<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Ruimtelijke
onderbouwing
Energiepark Pottendijk
(wind)
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>Ruimtelijke onderbouwing
Energiepark Pottendijk (wind)
18 mei 2018
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>                          Ruimtelijke onderbouwing Energiepark Pottendijk (wind)
Inhoudsopgave
Ruimtelijke onderbouwing                                                          5
Hoofdstuk 1       Inleiding                                                       7
1.1      Aanleiding                                                               7
1.2      Procedure                                                                8
1.3      Leeswijzer                                                               9
Hoofdstuk 2       Beleid                                                         11
2.1      Europees beleid                                                         11
2.2      Rijk                                                                    11
2.3      Provincie                                                               12
2.4      Gemeente                                                                14
2.5      Conclusie beleid                                                        15
Hoofdstuk 3       Projectbeschrijving                                            17
3.1      Keuze locatie projectgebied                                             17
3.2      Projectgebied                                                           18
Hoofdstuk 4       Onderzoeksaspecten                                             23
4.1      Milieueffectrapport                                                     23
4.2      Voorgenomen activiteit                                                  23
4.3      Effectbeoordeling voorgenomen activiteit                                24
Hoofdstuk 5       Maatschappelijke uitvoerbaarheid                               33
Hoofdstuk 6       Economische uitvoerbaarheid                                    35
Bijlagen bij ruimtelijke onderbouwing                                            37
Bijlage 1         Watertoets 17 april 2018                                       39
Bijlage 2         Aanvulling watertoets 15 mei 2018                              53
Bijlage 3         Radarhindertoetsing                                            65
Bijlage 4         Beoordeling Radarhindertoetsing                                81
                                                    3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>Ruimtelijke onderbouwing Energiepark Pottendijk (wind)
                          4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>             Ruimtelijke onderbouwing Energiepark Pottendijk (wind)
Ruimtelijke onderbouwing
                                       5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>Ruimtelijke onderbouwing Energiepark Pottendijk (wind)
                          6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>                          Ruimtelijke onderbouwing Energiepark Pottendijk (wind)
Hoofdstuk 1               Inleiding
1.1      Aanleiding
De locatie Pottendijk in het buitengebied van de gemeente Emmen is in de Structuurvisie Emmen,
Windenergie (vastgesteld 28 juni 2016) door de gemeente aangewezen voor de ontwikkeling van
windenergie.
Binnen de locatie zijn verschillende partijen actief die windenergie willen ontwikkelen. Het is deze partijen
niet gelukt om tot één gezamenlijk plan te komen. Vooral de maximale tiphoogte van minder 150 meter was
een struikelblok voor twee van de drie partijen.
Eén van de grondeigenaren in het gebied, Energiepark Pottendijk, zag wel kansen om binnen de
voorwaarden van de gemeente, op een deel van de locatie Pottendijk, een rendabel windpark te realiseren.
Zij heeft medewerking van het college gevraagd en gekregen om de opgave van de locatie te mogen
invullen. Op 20 april 2018 is door Energiepark Pottendijk een aanvraag omgevingsvergunning ingediend
voor zeven windturbines (op figuur 3.3 aangeduid met nummers 301 t/m 307). Het betrof hier alleen de
posities op een deel van de locatie Pottendijk (zie ook figuur 3.3). Voor de overige gronden was er op
moment van indiening geen concreet plan.
In de weken na indiening van de aanvraag hebben er gesprekken plaatsgevonden tussen Energiepark
Pottendijk en de twee andere partijen die actief zijn binnen de locatie. Deze gesprekken hebben ertoe
geleid dat Energiepark Pottendijk onverwachts over de gehele locatie kan beschikken (zie figuur 1.1).
Het voornemen is om een windpark te realiseren, en gedurende 16 jaar te exploiteren, met maximaal 14
windturbines met een gezamenlijk vermogen van 50,5 MW en een maximale tiphoogte van minder dan 150
meter. Daarnaast bestaat het voornemen uit een zonneveld van circa 35 hectare. Zowel voor het zonneveld
als het windpark worden in het plangebied ook alle bijbehorende civiele en elektrische voorzieningen
gerealiseerd.
Voor de ontwikkeling van het zonnepark en het windpark worden twee afzonderlijke vergunningaanvragen
ingediend. Deze ruimtelijke onderbouwing maakt onderdeel uit van de vergunningaanvraag voor het
windpark. De aanvraag is genoteerd onder Zaak @@-2018. De bijbehorende verbeelding met de
plancontour heeft het dossiernummer NL.IMRO.0114.2018volgtnog-V301.
                                                       7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>                                       Ruimtelijke onderbouwing Energiepark Pottendijk (wind)
Figuur 1.1 Projectgebied Energiepark Pottendijk (bron: Pondera Consult)
1.2          Procedure
1.2.1        Huidig planologisch regime
Het plangebied ligt in de gemeente Emmen. Voor het projectgebied geldt het bestemmingsplan
Buitengebied Emmen (vastgesteld op 30 oktober 2014). Het grootste deel van het plangebied heeft de
enkelbestemming 'Agrarisch met waarden - Grootschalige veenontginningen'. Daarnaast komen de
enkelbestemmingen 'Sport - Geluidsportcentrum', 'Verkeer - Weg' en 'Water' voor. De dubbelbestemming
'Waarde - Archeologie 4' geldt voor een deel van het gebied.
Het gehele gebied valt onder de gebiedsaanduiding 'geluidzone - industrie'. Verder is de gebiedsaanduiding
'wro-zone - wijzigingsgebied 4' van toepassing op een deel van het gebied. Deze wijzigingsbevoegdheid
heeft betrekking op de aanleg van parkeerplaatsen voor het Geluidsportcentrum.
Daarnaast is binnen het projectgebied Energiepark voor een klein deel van het plangebied een
omgevingsvergunning verleend op 15 januari 2018. De omgevingsvergunning is verleend voor de realisatie
van een zonnepark ten behoeve van E-Circuit Emmen (zonneakker Veenakkers).
Strijdigheid
In de regels van het bestemmingsplan Buitengebied die behoren bij de voorkomende enkelbestemmingen
in het gebied, is het bouwen en in werking hebben van een windturbine niet opgenomen. Het bouwen en in
werking hebben van windturbines is in het projectgebied niet toegestaan.
Het beoogde gebruik van de percelen voor een windpark is in strijd met de geldende bestemmingen.
1.2.2        Bevoegd gezag en omgevingsvergunning
Op basis van de Elektriciteitswet 1998 zijn Gedeputeerde Staten van de provincie Drenthe in beginsel
bevoegd gezag voor een windpark met een vermogen van 5 tot 100 MW. Gedeputeerde Staten mogen deze
bevoegdheid echter terugleggen bij de gemeente waar het windpark voorzien is. Naar aanleiding van het
vaststellen van de Structuurvisie Emmen, Windenergie hebben Gedeputeerde Staten deze bevoegdheden
schriftelijk aan de gemeente overgedragen. De gemeente Emmen is dus het bevoegd gezag voor het
project.
                                                                        8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>                            Ruimtelijke onderbouwing Energiepark Pottendijk (wind)
De planologische inpassing van het voornemen vindt plaats via een omgevingsvergunning met een
afwijkingsmogelijkheid van het bestemmingsplan (art. 2.12, lid 1 onder a Wet algemene bepalingen
omgevingsrecht (Wabo).
In de Structuurvisie Emmen, Windenergie is opgenomen dat de gemeente Emmen de voorkeur heeft voor
deze mogelijkheid, boven een bestemmingsplan. Een omgevingsvergunning heeft als voordeel dat één
gecombineerde procedure mogelijk is voor zowel het bouwdeel, het milieudeel en het ruimtelijk deel van de
besluitvorming en de omgevingsvergunning. Ook is maatwerk met betrekking tot vergunningvoorschriften
inzake geluid beter mogelijk.
De gemeente Emmen hecht aan zekerheid met betrekking tot de tijdelijkheid van de windmolens, zodat
heroverweging na afloop van de termijn mogelijk blijft. De voorkeur voor een omgevingsvergunning volgt
ook uit het feit dat, op basis van de Wabo en Wro, een vergunning voor een bepaalde tijd worden verleend.
1.3      Leeswijzer
Bij het aanvragen van een omgevingsvergunning voor het afwijken van het bestemmingsplan moet
gemotiveerd worden dat met de afwijking sprake is van een goede ruimtelijke ordening. Deze ruimtelijke
onderbouwing voorziet hier in.
In het vervolg van deze ruimtelijke onderbouwing wordt in de eerste plaats ingegaan op het relevante
beleid van het rijk, de provincie en gemeente. Dit gebeurt in hoofdstuk 2. In hoofdstuk 3 wordt de huidige
situatie van het projectgebied en de projectbeschrijving beschreven. Hoofdstuk 4 bestaat uit een
beschrijving van de milieueffecten aan de hand van het uitgevoerde milieueffectrapport en Passende
beoordeling. Als laatste wordt in hoofdstuk 5 de economische en maatschappelijke uitvoerbaarheid van het
project besproken.
                                                      9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>Ruimtelijke onderbouwing Energiepark Pottendijk (wind)
                         10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>                           Ruimtelijke onderbouwing Energiepark Pottendijk (wind)
Hoofdstuk 2                Beleid
2.1       Europees beleid
Het Europese doel voor 2020 is 20% van het totale energieverbruik duurzaam te realiseren, en in 2030
27%. Dit is vastgelegd in de EU-richtlijn 2009/28/EG. In juni 2011 presenteerde de EU de “Energieroutekaart
2050” als doorkijk naar 2050 en de in tussentijd te nemen stappen om te komen tot een verdere
verduurzaming van de energiemarkt en een verdere CO2-reductie (80-95%). De komende jaren zal verdere
invulling aan het beleid na 2020 worden gegeven.
In mei 2014 heeft de Europese Commissie een Europese strategie voor energiezekerheid voorgesteld. Het
doel is vooral de EU minder afhankelijk te maken van fossiele brandstoffen en de energiezekerheid te
vergroten. De Europese Raad heeft de door de Commissie voorgestelde klimaat-en energiedoelstellingen
voor 2030 goedgekeurd. Het doel van deze strategie is investeerders meer zekerheid te geven, met name
voor infrastructuurprojecten op lange termijn, de EU-landen houvast te geven voor hun nationale beleid, en
als EU een constructieve bijdrage te leveren aan de onderhandelingen over een nieuw internationaal
klimaatverdrag in 2015. Het gaat ook om minder afhankelijkheid van ingevoerde fossiele brandstoffen, een
EU-economie die zuiniger omspringt met energie en grondstoffen (en dus minder CO2 uitstoot) en meer
investeringen in de Europese economie om nieuwe bedrijfstakken, technologieën en werkgelegenheid te
stimuleren.
In Europees verband heeft Nederland de taakstelling om in 2020 14% van het totale energieverbruik
duurzaam te realiseren en de CO2-uitstoot met 20% te reduceren ten opzichte van 1990, met een verdere
stijging van dit aandeel naar 16% in 2023. In bestuurlijke afspraken tussen het Rijk en het Interprovinciaal
Overleg is vastgelegd welk aandeel elke provincie neemt in het totaal van de 6.000 MW. De provincie
Drenthe heeft zich hierbij gecommitteerd aan de realisatie van 286,5 MW windenergie in 2020. De
gemeente Emmen is door de provincie aangewezen als één van de gemeenten waar het opwekken van
windenergie moet plaatsvinden. De opgave van de gemeente Emmen is 95,5 MW.
2.2       Rijk
2.2.1     Structuurvisie infrastructuur en ruimte
In de Structuurvisie infrastructuur en ruimte (SVIR, maart 2012) zijn de ruimtelijke rijksambities tot 2040
weergegeven. De ondertitel van het SVIR luidt ‘Nederland concurrerend, bereikbaar, leefbaar en veilig’. Om
dat te bewerkstelligen, zijn – voor de middellange termijn (2028) - de volgende drie doelen aangegeven:
     het vergroten van de concurrentiekracht van Nederland door het versterken van de
     ruimtelijk-economische structuur van Nederland;
     het verbeteren en ruimtelijk zekerstellen van de bereikbaarheid waarbij de gebruiker voorop staat;
     het waarborgen van een leefbare en veilige omgeving waarin unieke natuurlijke en cultuurhistorische
     waarden behouden zijn.
Duurzame energievoorziening
Naast bovengenoemde drie doelen zijn in het SVIR 13 nationale belangen benoemd; hiervoor is het Rijk
verantwoordelijk en wil het resultaten boeken. Eén van deze nationale belangen is beschreven als 'ruimte
voor het hoofdnetwerk voor (duurzame) energievoorziening en energietransitie'. Het Rijk beoogt hiermee
een transitie naar duurzame, hernieuwbare energievoorzieningen te bewerkstelligen. Geopolitieke
verhoudingen, de uitputting van fossiele brandstoffen, maar ook de ambities voor beperking van de
CO2 -uitstoot vragen om ruimte voor duurzame energievoorzieningen
In het SVIR is opgenomen dat het primair de taak van provincies en gemeenten is om voldoende ruimte te
bieden voor duurzame energievoorziening zoals zonne-energie en biomassa. Rijk en provincies zorgen voor
het ruimtelijk mogelijk maken van de doorgroei van windenergie op land. Omdat niet alle delen van
Nederland geschikt zijn voor grootschalige winning van windenergie zijn in het SVIR gebieden aangegeven
die hiervoor kansrijk zijn. Deze gebieden zijn nader uitgewerkt in de Rijksstructuurvisie Windenergie op
                                                      11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>                            Ruimtelijke onderbouwing Energiepark Pottendijk (wind)
land'.
Ladder voor duurzame verstedelijking
In de SVIR is ook de Ladder voor duurzame verstedelijking geïntroduceerd. De Ladder is een instrument
voor efficiënt ruimtegebruik, met een motiveringsvereiste voor het bevoegd gezag als nieuwe stedelijke
ontwikkelingen planologisch mogelijk worden gemaakt. Bij besluit van 28 augustus 2012 is de Ladder
toegevoegd aan artikel 3.1.6 van het Besluit ruimtelijke ordening (Bro) en vervolgens op 1 oktober 2012 in
werking getreden. Op 1 juli 2017 is het Bro gewijzigd, waarbij een nieuwe Laddersystematiek geldt.
De Ladder houdt in dat de toelichting bij een ruimtelijk plan dat een nieuwe stedelijke ontwikkeling mogelijk
maakt, een beschrijving bevat van de behoefte aan die ontwikkeling, en, indien het bestemmingsplan die
ontwikkeling mogelijk maakt buiten het bestaand stedelijk gebied, een motivering waarom niet binnen het
bestaand stedelijk gebied in die behoefte kan worden voorzien.
STEDELIJKE ONTWIKKELING
Voordat de Ladder voor duurzame verstedelijking wordt doorlopen, moet de vraag worden beantwoord of
er wel sprake is van een nieuwe stedelijke ontwikkeling. Artikel 1.1.1 Bro definieert een stedelijke
ontwikkeling als 'een ruimtelijke ontwikkeling van een bedrijventerrein of zeehaventerrein, of van kantoren,
detailhandel, woningbouwlocaties of andere stedelijke voorzieningen'.
In beginsel vallen windparken of zonnevelden als voorzieningen voor het opwekken van energie niet onder
de definitie van stedelijke ontwikkeling. De Ladder voor duurzame verstedelijking is daarom niet van
toepassing op deze omgevingsvergunning voor het afwijken van het bestemmingsplan.
2.2.2      Structuurvisie windenergie op land
De Structuurvisie windenergie op land is een uitwerking van de gebieden die in de SVIR zijn aangewezen als
kansrijk. In deze uitwerking presenteert het kabinet een ruimtelijk plan voor de doorgroei van windenergie
in Nederland. Het plan beoogt zodanige ruimtelijke voorwaarden te scheppen dat in 2020 een
opwekkingsvermogen van ten minste 6.000 MW door windturbines operationeel is. Voor de provincie
Drenthe geldt een opgave van 286,5 MW.
De keuze voor locaties is gemaakt door gebieden te selecteren binnen de 'kansrijke gebieden' uit het SVIR
in overleg met de provincies, rekening houdend met het provinciale beleid (anno 2012).
Het plangebied voor Energiepark Pottendijk maakt geen deel uit van de aangewezen gebieden voor
grootschalige windenergie (windparken van meer dan 100 MW), maar draagt wel bij aan het behalen van
de doelstelling van 6.000 MW aan windenergie op land in 2020. De structuurvisie geeft provincies en
gemeenten de mogelijkheid om buiten de voor grootschalige windenergie aangewezen gebieden
planologische ruimte te bieden voor windparken kleiner dan 100 MW.
2.3        Provincie
2.3.1      Omgevingsvisie Drenthe 2014
Provinciale Staten hebben op 2 juli 2014 ingestemd met de Actualisatie Omgevingsvisie Drenthe 2014. De
visie is inwerking getreden op 20 augustus 2014. De Omgevingsvisie Drenthe is voor Drenthe een centraal
visiedocument. De visie formuleert de belangen, ambities, rollen, verantwoordelijkheden en sturing van de
provincie in het ruimtelijke domein. In de Omgevingsverordening staan de voorwaarden waaraan
ontwikkelingen in de provincie getoetst worden.
Kernkwaliteiten
De missie van de provincie is het ontwikkelen van een bruisend Drenthe, passend bij de kernkwaliteiten die
de provincie rijk is. De kernkwaliteiten zijn de kwaliteiten die bijdragen aan de identiteit en aantrekkelijkheid
van Drenthe. Het provinciaal belang ligt in het behouden en waar mogelijk ontwikkelen van de
kernkwaliteiten. De kernkwaliteiten zijn Aardkundige waarden, Archeologie, Cultuurhistorie, Landschap,
Natuur en Rust. Met een deel van de kernkwaliteiten heeft de provincie speciale ambities. Inzet is de
kernkwaliteiten te behouden en waar mogelijk te ontwikkelen.
                                                        12
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>                            Ruimtelijke onderbouwing Energiepark Pottendijk (wind)
Naast de kernkwaliteiten van Drenthe is er de dynamiek van de bedrijvigheid, in het bijzonder wanneer
sprake is van ontwikkelingen met positieve aspecten voor de werkgelegenheid en de vestiging van
bedrijven. Deze aspecten vormen daarom de kernwaarde bedrijvigheid.
Wat betreft de kernwaarde bedrijvigheid is het plangebied gelegen in 'Landbouwgebied plus' en in een
gebied dat is aangewezen als 'Proefgebied landbouw (massa energie en logistiek)'. De Veenkoloniën zijn
aangewezen als proefgebied voor de landbouw waar nieuwe ontwikkelingen kunnen worden
geïntroduceerd. De plusgebieden binnen het landbouwgebied bieden extra mogelijkheden voor landbouw,
zoals schaalvergroting en inplaatsen van agrarische bedrijven. De kernkwaliteiten in deze gebieden spelen
een ondergeschikte rol ten opzichte van het belang van de landbouw, maar worden wel afgewogen.
Voor het projectgebied zijn de volgende kernkwaliteiten van belang:
AARDKUNDIGE WAARDEN
Ter plaatse van het plangebied is ten aanzien van de kernkwaliteit Aardkundige waarden sprake van een
generiek beschermingsniveau waarvoor de provincie de rol van 'respecteren' op zich neemt. De provincie
verwacht van gemeenten dat zij in deze gebieden nagaan welke kenmerkende aardkundige waarden
aanwezig zijn en dat zij hieraan bescherming geven en plannen en initiatieven daarop beoordelen.
ARCHEOLOGIE
Voor het plangebied geldt een generiek beschermingsniveau ten aanzien van de kernkwaliteit Archeologie.
Uitgangspunt is dat alle vindplaatsen op de Archeologische Monumentenkaart van Drenthe staan en
nieuwe vindplaatsen niet ongezien kunnen verdwijnen.
CULTUURHISTORIE
Voor de kernkwaliteit Cultuurhistorie geldt dat voor het plangebied het sturingsniveau 'respecteren' geldt.
De verantwoordelijkheid voor het benutten van de cultuurhistorische structuur als inspiratiebron ligt bij
initiatiefnemers van ontwikkelingen.
LANDSCHAP
Voor de kernkwaliteit Landschap geldt dat het plangebied is gelegen in het landschapstype Veenkoloniën.
Het provinciaal beleid in de Veenkoloniën is gericht op het behouden en versterken van de samenhang en
de openheid met de wijken.
Revisie Omgevingsvisie Drenthe 2018
Met een revisie van de Omgevingsvisie moderniseert de provincie de huidige Omgevingsvisie. De revisie
van de Omgevingsvisie doorloopt vier fasen en moet uiteindelijk zijn afgerond in het najaar van 2018.
In de ontwerp Omgevingsvisie Drenthe 2018 staat het volgende over (wind)energie:
"Wij willen dat Drenthe in 2050 volledig energieneutraal is. Daarmee conformeren wij ons aan het
klimaatakkoord van Parijs. Dat betekent dat Drenthe in 2050 100% van het energiegebruik hernieuwbaar
produceert. Daarmee streven we in 2050 naar een reductie van de CO2-uitstoot van 80 tot 95% ten opzichten
van 1990. We werken in stappen naar dit doel toe, waarbij het aandeel hernieuwbare energie in 2030 op 40%
moet liggen. Onze ambities zijn tevens verwoord in onze Energieagenda 2016-2020 'Op weg naar een duurzame
Drentse energiehuishouding'.
Om onze doelen te bereiken, zetten wij volop in op energiebesparing, waardoor de vraag naar energie wordt
beperkt. In de resterende energievraag in Drenthe willen we voorzien door de productie van hernieuwbare
energie, met behoud van leveringszekerheid en betaalbaarheid.
We beseffen ons dat de leefomgeving gaat veranderen met de introductie van hernieuwbare energiebronnen. Wij
vinden de mening van de Drentse inwoners daarover belangrijk. Bij besluitvorming over duurzame
energie-initiatieven vinden wij de volgende aspecten van belang:
      lokale democratie (besluiten van de gemeente);
      betrokkenheid van maatschappelijke partijen;
      participatie van omwonenden;
      verdeling van lusten en lasten."
                                                       13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>                           Ruimtelijke onderbouwing Energiepark Pottendijk (wind)
2.3.2     Omgevingsverordening Drenthe 2014
Voor de ontwikkeling van windparken zijn in de Omgevingsverordening Drenthe 2014 een aantal criteria en
randvoorwaarden opgesteld:
     Het vermogen van een windturbine dient ten minste 3 MW te bedragen;
     Solitaire windturbines zijn niet toegestaan;
     Turbines dienen ten minste in een cluster van vijf te worden gerealiseerd;
     Windturbines worden in LOFAR-zone 1 uitgesloten en mogen in LOFAR-zone 2 het LOFAR project niet
     hinderen;
     Er moet rekening worden gehouden met laagvliegroutes;
     Er moet voldaan worden aan de natuur- en milieuwetgeving en de wettelijk eisen op het gebied van
     gezondheid (o.a. Natura 2000, rode-lijstsoorten, geluid, veiligheid);
     De kernkwaliteiten dienen zoveel als mogelijk behouden te blijven.
2.3.3     Gebiedsvisie windenergie Drenthe
In de gebiedsvisie windenergie Drenthe (2013) is het provinciale zoekgebied voor windenergie uitgewerkt.
De gebiedsvisie is op 23 juni 2013 vastgesteld door Provinciale Staten en geeft aan waar en hoe de
provinciale doelstelling van 286,5 MW aan opgesteld vermogen kan worden gerealiseerd en met welke
randvoorwaarde en ontwerpuitgangspunten rekening gehouden dient te worden. Het verdeelt de opgave
van 286,5 MW over de gemeentes Aa en Hunze, Borger-Odoorn, Coevorden en Emmen. De doelstelling
voor de gemeente Emmen bedraagt 95,5 MW.
2.4       Gemeente
2.4.1     Energienota
De Energienota gemeente Emmen, Energie voor groene groei (26 april 2012) biedt het kader waarbinnen
de gemeente handelt op het gebied van energie, met als doel reductie van CO2 uitstoot. Het streven is een
vermindering van de CO2 uitstoot in 2025 met 50% van de huidige uitstoot (peiljaar 2012) en een CO2
neutraal Emmen in 2050.
De gemeentelijke opgave voor windenergie in Emmen is door de Provincie Drenthe gesteld op 95,5 MW.
Vooralsnog blijkt uit de Energienota dat windenergie de grootste bijdrage levert aan het verminderen van
de uitstoot van CO2 . Wanneer dat mogelijk wordt, wil de gemeente Emmen haar windopgave inruilen voor
andere vormen van duurzame energie.
2.4.2     Structuurvisie Emmen, Windenergie
Op 27 november 2014 heeft de gemeenteraad van Emmen het Regieplan windenergie Emmen vastgesteld.
In dit Regieplan zijn acht zoekgebieden aangewezen waar mogelijk windturbines geplaatst kunnen worden.
Om de doelstelling voor windenergie verder gestalte te geven heeft de gemeente op 28 juni 2016 de
Structuurvisie Emmen, Windenergie vastgesteld.
Op basis van het PlanMER en het gebiedsproces van Platform Windkracht 3 heeft de gemeente Emmen met
de vaststelling van de Structuurvisie Emmen, Windenergie de volgende drie locaties aangewezen voor
windenergie, met een gezamenlijk potentieel van 95,5 MW aan opgesteld vermogen:
     Pottendijk (50,5 MW),
     Zwartenbergerweg (24 MW) en
     N34 (21 MW).
De structuurvisie geeft ook een aantal eisen waaraan een windpark in de gemeente Emmen moet voldoen,
namelijk:
     een afstand van 1.100 meter tot woongebieden en 500 meter tot individuele woningen;
     de ashoogte van een windmolen is maximaal 100 meter;
     de tiphoogte van de windmolen is maximaal 149 meter, zodat er geen obstakelverlichting verplicht is
     op de windturbine. Voor de locatie Pottendijk is, in goed overleg met de omwonenden, een hogere
                                                      14
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>                             Ruimtelijke onderbouwing Energiepark Pottendijk (wind)
      windmolen bespreekbaar;
      de afstand tussen verschillende windparken is minimaal 4 kilometer;
      tijdelijke plaatsing van windmolens voor de duur van maximaal 16 jaar (met uitzondering en goed
      gemotiveerd kan dit 20 jaar worden).
2.4.3      Structuurvisie Emmen, Zonneakkers
Met de Structuurvisie Emmen, Zonneakkers heeft de gemeente Emmen beleid geformuleerd om de
ontwikkeling van grondgebonden zonnepanelen, zgn. zonneakkers, te kunnen faciliteren ter ondersteuning
van de doelstelling om de gemeente Emmen in 2050 CO2 neutraal te laten zijn.
Deze structuurvisie (vastgesteld door de raad d.d. 17 dec. 2015) vormt het ruimtelijk kader voor de
ontwikkeling van zonneakkers in gemeente Emmen. In de structuurvisie ligt het accent op locatiekeuzes en
een goede ruimtelijke inpasbaarheid van de zonneakkers.
De locatie voor Energiepark Pottendijk is op de visiekaart behorend bij de structuurvisie niet aangeduid als
beschikbaar voor zonneakkers. Het huidige gebruik is akkerbouw (mais, aardappelen). Binnen de terreinen
van initiatiefnemer bevindt zich een groot agrarisch perceel dat vrijwel geheel omwald is. Op dit agrarisch
perceel is volgens het bestemmingsplan tevens (gedeeltelijk) parkeren toegestaan. Vanwege de specifieke
omwalde situatie levert de aanleg van een zonneakker geen visuele hinder op voor de omgeving. Verder
kan het zonnepark zorgen voor optimalisatie van de aanleg danwel benutting van de infrastructuur van het
elektriciteitsnet.
2.5        Conclusie beleid
Het voornemen betreft de realisatie en exploitatie van een windpark op de locatie Pottendijk. De locatie
Pottendijk is door de gemeente Emmen aangewezen als locatie voor windenergie. De ontwikkeling van
Energiepark Pottendijk op deze locatie draagt bij aan het behalen van de nationale doelstelling van 6.000
MW opgesteld windvermogen in 2020 en de taakstelling van 285,5 MW opgesteld windvermogen van de
provincie Drenthe.
Gebiedsproces
De gemeente Emmen hecht aan een goede positie voor omwonenden bij de ontwikkeling en exploitatie van
windenergie. Bij de totstandkoming van de Structuurvisie Emmen, Windenergie heeft de inbreng van
omwonenden en andere belanghebbenden, onder andere via Platform Windkracht 3, een grote rol
gespeeld. Onder andere bij het vaststellen van ruimtelijke randvoorwaarden als het borgen van de
tijdelijkheid van windmolens tot maximaal 16 jaar en de maximale ashoogte (100 meter) en tiphoogte (149
meter) van windmolens.
Gelijktijdig met de Structuurvisie Emmen, Windenergie heeft de gemeenteraad ook de Gedragscode
Windenergie gemeente Emmen vastgesteld. De gemeente Emmen heeft met deze Gedragscode richting
omwonenden, initiatiefnemers en grondeigenaren duidelijk willen maken hoe zij verwacht dat deze
betrokkenen in de uitvoeringsfase met elkaar omgaan en welke rol de gemeente Emmen daarbij wil spelen.
Dit moet ertoe leiden dat de windmolenopgave in de gemeente Emmen zo veel mogelijk op basis van
gelijkwaardigheid, zonder vertraging en op respectvolle, constructieve, open en transparante wijze wordt
gerealiseerd. De Gedragscode beschrijft hoe en waarover een initiatiefnemer van een windpark afspraken
met bewoners en omgeving dient te maken.
In lijn met de gemeentelijke Gedragscode is een Gebiedsplatform Pottendijk ingesteld waar
vertegenwoordigers vanuit omwonenden en initiatiefnemers met elkaar afspraken voorbereiden en
aandachtspunten uitwisselen, onder leiding van een neutraal voorzitter en met ondersteuning vanuit de
gemeente Emmen. Verder zet de Gedragscode in op een breder gebiedsproces voor omwonenden binnen
een straal van circa twee kilometer rond het beoogde windpark.
Initiatiefnemer Energiepark Pottendijk heeft op 16 april 2018 in afstemming met de deelnemers in het
Gebiedsplatform een inloopavond georganiseerd voor omwonenden binnen een straal van circa twee
kilometer tot de locatie Pottendijk om het plan te presenteren en daarbij tekst en uitleg te geven. Met
omwonenden in het Gebiedsplatform is afgesproken om een extra inloopavond te organiseren, met een
verbeterde 3D-weergave van het beoogde windpark. Verder is initiatiefnemer Energiepark Pottendijk bereid
                                                      15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>                          Ruimtelijke onderbouwing Energiepark Pottendijk (wind)
om in aansluiting op de behoefte vanuit omwonenden of gemeente na indiening van de
vergunningsaanvraag bij te blijven dragen aan informatieavonden of andere vormen van
informatievoorziening, in aansluiting op de eerder genoemde Gedragscode.
De ontwikkeling past binnen het beleid van de gemeente Emmen en biedt kansen voor de koppeling van
wind- en zonne-energie.
De ontwikkeling van Energiepark Pottendijk sluit aan bij het beleid dat geldt voor het projectgebied.
                                                    16
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>                                       Ruimtelijke onderbouwing Energiepark Pottendijk (wind)
Hoofdstuk 3                            Projectbeschrijving
3.1          Keuze locatie projectgebied
Bij de keuze voor de windlocaties in de Structuurvisie Emmen, Windenergie stond het beperken van hinder
voor omwonenden centraal. De drie locaties N34, Zwartenbergerweg en Pottendijk scoorden hierop het
beste (lees: minste aantal gehinderden).
Figuur 3.1 Vertrekpunt invulling Pottendijk (bron: Structuurvisie Emmen, Windenergie)
Voor de invulling van locatie Pottendijk geeft de structuurvisie een aantal specifieke aandachtspunten mee:
Ruimtelijke invulling
Als Pottendijk niet volledig wordt ingevuld, kan de hinder voor omwonenden sterk worden beperkt, tot circa
drie gehinderde woningen binnen 1.100 meter. Dit kan worden bereikt door de de opgave in het groene en
gele gebied te concentreren en de witte gebieden niet in te vullen (zie figuur 3.1). De rode gebieden komen
niet in aanmerking voor plaatsing van windmolens.
Luchthavenbesluit
Er dient rekening te worden gehouden met het door de provincie aangekondigde nieuwe Luchthavenbesluit
Heli Holland Emmer-Compascuum. Het nieuwe Luchthavenbesluit heeft beperkingen voor het westelijke
deel van het centrale gebied tot gevolg (zie figuur 3.1).
Geluid en slagschaduw
Beperken van hinder door geluid en slagschaduw worden als algemene aandachtpunten genoemd, waarbij
naast maatregelen aan de windturbines ook de het optimaliseren van de opstelling binnen een locatie
wordt genoemd. Specifiek voor de locatie Pottendijk wordt er gevraagd voor cumulatie van geluid van de
windturbines en het lawaaisportcentrum Pottendijk.
                                                                              17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>                                       Ruimtelijke onderbouwing Energiepark Pottendijk (wind)
3.2          Projectgebied
3.2.1        Huidige situatie
De locatie Pottendijk ligt in het veenkoloniaal gebied tussen Nieuw-Weerdinge en Emmer-Erfscheidenveen,
in een grote ontginningsruimte ten noordoosten van de kern Emmen. In figuur 3.2 is het projectgebied
aangegeven. Het landschap van locatie Pottendijk heeft een sterk rationeel karakter door de lange rechte
lijnen en regelmatige ontginningspatronen. Kenmerkend voor het landschap zijn de lange bebouwingslinten
en een rechte kavelstructuur, vergelijkbaar met het noordelijk deel van de Drentse Veenkoloniën.
Het projectgebied voor Energiepark Pottendijk wordt begrensd door de contouren van hindergevoelige
objecten. Deze contouren zijn in het terrein niet zichtbaar. Ruimere grenzen die wel in het terrein zichtbaar
zijn, zijn de N391 in het westen en noorden (pas aangelegd in het begin van de 21e eeuw), het Nieuwe
Schuttingkanaal Oostzijde in het oosten en de Veenakkers in het zuiden. Parallel aan de N391 loopt een
hoogspanningsleiding langs het plangebied in het noorden. Een andere hoogspanningsleiding staat haaks
op de N391 en loopt aan de westzijde langs het plangebied.
Tot op heden is het projectgebied zelf een zeer open akkerbouwgebied, met nauwelijks of geen opgaande
beplantingen. Uitzondering daarop is het Geluidssportcentrum Pottendijk. Vanaf eind jaren 80 in de vorige
eeuw is er in het hart van het projectgebied een crossbaan aangelegd, die in de decennia daarna steeds
verder is uitgegroeid (met onder meer een kartcircuit, een motodrome en een schietvereniging,
omliggende geluidswallen, houtsingels en bosschages). Ten zuiden van het Geluidssportcentrum en de
Veenakkers liggen enkele jonge bossen. In de omgeving van het projectgebied liggen verder her en der nog
waterbassins (onder andere ten noorden van de N391 en op de hoek Pottendijk - Pottendijk Westzijde). Aan
het Nieuwe Schuttingkanaal Oostzijde en de Weerdinger Erfscheidenveen liggen nog enkele grote
agrarische bedrijven. Ten zuidwesten van het projectgebied ligt een helihaven.
Figuur 3.2 Projectgebied Energiepark Pottendijk (bron: Pondera Consult)
                                                                        18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>                                     Ruimtelijke onderbouwing Energiepark Pottendijk (wind)
3.2.2        Toekomstige situatie
In en rond het plangebied wordt behoudens het ontwikkelen van windturbines, de ontwikkeling voorzien van
een zonneakker (Zonneakker Thedinga, rondom het al gerealiseerde E-circuit) aan de Veenakkers 25,
binnen het lawaaisportcentrum. Deze ontwikkeling voorziet in het aanvullen en min of meer sluitend maken
van de grondwallen rondom de bestaande schietbaan en het E-circuit en het aan de binnenzijde daarvan
aanbrengen van zonnepanelen. Hierdoor zal van enige afstand de gehele enclave van het
Geluidssportcentrum wat groter worden (uitbreiding in westelijke richting). Het totale gebied blijft evenwel
zeer open van karakter.
Het voornemen Energiepark Pottendijk beslaat de gehele locatie Pottendijk. In figuur 3.2 is aangeven welk
deel tot het voornemen behoort en waarvoor de vergunning wordt aangevraagd. Bij het voornemen zijn
gronden van verschillende partijen betrokken. Vanwege de verbinding met het plangebied
(grondeigenaren) vormt voor Energiepark Pottendijk een andere locatie geen reëel alternatief.
Energiepark Pottendijk beschikt over eigen grond binnen de aangewezen locatie. Ook de gemeente heeft
gronden binnen deze locatie. De gemeente wil medewerking verlenen aan de plaatsing van windturbines op
haar gronden. Ook Motodrome, één van de lawaaisportcentra gevestigd binnen Pottendijk, wil aan het
voornemen meewerken. Samen vormen deze gronden het gebied waar windturbines voor Energiepark
Pottendijk geplaatst kunnen worden. Deze gronden bieden plaats voor maximaal 14 windturbines.
Het voornemen betreft een concreet project voor de invulling van de locatie Pottendijk. Energiepark
Pottendijk bestaat uit:
      een windpark van maximaal 14 windturbines met elk een opgesteld vermogen van 3,6 - 4,2 MW en een
      tiphoogte van minder dan 150 meter;
      een zonneveld van circa 35 hectare (vermogen circa 36 MW);
      alle bijbehorende civiele en elektrische voorzieningen (voor zowel het zonneveld als het windpark).
Figuur 3.3 Voornemen Energiepark Pottendijk (bron: Pondera Consult)
Het totaal geïnstalleerde vermogen van het windpark is afhankelijk van het te kiezen windturbinetype en het
aantal windturbines. Voor de gehele windlocatie Pottendijk is de opgave 50,5 MW. In het MER (zie Hoofdstuk
                                                                    19
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>                                      Ruimtelijke onderbouwing Energiepark Pottendijk (wind)
4) is uitgegaan van een vergunningaanvraag voor één turbinetype, Siemens Gamesa 4,2 MW, met een
rotordiameter van 130 meter en een tiphoogte van minder dan 150 meter. Omdat de initiatiefnemer bij
nader inzien meer keuzevrijheid wenst wordt een vergunning aangevraagd voor de volgende turbinetypen:
      Siemens Gamesa 4,2MW én 3,6MW;
      Nordex 3,6MW.
Met 14 turbines van ieder circa 3,6 MW of 12 turbines van ieder circa 4,2 MW realiseert Energiepark
Pottendijk daarmee de totale gebiedsopgave van 50,5 MW. De uitbreiding van het voornemen naar
maximaal 14 windturbines betekent dat de locatie als één geheel wordt ontwikkeld. Dit betekent
duidelijkheid en zekerheid voor de omgeving en de gemeente voor wat betreft:
      Uniformiteit van de toe te passen windturbine (zekerheid dat er één turbinetype wordt geplaatst);
      Duidelijkheid over de turbineposities en daarmee afstand tot woningen;
      Eén aanspreekpunt;
      Zicht op het realiseren van de gebiedsopgave van 50,5 MW.
Figuur 3.4 Inrichtingstekening zonnepark (bron: Algebra ingenieurs)
                                                                    20
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>                          Ruimtelijke onderbouwing Energiepark Pottendijk (wind)
Onderdelen project
Het project ziet op zowel de bouw van het windpark, wat een periode van ongeveer een jaar in beslag zal
nemen, als de exploitatie. Onder de bouw van het windpark worden, naast de realisatie van de
windturbines, ook alle bijbehorende voorzieningen verstaan, zoals aanpassing van bestaande wegen,
aanleg van nieuwe ontsluitingswegen ten behoeve van het windpark, aanvoer van bouwmaterialen,
realisatie van kraanopstelplaatsen en de installatie van de kabels.
AANLEGFASE
De aanlegfase omvat het bouwen van windturbines en bijbehorende infrastructuur in agrarisch gebied.
Hiertoe wordt plaatselijk de bodem vergraven. Voor de bouw van turbines moet rekening worden gehouden
met enkele kranen en grondverzetmaterieel. Tevens zal er worden geheid bij de bouw van de windturbines.
Tijdens de aanlegfase worden machines gebruikt om werkzaamheden uit te voeren, worden
bouwmaterialen aangevoerd en bewegen personen zich door het gebied.
EXPLOITATIEFASE
De structuurvisie geeft voor de exploitatie van windturbines een duur van in beginsel maximaal 16 jaar
(gerekend vanaf de ingebruikname). En biedt daarbij ruimte de exploitatie te verlengen tot maximaal 20
jaar, indien de noodzaak of wenselijkheid daartoe en het maatschappelijk draagvlak daarvoor in voldoende
mate kunnen worden onderbouwd.
Gedurende de exploitatiefase zijn de activiteiten, naast de in bedrijf zijnde windturbines, beperkt tot het
periodiek verrichten van inspecties en onderhoud. Het windpark wordt na de exploitatiefase verwijderd. Dit
wordt door de gemeente vastgelegd (onder andere in een anterieure overeenkomst).
                                                      21
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>Ruimtelijke onderbouwing Energiepark Pottendijk (wind)
                         22
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>                          Ruimtelijke onderbouwing Energiepark Pottendijk (wind)
Hoofdstuk 4                Onderzoeksaspecten
4.1       Milieueffectrapport
De procedure van milieueffectrapportage (m.e.r.) is voorgeschreven op grond van nationale en Europese
wetgeving indien sprake is van activiteiten met potentieel aanzienlijke milieueffecten. Het doel van de m.e.r.
is om te verzekeren dat adequate milieu-informatie beschikbaar is ten behoeve van de besluitvorming over
dergelijke activiteiten.
De oprichting van een windpark valt onder de m.e.r.-regelgeving. Zonne-energie komt als zodanige activiteit
niet voor in het Besluit m.e.r. De oprichting van een windpark opgenomen in bijlage C en D van het besluit.
Het betreft:
     Categorie C22.2: de oprichting, wijziging of uitbreiding van een windturbinepark, bestaande uit 20
     windturbines of meer;
     Categorie D22.2, windparken met een gezamenlijk vermogen van 15 MW of meer, of bestaande uit 10
     windturbines of meer.
Voor de oprichting en exploitatie van Energiepark Pottendijk zijn verschillende vergunningen nodig. Het
voornemen wordt ruimtelijk mogelijk gemaakt via een omgevingsvergunning in afwijking van het
bestemmingsplan. Voor het windpark en het zonneveld worden aparte vergunningen aangevraagd.
Windpark
Voor het windpark gaat het om een vergunningaanvraag voor maximaal 14 windturbines, met een
gezamenlijk opgesteld vermogen van circa 50,5 MW. Dit is boven de drempelwaarde voor categorie D22.2.
Er is dus sprake van een m.e.r.-beoordelingsplicht. Dit houdt in dat het bevoegd gezag moet beoordelen of
het doorlopen van een project-m.e.r. noodzakelijk is.
In de Structuurvisie Emmen, Windenergie is voorgeschreven dat voor de ontwikkeling van de aangewezen
locaties voor windenergie een projectMER dient te worden opgesteld. Daarom wordt de stap van
milieubeoordeling overgeslagen en wordt direct een projectMER opgesteld. Daarmee krijgt het milieu een
volwaardige plek in de besluitvorming over de invulling van het energiepark.
Zonneveld
Voor zonne-energie geldt geen m.e.r.-(beoordelings)plicht. Voor alle activiteiten die voorkomen op de D-lijst
is mogelijk een vormvrije m.e.r.-beoordeling van toepassing. Zonne-energie komt niet voor op de D-lijst van
het Besluit m.e.r.
De gemeente Emmen kiest er daarom voor geen (vormvrije) MER uit te (laten) voeren voor zonnevelden.
Omdat het zonneveld onderdeel uitmaakt van het voornemen besteedt het MER aandacht aan de
milieueffecten van het zonneveld.
4.2       Voorgenomen activiteit
Een milieueffectrapportage is een onderzoek naar de milieugevolgen van een voorgenomen activiteit. Dat
gebeurt aan de hand van alternatieven. Alternatieven zijn de mogelijke manieren waarop de voorgenomen
activiteit kan worden gerealiseerd. Daarom zijn voor de inrichting van locatie Pottendijk in het MER zeven
alternatieven onderzocht.
Milieueffecten van windturbines zijn gerelateerd aan de posities, aantal en afmetingen van de turbines. Om
een goed beeld te krijgen van de inrichtingsmogelijkheden van de locatie, met inachtneming van het
voornemen van Energiepark Pottendijk, is gevarieerd met de afmetingen, posities en aantal turbines.
Daarbij is eveneens rekening gehouden met de uitgangspunten zoals deze volgen uit de Structuurvisie
Emmen, Windenergie, aanwezige belemmeringen in het gebied en de technische eisen voor de plaatsing
van windturbines. Ook is nagegaan of en welke ontwerpprincipes (bijvoorbeeld raster of lijnopstelling)
toepasbaar zijn in het gebied. In algemene zin geldt dat opstellingen in lijnen, clusters of zwermen kunnen
worden geplaatst.
                                                      23
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>                                      Ruimtelijke onderbouwing Energiepark Pottendijk (wind)
Voorgenomen activiteit
Er is sprake van één voorkeursalternatief voor de gehele locatie, namelijk alternatief 3A. Voor de overige
alternatieven wordt verwezen naar het MER in de bijlagen bij de aanvraag.
Windturbines kunnen elkaar onderling beïnvloeden (parkeffecten, of zog-effecten). Dit kan leiden tot een
afname van de elektriciteitsopbrengst maar ook tot versnelde slijtage, extra onderhoud of verkorten van de
levensduur. De mate waarin dit optreedt is mede afhankelijk van de afstand tussen de turbines, maar ook
van de meest voorkomende windrichting. Zog-effecten kunnen worden verminderd door de tussenafstand
te vergroten. Dit wordt in alternatief 3A onderzocht. Tegelijkertijd is er gestreefd naar een zo groot
mogelijke afstand tot woningen, het plangebied is dus niet volledig benut.
Voor alternatief 3A is uitgegaan van een ashoogte van 85 meter, rotordiameter van 130 meter en een
tiphoogte van minder dan 150 meter (Siemens 4,2 MW en 3,6 MW turbine). De afmetingen van de Nordex
3,6 MW turbine komen nagenoeg overeen met die van de Siemens turbines.
Figuur 4.1 Voorgenomen activiteit Energiepark Pottendijk (bron: Pondera Consult)
Voor het onderzoek in het MER is in alternatief 3A uitgegaan van een "worst case scenario" met 14 turbines
van 4,2 MW (zie figuur 4.1). In werkelijkheid kunnen er 14 turbines van 3,6 MW of 12 turbines van 4,2 MW
geplaatst worden. De vergunning wordt namelijk begrensd tot de gebiedsopgave van Pottendijk van 50,5
MW.
4.3          Effectbeoordeling voorgenomen activiteit
In deze paragraaf is de effectbeoordeling van de voorgenomen activiteit samengevat en wordt getoetst of
voldaan kan worden aan een goede ruimtelijke ordening. De effecten op mensen komen aan bod door
onderzoek te doen naar geluid, slagschaduw beneden en boven de wettelijke norm en naar landschap. Het
aspect gezondheid is daarom ook niet apart beoordeeld. Voor de volledige effectbeoordeling en conclusie
wordt verwezen naar het MER in de bijlagen bij de aanvraag.
                                                                             24
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>                           Ruimtelijke onderbouwing Energiepark Pottendijk (wind)
4.3.1     Geluid
Het Activiteitenbesluit milieubeheer is het kader voor de toetsing van geluid van windturbines. In het
Activiteitenbesluit wordt voor de normstelling van geluid getoetst aan de waarden Lden = 47 dB en Lnight = 41
dB. Deze norm geldt voor geluidgevoelige objecten, waaronder woningen van derden en kwetsbare locaties
zoals scholen en ziekenhuizen worden verstaan.
Om de geluideffecten van de voorgenomen activiteit in kaart te brengen is een akoestisch onderzoek
uitgevoerd voor het MER. Hierbij wordt met behulp van een akoestisch rekenmodel de totale
geluidproductie van alle windturbines van het windpark berekend en worden de geluideffecten op de
omgeving inzichtelijk gemaakt.
Bij alle nabijgelegen geluidgevoelige objecten rondom Energiepark Pottendijk wordt aan de geluidnorm Lden
= 47 dB en Lnight = 41 dB. Geluidbeperkende maatregelen zijn derhalve niet nodig om aan de wettelijke
normen te voldoen.
De effectbeoordeling in het MER is gedaan op basis van de Siemens 4,2 MW turbine. Gebleken is dat de
geluidbelasting van deze turbine hoger ligt dan van de Siemens 3,6 MW en Nordex 3,6 MW. De
effectbeoordeling is daarmee ook representatief voor de andere twee typen.
4.3.2     Slagschaduw
De draaiende rotorbladen van windturbines kunnen een bewegende schaduw op hun omgeving werpen. Dit
wordt "slagschaduw" genoemd.
In het Activiteitenbesluit milieubeheer wordt als norm gesteld dat een maximale slagschaduwduur van 21
minuten per dag gedurende gemiddeld 17 dagen per jaar acceptabel is. Uit de Activiteitenregeling
milieubeheer volgt dat windturbines een automatische stilstand voorziening dienen te bezitten indien
slagschaduw optreedt ter plaatse van gevoelige objecten (veelal woningen), voor zover de afstand tussen
de woningen of andere gevoelige bestemmingen minder dan 12 maal de rotordiameter bedraagt en
gemiddeld meer dan 17 dagen per jaar gedurende meer dan 20 minuten per dag slagschaduw kan
optreden.
Uit de effectbeoordeling volgt dat er sprake is van slagschaduw op een aantal woningen. De windturbines
worden daarom uitgerust met een stilstandsvoorziening om te voldoen aan de wettelijke norm, zowel op de
referentiewoningen als op andere woningen waarop de norm wordt overschreden.
4.3.3     Natuur
Het voornemen is wat betreft de natuur op basis van de volgende kenmerken beoordeeld:
     milieueffecten op in het kader van de Wnb beschermde Natura 2000-gebieden;
     milieueffecten op gebieden van het Natuurnetwerk Nederland (NNN);
     milieueffecten op, op grond van de Wnb beschermde soorten.
In het kader van de onderzoeken is een ecologische beoordeling uitgevoerd waarin bovenstaande
milieueffecten zijn beoordeeld. Voor de volledige toetsing van de milieueffecten op beschermde gebieden
en soorten wordt verwezen naar de bijlagen bij de aanvraag.
Natura 2000-gebieden
Het plan leidt in de aanlegfase of gebruiksfase, afzonderlijk en in cumulatie met andere projecten, niet tot
significant negatieve effecten op de instandhoudingsdoelen van Natura 2000-gebied Bargerveen en andere
Natura 2000-gebieden.
Natuurnetwerk Nederland
De gronden van het projectgebied zijn niet aangewezen als NNN en grenzen ook niet aan gronden die
onderdeel vormen van het NNN. De dichtstbijzijnde NNN-gebieden liggen op meer dan 1,5 kilometer van
                                                     25
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>                            Ruimtelijke onderbouwing Energiepark Pottendijk (wind)
het projectgebied. Negatieve effecten op het NNN als gevolg van het project kunnen dan ook worden
uitgesloten.
Soortenbescherming
Het project leidt in cumulatie met andere projecten tot overschrijding van de 1%-mortaliteitsnorm van de
lokale populatie van gewone dwergvleermuis en mogelijk ruige dwergvleermuis en rosse vleermuis. Bij
toepassing van een stilstandsvoorziening kan de mortaliteit onder vleermuizen echter worden gereduceerd
tot hooguit enkele slachtoffers, zodat significant negatieve effecten op deze vleermuissoorten kunnen
worden uitgesloten.
4.3.4     Landschap
In paragraaf 3.2.1 is ingegaan op de oorsprong en huidige situatie van het landschap in en om het
projectgebied. Landschap heeft betrekking op de onderlinge samenhang tussen de elementen in een
bepaald gebied en op de samenhang tussen een gebied en het gebruik daarvan. Landschap heeft ook te
maken met de afleesbaarheid van die samenhang (het beeld). Landschap bestaat bij de gratie van
waarneming en beleving door mensen én bij de gratie van verandering. Landschap is geen statisch begrip.
De landschappelijke effectbeoordeling vindt plaats aan de hand van de methodiek waarbij de waarnemer
centraal wordt gesteld en waarbij beoordelingscriteria, schaalniveaus en standpunten worden gehanteerd.
De input van de effectonderzoeken (met name landschap en natuur) hebben geleid tot afwijkende
turbineposities waarbij gepoogd is de gehele opstelling een meer geordende vorm te geven. Omdat het
zoekgebied geen logische vorm had, zijn de mogelijkheden beperkt. Uit de landschapsbeoordeling blijkt dat
zelfs een lijnopstelling vanuit de meeste kijkpunten de beleving van een zwerm geeft. Daarbij valt ook
nauwelijks op dat de meest zuidoostelijke turbine op het Motodrome wat uit het patroon valt. Zoals
aangegeven is draagvlak in het gebied van groot belang. Vanuit landschap was deze turbine wellicht geen
logische keuze, vanuit het draagvlak gezien wel. De komst van de turbine en de revenuen daarvan, kunnen
ingezet worden voor het verbeteren van de inrichting en ruimtelijke kwaliteit van het Motodrome.
De voorgenomen activiteit wordt in het kader van welstand op @@ mei 2018 voorgelegd aan Libau. Het
schriftelijke advies van Libau wordt te zijner tijd als bijlage ingevoegd.
4.3.5     Cultuurhistorie en archeologie
Op 1 juli 2016 is de Erfgoedwet ingegaan. De Erfgoedwet bundelt wet- en regelgeving voor behoud en
beheer van het cultureel erfgoed in Nederland. De gemeente Emmen beschikt over een cultuurhistorische
waardenkaart en een archeologische beleidsadvieskaart.
Er treedt geen aantasting van cultuurhistorische waarden op. Binnen het plangebied zijn geen
cultuurhistorische waarden aanwezig. Ook beïnvloeding van beschermde gezichten is vanwege de grote
afstand tussen de windturbines en bebouwing niet aan de orde.
                                                         26
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>                                      Ruimtelijke onderbouwing Energiepark Pottendijk (wind)
Figuur 4.2 Voorgenomen activiteit geprojecteerd op archeologische beleidsadvieskaart (bron: Pondera Consult)
Het geldend bestemmingsplan bevat voor een deel van de locatie Pottendijk een dubbelbestemming
'Waarde - Archeologie 4'. Gebieden met met deze dubbelbestemming hebben op basis van de geologische
en bodemkundige opbouw en reeds aangetroffen archeologische resten een (middel)hoge kans op het
aantreffen van (intacte) archeologische vindplaatsen. Er geldt een onderzoeksplicht voor bodemingrepen
met een omvang groter of gelijk aan 1.000 m2 en een diepte groter dan 30 cm onder het huidige maaiveld.
In de voorgenomen activiteit bevinden zich 5 turbines in gebieden waar nader onderzoek noodzakelijk is.
Voor vergunningaanvraag wordt voor de turbineposities waarvoor dit van toepassing is nader onderzoek
verricht.
4.3.6        Waterhuishouding
In het MER zijn de effecten van de voorgenomen activiteit op grondwater, oppervlaktewater en hemelwater
getoetst.
Grondwater
Windturbines krijgen een betonnen fundering en worden voor stabiliteit op fundatiepalen geplaatst, die in
de bodem worden geheid. Door gebruik te maken van niet-uitlogende (bouw)materialen, wordt uitspoeling
van stoffen voorkomen en verandering van de grondwaterkwaliteit niet verwacht. Om tijdens het
bouwproces activiteiten uit te kunnen voeren in een droge bouwput, is tijdelijk bemaling van het grondwater
nodig. Dit geldt met name voor aanleg van funderingen en bekabeling. Indien verlaging van het
grondwaterpeil door technische redenen wordt belemmerd, zijn alternatieve methoden beschikbaar om het
bouwproces goed te laten verlopen. Zo kan het oppervlak bijvoorbeeld plaatselijk verhoogd worden of
gedacht worden aan een aangepaste inrichtingsvorm.
Over het algemeen is het verlagen van de grondwaterstand alleen nodig tijdens de aanleg van het
windpark, waardoor negatieve effecten op de kwantiteit en kwaliteit van het grondwater niet aan de orde
zijn.
                                                                              27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>                                    Ruimtelijke onderbouwing Energiepark Pottendijk (wind)
Oppervlaktewater
Voor de instandhouding van een goede waterkwaliteit, grondgebruik en een veilige afwatering speelt het
oppervlaktewater een cruciale rol. Voor bepaling van de minimaal aan te houden afstand tot watergangen
is uitgegaan van een fundatiediameter van 20 meter. Dit betekent dat voor windturbines een minimale
afstand tot watergangen van het watersysteem geadviseerd wordt van 10 meter (gerekend vanaf het
centrum van de windturbine). Op deze wijze overlapt het fundatieoppervlak van de windturbine niet met de
watergang, waardoor het watersysteem naar verwachting niet op een negatieve wijze beïnvloed wordt.
Bovendien hanteert het waterschap Hunze en Aa’s een beschermingszone van 5 meter voor primaire
watergangen, gerekend vanaf de insteek. De minimaal aan te houden afstand voor windturbines tot
primaire watergangen is derhalve 15 meter (halve fundatiediameter + 5 meter beschermingszone).
Windturbines die op meer dan 15 meter van de primaire watergang staan hebben naar verwachting geen
negatieve invloed.
In de voorgenomen activiteit zijn geen turbines gepositioneerd in de beschermingszone van een primaire
watergang.
Hemelwaterafvoer
Bij de aanleg van een windpark neemt de hoeveelheid verhard oppervlak toe. Dit is het gevolg van de
realisatie van fundaties, wegen, opstelplaatsen en eventuele inkoopstation(s). Deze werken zijn permanent
aanwezig tijdens de gehele levensfase van het windpark. Hierin verschillen de Siemens turbines en de
Nordex turbine. Voor de Nordex turbines zijn fundatiediameter en opstelplaats groter. Dit resulteert in een
grotere toename van het verhard oppervlakte dan waarvan in het MER is uitgegaan.
Tabel 4.1 Toename verhard oppervlak
                               Siemens 4.2 en 3.6 (MER)                  Nordex 3.6
                                                 2                  2
                               Per turbine (m )       14 posities (m )   Per turbine (m2 ) 14 posities (m2 )
 Fundering                     314                    4398               330               4.620
 Opstelplaats                  1.000                  14.000             1.500             21.000
 Totaal                                               18.398                               25.620
De totale hoeveelheid aan verhard oppervlak neemt overigens naar verwachting nog verder toe afhankelijk
van de benodigde afstand aan toegangswegen (van 5 meter breed), een transformatorstation en de
realisatie van parkeergelegenheid binnen het terrein.
Door een toenemend verhard oppervlak stroomt hemelwater sneller af. Wanneer dit direct versneld in het
bestaande oppervlaktewatersysteem terecht komt, kan dit problemen veroorzaken voor de instandhouding
van een bepaald peilbeheer. En dit kan vervolgens weer potentieel negatieve gevolgen hebben voor de
waterkwaliteit, de bodemfunctie en een veilige afwatering.
Indien negatieve effecten plaatsvinden, dient vertraagde afvoer gerealiseerd te worden. Maatregelen
kunnen bestaan uit het niet aanleggen van riolering, maar het direct afvoeren van water via het maaiveld.
Op deze manier krijgt het water de tijd om te infiltreren en kan het vertraagd ondergronds naar het
oppervlaktewater stromen. Tevens kunnen naast wegen, fundaties en opstelplaatsen extra sloten
gecreëerd worden, waardoor het waterbergend vermogen toeneemt.
De 'hoeveelheid' benodigde maatregelen is gerelateerd aan de toename van het verhard oppervlakte. De
grotere toename van het verhard oppervlakte heeft geen invloed op de beoordeling van het criterium
'hemelwater' in het MER, maar werkt mogelijk wel door in de te nemen maatregelen om versnelde afvoer
van hemelwater te voorkomen. De noodzaak en hoeveelheid van de benodigde berging dient in overleg met
het waterschap bepaald te worden. Dit geldt voor alle in Tabel 1 opgenomen turbinetypen.
Watertoets
Het Waterschap Hunze en Aa's is op 17 april 2018 geïnformeerd over het project door gebruik te maken
van de digitale watertoets (dewatertoets.nl) (Bijlage 1). Naar aanleiding van de uitbreiding naar 14 turbines
is de watertoets op 15 mei 2018 aangevuld (Bijlage 2). De beantwoording van de vragen heeft er toe geleid
                                                              28
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>                             Ruimtelijke onderbouwing Energiepark Pottendijk (wind)
dat de normale procedure van de watertoets moet worden doorlopen. Dit houdt in dat het waterschap een
maatwerk wateradvies moet maken. Vooralsnog is er sprake van een voorlopige standaard
uitgangspuntennotitie. Deze notitie zal op basis van het project nader uitgewerkt worden door het
waterschap.
4.3.7     Bodem
Tijdens de bouwfase van het windpark vindt grondverzet plaats. Op het afgraven, toepassen en afvoeren
van grond alsmede de kwaliteit hiervan is het Besluit bodemkwaliteit van toepassing. Binnen het plangebied
zijn, op basis van de beschikbare informatie, geen bekende historische activiteiten en/of gebieden bekend
waarvoor verder onderzoek noodzakelijk kan zijn.
Voor een deel van het plangebied zijn onderzoeken bekend. Met name in het centrale deel liggen zones
waar reeds bodemonderzoek heeft plaatsgevonden. Op basis hiervan is geconcludeerd dat er geen
vervolgstappen nodig zijn. Er komen binnen de grenzen van het plangebied geen gebieden voor waar een
directe saneringsopgave geldt of waar relevante historische activiteiten bekend zijn anders dan het huidige
grondgebruik.
Windturbines worden in het algemeen niet beschouwd als gevoelige objecten die van nature een negatieve
invloed hebben op de bodemkwaliteit, mits gebruik wordt gemaakt van niet uitlogende (bouw)materialen.
Voor de turbines geldt dat er geen sprake is van uitlogende materialen en dat er vanuit de ontwerpeisen
voldoende opvangmaatregelen binnen de turbines aanwezig zijn. Ook de aanleg en aanwezigheid van
kabels, wegen en eventuele inkoopstations hebben naar verwachting geen effect op de bodemkwaliteit in
het plangebied.
4.3.8     Veiligheid
De veiligheid van windturbines is in het MER getoetst. Het effect van het windpark op de veiligheidssituatie
van de omgeving is beoordeeld aan de hand van een aantal criteria die zijn afgeleid uit wet- en regelgeving
en adviezen voor toetsing van beheerders van infrastructurele werken. De criteria hebben betrekking op
interne en externe veiligheid.
Interne veiligheid
De interne veiligheid van de windturbines is geregeld via de certificering van het ontwerp en de productie
van windturbines. In Nederland mogen alleen windturbines worden geplaatst die gecertificeerd zijn volgens
de veiligheidsnormen NVN 11400-0 en aansluitend NEN-EN-IEC 61400. Deze normen bevatten criteria voor
veiligheid, geluidemissie en rendement.
Externe veiligheid
In het MER is voor het aspect externe veiligheid getoetst aan de aanwezigheid van bebouwing, wegen,
inrichtingen, installaties, buisleidingen, dijklichamen, waterkeringen en hoogspanning in de nabije omgeving
van het windpark.
Op het terrein van Motodrome bevinden zich drie gebouwen binnen de 10-6 contour van windturbine 7. Op
basis van het gebruik van deze gebouwen en de oppervlakte, kunnen deze gebouwen als beperkt kwetsbare
objecten worden beschouwd.
De terreinen van deze centra zijn bestemd als Sport - Geluidsportcentrum, en vallen daarmee volgens het
Bevi onder beperkt kwetsbare objecten. Dit is niet zonder meer verenigbaar met de PR 10-5 contour van
windturbines. Deze contour komt overeen met een halve rotordiameter en beslaat het gebied waar de
wieken overheen draaien (rotoroverslag). De gronden op het Motodrome terrein die zich binnen de 10-5
contour bevinden worden nu gebruikt voor onder andere parkeren. Ook de junior baan bevindt zich (deels)
binnen de 10-5 contour. Met Motodrome is afgesproken dat betreffende gronden niet langer worden
gebruikt voor sport of langdurig verblijf van personen.
                                                        29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>                                   Ruimtelijke onderbouwing Energiepark Pottendijk (wind)
Figuur 4.3 Windturbine 7 Motodrome met PR 10-5 contour (geruite cirkel) (bron: RUD Drenthe)
Om de te realiseren inrichting (windpark) mogelijk te maken past Motodrome haar inrichtingsgrens aan,
zodat windturbine 7, de overdraai van deze turbine, de kraanopstelplaats en de inrit buiten de inrichting van
het Motodrome komen te liggen. Het terrein binnen de inrichting van het windpark wordt zodanig ingericht
dat dit verenigbaar is met de PR 10-5 risicocontour van de windturbine. Op de grens van de inrichtingen
wordt een hekwerk van circa 2 meter hoog gerealiseerd. Met het hekwerk wordt ervoor gezorgd dat het
bezoekend publiek geen toegang heeft tot de PR 10-5 risicocontour van de windturbine.
De overige aspecten die in het kader van externe veiligheid zijn onderzocht, vormen geen belemmering
voor de uitvoerbaarheid van het project.
4.3.9        Ruimtegebruik
Landbouw
Windenergie heeft een zeer beperkt ruimtebeslag en is daarom in het algemeen ook goed te combineren
met andere vormen gebruiksfuncties. Hierdoor treedt meervoudig ruimtegebruik op. Op de locatie
Pottendijk worden de windturbines grotendeels gebouwd in agrarisch gebied. De functie landbouw is veelal
goed te combineren met de plaatsing van windturbines. Door de aanleg van windturbines en overige
benodigde infrastructuur treedt er wel een beperkte verandering op van het ruimtegebruik, maar gezien
het relatief grote oppervlakte van het plangebied is het effect minimaal. Daarnaast kunnen opstelplaatsen
en toegangswegen de agrarische bedrijfsvoering ondersteunen en extra mogelijkheden bieden op
recreatief gebied.
Straalpaden
Het plangebied wordt doorkruist door een aantal straalverbindingen. Bij de voorgenomen activiteit zijn er
windturbines gepositioneerd binnen 6 meter van een straalpad. Met betrekking tot straalpaden blijkt uit
ervaring bij eerdere windprojecten dat er mogelijkheden zijn om eventuele verstoring van straalpaden door
windturbines te voorkomen door kleine verschuivingen in de positionering van windturbines of door
toevoeging van extra apparatuur ten behoeve van de versterking of verplaatsing van straalpaden.
Helikopterhaven
Er liggen geen laagvliegroutes- en gebieden in het plangebied van Energiepark Pottendijk. Het obstakelvrije
vlak van het Luchthavenbesluit Heli Holland Emmer-Compascuum 2017 valt buiten het plangebied. Wel is er
                                                                            30
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>                           Ruimtelijke onderbouwing Energiepark Pottendijk (wind)
voor Heli Holland sprake van een separatiezone met bijbehorende stilstandregeling van 5 keer de
rotordiameter vanaf de in- en uitvliegsector van Heli Holland. De voorgenomen activiteit bevat turbines die
zijn gepositioneerd in deze separatiezone. Voor turbines binnen deze separatiezone kan er een
stilstandregeling worden getroffen op momenten dat er een helikopter vertrekt of aankomt. Deze stilstand
is alleen van toepassing in de dagperiode als er helikopters vliegen onder bepaalde windomstandigheden
met harde wind bij windrichtingen tussen noord en oost.
Defensieradar
Het plangebied ligt enkel in de toetsingszone van de radarpost in Twente. Voor de voorgenomen activiteit
heeft TNO een berekening uitgevoerd om de daadwerkelijke effecten op de dekkingsgraad te bepalen
(Bijlage 3). De conclusie daarvan is dat er wordt voldaan aan de 2018-normen. Het ministerie van defensie
heeft het onderzoek beoordeeld en heeft een verklaring van geen bezwaar afgegeven (Bijlage 4).
4.3.10   Conclusie
De voorgenomen activiteit (14 windturbines) komt overeen met alternatief 3A. De effectbeoordeling laat
zien dat de voorgenomen activiteit uitvoerbaar is binnen wet- en regelgeving. Er zijn geen onoverkomelijke
milieuknelpunten gesignaleerd. Voor een aantal onderzoeksaspecten wordt met mitigerende maatregelen
aan de norm voldaan. Ook voor natuur geldt dat de voorgenomen activiteit, afzonderlijk en in cumulatie met
andere relevante plannen, geen (significant) negatieve effecten op instandhoudingsdoelstellingen van
Natura 2000-gebieden veroorzaakt. De effectbeoordeling in het MER gedaan op basis van de Siemens 4,2
MW turbine. De effectbeoordeling is ook representatief voor de twee andere typen waarvoor ook
vergunning wordt aangevraagd. Hiermee wordt voldaan aan een goede ruimtelijke ordening. De
voorgenomen activiteit is uitvoerbaar.
                                                     31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>Ruimtelijke onderbouwing Energiepark Pottendijk (wind)
                         32
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>                          Ruimtelijke onderbouwing Energiepark Pottendijk (wind)
Hoofdstuk 5               Maatschappelijke uitvoerbaarheid
Deze ruimtelijke onderbouwing wordt in het kader van het omgevingsvergunningstraject voor een periode
van zes weken ter inzage gelegd. Eenieder wordt daarbij in de gelegenheid gesteld om een zienswijze
tegen het plan in te dienen. De resultaten van de terinzagelegging worden te zijner tijd verwerkt in het plan.
                                                      33
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>Ruimtelijke onderbouwing Energiepark Pottendijk (wind)
                         34
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>                         Ruimtelijke onderbouwing Energiepark Pottendijk (wind)
Hoofdstuk 6              Economische uitvoerbaarheid
Wanneer er sprake is van een bouwplan als bepaald in artikel 6.12 Wro en 6.2.1 Bro moet hiervoor in
beginsel een exploitatieplan worden vastgesteld. Hiervan kan worden afgezien als het kostenverhaal
anderszins verzekerd is. De realisatie van een windpark is geen bouwplan als bepaald in de genoemde
artikelen. Daarnaast wordt er een overeenkomst gesloten tussen gemeente en ontwikkelende partij, waarin
het kostenverhaal, waaronder planschade, is geregeld. De vaststelling van een exploitatieplan is bij dit
project niet nodig.
Voor de totstandkoming van het windpark wordt een subsidie op grond van de Subsidieregeling Duurzame
Energie (SDE+) aangevraagd. Deze subsidie is in de exploitatie noodzakelijk voor de bedrijfseconomische
haalbaarheid.
                                                  35
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>Ruimtelijke onderbouwing Energiepark Pottendijk (wind)
                         36
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>                Ruimtelijke onderbouwing Energiepark Pottendijk (wind)
Bijlagen bij ruimtelijke onderbouwing
                                         37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>Ruimtelijke onderbouwing Energiepark Pottendijk (wind)
                         38
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>              Ruimtelijke onderbouwing Energiepark Pottendijk (wind)
Bijlage 1 Watertoets 17 april 2018
                                       39
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre>datum                17-4-2018
dossiercode 20180417-33-17636
VOORLOPIGE UITGANGSPUNTEN NOTITIE WATERTOETS - wateradvies
U heeft het Waterschap Hunze en Aa's geïnformeerd over het plan Ruimtelijke onderbouwing Windpark Pottendijk door gebruik
te maken van de digitale watertoets (www.dewatertoets.nl). De beantwoording van de vragen heeft er toe geleid dat de Normale
procedure van de watertoets moet worden doorlopen. Dit houdt in dat het waterschap Hunze en Aa's een maatwerk
wateradvies moet maken. Vooralsnog ontvangt u van ons een voorlopige standaard uitgangspuntennotitie. Deze notitie zal op
basis van uw plan nader uitgewerkt worden. U ontvangt binnen 6 weken het de definitieve uitgangspuntennotitie voor dit plan.
PLAN: Ruimtelijke onderbouwing Windpark Pottendijk
------------------------------------------------------------------------------------------------
Algemene projectgegevens:
Projectomschrijving:
De locatie Pottendijk in het buitengebied van de gemeente Emmen is door de gemeente aangewezen voor de ontwikkeling van
windenergie. Eén van de grondeigenaren in het gebied ziet kansen om binnen de voorwaarden van de gemeente, op een deel
van de locatie Pottendijk, een rendabel windpark te realiseren. Ook een zonneveld maakt onderdeel uit van het voornemen
(genaamd Energiepark Pottendijk). Het voornemen is om een windpark te realiseren met 7 windturbines met elk een opgesteld
vermogen van 4,2 MW en een maximale tiphoogte van minder dan 150 meter. Daarnaast bestaat het voornemen uit een
zonneveld van circa 34 hectare. Voor de ontwikkeling van het zonnepark en het windpark worden twee afzonderlijke
vergunningaanvragen ingediend. Deze watertoets maakt onderdeel uit van de vergunningaanvraag voor het windpark.
Grondwater Windturbines krijgen een betonnen fundering en worden voor stabiliteit op fundatiepalen geplaatst, die in de bodem
worden geheid. Door gebruik te maken van niet-uitlogende (bouw)materialen, wordt uitspoeling van stoffen voorkomen en
verandering van de grondwaterkwaliteit niet verwacht. Om tijdens het bouwproces activiteiten uit te kunnen voeren in een droge
bouwput, is tijdelijk bemaling van het grondwater nodig. Dit geldt met name voor aanleg van funderingen en bekabeling. Indien
verlaging van het grondwaterpeil door technische redenen wordt belemmerd, zijn alternatieve methoden beschikbaar om het
bouwproces goed te laten verlopen. Zo kan het oppervlak bijvoorbeeld plaatselijk verhoogd worden of gedacht worden aan een
aangepaste inrichtingsvorm. Over het algemeen is het verlagen van de grondwaterstand alleen nodig tijdens de aanleg van het
windpark. Oppervlaktewater Voor bepaling van de minimaal aan te houden afstand tot watergangen is uitgegaan van een
fundatiediameter van 20 meter. Dit betekent dat voor windturbines een minimale afstand tot watergangen van het watersysteem
geadviseerd wordt van 10 meter (gerekend vanaf het centrum van de windturbine). Op deze wijze overlapt het
fundatieoppervlak van de windturbine niet met de watergang, waardoor het watersysteem naar verwachting niet op een
negatieve wijze beïnvloed wordt. Bovendien hanteert het waterschap Hunze en Aa s een beschermingszone van 5 meter voor
primaire watergangen, gerekend vanaf de insteek. De minimaal aan te houden afstand voor windturbines tot primaire
watergangen is derhalve 15 meter (halve fundatiediameter + 5 meter beschermingszone). Er zijn geen turbines geprojecteerd
binnen 15 meter van de primaire watergang. Hemelwaterafvoer Bij de aanleg van een windpark neemt de hoeveelheid verhard
oppervlak toe. Dit is het gevolg van de realisatie van fundaties, wegen, opstelplaatsen en eventuele inkoopstation(s). Deze
werken zijn permanent aanwezig tijdens de gehele levensfase van het windpark. Windturbines met een fundatiediameter van
circa 20 m hebben een verhard oppervlak van ongeveer 314 m2 tot gevolg. Voor kraanopstelplaatsen bedraagt dit circa 1.000
m2, uitgaande van de afmetingen 25 bij 40 meter. Het totale verhard oppervlak per windturbine bedraagt in dit geval naar
verwachting circa 1.314 vierkante meter. Op grond hiervan is de inschatting dat met het project sprake is van een toename aan
verhard oppervlak van circa 18.400 m2. De totale hoeveelheid aan verhard oppervlak neemt overigens naar verwachting nog
verder toe afhankelijk van de benodigde afstand aan toegangswegen (van 5 meter breed), een transformatorstation en de
realisatie van parkeergelegenheid binnen het terrein. Indien negatieve effecten plaatsvinden, dient vertraagde afvoer
gerealiseerd te worden. Maatregelen kunnen bestaan uit het niet aanleggen van riolering, maar het direct afvoeren van water
via het maaiveld. Op deze manier krijgt het water de tijd om te infiltreren en kan het vertraagd ondergronds naar het
oppervlaktewater stromen. Tevens kunnen naast wegen, fundaties en opstelplaatsen extra sloten gecreëerd worden, waardoor
het waterbergend vermogen toeneemt. De noodzaak en hoeveelheid van de benodigde berging moet nog in overleg met het
waterschap bepaald te worden.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 43 ======================================================================

<pre>Oppervlakte plangebied: 1143174 m2
Toename verharding in plangebied: Toename verharding in landelijk gebied van minimaal circa 18.400 m2 m2
------------------------------------------------------------------------------------------------
Aanvrager / initiatiefnemer:
Neil Harmsen
BugelHajema Adviseurs
Vaart NZ 50
9401GN Assen
0592-316206
n.harmsen@bugelhajema.nl
------------------------------------------------------------------------------------------------
Gemeente Emmen:
Martijn Tiggelaar
0591689583
m.tiggelaar@emmen.nl
------------------------------------------------------------------------------------------------
Waterschap Hunze en Aa's
Wilfried Heijnen
(0598) 69 3402
w.heijnen@hunzeenaas.nl
------------------------------------------------------------------------------------------------
Geachte Neil Harmsen,
Het klimaat is aan het veranderen. De gevolgen zijn ook in onze omgeving merkbaar. Regenbuien worden extremer. Er valt in
een korte periode meer regen, maar ook nattere winters en drogere zomers komen steeds vaker voor. Ook stijgt de zeespiegel,
waardoor waterafvoer naar zee minder eenvoudig wordt en dijken moeten worden verhoogd. Op sommige plaatsen in ons
beheergebied hebben we te maken met bodemdaling. Ook bij ruimtelijke plannen dient men hiermee rekening te houden.
Gevolgen van extreme neerslag- gebeurtenissen mogen geen wateroverlast veroorzaken, er moet voldoende water zijn ingeval
van lange perioden met droogte en het watersysteem dient voldoende veilig te zijn.
Op grond van paragraaf 3.1, in het Besluit Ruimtelijke Ordening, moeten ruimtelijke plannen worden afgestemd met o.a. de
waterschappen. Hiervoor moet bij het waterschap Hunze en Aa's het proces van de digitale watertoets worden doorlopen. Bij
het watertoetsproces gaat het om het hele proces van vroegtijdig meedenken, informeren, adviseren, afwegen en uiteindelijk
beoordelen van de waterhuishoudkundige aspecten in ruimtelijke plannen en besluiten. Waterschap Hunze en Aa's beoordeelt
wat de invloed van het plan op de waterhuishouding is en geeft een wateradvies.
Waterparagraaf
In het kader van de ontwikkelingen van dit plan dient overleg gevoerd te worden met waterschap Hunze en Aa's. De wijze
waarop de aanvrager het waterschap informeert over ruimtelijke plannen en om advies vraagt, hangt sterk af van de aard van
het plan. In de waterparagraaf dienen de keuzes in ruimtelijke plannen ten aanzien van de waterhuishoudkundige aspecten
gemotiveerd worden beschreven. Het wateradvies van het waterschap moet daarin zijn meegenomen.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 43 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 44 ======================================================================

<pre>Bij het opstellen van de waterparagraaf zijn ruimtelijk relevante criteria te onderscheiden in criteria die betrekking hebben op de
locatiekeuze en in criteria die betrekking hebben op de inrichting van een ruimtelijk plan. In de waterparagraaf van het
bestemmingsplan dienen zowel de huidige- als toekomstige relevante thema's te worden beschreven. Hieronder wordt een
overzicht gegeven van de thema's die in de waterparagraaf kunnen worden meegenomen: veiligheid, wateroverlast, afvalwater
& riolering, grondwater & ontwatering, peilen & drooglegging, waterkwaliteit & volksgezondheid, inrichting watersysteem, natuur
& ecologie en bodemdaling.
Waterhuishoudkundige consequenties van een plan mogen niet op de omgeving afgewenteld worden. Het waterschap streeft er
naar om de ingrepen binnen een peilgebied waterneutraal te houden. Wateraspecten die met een specifiek instrument geregeld
kunnen worden, worden in de watertoets wel gesignaleerd maar niet geregeld. In het afgegeven advies wordt wel verwezen
naar de regelstellende instrumenten zoals, de Keur van het waterschap, Activiteitenbesluit, Besluit lozen buiten inrichtingen,
Besluit bodemkwaliteit, peilbesluit, gemeentelijke verordening, watervergunning.
------------------------------------------------------------------------------------------------
Thema wateroverlast
Het waterschap zorgt voor het functioneren van het watersysteem. Het watersysteem moet nu, maar ook op de lange termijn,
goed functioneren. Het watersysteem moet zodanig zijn dat de inundatienormen niet worden overschreden bij toekomstige
veranderingen zoals klimaatverandering, zeespiegelstijging, bodemdaling en toename van verhard oppervlak. Dit is gebaseerd
op het principe van niet-afwentelen, zowel bestuurlijk, financieel en geografisch, in de tijd op elk schaalniveau. Er zijn landelijke
werknormen (Nationaal Bestuursakkoord Water) opgesteld voor wateroverlast. Het gaat hierbij om wateroverlast, die ontstaat
door inundatie vanuit oppervlaktewater als gevolg van lokale neerslag. De normen zijn uitgedrukt in de kans dat het peil van het
oppervlaktewater het niveau van het maaiveld overschrijdt.
 Grondgebruikstype
                                             Maaiveldcriterium Inundatienorm (1/jaar)
 grasland                                    5 procent                1/10
 akkerbouw                                   1 procent                1/25
 hoogwaardige land- en tuinbouw 1 procent                             1/50
 glastuinbouwgebied                          1 procent                1/50
 bebouwd gebied                              0 procent                1/100
Bovenstaande werknormen zijn gebaseerd op basis van de middenvariant van het klimaatscenario 2050 van het KNMI
(klimaatscenario G).
Stedelijk gebied
In bestaand open water in stedelijk gebied kan water geborgen worden. De berging is afhankelijk van het oppervlak open water
en de maximale toelaatbare peilstijging. In een situatie T is 10 (inclusief 13 procent klimaatsverandering, T is herhalingstijd in
jaren) wordt een geoorloofde peilstijging van 0,40 meter gehanteerd en ingeval van een T is 100 (inclusief 13 procent
klimaatverandering) is dat afhankelijk van de laagst gelegen gronden in het stedelijk gebied, 0 procent van het bebouwd gebied
mag inunderen. Hierbij moet opgemerkt worden dat in stedelijk gebied ook groen en gras voorkomt waarop een lagere norm
(nm. de norm van het grondgebruikstype grasland) van toepassing is dan het bebouwd gebied. Bepaalde gebieden kunnen
zelfs aangewezen worden voor de tijdelijke berging van water.
Bij stedelijke uitbreidingen of herstructureringen mag een toename van het verhard oppervlak niet resulteren in een extra
</pre>

====================================================================== Einde pagina 44 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 45 ======================================================================

<pre>belasting van het watersysteem, er moet waterneutraal gebouwd worden. Dit houdt in dat de initiatiefnemer voldoende
maatregelen neemt om de versnelde waterafvoer, te compenseren. De initiatiefnemers van de uitbreiding van het verhard
oppervlak moeten ervoor zorgen dat ze voldoende compenserende maatregelen nemen.
Bepalen compensatie bij toename verharding
Voor de berekening van de vereiste waterberging, om de toename van het verhard oppervlak te compenseren, wordt gebruik
gemaakt van de regenduurlijnmethode. Met deze methode kan op basis van het oppervlak open water, de maximale peilstijging,
de afvoernorm bij maatgevende afvoer, maatgevende buien en het maatgevende klimaatscenario op eenvoudige wijze
inzichtelijk gemaakt worden hoeveel extra waterberging vereist is.
Voor stedelijke gebieden betekent dit concreet dat een regenbui van 89 mm in 24 uur opgevangen moet kunnen worden zonder
dat de inundatienorm en de toegestane gebiedsafvoer wordt overschreden.
Als vuistregel hanteert het waterschap dat per m2 toename verhard oppervlak 80 liter extra waterberging gerealiseerd moet
worden in het plangebied. In het definitieve wateradvies van het waterschap wordt een maatwerkberekening opgenomen voor
de benodigde extra berging.
Vragen:
------------------------------------------------------------------------------------------------
Op de vraag Neemt in het plan het verharde oppervlak van bebouwing en bestrating toe met meer dan 1500 m2 in het landelijke
gebied of met 150 m2 in het stedelijk gebied? is met ja geantwoord.
Dit houdt in dat de toename van het verhard oppervlak boven de verhardingstoename norm ligt van de keur. Op grond van
algemene regels zijn compenserende maatregelen verplicht.
Op de aanvullende vraag In het plan is er sprake van een toename van het verhard oppervlak. Met hoeveel m2 neemt te
verharding toe? Betreft het een toename in het landelijk of in het stedelijk gebied? is geantwoord: Toename verharding in
landelijk gebied van minimaal circa 18.400 m2
------------------------------------------------------------------------------------------------
Thema afvalwater & riolering
De vergunningencheck van het Omgevingsloket geeft u nadere informatie over de vergunningplicht of meldingsplicht op grond
van de Waterwet.
Voor het toepassen van grond en baggerspecie in het oppervlaktewaterlichaam geldt een meldingsplicht op grond van het
besluit Bodemkwaliteit. Meer informatie hierover kunt u vinden op de site van Meldpunt Bodemkwaliteit.
Informatie over het Activiteitenbesluit kunt u vinden op de Activiteitenbesluit internet module.
Samenwerking in de waterketen leidt tot een grotere doelmatigheid en verdergaande kwaliteitsverbetering van het
oppervlaktewater. In een groot deel van het bestaand stedelijk gebied wordt het hemelwater en het afvalwater verzameld in een
gemengd rioolstelsel. Via het gemengde stelsel wordt dit afvalwater getransporteerd naar de RWZI, waar het na zuivering
geloosd wordt op het oppervlaktewater. Door het hemelwater gescheiden te houden van het afvalwater wordt het hemelwater
niet vervuild en kan dit schone water behouden blijven voor het watersysteem. Ook is een vermindering van het volume
afvalwater gunstig voor de capaciteit van de bestaande riolering, transportvoorzieningen en de RWZI. Het vrijkomende
hemelwater na afkoppeling mag niet resulteren in een versnelde afvoer en het hemelwater mag in principe niet door diffuse
bronnen zijn verontreinigd voordat het in het oppervlaktewatersysteem terechtkomt.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 45 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 46 ======================================================================

<pre>Verontreiniging voorkomen
De invloed van diffuse bronnen op hemelwater moet zoveel mogelijk worden beperkt door het hanteren van de
beleidsuitgangspunten in het landelijk emissiebeleid. Dit gaat volgens de trits voorkomen, scheiden en zuiveren. Door het
gebruik van preventieve/ brongerichte maatregelen komt hemelwater met zo weinig mogelijk vervuilende stoffen of uitlogende
materialen in aanraking en blijft het zo schoon mogelijk. Het uitgangspunt bij de invulling van deze zorgplicht is het gebruik van
de beste beschikbare technieken. Alternatieve maatregelen zijn ook acceptabel, mits deze maatregelen aantoonbaar hetzelfde
effect opleveren. Op grond van de huidige wet- en regelgeving is het niet de bedoeling om de zorgplicht volledig af te kaderen.
De lozer mag zelf invulling geven aan de zorgplicht.
Mogelijke preventieve/brongerichte maatregelen zijn:
    ● Bij nieuwbouw en renovatie zo weinig mogelijk uitlogende materialen zoals zink, koper en lood gebruiken. Alternatieven
      gebruiken heeft de voorkeur. De nationale pakketten duurzaam bouwen geven handvaten voor alternatieven;
    ● Hondenuitlaatplaatsen aanleggen of de verplichting in de APV (Algemene Plaatselijke Verordening) opnemen om
      hondenpoep op te ruimen;
    ● Afvalinzamelpunten plaatsen in woonbuurten, langs toegankelijke wegen voor burgers en op publieksintensieve locaties
      als pleinen en markten om zwerfvuil te voorkomen;
    ● Autowasplaatsen aanleggen of autowassen op straat verbieden in de APV (Algemene Plaatselijke Verordening) om
      menging van autowaswater met hemelwater te voorkomen;
    ● De openbare ruimte zodanig inrichten dat onkruidgroei zo weinig mogelijk kans krijgt. Hiermee kan het gebruik van
      chemische bestrijdingsmiddelen op verhardingen worden voorkomen of beperkt. Het rapport "Handboek
      Bestrijdingsmiddelen in stedelijk gebied" gaat hierop in. Als de middelen toch gebruikt worden, dan moet de gebruiker
      maatregelen treffen om contact met hemelwater zoveel mogelijk te voorkomen. Deze maatregelen zijn opgenomen in de
      methode voor Duurzaam Onkruidbeheer (DOB-methode);
    ● Goten langs wegen vegen om onkruidgroei te voorkomen.
    ● Op opslagplaatsen, tankputten en andere terreinen van bedrijven zo weinig mogelijk knoeien met stoffen;
    ● Bij op- en overslag bulkpartijen bevochtigen om verwaaiing te voorkomen of beperken;
    ● Luchtemissies van bedrijven verminderen of voorkomen om atmosferische depositie te beperken of te voorkomen;
    ● Gladheidbestrijding effectief toepassen of beperken zolang de veiligheid dit toelaat. Gebruik middelen, die zo
      milieuvriendelijk mogelijk zijn.
Ten aanzien van het gebruik van verboden middelen op verharding kunt u het middelenverbod raadplegen.
Lozing van hemelwater op het oppervlaktewaterlichaam mag niet leiden tot een verslechtering van de kwaliteit van dat
oppervlaktewaterlichaam. Daarnaast moet de lozing van hemelwater passen binnen de te bereiken waterkwaliteitsdoelstellingen
voor het oppervlaktewaterlichaam of de functies van het gebied. Lozen op een oppervlaktewaterlichaam zonder één van de
hierna aangegeven specifieke functies heeft de voorkeur boven lozen op een kwetsbaar oppervlaktewaterlichaam.
Kwetsbaar water
Op een aantal kwetsbare oppervlaktewaterlichamen staat waterschap Hunze en Aa's geen afvalwaterlozingen toe:
    ● met de functie zwemwater;
    ● met de functie drinkwater;
    ● met de functie natuur(waarde);
    ● met de functie viswater;
    ● in een ecologisch gevoelig gebied;
    ● met een geringe doorstroming.
Landelijk beleid
Voor de beoordeling van hemelwater, dat in contact is geweest met verontreinigde oppervlakken/activiteiten of
schadelijke/verontreinigende stoffen, geeft de huidige Europese en landelijke wet- en regelgeving, het emissiebeleid en het
vergunningen- en handhavingsbeleid van waterschap Hunze en Aa's het kader aan.
Hemelwater lozen op het vuilwaterriool is de minst gewenste en minst duurzame manier om het hemelwater af te voeren.
Hemelwater mag alleen op het vuilwaterriool worden geloosd als de lozer het hemelwater niet kan hergebruiken of kan afvoeren
via de bodem, het openbaar regenwaterstelsel, een oppervlaktewaterlichaam zonder een specifieke functie of een kwetsbaar
oppervlaktewaterlichaam. Lozingen op de riolering vallen onder de bevoegdheid van de gemeente. Het besluit lozen
buiteninrichtingen geeft aan in artikel 3.4 dat het vervuilde regenwater (first flush) van o.a. tunnels naar het vuilwaterriool
afgevoerd moet worden.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 46 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 47 ======================================================================

<pre>Alle agrarische bedrijven vallen onder het Activiteitenbesluit. Voor akkerbouwbedrijven gelden aanvullende voorschriften voor
de toepassing van bestrijdingsmiddelen en kunstmest. In het Activiteitenbesluit is een lozingsverbod opgenomen van
verontreinigd hemelwater dat rechtstreeks afstroomt van het verharde erf naar het oppervlaktewater (=erfafspoelwater). Bij de
inrichting van het plan moet rekeningen worden gehouden met de voorschriften uit het Activiteitenbesluit. Voor het
Activiteitenbesluit geldt een meldingsplicht bij het waterschap.
Vragen:
------------------------------------------------------------------------------------------------
Op de vraag Hoe wordt er omgegaan met het vrijkomende hemelwater en op welke wijze wordt invulling gegeven aan de trits
vasthouden, bergen afvoeren? is geantwoord: Zie toelichting
Op de vraag Worden er materialen gebruikt die het afstromend hemelwater kunnen verontreinigen? Zo ja, welke en waarom
worden hiervoor geen milieuvriendelijke alternatieven toegepast? is geantwoord: n.v.t.
Op de vraag Zijn er bedrijfsmatige activiteiten die het afstromend hemelwater kunnen verontreinigen? Zo ja, welke en welke
maatregelen worden er getroffen om vervuiling van hemelwater te voorkomen en/of te beperken? is geantwoord: n.v.t.
Op de vraag Hoe wordt in het plan het afvalwater en het hemelwater behandeld? is geantwoord:
     ●  via een gescheiden stelsel: hemelwater wordt geinfiltreerd:
     ●  via een gescheiden stelsel: hemelwater wordt afgevoerd naar oppervlaktewater:
------------------------------------------------------------------------------------------------
------------------------------------------------------------------------------------------------
Thema grondwater & ontwatering
Taken en verantwoordelijkheid
Ten aanzien van grondwater zijn de taken en verantwoordelijkheden verdeeld tussen burger, gemeente en waterschap.
Perceeleigenaren zijn zelf verantwoordelijk voor het treffen van maatregelen tegen grondwateroverlast op hun eigen perceel,
voor zover deze problemen niet aantoonbaar worden veroorzaakt door onrechtmatig handelen of nalaten van de buur (overheid
of particulier).
Gemeente hebben een zorgplicht in het openbaar gebied en moeten maatregelen treffen om structureel nadelige gevolgen van
de grondwaterstand voor de aan de grond gegeven bestemming zoveel mogelijk te voorkomen of te beperken. Dit voor zover
gemeentelijke maatregelen doelmatig zijn en het niet de verantwoordelijkheid van de provincie of het waterschap is om
maatregelen te nemen. Maatregelen die een gemeente kan nemen zijn het aanleggen van drainage , ontwateringssloten of
hemelwaterriolering (grondwater mag niet geloosd worden op vuilwaterriolering).
Het waterschap is beheerder van het freatisch (ondiep) grondwater. Het beheer bestaat vooral uit toetsing, advies en
vergunningverlening voor kleine onttrekkingen.
Grondwater ordenend
Het functioneren van het grondwatersysteem moet als ordenend element meegenomen worden in de locatiekeuze en de
inrichting van plannen. Bij de aanleg van nieuwe gebieden is het uitgangspunt dat wijzigingen in de grondwaterstanden niet
mogen resulteren in nadelige gevolgen voor andere gebieden. Dat kan tot gevolg hebben dat het oppervlaktewaterpeil niet
gewijzigd kan worden of dat er daarvoor of daardoor aanvullende maatregelen noodzakelijk zijn om grondwateroverlast in het
plangebied te voorkomen.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 47 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 48 ======================================================================

<pre>Wateroverlast
Een te hoge grondwaterstand kan grondwateroverlast veroorzaken, bijvoorbeeld in de vorm van water in de kruipruimte. Te lage
grondwaterstanden daarentegen resulteren in verdroging. Het verlagen van grondwaterstanden in bestaande bebouwde
gebieden kan problemen geven wanneer er sprake is van houten funderingen en funderingen op klei op veen. Zijn die aanwezig
dan mogen de gemiddeld laagste grondwaterstanden (GLG) niet verder worden overschreden (niet nog lager worden). Ook de
aanwezigheid van oude bomen verdient aandacht. Volwassen bomen kunnen afsterven als de ontwateringsdiepte snel en
drastisch wordt veranderd en verder verlaagd wordt dan 1 m minus maaiveld. Oude bomen kunnen hun wortelstelsel niet meer
aanpassen aan grote veranderingen in het grondwater. Tevens kunnen natuurgebieden in en rond het plangebied negatief
beïnvloed worden wanneer het hydrologisch systeem veranderd. Het is dan ook belangrijk bij elk inrichtingsplan samen met het
waterschap vanuit het bestaande watersysteem vast te stellen wat de huidige en gewenste grondwaterstanden zijn en of er
sprake is van een nadelige beïnvloeding van de omgeving.
Normen
Bij een gewenste grondwatersituatie is er geen sprake van overlast en zijn de volgende ontwateringseisen richtinggevend. Voor
verschillende typen grondgebruik gelden bij een halve maatgevende afvoer (een afvoer die 10 a 15 keer per jaar wordt
overschreden) de volgende ontwateringsadviezen.
Advies ontwateringsdiepte grondgebruik:
     ●  Woningen met kruipruimte: 0,7 m onder onderkant vloer;
     ●  woning zonder kruipruimte: 0,3 m onder onderkant vloer;
     ●  drijvende woningen: geen ontwateringseis;
     ●  woningen op (houten) palen: Er mag geen verdroging optreden, grondwaterstand mag niet verlagen en de paalkoppen
        moeten onder de gemiddeld laagste grondwaterstanden blijven;
     ● gangbare wegen (met grof zand cunet) primair: 1,0 m onder as van de weg;
     ● gangbare wegen (met grof zand cunet) secondair: 0,7 m onder as van de weg;
     ● gangbare wegen (met grof zand cunet) weg op polystyreen-hardschuim: circa 0,3 m onder as van de weg;
     ● gangbare tuin/plantsoen: 0,5 m onder maaiveld;
     ● industrieterreinen: 0,7 m onder maaiveld.
Om de geadviseerde ontwateringsdiepte te realiseren moet het oppervlaktewaterpeil en het technisch ontwerp hier op
afgestemd worden. Technische aspecten die van invloed zijn op de grondwaterstand zijn bodemtype, waterpeil, afstanden van
waterlopen en drains en draindiepten. Als de gewenste grondwaterstanden niet te realiseren zijn met sturing in peilen,
waterlopen en drainage of omdat aanpassing van de grondwaterstanden niet gewenst is door de negatieve beïnvloeding van de
omgeving, bieden maatregelen als ophoging van het maaiveld, kruipruimteloos bouwen of een aangepaste inrichtingsvorm of
een aangepaste functie wellicht een oplossing. Door creatief te zoeken naar van nature geschikte locaties of aangepaste
inrichtingsvormen (partieel ophogen van wegen en woningen, of minder gangbare vormen van woningen, wegen en tuinen)
moet gestreefd worden naar een inrichting tegen de laagste maatschappelijke kosten.
Vragen:
------------------------------------------------------------------------------------------------
Op de vraag Vindt er tijdelijke of permanente onttrekking van grondwater plaats? Zo ja, licht toe waarom deze onttrekking
plaatsvindt en wat de omvang en duur is van deze onttrekking. is geantwoord: Zie toelichting
------------------------------------------------------------------------------------------------
Gemiddeld Hoogste Grondwaterstanden
Om grondwateroverlast in woningen te voorkomen is een minimale ontwatering van 0,7 meter minus het maaiveld nodig. In het
plangebied Ruimtelijke onderbouwing Windpark Pottendijk is de Gemiddeld Hoogste Grondwaterstand (plaatselijk) hoger dan
op basis van deze ontwateringsnorm gewenst is. Woningbouw op deze plekken is zonder aanvullende maatregelen niet
gewenst en zal resulteren in grondwateroverlast. Nader onderzoek naar de drooglegging en ontwatering is gewenst. De
inrichting van dit gebied en de benodigde aanvullende maatregelen moeten afgestemd worden op dit nadere onderzoek.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 48 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 49 ======================================================================

<pre>Infiltratie
In het plangebied wordt de grondwaterstand lokaal beïnvloed door een neerwaartse grondwaterstroming (> 0.75 mm). Deze
gebieden zijn meestal voldoende diep ontwaterd en bieden mogelijkheden om hemelwater in de bodem te infiltreren, mits er
geen sprake is van ondiepe slecht doorlatende lagen.
------------------------------------------------------------------------------------------------
Thema oppervlaktewaterpeilen & drooglegging
Het uitgangspunt voor het operationele peilbeheer is het streven naar de gewenste grondwaterstand voor de verschillende
functies en belangen. Het waterschap stelt voor het gehele beheersgebied peilbesluiten op waarin de te hanteren
oppervlaktewater peilen worden vastgelegd. Een wijziging van een functie kan een reden zijn het peil te wijzigen, uitgangspunt
hierbij is dat de peilwijziging niet mag resulteren in nadelige gevolgen voor andere gebieden als gevolg van de door de
peilwijziging opgetreden wijziging in de grondwaterstand. Het wijzigen van een peil moet vastgelegd worden in een peilbesluit.
Het gewenste peil kan bepaald worden op basis van de drooglegging en of op basis van het gewenste grondwaterregime
(GGOR). Drooglegging is de maat waarop het maaiveld, het straatniveau of het bouwpeil boven het vastgestelde
oppervlaktewaterpeil of het streefpeil ligt. Voor bebouwd gebied hanteert het waterschap voor het straatpeil een
droogleggingsnorm van 1 meter en voor het bouwpeil (= vloerpeil van de begane grond) een norm van 1,30 meter. Deze
droogleggingsnormen gelden bij het zomerstreefpeil.
Om water te kunnen bergen in extremere situaties is een stijging van het waterpeil toelaatbaar. Conform de landelijke
werknormen mag in een situatie die 1/100 per jaar (inclusief 13% klimaatverandering) voorkomt in bebouwd gebied 0%
inunderen, de toelaatbare peilstijging is in dergelijke situaties afhankelijk van de maaiveldhoogte. Hierbij dient opgemerkt te
worden dat in stedelijk gebied ook groen en gras voorkomt waarop een lagere inundatienorm van toepassing is dan het
bebouwd gebied.
Vragen:
------------------------------------------------------------------------------------------------
Op de vraag Wil men voor het plan het waterpeil wijzigen? is met ja geantwoord.
Het wijzigen van een waterpeil moet formeel vastgelegd worden in een peilbesluit. In een peilbesluit wordt per peilgebied
bepaald wat het gewenste peil is. Dit gebeurt op basis normen, effecten en een integrale belangenafweging. Het waterschap is
verantwoordelijk voor het peilbeheer en het vaststellen van de peilbesluiten. Het uiteindelijke besluit tot een peilwijziging zal dan
ook door het waterschap genomen moeten worden.
------------------------------------------------------------------------------------------------
Thema inrichting watersysteem
Het eigendom, beheer en onderhoud van alle oppervlaktewater en de bijbehorende infrastructuur ligt bij waterschap, gemeente
of derden. Het waterschap Hunze en Aa's streeft ernaar om het hoofdsysteem welke een belangrijke functie vervult in de aan-
en afvoer van water in eigendom, beheer en onderhoud te hebben.
Naast het stelsel van hoofdwatergangen zijn er ook sloten aangewezen als schouwsloot. Schouwsloten vervullen een
belangrijke functie in de detailwaterbeheersing en zijn meestal in eigendom bij gemeente en/of derden. Schouwsloten vallen
onder de schouwverordening van het waterschap en moeten jaarlijks in november worden geschoond.
Met het dempen van sloten/watergangen neemt de potentiële bergingsruimte van oppervlaktewater af. Het dempen van sloten
</pre>

====================================================================== Einde pagina 49 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 50 ======================================================================

<pre>veroorzaakt hogere grondwaterstanden. In dit kader is een beleidsregel vastgesteld die het dempen van hoofdwatergangen,
schouwsloten en overige sloten verbiedt. Het is onder andere verboden het profiel van hoofdwatergangen en schouwsloten te
veranderen. Het dempen van sloten is alleen mogelijk onder de voorwaarden die zijn opgenomen in de beleidsregel
Dempingen.
De vergunningencheck van het Omgevingsloket geeft u nadere informatie over de vergunningenplicht of meldingsplicht op
grond van de Waterwet.
Vragen:
------------------------------------------------------------------------------------------------
Op de vraag Worden in het plan wijzigingen in het oppervlaktewatersysteem aangebracht? is met ja geantwoord. Het
waterschap is verantwoordelijk voor het hebben en houden van een goed functionerend watersysteem. Het wijzigen van het
watersysteem zal in overleg met het waterschap moeten plaatsvinden. In overleg met de beleidsmedewerker planvorming zal
overlegd moeten worden op welke wijze het watersysteem gewijzigd zou kunnen worden. Voor de betreffende wijzigingen is
een watervergunning nodig op grond van de keur.
Op de vraag Worden er beheers- en/of inrichtingsmaatregelen getroffen ter verbetering van de chemisch en ecologisch
oppervlaktewaterkwaliteit? Zo ja welke? is geantwoord: n.v.t.
Op de vraag Hoe wordt er in het ontwerp van het watersysteem en het plangebied rekening gehouden met het principe
'schoonhouden, scheiden, zuiveren'? is geantwoord: Zie toelichting
Op de vraag Welke wijzigingen worden aangebracht in het watersysteem? is aangevinkt:
     ●  graven of verleggen van watergangen:ja
     ●  dempen watergang:
     ●  aanbrengen dam:
     ●  kabels en leidingen in en langs watergangen: ja
     ●  werken/activiteiten in of nabij waterkeringen:
     ●  aanbrengen beschoeiing of damwand:
     ●  aanbrengen vlonders/steigers:
     ●  aanbrengen brug:
     ●  beplanting langs watergang:
     ●  inrichten natuurvriendelijke oevers:
     ●  wijzigen waterpeil: ja
De geplande wijzigingen in het watersysteem moeten overlegd worden met de beleidsmedewerker planvorming. Omdat het
waterschap verantwoordelijk is voor het stedelijk water, moet de inrichting van het systeem aan bepaalde normen en
voorwaarden voldoen. Dit kan het waterschap aangeven. In de keur van het waterschap is aangegeven voor welke
werkzaamheden een watervergunning noodzakelijk is.
Geraakte kaarten in plangebied voor thema watersysteem:
------------------------------------------------------------------------------------------------
Hoofdwatergang
Binnen het plangebied Ruimtelijke onderbouwing Windpark Pottendijk zijn hoofdwatergangen van het waterschap gelegen. Aan
weerszijden van alle hoofdwatergangen ligt een beschermingszone van 5 meter breed. Deze beschermingszone is ter
bescherming van de hoofdwatergang. Deze beschermingszone moet worden gerekend vanaf de insteek. De beschermingszone
langs hoofdwatergangen moet vrij blijven van obstakels. Obstakels kunnen bijvoorbeeld zijn: heggen, afrastering, bomen,
</pre>

====================================================================== Einde pagina 50 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 51 ======================================================================

<pre>schuttingen, schuurtjes, verharde paden. Binnen deze beschermingszone is voor het uitvoeren van bepaalde werkzaamheden
een watervergunning nodig. In de keur van het waterschap is aangegeven voor welke werkzaamheden een watervergunning
noodzakelijk is.
Schouwsloot
Binnen het plangebied Ruimtelijke onderbouwing Windpark Pottendijk zijn schouwsloten gelegen. Schouwsloten zijn sloten die
niet in eigendom zijn van het waterschap maar wel een belangrijke functie vervullen voor de ontwatering. Om deze
ontwateringsfunctie goed te laten vervullen is het van belang dat een schouwsloot schoon is. De eigenaren van de schouwsloot
zijn verplicht de schouwsloot jaarlijks schoon te maken, het waterschap ziet hier op toe. Schouwsloten mogen niet zonder
toestemming van het waterschap gedempt worden, ook het profiel van een schouwsloot mag niet zonder toestemming gewijzigd
worden. In de beleidsregel dempingen is aangegeven onder welke voorwaarden demping mogelijk is.
------------------------------------------------------------------------------------------------
Thema inrichting natuur en ecologie
Bij de inrichting van het watersysteem dient er aandacht te zijn voor waterkwaliteit en ecologie. Van groot belang is het
voorkomen van stilstaand water. In wateren met onvoldoende doorstroom mogelijkheden kunnen waterkwaliteitsproblemen
ontstaan als vissterfte, blauwalg en de opeenhoping van drijfvuil. Bij het ontwerp dient rekening gehouden te worden met
doorspoelmogelijkheden en moeten stilstaand water in watergangen voorkomen worden.
Tevens is een goede waterkwaliteit sterk afhankelijk van de mogelijkheid of water- en oeverplanten zich in voldoende mate
kunnen vestigen en ontwikkelen. Ruimte voor natuurvriendelijke oevers met geleidelijke overgangen van nat naar droog is van
groot belang voor het ecologisch functioneren van het watersysteem en het bieden van voldoende migratiemogelijkheden en
leef- en foerageergebied voor planten en dieren.
Naast de inrichting is ook het beheer en onderhoud van invloed op het te behalen resultaat voor de natuur. Tijdens de
voorbereiding van plannen moet ook nagedacht moeten worden over het uit te voeren toekomstig onderhoud en de daarbij
behorende voorzieningen.
------------------------------------------------------------------------------------------------
------------------------------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------------------------------
BETROKKENHEID waterschap Hunze en Aa's
Deze uitgangspuntennotitie is afgestemd op uw geselecteerd plangebied. Voor alle water gerelateerde onderwerpen die van
toepassing zijn, zijn adviezen opgenomen in dit document.
Voor de verdere procedurele afhandeling van de watertoets is het van belang om het waterschap te blijven betrekken en
rekening te houden met de in dit document aangegeven adviezen. In de waterparagraaf van het plan moet aangegeven worden
op welke wijze omgegaan wordt met de gegeven adviezen. Natuurlijk kunt u het waterschap altijd raadplegen voor overleg en
nadere uitleg. De uitgewerkte waterparagraaf moet voorgelegd worden aan de beleidsmedewerker planvorming.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 51 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 52 ======================================================================

<pre>------------------------------------------------------------------------------------------------
De WaterToets 2017
</pre>

====================================================================== Einde pagina 52 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 53 ======================================================================

<pre>Ruimtelijke onderbouwing Energiepark Pottendijk (wind)
                         52
</pre>

====================================================================== Einde pagina 53 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 54 ======================================================================

<pre>              Ruimtelijke onderbouwing Energiepark Pottendijk (wind)
Bijlage 2 Aanvulling watertoets 15 mei 2018
                                       53
</pre>

====================================================================== Einde pagina 54 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 55 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 55 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 56 ======================================================================

<pre>datum             15-5-2018
dossiercode 20180515-33-17873
VOORLOPIGE UITGANGSPUNTEN NOTITIE WATERTOETS - wateradvies
U heeft het Waterschap Hunze en Aa's geïnformeerd over het plan Ruimtelijke onderbouwing Windpark Pottendijk door gebruik te maken
van de digitale watertoets (www.dewatertoets.nl). De beantwoording van de vragen heeft er toe geleid dat de Normale procedure van de
watertoets moet worden doorlopen. Dit houdt in dat het waterschap Hunze en Aa's een maatwerk wateradvies moet maken. Vooralsnog
ontvangt u van ons een voorlopige standaard uitgangspuntennotitie. Deze notitie zal op basis van uw plan nader uitgewerkt worden. U
ontvangt binnen 6 weken het de definitieve uitgangspuntennotitie voor dit plan.
PLAN: Ruimtelijke onderbouwing Windpark Pottendijk
------------------------------------------------------------------------------------------------
Algemene projectgegevens:
Projectomschrijving:
Op 17 april is er een watertoets uitgevoerd voor de ruimtelijke onderbouwing Windpark Pottendijk (kenmerk 20180417-33-17636). Destijds
was er nog sprake van een windpark met 7 turbines. In het aangepaste nieuwe plan gaat het om 12 of 14 turbines. De toename aan verharding
is daarmee niet minimaal 9.200 m2, maar minimaal 15.800 m2 of 18.400 m2. Voor het overige geldt de beschrijving zoals ingevuld op 17
april nog steeds.
Oppervlakte plangebied: 3031506 m2
Toename verharding in plangebied: Toename verharding in landelijk gebied van minimaal circa 15.800 m2 tot 18.400 m2 m2
------------------------------------------------------------------------------------------------
Aanvrager / initiatiefnemer:
Neil Harmsen
BugelHajema Adviseurs
Vaart NZ 50
9401GN Assen
0592-316206
n.harmsen@bugelhajema.nl
------------------------------------------------------------------------------------------------
Gemeente Emmen:
Martijn Tiggelaar
0591689583
m.tiggelaar@emmen.nl
------------------------------------------------------------------------------------------------
</pre>

====================================================================== Einde pagina 56 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 57 ======================================================================

<pre>Waterschap Hunze en Aa's
Wilfried Heijnen
(0598) 69 3402
w.heijnen@hunzeenaas.nl
------------------------------------------------------------------------------------------------
Geachte Neil Harmsen,
Het klimaat is aan het veranderen. De gevolgen zijn ook in onze omgeving merkbaar. Regenbuien worden extremer. Er valt in een korte
periode meer regen, maar ook nattere winters en drogere zomers komen steeds vaker voor. Ook stijgt de zeespiegel, waardoor waterafvoer
naar zee minder eenvoudig wordt en dijken moeten worden verhoogd. Op sommige plaatsen in ons beheergebied hebben we te maken met
bodemdaling. Ook bij ruimtelijke plannen dient men hiermee rekening te houden. Gevolgen van extreme neerslag- gebeurtenissen mogen
geen wateroverlast veroorzaken, er moet voldoende water zijn ingeval van lange perioden met droogte en het watersysteem dient voldoende
veilig te zijn.
Op grond van paragraaf 3.1, in het Besluit Ruimtelijke Ordening, moeten ruimtelijke plannen worden afgestemd met o.a. de waterschappen.
Hiervoor moet bij het waterschap Hunze en Aa's het proces van de digitale watertoets worden doorlopen. Bij het watertoetsproces gaat het
om het hele proces van vroegtijdig meedenken, informeren, adviseren, afwegen en uiteindelijk beoordelen van de waterhuishoudkundige
aspecten in ruimtelijke plannen en besluiten. Waterschap Hunze en Aa's beoordeelt wat de invloed van het plan op de waterhuishouding is en
geeft een wateradvies.
Waterparagraaf
In het kader van de ontwikkelingen van dit plan dient overleg gevoerd te worden met waterschap Hunze en Aa's. De wijze waarop de
aanvrager het waterschap informeert over ruimtelijke plannen en om advies vraagt, hangt sterk af van de aard van het plan. In de
waterparagraaf dienen de keuzes in ruimtelijke plannen ten aanzien van de waterhuishoudkundige aspecten gemotiveerd worden beschreven.
Het wateradvies van het waterschap moet daarin zijn meegenomen.
Bij het opstellen van de waterparagraaf zijn ruimtelijk relevante criteria te onderscheiden in criteria die betrekking hebben op de locatiekeuze
en in criteria die betrekking hebben op de inrichting van een ruimtelijk plan. In de waterparagraaf van het bestemmingsplan dienen zowel de
huidige- als toekomstige relevante thema's te worden beschreven. Hieronder wordt een overzicht gegeven van de thema's die in de
waterparagraaf kunnen worden meegenomen: veiligheid, wateroverlast, afvalwater & riolering, grondwater & ontwatering, peilen &
drooglegging, waterkwaliteit & volksgezondheid, inrichting watersysteem, natuur & ecologie en bodemdaling.
Waterhuishoudkundige consequenties van een plan mogen niet op de omgeving afgewenteld worden. Het waterschap streeft er naar om de
ingrepen binnen een peilgebied waterneutraal te houden. Wateraspecten die met een specifiek instrument geregeld kunnen worden, worden in
de watertoets wel gesignaleerd maar niet geregeld. In het afgegeven advies wordt wel verwezen naar de regelstellende instrumenten zoals, de
Keur van het waterschap, Activiteitenbesluit, Besluit lozen buiten inrichtingen, Besluit bodemkwaliteit, peilbesluit, gemeentelijke
verordening, watervergunning.
------------------------------------------------------------------------------------------------
Thema wateroverlast
</pre>

====================================================================== Einde pagina 57 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 58 ======================================================================

<pre>Het waterschap zorgt voor het functioneren van het watersysteem. Het watersysteem moet nu, maar ook op de lange termijn, goed
functioneren. Het watersysteem moet zodanig zijn dat de inundatienormen niet worden overschreden bij toekomstige veranderingen zoals
klimaatverandering, zeespiegelstijging, bodemdaling en toename van verhard oppervlak. Dit is gebaseerd op het principe van
niet-afwentelen, zowel bestuurlijk, financieel en geografisch, in de tijd op elk schaalniveau. Er zijn landelijke werknormen (Nationaal
Bestuursakkoord Water) opgesteld voor wateroverlast. Het gaat hierbij om wateroverlast, die ontstaat door inundatie vanuit oppervlaktewater
als gevolg van lokale neerslag. De normen zijn uitgedrukt in de kans dat het peil van het oppervlaktewater het niveau van het maaiveld
overschrijdt.
 Grondgebruikstype
                                         Maaiveldcriterium Inundatienorm (1/jaar)
 grasland                                5 procent               1/10
 akkerbouw                               1 procent               1/25
 hoogwaardige land- en tuinbouw 1 procent                        1/50
 glastuinbouwgebied                      1 procent               1/50
 bebouwd gebied                          0 procent               1/100
Bovenstaande werknormen zijn gebaseerd op basis van de middenvariant van het klimaatscenario 2050 van het KNMI (klimaatscenario G).
Stedelijk gebied
In bestaand open water in stedelijk gebied kan water geborgen worden. De berging is afhankelijk van het oppervlak open water en de
maximale toelaatbare peilstijging. In een situatie T is 10 (inclusief 13 procent klimaatsverandering, T is herhalingstijd in jaren) wordt een
geoorloofde peilstijging van 0,40 meter gehanteerd en ingeval van een T is 100 (inclusief 13 procent klimaatverandering) is dat afhankelijk
van de laagst gelegen gronden in het stedelijk gebied, 0 procent van het bebouwd gebied mag inunderen. Hierbij moet opgemerkt worden dat
in stedelijk gebied ook groen en gras voorkomt waarop een lagere norm (nm. de norm van het grondgebruikstype grasland) van toepassing is
dan het bebouwd gebied. Bepaalde gebieden kunnen zelfs aangewezen worden voor de tijdelijke berging van water.
Bij stedelijke uitbreidingen of herstructureringen mag een toename van het verhard oppervlak niet resulteren in een extra belasting van het
watersysteem, er moet waterneutraal gebouwd worden. Dit houdt in dat de initiatiefnemer voldoende maatregelen neemt om de versnelde
waterafvoer, te compenseren. De initiatiefnemers van de uitbreiding van het verhard oppervlak moeten ervoor zorgen dat ze voldoende
compenserende maatregelen nemen.
Bepalen compensatie bij toename verharding
Voor de berekening van de vereiste waterberging, om de toename van het verhard oppervlak te compenseren, wordt gebruik gemaakt van de
regenduurlijnmethode. Met deze methode kan op basis van het oppervlak open water, de maximale peilstijging, de afvoernorm bij
maatgevende afvoer, maatgevende buien en het maatgevende klimaatscenario op eenvoudige wijze inzichtelijk gemaakt worden hoeveel
extra waterberging vereist is.
Voor stedelijke gebieden betekent dit concreet dat een regenbui van 89 mm in 24 uur opgevangen moet kunnen worden zonder dat de
inundatienorm en de toegestane gebiedsafvoer wordt overschreden.
Als vuistregel hanteert het waterschap dat per m2 toename verhard oppervlak 80 liter extra waterberging gerealiseerd moet worden in het
plangebied. In het definitieve wateradvies van het waterschap wordt een maatwerkberekening opgenomen voor de benodigde extra berging.
Vragen:
------------------------------------------------------------------------------------------------
Op de vraag Neemt in het plan het verharde oppervlak van bebouwing en bestrating toe met meer dan 1500 m2 in het landelijke gebied of
met 150 m2 in het stedelijk gebied? is met ja geantwoord.
Dit houdt in dat de toename van het verhard oppervlak boven de verhardingstoename norm ligt van de keur. Op grond van algemene regels
</pre>

====================================================================== Einde pagina 58 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 59 ======================================================================

<pre>zijn compenserende maatregelen verplicht.
Op de aanvullende vraag In het plan is er sprake van een toename van het verhard oppervlak. Met hoeveel m2 neemt te verharding toe?
Betreft het een toename in het landelijk of in het stedelijk gebied? is geantwoord: Toename verharding in landelijk gebied van minimaal
circa 15.800 m2 tot 18.400 m2
------------------------------------------------------------------------------------------------
Thema afvalwater & riolering
De vergunningencheck van het Omgevingsloket geeft u nadere informatie over de vergunningplicht of meldingsplicht op grond van de
Waterwet.
Voor het toepassen van grond en baggerspecie in het oppervlaktewaterlichaam geldt een meldingsplicht op grond van het besluit
Bodemkwaliteit. Meer informatie hierover kunt u vinden op de site van Meldpunt Bodemkwaliteit.
Informatie over het Activiteitenbesluit kunt u vinden op de Activiteitenbesluit internet module.
Samenwerking in de waterketen leidt tot een grotere doelmatigheid en verdergaande kwaliteitsverbetering van het oppervlaktewater. In een
groot deel van het bestaand stedelijk gebied wordt het hemelwater en het afvalwater verzameld in een gemengd rioolstelsel. Via het
gemengde stelsel wordt dit afvalwater getransporteerd naar de RWZI, waar het na zuivering geloosd wordt op het oppervlaktewater. Door het
hemelwater gescheiden te houden van het afvalwater wordt het hemelwater niet vervuild en kan dit schone water behouden blijven voor het
watersysteem. Ook is een vermindering van het volume afvalwater gunstig voor de capaciteit van de bestaande riolering,
transportvoorzieningen en de RWZI. Het vrijkomende hemelwater na afkoppeling mag niet resulteren in een versnelde afvoer en het
hemelwater mag in principe niet door diffuse bronnen zijn verontreinigd voordat het in het oppervlaktewatersysteem terechtkomt.
Verontreiniging voorkomen
De invloed van diffuse bronnen op hemelwater moet zoveel mogelijk worden beperkt door het hanteren van de beleidsuitgangspunten in het
landelijk emissiebeleid. Dit gaat volgens de trits voorkomen, scheiden en zuiveren. Door het gebruik van preventieve/ brongerichte
maatregelen komt hemelwater met zo weinig mogelijk vervuilende stoffen of uitlogende materialen in aanraking en blijft het zo schoon
mogelijk. Het uitgangspunt bij de invulling van deze zorgplicht is het gebruik van de beste beschikbare technieken. Alternatieve maatregelen
zijn ook acceptabel, mits deze maatregelen aantoonbaar hetzelfde effect opleveren. Op grond van de huidige wet- en regelgeving is het niet
de bedoeling om de zorgplicht volledig af te kaderen. De lozer mag zelf invulling geven aan de zorgplicht.
Mogelijke preventieve/brongerichte maatregelen zijn:
     ●  Bij nieuwbouw en renovatie zo weinig mogelijk uitlogende materialen zoals zink, koper en lood gebruiken. Alternatieven gebruiken
        heeft de voorkeur. De nationale pakketten duurzaam bouwen geven handvaten voor alternatieven;
     ● Hondenuitlaatplaatsen aanleggen of de verplichting in de APV (Algemene Plaatselijke Verordening) opnemen om hondenpoep op te
        ruimen;
     ● Afvalinzamelpunten plaatsen in woonbuurten, langs toegankelijke wegen voor burgers en op publieksintensieve locaties als pleinen en
        markten om zwerfvuil te voorkomen;
     ● Autowasplaatsen aanleggen of autowassen op straat verbieden in de APV (Algemene Plaatselijke Verordening) om menging van
        autowaswater met hemelwater te voorkomen;
     ● De openbare ruimte zodanig inrichten dat onkruidgroei zo weinig mogelijk kans krijgt. Hiermee kan het gebruik van chemische
        bestrijdingsmiddelen op verhardingen worden voorkomen of beperkt. Het rapport "Handboek Bestrijdingsmiddelen in stedelijk gebied"
        gaat hierop in. Als de middelen toch gebruikt worden, dan moet de gebruiker maatregelen treffen om contact met hemelwater zoveel
        mogelijk te voorkomen. Deze maatregelen zijn opgenomen in de methode voor Duurzaam Onkruidbeheer (DOB-methode);
     ● Goten langs wegen vegen om onkruidgroei te voorkomen.
     ● Op opslagplaatsen, tankputten en andere terreinen van bedrijven zo weinig mogelijk knoeien met stoffen;
     ● Bij op- en overslag bulkpartijen bevochtigen om verwaaiing te voorkomen of beperken;
     ● Luchtemissies van bedrijven verminderen of voorkomen om atmosferische depositie te beperken of te voorkomen;
     ● Gladheidbestrijding effectief toepassen of beperken zolang de veiligheid dit toelaat. Gebruik middelen, die zo milieuvriendelijk
        mogelijk zijn.
Ten aanzien van het gebruik van verboden middelen op verharding kunt u het middelenverbod raadplegen.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 59 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 60 ======================================================================

<pre>Lozing van hemelwater op het oppervlaktewaterlichaam mag niet leiden tot een verslechtering van de kwaliteit van dat
oppervlaktewaterlichaam. Daarnaast moet de lozing van hemelwater passen binnen de te bereiken waterkwaliteitsdoelstellingen voor het
oppervlaktewaterlichaam of de functies van het gebied. Lozen op een oppervlaktewaterlichaam zonder één van de hierna aangegeven
specifieke functies heeft de voorkeur boven lozen op een kwetsbaar oppervlaktewaterlichaam.
Kwetsbaar water
Op een aantal kwetsbare oppervlaktewaterlichamen staat waterschap Hunze en Aa's geen afvalwaterlozingen toe:
     ●  met de functie zwemwater;
     ●  met de functie drinkwater;
     ●  met de functie natuur(waarde);
     ●  met de functie viswater;
     ●  in een ecologisch gevoelig gebied;
     ●  met een geringe doorstroming.
Landelijk beleid
Voor de beoordeling van hemelwater, dat in contact is geweest met verontreinigde oppervlakken/activiteiten of schadelijke/verontreinigende
stoffen, geeft de huidige Europese en landelijke wet- en regelgeving, het emissiebeleid en het vergunningen- en handhavingsbeleid van
waterschap Hunze en Aa's het kader aan.
Hemelwater lozen op het vuilwaterriool is de minst gewenste en minst duurzame manier om het hemelwater af te voeren. Hemelwater mag
alleen op het vuilwaterriool worden geloosd als de lozer het hemelwater niet kan hergebruiken of kan afvoeren via de bodem, het openbaar
regenwaterstelsel, een oppervlaktewaterlichaam zonder een specifieke functie of een kwetsbaar oppervlaktewaterlichaam. Lozingen op de
riolering vallen onder de bevoegdheid van de gemeente. Het besluit lozen buiteninrichtingen geeft aan in artikel 3.4 dat het vervuilde
regenwater (first flush) van o.a. tunnels naar het vuilwaterriool afgevoerd moet worden.
Alle agrarische bedrijven vallen onder het Activiteitenbesluit. Voor akkerbouwbedrijven gelden aanvullende voorschriften voor de
toepassing van bestrijdingsmiddelen en kunstmest. In het Activiteitenbesluit is een lozingsverbod opgenomen van verontreinigd hemelwater
dat rechtstreeks afstroomt van het verharde erf naar het oppervlaktewater (=erfafspoelwater). Bij de inrichting van het plan moet rekeningen
worden gehouden met de voorschriften uit het Activiteitenbesluit. Voor het Activiteitenbesluit geldt een meldingsplicht bij het waterschap.
Vragen:
------------------------------------------------------------------------------------------------
Op de vraag Hoe wordt er omgegaan met het vrijkomende hemelwater en op welke wijze wordt invulling gegeven aan de trits vasthouden,
bergen afvoeren? is geantwoord: Zie toelichting
Op de vraag Worden er materialen gebruikt die het afstromend hemelwater kunnen verontreinigen? Zo ja, welke en waarom worden
hiervoor geen milieuvriendelijke alternatieven toegepast? is geantwoord: n.v.t.
Op de vraag Zijn er bedrijfsmatige activiteiten die het afstromend hemelwater kunnen verontreinigen? Zo ja, welke en welke maatregelen
worden er getroffen om vervuiling van hemelwater te voorkomen en/of te beperken? is geantwoord: n.v.t.
Op de vraag Hoe wordt in het plan het afvalwater en het hemelwater behandeld? is geantwoord:
     ●  via een gescheiden stelsel: hemelwater wordt geinfiltreerd:
     ●  via een gescheiden stelsel: hemelwater wordt afgevoerd naar oppervlaktewater:
</pre>

====================================================================== Einde pagina 60 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 61 ======================================================================

<pre>------------------------------------------------------------------------------------------------
------------------------------------------------------------------------------------------------
Thema grondwater & ontwatering
Taken en verantwoordelijkheid
Ten aanzien van grondwater zijn de taken en verantwoordelijkheden verdeeld tussen burger, gemeente en waterschap. Perceeleigenaren zijn
zelf verantwoordelijk voor het treffen van maatregelen tegen grondwateroverlast op hun eigen perceel, voor zover deze problemen niet
aantoonbaar worden veroorzaakt door onrechtmatig handelen of nalaten van de buur (overheid of particulier).
Gemeente hebben een zorgplicht in het openbaar gebied en moeten maatregelen treffen om structureel nadelige gevolgen van de
grondwaterstand voor de aan de grond gegeven bestemming zoveel mogelijk te voorkomen of te beperken. Dit voor zover gemeentelijke
maatregelen doelmatig zijn en het niet de verantwoordelijkheid van de provincie of het waterschap is om maatregelen te nemen. Maatregelen
die een gemeente kan nemen zijn het aanleggen van drainage , ontwateringssloten of hemelwaterriolering (grondwater mag niet geloosd
worden op vuilwaterriolering).
Het waterschap is beheerder van het freatisch (ondiep) grondwater. Het beheer bestaat vooral uit toetsing, advies en vergunningverlening
voor kleine onttrekkingen.
Grondwater ordenend
Het functioneren van het grondwatersysteem moet als ordenend element meegenomen worden in de locatiekeuze en de inrichting van
plannen. Bij de aanleg van nieuwe gebieden is het uitgangspunt dat wijzigingen in de grondwaterstanden niet mogen resulteren in nadelige
gevolgen voor andere gebieden. Dat kan tot gevolg hebben dat het oppervlaktewaterpeil niet gewijzigd kan worden of dat er daarvoor of
daardoor aanvullende maatregelen noodzakelijk zijn om grondwateroverlast in het plangebied te voorkomen.
Wateroverlast
Een te hoge grondwaterstand kan grondwateroverlast veroorzaken, bijvoorbeeld in de vorm van water in de kruipruimte. Te lage
grondwaterstanden daarentegen resulteren in verdroging. Het verlagen van grondwaterstanden in bestaande bebouwde gebieden kan
problemen geven wanneer er sprake is van houten funderingen en funderingen op klei op veen. Zijn die aanwezig dan mogen de gemiddeld
laagste grondwaterstanden (GLG) niet verder worden overschreden (niet nog lager worden). Ook de aanwezigheid van oude bomen verdient
aandacht. Volwassen bomen kunnen afsterven als de ontwateringsdiepte snel en drastisch wordt veranderd en verder verlaagd wordt dan 1 m
minus maaiveld. Oude bomen kunnen hun wortelstelsel niet meer aanpassen aan grote veranderingen in het grondwater. Tevens kunnen
natuurgebieden in en rond het plangebied negatief beïnvloed worden wanneer het hydrologisch systeem veranderd. Het is dan ook belangrijk
bij elk inrichtingsplan samen met het waterschap vanuit het bestaande watersysteem vast te stellen wat de huidige en gewenste
grondwaterstanden zijn en of er sprake is van een nadelige beïnvloeding van de omgeving.
Normen
Bij een gewenste grondwatersituatie is er geen sprake van overlast en zijn de volgende ontwateringseisen richtinggevend. Voor verschillende
typen grondgebruik gelden bij een halve maatgevende afvoer (een afvoer die 10 a 15 keer per jaar wordt overschreden) de volgende
ontwateringsadviezen.
Advies ontwateringsdiepte grondgebruik:
     ●  Woningen met kruipruimte: 0,7 m onder onderkant vloer;
     ●  woning zonder kruipruimte: 0,3 m onder onderkant vloer;
     ●  drijvende woningen: geen ontwateringseis;
     ●  woningen op (houten) palen: Er mag geen verdroging optreden, grondwaterstand mag niet verlagen en de paalkoppen moeten onder de
        gemiddeld laagste grondwaterstanden blijven;
     ● gangbare wegen (met grof zand cunet) primair: 1,0 m onder as van de weg;
     ● gangbare wegen (met grof zand cunet) secondair: 0,7 m onder as van de weg;
     ● gangbare wegen (met grof zand cunet) weg op polystyreen-hardschuim: circa 0,3 m onder as van de weg;
     ● gangbare tuin/plantsoen: 0,5 m onder maaiveld;
     ● industrieterreinen: 0,7 m onder maaiveld.
Om de geadviseerde ontwateringsdiepte te realiseren moet het oppervlaktewaterpeil en het technisch ontwerp hier op afgestemd worden.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 61 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 62 ======================================================================

<pre>Technische aspecten die van invloed zijn op de grondwaterstand zijn bodemtype, waterpeil, afstanden van waterlopen en drains en
draindiepten. Als de gewenste grondwaterstanden niet te realiseren zijn met sturing in peilen, waterlopen en drainage of omdat aanpassing
van de grondwaterstanden niet gewenst is door de negatieve beïnvloeding van de omgeving, bieden maatregelen als ophoging van het
maaiveld, kruipruimteloos bouwen of een aangepaste inrichtingsvorm of een aangepaste functie wellicht een oplossing. Door creatief te
zoeken naar van nature geschikte locaties of aangepaste inrichtingsvormen (partieel ophogen van wegen en woningen, of minder gangbare
vormen van woningen, wegen en tuinen) moet gestreefd worden naar een inrichting tegen de laagste maatschappelijke kosten.
Vragen:
------------------------------------------------------------------------------------------------
Op de vraag Vindt er tijdelijke of permanente onttrekking van grondwater plaats? Zo ja, licht toe waarom deze onttrekking plaatsvindt en
wat de omvang en duur is van deze onttrekking. is geantwoord: Zie toelichting
------------------------------------------------------------------------------------------------
Gemiddeld Hoogste Grondwaterstanden
Om grondwateroverlast in woningen te voorkomen is een minimale ontwatering van 0,7 meter minus het maaiveld nodig. In het plangebied
Ruimtelijke onderbouwing Windpark Pottendijk is de Gemiddeld Hoogste Grondwaterstand (plaatselijk) hoger dan op basis van deze
ontwateringsnorm gewenst is. Woningbouw op deze plekken is zonder aanvullende maatregelen niet gewenst en zal resulteren in
grondwateroverlast. Nader onderzoek naar de drooglegging en ontwatering is gewenst. De inrichting van dit gebied en de benodigde
aanvullende maatregelen moeten afgestemd worden op dit nadere onderzoek.
Infiltratie
In het plangebied wordt de grondwaterstand lokaal beïnvloed door een neerwaartse grondwaterstroming (> 0.75 mm). Deze gebieden zijn
meestal voldoende diep ontwaterd en bieden mogelijkheden om hemelwater in de bodem te infiltreren, mits er geen sprake is van ondiepe
slecht doorlatende lagen.
------------------------------------------------------------------------------------------------
Thema oppervlaktewaterpeilen & drooglegging
Het uitgangspunt voor het operationele peilbeheer is het streven naar de gewenste grondwaterstand voor de verschillende functies en
belangen. Het waterschap stelt voor het gehele beheersgebied peilbesluiten op waarin de te hanteren oppervlaktewater peilen worden
vastgelegd. Een wijziging van een functie kan een reden zijn het peil te wijzigen, uitgangspunt hierbij is dat de peilwijziging niet mag
resulteren in nadelige gevolgen voor andere gebieden als gevolg van de door de peilwijziging opgetreden wijziging in de grondwaterstand.
Het wijzigen van een peil moet vastgelegd worden in een peilbesluit.
Het gewenste peil kan bepaald worden op basis van de drooglegging en of op basis van het gewenste grondwaterregime (GGOR).
Drooglegging is de maat waarop het maaiveld, het straatniveau of het bouwpeil boven het vastgestelde oppervlaktewaterpeil of het streefpeil
ligt. Voor bebouwd gebied hanteert het waterschap voor het straatpeil een droogleggingsnorm van 1 meter en voor het bouwpeil (= vloerpeil
van de begane grond) een norm van 1,30 meter. Deze droogleggingsnormen gelden bij het zomerstreefpeil.
Om water te kunnen bergen in extremere situaties is een stijging van het waterpeil toelaatbaar. Conform de landelijke werknormen mag in
een situatie die 1/100 per jaar (inclusief 13% klimaatverandering) voorkomt in bebouwd gebied 0% inunderen, de toelaatbare peilstijging is
in dergelijke situaties afhankelijk van de maaiveldhoogte. Hierbij dient opgemerkt te worden dat in stedelijk gebied ook groen en gras
voorkomt waarop een lagere inundatienorm van toepassing is dan het bebouwd gebied.
Vragen:
------------------------------------------------------------------------------------------------
</pre>

====================================================================== Einde pagina 62 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 63 ======================================================================

<pre>Op de vraag Wil men voor het plan het waterpeil wijzigen? is met ja geantwoord.
Het wijzigen van een waterpeil moet formeel vastgelegd worden in een peilbesluit. In een peilbesluit wordt per peilgebied bepaald wat het
gewenste peil is. Dit gebeurt op basis normen, effecten en een integrale belangenafweging. Het waterschap is verantwoordelijk voor het
peilbeheer en het vaststellen van de peilbesluiten. Het uiteindelijke besluit tot een peilwijziging zal dan ook door het waterschap genomen
moeten worden.
------------------------------------------------------------------------------------------------
Thema inrichting watersysteem
Het eigendom, beheer en onderhoud van alle oppervlaktewater en de bijbehorende infrastructuur ligt bij waterschap, gemeente of derden. Het
waterschap Hunze en Aa's streeft ernaar om het hoofdsysteem welke een belangrijke functie vervult in de aan- en afvoer van water in
eigendom, beheer en onderhoud te hebben.
Naast het stelsel van hoofdwatergangen zijn er ook sloten aangewezen als schouwsloot. Schouwsloten vervullen een belangrijke functie in de
detailwaterbeheersing en zijn meestal in eigendom bij gemeente en/of derden. Schouwsloten vallen onder de schouwverordening van het
waterschap en moeten jaarlijks in november worden geschoond.
Met het dempen van sloten/watergangen neemt de potentiële bergingsruimte van oppervlaktewater af. Het dempen van sloten veroorzaakt
hogere grondwaterstanden. In dit kader is een beleidsregel vastgesteld die het dempen van hoofdwatergangen, schouwsloten en overige
sloten verbiedt. Het is onder andere verboden het profiel van hoofdwatergangen en schouwsloten te veranderen. Het dempen van sloten is
alleen mogelijk onder de voorwaarden die zijn opgenomen in de beleidsregel Dempingen.
De vergunningencheck van het Omgevingsloket geeft u nadere informatie over de vergunningenplicht of meldingsplicht op grond van de
Waterwet.
Vragen:
------------------------------------------------------------------------------------------------
Op de vraag Worden in het plan wijzigingen in het oppervlaktewatersysteem aangebracht? is met ja geantwoord. Het waterschap is
verantwoordelijk voor het hebben en houden van een goed functionerend watersysteem. Het wijzigen van het watersysteem zal in overleg
met het waterschap moeten plaatsvinden. In overleg met de beleidsmedewerker planvorming zal overlegd moeten worden op welke wijze het
watersysteem gewijzigd zou kunnen worden. Voor de betreffende wijzigingen is een watervergunning nodig op grond van de keur.
Op de vraag Worden er beheers- en/of inrichtingsmaatregelen getroffen ter verbetering van de chemisch en ecologisch
oppervlaktewaterkwaliteit? Zo ja welke? is geantwoord: n.v.t.
Op de vraag Hoe wordt er in het ontwerp van het watersysteem en het plangebied rekening gehouden met het principe 'schoonhouden,
scheiden, zuiveren'? is geantwoord: Zie toelichting
Op de vraag Welke wijzigingen worden aangebracht in het watersysteem? is aangevinkt:
     ●  graven of verleggen van watergangen:ja
     ●  dempen watergang:
     ●  aanbrengen dam:
     ●  kabels en leidingen in en langs watergangen: ja
     ●  werken/activiteiten in of nabij waterkeringen:
     ●  aanbrengen beschoeiing of damwand:
</pre>

====================================================================== Einde pagina 63 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 64 ======================================================================

<pre>     ●  aanbrengen vlonders/steigers:
     ●  aanbrengen brug:
     ●  beplanting langs watergang:
     ●  inrichten natuurvriendelijke oevers:
     ●  wijzigen waterpeil: ja
De geplande wijzigingen in het watersysteem moeten overlegd worden met de beleidsmedewerker planvorming. Omdat het waterschap
verantwoordelijk is voor het stedelijk water, moet de inrichting van het systeem aan bepaalde normen en voorwaarden voldoen. Dit kan het
waterschap aangeven. In de keur van het waterschap is aangegeven voor welke werkzaamheden een watervergunning noodzakelijk is.
Geraakte kaarten in plangebied voor thema watersysteem:
------------------------------------------------------------------------------------------------
Hoofdwatergang
Binnen het plangebied Ruimtelijke onderbouwing Windpark Pottendijk zijn hoofdwatergangen van het waterschap gelegen. Aan weerszijden
van alle hoofdwatergangen ligt een beschermingszone van 5 meter breed. Deze beschermingszone is ter bescherming van de
hoofdwatergang. Deze beschermingszone moet worden gerekend vanaf de insteek. De beschermingszone langs hoofdwatergangen moet vrij
blijven van obstakels. Obstakels kunnen bijvoorbeeld zijn: heggen, afrastering, bomen, schuttingen, schuurtjes, verharde paden. Binnen deze
beschermingszone is voor het uitvoeren van bepaalde werkzaamheden een watervergunning nodig. In de keur van het waterschap is
aangegeven voor welke werkzaamheden een watervergunning noodzakelijk is.
Schouwsloot
Binnen het plangebied Ruimtelijke onderbouwing Windpark Pottendijk zijn schouwsloten gelegen. Schouwsloten zijn sloten die niet in
eigendom zijn van het waterschap maar wel een belangrijke functie vervullen voor de ontwatering. Om deze ontwateringsfunctie goed te
laten vervullen is het van belang dat een schouwsloot schoon is. De eigenaren van de schouwsloot zijn verplicht de schouwsloot jaarlijks
schoon te maken, het waterschap ziet hier op toe. Schouwsloten mogen niet zonder toestemming van het waterschap gedempt worden, ook
het profiel van een schouwsloot mag niet zonder toestemming gewijzigd worden. In de beleidsregel dempingen is aangegeven onder welke
voorwaarden demping mogelijk is.
------------------------------------------------------------------------------------------------
Thema inrichting natuur en ecologie
Bij de inrichting van het watersysteem dient er aandacht te zijn voor waterkwaliteit en ecologie. Van groot belang is het voorkomen van
stilstaand water. In wateren met onvoldoende doorstroom mogelijkheden kunnen waterkwaliteitsproblemen ontstaan als vissterfte, blauwalg
en de opeenhoping van drijfvuil. Bij het ontwerp dient rekening gehouden te worden met doorspoelmogelijkheden en moeten stilstaand water
in watergangen voorkomen worden.
Tevens is een goede waterkwaliteit sterk afhankelijk van de mogelijkheid of water- en oeverplanten zich in voldoende mate kunnen vestigen
en ontwikkelen. Ruimte voor natuurvriendelijke oevers met geleidelijke overgangen van nat naar droog is van groot belang voor het
ecologisch functioneren van het watersysteem en het bieden van voldoende migratiemogelijkheden en leef- en foerageergebied voor planten
en dieren.
Naast de inrichting is ook het beheer en onderhoud van invloed op het te behalen resultaat voor de natuur. Tijdens de voorbereiding van
plannen moet ook nagedacht moeten worden over het uit te voeren toekomstig onderhoud en de daarbij behorende voorzieningen.
------------------------------------------------------------------------------------------------
</pre>

====================================================================== Einde pagina 64 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 65 ======================================================================

<pre>------------------------------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------------------------------
BETROKKENHEID waterschap Hunze en Aa's
Deze uitgangspuntennotitie is afgestemd op uw geselecteerd plangebied. Voor alle water gerelateerde onderwerpen die van toepassing zijn,
zijn adviezen opgenomen in dit document.
Voor de verdere procedurele afhandeling van de watertoets is het van belang om het waterschap te blijven betrekken en rekening te houden
met de in dit document aangegeven adviezen. In de waterparagraaf van het plan moet aangegeven worden op welke wijze omgegaan wordt
met de gegeven adviezen. