17 miljoen de subsidie nog niet hard is en onderwerp is van (landelijk) bestuurlijk overleg in het kader van het
Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport. Dit overleg heeft nog niet tot het gewenste resultaat mogen
leiden.

Wel merken wij nog op dat naast de netto investering van € 31, 5 miljoen de gemeente zekerheden en garanties voor
leningen heeft gegeven voor in totaal € 7,5 miljoen. Deze bedragen komen echter pas in beeld wanneer er sprake is
van (liquiditeits)problemen bij DPE. Ver de merken wij op dat

Ultimo 2011 heeft de gemeente de volgende verhouding met Dierenpark Emmen B.V.:

                                                                                         31.12.2011          31.12.2010

                                                                                           * €1.000           *€ 1.000

Hypothecaire leningen                                                                           12.500               12.500

Overbruggingskrediet                                                                             3.907                   794

Voorschot verplaatsingsvergoeding                                                                7.600               5.300

Totaal                                                                                          24.007               18.594


In 2011 is € 3,1 miljoen betaald in het kader van het overbruggingskrediet. De raad heeft in 2010 kredietruimte
beschikbaar gesteld van € 22 miljoen voor de overbrugging naar 2015. De bevoorschotting ter grootte van € 2,3
miljoen heeft betrekking op de verplaatsingsvergoeding van € 65,5 miljoen. Het hoeft verder geen betoog dat
Dierenpark Emmen B.V. geen zelfstandig bestaansrecht heeft zonder de (overbruggings)financiering van de
gemeente. Wij merken daarbij nog op dat de zeggenschap nu en in de toekomst op het beleid van DPE buiten de
invloedsfeer ligt van de gemeente.

De constatering is dat in een periode waarin de rijksoverheid bezuinigingen doorvoert die waarschijnlijk een structureel
karakter hebben, met structurele gevolgen voor de gemeentelijke begroting voor de komende 5 jaar, de vaste lasten
voor de gemeente als gevolg van deze infrastructurele investeringen gaan toenemen. Met andere woorden, zijn wij
van mening dat de gemeente Emmen zich behoorlijk committeert op stevige ambities, die de financiële flexibiliteit
behoorlijk inperkt. Ten aanzien van de investering in de centrumfunctie merken wij op dat het hier om indicatieve
bedragen gaat die vooralsnog alleen bestuurlijke initiatieven betreft. Wij suggereren hier feitelijk mee dat u, afhankelijk
van ontwikkelingen, hier financiële manoeuvreerruimte heeft.

Wij hebben in 2011 en in het voorjaar van 2012 in overleg met de organisatie een document beoordeeld waarin de
bestuurlijke, verslaggevingstechnische en administratieve organisatie van het project is vastgelegd. Wij vinden dat het
document, dat de titel “Accountingmemo Centrumvernieuwing/Atalanta”, vastgesteld door het college op 10 april jl.,
een goede basis biedt voor de bewaking van de voortgang van het project. Het memo is ook mede geschreven ten
behoeve van de externe verantwoording met name richting de externe accountant

In het overleg met de auditcommissie van dd. 18 april jl. over de concept-jaarrekening 2011 is overigens met ons
gesproken over de voor de raad beschikbare perioderapportages inzake Atalanta. In het overleg kwam naar voren dat
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>Blad 8
25 april 2012
310010030-2121-MK


de structuur van de verantwoording over Atalanta opnieuw bezien zou moeten worden. Er zijn immers
perioderapportages beschikbaar die niet beoordeeld worden door de accountant en er is een accounting memo dat
iets zegt over deze verantwoording. Het hiervoor genoemde accounting memo dient, in onze optiek, in relatie te
worden gebracht met de nu aan de raad ter beschikking gestelde perioderapportages. Wij hebben de indruk dat
sprake is van verschillende informatietrajecten. Afstemming lijkt ons een aandachtspunt voor 2012.

1.5 FC Emmen

Ten aanzien van de FC Emmen zijn recent gesprekken gevoerd om te komen tot een oplossing voor de financiële
problemen bij de voetbalclub. Deze uiten zich in het feit dat de huur aan het Stadionbedrijf Emmen B.V. niet kan
worden opgebracht. Daarmee is ook de aflossing op de bestaande leningen vanuit de gemeente in het geding. Wij
hebben begrepen dat het college overweegt de leningen gedurende een periode van 10 jaar aflossingsvrij te maken en
nieuwe afspraken te maken over de hoogte van de rente. De invloed van deze gesprekken op de begroting van uw
gemeente voor 2012 en verder zijn echter beperkt.

Verder is het voornemen dat 1 van de betrokken partijen een bijdrage zal leveren in de vorm van een aflosbare lening
ter grootte van € 1,5 miljoen in de Stadion BV. Ter compensatie van deze financiële inbreng vraagt betrokken partij de
ontwikkelrechten (op de Stadionhoeken).

