<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>PlanMER structuurvisie windpark
Emmen



Achtergrondrapport Natuur




Concept, 28 mei 2015
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>PlanMER structuurvisie windpark
Emmen



Achtergrondrapport Natuur
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>Concept

Kenmerk R001-1228369VJW-V01




Verantwoording

Titel                     PlanMER structuurvisie windpark Emmen
Opdrachtgever             BugelHajema Adviseurs B.V.
Projectleider             E.M. Gerritsen
Auteur(s)                 Vincent Wisgerhof
Tweede lezer              Wim Heijligers, Frank Aarts
Projectnummer             1228369
Aantal pagina's           92 (exclusief bijlagen)
Datum                     28 mei 2015
Handtekening




Colofon

Tauw bv
BU Meten, Inspectie & Advies
Australiëlaan 5
Postbus 3015
3502 GA Utrecht
Telefoon +31 30 28 24 82 4
Fax +31 30 28 89 48 4




Dit document is eigendom van de opdrachtgever en mag door hem worden gebruikt voor het doel waarvoor het is vervaardigd
met inachtneming van de rechten die voortvloeien uit de wetgeving op het gebied van het intellectuele eigendom.
De auteursrechten van dit document blijven berusten bij Tauw. Kwaliteit en verbetering van product en proces hebben bij Tauw
hoge prioriteit. Tauw hanteert daartoe een managementsysteem dat is gecertificeerd dan wel geaccrediteerd volgens:


-   NEN-EN-ISO 9001



                                                                                                                - versie 1 - Concept   5\92
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>       Concept

       Kenmerk R001-1228369VJW-V01




6\92   - versie 1 - Concept
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>Concept

Kenmerk R001-1228369VJW-V01




Inhoud

Verantwoording en colofon .......................................................................................................... 5


1            Inleiding ........................................................................................................................ 10


2            Beoogde ontwikkeling en locaties ............................................................................. 12
2.1          Beoogde ontwikkeling ................................................................................................... 12
2.2          Locaties ......................................................................................................................... 12

3            Flora- en faunawet ....................................................................................................... 21
3.1          Huidige situatie en autonome ontwikkeling ................................................................... 21
3.1.1        Inleiding ......................................................................................................................... 21
3.1.2        Flora .............................................................................................................................. 21
3.1.3        Grondgebonden zoogdieren .......................................................................................... 22
3.1.4        Vleermuizen .................................................................................................................. 22
3.1.5        Vogels ........................................................................................................................... 29
3.1.6        Herpetofauna en vis ...................................................................................................... 30
3.1.7        Ongewervelden ............................................................................................................. 31
3.1.8        Samenvatting aanwezige soorten ................................................................................. 32
3.2          Effecten ......................................................................................................................... 33
3.2.1        Inleiding ......................................................................................................................... 33
3.2.2        Tijdelijke effecten ........................................................................................................... 33
3.2.3        Permanente effecten ..................................................................................................... 34
3.3          Effectbeoordeling Flora- en faunawet ........................................................................... 35
3.4          Mogelijkheden tot mitigatie ............................................................................................ 38

4            Ecologische Hoofdstructuur ...................................................................................... 41
4.1          Hoe is de bescherming van de EHS geregeld? ............................................................ 41
4.2          Effecten op wezenlijke kenmerken en waarden ............................................................ 42
4.3          Mogelijke externe effecten op de EHS .......................................................................... 44
4.4          Globale toetsing van de effecten op EHS ..................................................................... 44
4.5          Conclusies toetsing EHS ............................................................................................... 45

5            Natuurbeschermingswet 1998 ................................................................................... 46
5.1          Wat beschermt de Natuurbeschermingswet 1998? ...................................................... 46
5.2          Mogelijke effecten ......................................................................................................... 48
5.3          Nadere afbakening van gebieden en doelen ................................................................. 49




                                                                                                                             - versie 1 - Concept      7\92
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>       Concept

       Kenmerk R001-1228369VJW-V01




       5.4         Huidige situatie en autonome ontwikkeling Natura 2000-gebieden .............................. 50
       5.4.1       Inleiding ......................................................................................................................... 50
       5.4.2       Bargerveen .................................................................................................................... 51
       5.4.3       Engbertsdijksvenen ....................................................................................................... 53
       5.4.4       Dwingelderveld .............................................................................................................. 53
       5.4.5       Dalum-Wietmarscher Moor und Georgsdorfer Moor ..................................................... 54
       5.4.6       Emstal von Lathen bis Papenburg ................................................................................ 55
       5.5         Effectbeoordeling (passende beoordeling op het niveau van de structuurvisie) ........... 57
       5.5.1       Inleiding ......................................................................................................................... 57
       5.5.2       Bargerveen .................................................................................................................... 57
       5.5.3       Engbertsdijksvenen en Dwingelderveld ........................................................................ 62
       5.5.4       Dalum-Wietmarscher Moor und Georgsdorfer Moor ..................................................... 63
       5.5.5       Emstal von Lathen bis Papenburg ................................................................................ 64
       5.6         Samenvatting effectenbeoordeling ................................................................................ 68
       5.7         Voorlopige effectbeoordeling Natura 2000-gebieden .................................................... 69
       5.7.1       Algemeen ...................................................................................................................... 69
       5.7.2       Beoordeling per locatie zonder mitigatie ....................................................................... 69
       5.8         Mitigatiemogelijkheden .................................................................................................. 70
       5.8.1       Algemeen ...................................................................................................................... 70
       5.8.2       Mitigatie door inrichting foerageergebieden .................................................................. 71
       5.8.3       Beoordeling per locatie met mitigatie ............................................................................ 74
       5.8.4       Kwantitatieve toetsing van resultaten ............................................................................ 75

       6           Conclusie per deelgebied ........................................................................................... 76
       6.1         Flora- en faunawet ........................................................................................................ 76
       6.2         Ecologische Hoofdstructuur .......................................................................................... 76
       6.3         Natura 2000-gebieden ................................................................................................... 76

       7           Toetsing per combinatie-alternatief van deelgebieden ........................................... 77
       7.1         Woon- en leefomgeving 3 MW ...................................................................................... 79
       7.2         Landschap 3 MW .......................................................................................................... 80
       7.3         Opbrengst 5 MW ........................................................................................................... 82
       7.4         Concentratie 3 MW ........................................................................................................ 84
       7.5         Concentratie 5 MW ........................................................................................................ 85
       7.6         Spreiding 3 MW ............................................................................................................. 86
       7.7         Spreiding 5 MW ............................................................................................................. 88
       7.8         Conclusie alternatieven ................................................................................................. 90

       8           Literatuur ...................................................................................................................... 90




8\92   - versie 1 - Concept
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>Concept

Kenmerk R001-1228369VJW-V01




                              - versie 1 - Concept   9\92
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>        Concept

        Kenmerk R001-1228369VJW-V01




        1 Inleiding

        Dit achtergrondrapport Ecologie voor het PlanMER structuurvisie windpark Emmen kent een
        tweevoudige opzet die het proces van het project weergeeft. In eerste instantie worden negen
        locaties voor windturbines beoordeeld op effecten op beschermde natuur (zowel soorten als
        gebieden). Het betreft de volgende aspecten:
            -  Beschermde soorten volgens de Flora- en faunawet. De realisatie van windturbines
               kunnen bijvoorbeeld een potentieel effect hebben op beschermde vogels en
                  vleermuizen. Bespreking van de effecten in de aanlegfase is achterwege gelaten omdat
                  hierin de alternatieven niet veel verschillen. Mitigerende maatregelen voor dergelijke
                  effecten worden in een later stadium voor de voorkeurslocatie uitgewerkt.
            -     Ecologische Hoofdstructuur. De potentiële effecten op de EHS worden per locatie in
                  beeld gebracht. Vanwege het globale karakter van dit achtergrondrapport zijn externe
                  effecten slechts kort aangestipt. Verder is bespreking van de effecten in de aanlegfase
                  achterwege gelaten omdat hierin de alternatieven niet veel verschillen. Mitigerende
                  maatregelen voor dergelijke effecten worden in een later stadium voor de
                  voorkeurslocatie uitgewerkt.
            -     Natura 2000-gebied. In de nabijheid van enkele locaties ligt Natura 2000-gebied
                  Bargerveen en op grotere afstand liggen twee Natura 2000-gebieden in Duitsland en
                  twee in Nederland. Er bestaat een kans dat de plaatsing van de windturbines in de
                  nabijheid van een dergelijk gebied een effect heeft op het gebied of de natuurwaarden
                  waarvoor het gebied is aangewezen.

        De bovenstaande analyse vindt voornamelijk kwalitatief plaats. Op het moment dat er ook
        daadwerkelijk sprake is van areaalaantasting van bijvoorbeeld de EHS worden de effecten
        kwantitatief in beeld gebracht. De analyse vindt plaats op basis van bestaande gegevens. Er vindt
        dus geen aanvullend (veld)onderzoek plaats. Tauw heeft in 2013/2014 veldonderzoek heeft
        uitgevoerd naar de vliegbewegingen van watervogels van en naar het Bargerveen. Deze studie is
        zeer waardevol bij het in beeld brengen van de effecten in de verschillende locaties, zoals in deze
        passende beoordeling op het niveau van de structuurvisie voor alle 9 locaties (hoofdstuk 5 van dit
        rapport). In deze passende beoordeling op het niveau van de structuurvisie is voor alle 9 locaties
        aangegeven of significante effecten al dan niet zijn uit te sluiten. De kans bestaat dat significantie
        niet is uit te sluiten. In dat geval worden de mogelijkheden voor mitigatie bekeken. In hoofdstuk 6
        worden de conclusies weergegeven van de beoordeling per zoekgebied.




10\92   - versie 1 - Concept
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>Concept

Kenmerk R001-1228369VJW-V01



De resultaten van dit eerste deel zijn mede gebruikt bij het opstellen van een zevental
combinatie-alternatieven. Hierbij zijn windturbines binnen het grondgebied van Emmen over
verschillende zoeklocaties verdeeld, rekening houdend met de uitkomsten van de diverse
milieuonderzoeken (waaronder dus ecologie). In het vervolg van dit rapport zijn de effecten op
beschermde natuur van deze zeven alternatieven nader bepaald, rekening houdend met de
eerdere conclusies per zoekgebied.




                                                                                    - versie 1 - Concept   11\92
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>        Concept

        Kenmerk R001-1228369VJW-V01




        2 Beoogde ontwikkeling en locaties

        In dit hoofdstuk wordt een beschrijving gegeven van de huidige en toekomstige staat en
        gebruik van de verschillende locaties.

        2.1       Beoogde ontwikkeling
        De Gemeente Emmen is voornemens binnen de gemeentegrens een windpark te realiseren. De
        locatie en exacte invulling van het windpark zijn nog onbekend. Op dit moment is vooral zaak te
        bepalen welke (zoek)gebied(en) het best geschikt zijn (stadium structuurvisie), en/of welke
        locaties het meest ongeschikt zijn. Vervolgens kan worden nagedacht over typen en kenmerken
        van de windturbines, exacte opstelling, enzovoorts.

        Het daadwerkelijk bouwen van een windpark gebeurt normaliter in drie fasen:
        1. de aanleg van de gebiedsontsluiting
        2. de voorbereidingen op het plaatsen van de windturbines
        3. de plaatsing van de windturbines.

        In de eerste fase wordt de gebiedsontsluiting gerealiseerd door de aanleg van wegen naar de
        bouwlocaties en dus de toekomstige windturbinelocaties. Deze gebiedsontsluiting is nodig voor
        het transport van benodigd materieel en materiaal tijdens de bouwfase evenals voor een goede
        bereikbaarheid van de windturbines tijdens de exploitatiefase.

        Tijdens de tweede fase zal de locatie worden voorbereid op de komst van de windturbines. In
        deze fase worden de funderingen van de windturbines gebouwd met daarbij eventuele platforms
        die nodig zijn tijdens de bouwfase. In deze fase zal een aantal (bijzondere) transporten
        plaatsvinden om het materieel (betonmolens, hei- en graafmachines) en materiaal (beton,
        wapeningsstaal en heipalen) aan te voeren. Daarnaast wordt de bekabeling in deze fase
        gerealiseerd. Deze is normaal gesproken gereed alvorens men overgaat tot plaatsing van de
        windturbines.

        De uiteindelijke plaatsing van de windturbines volgt in de laatste fase. Deze worden prefab
        aangeleverd met behulp van een aantal bijzondere transporten. Er worden tevens speciale
        kranen aangevoerd om de windturbines te kunnen plaatsen.

        2.2       Locaties
        Figuur 2.1 geeft de inventarisatiekaart van de Gemeente Emmen voor de locaties weer.




12\92   - versie 1 - Concept
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>Concept

Kenmerk R001-1228369VJW-V01



Voor een beschrijving van de locaties wordt verwezen naar [PM: dummytekst]. Binnen de locaties
worden opstellingsvarianten onderscheiden. Figuren 2.2 tot en met 2.10 geven de
opstellingslocaties per zoekgebied. Voor sommige locaties is alleen een opstelling van 3MW
windturbines mogelijk, in andere zijn beide typen windturbines mogelijk.




Figuur 2.1 Inventarisatiekaart Emmen met locaties




                                                                                 - versie 1 - Concept   13\92
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>        Concept

        Kenmerk R001-1228369VJW-V01




        Figuur 2.2 Voorgestelde opstelling windturbines locatie Pottendijk. Boven: 3MW; onder 5MW




14\92   - versie 1 - Concept
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>Concept

Kenmerk R001-1228369VJW-V01




Figuur 2.3 Voorgestelde opstelling windturbines locatie De Vennen. Alleen 3MW




Figuur 2.4 Voorgestelde opstelling windturbines locatie Berkenrode. Alleen 3MW




                                                                                 - versie 1 - Concept   15\92
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>        Concept

        Kenmerk R001-1228369VJW-V01




        Figuur 2.5 Voorgestelde opstelling windturbines locatie Groenedijk. Boven: 3MW; onder 5MW




16\92   - versie 1 - Concept
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>Concept

Kenmerk R001-1228369VJW-V01




Figuur 2.6 Voorgestelde opstelling windturbines locatie Zwartenbergerweg. Boven: 3MW; onder 5MW




                                                                                      - versie 1 - Concept   17\92
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>        Concept

        Kenmerk R001-1228369VJW-V01




        Figuur 2.7 Voorgestelde opstelling windturbines locatie Noordersloot. Alleen 3MW




        Figuur 2.8 Voorgestelde opstelling windturbines locatie Tuinbouwgebied Klazienaveen. Alleen 3MW




18\92   - versie 1 - Concept
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>Concept

Kenmerk R001-1228369VJW-V01




Figuur 2.9 Voorgestelde opstelling windturbines locatie N34. Boven: 3MW; onder 5MW




                                                                                     - versie 1 - Concept   19\92
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>        Concept

        Kenmerk R001-1228369VJW-V01




        Figuur 2.10 Voorgestelde opstelling windturbines locatie Veenschapsweg. Boven: 3MW; onder 5MW




20\92   - versie 1 - Concept
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>Concept

Kenmerk R001-1228369VJW-V01




3 Flora- en faunawet

In dit hoofdstuk wordt de huidige situatie van de aanwezigheid van (strikt) beschermde
soorten beschreven. Op basis van de autonome ontwikkeling van de aanwezigheid van
deze soorten wordt een toetsing van het voornemen uitgevoerd.



3.1       Huidige situatie en autonome ontwikkeling

3.1.1      Inleiding
De bescherming van inheemse dier- en plantensoorten is vastgelegd in de Flora- en faunawet.
De wet maakt onderscheid in vier categorieën beschermde soorten namelijk:
 Tabel 1-soorten: De meest algemene, niet bedreigde soorten. Voor deze soorten geldt een
   vrijstellingsregeling bij ruimtelijke ontwikkelingen, bestendig gebruik of beheer en onderhoud.
      In de toetsing nemen we deze soorten niet mee
     Tabel 2-soorten: Beschermde soorten. Hiervoor geldt een vrijstelling bij ruimtelijke
      ontwikkelingen, bestendig gebruik of beheer en onderhoud mits wordt gehandeld volgens een
      geaccordeerde en door de initiatiefnemer onderschreven gedragscode
     Tabel 3-soorten: Strikt beschermde soorten waaronder de Habitatrichtlijnsoorten en een
      selectie van bedreigde soorten
Een vierde categorie betreft de soortgroep vogels. Alle broedende vogels, de in functie zijnde
nesten en de functionele omgeving hiervan, zijn beschermd tijdens het broedseizoen (voor de
meeste soorten globaal van maart tot en met juli) (algemene broedvogelsoorten). Daarnaast is de
vaste verblijfplaats (en functionele omgeving) van een klein aantal (roof)vogelsoorten jaarrond
beschermd (categorie 1 tot en met 4 vogelsoorten). Nesten van een kleine groep soorten is
uitsluitend jaarrond beschermd ‘wanneer zwaarwegende feiten of ecologische omstandigheden’
dat rechtvaardigen (categorie 5 vogelsoorten).

Zorgplicht
In de Flora- en faunawet is een zorgplicht opgenomen, die altijd geldt, voor alle planten en
dieren, of ze beschermd zijn of niet, ook als er ontheffing of vrijstelling is verleend.

3.1.2      Flora
Op basis van algemene verspreidingsgegevens kan een aantal plantensoorten voorkomen in
tenminste een van de locaties (Stichting Floron, 2011), namelijk kleine zonnedauw, lange
zonnedauw, ronde zonnedauw, wilde gagel en beenbreek (alle tabel 2-soorten). Tabel 3.1 geeft
een overzicht van de mogelijk aanwezige soorten per locatie op basis van een nadere
overweging op basis van bijvoorbeeld biotoop en specifieke verspreidingsgegevens. Soorten die
in geen van de negen locaties zullen voorkomen zijn niet meer vermeld.




                                                                                     - versie 1 - Concept   21\92
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>        Concept

        Kenmerk R001-1228369VJW-V01




        Tabel 3.1 Aanwezigheid van tabel 2-soorten (vaat)planten in de negen locaties (-: zeker niet, +/-: mogelijk, ++:
        waarschijnlijk, +++: zeker)



        Soort                   1          2       3       4        5       6        7         8         9
        Kleine zonnedauw        +/-    +/- +++ ++ +++ +++ +/- +++                                       ++
        Ronde zonnedauw +++ ++ +++ +/- +++ +++                                        -    +++ +++


        3.1.3      Grondgebonden zoogdieren
        Op basis van algemene verspreidingsgegevens kan een aantal grondgebonden zoogdiersoorten
        voorkomen in tenminste een van de locaties (Broekhuizen et al. 1992), namelijk eekhoorn,
        steenmarter (alle tabel 2-soorten) en waterspitsmuis, das, veldspitsmuis (alle tabel 3-soorten).
        Tabel 3.2 geeft een overzicht van de mogelijk aanwezige soorten per locatie op basis van een
        nadere overweging op basis van bijvoorbeeld biotoop en specifieke verspreidingsgegevens.
        Soorten die in geen van de negen locaties zullen voorkomen zijn niet meer vermeld.

        Tabel 3.2 Aanwezigheid van tabel 2- en 3-soorten grondgebonden zoogdieren in de negen locaties (-: zeker niet, +/-:
        mogelijk, ++: waarschijnlijk, +++: zeker)



        Soort                         1        2       3        4       5        6        7        8          9
        Eekhoorn                      +++ +++ +++ +++ +++ +++ +++                                  ++        +++
        Steenmarter                   +++ ++ +++ ++ +++                         ++ +++ +++                   ++
        Waterspitsmuis                +++ ++           -       +++ +/-          +/-        -       +/-       +/-
        Das                            -       -       -        -       -       +/-       +/-      +/-       +/-
        Veldspitsmuis                  -       -       -        -       -       +++ +/-             -        +/-


        3.1.4      Vleermuizen
        Inleiding
        Hoewel vleermuizen zoogdieren zijn, worden deze vanwege hun afwijkende eigenschappen als
        afzonderlijke groep behandeld.

        Gezien het feit dat, naast vogels, ook vleermuizen slachtoffer kunnen worden van aanvaringen
        met windturbines is het belangrijk inzichtelijk te maken welke vleermuissoorten voor kunnen
        komen binnen de Gemeente Emmen. Dit is voorspeld met behulp van een door Tauw ontwikkeld
        vleermuismodel. Dit model, gebaseerd op landschappelijke elementen zoals bomenrijen en
        watergangen, werkt in ArcGis. Hieronder wordt allereerst een korte beschrijving gegeven van de
        toegepaste methode. Vervolgens worden de resultaten van de modelrun beschreven en
        geïnterpreteerd voor de verschillende zoeklocaties binnen de Gemeente Emmen.

        Toelichting vleermuismodel




22\92    - versie 1 - Concept
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>Concept

Kenmerk R001-1228369VJW-V01



Vleermuizen in Nederland gebruiken ter oriëntatie tijdens de vlucht (vliegroute) landschappelijke
elementen zoals bomenrijen, watergangen en/of bebouwing. Groene en blauwe elementen zoals
bossen, parken, weilanden en/of watergangen worden veelvuldig gebruikt als foerageergebied,
omdat er zich nabij deze elementen veel insecten (voedsel voor vleermuizen) bevinden.
Verblijfplaatsen van vleermuizen bevinden zich in bomen(holten) en/of gebouwen.

Het vleermuismodel maakt gebruik van gedetailleerde TOP10 vector-bestanden. Op basis van
bovenstaande, zeer beknopt beschreven, ecologie van de Nederlandse vleermuizen, is het model
(per vleermuissoort op een andere wijze) gekoppeld aan de TOP10 vector bestanden ‘terrein’,
‘bebouwing’, ‘watergang’, ‘inrichtingselement’ en ‘wegdeel’. Zo maakt bijvoorbeeld een
Watervleermuis veel gebruik van watergangen en verblijft deze vooral in bomen. De Gewone
dwergvleermuis is juist een zogenaamde stadssoort die vooral in gebouwen verblijft.

De mogelijke aanwezigheid van de drie functies vliegroute, foerageergebied en verblijfplaats is
vervolgens per soort voorspeld op basis van de aanwezigheid van de elementen waar de soorten
specifiek gebruik van maken. Het model voorspelt de (mogelijke) aanwezigheid van soort-functie
combinaties per kilometerhok. Een kleiner detailniveau is in dit geval niet noodzakelijk.
Op basis van verspreidingsgegevens (Limpens et al., 1997) en eigen expert judgement, worden
de volgende zes vleermuissoorten verwacht in de Gemeente Emmen: Gewone dwergvleermuis,
Ruige dwergvleermuis, Laatvlieger, Gewone grootoorvleermuis, Rosse vleermuis en
Watervleermuis (alle tabel 3). Overige vleermuissoorten worden op basis van verspreiding en het
aanwezige biotoop in de Gemeente Emmen niet verwacht. Voor de zes genoemde soorten is het
vleermuismodel toegepast, waarbij moet worden vermeld dat voor de Gewone grootoorvleermuis
een bosfilter is toegepast. Deze soort is, anders dan de overige vijf soorten, sterk(er) afhankelijk
van grote bosgebieden. In tabel 3.3 volgt een overzicht van te verwachten soorten per
zoeklocatie volgens literatuurgegevens. Deze gegevens zijn nogal gedateerd en daarom
zal de uitkomst van het vleermuismodel leidend zijn bij de effectenbeoordeling.



Tabel 3.3 Aanwezigheid van vleermuizen (alle tabel 3-soorten) in de negen locaties op basis van literatuurgegevens (-:
zeker niet, +/-: mogelijk, ++: waarschijnlijk en +++: zeker)



Soort                            1     2     3     4         5     6    7     8     9
Gewone dwergvleermuis           +/-   +/-    -     +/-        -    ++   +/-   +/-   +/-
Gewone grootoorvleermuis        +/-   +/-   +/-     -         -    -    ++    +/-    -
Laatvlieger                     ++    ++    ++     +/-       +/-   ++   ++    ++    ++
Ruige dwergvleermuis            +++ ++      ++     ++        +/-   ++   ++    ++    +/-
Rosse vleermuis                 +/-   +/-   ++ +/-       -         ++   ++    ++    +/-
Watervleermuis                   -    +/-   +/-    +/-       +/-   ++   ++    ++    +/-




                                                                                                        - versie 1 - Concept   23\92
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>        Concept

        Kenmerk R001-1228369VJW-V01



        Resultaten vleermuismodel
        In figuren 3.1, 3.2 en 3.3 is een overzicht gegeven van de door het model voorspelde
        aanwezigheid van de zes vleermuissoorten binnen de Gemeente Emmen. In de figuren is de
        aanwezigheid van alle soorten samengevoegd per functie (verblijfplaats, foerageergebied of
        vliegroute), waardoor een goed beeld ontstaat waar de knelpunten op het gebied van
        vleermuizen het grootst zijn.

        Op basis van de figuur 3.1 kan per locatie het volgende worden geconcludeerd voor wat betreft
        de aanwezigheid van mogelijke vliegroutes:
         Pottendijk: mogelijke vliegroutes van 4-5 soorten
           De Vennen: mogelijke vliegroutes van 5 soorten
           Groenendijk: mogelijke vliegroutes van 5-6 soorten
           Zwartenbergerweg: mogelijke vliegroutes niet te bepalen. Vanwege ligging in open gebied
            worden hier niet veel soorten met vliegroutes verwacht: maximaal 2 soorten
           Berkenrode: mogelijke vliegroutes van 5 soorten
           Noordersloot: mogelijke vliegroutes van 5-6 soorten
           N34: mogelijke vliegroutes van 6 soorten
           Tuinbouwgebied Klazienaveen: mogelijke vliegroutes van 5-6 soorten
           Veenschapsweg: mogelijke vliegroutes van 4-6 soorten

        Op basis van de figuur 3.2 kan per locatie het volgende worden geconcludeerd voor wat betreft
        de aanwezigheid van mogelijk foerageergebied:
           Pottendijk: mogelijk foerageergebied van 5 soorten
           De Vennen: mogelijk foerageergebied van 5 soorten
           Groenendijk: mogelijk foerageergebied van 6 soorten
           Zwartenbergerweg: mogelijk foerageergebied niet te bepalen. Vanwege ligging in open
            gebied worden hier niet veel soorten met foerageergebied verwacht: maximaal 2 soorten
           Berkenrode: mogelijk foerageergebied van 5 soorten
           Noordersloot: mogelijk foerageergebied van 5-6 soorten
           N34: mogelijk foerageergebied van 4-6 soorten
           Tuinbouwgebied Klazienaveen: mogelijk foerageergebied van 5-6 soorten
           Veenschapsweg: mogelijk foerageergebied van 4-5 soorten

        Op basis van de figuur 3.3 kan per locatie het volgende worden geconcludeerd voor wat betreft
        de aanwezigheid van mogelijke verblijfplaatsen:
         Pottendijk: mogelijke verblijfplaatsen van 0-5 soorten
         De Vennen: mogelijke verblijfplaatsen van 3 soorten
           Groenendijk: mogelijke verblijfplaatsen van 4-6 soorten




24\92   - versie 1 - Concept
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>Concept

Kenmerk R001-1228369VJW-V01



   Zwartenbergerweg: mogelijke verblijfplaatsen niet te bepalen. Vanwege ligging in open
    gebied worden hier niet veel soorten met verblijfplaatsen verwacht: maximaal 2 soorten
   Berkenrode: mogelijke verblijfplaatsen van 4-5 soorten
   Noordersloot: mogelijke verblijfplaatsen van 0-6 soorten
   N34: mogelijke verblijfplaatsen van 6 soorten
   Tuinbouwgebied Klazienaveen: mogelijke verblijfplaatsen van 3-6 soorten
   Veenschapsweg: mogelijke verblijfplaatsen van 3-5 soorten


Soort-functiecombinaties
De soort-functiecombinaties zijn in beeld gebracht per zoekgebied door de vleermuisverspreiding
te koppelen aan de vleermuisfuncties in de zoekgebieden (verblijfplaats, foerageergebied en
vliegroute). Hieruit volgt een functiescore die met behulp van het gemiddelde aantal vleermuizen
per kilometerhok wordt omgezet in een factor. Het zoekgebied met de hoogste factor herbergt de
meeste soort-functiecombinaties per km2. In tabel 3.4 worden de resultaten van de analyse
weergegeven. De functiescore is hierbij bepaald door de afzonderlijke scores op te tellen, waarbij
die voor verblijfplaatsen dubbel telt. De factor is bepaald door de functiescore te delen door het
aantal km2 en vervolgens door 4 te delen. Ten slotte is een rating toegepast door de hoogste
factor als ‘1’ te waarderen en de laagste als ‘6’.




Uit de bovenstaande tabel kan geconcludeerd worden dat de zoekgebieden 3, 4 en 6 de meeste
soort-functiecombinaties per km2 herbergen. De scores ontlopen elkaar echter niet veel. Alle
gebieden zijn per km2 voor wat betreft vleermuizen ongeveer even waardevol.




                                                                                    - versie 1 - Concept   25\92
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>        Concept

        Kenmerk R001-1228369VJW-V01




        Figuur 3.1 Door het vleermuismodel voorspelde aantal vleermuissoorten binnen de gemeente Emmen voor
        de functie vliegroutes




26\92   - versie 1 - Concept
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>Concept

Kenmerk R001-1228369VJW-V01




Figuur 3.2 Door het vleermuismodel voorspelde aantal vleermuissoorten binnen de gemeente Emmen voor
de functie foerageergebied




                                                                                     - versie 1 - Concept   27\92
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>        Concept

        Kenmerk R001-1228369VJW-V01




        Figuur 3.3 Door het vleermuismodel voorspelde aantal vleermuissoorten binnen de gemeente Emmen voor
        de functie verblijfplaats




28\92   - versie 1 - Concept
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>Concept

Kenmerk R001-1228369VJW-V01



3.1.5      Vogels


Algemene vogelsoorten
Alle locaties bieden geschikt habitat voor algemene vogelsoorten zoals ekster, wilde eend en
merel.

Vogels met jaarrond beschermde verblijfplaatsen
Op basis van algemene verspreidingsgegevens kan een aantal vogelsoorten met jaarrond
beschermde verblijfplaatsen voorkomen in tenminste een van de locaties (SOVON, 2002, 2015),
namelijk boomvalk, buizerd, gierzwaluw, havik, huismus, kerkuil, ransuil, roek, sperwer, steenuil
en wespendief. Tabel 3.4 geeft een overzicht van de mogelijk aanwezige soorten per locatie op
basis van een nadere overweging op basis van bijvoorbeeld biotoop en specifieke
verspreidingsgegevens. Soorten die in geen van de negen locaties zullen voorkomen zijn niet
meer vermeld.


Naast nesten van soorten met jaarronde bescherming komen mogelijk ook nesten voor van
soorten die alleen jaarrond beschermd zijn wanneer sprake is van “specifieke zwaarwegende
feiten of ecologische omstandigheden”. Hiervan is sprake wanneer deze categorie 5-soort
opgenomen is op de Rode Lijst, én wanneer de aantalsontwikkeling van het afgelopen
decennium een significant negatieve trend laat zien. Ter plaatse van de locaties voldoen van
deze categorie 5-vogelsoorten alleen tapuit en taigaboomkruiper hieraan.



Tabel 3.4 Mogelijke aanwezigheid van vogels met jaarrond beschermde verblijfplaatsen in de negen locaties (-: zeker niet,
+/-: mogelijk, ++: waarschijnlijk en +++: zeker)



Soort                  1     2     3     4         5    6    7     8      9
                 Categorie 1 tot en met 4 vogelsoorten
Boomvalk              +/-   +/-   ++     ++    ++      +++ ++      ++    ++
Buizerd               +++ +++ +++ +++ +++ +++ +++ +++ +++
Gierzwaluw            +++ ++ +++ +++ +++               ++ +++ +++ +++
Havik                 +/- +++ +++ +++ +++ +++ +++ +++ +++
Huismus               +++ +++ +++ +++ +++ +++ +++ +++ +++
Kerkuil               +/-   +/- +++ +++ +++ +++ +++ +/-                  +++
Ransuil               +++ +++ +++ +++ +++ +++ +++ +++ +++
Roek                  +/-   +/-     -     -        -   +++ +/-      -    ++
Sperwer               +/-   +/- +++ +/- +++ +++ +++ +++ +++
Steenuil                -    -      -    +/-   +/-     +/-   +/-   +/-   +++
Wespendief            +++ ++        -    +/-   +/-      -    +/-   +/-   +/-




                                                                                                        - versie 1 - Concept   29\92
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>        Concept

        Kenmerk R001-1228369VJW-V01



                  Categorie 5 vogelsoorten met jaarronde bescherming
        Tapuit                   -        -       ++       +/-       +/-           ++         -    +/-           +/-
        Taigaboomkruiper        +/-       -       ++       +/-        ++            -         -    +/-            -


        3.1.6       Herpetofauna en vis
        Amfibieën
        Op basis van algemene verspreidingsgegevens kan een aantal amfibieën voorkomen in
        tenminste een van de locaties (Herder et al., 2009; Creemers et al., 2009; van Uchelen, 2010;
        RAVON, 2015), namelijk alpenwatersalamander (tabel 2), kamsalamander, heikikker, poelkikker
        en knoflookpad (alle tabel 3-soorten). Tabel 3.5 geeft een overzicht van de mogelijk aanwezige
        soorten per locatie op basis van een nadere overweging op basis van bijvoorbeeld biotoop en
        specifieke verspreidingsgegevens. Soorten die in geen van de negen locaties zullen voorkomen
        zijn niet meer vermeld.

        Tabel 3.5 Aanwezigheid van tabel 2- en 3-soorten amfibieën in de negen locaties (-: zeker niet, +/-: mogelijk, ++:
        waarschijnlijk, +++: zeker)



        Soort                         1           2       3         4         5         6         7         8          9
        Alpenwatersalamander +++ +/-                      +/-       +/-       +/-       +/-       +/-       +/-        +/-
        Kamsalamander                 +++ ++              +/-       ++        +/-       ++        +/-       +/-        ++
        Heikikker                     +++ ++              +/-       ++        +/-       ++        +/-       +/-        ++
        Poelkikker                    +++ ++ +++ ++ +++                                 ++        ++ +++               ++
        Knoflookpad                   +++ ++              +/-       +/-        -        ++        +/-        -         ++


        Reptielen
        Op basis van algemene verspreidingsgegevens kan een aantal reptielen voorkomen in tenminste
        een van de locaties (Herder et al., 2009 & Creemers et al., 2009; RAVON, 2015), namelijk
        levendbarende hagedis (tabel 2), hazelworm, adder, ringslang, gladde slang en zandhagedis (alle
        tabel 3-soorten). Tabel 3.6 geeft een overzicht van de mogelijk aanwezige soorten per locatie op
        basis van een nadere overweging op basis van bijvoorbeeld biotoop en specifieke
        verspreidingsgegevens. Soorten die in geen van de negen locaties zullen voorkomen zijn niet
        meer vermeld.

        Tabel 3.6 Aanwezigheid van tabel 2- en 3-soorten reptielen in de negen locaties (-: zeker niet, +/-: mogelijk, ++:
        waarschijnlijk, +++: zeker)



        Soort                                 1       2         3         4         5         6         7         8          9
        Levendbarende hagedis +++ +++ ++ +++ +++                                            ++        +/- +++              ++
        Hazelworm                         +/-         +/- +++             -         -       ++        +/-         -        ++
        Adder                                 -       ++ +++ +++ +++                        ++          -        +++       +/-




30\92    - versie 1 - Concept
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>Concept

Kenmerk R001-1228369VJW-V01



Ringslang                    +/-    -     -     -    +/-    ++     +/-     +/-      +/-
Zandhagedis                  +/-   +/- +++ ++         -     ++         -       -       -


Vissen
Op basis van algemene verspreidingsgegevens kan een aantal vissen voorkomen in tenminste
een van de locaties (Herder et al, 2010; RAVON, 2015), namelijk kleine modderkruiper,
rivierdonderpad (beide tabel 2-soorten) en grote modderkruiper (tabel 3-soort). Tabel 3.7 geeft
een overzicht van de mogelijk aanwezige soorten per locatie op basis van een nadere
overweging op basis van bijvoorbeeld biotoop en specifieke verspreidingsgegevens. Soorten die
in geen van de negen locaties zullen voorkomen zijn niet meer vermeld.

Tabel 3.7 Aanwezigheid van tabel 2- en 3-soorten vissen in de negen locaties (-: zeker niet, +/-: mogelijk, ++: waarschijnlijk,
+++: zeker)



Soort                         1    2     3      4     5        6       7       8       9
Grote modderkruiper          +/-   +/- +++ +/-       +/-       -   +/-     +/-         -
Kleine modderkruiper          -     -    +++ ++       -        -   +/-         -       -
Rivierdonderpad               -    +/-    -    ++     -        -       -       -       -


3.1.7       Ongewervelden
Dagvlinders
Op basis van algemene verspreidingsgegevens kan alleen het heideblauwtje (tabel 3-soort)
voorkomen in tenminste een van de locaties (Bos et al., 2006; EIS-Nederland et al., 2007;
Vlinderstichting, 2015). Enkele zwervende exemplaren van andere tabel 2 en 3-soorten zijn nooit
uit te sluiten maar dit betreft zwervers die hier geen vast leefgebied hebben. Tabel 3.8 geeft een
overzicht van het mogelijke voorkomen van heideblauwtje per locatie op basis van een nadere
overweging op basis van bijvoorbeeld biotoop en specifieke verspreidingsgegevens.

Tabel 3.8 Aanwezigheid van heideblauwtje in de negen locaties (-: zeker niet, +/-: mogelijk, ++: waarschijnlijk, +++: zeker)



Soort                                          1     2     3       4       5       6       7   8     9
Heideblauwtje                                 +/-   +/- +++ +/- +++                +/-     +/- +++   +/-


Libellen
Op basis van algemene verspreidingsgegevens kan een aantal libellen voorkomen in tenminste
een van de locaties (Dijkstra et al. 2002; EIS-Nederland et al., 2007; Vlinderstichting, 2015),
namelijk gevlekte witsnuitlibel en noordse winterjuffer (beide tabel 3). Tabel 3.9 geeft een
overzicht van de mogelijk aanwezige soorten per locatie op basis van een nadere overweging op
basis van bijvoorbeeld biotoop en specifieke verspreidingsgegevens. Soorten die in geen van de
negen locaties zullen voorkomen zijn niet meer vermeld.




                                                                                                            - versie 1 - Concept   31\92
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>        Concept

        Kenmerk R001-1228369VJW-V01




        Tabel 3.9 Aanwezigheid van tabel 2- en 3-soorten libellen in de negen locaties (-: zeker niet, +/-: mogelijk, ++:
        waarschijnlijk, +++: zeker)



        Soort                                          1     2     3      4     5     6     7      8     9
        Noordse winterjuffer                           +/-   -      -     -     -      -     -     -      -


        Overige ongewervelden
        Als ongewervelden zijn naast dagvlinders en libellen ook enkele kevers, weekdieren (zoals de
        platte schijfhoren) en andere ongewervelden beschermd door de Flora- en faunawet. Van deze
        soorten zijn geen waarnemingen in en in de omgeving van de locaties bekend (Stichting
        Anemoon, 2008).

        3.1.8       Samenvatting aanwezige soorten
        Tabel 3.10 vat het mogelijke voorkomen samen van de (strikt) beschermde soorten zoals
        beschreven in de voorgaande paragrafen. Hierin is weergeven welke soorten in of in de nabije
        omgeving van één of meerdere locaties voor kunnen komen. In de tabel zijn alleen de vogels en
        de andere zwaarder beschermde soorten van tabellen 2 en 3 van de Flora- en faunawet
        opgenomen. Voor soorten van tabel 1 geldt een vrijstelling.

        Tabel 3.10 Beschermde soorten (tabel 2/3 en vogelsoorten) die op basis van verspreidingsgegevens en
        deskundigenoordeel in of in de nabije omgeving van de locaties verwacht worden



        Soortgroep                 Verwachte soorten (tabel 2/3 en vogelsoorten)
        Flora                      Kleine zonnedauw, ronde zonnedauw (alle 2-soorten)
        Zoogdieren                 Eekhoorn, steenmarter (alle tabel 2-soorten), en waterspitsmuis, das, veldspitsmuis
                                   (alle tabel 3-soorten)
        Vleermuizen                Gewone dwergvleermuis, gewone grootoorvleermuis, laatvlieger, ruige
                                   dwergvleermuis, rosse vleermuis en watervleermuis (alle tabel 3-soorten)
        Vogels (algemeen)          Diverse (algemene) broedende vogelsoorten mogelijk
        Vogels (met vaste          Boomvalk, buizerd, gierzwaluw, havik, huismus, kerkuil, ransuil, roek, sperwer,
        verblijfplaatsen)          steenuil en wespendief (alle categorie 1 tot en met 4-soorten)
        Reptielen                  Levendbarende hagedis (tabel 2-soort) en hazelworm, adder, ringslang en
                                   zandhagedis (alle tabel 3-soorten)
        Amfibieën                  Alpenwatersalamander (tabel 2-soort), kamsalamander, heikikker, poelkikker,
                                   knoflookpad (tabel 3-soort)
        Vissen                     Kleine modderkruiper, rivierdonderpad (beide tabel 2-soorten) en grote modderkruiper
                                   (tabel 3-soort)
        Dagvlinders                Heideblauwtje (tabel 3-soort)
        Libellen                   Noordse winterjuffer (tabel 3-soort)




32\92    - versie 1 - Concept
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>Concept

Kenmerk R001-1228369VJW-V01



Overige ongewervelden Geen tabel 2/3-soorten verwacht


3.2       Effecten

3.2.1      Inleiding
De beoogde (ruimtelijke) ingreep heeft in potentie effect op beschermde dier- en plantensoorten.
Hierbij is onderscheid te maken tussen tijdelijke effecten tijdens de aanlegfase en permanente
effecten gedurende de exploitatiefase. Deze effecten worden hieronder afzonderlijk van elkaar
beschreven.

3.2.2      Tijdelijke effecten
Gedurende de aanlegfase vindt (zwaar) transport plaats in en naar de locatie voor het transport
van materieel en bouwmateriaal voor de aanleg van wegen, bekabelingen, funderingen en
windturbines. Invloeden door transport zijn veelal tijdelijk en van korte duur, met uitzondering van
de eventuele vernieling van biotopen. De invloeden door de tijdelijke werkzaamheden zijn tijdelijk
van aard, maar wel met een significant langere duur dan de invloeden door alleen het transport
van materieel.

Hieronder volgt een overzicht met de tijdelijke invloeden die bij de realisatie van een windpark
relevant zijn voor het thema ecologie. Dit overzicht is samengesteld met behulp van het rapport
‘Ecologische en natuurbeschermingsrechtelijke aspecten van windturbines op land’ (Winkelman
et al., 2008) en de effectenindicator (Ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie,
2012).


Tijdelijke invloeden:
 Visuele verstoring tijdens transport
         Licht van groot materieel
         Aanwezigheid van (groot) materieel
         Verhoogde menselijke activiteit
     Geluidverstoring tijdens transport
       Geluid van gebruik (groot) materieel
       Geluid van verhoogde menselijke activiteit
     Fysieke verstoring tijdens transport
       Trillingen van gebruik (groot) materieel
       Gebruik van (delen van) biotoop als tijdelijke opslag materieel en materiaal
     Visuele verstoring tijdens werkzaamheden
       Bouwverlichting en licht van (groot) materieel
       Aanwezigheid van (groot) materieel
       Verhoogde menselijke activiteit
     Geluidverstoring tijdens werkzaamheden




                                                                                       - versie 1 - Concept   33\92
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>        Concept

        Kenmerk R001-1228369VJW-V01



                 Geluid van gebruik (groot) materieel
                 Geluid van verhoogde menselijke activiteit

        De bovenstaande verstoringen kunnen door afschrikeffect een tijdelijke barrière vormen voor
        migrerende of foeragerende fauna. Daarnaast kunnen de verstoringen zorgen voor een tijdelijke
        vermijding van de biotopen op de locatie als foerageergebied of verblijfplaats. Het maakt ze
        echter niet permanent ongeschikt zodat het te verwachten effect ook daadwerkelijk tijdelijk is.
        Daarnaast zijn tijdelijke effecten te mitigeren. Daarmee overheersen eventuele permanente effect
        zodat alleen effecten van dergelijke effecten uitgebreid worden besproken. In een op te stellen
        mitigatieplan moeten wel mitigerende maatregelen voor tijdelijke effecten worden beschreven.

        3.2.3     Permanente effecten
        Naast tijdelijke verstoringen hebben de ontwikkelingen tijdens de aanlegfase en de exploitatiefase
        ook in potentie tot permanente invloeden. Hieronder volgt een overzicht met de permanente
        invloeden die de realisatie en exploitatie van een windpark in het uiteindelijke locaties
        veroorzaakt. Dit overzicht is samengesteld met behulp van het rapport ‘Ecologische en
        natuurbeschermingsrechtelijke aspecten van windturbines op land’ (Winkelman et al. 2008) en de
        effectenindicator (Ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, 2012).

        Permanente invloeden:
           Directe mortaliteit
           Slachtoffers door aanvaringen
           Slachtoffers door luchtwervelingen
           Roteren van rotorbladen van windturbines in bedrijf
           Fysieke verstoring van biotoop
           Verlies van leefgebied door aanleg wegen, funderingen en windturbines
           Modificatie leefgebied door aanleg wegen, funderingen en windturbines
           Vernieling van leefgebied door transport en opslag materieel en materiaal
           Geluidverstoring
           Geluid van windturbines in bedrijf
           Visuele verstoring
           Aanwezigheid van windturbines


        De afschrikkende werking van bovenstaande effecten op beschermde soorten, kan een barrière
        vormen voor migrerende of foeragerende fauna. Daarnaast kunnen de verstoringen zorgen voor
        een vermijding van de biotopen op de locatie als foerageergebied of verblijfplaats. Bij de realisatie
        van het windpark gaat ook leefgebied verloren, bijvoorbeeld door de aanleg van wegen en
        funderingen. Naast de barrièrewerking wordt het areaal van leefgebied ook negatief aangetast.
        De exploitatiefase van de windmolens zal ook gepaard gaan met het nodige onderhoud van de




34\92   - versie 1 - Concept
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>Concept

Kenmerk R001-1228369VJW-V01



windturbines. Dit zal op de uiteindelijke locatie een lichte periodieke verstoring creëren door de
aanwezigheid van menselijke activiteit en het gebruik van (licht) materieel.

3.3        Effectbeoordeling Flora- en faunawet
Hier wordt per soortgroep getoetst of het beoogde voornemen een effect kan hebben. De Flora-
en faunawet gaan uit van het voorzorgsbeginsel en stelt dat effecten met zekerheid moeten
kunnen worden uitgesloten. Wanneer effecten mogelijk zijn, en wanneer op basis van actuele
verspreidingsgegevens niet met zekerheid vast te stellen is of een soort aanwezig is, kan nader
onderzoek noodzakelijk zijn.

Afbakening per zoekgebied
In tabel 3.11 zijn de mogelijkheden opgenomen van schadelijke effecten op tabel 2- en 3-soorten
per zoekgebied. De kans dat een door de Flora- en faunawet beschermde soort wordt geschaad
door ingrepen in een locatie neemt toe met het aantal beschermde soorten in dat zoekgebied.
Wel zullen de effecten voor grondgebonden soortgroepen naar verwachting goed te mitigeren zijn
(in de tabel met grijs weergegeven). Door een zorgvuldige locatiekeuze in combinatie met
passende mitigatiemaatregelen kunnen de effecten naar verwachting beperkt blijven.

Vogels en vleermuizen vliegen, en voor deze soortgroepen vormen windturbines een extra
risicofactor, naast de mogelijke effecten door aantasting van vaste verblijfplaatsen als
bijvoorbeeld bomen worden gekapt. In alle locaties worden meerdere soorten vogels en
vleermuizen verwacht. Deze effecten zijn niet eenvoudig te mitigeren. Geen van de locaties is
hierin in positieve of negatieve zin onderscheidend. De effecten op de afzonderlijke soortgroepen
worden verderop in deze paragraaf besproken.

Tabel 3.11 Mogelijkheid van effecten op soortgroep per locatie (-: onwaarschijnlijk (uitgesloten), +/-: mogelijk, ++:
waarschijnlijk en +++: zeer waarschijnlijk; soortgroep grijs: effecten naar verwachting goed te mitigeren)



Soortgroep                1           2            3           4           5            6           7             8            9
Flora                   +++          ++          +++          ++          +++         +++          +/-          +++          +++
Zoogdieren              +++          +++         +++         +++          +++         +++          +++          +++          +++
Vleermuizen             +++          +++         +++         +++          +++         +++          +++          +++          +++
Vogels (algemeen)       +++          +++         +++         +++          +++         +++          +++          +++          +++
Vogels (met vaste       +++          +++         +++         +++          +++         +++          +++          +++          +++
verblijfplaatsen)
Amfibieën               +++          ++          +++          ++          +++          ++          ++           +++           ++
Reptielen               +++          +++         +++         +++          +++          ++          +/-          +++           ++
Vissen                   +/-         +/-         +++          ++           +/-          -          +/-           +/-           -
Dagvlinders              +/-         +/-         +++          +/-         +++          +/-         +/-          +++           +/-
Libellen                 +/-           -           -           -            -           -            -            -            -




                                                                                                             - versie 1 - Concept   35\92
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>        Concept

        Kenmerk R001-1228369VJW-V01




        Flora
        In de locaties kunnen kleine zonnedauw en ronde zonnedauw voorkomen. Deze soorten zijn
        gevoelig voor fysieke verstoring van biotoop door verlies en/of vernieling van standplaatsen.
        Doordat er op dit moment nog geen uitsluitsel is over de uiteindelijke locatie (ligging en inrichting)
        zijn negatieve effecten door verwijdering niet nader te bepalen. In alle locaties kunnen de effecten
        door een zorgvuldige locatiekeuze en in combinatie met mitigerende maatregelen naar
        verwachting beperkt blijven.

        Zoogdieren
        In de locaties kunnen de eekhoorn, steenmarter, waterspitsmuis, das en
        veldspitsmuis voorkomen. Deze zoogdieren zijn gevoelig zijn voor visuele, fysieke en
        geluidverstoring gedurende het transport en de werkzaamheden in de aanlegfase. Daarnaast
        kunnen zij gevoelig zijn voor permanente fysieke verstoringen door verlies, modificatie en
        vernieling van hun biotoop. Doordat er op dit moment nog geen uitsluitsel is over de uiteindelijke
        locatie (ligging en inrichting) zijn negatieve effecten door tijdelijke en permanente verstoringen
        nog niet uit te sluiten. In alle locaties kunnen de effecten door een zorgvuldige locatiekeuze en
        combinatie met mitigatiemaatregelen naar verwachting beperkt blijven.

        Vleermuizen
        Op de uiteindelijke locatie hebben verschillende tabel 3-soorten vleermuizen mogelijk vaste
        vliegroutes, foerageergebieden en/of vaste verblijfplaatsen. Wij concluderen dat de ontwikkeling
        van een windpark sterk nadelige gevolgen kan hebben voor deze functies.

        De in de locaties aanwezige vleermuizen zijn gevoelig voor visuele en geluidsverstoring in de
        aanlegfase als gevolg van transport en werkzaamheden. Daarnaast is een aantal soorten
        gevoelig voor permanente fysieke verstoringen door verlies, omzetting en vernieling van hun
        biotoop. Vooral het kappen van bomen kan een groot verstorend effect hebben door het
        vernietigen van verblijfplaatsen en het onderbreken van vaste vliegroutes en foerageerplekken.
        In de exploitatiefase kunnen windturbines in bedrijf zorgen voor aanvaringsslachtoffers bij de
        hoog vliegende vleermuissoorten als gevolg van luchtwervelingen. Daarnaast kunnen passief
        foeragerende soorten (soorten die geen echolocatie gebruiken om hun prooi te lokaliseren, zoals
        de gewone grootoorvleermuis) negatieve effecten ondervinden door het geluid van de
        windturbines in bedrijf.

        Doordat er op dit moment nog geen uitsluitsel is over de uiteindelijke locatie (ligging en
        inrichting) zijn negatieve effecten door tijdelijke en permanente verstoringen niet uit te sluiten.
        Niet kan worden uitgesloten dat een zorgvuldige locatiekeuze en mitigatiemaatregelen in
        voldoende mate deze negatieve effecten kunnen verzachten of voorkomen.




36\92   - versie 1 - Concept
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>Concept

Kenmerk R001-1228369VJW-V01




Vogels
In de locaties kunnen de volgende vogelsoorten met jaarrond beschermde nestlocaties
voorkomen: boomvalk, buizerd, gierzwaluw, havik, huismus, kerkuil, ransuil, roek, sperwer,
steenuil en wespendief. Het voorkomen van de zeldzame soorten tapuit en taigaboomkruiper in
de locaties wordt uitgesloten vanwege het ontbreken van de juiste biotoop. De overige soorten
kunnen verblijfplaatsen hebben in de locaties. Ook kunnen de locaties onderdeel uitmaken van
de functionele leefomgeving van deze vaste verblijfplaatsen, bijvoorbeeld als jachtgebied.

Deze vogelsoorten zijn gevoelig voor visuele en geluidsverstoring in de aanlegfase als gevolg van
transport en werkzaamheden. Zij zijn ook gevoelig voor permanente fysieke verstoringen door
verlies, omzetting en vernieling van hun verblijfplaatsen en hun leefgebied. Vooral het kappen
van bomen heeft in potentie een sterk effect door het vernietigen van verblijfplaatsen.
In de exploitatiefase kunnen windturbines in bedrijf zorgen voor aanvaringsslachtoffers als gevolg
van luchtwervelingen. Negatieve effecten als gevolg van visuele of geluidsverstoring zijn ook niet
uitgesloten.

Doordat er op dit moment nog geen uitsluitsel is over de uiteindelijke locatie (ligging en
inrichting) zijn negatieve effecten door tijdelijke en permanente verstoringen niet uit te sluiten.
Door een zorgvuldige locatiekeuze en door eventuele mitigatiemaatregelen kunnen vermoedelijk
deze negatieve effecten in voldoende mate worden verzacht of voorkomen.

Herpetofauna en vissen
In alle locaties kunnen meerdere soorten reptielen, amfibieën en/of vissen voorkomen. De
realisatie van de windmolens kan leiden tot permanente en tijdelijk vernietiging van
oppervlakteverlies van voortplantingshabitat en leefgebied. Doordat er op dit moment nog geen
uitsluitsel is over de uiteindelijke locatie (ligging en inrichting) zijn negatieve effecten door tijdelijke
en permanente verstoringen niet uit te sluiten in alle locaties. Voor beschermde vissen zijn
locaties Noordersloot en Veenschapsweg de uitzondering hierop, omdat hier geen beschermde
vissen worden verwacht. Negatieve effecten ten aanzien van vissoorten zijn binnen deze twee
locaties uitgesloten. In de andere locaties kunnen naar verwachting de effecten door een
zorgvuldige locatiekeuze en combinatie met mitigatiemaatregelen beperkt blijven.

Dagvlinders
In alle locaties kan het heideblauwtje voorkomen. Het voornemen kan negatieve effecten op deze
soort hebben als gevolg van vernietiging van leefgebied en waardplanten. Doordat er op dit
moment nog geen uitsluitsel is over de uiteindelijke locatie (ligging en inrichting) zijn negatieve
effecten door tijdelijke en permanente verstoringen nog niet uit te sluiten. In alle gebieden kunnen




                                                                                           - versie 1 - Concept   37\92
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>        Concept

        Kenmerk R001-1228369VJW-V01



        de effecten door een zorgvuldige locatiekeuze en combinatie met mitigatiemaatregelen naar
        verwachting beperkt blijven.

        Libellen
        Alleen in locatie Pottendijk kan een beschermde libel voorkomen, namelijk noordse winterjuffer.
        Alleen wanneer deze locatie de definitieve locatie wordt kunnen effecten optreden op
        beschermde libellen. Wel kunnen de effecten door een zorgvuldige locatiekeuze en combinatie
        met mitigatiemaatregelen naar verwachting beperkt blijven.

        3.4       Mogelijkheden tot mitigatie

        De uitvoeringspraktijk van de ontheffingverlening Flora- en faunawet leert dat er doorgaans een
        duidelijke voorkeur is voor het zoveel mogelijk voorkomen of beperken van de negatieve effecten.
        Dit geldt dan ook als voorwaarde voor het voorkomen van een ontheffingsplicht of het verkrijgen
        van een ontheffing als dit onverhoopt toch nodig is. Voor alle genoemde beschermde soorten
        bestaan er in de praktijk ruime mogelijkheden om effecten te voorkomen of te minimaliseren door
        een passende locatiekeuze, inrichting en uitvoeringstijdstip. Zo nodig kunnen aanvullend ook
        mitigerende (verzachtende) maatregelen worden getroffen zoals het realiseren van alternatieve
        broedgelegenheid (bijvoorbeeld nestkasten) of kan de kwaliteit van het omringende leefgebied
        worden behouden of zelfs verbeterd. Hierbij is het werken volgens een gericht plan of
        werkprotocol noodzakelijk. Voor tabel 2-soorten kan daarbij worden gewerkt volgens een
        goedgekeurde gedragscode. Voor tabel 3-soorten en vogels zal aangetoond moeten worden dat
        een overtreding van de verbodsbepalingen effectief kan worden voorkomen.


        Tabel 3.12 Inschatting van geschikt leefgebied, effectbepaling en voorbeelden mogelijke mitigerende
        maatregelen van beschermde soorten volgens de Flora- en faunawet (niet limitatief).

        Soort                  Inschatting geschikt           Mogelijke effecten         Mogelijke mitigerende
                               leefgebied                                                maatregelen
        Beschermde             Sporadisch zijn geschikte      Vernietigen                Verplaatsen van planten naar
        plantensoorten         standplaatsen aanwezig in      standplaatsen door         geschikte standplaatsen.
                               vochtige gebieden.             kleinschalige              Conform verschillende door
                                                              vergravingen of            het bevoegd Gezag
                                                              kleinschalige              goedgekeurde
                                                              aanpassingen aan           Gedragscodes.
                                                              waterhuishouding
        Steenmarter            Veel type gebouwen             Bij aantasting             Behoud van bebouwing.
                               (woningen, schuren etc.)       verblijfplaatsen (sloop)   Mitigerende maatregelen
                               herbergen potentiële           kunnen effecten            kunnen bestaan uit het - na
                               verblijfplaatsen.              optreden.                  inventariseren - aanbrengen
                                                                                         van alternatieve
                                                                                         verblijfplaatsen
        Waterspitsmuis         Leefgebied betreft schoon, niet Aantasting van            Bij vergraving van
                               te voedselrijk, vrij snel       leefgebied door           watergangen dient
                               stromend tot stilstaand water   vergraving.               aangrenzend alternatief
                               met een behoorlijk ontwikkelde                            leefgebied voorhanden te zijn




38\92   - versie 1 - Concept
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>Concept

Kenmerk R001-1228369VJW-V01



Soort                 Inschatting geschikt               Mogelijke effecten             Mogelijke mitigerende
                      leefgebied                                                        maatregelen
                      watervegetatie en ruig                                            en/of kunnen de watergangen
                      begroeide oevers. Hij komt voor                                   geschikt gehouden blijven.
                      bij beken, rivieren, sloten,
                      plassen en daar waar
                      grondwater opwelt.
Veldspitsmuis         Leefgebied is kleinschalig         Plaatsing mastvoet in          Behoud van leefgebied.
                      agrarisch cultuurlandschap dat     leefgebied.
                      niet te intensief beheerd wordt.
Das, eekhoorn         Verblijfplaatsen in bossen         Kleinschalige           Niet van toepassing mits
                      foerageergebied (deels) in         ontwikkelingen in       voldoende bomen en
                      agrarische gebieden                foerageergebied         bosschages blijven staan.
                                                                                 Eventueel aanplanten van
                                                                                 bomen en bosschages..
Buizerd, havik,       Op en direct rond agrarische       Bij het kappen van hoge Niet van toepassing mits
sperwer, boomvalk     bouwvlakken is doorgaans           bomen op en langs       voldoende bomen en
                      hoogopgaande beplanting            agrarische bouwvlakken bosschages blijven staan.
                      aanwezig. Buizerd, havik,          verdwijnt               Eventueel aanplanten van
                      sperwer en boomvalk zijn wat       nestgelegenheid en      bomen en bosschages. Zie
                      minder kritisch qua                mogelijk een jaarrond   ook soortenstandaard.
                      locatiekeuze kunnen in deze        beschermd nest.
                      erfbeplanting tot broeden
                      komen.
Ransuil               Bosschages en dichte               Door het kappen van            Behoud van voldoende
                      naaldbomen in tuinen zijn          bomen verdwijnt                bosschages en open
                      geschikt als nestlocatie en        broedgelegenheid en            landschap om te foerageren.
                      vaste rust- en verblijfplaats.     mogelijk een jaarrond          Eventueel aanplanten van
                      Voldoende nesten van zwarte        beschermde                     bomen in de nabijheid van
                      kraai en ekster die als nest van   verblijfplaats.                geschikt foerageergebied.
                      de ransuil kunnen dienen.
                      Uitgestrekt agrarisch gebied
                      biedt voldoende
                      foerageermogelijkheden.
Steenuil              Het plangebied biedt geschikt      Zeer gevoelig voor             Inventariseren van territoria
                      leefgebied in de vorm van          ruimtelijke                    van steenuilen. Plekken waar
                      erven met schuren die in           ontwikkelingen door de         geen steenuilen zitten of waar
                      nestgelegenheid voorzien.          onlosmakelijke                 gebouwd wordt geschikt
                      Boerderijen met bomenrijen,        samenhang tussen de            maken voor steenuilen in
                      paaltjes, grasland,                vaste verblijfplaats en de     combinatie met het
                      rommelhoekjes voorzien in          functionele leefomgeving       aanbieden van alternatieve
                      geschikt foerageergebied.          (foerageergebied) in de        vaste verblijfplaatsen
                                                         directe omgeving van de        (nestkasten). Zie ook
                                                         vaste verblijfplaats.          soortenstandaard.
Kerkuil               Het plangebied biedt geschikt      Gevoelig voor ruimtelijke      Inventariseren van territoria
                      leefgebied in de vorm van          ontwikkelingen.                van kerkuilen. Op plekken
                      erven met schuren die in           Vergelijkbaar met              waar geen kerkuilen zitten of
                      nestgelegenheid voorzien.          steenuil maar kerkuil is       waar gebouwd wordt kan een
                      Boerderijen met bomenrijen,        in staat om                    alternatieve vaste
                      paaltjes, grasland,                foerageergebieden te           verblijfplaats (nestkast)
                      rommelhoekjes en uitgestrekt       bereiken die verder van        worden aangeboden in een
                      agrarisch gebied voorzien in       zijn vaste verblijfplaats af   gebouw dat geschikt is als
                      geschikt foerageergebied.          liggen.                        broedlocatie en binnen het
                                                                                        bereik van geschikt
                                                                                        foerageergebied ligt. Zie ook
                                                                                        soortenstandaard.
Gierzwaluw, huismus   Veel type gebouwen                 Bij aantasting                 Mitigerende maatregelen
en vleermuizen        (woningen, schuren etc.)           verblijfplaatsen (sloop)       bestaan uit het - na
                      herbergen potentiële               kunnen effecten                inventariseren - aanbrengen
                      verblijfplaatsen. Daarnaast        optreden. Kap van              van tijdelijke of permanente




                                                                                                     - versie 1 - Concept   39\92
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>        Concept

        Kenmerk R001-1228369VJW-V01



        Soort                    Inschatting geschikt             Mogelijke effecten      Mogelijke mitigerende
                                 leefgebied                                               maatregelen
                                 kunnen de bomen op en om       bomen kan resulteren in alternatieve verblijfplaatsen
                                 agrarische bouwvlakken een rol aantasting van            (vogelkasten of geschikte
                                 spelen als paarplaats voor de  vliegroutes of            vleermuiskasten). Zie ook
                                 ruige dwergvleermuis en als    verblijfplaatsen. Ook     soortenstandaard voor
                                 onderdeel van vliegroutes.     renovaties of             huismus, gierzwaluw, gewone
                                                                verbouwingen kunnen       en ruige dwergvleermuis en
                                                                verblijfplaatsen          gewone grootoorvleermuis.
                                                                aantasten.                Aantasting van vliegroutes
                                                                                          kan voorkomen worden door
                                                                                          het (her)plaatsen/of planten
                                                                                          van bomen of struikgewas.
        Roek                   Bosjes of bomenrijen in          Koloniebroeder,           Inventariseren broedkolonie.
                               agrarisch gebied zijn geschikte daardoor gevoelig voor Zo nodig bomen met
                               locaties voor broedkolonies      kap van bomen.            broedkolonie ontzien, of
                                                                Hierdoor kan een hele     aanbieden alternatieven
                                                                broedkolonie verdwijnen nestlocaties. Zie ook
                                                                                          soortenstandaard.
        Wespendief             Broedt in loofbos of gemengd Aantasting nestplaats of Behoud van voldoende
                               bos. Voedt zich aan bijen- en/of foerageergebied           bosgebied en bijen- en/of
                               wespenvolken                                               wespenkolonies. Eventueel
                                                                                          aanplanten van bomen in de
                                                                                          nabijheid van geschikt
                                                                                          foerageergebied.
        Levendbarende          Soorten van droge terreinen      Aantasting van            Behoud van heide- en
        hagedis, zandhagedis, zoals heidevelden.                leefgebied                vergelijkbare terreinen
        hazelworm, adder,      Levendbarende hagedis ook
        heideblauwtje          wel in vochtigere omgeving.
        Ringslang, noordse     Soorten van waterrijke           Aantasting van            Bij vergraving van
        winterjuffer           omgeving. Ringslang vooral in leefgebied door              watergangen dient
                               watergangen en poelen, en        vergraving. Ringslang     aangrenzend alternatief
                               noordse winterjuffer in          legt eieren in broeihopen leefgebied voorhanden te zijn
                               laagveenmoerassen                die kunnen verdwijnen. en/of kunnen de watergangen
                                                                                          geschikt gehouden blijven.
                                                                                          Alternatieve broeihopen
                                                                                          aanleggen.
        Alpenwatersalamander, Geschikt leefgebied komt voor Bij vergraving van            Bij vergraving van
        kamsalamander,         in het gehele gebied.            watergangen of            watergangen dient
        heikikker, poelkikker, Voortplantingswateren bestaan verwijderen van              aangrenzend alternatief
        knoflookpad            uit de -kleine- watergangen.     bosschages kan schade leefgebied voorhanden te zijn
                               Landhabitat kan onder andere optreden.                     en/of kunnen de watergangen
                               bestaan uit schuilplaatsen in                              geschikt gehouden blijven.
                               nabijgelegen bosschages.
        Kleine modderkruiper, Voortplantingswateren bestaan Bij vergraving van            Mitigerende maatregelen
        rivierdonderpad en     uit de kleinere en grotere       watergangen kan schade bestaan uit het creëren van
        grote modderkruiper    watergangen.                     optreden.                 geschikt alternatief leefgebied
                                                                                          (watergangen) en/of geschikt
                                                                                          houden van de te vergraven
                                                                                          watergang en tijdens
                                                                                          uitvoering voorkomen van
                                                                                          verwonding en doding van
                                                                                          individuen. Zie ook
                                                                                          soortenstandaard.




40\92    - versie 1 - Concept
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>Concept

Kenmerk R001-1228369VJW-V01




4 Ecologische Hoofdstructuur

In dit hoofdstuk wordt antwoord gegeven op de vraag of, en zo ja in welke mate, de
wezenlijke waarden en kenmerken van de provinciale ecologische hoofdstructuur worden
aangetast door de beoogde activiteiten.

4.1       Hoe is de bescherming van de EHS geregeld?
Bij ruimtelijke ontwikkelingen of ingrepen in of nabij de Ecologische Hoofdstructuur (EHS) is
sprake van planologische bescherming via ruimtelijke procedures in het kader van de Wet
ruimtelijke ordening (Wro). Het stelsel van de Wro gaat ervan uit dat plannen van een hogere
overheid doorwerken naar lagere overheden. Overheden zijn gehouden aan bescherming van de
EHS vanuit de provinciale Structuurvisie of Verordening Ruimte en/of landelijke Structuurvisie
Infrastructuur en Ruimte (SVIR). Voor (particuliere) initiatiefnemers van (ruimtelijke) ingrepen in
de EHS is het gemeentelijk bestemmingsplan het bindende ruimtelijke plan.

De provincie Drenthe acht zich bij het ontwikkelen van de EHS gebonden aan de 'Spelregels
Ecologische Hoofdstructuur' (Ministerie van LNV et al. 2007). Deze spelregels, de doelen en
EHS-gebieden zijn door Gedeputeerde Staten van Drenthe vastgelegd in een beleidsregel die per
11 december 2007 in werking is getreden. Gedeputeerde Staten blijven deze beleidsregel
hanteren. In het beleidskader Spelregels EHS staat dat: “Binnen de gebieden waar het ‘nee,
tenzij’-regime van kracht is, zijn nieuwe plannen, projecten of handelingen niet toegestaan indien
deze de wezenlijke kenmerken of waarden van het gebied significant aantasten, tenzij er geen
reële alternatieven zijn èn er sprake is van redenen van groot openbaar belang.”

Bij een ruimtelijke ingreep in de EHS is het bepalen van effecten op de EHS daarom
noodzakelijk. Wanneer er geen ruimtelijke procedure van toepassing is, maar wél effecten op de
EHS denkbaar zijn, is het raadzaam en in sommige gevallen noodzakelijk ook een toetsing aan
de EHS-doelen uit te voeren. Bij de toetsing aan de EHS wordt het effect van een mogelijke
aantasting van de wezenlijke kenmerken en waarden van de EHS en/of areaalverlies bepaald.

Bij wezenlijke kenmerken en waarden kan het gaan om de actuele en potentiële waarden
(gebaseerd op de natuurdoelen voor het gebied), de geomorfologische en aardkundige waarden
en processen, de waterhuishouding, de kwaliteit van bodem, water en lucht, de rust, stilte,
donkerte en openheid, de landschapsstructuur en/of de belevingswaarde (Ministerie van LNV et
al. 2007). Onder EHS wordt hier ook verstaan: belangrijke gebieden voor foeragerende
watervogels (zoals zwanen en ganzen) of voor broedende weidevogels.




                                                                                     - versie 1 - Concept   41\92
</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre>        Concept

        Kenmerk R001-1228369VJW-V01



        4.2       Effecten op wezenlijke kenmerken en waarden
        Figuur 4.1 geeft de ligging van de EHS binnen de gemeente Emmen. Deze kaart is gebaseerd op
        de downloadbare versie van het Natuurbeheerplan 2016 (d.d. 29 mei 2015).




42\92   - versie 1 - Concept
</pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 43 ======================================================================

<pre>Concept

Kenmerk R001-1228369VJW-V01




Figuur 4.1 Ligging van de EHS binnen de gemeentegrenzen van Emmen


Uit figuur 2.1 is af te lezen dat de locaties zorgvuldig buiten de EHS liggen omdat plaatsing
binnen de EHS op grond van provinciaal beleid voor windturbines niet mogelijk is. Interne
effecten in de vorm van areaalverlies worden dus uitgesloten. Externe effecten op de EHS zijn
hiermee echter nog niet uitgesloten. Omdat het beleidskader van de provincie stelt dat er geen
compensatieverplichting geldt als de EHS niet direct geschaad wordt (Provincie Drenthe, 2012),
hoeven deze effecten formeel niet in beeld te worden gebracht. In de praktijk worden echter
veelal ontwikkelingen op korte afstand van de EHS ook in de toetsing betrokken, zoals vaak in
een MER. Bovendien omvat het windpark meer dan alleen (locaties van) windturbines, namelijk
ook toegangswegen en dergelijke. Een juiste beoordeling van de effecten van het windpark op de
EHS is echter alleen mogelijk nadat de exacte configuratie en inrichting van het windpark
beschikbaar is.




                                                                                     - versie 1 - Concept   43\92
</pre>

====================================================================== Einde pagina 43 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 44 ======================================================================

<pre>        Concept

        Kenmerk R001-1228369VJW-V01



        4.3       Mogelijke externe effecten op de EHS
        De realisatie en exploitatie van een windpark kan verschillende effecten hebben op gebieden die
        onderdeel uitmaken van de EHS. De belangrijkste effecten worden in deze paragraaf kort
        besproken.


        Geluidsoverlast
        Geluidsverstoring wordt tijdens de gebruiksfase vooral veroorzaakt door luchtwervelingen rond de
        rotorbladen, met name rond de uiteinden (tips) van deze bladen. Bij weidevogels wordt vaak een
        maximaal aanvaardbare geluidsdruk van 42 dB gehanteerd en bij bosvogels 47 dB. Bij turbines
        met een hoogte van 50 m wordt de 42 dB waargenomen op circa 400 m afstand (Rogers et al.,
        2006). Grotere rotorbladen hebben een grotere luchtverplaatsing en produceren daardoor over
        het algemeen meer geluid. De 5 MW windturbines zijn groter dan de turbine waarmee het model
        berekend is. Daarom wordt uitgegaan van negatieve effecten door geluidverstoring tot op 500 m.
        In bossen wordt een kortere afstand aangehouden vanwege de geringere gevoeligheid. In deze
        toetsing wordt eenvoudigheidshalve uitgegaan van verstoring tot op 500 m. Een betere
        beoordeling is mogelijk nadat een geluidsonderzoek heeft plaatsgevonden in de
        projectfase heeft plaatsgevonden.

        Aantasting van openheid en belevingswaarde
        Door plaatsing van windturbines in met name open landschappen wordt de openheid aangetast
        en neemt de landschappelijke belevingswaarde af. Het effect van optische verstoring is groter
        naarmate het landschap vlakker en meer open is. Uit Fijn et al. (2012) is af te leiden dat kleine
        zwanen tenminste een afstand van 200 m aanhouden tot aan windturbines. Aangenomen wordt
        dat ook ganzen en andere soorten van open landschappen zoals weidevogels een dergelijke
        effectsafstand geldt. In het geval van de huidige locaties doen deze effecten zich alleen voor in
        gebieden buiten de EHS.

        Overige effecten: barrièrewerking, vermijding en aanvaringen
        Daarnaast veroorzaken windturbines effecten op populaties door barrièrewerking, vermijding en
        aanvaringen. Dit speelt specifiek bij vleermuizen en vogels. Deze effecten worden niet voor de
        EHS getoetst, vanwege de formeel niet voor de EHS geldende externe werking en aangezien
        deze effecten al in de hoofdstukken over de Flora- en faunawet en Natuurbeschermingswet 1998
        aan bod komen.

        4.4       Globale toetsing van de effecten op EHS
        Locaties Pottendijk, Zwartenbergerweg, Noordersloot en Veenschapsweg liggen alle in de directe
        omgeving van foerageergebieden zwanen en/of ganzen (zie paragraaf 5.5). Een effect van een
        verlies van openheid door de plaatsing van windturbines is voor deze locaties te verwachten. Dit




44\92   - versie 1 - Concept
</pre>

====================================================================== Einde pagina 44 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 45 ======================================================================

<pre>Concept

Kenmerk R001-1228369VJW-V01



geldt niet voor de overige vijf locaties. Vanwege de afstand van de locaties tot aan belangrijke
foerageergebieden van vogelsoorten kan voor deze locaties ook een effect van geluid optreden.

Niet alle EHS is echter open landschap. Waar windturbines nabij bosgebieden gepland zijn is een
effect van geluid veel minder. Over het algemeen draagt geluid veel minder ver in bos. Bovendien
stelt Kleijn (2008) dat vogels kunnen wennen aan een continu geluid zoals geproduceerd door
windturbines, in tegenstelling tot geluid dat als een impuls wordt voortgebracht (zoals bijvoorbeeld
knallen vanwege vuurwerk).

De effecten op de EHS door windturbines op de huidige locaties zullen meevallen behalve in de
omgeving van locaties Pottendijk, Zwartenbergerweg, Noordersloot en Veenschapsweg waar
belangrijke foerageergebieden van watervogels liggen. Het grondgebied van de gemeente
Emmen is niet geschikt voor broedende weidevogels zodat op deze natuurwaarden geen effecten
optreden.

4.5       Conclusies toetsing EHS
Interne effecten op de Ecologische Hoofdstructuur (EHS) worden op voorhand uitgesloten, omdat
EHS-gebieden worden gemeden bij de keuze van de plaatsing van de windturbines. De
beleidsregels ten aanzien van de EHS (Provincie Drenthe, 2012) schrijven voor dat geen
compensatieverplichting geldt als de EHS niet direct geschaad wordt (in de zin van
oppervlakteverlies).

Bovenstaande sluit het optreden van externe effecten niet uit. Een beoordeling op hoofdlijnen
leert dat bij locaties Pottendijk, Zwartenbergerweg, Noordersloot en Veenschapsweg effecten
kunnen optreden op foerageergebieden van watervogels (zwanen en ganzen) omdat de
landschappelijke openheid wordt aangetast. Bij een effectbepaling op het niveau van
alternatieven kan dit verder beoordeeld te worden.




                                                                                     - versie 1 - Concept   45\92
</pre>

====================================================================== Einde pagina 45 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 46 ======================================================================

<pre>        Concept

        Kenmerk R001-1228369VJW-V01




        5 Natuurbeschermingswet 1998

        In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de vraag of, en zo ja in welke mate, schade is te
        verwachten aan Natura 2000-gebieden.

        5.1       Wat beschermt de Natuurbeschermingswet 1998?
        De Natuurbeschermingswet 1998 (hierna Nbw) beschermt Natura 2000-gebieden en
        ‘beschermde natuurmonumenten’. Natura 2000-gebieden zijn de natuurgebieden die een
        Europese status hebben. Ze zijn als beschermd gebied aangewezen vanwege hun waarde voor
        kwalificerende natuurwaarden (bepaalde planten- of diersoorten of bepaalde habitattypen).
        Beschermde natuurmonumenten zijn ook via de Nbw beschermd maar deze liggen niet ion de
        omgeving van het plangebied zodat deze verder niet worden besproken. Natura 2000-gebieden
        maken vrijwel altijd deel uit van de Ecologische Hoofdstructuur (EHS).


        Voor alle kwalificerende soorten en habitattypen van Natura 2000-gebieden zijn doelstellingen
        geformuleerd, de zogenaamde ‘instandhoudingsdoelstellingen’. Die doelstellingen mogen door
        een plan, project of handeling niet worden geschaad. Om te kunnen beoordelen of er schade kan
        optreden wordt in het kader van het MER een zogenaamde passende beoordeling op het niveau
        van de structuurvisie uitgevoerd.

        Effecten op beschermde gebieden kunnen zowel optreden doordat activiteiten (deels) binnen de
        grenzen van een Natura 2000-gebied plaatsvinden, maar ook als gevolg van activiteiten in de
        nabijheid ervan. In het laatste geval is het effect vaak indirect, bijvoorbeeld door invloed van
        geluid of licht of via stikstofdepositie. In deze gevallen spreekt men van ‘externe werking’.
        Daarnaast is het ook mogelijk dat een extern effect op het beschermde gebied plaatsvindt als
        individuen van soorten met een instandhoudingsdoelstelling voor het Natura 2000-gebied buiten
        dat gebied beïnvloed worden door de activiteit.


        De negen locaties liggen alle buiten de grenzen van Natura 2000-gebieden. Vooral locaties
        Noordersloot en Veenschapsweg liggen op geringe afstand van Natura 2000-gebied Bargerveen
        terwijl ook op grotere afstand Natura 2000-gebieden liggen die mogelijk (extern) worden
        beïnvloed door de realisatie van een windpark binnen de gemeente Emmen (zie figuur 5.1). Een
        negatief effect op (kwalificerende) habitattypen, Habitatrichtlijnsoorten of Vogelrichtlijnsoorten van
        meerdere Natura 2000-gebieden kan niet op voorhand worden uitgesloten.




46\92   - versie 1 - Concept
</pre>

====================================================================== Einde pagina 46 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 47 ======================================================================

<pre>Concept

Kenmerk R001-1228369VJW-V01



PM: Toevoegen namen van gebieden + locaties van 2 en 4 aanpassen




Figuur 5.1 Overzicht van de locaties (genummerd) in relatie tot nabijgelegen Natura 2000-gebieden in
Nederland en Duitsland




                                                                                          - versie 1 - Concept   47\92
</pre>

====================================================================== Einde pagina 47 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 48 ======================================================================

<pre>        Concept

        Kenmerk R001-1228369VJW-V01



        In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de vraag of het optreden van negatieve effecten al dan niet
        met zekerheid kan worden uitgesloten (www.tauw.nl/natuurwetgeving/natuurbeschermingswet-
        1998/). De vraag over deze zekerheid wordt beantwoord via een passende beoordeling op het
        niveau van de structuurvisie. Hiertoe is in kaart gebracht voor welke habitattypen of soorten het
        Natura 2000-gebied een bijzondere waarde heeft en wat de instandhoudingsdoelstellingen van
        het Natura 2000-gebied zijn. Uit de Nbw, te lezen in samenhang met recente jurisprudentie door
        de Raad van State, volgt dat effecten met zekerheid dienen te worden uitgesloten om vast te
        stallen dat geen vergunning nodig is. Hiertoe wordt de relatie tussen locaties en het Natura 2000-
        gebied beschreven. Op basis van de bij Tauw aanwezige expertise en beschikbare literatuur
        wordt een uitspraak gedaan of het optreden van al dan niet significante effecten kan worden
        uitgesloten. Is er met zekerheid geen sprake van negatieve effecten op het Natura 2000-gebied,
        dan is geen vergunning noodzakelijk.

        Wanneer uit de passende beoordeling op het niveau van de structuurvisie blijkt dat effecten op de
        instandhoudingsdoelstellingen niet zijn uit te sluiten, dan is een vervolgtraject noodzakelijk.

        5.2       Mogelijke effecten
        Om mogelijke effecten samen te vatten is het zinvol om eerst soorten in te delen naar hun mate
        van dispersievermogen. Hiervoor worden drie categorieën onderscheiden:
             Soorten zijn gebiedsgebonden en verlaten het Natura 2000-gebied dus niet eens (zie voor
              voorbeelden bij vogels van der Vliet et al. 2011)
             Soorten verlaten het Natura 2000-gebied wel maar deze hebben over dergelijk lage
              foerageerafstanden dat zij vanuit dat Natura 2000-gebied nooit de locaties bereiken (zie voor
              voorbeelden bij vogels van der Vliet et al, 2011),
             Soorten kunnen locaties bereiken maar worden nooit of nauwelijks slachtoffer door aanvaring
              met een windturbine (Winkelman et al., 2008).

        Aangezien de beoogde locaties buiten de begrenzing van Natura 2000-gebieden liggen, en dus
        de Natura 2000-gebieden niet fysiek worden aangetast, worden effecten op kwalificerende
        habitattypen en habitatrichtlijnsoorten op voorhand met zekerheid uitgesloten. Habitattypen
        binnen een Natura 2000-gebied worden niet fysiek aangetast door de realisatie van een windpark
        in de gemeente Emmen, terwijl de aanleg en exploitatie van een windpark geen externe effecten
        veroorzaken op de aangewezen habitattypen (bemalingseffecten worden op voorhand
        voorkomen). Ook kwalificerende habitatrichtlijnsoorten (behalve vleermuizen) worden met
        zekerheid niet geschaad, omdat deze voornamelijk sterk gebiedsgebonden zijn én hun
        functionele leefomgeving niet (of slechts in zeer beperkte mate) wordt aangetast door de
        realisatie van een windpark in de gemeente Emmen. Als uitzondering hebben vleermuizen
        vanwege hun specifieke vlieggedrag wel een hoge kans op aanvaringen met een windturbine.
        Voor de Natura 2000-gebieden in de wijde omgeving van de gemeente Emmen zijn echter geen




48\92   - versie 1 - Concept
</pre>

====================================================================== Einde pagina 48 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 49 ======================================================================

<pre>Concept

Kenmerk R001-1228369VJW-V01



vleermuissoorten aangewezen, zodat negatieve effecten op vleermuizen in het kader van de Nbw
op voorhand met zekerheid zijn uitgesloten. Wel zijn in het kader van de Flora- en faunawet
vleermuissoorten getoetst (zie hoofdstuk 3).


Met deze inperkingen worden effecten getoetst op instandhoudingsdoelstellingen die pendelende
vogelsoorten betreffen die een maximale foerageerafstand hebben die ze binnen de locaties kan
brengen. Deze soorten pendelen dagelijks tussen een Natura 2000-gebied en de buiten de
Natura 2000-gebieden liggende foerageergebieden. Vanwege dit pendelgedrag kan een ingreep
buiten een Natura 2000-gebied een effect hebben op de vogelsoorten waarvoor het Natura 2000-
gebied is aangewezen (externe werking). Nieuwe windparken zijn een goed voorbeeld van een
dergelijke ingreep. De draaiende wieken van windturbines kunnen immers (extra) slachtoffers
veroorzaken onder vogels uit Natura 2000-gebieden die op kilometers afstand liggen.

Hoewel de kans op het optreden van aanvaringsslachtoffers een bepalende factor is, kunnen
plaatselijk ook twee andere effect optreden, namelijk die van verstoring tijdens de realisatiefase,
en die van verstoring van foerageergebied tijdens de exploitatiefase.

De beoogde ontwikkeling kan op drie manieren negatieve effecten op
instandhoudingdoelstellingen veroorzaken:
1. Tijdens de realisatie van het windpark (realisatiefase). De invloeden zijn voornamelijk tijdelijk
   van aard en betreft voornamelijk verstoring door geluid, licht, trillingen en optische verstoring.
   Het optreden van negatieve effecten tijdens de aanlegfase wordt vanwege de geringe
      invloedssfeer, de tijdelijke aard van de werkzaamheden en (in sommige gevallen) de relatief
      grote afstand tot de locaties met zekerheid uitgesloten. De aanlegfase dient (vanwege
      vereisten vanuit de Flora- en faunawet) wel buiten de broedperiode van vogels plaats te
   vinden).
2. Na ingebruikname van het windpark (exploitatiefase). De windturbines zorgen mogelijk voor
   aanvaringen (en dus negatieve effecten) met vogels. Deze invloed is permanent en
   (significant) negatieve effecten op soorten kunnen niet met zekerheid worden uitgesloten.
3. Na ingebruikname van het windpark (exploitatiefase). De aanwezigheid van windturbines
   zorgt mogelijk voor verstoring van foeragerende vogels, omdat zij de windturbines als een
      inbreuk zien van de openheid van het landschap. De vogels houden om deze reden een
      afstand aan tot de windturbines zodat het foerageergebied daarmee minder geschikt wordt.

5.3       Nadere afbakening van gebieden en doelen
Om een eerste selectie te maken van de Natura 2000-gebieden waarop het voornemen mogelijk
negatieve effecten veroorzaakt, is een vooranalyse uitgevoerd. Deze vooranalyse legt vooral de
focus op pendelende vogels, bestaat uit de volgende drie stappen:




                                                                                      - versie 1 - Concept   49\92
</pre>

====================================================================== Einde pagina 49 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 50 ======================================================================

<pre>        Concept

        Kenmerk R001-1228369VJW-V01



        1)    Met behulp van ArcGis is op basis van de maximale foerageerafstand van vogels een buffer
              van 30 kilometer om de locaties voor de windturbines gelegd (van der Vliet et al., 2011). De
              afstand van 30 kilometer is een ‘worst-case’ benadering, want als het niet nodig is, vliegen
              vogels niet dagelijks de maximale afstand maar blijven dichter bij huis (omdat dit energetisch
              gunstiger is). Over het algemeen neemt daarom de kans op het optreden van schadelijke
              effecten sterk af naarmate de te overbruggen vliegafstand toeneemt. Van enkele soorten is
              bekend dat de maximale foerageerafstand groter is dan 30 kilometer is maar voor deze
              soorten is geen geschikt foerageergebied in het plangebied.
        2)    Alle Natura 2000-gebieden binnen deze (30 kilometer) begrenzing zijn geselecteerd,
              aangezien alle aangewezen vogelsoorten deze gebieden in theorie kunnen bereiken (figuur
              5.1). Natura 2000-gebieden buiten deze buffer vallen direct af. Negatieve effecten op deze
              afgevallen gebieden, veroorzaakt door de realisatie van een windpark, worden met zekerheid
              uitgesloten.
        3)    Vervolgens is per geselecteerd Natura 2000-gebied bekeken of het een Vogelrichtlijngebied
              betreft. Na deze stap bleven de volgende gebieden over: de Nederlandse Natura 2000-
              gebieden Bargerveen, Drentsche Aa-gebied, Dwingelderveld en Elperstroomgebied,
              Engbertsdijksvenen en de Duitse Natura 2000-gebieden Tinner Dose, Engdener Wüste,
              Emstal van Lathen bis Papenburg en Dalum Wietmarscher Moor und Georgsdorfer Moor
        4)    Voor de in stap 3 geselecteerde gebieden is per kwalificerende Vogelrichtlijnsoort, op basis
              recente literatuur (onder andere Winkelman et al. (2008) en van der Vliet et al. (2011)) en
              expert judgement, geanalyseerd welke soorten de locaties in theorie kunnen bereiken zodat
              zij in aanvaring kunnen komen met een mogelijk negatief effect op de
              instandhoudingsdoelstelling tot gevolg. Vijf Natura 2000-gebieden bleven hierbij over (figuur
              4.2)
        5)    Voor de vijf Natura 2000-gebieden waarvan één of meerdere aangewezen vogelsoorten de
              locaties in theorie kunnen bereiken wordt in het restant van dit hoofdstuk getoetst of en welke
              (significant) negatieve effecten op kunnen treden. Hierbij wordt speciale aandacht besteed
              aan aanvaringsslachtoffers onder dagelijks pendelende vogels.

        5.4       Huidige situatie en autonome ontwikkeling Natura 2000-gebieden

        5.4.1      Inleiding
        In onderstaande paragrafen worden de te toetsen Natura 2000-gebieden beknopt
        geïntroduceerd. Na een korte gebiedsbeschrijving worden alleen de te toetsen kwalificerende
        Vogelrichtlijnsoorten besproken. Effecten op kwalificerende habitattypen en habitatrichtlijnsoorten
        zijn al in paragraaf 5.3 uitgesloten, zodat deze niet meer besproken worden. Figuur 5.2 geeft een
        overzicht van de vijf Natura 2000-gebieden waarop negatieve effecten (veroorzaakt door het
        voornemen) na de vooranalyse nog niet met zekerheid uitgesloten kunnen worden.




50\92   - versie 1 - Concept
</pre>

====================================================================== Einde pagina 50 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 51 ======================================================================

<pre>Concept

Kenmerk R001-1228369VJW-V01



5.4.2     Bargerveen


Gebiedsbeschrijving
Het Bargerveen in het zuidoosten van de provincie Drenthe is met een oppervlak van 2096
hectare het grootste hoogveenrestant van Nederland. In het gebied komen verlande meerstallen
en hoogveenherstelvlakten voor, de laatste op door boekweitbrandcultuur aangetast hoogveen.
Waar men het veen tot dicht aan de minerale ondergrond heeft verwijderd zijn na vernatting grote
plassen ontstaan. Een groot deel van het Bargerveen is zo omgevormd tot een water-, insecten-
en vogelrijk landschap. Door langdurig gebruik met lichte drainage zijn grote gebieden
omgevormd tot schraal grasland. Het Bargerveen is de enige locatie in Nederland waar deze
bovenveengraslanden voorkomen. Door de grote variatie aan biotopen en de gradiënt naar de
Hondsrug herbergt het Bargerveen een aantal bijzondere planten en diersoorten. Het betreft een
bijzonder belangrijk broedgebied voor vogels van gevarieerd halfopen veenlandschap met
kleinschalige waterpartijen. Daarnaast is het één van de weinige gebieden buiten de
Waddeneilanden in Nederland waar de blauwe kiekendief en velduil af en toe broeden (Ministerie
van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, 2012).

Het Bargerveen grenst (vrijwel) aan locaties Noordersloot en Veenschapsweg (figuur 5.2).

Te toetsen kwalificerende Vogelrichtlijnsoorten
De broedvogelsoorten geoorde fuut, porseleinhoen, watersnip, blauwborst, paapje,
roodborsttapuit en grauwe klauwier worden gebiedsgebonden soorten beschouwd, zodat effecten
op deze soorten worden uitgesloten. Onderstaande tabel geeft een overzicht van de toetsen
instandhoudingsdoelstellingen voor het Natura 2000-gebied Bargerveen.


Te toetsen kwalificerende Vogelrichtlijnsoorten (broedvogelsoort)
Blauwe kiekendief
Velduil
Nachtzwaluw


Te toetsen kwalificerende Vogelrichtlijnsoorten (niet-broedvogelsoort)
Kleine zwaan
Toendrarietgans




                                                                                  - versie 1 - Concept   51\92
</pre>

====================================================================== Einde pagina 51 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 52 ======================================================================

<pre>        Concept

        Kenmerk R001-1228369VJW-V01



        PM aanpassen ligging locaties 2 en 4




        Figuur 5.2 Overzicht van de vijf Natura 2000-gebieden waarop negatieve effecten (vanwege de realisatie
        van een windpark in de gemeente Emmen) na vooranalyse nog niet met zekerheid kunnen worden
        uitgesloten




52\92   - versie 1 - Concept
</pre>

====================================================================== Einde pagina 52 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 53 ======================================================================

<pre>Concept

Kenmerk R001-1228369VJW-V01



5.4.3     Engbertsdijksvenen


Gebiedsbeschrijving
Engbertsdijkvenen is een restant van een groot voormalig veengebied. De Engbertsdijkvenen is
nu een vrijwel geheel afgegraven hoogveengebied. Omdat de randen geheel zijn afgegraven,
steekt het gebied ver boven het omringende landschap uit. Het gebied herbergt een restant niet
afgegraven veen. Deze omvangrijke hoogveenkern is voor boekweitbrandcultuur gebruikt, maar
niet verveend en tijdig tegen verdere verdroging beschermd. Een groot deel van het overige veen
is tot circa 1940 in gebruik geweest voor boekweitcultuur. Om wegzijging tegen te gaan, was het
nodig het gebied (hydrologisch) te isoleren. Daartoe is het gebied gecompartimenteerd door
middel van dammen. Buiten de actieve hoogveenkern bestaat het gebied uit natte heide, waarin
ook drogere delen aanwezig zijn. Langs de randen van het gebied zijn enkele kleine
berkenbossen te vinden (Ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, 2012).

De kleinste afstand van het Natura 2000-gebied tot een van de locaties bedraagt 25
kilometer (figuur 5.2).

Te toetsen kwalificerende Vogelrichtlijnsoorten
De broedvogelsoort geoorde fuut wordt gebiedsgebonden beschouwd, zodat effecten op
deze soort worden uitgesloten. Ditzelfde geldt voor de niet-broedvogelsoort kraanvogel
waarvoor het gebied puur is aangewezen als nachtelijke stop-over plaats tijdens de doortrek
in voor- en najaar. De soort pendelt in deze periodes niet tussen Natura 2000-gebied en
omgeving omdat individuen na een nacht slapen direct verder vliegen. Onderstaande tabel
geeft een overzicht van de toetsen instandhoudingsdoelstellingen voor het Natura 2000-
gebied Engbertsdijkvenen.

Te toetsen kwalificerende Vogelrichtlijnsoorten (niet-broedvogelsoort)
Toendrarietgans


5.4.4     Dwingelderveld


Gebiedsbeschrijving
Het Dwingelderveld is een uitgestrekt heideterrein in het oude Drentse esdorpenlandschap. Het
gebied herbergt uitgestrekte vochtige heidegebieden, hoogveenvennen, zure en zwakgebufferde
vennen, oude eikenbossen, een klein hoogveen, droge heide, stuifzanden en
jeneverbesstruwelen. In het gebied liggen ook prehistorische grafheuvels. De Boswachterij
Dwingeloo bestaat uit bossen die begin 20e eeuw zijn aangeplant op stuifzand en heide. In de
bossen liggen diverse vennetjes en heidevelden. Het Lheebroekerzand is een zeer afwisselend
stuifzandgebied met bos, heide en jeneverbesstruweel. De Anserdennen is een heuvelachtig deel




                                                                                  - versie 1 - Concept   53\92
</pre>

====================================================================== Einde pagina 53 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 54 ======================================================================

<pre>        Concept

        Kenmerk R001-1228369VJW-V01



        waar gemengd bos, heide en vennen op voormalig stuifzand voorkomen (Ministerie van
        Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, 2012).

        De kleinste afstand van het Natura 2000-gebied tot een van de locaties bedraagt meer dan
        25 kilometer (figuur 5.2).

        Te toetsen kwalificerende Vogelrichtlijnsoorten
        De broedvogelsoorten dodaars, geoorde fuut, zwarte specht, boomleeuwerik, paapje,
        roodborsttapuit en tapuit worden gebiedsgebonden soorten beschouwd, zodat effecten op deze
        soorten worden uitgesloten. De niet-broedvogelsoorten kleine zwaan, wintertaling en slobeend
        hebben een maximale pendelafstand die kleiner is dan de afstand tussen Natura 2000-gebied en
        locaties. Deze drie vogelsoorten bereiken dus geen van de locaties zodat effecten op deze
        soorten worden uitgesloten. Onderstaande tabel geeft een overzicht van de toetsen
        instandhoudingsdoelstellingen voor het Natura 2000-gebied Dwingelderveld.


        Te toetsen kwalificerende Vogelrichtlijnsoorten (niet-broedvogelsoort)
        Toendrarietgans


        5.4.5      Dalum-Wietmarscher Moor und Georgsdorfer Moor

        Gebiedsbeschrijving
        Dit natuurgebied bestaat uit enkele onderdelen die zich ten zuidoosten van de gemeente Emmen
        bevinden. Dit moeras- en veengebied is van groot belang voor verschillende kwalificerende
        vogelsoorten. In delen van het gebied wordt nog turf gewonnen. Rond 2016 wordt definitieve
        stopzetting van de turfwinning voorzien en start de veenregeneratie.

        De kleinste afstand van het Natura 2000-gebied tot een van de locaties bedraagt 6 kilometer
        (figuur 5.2).

        Te toetsen kwalificerende Vogelrichtlijnsoorten
        De broedvogelsoorten fuut, geoorde fuut, kleine plevier, goudplevier, veldleeuwerik, gele
        kwikstaart, blauwborst, gekraagde roodstaart, paapje, roodborsttapuit, tapuit, grauwe klauwier,
        klapekster en wielewaal worden gebiedsgebonden soorten beschouwd, zodat effecten op deze
        soorten worden uitgesloten. Dit geldt tevens voor de broedende weidevogelsoorten scholekster,
        kievit, tureluur, wulp, grutto en watersnip. De niet-broedvogelsoort (Gastvogel) slobeend heeft
        een maximale pendelafstand die kleiner is dan de afstand tussen Natura 2000-gebied en locaties.
        Deze vogelsoort bereikt dus geen van de locaties zodat effecten op deze soort worden
        uitgesloten.




54\92    - versie 1 - Concept
</pre>

====================================================================== Einde pagina 54 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 55 ======================================================================

<pre>Concept

Kenmerk R001-1228369VJW-V01



Voor de maximale pendelafstand voor blauwe kiekendief buiten het broedseizoen wordt dezelfde
aangehouden als die binnen het broedseizoen. Deze is kleiner dan de afstand tussen Natura
2000-gebied en locaties. Blauwe kiekendief bereikt dus geen van de locaties zodat effecten op
deze soort worden uitgesloten. Onderstaande tabel geeft een overzicht van de toetsen
instandhoudingsdoelstellingen voor het Natura 2000-gebied Dalum-Wietmarscher Moor und
Georgsdorfer Moor.


Te toetsen kwalificerende Vogelrichtlijnsoorten (Brutvogel)
Wintertaling
Wilde eend
Kuifeend
Nachtzwaluw
Kokmeeuw


Te toetsen kwalificerende Vogelrichtlijnsoorten (Gastvogel)
Velduil


5.4.6      Emstal von Lathen bis Papenburg

Gebiedsbeschrijving
Van Lathen naar Papenburg is een groot deel van het dal van de Eems aangewezen als
Vogelrichtlijngebied. De watervlaktes van de Eems met zijn langgerekte oude
riviermeanders, rietvelden, zeggenmoerassen en ruigten en de aangrenzende natte
graslanden zijn voor een groot aantal vogels van belang als broed- en rustgebied.

De kleinste afstand van het Natura 2000-gebied tot een van de locaties bedraagt 16
kilometer (figuur 5.2).

Te toetsen kwalificerende Vogelrichtlijnsoorten
De broedvogelsoorten kwartel, fuut, kwartelkoning, porseleinhoen, waterral, meerkoet,
veldleeuwerik, gele kwikstaart, snor, rietzanger, blauwborst, gekraagde roodstaart en paapje
worden gebiedsgebonden soorten beschouwd, zodat effecten op deze soorten worden
uitgesloten. Dit geldt tevens voor de broedende weidevogelsoorten scholekster, kievit, tureluur,
wulp, grutto en watersnip. De pendelende broedvogelsoort bruine kiekendief heeft een maximale
pendelafstand die kleiner is dan de afstand tussen Natura 2000-gebied en locaties. Deze
vogelsoort bereikt dus geen van de locaties zodat effecten op deze soort worden uitgesloten. De
niet-broedvogelsoorten (Gastvogel) fuut, meerkoet en watersnip worden gebiedsgebonden
soorten beschouwd, zodat effecten op deze soorten worden uitgesloten. De niet-
broedvogelsoorten ooievaar en roek halen alleen voedsel in het Natura 2000-gebied van nabije




                                                                                  - versie 1 - Concept   55\92
</pre>

====================================================================== Einde pagina 55 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 56 ======================================================================

<pre>        Concept

        Kenmerk R001-1228369VJW-V01



        kolonies. Deze liggen op voldoende afstand van de locaties zodat effecten op beide soorten zijn
        uitgesloten. De pendelende niet-broedvogelsoorten (Gastvogel) wilde zwaan, kleine zwaan,
        bergeend, wintertaling, pijlstaart, slobeend, smient, krakeend, kuifeend, brilduiker, scholekster,
        goudplevier, wulp en tureluur hebben een maximale pendelafstand die kleiner is dan de afstand
        tussen Natura 2000-gebied en locaties. Deze vogelsoorten bereiken dus geen van de locaties
        zodat effecten op deze soorten worden uitgesloten.

        Voor de maximale pendelafstand voor wintertaling, wilde eend en krakeend in het broedseizoen
        wordt dezelfde aangehouden als die buiten het broedseizoen. Deze is voor wintertaling en
        krakeend kleiner dan de afstand tussen Natura 2000-gebied en locaties. Beide vogelsoorten
        bereiken dus geen van de locaties zodat effecten op deze soorten worden uitgesloten. Wilde
        eend moet echter wel worden getoetst omdat deze soort een grote maximale pendelafstand kent.
        Voor de blauwe kiekendief is juist de maximale pendelafstand buiten het broedseizoen onbekend.
        Vergelijkbaar als bij de eendensoorten, maar dan andersom, wordt voor deze soort als maximale
        pendelafstand buiten het broedseizoen die van het broedseizoen aangehouden. Deze is kleiner
        dan de afstand tussen Natura 2000-gebied en locaties. De blauwe kiekendief bereikt dus geen
        van de locaties zodat effecten op deze soort worden uitgesloten. Onderstaande tabel geeft een
        overzicht van de toetsen instandhoudingsdoelstellingen voor het Natura 2000-gebied Emstal von
        Lathen bis Papenburg.


        Te toetsen kwalificerende Vogelrichtlijnsoorten (Brutvogel)
        Wilde eend


        Te toetsen kwalificerende Vogelrichtlijnsoorten (Gastvogel)
        Knobbelzwaan
        Kolgans
        Grauwe gans
        Toendra-/Taigarietgans
        Wilde eend
        Nonnetje
        Grote zaagbek
        Blauwe reiger
        Kievit
        Regenwulp
        Grutto
        Kemphaan
        Stormmeeuw
        Kokmeeuw




56\92    - versie 1 - Concept
</pre>

====================================================================== Einde pagina 56 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 57 ======================================================================

<pre>Concept

Kenmerk R001-1228369VJW-V01



5.5       Effectbeoordeling (passende beoordeling op het niveau van de
          structuurvisie)

5.5.1        Inleiding
In deze paragraaf wordt per Natura 2000-gebied getoetst of (significant) negatieve effecten op de
in paragraaf 5.4 genoemde kwalificerende Vogelrichtlijnsoorten met zekerheid kunnen worden
uitgesloten. Dit geldt voor aanvaringseffecten (en indien van toepassing ook voor verstoring van
het foerageergebied), aangezien tijdelijke effecten tijdens de aanlegfase reeds in paragraaf 5.3
met zekerheid zijn uitgesloten.

5.5.2        Bargerveen
Algemeen: de minimale afstand van het Bargerveen tot de negen locaties is in onderstaande
tabel weergegeven.


Locatie                  Minimale afstand tot Bargerveen Locatie          Minimale afstand tot Bargerveen
                         (meters)                                         (meters)
Pottendijk               13.200                          Noordersloot     1.400
De Vennen                14.500                          N34              13.000
Groenendijk              9.600                           Tuinbouwgebied   3.400
Zwartenbergerweg         7.800                           Veenschapsweg    1.200
Berkenrode               6.900


Broedvogels blauwe kiekendief en nachtzwaluw
De kwalificerende broedvogelsoorten blauwe kiekendief en nachtzwaluw worden mogelijk
geschaad door aanvaringen met de windturbines. Gezien de maximale foerageerafstanden van
deze soorten (respectievelijk 5 en 6 kilometer), geldt dit uitsluitend voor de locaties Noordersloot,
Tuinbouwgebied en Veenschapsweg vanwege hun afstand tot het Bargerveen. Voor deze drie
locaties kunnen (significant) negatieve effecten op deze twee soorten niet met zekerheid worden
uitgesloten. Bij keuze voor een van deze locaties is locatiespecifiek onderzoek nodig.

De overige locaties (Pottendijk, De Vennen, Groenendijk, Zwartenbergerweg, Berkenrode en
N34) liggen op een afstand groter dan de maximale foerageerafstand waardoor deze locaties niet
bereikt worden door de bovenstaande vogelsoorten (van der Vliet et al., 2011). Hierdoor zijn
(significant) negatieve effecten op deze soorten bij realisatie van een windpark in deze locaties
met zekerheid uit te sluiten.


Broedvogel velduil
Voor de velduil is een maximale foerageerafstand niet bekend. Eerder wees analyse van
de waarnemingen van de soort vanaf het jaar 2000 al uit dat de soort niet is gezien buiten het
gebied Bargerveen (Tauw, 2013). De soort foerageert dus alleen lokaal. Eventuele




                                                                                          - versie 1 - Concept   57\92
</pre>

====================================================================== Einde pagina 57 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 58 ======================================================================

<pre>        Concept

        Kenmerk R001-1228369VJW-V01



        vliegbewegingen vanuit het Natura 2000-gebied Bargerveen zullen daarom lokaal blijven.
        Negatieve effecten van een windturbinepark in de negen locaties zijn om deze reden uitgesloten
        voor de velduil in het Natura 2000-gebied Bargerveen.


        Niet-broedvogels kleine zwaan en toendrarietgans
        De niet-broedvogelsoorten kleine zwaan en toendrarietgans zijn beide pendelende soorten
        (wintergasten) en foerageren voornamelijk op gras- en akkerland. Deze soorten worden hierom
        gezamenlijk behandeld. Effecten op vliegroutes en foerageergebieden worden apart beoordeeld.

        Het Natura 2000-gebied heeft voor deze soorten met name een functie als slaapplaats waarvan
        omvang en kwaliteit behouden dient te blijven. Er is voor deze soorten geen sprake van
        uitbreiding omvang en/of verbetering kwaliteit leefgebied.

        De vliegrichtingen en foerageergebieden van de kwalificerende vogelrichtlijnsoorten
        toendrarietgans en kleine zwaan zijn in winter van 2013-2014 in kaart gebracht (Tauw, 2014).
        Hieruit bleek dat de kleine zwaan en toendrarietgans vanuit het Bargerveen veelvuldig foerageren
        op gras- en bouwland rond meerdere locaties. Figuur 5.3 geeft aan dat het grootste aandeel van
        alle vliegbewegingen van de toendrarietgans een westelijke tot zuidwestelijke richting had (circa
        55%). Op basis hiervan kan worden geconcludeerd dat grote aantallen ganzen vliegrichtingen
        hebben over en langs locaties Noordersloot en Veenschapsweg. Langs een lijn over de locaties
        Pottendijk, Groenendijk, Berkenrode en Tuinbouwgebied ten noorden van het Bargerveen vliegt
        circa 10% van de toendrarietganzen. Een vergelijkbaar aantal vliegt in een lijn over locaties
        Zwartenbergerweg en De Vennen. Op basis van deze bevindingen zijn (significant) negatieve
        effecten op toendrarietgans als gevolg van aanvaringen niet met zekerheid uit te sluiten indien
        het windpark in deze locaties wordt gerealiseerd. Bij keuze voor een van deze locaties is
        locatiespecifiek onderzoek nodig. Locatie N34 ligt niet ter hoogte van vliegrichtingen van
        toendrarietganzen uit het Bargerveen. Negatieve effecten op de instandhoudingsdoelstelling van
        de toendrarietgans van het Bargerveen zijn voor deze locatie daarom op voorhand uitgesloten.

        Veldwerk door Tauw (2014) wees uit dat de meeste toendrarietganzen van het Bargerveen direct
        ten zuidwesten ervan foerageren (Tauw, 2014). Deze gebieden liggen in locatie Noordersloot, en
        nabij locatie Veenschapsweg. Kleinere groepen foerageren direct ten noorden van het
        Bargerveen of op akkers nabij Emmer-Compascuum (20 km ten noorden van het Bargerveen) ter
        hoogte van locatie Zwartenbergerweg. Ter hoogte van locatie Pottendijk foerageren circa 2000
        ganzen (ten noordoosten van de bebouwde kern van Emmen).

        De waarnemingen door Tauw (2014) worden ondersteund door de resultaten van meerjarig
        onderzoek naar foerageergebieden van de toendrarietgans (Voslamber et al., 2004) die ook ten
        noorden van Emmen foeragerende groepen toendrarietganzen aantroffen. Op basis van




58\92   - versie 1 - Concept
</pre>

====================================================================== Einde pagina 58 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 59 ======================================================================

<pre>Concept

Kenmerk R001-1228369VJW-V01



bovenstaande zijn (significant) negatieve effecten op foerageergebieden van deze soort niet met
zekerheid uit te sluiten bij locaties Pottendijk, Zwartenbergerweg, Noordersloot en
Veenschapsweg, indien het windpark in deze locaties wordt gerealiseerd. Bij keuze voor een van
deze locaties is locatiespecifiek onderzoek nodig.


Vliegbewegingen van de kleine zwaan zijn voornamelijk in westelijke richting (circa 55%). Hierbij
worden locaties Noordersloot en eventueel Veenschapsweg doorkruist. In aantallen minder
belangrijke vliegroutes naar noordwest en noord doorkruisen de locaties Tuinbouwgebied,
Berkenrode, Groenendijk en Pottendijk respectievelijk Zwartenbergerweg. Op basis van deze
bevindingen zijn (significant) negatieve effecten op kleine zwaan als gevolg van aanvaringen niet
met zekerheid uit te sluiten indien het windpark in deze locaties wordt gerealiseerd. Bij keuze
voor een van deze locaties is locatiespecifiek onderzoek nodig. Locaties De Vennen en N34
liggen niet ter hoogte van vliegrichtingen van kleine zwanen uit het Bargerveen. Negatieve
effecten op de instandhoudingsdoelstelling van de kleine zwaan van het Bargerveen zijn voor
deze twee locaties daarom op voorhand uitgesloten.




                                                                                     - versie 1 - Concept   59\92
</pre>

====================================================================== Einde pagina 59 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 60 ======================================================================

<pre>        Concept

        Kenmerk R001-1228369VJW-V01




        Figuur 5.3 Overzicht van vliegrichtingen en foerageergebieden van de toendrarietgans rond het Bargerveen




60\92   - versie 1 - Concept
</pre>

====================================================================== Einde pagina 60 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 61 ======================================================================

<pre>Concept

Kenmerk R001-1228369VJW-V01




Figuur 5.4 Overzicht van vliegrichtingen en foerageergebieden van de kleine zwaan rond het Bargerveen


De foerageerlocaties van kleine zwanen van het Bargerveen liggen op basis van het onderzoek
uit 2013/2014 op grote afstand ten noordoosten en zuidwesten van het Bargerveen. Op basis van
Voslamber et al. (2004) zijn de bouwlanden ten noorden en ten westen van het Bargerveen de
belangrijke foerageergebieden. Deze foerageergebieden liggen ter hoogte van de locaties
Pottendijk, Zwartenbergerweg en Noordersloot. Bij deze locaties zijn (significant) negatieve




                                                                                        - versie 1 - Concept   61\92
</pre>

====================================================================== Einde pagina 61 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 62 ======================================================================

<pre>        Concept

        Kenmerk R001-1228369VJW-V01



        effecten op foerageergebieden van deze soort niet met zekerheid uit te sluiten indien het
        windpark hier wordt gerealiseerd. Bij keuze voor een van deze locaties is locatiespecifiek
        onderzoek nodig.

        5.5.3     Engbertsdijksvenen en Dwingelderveld
        Algemeen: de minimale afstand van Engbertsdijksvenen en Dwingelderveld tot de negen locaties
        is tenminste 25 km (zie ook figuur 5.2).


        Niet-broedvogelsoort toendrarietgans
        De dichtstbijzijnde locaties ten opzichte van Engbertsdijksvenen zijn locatie Veenschapsweg en
        bij Dwingelderveld locatie N34. Dit is een relatief grote afstand. Tussen deze dichtstbijzijnde
        locaties en Natura 2000-gebied liggen dichterbij voldoende andere potentiele foerageergebieden
        voor de soort (figuur 5.5) zodat de vogels nauwelijks dagelijkse vliegbewegingen richting de
        gemeente Emmen zullen maken om er te foerageren. Significant negatieve effecten van een
        eventueel windturbinepark op een van de negen locaties op de toendrarietganzen worden voor
        beide gebieden met zekerheid uitgesloten.




62\92   - versie 1 - Concept
</pre>

====================================================================== Einde pagina 62 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 63 ======================================================================

<pre>Concept

Kenmerk R001-1228369VJW-V01




Figuur 5.5 Overzicht van de foerageerlocaties voor de toendrarietgans in de omgeving van de gemeente
Emmen (Voslamber et al., 2004). De blauwe cirkels geven de locaties van de Natura 2000-gebieden
Engbertsdijkvenen (onder) en Dwingelderveld (boven) weer.


5.5.4        Dalum-Wietmarscher Moor und Georgsdorfer Moor
Algemeen: de minimale afstand van het Natura 2000-gebied Dalum-Wietmarscher Moor und
Georgsdorfer Moor tot de negen locaties is in onderstaande tabel weergegeven.



Locatie            Minimale afstand tot Dalum-W.M.   Locatie          Minimale afstand tot Dalum-W.M.
                   (meters)                                           (meters)
Pottendijk         23.000                            Noordersloot     8.200
De Vennen          25.000                            N34              19.900
Groenendijk        19.400                            Tuinbouwgebied 13.500
Zwartenbergerweg 18.400                              Veenschapsweg 8.000
Berkenrode         18.500




                                                                                        - versie 1 - Concept   63\92
</pre>

====================================================================== Einde pagina 63 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 64 ======================================================================

<pre>        Concept

        Kenmerk R001-1228369VJW-V01



        Broedvogelsoort nachtzwaluw Klopt de afstand in Fig 5.2?: vergelijk met die in bovenstaande
        tabel!
        (Significant) negatieve effecten op de nachtzwaluw zijn voor alle locaties uitgesloten. Gezien de
        maximale foerageerafstand van deze soort (6 km) kan deze de locaties niet bereiken vanuit dit
        Natura 2000-gebied.

        Broedvogelsoorten wintertaling, wilde eend en kuifeend
        Hoewel al deze drie soorten in theorie een of meer locaties kunnen bereiken, gedragen zij zich
        gedurende het broedseizoen gebiedsgebonden. Afstanden die in die periode worden afgelegd
        zijn veel lager dan de afstanden buiten het broedseizoen. Vooral de vrouwtjes zijn gebonden aan
        in eerste instantie het nest met eieren en vervolgens de jonge eendjes die niet kunnen vliegen.
        Afstanden worden in de periode met jonge eendjes wel afgelegd maar uitsluitend zwemmend. Zij
        bereiken dan de locaties niet. Bovendien is er binnen het Natura 2000-gebied voldoende biotoop
        voor de drie soorten beschikbaar terwijl dat veel niet tot nauwelijks het geval is binnen de
        locaties. De noodzaak voor foerageervluchten is er voor deze soorten binnen het broedseizoen
        dus niet. Negatieve effecten op de drie soorten zijn tijdens het broedseizoen daarom uitgesloten.

        Broedvogelsoort kokmeeuw
        De maximale foerageerafstand van de kokmeeuw in het broedseizoen is onbekend zodat
        hiervoor wordt aangesloten bij de maximale foerageerafstand in de broedtijd van de
        zwartkopmeeuw van 30 km (van der Vliet et al. 2011). Alle locaties liggen daarmee binnen bereik
        van deze soort zodat voor deze soort (significant) negatieve effecten niet met zekerheid kunnen
        worden uitgesloten voor Natura 2000-gebied Dalum-Wietmarscher Moor und Georgsdorfer Moor.
        Nader onderzoek is noodzakelijk om te kunnen inschatten of en welke (significant) negatieve
        effecten op deze soort optreden.


        Niet-broedvogelsoort velduil
        Voor de velduil is een maximale foerageerafstand niet bekend. Eerder wees analyse van
        de waarnemingen van de soort vanaf het jaar 2000 al uit dat de soort niet is gezien buiten het
        gebied Bargerveen (Tauw, 2013). De soort foerageert dus alleen lokaal. Eventuele
        vliegbewegingen vanuit het Natura 2000-gebied Dalum-Wietmarscher Moor und Georgsdorfer
        Moor zullen daarom vooral lokaal zijn en zeker niet verder reiken dan het Bargerveen. Negatieve
        effecten van een windturbinepark in de negen locaties zijn om deze reden uitgesloten op de
        instandhoudingsdoelstelling van de soort van het Natura 2000-gebied Dalum-Wietmarscher Moor
        und Georgsdorfer Moor.

        5.5.5     Emstal von Lathen bis Papenburg
        Algemeen: de minimale en maximale afstand van Emstal von Lathen bis Papenburg tot de negen
        locaties is 15 kilometer (locatie De Vennen) en 28 kilometer (locatie N34).




64\92   - versie 1 - Concept
</pre>

====================================================================== Einde pagina 64 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 65 ======================================================================

<pre>Concept

Kenmerk R001-1228369VJW-V01




Broedvogelsoort wilde eend
Hoewel deze soort in theorie een of meer locaties kan bereiken, gedraagt deze zich gedurende
het broedseizoen gebiedsgebonden. Afstanden die in die periode worden afgelegd zijn veel lager
dan de afstanden buiten het broedseizoen. Vooral de vrouwtjes zijn gebonden aan in eerste
instantie het nest met eieren en vervolgens de jonge eendjes die niet kunnen vliegen. Afstanden
worden in de periode met jonge eendjes wel afgelegd maar uitsluitend zwemmend. Zij bereiken
dan de locaties niet. Bovendien is er binnen het Natura 2000-gebied voldoende biotoop voor de
soort beschikbaar terwijl dat veel niet tot nauwelijks het geval is binnen de locaties. De noodzaak
voor foerageervluchten is er voor deze soort binnen het broedseizoen dus niet. Negatieve
effecten op de wilde eend zijn tijdens het broedseizoen daarom uitgesloten.

Niet-broedvogelsoorten knobbelzwaan, kolgans, grauwe gans en (toendra-/taiga)rietgans
De niet-broedvogelsoorten grauwe gans, kolgans, rietgans en knobbelzwaan zijn alle vier
pendelende soorten (wintergasten) en foerageren voornamelijk op gras- en akkerland. Hierom
worden deze soorten gezamenlijk behandeld.

Figuur 5.6 vormt de basis voor de bepaling van het optreden van (significant) negatieve effecten
op deze soorten. De grauwe gans foerageert niet of nauwelijks in de gemeente Emmen. De soort
bereikt / passeert vanuit het Natura 2000-gebied dan ook geen van de locaties. (Significant)
negatieve effecten op de grauwe gans worden uitgesloten.

De overige drie soort(groep)en kennen een vergelijkbare verspreiding van foerageergebieden
binnen de gemeente Emmen (figuur 5.5 voor toendrarietgans en figuur 5.6 voor de overige
soorten inclusief taigarietgans). Zij foerageren vooral langs de oostrand van de provincie Drenthe,
en ten westen en noorden van het Bargerveen. Het enige locatie dat niet wordt bezocht door
deze soorten in locatie N34. De overige locaties kennen geschikt foerageerbiotoop (zoals locaties
Noordersloot en Veenschapsweg) of worden overvlogen richting locaties met geschikt
foerageerbiotoop (zoals locatie Zwartenbergerweg). Hoewel locaties Noordersloot en
Veenschapsweg op een grote afstand van het natura 2000-gebied gelegen zijn (15-28 km) is er
toch sprake van een verhoogd risico op aanvaringsslachtoffers. Op basis van deze bevindingen
zijn (significant) negatieve effecten op de drie soort(groep)en niet met zekerheid uit te sluiten
indien het windpark in een van de locaties behalve locatie N34 wordt gerealiseerd. Bij keuze voor
een van deze locaties is locatiespecifiek onderzoek nodig. Voor locatie N34 worden negatieve
effecten wel uitgesloten.




                                                                                     - versie 1 - Concept   65\92
</pre>

====================================================================== Einde pagina 65 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 66 ======================================================================

<pre>        Concept

        Kenmerk R001-1228369VJW-V01




        Figuur 5.6 Overzicht van de foerageerlocaties voor de kolgans, grauwe gans,
        rietgans en knobbelzwaan in de omgeving van de gemeente Emmen (Voslamber et
        al., 2004). De blauwe cirkel geeft de globale locatie van Emstal von Lathen bis
        Papenburg weer.



        Niet-broedvogelsoorten nonnetje en grote zaagbek
        Het nonnetje en grote zaagbek komen niet tot nauwelijks voor in de gemeente Emmen vanwege
        het ontbreken van de juiste biotoop. Op basis hiervan wordt verondersteld dat vliegbewegingen
        vanuit het Natura 2000-gebied in de richting van de negen locaties niet plaatsvinden.

        Niet-broedvogelsoorten kievit, grutto, regenwulp en kemphaan
        Voor deze vier steltlopersoorten geldt dat een maximale foerageerafstand niet bekend is uit de
        literatuur. Buiten het broedseizoen kunnen alle vier soorten foeragerend op agrarische gronden
        worden aangetroffen hoewel grutto vooral vochtige tot natte graslanden gebruikt. Voor de
        maximale foerageerafstand van de vier soorten is aangesloten bij de goudplevier waarvoor een
        maximale foerageerafstand buiten het broedseizoen bekend is van 15 km (van der Vliet et al.




66\92   - versie 1 - Concept
</pre>

====================================================================== Einde pagina 66 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 67 ======================================================================

<pre>Concept

Kenmerk R001-1228369VJW-V01



2011). De goudplevier is een binnenlandse soort die, vergelijkbaar met de vier soorten onder
discussie, ook foerageert op agrarische gronden.

Omdat de kleinste afstand van een locatie tot het Natura 2000-gebied 16 km bedraagt kunnen
deze vier soorten de locaties vanuit het Natura 2000-gebied niet bereiken. Effecten op deze vier
soorten zijn daarom uitgesloten. Voor grutto komt daarbij dat vochtige tot natte graslanden niet tot
nauwelijks aanwezig zijn in de omgeving van de locaties zodat deze soort vanwege het ontbreken
van geschikt foerageerbiotoop geen vliegbewegingen zal ondernemen vanuit het Natura 2000-
gebied richting de locaties.

Niet-broedvogelsoorten wilde eend, blauwe reiger, stormmeeuw en kokmeeuw
Deze vier soorten hebben ofwel een lange maximale foerageerafstand (wilde eend met 26 km) of
is deze onbekend (overige drie soorten). Voor de maximale foerageerafstand van de blauwe
reiger wordt aangesloten bij de purperreiger waarvoor in de broedtijd een afstand van 20 km geldt
(van der Vliet et al. 2011). Voor de meeuwen wordt aangesloten bij de maximale
foerageerafstand in de broedtijd van de zwartkopmeeuw van 30 km (van der Vliet et al. 2011).
Buiten de broedtijd zijn de afstanden kleiner. De vier soorten hebben als overeenkomst dat zij
opportunistisch zijn in hun foerageergebieden: waar voldoende voedsel te halen valt zullen zij
verschijnen. Zij zijn minder plaatstrouw aan hun foerageerlocaties dan bijvoorbeeld zwanen en
ganzen. Wilde eend foerageert vooral een deel van het jaar ’s nachts in agrarische gebieden
(akkers) terwijl de overige drie soorten overdag foerageren op graslanden en akkers.

Op basis van hun maximale foerageerafstanden geldt voor zowel blauwe reiger als wilde eend
dat locatie N34 buiten hun bereik ligt. Voor de twee meeuwen geldt dat zij alle locaties in theorie
kunnen bereiken. Om deze reden kunnen exemplaren dus vanuit het Natura 2000-gebied de
locaties bereiken zodat zij in aanvaring kunnen komen met windturbines.

Van de vier soorten zijn blauwe reiger als beide meeuwensoorten echter opportunistische soorten
die overal kunnen foerageren waar de omstandigheden geschikt zijn. Zij kennen geen echte
vaste foerageergebieden die jaar op jaar worden gebruikt. Op eerste gezicht liggen er tussen het
Natura 2000-gebied en locaties voldoende foerageergebieden voor deze drie soorten. De locaties
zouden om deze reden geen essentieel onderdeel vormen van hun leefgebied zodat de
draagkracht van de populatie van het Natura 2000-gebied niet zal worden aangetast. Op basis
van deze expert judgement worden significant negatieve effecten op
instandhoudingsdoelstellingen van blauwe reiger en beide meeuwensoorten voor Natura 2000-
gebied Emstal von Lathen bis Papenburg niet verwacht.


Om deze conclusie te trekken ontbreken echter vooralsnog voldoende gegevens. Nader
onderzoek is noodzakelijk voor de vier soorten van Natura 2000-gebied Emstal von Lathen bis




                                                                                     - versie 1 - Concept   67\92
</pre>

====================================================================== Einde pagina 67 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 68 ======================================================================

<pre>        Concept

        Kenmerk R001-1228369VJW-V01



        Papenburg om te kunnen inschatten of (significant) negatieve effecten vanwege aanvaringen op
        deze soorten optreden. Gezien de relatief grote afstand van het Natura 2000-gebied tot de negen
        locaties wordt verwacht dat zich geen significante effecten voordoen.

        5.6       Samenvatting effectenbeoordeling
        Tabel 5.1 geeft weer voor welke soorten, gebieden en locaties het optreden van (significant)
        negatieve effecten, op basis van dit onderzoek, niet kan worden uitgesloten.



        Tabel 5.1 Samenvatting van mogelijk optredende significant negatieve effecten op Vogelrichtlijnsoorten
        per zoekgebied. De regel totaal geeft aan hoe vaak een plangebied een mogelijk effect kan hebben op
        Vogelrichtlijnsoorten voor de drie Natura 2000-gebieden gecombineerd. -: geen effect; x: mogelijk negatief
        effect. B = broedvogeldoelstelling; NB = niet-broedvogeldoelstelling


        Gebied                   Soort                         1     2     3     4     5     6     7     8       9
        Bargerveen               Blauwe kiekendief B           -     -     -     -     -     x     -     x       x
                                 Velduil B                     -     -     -     -     -     -     -     -       -
                                 Nachtzwaluw B                 -     -     -     -     -     x     -     x       x
                                 Kleine zwaan NB               x     -     x     x     x     x     -     x       x
                                 Toendrarietgans NB            x     x     x     x     x     x     -     x       x
        Dalum-Wietmarscher Moor Wintertaling B                 -     -     -     -     -     -     -     -       -
        und Georgsdorfer Moor
                                 Wilde eend B                  -     -     -     -     -     -     -     -       -
                                 Kuifeend B                    -     -     -     -     -     -     -     -       -
                                 Nachtzwaluw B                 -     -     -     -     -     -     -     -       -
                                 Kokmeeuw B                    x     x     x     x     x     x     x     x       x
                                 Velduil NB                    -     -     -     -     -     -     -     -       -
        Emstal von Lathen bis    Wilde eend B                  -     -     -     -     -     -     -     -       -
        Papenburg
                                 Knobbelzwaan NB               x     x     x     x     x     x     -     x       x
                                 Kolgans NB                    x     x     x     x     x     x     -     x       x
                                 Grauwe gans NB                -     -     -     -     -     -     -     -       -
                                 Taiga-/Toendrarietgans NB     x     x     x     x     x     x     -     x       x
                                 Wilde eend NB                 x     x     x     x     x     x     -     x       x
                                 Nonnetje NB                   -     -     -     -     -     -     -     -       -
                                 Grote zaagbek NB              -     -     -     -     -     -     -     -       -
                                 Blauwe reiger NB              -     -     -     -     -     -     -     -       -
                                 Kievit NB                     -     -     -     -     -     -     -     -       -
                                 Regenwulp NB                  -     -     -     -     -     -     -     -       -




68\92    - versie 1 - Concept
</pre>

====================================================================== Einde pagina 68 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 69 ======================================================================

<pre>Concept

Kenmerk R001-1228369VJW-V01



                        Grutto NB                   -     -     -     -    -     -     -      -       -
                        Kemphaan NB                 -     -     -     -    -     -     -      -       -
                        Stormmeeuw NB               -     -     -     -    -     -     -      -       -
                        Kokmeeuw NB                 -     -     -     -    -     -     -      -       -
Totaal                                              7     6     7    7     7    10     1     10      10


5.7       Voorlopige effectbeoordeling Natura 2000-gebieden

5.7.1      Algemeen
(Significant) negatieve effecten van de realisatie van het voornemen op habitatrichtlijnsoorten en
habitattypen zijn op voorhand uitgesloten voor alle Natura 2000-gebieden. Bij de realisatie van
windturbines zijn bij alle locaties (significant) negatieve effecten op vogelrichtlijnsoorten niet op
voorhand uitgesloten. Hieronder wordt per locatie nader op de negatieve effecten en de
mogelijkheden tot mitigatie ingegaan.

5.7.2      Beoordeling per locatie zonder mitigatie
Geredeneerd naar het aantal instandhoudingsdoelstellingen dat mogelijk geschaad wordt, heeft
locatie N34 de grootste potentie vanuit de Natuurbeschermingswet 1998. Eén
instandhoudingsdoelstelling wordt potentieel geschaad en dit betreft de kokmeeuw vanuit het
Duitse Natura 2000-gebied Dalum-Wietmarscher Moor und Georgsdorfer Moor waarvoor locatie
de locatie op de grens van de maximale foerageerafstand van deze soort ligt. Voor deze locatie is
het vermoedelijk mogelijk om mitigerende maatregelen zo te treffen dat negatieve effecten
kunnen worden uitgesloten. Bij keuze voor deze locatie is moet een passende beoordeling dit
uitwijzen.


Voor de verdere afweging voor het MER geldt dat alleen het Natura 2000-gebied Bargerveen
onderscheidend is. Dat betekent niet dat de acht overige locaties niet kunnen worden bereikt door
soorten met een instandhoudingsdoelstelling van de Duitse Natura 2000-gebieden. Het betekent
wel dat alle relevante soorten van Duitse Natura 2000-gebieden telkens alle acht locaties kunnen
bereiken. Daarmee zijn deze soorten niet onderscheidend voor de afweging in het MER.

Het Bargerveen kent een aantal soorten die op relatief korte afstand buiten het gebied kunnen
foerageren. Vooral een windturbines in de locaties Noordersloot, Tuinbouwgebied en
Veenschapsweg, die het dichtstbij het Natura 2000-gebied liggen, vormen daarmee een risico
voor de instandhoudingsdoelstellingen van het Bargerveen. Zij liggen in het bereik van veel
soorten met een instandhoudingsdoelstelling van het Bargerveen. Per locatie is een passende
beoordeling noodzakelijk om de significantie van de effecten te onderbouwen en de
mogelijkheden voor mitigatie uit te werken. Vanwege de afstand van de locaties tot het Natura
2000-gebied zijn mitigerende maatregelen vermoedelijk moeilijk te treffen.




                                                                                       - versie 1 - Concept   69\92
</pre>

====================================================================== Einde pagina 69 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 70 ======================================================================

<pre>        Concept

        Kenmerk R001-1228369VJW-V01



        Van de resterende locaties Pottendijk, De Vennen, Groenendijk, Zwartenbergerweg en
        Berkenrode kan voor negen tot tien soorten een negatief effect niet direct worden uitgesloten.
        Vergeleken met de locaties Pottendijk, Groenendijk, Zwartenbergerweg en Berkenrode wordt
        voor locatie De Vennen een negatief effecten op kleine zwaan vanuit het Bargerveen uitgesloten,
        zodat locatie De Vennen marginaal beter scoort dan de locaties Pottendijk, Groenendijk,
        Zwartenbergerweg en Berkenrode. Gezien de afstanden van deze locaties tot de Natura 2000-
        gebieden en de opties voor mitigerende maatregelen is het vooralsnog de verwachting dat
        eventuele effecten hier kunnen worden gemitigeerd. Enige nuances bij deze effectbepaling is
        voor locaties Pottendijk en Zwartenbergerweg op zijn plaats, omdat zich hier belangrijke
        foerageergebieden voor zowel kleine zwaan als toendra-/taigarietgans bevinden. Per locatie is
        nader onderzoek in de vorm van een passende beoordeling op projectniveau noodzakelijk om dit
        vast te stellen.

        5.8       Mitigatiemogelijkheden
        Door het voornemen worden in potentie de meeste effecten verwacht op
        instandhoudingsdoelstellingen wanneer de locaties Noordersloot, Tuinbouwgebied en
        Veenschapsweg worden ingericht als windturbinepark. Voor deze drie locaties wordt daarom hier
        verkend of mitigerende maatregelen soelaas kunnen bieden. Zo niet, dan zijn deze locaties
        eigenlijk niet als kansrijk te beschouwen.

        5.8.1      Algemeen
        Mitigerende maatregelen moeten tot gevolg hebben dat zij het aantal aanvaringen omlaag
        brengen. Het verlies van foerageeroppervlak is niet te mitigeren behalve via een slimme
        locatiekeuze. Uit Fijn et al. (2012) is af te leiden dat kleine zwanen tenminste een afstand van 200
        m aanhouden tot aan windturbines. Aangenomen wordt dat ook ganzen een dergelijke
        verstoringsafstand kennen door windturbines. Zodoende moet met deze afstand gerekend
        worden voor locaties die liggen in of nabij belangrijke foerageergebieden van zwanen en ganzen.
        Het gaat hier om de locaties Pottendijk, Zwartenbergerweg, Noordersloot en Veenschapsweg.


        Om het aantal aanvaringen door windturbines te bespreken kan gedacht worden aan de volgende
        maatregelen:

        Locatiekeuze en aantal turbines
        Naar verwachting kan met de keuze van het aantal turbines en de locatiekeuze hiervan gericht
        worden ingespeeld op de ligging van belangrijke vliegroutes. Hoewel verwacht mag worden dat
        dit een effectieve maatregel is, zal uit nader onderzoek moeten blijken hoe groot de
        consequenties zijn voor het aantal beoogde windturbines.


        Turbinebeheer




70\92   - versie 1 - Concept
</pre>

====================================================================== Einde pagina 70 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 71 ======================================================================

<pre>Concept

Kenmerk R001-1228369VJW-V01



Aanvaringen kunnen vrijwel worden uitgesloten in het geval dat turbines worden stilgezet. Deze
maatregel is effectief wanneer deze wordt toegepast in periodes waarin er veel vliegbewegingen
van de relevante soorten plaatsvinden. Hoewel ecologisch kansrijk is deze vanuit de exploitatie
van het windturbinepark wellicht minder wenselijk.


Inrichting foerageergebieden
Door het gebied tussen beoogd windturbinepark en natuurgebied optimaal in te richten als
foerageergebied voor pendelende vogelsoorten is het mogelijk om de vliegafstand van deze
vogelsoorten te verkleinen. Zij zullen foerageren in deze ingerichte gebieden in plaats van verder
weg. Hierdoor zullen zij de beoogde windturbineparken niet overvliegen wat de kans op
aanvaringen vermindert. Met de inrichting van dergelijke foerageergebieden moet wel rekening
worden gehouden met een verstoringsafstand van 200 m tot aan het windturbinepark zoals
hierboven beschreven.


Foerageergebieden van kleine zwanen en toendrarietganzen rondom het Bargerveen betreffen
vooral bouwland (figuren 5.5 en 5.6) waar oogstresten zijn achtergebleven die niet zijn
ondergeploegd of anderszins ongeschikt worden gemaakt. Tegelijkertijd dienen de gebieden
waar ze heden ten dage foerageren juist ongeschikt te worden gemaakt. Hiermee wordt zeker
gesteld dat zwanen en ganzen vanuit hun traditie toch de oude foerageergebieden blijven
opzoeken in plaats van de nieuw gecreëerde.

Landschappelijke afscherming
Door de windparklocaties landschappelijk af te schermen neemt de kans af dat de relevante
soorten het gebied doorkruisen. Landschappelijke afscherming is mogelijk door de realisatie van
bosstroken of andere landschapselementen. Ten eerste maakt deze afscherming achterliggende
gebieden minder aantrekkelijk, ten tweede worden de vogels gedwongen hoger te vliegen.
Landschappelijke afscherming vereist maatwerk en zal niet overal functioneel (te weinig effect) of
mogelijk (beïnvloeding van de ‘windaanvoer’) zijn. Ook dient rekening te worden gehouden met
landschappelijke kwaliteiten van het gebied. Het is vooralsnog onduidelijk of dit een realistische
en gewenste maatregel is.


In alle gevallen zullen mitigerende maatregelen getoetst moeten worden in een passende
beoordeling op projectniveau.

5.8.2     Mitigatie door inrichting foerageergebieden
Omdat de maatregel inrichting foerageergebieden de meeste soelaas lijkt te bieden, is
doorgerekend wat de consequenties qua ruimtebeslag is van deze maatregel voor de
dichtstbijzijnde locaties Noordersloot, Tuinbouwgebied en Veenschapsweg. Er lijken voor de
overige zes locaties geen belemmeringen gezien de afstand tussen Natura 2000-gebieden en




                                                                                     - versie 1 - Concept   71\92
</pre>

====================================================================== Einde pagina 71 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 72 ======================================================================

<pre>        Concept

        Kenmerk R001-1228369VJW-V01



        deze zes locaties. In deze exercitie is berekend hoeveel oppervlak foerageergebied het aantal
        exemplaren kleine zwaan en toendrarietgans van het Bargerveen nodig heeft gedurende een
        dag. Vervolgens is dit oppervlak geëxtrapoleerd naar een gehele winter. Hierbij is ervan
        uitgegaan dat er 4 foeragerende zwanen en 4 foeragerende ganzen per m2 grazen. Bij een worst
        case benadering betreft dit slechts drie of zelfs twee zwanen of ganzen per m2. De
        instandhoudingsdoelstellingen van het Bargerveen betreffen 130 voor de kleine zwaan en 17600
        voor de toendrarietgans. Voor beide soorten geldt dat het seizoensmaxima betreft.


        Er is hier sprake van mitigatie omdat geprobeerd wordt de vogels naar een nieuw
        foerageergebied te lokken als onderdeel van het project. Van compensatie is geen sprake omdat
        op zich het originele foerageergebied niet verloren gaat. De vogels hebben een vrije keuze die
        hopelijk resulteert in een keuze voor het nieuw in te richten gebied.

        Berekening
        Om de volledige instandhoudingsdoelstelling van beide soorten te accommoderen is een
        oppervlak van 32,5 m2 (130 / 4) voor de kleine zwaan en 4400 m2 (17600 / 4) voor de
        toendrarietgans nodig per tijdseenheid. Gezamenlijk voor beide soorten is dus 4432,5 m2
        foerageergebied nodig overeenkomend met 0,44325 ha per tijdseenheid. Bij al deze getallen
        wordt dus geen rekening gehouden met het gegeven dat een foeragerende groep ganzen niet
        stationair op een plek verblijft gedurende een etmaal.

        Als per minuut een halve ha wordt begraasd dan wordt door de gehele groep van kleine zwanen
        en toendrarietganzen per uur 13,2975 ha (60 * 0,44325/2) begraasd. Wanneer per dag 8 uur
        wordt begraasd zwanen en ganzen, is er dus (8*13,2975=) 106,38 ha foerageergebied benodigd
        per winterdag.


        Aanvaringen met windturbines kunnen alleen plaatsvinden als deze gepasseerd worde. Het is
        daarom nodig dat zwanen en ganzen gedurende hun gehele verblijf in het Bargerveen geen
        windturbines passeren. Dit betekent dat het oppervlak foerageergebied buiten het Bargerveen
        aantrekkelijk is gedurende hun gehele verblijf in het Bargerveen. Daarom is het nodig om het
        foerageergebied benodigd per winterdag om te rekenen naar de gehele periode van hun verblijf.
        De grootste aantal zwanen en ganzen komen bij het Bargerveen voor in de periode november-
        februari. Dit betreft 120 dagen. Gedurende een winter zou dus (106,38 * 120 =) 12765,6 ha aan
        foerageergebied nodig zijn voor de zwanen en ganzen van het Bargerveen. Deze worst-case
        berekening komt dan uit op 127,656 km2.

        Bij deze worst-case berekening is nog geen rekening gehouden met het feit dat niet elk aanwezig
        voedselitem ook wordt gegeten. Dat betekent dat zwanen en ganzen de volgende dagen kunnen
        terugkeren naar een specifiek perceel om op deze overgebleven voedselitems te foerageren.




72\92   - versie 1 - Concept
</pre>

====================================================================== Einde pagina 72 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 73 ======================================================================

<pre>Concept

Kenmerk R001-1228369VJW-V01



Daarnaast is het zo dat in de loop der tijd door de aangroei van gewas een gebruikt perceel
opnieuw interessant wordt voor foeragerende zwanen en ganzen. Als om beide redenen wordt
aangenomen dat ieder perceel ¾ van het winterseizoen als foerageergebied benut kan worden
dan geldt dat er slechts geschikt foerageergebied voor (3/4 * 120 =) 90 dagen aanwezig moet
zijn. Dit komt neer op 9574,2 ha, ofwel 95,742 km2.

Tot dusver is in de berekeningen nog geen rekening gehouden (1) met de uitvliegrichtingen van
zwanen en ganzen en (2) met het gedetailleerde aantalsverloop gedurende het winterseizoen van
beide soorten. Het eerste punt is nader onderzocht in de winter 2013/14 (Tauw, 2014). Het bleek
dat gedurende het winterseizoen op een dag niet alle ganzen naar dezelfde foerageergebieden
vliegen (Tauw, 2014: tabel 5.1). Gemiddeld vloog 47,42% van de ganzen weg in een richting
WZW-WNW. Richting NNW-N vloog 9,66%. Het tweede punt betreft het verloop van het
maximale aantal ganzen gedurende het winterseizoen (Tauw, 2014: tabel 5.2). Tot circa 20
december worden veruit de meeste exemplaren geteld (32000), waarna stabilisatie van de
aantallen plaatsvindt rond de 20000 exemplaren. Vanaf half februari nemen de aantallen scherp
af. Als met dit verloop rekening wordt gehouden, moet de verblijfsperiode van beide soorten op
november-half februari worden gezet. Het aantal dagen dat beide soorten aanwezig is, betreft
dus niet 120 zoals hierboven gebruikt maar 106. Rekening houdend met de hierboven
beschreven dubbele benutting van velden door zwanen en ganzen betekent dit dat er voor (90-14
=) 76 dagen geschikt foerageergebied nodig is. Dat komt neer op 8084,88 ha, ofwel 80,8488 km2.
Rekening houdend met de dominante vliegbewegingen per seizoen betekent dit dat, afgerond,
(0,4742 * 80,8488=) 38,34 km2 nodig is ten westen van het Bargerveen. Voor de zwanen en
ganzen die ten noorden van het Bargerveen foerageren is, afgerond, (0,0966 * 80,8488=) 7,81
km2 nodig.


Betekenis van ligging foerageergebied voor locaties Noordersloot, Tuinbouwgebied en
Veenschapsweg
Locaties Noordersloot, Tuinbouwgebied en Veenschapsweg liggen het dichtst bij het Bargerveen.
Locaties Noordersloot en Veenschapsweg liggen ten (westzuid)westen terwijl locatie
Tuinbouwgebied ten noorden ligt. Voor de vogels die naar het (westzuid)westen vliegen is 38,34
km2 nodig. Tussen locatie Noordersloot en het Bargerveen ligt een afstand van 1,4 km, terwijl
tussen locatie Veenschapsweg en het Bargerveen een afstand van 1,2 km ligt. Tussen locatie
Tuinbouwgebied en het Bargerveen ligt een afstand van 3,4 km. Voor alle locaties geldt dat
vanwege de windturbines een strook met een breedte van 200 meter ongeschikt wordt voor
foeragerende zwanen en ganzen.

Voor locatie Noordersloot betekent dit dat voor 38,34 km2 en een vaste breedte tussen locatie en
het Bargerveen van (1,4-0,2=) 1,2 km een strook met een lengte van 31,95 km nodig is. Voor
locatie Veenschapsweg betekent dit dat voor 38,34 km2 en een vaste breedte tussen locatie en
het Bargerveen van (1,2-0,2=) 1,0 km een strook met een lengte van 38,34 km nodig is. Voor




                                                                                  - versie 1 - Concept   73\92
</pre>

====================================================================== Einde pagina 73 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 74 ======================================================================

<pre>        Concept

        Kenmerk R001-1228369VJW-V01



        locatie Tuinbouwgebied betekent dit dat voor 7,81 km2 en een vaste breedte tussen locatie en het
        Bargerveen van (3,4-0,2=) 3,2 km een strook met een lengte van 2,44 km nodig is.

        Voor gebied 9 is het echter reëel rekening te houden met het gegeven dat in het oostelijke deel
        geen windturbines worden geplaatst. Hiermee wordt de afstand tussen locatie Veenschapsweg
        en het Bargerveen 3,5 km en de vaste breedte voor deze strook (3,5-0,2=) 3,3 km. De lengte van
        de strook in deze omstandigheden betreft nog altijd 11,62 km. In deze strook liggen bovendien
        allerlei bosschages en andere natuur die ongeschikt zijn als foerageergebied en waartoe
        bovendien zwanen en ganzen een afstand aanhouden (van minstens 100 m) vanwege het gebrek
        aan zichtlijnen.

        Conclusie
        Voor locaties Noordersloot en Veenschapsweg is het benodigde foerageergebied te groot om als
        mitigerende maatregel te kunnen dienen, zelfs als bij locatie Veenschapsweg rekening wordt
        gehouden met een verdere plaatsing van de windturbines dan de meest dichtbijzijnde punt. Voor
        locatie Tuinbouwgebied (en noordelijker) lijkt het areaal foerageergebied in te passen te zijn als
        mitigerende maatregel.

        5.8.3     Beoordeling per locatie met mitigatie
        Van de hierboven genoemde mitigerende maatregelen hebben turbinebeheer en
        landschappelijke afscherming betrekking op het geschikt maken van een locatie. De andere twee
        (locatiekeuze en aantal turbines; en inrichting foerageergebieden) betreffen het afwegingsproces
        tussen locaties. Landschappelijke afscherming als maatregel biedt op zich soelaas maar tast ook
        de openheid van het landschap extra aan wat een grote uitstraling heeft op diersoorten die van
        dergelijke landschappen houden zoals zwanen, ganzen en eenden. Ook vanuit economisch
        perspectief zal deze maatregel vermoedelijk minder realistisch zijn. Dit laatste geldt eveneens
        voor de maatregel turbinebeheer. Locatiekeuze en aantal turbines is een inherent proces van
        ruimtelijke ordening waar niet alleen ecologie een rol in speelt.

        Vanuit ecologisch perspectief is de mitigerende maatregel inrichting foerageergebieden daarom
        het meest kansrijk. In deze paragraaf worden de negen locaties beoordeeld met deze maatregel
        als mitigatie.


        Opnieuw geldt dat locatie N34 de grootste potentie heeft. Mocht de instandhoudingsdoelstelling
        geschaad worden dan zijn vermoedelijk foerageergebieden gemakkelijk te verwezenlijken tussen
        zoeklocatie en natuurgebieden.


        Locaties Noordersloot, Tuinbouwgebied en Veenschapsweg liggen dichtbij het Natura 2000-
        gebied Bargerveen. Over de locaties Noordersloot en Veenschapsweg loopt een vliegbaan met
        grote aantallen ganzen, terwijl over locatie Tuinbouwgebied niet alleen ganzen maar ook kleine




74\92   - versie 1 - Concept
</pre>

====================================================================== Einde pagina 74 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 75 ======================================================================

<pre>Concept

Kenmerk R001-1228369VJW-V01



zwanen vliegen. Voor deze grote aantallen zwanen en ganzen is de inrichting van een
foerageergebied tussen de locaties en Bargerveen onvoldoende ruimte, zeker omdat ook de
verstoringsafstand van 200 m tot aan een windturbinepark in acht moet worden genomen. Het in
te richten foerageergebied moet bovendien elke dag gedurende de winter in voldoende voedsel
voorzien. Locaties Noordersloot en Veenschapsweg liggen op 1400 respectievelijk 1200 m van
het Bargerveen wat onvoldoende ruimte hiervoor geeft, zelfs als wordt rekening gehouden met
het feit dat de uiterste oostpunt van locatie Veenschapsweg niet voor windturbines wordt
ingericht. Voor locatie Tuinbouwgebied, dat op 3400 m ligt van het Bargerveen, lijkt het areaal
foerageergebied in te passen te zijn als mitigerende maatregel.

Van de resterende locaties Pottendijk, De Vennen, Groenendijk, Zwartenbergerweg en
Berkenrode kan voor zes tot zeven soorten een negatief effect niet direct worden uitgesloten.
Vergeleken met de locaties Pottendijk, Groenendijk, Zwartenbergerweg en Berkenrode wordt
voor locatie De Vennen een negatief effecten op kleine zwaan vanuit het Bargerveen uitgesloten,
zodat locatie De Vennen marginaal beter scoort dan de locaties Pottendijk, Groenendijk,
Zwartenbergerweg en Berkenrode. Gezien de afstanden van deze locaties tot de Natura 2000-
gebieden kunnen eventuele effecten worden gemitigeerd.

Enige nuances bij deze effectbepaling is voor locaties Pottendijk en Zwartenbergerweg op zijn
plaats, omdat zich hier belangrijke foerageergebieden voor zowel kleine zwaan als toendra-
/taigarietgans bevinden. Omdat deze gebieden fungeren als foerageergebied moet bij deze twee
locaties ook rekening worden gehouden met de verstoringsafstand van 200 m.

5.8.4     Kwantitatieve toetsing van resultaten
Idealiter worden de verkregen resultaten kwantitatief getoetst. Bij populaties van vogelsoorten is
hiervoor de 1%-norm uitermate geschikt. Deze norm houdt in dat een plan tot maximaal 1% extra
sterfte mag leiden dan de huidige achtergrondsterfte. Afhankelijk van de wetgeving gebeurt
toetsing aan de landelijke staat van instandhouding (Ffw; niet van toepassing in dit hoofdstuk) of
aan de instandhoudingsdoelstellingen per soort per Natura 2000-gebied (Nbw; dit hoofdstuk).
Omdat echter de insteek van deze passende beoordeling op het niveau van de structuurvisie
kwalitatief is, is toetsing aan de 1%-norm achterwege gelaten. Deze zal plaats moeten vinden als
een voorkeursalternatief is gekozen.




                                                                                    - versie 1 - Concept   75\92
</pre>

====================================================================== Einde pagina 75 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 76 ======================================================================

<pre>        Concept

        Kenmerk R001-1228369VJW-V01




        6 Conclusie per deelgebied

        6.1       Flora- en faunawet
        De effecten van het voornemen op de Flora- en faunawet voor de verschillende locaties zijn niet
        onderscheidend (zie paragraaf 3.3.1). Bovendien wordt verwacht dat deze effecten voor de
        grondgebonden soortgroepen naar verwachting goed te mitigeren zijn. Door een zorgvuldige
        locatiekeuze in combinatie met passende mitigatiemaatregelen kunnen de effecten naar
        verwachting beperkt blijven.

        Voor de vliegende soortgroepen vogels en vleermuizen vormen windturbines een extra
        risicofactor vanwege aanvaringen, naast de mogelijke effecten door aantasting van vaste
        verblijfplaatsen. Aanvaringen zijn niet eenvoudig te mitigeren. Geen van de locaties is hierin
        echter in positieve of negatieve zin onderscheidend.


        Vanwege de Flora- en faunawet zijn effecten daarom niet onderscheidend bij combinatie van
        locaties.

        6.2       Ecologische Hoofdstructuur
        Interne effecten op de Ecologische Hoofdstructuur (EHS) worden op voorhand uitgesloten, omdat
        EHS-gebieden worden gemeden bij de keuze van de plaatsing van de windturbines. De
        beleidsregels ten aanzien van de EHS (Provincie Drenthe, 2012) schrijven voor dat geen
        compensatieverplichting geldt als de EHS niet direct geschaad wordt (in de zin van
        oppervlakteverlies).

        Bovenstaande sluit het optreden van externe effecten niet uit. Een beoordeling op hoofdlijnen
        leert dat bij locaties Pottendijk, Zwartenbergerweg, Noordersloot en Veenschapsweg effecten
        kunnen optreden op foerageergebieden van watervogels (zwanen en ganzen) omdat de
        landschappelijke openheid wordt aangetast. Bij een effectbepaling op niveau van locatie kan dit
        verder beoordeeld te worden.

        6.3       Natura 2000-gebieden
        (Significant) negatieve effecten op Natura 2000-gebieden zijn niet uitgesloten bij de realisatie van
        windturbines binnen alle locaties. Voor elk locatie is een passende beoordeling noodzakelijk om
        te beoordelen of potentiele negatieve effecten mogelijk significant zijn en of mitigerende
        maatregelen mogelijk zijn. De verwachte effecten op de Natura 2000-gebieden zijn per locatie
        verschillend.




76\92   - versie 1 - Concept
</pre>

====================================================================== Einde pagina 76 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 77 ======================================================================

<pre>Concept

Kenmerk R001-1228369VJW-V01



Door de geringe afstand van de locaties Noordersloot en Veenschapsweg tot het Natura 2000-
gebied Bargerveen en de Duitse Natura 2000-gebieden, is de kans op aanvaringen van
Vogelrichtlijnsoorten op deze locaties aanzienlijk. Het verminderen en/of voorkomen van deze
effecten door middel van mitigerende maatregelen zoals een aangepaste positionering van de
windturbine (bijvoorbeeld haaks/dwars op de vliegrichting) wordt door de geringe onderlinge
afstand weinig kansrijk geacht. De realisatie van windturbines op deze locaties en/of een
combinatie van deze locaties wordt vanuit het thema ecologie niet als kansrijk gezien.


In paragraaf 4.8 is een eerste inschatting gemaakt van de mogelijkheid waarmee mitigerende
maatregelen toegepast kunnen worden bij de realisatie van windturbines ter hoogte van de negen
locaties. In deze omschrijving wordt aangegeven dat vooralsnog het nemen van mitigerende
maatregel op locatie N34 het meest succesvol kan zijn om (significant) negatieve effecten te
voorkomen en/of te verzachten. De realisatie van de windturbines in deze locatie in combinatie
met één of twee van de overige locaties (zie onder) lijkt tot de mogelijkheden te behoren. Een
passende beoordeling dient dit nader te onderbouwen en/of uit te sluiten.

De overige locaties betreffen de locaties Pottendijk, De Vennen, Groenendijk, Zwartenbergerweg,
Berkenrode en Tuinbouwgebied. Deze gebieden liggen geclusterd aan de oostkant van de
bebouwde kern van Emmen. De effecten van windturbines op deze locaties op kwalificerende
vogelsoorten zijn nagenoeg gelijk, door hun vergelijkbare positionering ten opzichte van de
relevante Natura 2000-gebieden. Een passende beoordeling voor deze combinaties dient uit te
wijzen of realisatie van de windturbines in één of meer van deze combinaties van deze locaties
mogelijk is.



7 Toetsing per combinatie-alternatief van
  deelgebieden

Op basis van de conclusies in hoofdstuk 6 en conclusies voor andere milieuaspecten (zoals
landschap en geluidshinder) is een aantal combinaties gemaakt. Binnen de combinaties zijn
windturbines verdeeld over een of meer deelgebieden. Deze combinaties vormen het hart van
deze passende beoordeling op het niveau van de structuurvisie. Tabel 7.1 geeft de details over
de combinaties, terwijl de figuren 7.1 tot en met 7.7 de combinaties op kaart laten zien. In dit
hoofdstuk worden de cumulerende effecten van alle zeven combinaties getoetst betreffende de
natuurwetgeving. Mogelijkheden om effecten op beschermde soorten (Flora- en faunawet) te
beperken (mitigeren) zijn alleen uitgewerkt voor potentiële aanvaringsslachtoffers onder
vleermuizen en vogels. Bij de Natuurbeschermingswet 1998 wordt alleen getoetst aan die
instandhoudingsdoelstellingen waarvoor een eventueel effect wordt verwacht (tabel 5.1). Deze




                                                                                    - versie 1 - Concept   77\92
</pre>

====================================================================== Einde pagina 77 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 78 ======================================================================

<pre>        Concept

        Kenmerk R001-1228369VJW-V01



        werkwijze volstaat voor een toetsing op hoofdlijnen van effecten van locatiealternatieven. In een
        eventueel projectMER kunnen de effecten worden geconcretiseerd. Bij de toetsing van effecten
        op de Ecologische Hoofdstructuur wordt uitgegaan van een doorsnede van de mastvoet van 12
        meter (3MW) of 25 meter (5MW).

        Tabel 7.1 Details van zeven onderzochte combinaties voor de opstelling van windturbines binnen de
        gemeente Emmen


        Nummer      Naam combinatie en deelgebieden            Aantal MegaWatt         Aantal windturbines
        1           Woon- en leefomgeving 3MW                  96                      32
                    N34                                        21                      7
                    Zwartenbergerweg                           18                      6
                    Pottendijk                                 57                      19
        2           Landschap 3 MW                             96                      32
                    N34                                        15                      5
                    Groenedijk                                 24                      8
                    Tuinbouwgebied                             15                      5
                    Veenschapsweg                              21                      7
                    Zwartenbergerweg                           21                      7
        3           Opbrengst 5 MW                             95                      19
                    Pottendijk                                 70                      14
                    Zwartenbergerweg                           25                      5
        4           Concentratie 3 MW                          96                      32
                    Pottendijk                                 81                      27
                    Berkenrode                                 15                      5
        5           Concentratie 5 MW                          95                      19
                    Pottendijk                                 95                      19
        6           Spreiding 3 MW                             96                      32
                    Tuinbouwgebied                             15                      5
                    De Vennen                                  15                      5
                    Groenedijk                                 18                      6
                    N34                                        15                      5
                    Zwartenbergerweg                           18                      6
                    Noordersloot                               15                      5
        7           Spreiding 5 MW                             100                     20
                    N34                                        25                      5
                    Veenschapsweg                              25                      5
                    Pottendijk                                 25                      5
                    Zwartenbergerweg                           25                      5




78\92   - versie 1 - Concept
</pre>

====================================================================== Einde pagina 78 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 79 ======================================================================

<pre>Concept

Kenmerk R001-1228369VJW-V01




7.1       Woon- en leefomgeving 3 MW

Flora- en faunawet
Locatie N34 ligt dicht tegen bosachtige EHS aan. Randen van bos worden gebruikt door
vleermuizen als foerageergebied, terwijl er zich vaak verblijfplaatsen van vleermuizen en nesten
van jaarrond beschermde vogelsoorten bevinden. Dit maakt de plaatsing van windturbines een
risico voor vleermuizen en eventueel vogels.


Ecologische Hoofdstructuur
Locatie N34 ligt dicht tegen EHS met beheertype 16.01 (droog loofbos met productie) aan. Dat
betekent dat een negatief extern effect vanwege geluid niet kan worden uitgesloten. De locaties
Pottendijk en Zwartenbergerweg liggen op ca 1,5 kilometer van EHS-gebied zodat zowel interne
als externe effecten op EHS voor deze zoeklocaties worden uitgesloten.


Natuurbeschermingswet 1998
Locaties Pottendijk en Zwartenbergerweg fungeren als foerageergebied voor kleine zwaan en
toendra-/taigarietgans die afkomstig kunnen zijn van de slaapplaatsen in de Natura 2000-
gebieden Bargerveen en/of Emstal von Lathen bis Papenburg. Gezien de afstand tussen locaties
(foerageergebieden) en Natura 2000-gebied kunnen mitigerende maatregelen in de vorm van
aanleg van alternatieve foerageergebieden worden getroffen.




                                                                                   - versie 1 - Concept   79\92
</pre>

====================================================================== Einde pagina 79 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 80 ======================================================================

<pre>        Concept

        Kenmerk R001-1228369VJW-V01




        Figuur 7.1 Plaatsing windturbines alternatief Woon- en leefomgeving 3MW in relatie tot Ecologische
        Hoofdstructuur


        Conclusie
        Ten aanzien van de Natuurbeschermingswet 1998 kunnen externe effecten via mitigerende
        maatregelen worden verzacht. Het alternatief scoort negatief ten aanzien van de Flora- en
        faunawet en de EHS.

        7.2       Landschap 3 MW

        Flora- en faunawet
        Zoeklocaties N34 en Groenendijk liggen dicht tegen bosachtige EHS aan. Randen van bos
        worden gebruikt door vleermuizen als foerageergebied, terwijl er zich vaak verblijfplaatsen van
        vleermuizen en nesten van jaarrond beschermde vogelsoorten bevinden. Dit maakt de plaatsing
        van windturbines een risico voor vleermuizen en eventueel vogels.


        Ecologische Hoofdstructuur
        Locatie N34 ligt dicht tegen EHS met beheertype 16.01 (droog loofbos met productie) aan. Dat
        betekent dat een negatief extern effect vanwege geluid niet kan worden uitgesloten. De




80\92   - versie 1 - Concept
</pre>

====================================================================== Einde pagina 80 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 81 ======================================================================

<pre>Concept

Kenmerk R001-1228369VJW-V01



windturbines zijn binnen locatie Groenendijk dicht tegen EHS met beheertype 15.02 (dennen-,
eiken- en beukenbos) geplaatst. geplaatst. Ook hiervoor geldt dat een negatief extern effect
vanwege geluid niet kan worden uitgesloten. Tenslotte geldt voor de windturbines
Tuinbouwgebied dat zij dicht tegen EHS met beheertype 04.02 (zoete plas) staan. Ook hiervoor
geldt dat een negatief extern effect vanwege geluid niet kan worden uitgesloten.

Locatie Zwartenbergerweg ligt op ca 1,5 kilometer van EHS-gebied zodat voor deze locatie zowel
interne als externe effecten op de EHS worden uitgesloten.




Figuur 7.2 Plaatsing windturbines alternatief Landschap 3MW in relatie tot Ecologische Hoofdstructuur


Natuurbeschermingswet 1998
Locatie Zwartenbergerweg fungeert als foerageergebied voor kleine zwaan en toendra-
/taigarietgans die afkomstig kunnen zijn van de slaapplaatsen in de Natura 2000-gebieden
Bargerveen en/of Emstal von Lathen bis Papenburg. Gezien de afstand tussen locatie
(foerageergebied) en Natura 2000-gebied kunnen mitigerende maatregelen in de vorm van
aanleg van alternatieve foerageergebieden worden getroffen.




                                                                                         - versie 1 - Concept   81\92
</pre>

====================================================================== Einde pagina 81 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 82 ======================================================================

<pre>        Concept

        Kenmerk R001-1228369VJW-V01




        Binnen deze combinatie is ook locatie Veenschapsweg opgenomen. Zoals in hoofdstuk 5 is
        aangetoond zijn windturbines in deze locatie niet te realiseren zonder mitigerende maatregelen in
        de vorm van gronden die aantrekkelijk worden gemaakt voor foeragerende zwanen en ganzen.
        Omdat deze maatregelen grote oppervlaktes betreffen, is dit alternatief vanuit ecologische
        overwegingen niet realistisch.

        Conclusie
        Binnen deze combinatie is locatie Zwartenbergerweg opgenomen. Deze locatie bevindt zich in of
        nabij belangrijke foerageergebieden voor zowel kleine zwaan als toendra-/taigarietgans. Plaatsing
        van windmolens in deze locatie resulteert in een verstoringsafstand van 200 m. Mitigerende
        maatregelen zijn echter mogelijk (paragraaf 5.8.2).

        Binnen deze combinatie is echter ook locatie Veenschapsweg opgenomen. Windturbines zijn in
        deze locatie niet te realiseren zonder mitigerende maatregelen in de vorm van grote oppervlaktes
        gronden die aantrekkelijk worden gemaakt voor foeragerende zwanen en ganzen. Vanuit
        ecologische overwegingen wordt combinatie 2 uiteindelijk als niet realistisch beoordeeld.

        Ook de plaatsing van windturbines nabij de EHS leidt op een drietal zoeklocaties tot effecten op
        natuur.

        7.3       Opbrengst 5 MW

        Flora- en faunawet
        Windturbines binnen het alternatief Opbrengst zijn ver van de EHS gelokaliseerd. Het voorkomen
        van gevoelige beschermde soorten wordt daardoor laag ingeschat omdat de meeste
        beschermde soorten in de gemeente Emmen in bosrijke structuren voorkomen (hoofdstuk 3).

        Ecologische Hoofdstructuur
        Windturbines binnen het alternatief Opbrengst zijn ver van de EHS gelokaliseerd. Dat betekent
        dat zowel interne als externe effecten op de EHS voor dit alternatief zijn uitgesloten.




82\92   - versie 1 - Concept
</pre>

====================================================================== Einde pagina 82 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 83 ======================================================================

<pre>Concept

Kenmerk R001-1228369VJW-V01




Figuur 7.3 Plaatsing windturbines alternatief Opbrengst 5MW in relatie tot Ecologische Hoofdstructuur


Natuurbeschermingswet 1998
De Locaties Pottendijk en Zwartenbergerweg fungeren als foerageergebied voor kleine zwaan en
toendra-/taigarietgans die afkomstig kunnen zijn van de slaapplaatsen in de Natura 2000-
gebieden Bargerveen en/of Emstal von Lathen bis Papenburg. Gezien de afstand tussen locaties
(foerageergebieden) en Natura 2000-gebied kunnen mitigerende maatregelen in de vorm van
aanleg van alternatieve foerageergebieden worden getroffen.

Conclusie
Binnen deze combinatie zijn zowel locatie Pottendijk als Zwartenbergerweg opgenomen. Beide
locaties bevinden zich in of nabij belangrijke foerageergebieden voor zowel kleine zwaan als
toendra-/taigarietgans. Plaatsing van windmolens in deze twee locaties resulteert in een
verstoringsafstand van 200 m. Mitigatie van de effecten is echter mogelijk (paragraaf 5.8.2).




                                                                                          - versie 1 - Concept   83\92
</pre>

====================================================================== Einde pagina 83 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 84 ======================================================================

<pre>        Concept

        Kenmerk R001-1228369VJW-V01



        Het alternatief scoort goed omdat er geen effecten op de EHS en op beschermde soorten
        vanwege de Flora- en faunawet verwacht worden gezien de afstand tot bosrijke structuren waar
        dergelijke soorten vooral voorkomen (hoofdstuk 3).

        7.4       Concentratie 3 MW

        Flora- en faunawet
        Vanwege de afstand tot de EHS worden effecten op vleermuizen en vogels met vaste
        verblijfplaatsen niet verwacht.


        Ecologische Hoofdstructuur
        De twee locaties liggen op een afstand van 200 m van de EHS, zodat effecten niet worden
        verwacht.




        Figuur 7.4 Plaatsing windturbines alternatief Concentratie 3MW in relatie tot Ecologische Hoofdstructuur


        Natuurbeschermingswet 1998
        Locatie Pottendijk fungeert als foerageergebied voor kleine zwaan en toendra-/taigarietgans die
        afkomstig kunnen zijn van de slaapplaatsen in de Natura 2000-gebieden Bargerveen en/of




84\92   - versie 1 - Concept
</pre>

====================================================================== Einde pagina 84 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 85 ======================================================================

<pre>Concept

Kenmerk R001-1228369VJW-V01



Emstal von Lathen bis Papenburg. Gezien de afstand tussen locatie de locatie (foerageergebied)
en Natura 2000-gebied kunnen mitigerende maatregelen in de vorm van aanleg van alternatieve
foerageergebieden worden getroffen.


Conclusie
Binnen deze combinatie is locatie Pottendijk opgenomen. Deze locatie bevindt zich in of nabij
belangrijke foerageergebieden voor zowel kleine zwaan als toendra-/taigarietgans. Plaatsing van
windmolens in deze locatie resulteert in een verstoringsafstand van 200 m. Mitigerende
maatregelen zijn echter mogelijk.

Effecten op EHS of beschermde soorten zijn er niet of nauwelijks.

7.5       Concentratie 5 MW

Flora- en faunawet
Het gebied ligt ver van bosrijke structuren dus er worden geen effecten verwacht op beschermde
flora en fauna.

Ecologische Hoofdstructuur
De locatie ligt op ruime afstand van de EHS zodat effecten zijn uitgesloten.

Natuurbeschermingswet 1998
Locatie Pottendijk fungeert als foerageergebied voor kleine zwaan en toendra-/taigarietgans die
afkomstig kunnen zijn van de slaapplaatsen in de Natura 2000-gebieden Bargerveen en/of
Emstal von Lathen bis Papenburg. Gezien de afstand tussen locatie (foerageergebied) en
Natura 2000-gebied kunnen mitigerende maatregelen in de vorm van aanleg van alternatieve
foerageergebieden worden getroffen.

Conclusie
Deze combinatie betreft alleen locatie Pottendijk, dat zich in of nabij belangrijke
foerageergebieden voor zowel kleine zwaan als toendra-/taigarietgans bevindt. Plaatsing van
windmolens in deze locatie resulteert in een verstoringsafstand van 200 m. Desalniettemin lijkt
het alternatief haalbaar wanneer mitigerende maatregelen in de vorm van alternatief
foerageergebied worden getroffen.


Er zijn geen effecten op beschermde flora en fauna of EHS.




                                                                                   - versie 1 - Concept   85\92
</pre>

====================================================================== Einde pagina 85 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 86 ======================================================================

<pre>        Concept

        Kenmerk R001-1228369VJW-V01




        Figuur 7.5 Plaatsing windturbines alternatief Concentratie 5MW in relatie tot Ecologische Hoofdstructuur




        7.6       Spreiding 3 MW

        Flora- en faunawet
        Locatie N34 ligt dicht tegen EHS met beheertype 16.01 (droog loofbos met productie) aan. De
        windturbines zijn binnen locatie De Vennen en Groenendijk dicht tegen EHS met beheertype
        15.02 (dennen-, eiken- en beukenbos) geplaatst. Ook hiervoor geldt dat een negatief extern effect
        vanwege geluid niet kan worden uitgesloten omdat hier beschermde soorten kunnen voorkomen
        die gevoelig voor geluid zijn. Noordersloot ligt ook nabij EHS waarbij diverse beheertypen zijn
        geformuleerd. Ten slotte geldt voor de windturbines in het Tuinbouwgebied dat zij dicht tegen
        EHS met beheertype 04.02 (zoete plas) staan. Ook hiervoor geldt dat een negatief extern effect
        vanwege geluid niet kan worden uitgesloten.

        Randen van bos worden gebruikt door vleermuizen als foerageergebied, terwijl er zich vaak
        verblijfplaatsen van vleermuizen en nesten van jaarrond beschermde vogelsoorten bevinden. Dit
        maakt de plaatsing van windturbines een risico voor vleermuizen en eventueel vogels.




86\92   - versie 1 - Concept
</pre>

====================================================================== Einde pagina 86 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 87 ======================================================================

<pre>Concept

Kenmerk R001-1228369VJW-V01




Ecologische Hoofdstructuur
De windturbines zijn binnen locaties N34, De Vennen, Tuinbouwgebied, Groenendijk en
Noordersloot deels dicht tegen EHS geplaatst. Dit betekent dat negatieve effecten van geluid
maar ook vanwege barrièrewerking niet kunnen worden uitgesloten. Effecten op EHS door
windturbines in locatie Zwartenbergerweg zijn wel uitgesloten.




Figuur 7.6 Plaatsing windturbines alternatief Spreiding 3MW in relatie tot Ecologische Hoofdstructuur


Natuurbeschermingswet 1998
Binnen deze combinatie is locatie Noordersloot opgenomen. Zoals in hoofdstuk 5 is aangetoond,
zijn windmolens in deze locatie niet te realiseren zonder uitgebreide mitigerende maatregelen in
de vorm van gronden die aantrekkelijk worden gemaakt voor foeragerende zwanen en ganzen.
Omdat deze maatregelen grote oppervlaktes betreffen wordt combinatie 6 vanuit ecologische
overwegingen als niet realistisch beoordeeld.




                                                                                           - versie 1 - Concept   87\92
</pre>

====================================================================== Einde pagina 87 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 88 ======================================================================

<pre>        Concept

        Kenmerk R001-1228369VJW-V01



        Ook is binnen het alternatief locatie Zwartenbergerweg opgenomen dat fungeert als
        foerageergebied voor zwanen en ganzen. Met mitigerende maatregelen zijn de effecten echter
        wel te verzachten (paragraaf 5.8.2).


        Conclusie
        De meeste zoeklocaties liggen tegen EHS aan zodat externe effecten van geluid op de EHS en
        effecten op beschermde flora en fauna (vooral vleermuizen) kunnen optreden.


        Binnen deze combinatie is locatie Zwartenbergerweg opgenomen. Deze locatie bevindt zich in of
        nabij belangrijke foerageergebieden voor zowel kleine zwaan als toendra-/taigarietgans. Mitigatie
        is echter mogelijk (paragraaf 5.8.2).

        Binnen deze combinatie is echter tevens locatie Noordersloot opgenomen. Zoals in hoofdstuk 5 is
        aangetoond zijn windmolens in deze locatie niet te realiseren zonder uitgebreide mitigerende
        maatregelen in de vorm van gronden die aantrekkelijk worden gemaakt voor foeragerende
        zwanen en ganzen. Omdat deze maatregelen grote oppervlaktes betreffen wordt combinatie 6
        vanuit ecologische overwegingen uiteindelijk als niet realistisch beoordeeld.

        7.7       Spreiding 5 MW

        Flora- en faunawet
        Locatie N34 ligt dicht tegen de EHS met beheertype 16.01 (droog loofbos met productie) aan.
        Randen van bos worden gebruikt door vleermuizen als foerageergebied, terwijl er zich vaak
        verblijfplaatsen van vleermuizen en nesten van jaarrond beschermde vogelsoorten bevinden. Dit
        maakt de plaatsing van windturbines een risico voor vleermuizen en eventueel vogels.


        Ecologische Hoofdstructuur
        Alleen locatie de locatie N34 ligt tegen de EHS aan.


        Natuurbeschermingswet 1998
        Binnen deze combinatie zijn zowel locatie Pottendijk als Zwartenbergerweg opgenomen. Beide
        locaties bevinden zich in of nabij belangrijke foerageergebieden voor zowel kleine zwaan als
        toendra-/taigarietgans. Plaatsing van windmolens in deze twee locaties resulteert in een
        verstoringsafstand van 200 m. Negatieve effecten kunnen echter gemitigeerd worden (paragraaf
        5.8.2).

        Binnen deze combinatie is tevens locatie Veenschapsweg opgenomen. Zoals in hoofdstuk 5 is
        aangetoond zijn windturbines in deze locatie niet te realiseren zonder mitigerende maatregelen in
        de vorm van gronden die aantrekkelijk worden gemaakt voor foeragerende zwanen en ganzen.




88\92    - versie 1 - Concept
</pre>

====================================================================== Einde pagina 88 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 89 ======================================================================

<pre>Concept

Kenmerk R001-1228369VJW-V01



Omdat deze maatregelen grote oppervlaktes betreffen, is dit alternatief vanuit ecologische
overwegingen niet realistisch.

Conclusie
Binnen deze combinatie zijn zowel locatie Pottendijk als Zwartenbergerweg opgenomen. Beide
locaties bevinden zich in of nabij belangrijke foerageergebieden voor zowel kleine zwaan als
toendra-/taigarietgans. Mitigatie is echter mogelijk (paragraaf 5.8.2).


Binnen deze combinatie is echter ook locatie Veenschapsweg opgenomen. Zoals in hoofdstuk 5
is aangetoond zijn windmolens in deze locatie niet te realiseren zonder uitgebreide mitigerende
maatregelen in de vorm van gronden die aantrekkelijk worden gemaakt voor foeragerende
zwanen en ganzen. Omdat deze maatregelen grote oppervlaktes betreffen wordt combinatie 7
vanuit ecologische overwegingen uiteindelijk als niet realistisch beoordeeld.




Figuur 7.7 Plaatsing windturbines alternatief Spreiding 5MW in relatie tot Ecologische Hoofdstructuur




                                                                                           - versie 1 - Concept   89\92
</pre>

====================================================================== Einde pagina 89 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 90 ======================================================================

<pre>        Concept

        Kenmerk R001-1228369VJW-V01



        7.8       Conclusie alternatieven
        Wanneer effecten van een alternatief op één of meer instandhoudingsdoelstellingen in één of
        meer Natura 2000-gebieden niet op voorhand kunnen worden uitgesloten, vereist de
        Natuurbeschermingswet 1998 dat een passende beoordeling wordt gemaakt. Uit de passende
        beoordeling moet blijken of daadwerkelijk effecten op Natura 2000-gebieden zullen optreden.
        Daarbij moeten de effecten in samenhang met effecten van andere ruimtelijke ontwikkelingen
        worden beschouwd (cumulatie). Wanneer effecten op Natura 2000-gebieden kunnen optreden
        spreekt men van ‘significante effecten’. In zulke gevallen is het noodzakelijk een ‘ADC-traject’ te
        doorlopen alvorens een Natuurbeschermingswetvergunning kan worden aangevraagd. Via een
        ADC-toets wordt achtereenvolgens een alternatievenonderzoek gedaan (A), dient te worden
        vastgesteld of sprake is van dwingende redenen van groot openbaar belang (D) en ten slotte
        moet schade aan Natura 2000-gebieden vooraf worden gecompenseerd (C). In het huidige
        project, met zeven verschillende alternatieven, zal een alternatief met negatieve consequenties
        voor een of meer instandhoudingsdoelstellingen vermoedelijk niet voldoen aan het
        A(lternatieven)-criterium. In dat geval kan het betreffende alternatief niet doorgaan omdat er
        immers andere alternatieven beschikbaar zijn. Met deze redenering mag worden aangenomen
        kan worden gesteld dat vanuit ecologisch perspectief de alternatieven 2 (Landschap), 6
        (Spreiding 3MW) en 7 (Spreiding 5MW) niet te realiseren zijn.

        De overige vier alternatieven kenmerken zich alle door opname van locatie de locatie Pottendijk
        en/of Zwartenbergerweg, belangrijke foerageergebieden zijn voor kleine zwaan en taiga-
        /toendrarietgans. De verwachting is echter dat negatieve effecten te mitigeren zijn zodat dit
        criterium geen doorslaggevende rol heeft bij de vier alternatieven. Van de vier alternatieven heeft
        alternatief 1 (Woon- en leefomgeving) de meeste effecten op natuur vanwege de nabije ligging
        van EHS met directe en indirecte gevolgen op natuur, de laatste in de vorm van eventuele
        aanvaringslachtoffers onder vleermuizen. De effecten op alternatieven 4 (Concentratie 3 MW) en
        5 (Concentratie 5 MW) zijn vergelijkbaar terwijl alternatief 3 (Opbrengst) iets minder goed scoort
        omdat niet een maar twee foerageergebieden van ganzen worden verstoord zodat de omvang
        van het pakket mitigerende maatregelen groter is.

        Vanuit ecologisch perspectief zijn alternatieven 4 (Concentratie 3 MW) en 5 (Concentratie 5 MW)
        daarom het meest kansrijk.



        8 Literatuur

        Bos, F., M. Bosveld, D. Groenedijk, C. van Swaay, I. Wynhoff & De Vlinderstichting, 2006. De
        dagvlinders van Nederland, verspreiding en bescherming (Lepidoptera: Hesperioidea,




90\92   - versie 1 - Concept
</pre>

====================================================================== Einde pagina 90 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 91 ======================================================================

<pre>Concept

Kenmerk R001-1228369VJW-V01



Papilionoidea). Nederlandse Fauna deel 7, Nationaal Natuurhistorisch Museum Naturalis, KNNV
Uitgeverij en European Invertebrate Survey – Nederland, Leiden.

Broekhuizen S., B. Hoekstra, V. van Laar, C. Smeenk & J.B.M. Thissen, 1992. Atlas van de
Nederlandse zoogdieren. KNNV Uitgeverij, Utrecht.

Creemers, R.C.M. & J.J.C.W. van Delft, 2009. De amfibieën en reptielen van Nederland.
Nederlandse Fauna 9. Nationaal Natuurhistorisch Museum Naturalis, European Invertebrate
Survey – Nederland, Leiden. KNNV Uitgeverij, Utrecht.

Crombaghs, B., T. Brouwer, A. Dijkstra, A.J. Scheper & P.P. Schollema, 2008. Vissenatlas
Groningen Drenthe. Uitgeverij Profiel, Bedum.

Dijkstra, K.-D. B., V.J. Kalkman, R. Ketelaar & M.J.T. van der Weide, 2002. De Nederlandse
Libellen (Odonata), Nederlandse fauna 4. Nederlandse Vereniging voor Libellenstudie. Nationaal
Natuurhistorisch Museum Naturalis, KNNV Uitgeverij & European Invertebrate Survey-Nederland,
Leiden.

Dijkstra, A.C.J., 2004. Dagvlinders in Drenthe, voorkomen in verspreiding. Publique Uitgeverij.
Drenthe.

EIS-Nederland, De Vlinderstichting & de Nederlandse vereniging voor Libellenstudie, 2007
Waarnemingenverslag 2007. Dagvlinders, libellen en sprinkhanen. Uitgegeven door EIS-
Nederland, De Vlinderstichting en de Nederlandse Vereniging voor Libellenstudie.


Fijn, R.C., K.L. Krijgsveld, W. Tijsen, H.A.M. Prinsen & S. Dirksen, 2012. Habitat use, disturbance
and collision risks for Bewick’s Swans Cygnus columbianus bewickii wintering near a wind farm in
the Netherlands. Wildfowl 62: 97-116.

Herder J.E., A. van Diepenbeek & R.C.M. Creemers, 2009. Verspreidingsonderzoek reptielen en
amfibieën 2008. Rapport 2009-03. Stichting RAVON, Nijmegen.

Kleijn, D., 2008. Effecten van geluid op wilde soorten - implicaties voor soorten betrokken bij de
aanwijzing van Natura 2000 gebieden. Alterra-rapport 1705. Wageningen.


Limpens, H., K. Mostert & W. Bongers, 1997. Atlas van de Nederlandse vleermuizen, Onderzoek
naar verspreiding en ecologie. KNNV Uitgeverij, Utrecht.

Ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, 2012.




                                                                                     - versie 1 - Concept   91\92
</pre>

====================================================================== Einde pagina 91 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 92 ======================================================================

<pre>        Concept

        Kenmerk R001-1228369VJW-V01



        http://www.synbiosys.alterra.nl/natura2000/effectenindicator.aspx (laatst bekeken op 26-10-2012)


        Provincie Drenthe, 2012. Natuurbeheerplan Drenthe. Versie 2013. Provincie Drenthe.


        Stichting Anemoon, 2008. Inhaalslag Verspreidingsonderzoek. Mollusken van de Europese
        Habitatrichtlijn. Resultaten van het inventarisatiejaar 2008. Platte schijfhoren Anisus vorticulus.
        Documentnummer 2008-13. Bennebroek.


        Stichting Floron, 2011. Nieuwe Atlas van de Nederlandse Flora. Stichting Floron, Nijmegen &
        KNVV Uitgeverij, Zeist.

        Tauw, 2013. Natuurtoets Windpark Emmen. Rapport met kenmerk R003-1208388WCH-evp-V02-
        NL. Tauw, Eindhoven.


        Tauw, 2014. Vliegbewegingen en foerageergebieden van ganzen en zwanen in en rond het
        Bargerveen. Rapport met kenmerk R005-1208388ERT-ibs-V01. Tauw, Utrecht.

        van Uchelen, E., 2010. Amfibieën en reptielen in Drenthe, voorkomen en levenswijzen.
        Werkgroep Amfibieën en Reptielen Drenthe (WARD). Profiel uitgeverij, Bedum.

        van der Vliet, R., W.H.C. Heijligers & J. Tilborghs, 2011. Op een rij gezet voor 97 beschermde
        vogelsoorten: maximale foerageerafstanden. Toets 04(11): 6-10.

        Voslamber B., E. van Winden & K. Koffijberg, 2004. Atlas van ganzen, zwanen en smienten in
        Nederland. SOVON onderzoeksrapport 2004/2008. SOVON Vogelonderzoek Nederland, Beek-
        Ubbergen.

        Winkelman, J.E., H.H. Kistenkas & M.J. Epe, 2008. Ecologische en
        natuurbeschermingsrechtelijke aspecten van windturbines op land. Alterra-rapport 1780.
        Wageningen.




92\92   - versie 1 - Concept
</pre>

====================================================================== Einde pagina 92 =================================================================

<br><br>