De positie ultimo 2011 bedraagt:


Stadion BV                              2011                                    2010

Kapitaaldeelname                        1.800.000                               1.800.000

Lening                                  2.186.000                               1.998.180

Lening                                    998.566                                 893.400

Totaal                                  4.984.566                               4.691.580
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>Blad 9
25 april 2012
310010030-2121-MK




2      De financiële uitkomsten van 2011 in perspectief
2.1    Nadelig resultaat voor bestemming, het vermogen neemt fors af

In deze paragraaf wordt de relatie tussen het resultaat van 2011 en het vermogen nader toegelicht. Om het resultaat
van de jaarrekening goed te kunnen begrijpen, is het van belang dat u inzicht heeft in wat het effect op de reserves
van uw gemeente is geweest.

In de verslaggevingregels voor gemeente wordt nu een duidelijk onderscheid gemaakt tussen resultaatbepaling en
resultaatbestemming. Bij resultaatbepaling mogen geen mutaties in het eigen vermogen plaatsvinden. Het resultaat
moet worden bepaald als saldo van baten en lasten in het jaar, waarbij toevoegingen en onttrekkingen aan de
reserves (uw ‘spaarrekeningen’) buiten beschouwing moeten blijven. Het resultaat voor bestemming is te zien als het
bedrijfseconomisch saldo van kosten en baten, winst of verlies zo u wilt. Wat u vervolgens met dat saldo wilt gaan
doen in termen van bestemming, is geen bedrijfseconomische maar een bestuurlijke vraag. De mutaties in het eigen
vermogen vinden daarom plaats door middel van de resultaatbestemming. Resultaten bepalen is een vraagstuk van
bedrijfsvoering, resultaten bestemmen is een bestuurlijk vraagstuk.



                                                                                                          x € 1.000


De totale (netto)lasten van uw gemeente over 2011 bedragen:                                                376.560
De totale (netto)baten van uw gemeente over 2011 bedragen:                                                 354.965
Het tekort bedraagt dan (‘resultaat vóór voor reservemutaties’):                                            -21.595


Gedurende het jaar heeft u reeds voor diverse zaken besloten gelden te
reserveren. Deze gelden zijn in de reserves gestort:                                    -19.326
Tevens heeft u besloten tot het dekken van diverse uitgaven uit de reserves.
Over 2011 betreft dit:                                                                   42.447
Per saldo gedurende het jaar gelden onttrokken (minder gestort in de reserves
dan er aan onttrokken):                                                                                     23.121
Nog te bestemmen resultaat (voordelig):                                                                       1.527


Het resultaat na bestemming is als ‘nog te bestemmen resultaat’ afzonderlijk opgenomen in de balans. Dit is het
resultaat waarover uw raad nog een besluit moet nemen. Over 2011 betreft dit besluit dus de bestemming van het
overschot.


De vorenstaande opstelling leidt tot het volgende overzicht van de reserves:
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>Blad 10
25 april 2012
310010030-2121-MK




 Ontwikkeling eigen vermogen                                                      2011

 Stand van het eigen vermogen per 1 januari

 - Algemene reserves                                                                 28.964

 - Overige bestemmingsreserves                                                     116.019

 - Nog te bestemmen resultaat 2010                                                   -4.444

 Totaal eigen vermogen per 1 januari                                               140.539



 Tussentijdse resultaatbestemming tijdens boekjaar                                  -23.121

 Nog te bestemmen resultaat bij jaarrekening                                          1.527

 Totaal (= resultaat vóór bestemming)                                                21.595

 Stand per 31 december                                                             118.661

Hierna geven wij een overzicht van de ontwikkeling van het resultaat (vóór mutatiereserves) van 2006 tot en met
2011.



                  Ontwikkeling resultaat voor bestemming
                           2006-2011 (*€ 1.000)
  60.000
  50.000
  40.000
  30.000
  20.000
  10.000
       0
 -10.000
 -20.000
 -30.000
 -40.000
           2006    2007    2008     2009    2010     2011



De exploitatie over 2011 laat een nadelig saldo van € 21.595.000 zien, ten opzichte van een eveneens
nadelig saldo van € 31.746.000 over het boekjaar 2010.
NB: het jaar 2009 vorm geen representatief beeld, omdat in dat jaar de verkoopopbrengst Essent ad € 59
miljoen, is verwerkt. Uiteraard wordt elk jaar beïnvloed door incidentele posten, maar we lichten 2009 eruit
vanwege de omvang van dit incident.

De ontwikkeling van de reservepositie, mede als gevolg van bovenvermelde resultaten, is als volgt:
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>Blad 11
25 april 2012
310010030-2121-MK



                            Ontwikkeling reservepositie
                               2006-2011 (*€ 1.000)
200.000
180.000
160.000
140.000
120.000
100.000
 80.000
 60.000
 40.000
 20.000
      0
              2006   2007      2008      2009     2010   2011


De omvang van uw reserves bedraagt eind 2011 22,7% van het balanstotaal (2010: 26,27%). De reserves
zijn, ten opzichte van 2010, met € 21,6 miljoen afgenomen. Deze afname wordt veroorzaakt door
bovengenoemde onttrekkingen aan de reserves. De ontwikkeling van het resultaat en de reserves ligt
overigens in de lijn met hetgeen in de begroting is opgenomen.

De negatieve ontwikkeling van het resultaat voor bestemming en van de reservepositie willen we expliciet
onder uw aandacht brengen. Het resultaat uit ‘gewone bedrijfsuitoefening (het huishoudboekje)’, is twee
achtereenvolgende jaren negatief. Dit heeft tot gevolg dat het eigen vermogen terugloopt.
Net als in voorgaand jaar is dit overigens een bewuste keuze van de gemeente geweest. Emmen kiest
voor het bijdragen aan herstel en stabilisatie van de lokale economie door extra impulsen te geven en
extra impulsen geven aan de lokale economie en belangrijke ontwikkelingen mogelijk te blijven maken. Dit
heeft zich vertaald in een flink negatief resultaat voor bestemming in de begroting van € 25 miljoen, gedekt
door, per saldo ca. € 24 miljoen aan reserve-onttrekkingen.
De gemeente realiseert zich deze ontwikkeling terdege, zo blijkt uit de jaarrekening 2011 en het
meerjarenperspectief. Dit is onder meer de reden dat ook in 2012 forse bezuinigingen zullen worden
doorgevoerd.

Ten opzichte van de begroting na wijziging, ofwel de najaarsrapportage, is sprake van een positieve
afwijking van het resultaat van € 3,9 miljoen voor bestemming.De belangrijkste oorzaken hiervan zitten in
de volgende programma’s (in € miljoen):


 Programma                            Saldo baten en       Saldo baten en      Verschil
                                  laten gewijzigde       lasten Jaarrekening
                                      begroting 2011            2011

 Veiligheid                                -9,7                 -8,5           1,2 (V)

 Bouwen, wonen en milieu                  -12,2                 -17,0          4,8 (N)

 Openbaar gebied                          -30,7                 -26,9          3,8 (V)

 Sport, recreatie en cultuur              -19,9                 -18,8          1,1 (V)
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>Blad 12
25 april 2012
310010030-2121-MK



 Zorg en Welzijn                      -47,1                  -45,2                1,9 (V)

 Bedrijfsvoering                       -8,6                   -5,0                3,6 (V)

 Inkomstenbronnen                      1,2                    -2,1                3,2 (N)


Tegenover deze saldo’s op de programma’s staan reservemutaties.
In de programmaverantwoording wordt duidelijk uiteengezet waardoor deze verschillen zijn ontstaan. Tevens wordt
inzichtelijk gemaakt op welke wijze deze tekorten op de programma’s gedekt zijn door onttrekkingen aan de reserves.
In onze controle hebben we specifiek beoordeeld of de onttrekkingen ook zijn gedaan conform de daarvoor genomen
raadsbesluiten en we kwamen daarbij tot de conclusie dat de onttrekkingen rechtmatig gedaan zijn. Ofwel: aan de
onttrekkingen ligt een raadsbesluit ten grondslag en de onttrekking is heeft plaatsgevonden in het kader van het doel
waarvoor de reserve ooit is ingesteld door de raad.


Onderstaand geven we aan binnen een aantal programma’s, dat de afwijking zich, met name voordoen op de
volgende kostensoorten/produkten:


 Programma                              Kostensoort/produkten                               Afwijking (in €)

 Bouwen, wonen en milieu                Voorzieningen grondexploitatie                          9,1 (N)

 Bouwen, wonen en milieu                Minder opbrengsten kavelverkopen                        1,5 (N)

 Openbaar gebied                        Diverse projecten nog in uitvoering                     3,3 (V)
                                        in de orderadministratie

 Zorg en Welzijn                        Eigen bijdrage WMO                                      1,5 (V)

 Bedrijfsvoering                        Onderuitputting kapitaallasten                          1 0 (V)

 Bedrijfsvoering                        Resultaat                                               1,0 (V)
                                        kostenplaatsen/toerekening uren

 Inkomstenbronnen                       Naheffingsaanslag BTW                                   1,5 (N)

 Inkomstenbronnen                       Onderuitputting kapitaallasten en                       2,6 (N)
                                        volumers


Voor een meer uitgebreide analyse van het rekeningresultaat over het jaar 2011 verwijzen wij naar de toelichting op de
programmarekening.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>Blad 13
25 april 2012
310010030-2121-MK




3     Programmaverantwoording geeft voldoende inzicht in
     verrichte prestaties
De jaarstukken van uw gemeente bestaan uit twee delen. Het meer financieel getinte deel is de jaarrekening. De
verantwoording over de beleidsuitvoering is opgenomen in het jaarverslag. Het jaarverslag bevat de
programmaverantwoording en de paragrafen.

Wij wijzen u erop dat het jaarverslag geen onderwerp is van de accountantscontrole. Het jaarverslag hebben wij
uitsluitend beoordeeld op consistentie van de informatie in het jaarverslag met de cijfers in de jaarrekening. Omdat
beide delen echter niet los van elkaar te zien zijn, informeren wij u vanuit onze visie over mogelijke aandachtspunten
met betrekking tot het jaarverslag.

De programmaverantwoording is voor de raad van belang om er zicht op te krijgen of het voorgenomen beleid ook
door het college is uitgevoerd. De programmaverantwoording geeft voldoende inzicht in het voorgenomen beleid en de
activiteiten die zijn uitgevoerd.

3.1 Verkorte versie jaarstukken

De gemeente kiest ervoor om de jaarstukken tevens in verkorte vorm op te nemen. Deze versie zal alleen in digitale
vorm beschikbaar zijn en zal op uw website geplaatst worden. Dit is een prima initiatief dat er voor zorgt dat de
jaarstukken overzichtelijker en beter leesbaar worden.
Wij zullen bij deze versie een afzonderlijke controleverklaring afgeven. In deze verklaring verklaren wij dat de verkorte
versie van de jaarrekening is ontleend aan de oorspronkelijke, door het college vastgestelde en door ons
goedbevonden, jaarrekening, maar dat de lezer, voor een volledig beeld, de oorspronkelijke versie eveneens dient te
lezen.

Bij het opnemen van de jaarstukken en de verklaring op internet, dient u te waarborgen dat de jaarstukken goed zijn
afgescheiden van andere informatie op de internetsite. Afscheiding kan bijvoorbeeld plaatsvinden door de jaarstukken
in niet-bewerkbare vorm als een afzonderlijk bestand op te nemen of door een waarschuwing op te nemen indien de
lezer de jaarstukken verlaat (“u verlaat de beveiligde, door de accountant gecontroleerde jaarrekening”).
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>Blad 14
25 april 2012
310010030-2121-MK




4       Rechtmatigheid
4.1 Begrotingsrechtmatigheid: overschrijdingen zijn uitlegbaar

Eén van de belangrijkste elementen van de kaderstellende taak van de raad is het budgetrecht. De raad
heeft het recht om de budgetten toe te kennen. Het college is vervolgens verantwoordelijk voor het
opzetten van een systeem van budgetbeheer dat moet waarborgen dat de baten en lasten binnen de
begroting blijven.

Omdat de raad de kaders stelt, is het overschrijden van de begroting in beginsel onrechtmatig. Het
begrotingscriterium is uitgewerkt in de Kadernota 2010 van het Platform Rechtmatigheid. Hieruit blijkt dat
in de volgende gevallen de overschrijding niet meeweegt in het accountantsoordeel:

•     kostenoverschrijdingen die worden gecompenseerd door direct gerelateerde opbrengsten;
•     kostenoverschrijdingen die passen binnen het beleid;
•     kostenoverschrijdingen bij openeinderegelingen.

Algemene voorwaarde is dat kostenoverschrijdingen wel goed herkenbaar in de jaarrekening moeten zijn
opgenomen. Dat is in de jaarrekening 2011 het geval. De toelichting in de programma-rekening geeft
goed inzicht in de aard en oorzaken van de afwijkingen tussen de begroting en de realisatie. Wij verwijzen
voor deze toelichting naar de toelichting op de programmarekening van de jaarrekening.

In totaal heeft uw gemeente € 377,1 miljoen aan lasten begroot(na wijziging), tegenover € 376,6 miljoen
werkelijke lasten. Aan baten had uw gemeente een bedrag van € 184,7miljoen begroot, tegenover € 189,7
miljoen werkelijke baten.

Omdat de toetsing van de begrotingsrechtmatigheid, die ziet op de overschrijding van de lasten, op
programmaniveau moet plaatsvinden, volgt onderstaand een overzicht van de overschrijdingen per
programma:


    Lastenoverschrijding                                               Onrechtmatig,      Onrechtmatig,
    programma                 Begrotingsafwijking                      telt niet mee      telt wel mee

    Programma 4 (totaal       € 861.000 betreft                               V
    € 52.864.000)             kostenoverschrijdingen die passen
                              binnen het bestaande beleid en die
    Onderwijs en jeugd
                              worden gecompenseerd door direct
                              gerelateerde opbrengsten.
                              Het betreft kosten en opbrengsten
                              van de volwasseneducatie.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>Blad 15
25 april 2012
310010030-2121-MK



 Lastenoverschrijding                                               Onrechtmatig,      Onrechtmatig,
 programma                   Begrotingsafwijking                    telt niet mee      telt wel mee

 Programma 5(totaal          € 5.182.000 betreft                           V
 € 65.331.000)               kostenoverschrijdingen die passen
                             binnen het bestaande beleid en
 Bouwen, wonen en
                             gecompenseerd worden door direct
 milieu
                             gerelateerde opbrengsten. Betreft
                             met name de getroffen
                             voorzieningen in de
                             grondexploitatie.

 Programma 7(totaal          € 546.000 betreft                             V
 € 1.685.000)                kostenverschrijdingen die passen
                             binnen het bestaande beleid en
 Verkeer en vervoer
                             gecompenseerd worden door direct
                             gerelateerde opbrengsten.

 Programma 12 (totaal        € 4.246.000 betreft                           V
 € 4.925.000                 kostenoverschrijdingen die niet
                             voorzien konden worden en niet
 Inkomstenbronnen
                             tijdig gemeld konden worden aan de
                             raad. Betreft naheffingsaanslag
                             BTW en onderuitputting volumes en
                             kapitaallasten.


4.2 Naleving verordeningen is op orde

De raad heeft het controleprotocol en het normenkader vastgesteld. Dit protocol en het normenkader
hebben wij betrokken in onze werkzaamheden.

De controle op de naleving van de verordeningen wordt intern gewaarborgd door het inrichten van de
processen en het uitvoeren van het interne controleplan. De werkzaamheden die de organisatie hiervoor
verricht, zijn door ons beoordeeld en geven onsaanleiding tot het maken van een opmerking over
Europees aanbesteden.

Van de overigeverordeningen en wetgeving die leiden tot financiële beheersmaatregelen in 2011op
materiële aspectenhebben we kunnen vaststellen dat dezedoor het collegeworden nageleefd.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>Blad 16
25 april 2012
310010030-2121-MK




5       Interne beheersing
Een onderdeel van onze werkzaamhedenis de beoordeling van díe procedures die van belang zijn voor de controle
van de jaarrekening. Deze procedures zijn door het bestuur en de organisatie ingericht als waarborg voor de
betrouwbaarheid van de in de jaarrekening opgenomen gegevens en voor het rechtmatig handelen.

Al eerder in dit rapport zijn opmerkingen gemaakt over het niveau van budgetdiscipline, die wij adequaat achten. Wij
voegen daar in dit hoofdstuk aan toe dat wij van mening zijn dat het niveau van interne beheersing, bestaande uit het
proces van organisatorische en administratieve inrichting in combinatie met de daarbij horende en vigerende
procedures, vanuit onze beoordeling als adequaat wordt aangemerkt.

De bevindingen van onze werkzaamheden dienaangaande zijn vastgelegd in de managementletter d.d. 19 december
2011.
Het betreffen overigens aandachtspunten die niet urgent zijn, maar op middellange termijn aandacht vragen van het
college.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>Blad 17
25 april 2012
310010030-2121-MK




6     Bevindingen jaarrekening relevant in het kader van de
     controlerende taak
Naar aanleiding van de verrichte controle op de jaarrekening 2011, hebben we de onderstaande bevindingen:

6.1Grondexploitatie

Economische crisis zorgt voor verliesgevendheid in complexen

De economische crisis heeft nog steeds grote invloed op de resultaten van (gemeentelijke) grondexploitaties. De
voornaamste effecten op de grondexploitatie kunnen zijn uitstel van projecten, dalende vastgoedprijzen en
stagnerende verkopen. Door de vertragingen lopen de rentekosten op. Het duurt immers langer voordat investeringen
in grond tot inkomsten leiden.

De gemeente Emmen heeft ultimo 2011 nog voor circa 74,8 miljoen aan verkopen te realiseren in de komende jaren.
Dit betreft het totaal van de nog te realiseren verkoopopbrengsten bij, met name, de volgende complexen:




    Complex                                    Te verkopen (x € 1 miljoen)
    Emmen Delftlanden I                                    4,6
    Emmen - Ind.terr. ten N. v/d Rondweg -                 4,5
    Emmtec
    Klazienaveen - Bedrijvenpark A 37                      10.3
    Nieuw-Amsterdam - De Tweeling                          7,3
    Emmen - Businesspark Meerdijk                          10,9
    Barger-Compascuum - Tuinbouwgebied                     21,2
    Rundedal
    Strategische grondvoorraad                             19,6
    Compensatiegronden                                     9,2


Emmen heeft ook in 2011 kritisch gekeken naar de winstgevendheid van deze complexen en beoordeeld in hoeverre
de gedane investeringen terugverdiend kunnen worden. Waar nodig zijn voorzieningen getroffen.


De ontwikkeling van de meest relevante posten betreffende de grondexploitatie geven wij hierna weer:


Post in de jaarrekening                   2007         2008             2009            2010               2011
(x € 1.000)
Voorraad nog niet in exploitatie
genomen gronden                           12.758       10.651           28.142          28.070             31.791
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>Blad 18
25 april 2012
310010030-2121-MK


Voorraad gronden in exploitatie            76.532        67.105           53.468          58.638           61.536
(onderhanden werken
Boekwaarde voorraad gronden                89.110        77.755           81.610          86.708           93.327
Voorziening verwachte verliezen            0             4.168            5.094           9.402            18.550
Balanswaarde voorraad gronden              89.110        73.587           76.516          77.305           74.781


Risicoreserve grondexploitatie             20.084        23.281           29.252          25.900           19.900



De boekwaarde van de gronden is ten opzichte van 2010 toegenomen met een bedrag van € 6,6 miljoen, bestaande
uit een saldo van:


+ € 7,1 miljoen aan verwervingen /overboekingen strategische gronden
+ € 5 miljoen externe kosten (bouwrijp maken: € 2,1 miljoen en € 2.9 miljoen: woonrijp)
+ € 3,7 miljoen aan interne kosten (planvoorbereiding en –ontwikkeling)
+ € 2,7 miljoen aan toegerekende kosten
+ € 2,3 miljoen financieringskosten en
-/- € 12,5 miljoen aan verkopen


De toename is lager dan voorgaand jaar, hetgeen ook vanzelfsprekend geacht dient te worden gezien de stagnatie op
de grond- en woningmarkt.
Op basis van de door uw raad vastgestelde kaders worden winsten en verliezen toegevoegd, dan wel onttrokken aan
de risicoreserve grondexploitatie. Het doel van deze reserve is te dienen als buffer voor de risico’s die de gemeente
Emmen met grondexploitaties loopt.


Uitgangspunten actualisatie grondexploitaties zijn voorzichtig
Bij het actualiseren van de grondexploitaties heeft u voorzichtige uitgangspunten gehanteerd. Voorzichtiger dan vorig
jaar.
Vorig jaar is met name temporisering doorgevoerd in de exploitaties. In 2011 heeft de gemeente onderkend dat
temporisering niet (meer) voldoende is. Het is duidelijk geworden dat geprognosticeerde verkopen naar beneden
bijgesteld moeten worden. De gemeente heeft dat gedaan en tevens kritisch beoordeeld in hoeverre de niet in
exploitatie genomen gronden nog mogelijkheden hebben om ontwikkeld te worden. Dit heeft geleid tot flinke
afboekingen.


Wij zijn van mening dat deze uitgangspunten voldoende voorzichtig zijn, zodat het juist doorrekenen met de
uitgangspunten leidt tot een juiste waardering van de voorraden in de balans.


Rundedal: onderzoek naar alternatieven
De aanvankelijke bestemming van complex Rundedal was tuinbouw, echter vanwege de tegenvallende animo van
tuinders is de gemeente Emmen van plan op zoek te gaan naar een alternatieve bestemming voor dit complex.
De huidige boekwaarde dient met een toekomstige (gewijzigde) exploitatie te worden terugverdiend. Volgens stelling
van het college zal deze boekwaarde, hoe dan ook, worden terugverdiend door het vinden van een alternatieve
bestemming.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>Blad 19
25 april 2012
310010030-2121-MK


Een werkgroep is inmiddels 2 jaar bezig met het beoordelen van de alternatieven. Vorig jaar is de verwachting
uitgesproken dat de werkgroep in 2012 met een uitgewerkt voorstel zal komen. Dit voorstel is nog niet voorhanden.
Het is van belang dat de gemeente duidelijkheid creëert over dit plan. De verwachting is dat deze duidelijkheid de
juiste waardering op de balans van deze gronden zal bevestigen. Omdat de grondwaarde per vierkante meter
(rekening houdend met een voor dit complex getroffen voorziening) relatief laag is (€ 9,79), is het aannemelijk dat deze
waarde terugverdiend zal worden.



6.2 Incidentele aanvullende uitkering (IAU)

In de jaarrekening is een bedrag van € 2,7 miljoen opgenomen als vordering op het ministerie van sociale zaken. Deze
vordering heeft betrekking op het verzoek dat de gemeente heeft ingediend bij het ministerie om in aanmerking te
komen voor de zogenaamde individuele aanvullende uitkering.


Veel gemeenten hebben in 2011 te maken met een tekort op het inkomensdeel van de WWB. Als dat tekort meer is
dan 10% van het voor het betreffende jaar toegekende budget Inkomensdeel WWB kan een gemeente conform de
financieringssystematiek van de WWB een aanvraag indienen voor een individuele aanvullende uitkering (IAU). De
aanvraag wordt ingediend bij de toetsingscommissie aanvullende uitkering WWB (uiterlijk 31/7/2012). Besluitvorming
vindt eind 2012 plaats.


Gezien de goede onderbouwing van de gemeente Emmen vinden wij het aanvaardbaar dat de gemeente Emmen de
vordering opneemt. De (beperkte) onzekerheid die bestaat over de toekenning door de commissie van deze uitkering
is toereikend toegelicht in de jaarrekening. Dat de onzekerheid beperkt is, blijkt uit de volledige toekenning van de IAU
over 2010 (€ 4,4 miljoen).
Omdat de gemeente de verwachting heeft dat er meerjarige tekorten zullen ontstaan, is voor de jaren 2012 tot en met
2014 een Meerjarige aanvullende uitkering aangevraagd. De honorering hiervan dient nog plaats te vinden.

6.3 BTW

De gemeente Emmen is in 2011 geconfronteerd met een naheffing van de belastingdienst van € 1,5 miljoen. Deze
naheffing heeft betrekking op de juistheid van de btw aangiften en de opgaven BTW compensatiefonds over de jaren
2006 tot en met 2010. Voorzichtigheidshalve heeft de gemeente de hele naheffing in de jaarrekening 2011 verwerkt,
hoewel ze tegen een deel hiervan (€ 0,8 miljoen) bezwaar zal aantekenen. De reden hiervoor is dat de gemeente van
mening is dat ze, voor dit deel, geen fouten gemaakt heeft. Dit deel heeft namelijk betrekking op reintegratietrajecten.


Daarnaast verwacht de gemeente over de jaren 2006 tot en met 2010 € 0,5 miljoen terug te kunnen vorderen vanwege
niet geboekte BTW. In de naheffing is hier nog geen rekening mee gehouden.



6.4 Onze rol met betrekking tot de automatisering

Onze jaarrekeningcontrole is gericht op het geven van een oordeel omtrent de jaarrekening zelf en is niet primair
gericht op het doen van uitspraken omtrent de betrouwbaarheid en de continuïteit van de geautomatiseerde
gegevensverwerking als geheel of van onderdelen daarvan.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>Blad 20
25 april 2012
310010030-2121-MK


Bij onze controle hebben wij beperkt gebruik gemaakt van de automatisering. De meeste procedures worden
vastgelegd buiten de automatisering om. Dit geldt eveneens voor de interne controles die uitgevoerd worden.

Uit onze beperkte werkzaamheden met betrekking tot de automatisering komen geen bijzonderheden naar voren.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>Blad 21
25 april 2012
310010030-2121-MK




Appendix A Overzicht geconstateerde controleverschillen
Bij de jaarrekeningcontrole is een aantal controleverschillen geconstateerd.


Controleverschillen getrouwheid                                    Soort       Bedrag         Invloed
                                                                                             Resultaat

Totaal onzekerheden                                       Geen                          0                0

Totaal controleverschillen                                Geen                          0                0




Controleverschillen rechtmatigheid                                 Soort       Bedrag         Invloed
                                                                                             Resultaat


Fouten en onzekerheden                                    Geen                      n.v.t.          n.v.t.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>Blad 22
25 april 2012
310010030-2121-MK




Appendix B Frauderisico’s
Van de accountant mag een professioneel-kritische houding verwacht worden ten aanzien van afwijkingen van
materieel belang als gevolg van fraude in de jaarrekening. Ter invulling van deze professioneel-kritische houding
maakt accountant een inschatting van de frauderisico’s, vormt hij zich een beeld van de maatregelen van interne
beheersing die de organisatie heeft getroffen om mogelijke fraudes van materieel belang te voorkomen, en beziet hij of
deze maatregelen effectief zijn.

Wanneer sprake is van een aanwijzing voor fraude, dan zal de accountant dit communiceren met, afhankelijk van de
aard van de fraude, de direct leidinggevende, de gemeentesecretaris, het college en, in sommige gevallen (fraude in
de top van de organisatie) en wanneer onvoldoende herstelwerkzaamheden worden ondernomen, de raad.

Geen aanwijzingen dat er sprake is geweest van materiële fraude

Hoewel wij een kritische houding hebben ten opzichte van risico’s van fraude in de jaarrekening, merken wij op dat
onze controle niet specifiek gericht is op het ontdekken van fraude. Tijdens de uitvoering van onze controle van de
jaarrekening 2011 hebben wij geen aanwijzingen verkregen dat er sprake is geweest van fraude.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>Blad 23
25 april 2012
310010030-2121-MK




Appendix C Opdracht, toleranties en aanpak
De opdracht die u ons hebt verstrekt
Door middel van de door u getekende opdrachtbevestiging d.d. 14 november 2011 heeft u ons opdracht gegeven voor
de controle van de jaarrekening 2011 van uw gemeente.

Gehanteerde toleranties
Bij onze controlewerkzaamheden zijn de volgende toleranties gehanteerd:


 Goedkeuringstoleranties

 Fouten                                 1% van het totaal van de lasten                                   €3.950.000

 Onzekerheden                           3% van het totaal van de lasten                                  €11.850.000

 Rapporteringstoleranties

 Door ons gehanteerd:

 Fouten                                                                                                     € 300.000

 Onzekerheden                                                                                               €300.000


De raadheeft deze toleranties vastgelegd in het controleprotocol. Dit protocol is vastgesteld met het besluit van de
raad van xxxxxxx.

Gezamenlijke risicoanalyse als basis

Onze controle start met het maken van een analyse van de risico’s waar u als gemeente mee te maken heeft. Deze
risicoanalyse zien wij als een gezamenlijke actie van ons controleteam en vertegenwoordigers van uw gemeente
(bestuur en management) en maakt deel uit van ons pre-auditgesprek. Het doel hiervan is op basis van gezamenlijke
kennis van uw organisatie en uw omgeving en branche tot een zo volledig en bruikbaar mogelijke risicoanalyse te
komen, die als basis voor verdere controlewerkzaamheden zal dienen. Het gaat hierbij om de externe risico’s en de
risico’s in de bedrijfsvoering. Bij deze inventarisatie zal de focus liggen op de risico’s in de voor de jaarrekening
relevante processen. De processen resulteren in verantwoorde transacties in de jaarrekening.

Onze risicoanalyse en daarop gebaseerde controleaanpak richten zich niet uitsluitend op de jaarrekening zelf, maar
ook op het systeem van interne beheersing. Hoe beter dat systeem functioneert, hoe meer zekerheid er bestaat dat
betrouwbare informatie wordt opgeleverd, zowel tussentijds als bij de jaarverantwoording. Omdat deze interne
beheersing het gehele jaar goed dient te functioneren, hoeven wij met de aanvang van onze controle niet te wachten
totdat de jaarrekening gereed is. Onze controle vindt daarom voor een belangrijk deel reeds in de tweede helft van het
boekjaar plaats. Wij onderzoeken tijdens de interim-controle de proces- en programmarisico’s, om te bepalen of hierin
voldoende beheersmaatregelen (de AO/IC) zijn getroffen. Het product van deze fase van de controle is een
managementletter met daarin, wanneer dit aan de orde is, opgenomen verbeterpunten ter verdere optimalisatie van de
interne beheersing.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>Blad 24
25 april 2012
310010030-2121-MK


Bij de jaarrekeningcontrole stellen wij vast of de jaarrekening is opgesteld volgens de geldende
verslaggevingsvoorschriften (het BBV), of de door u opgestelde jaarrekening een getrouw beeld geeft en of de baten
en lasten en balansmutaties rechtmatig tot stand zijn gekomen. Ook stellen wij vast dat de posten in de jaarrekening
adequaat zijn toegelicht. Onze controle houdt niet in dat wij alle posten controleren. Onze aanpak heeft als doel om
belangrijke onjuistheden en/of onrechtmatigheden te ontdekken, rekening houdend met de gehanteerde
goedkeuringstoleranties.

Het product van de jaarrekeningcontrole is de controleverklaring bij de jaarrekening en dit voorliggende
accountantsverslag.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>Blad 25
25 april 2012
310010030-2121-MK




Appendix DOnze onafhankelijkheid is gewaarborgd
De voorschriften in het kader van onafhankelijkheid zijn binnen de Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants
(de NBA) opgenomen in de ‘Nadere voorschriften inzake onafhankelijkheid van de openbaar accountant’ (hierna:
NVO) en vormen een belangrijk onderdeel van het ‘normenkader’ waaraan een accountant moet voldoen. De naleving
van de NVO is binnen de organisatie van Deloitte ingebed.

Onze contractuele werkzaamheden voor de gemeente bestaan uit de controle van de jaarrekening. Daarnaast
verrichten wij op uw verzoek tevens controlegerelateerde diensten en adviesdiensten. In de volgende tabel is een
overzicht opgenomen van alle door Deloitte geleverde diensten in het verslagjaar 2011:


Controlegerelateerde diensten

•   Controle jaarrekening 2011

•   Controle subsidieverantwoordingen

•   Controle fractievergoedingen


Op grond van onze toetsing aan het ‘normenkader’, de door ons getroffen maatregelen en de communicatie met u
hierover is onze onafhankelijkheid in voldoende mate gewaarborgd.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>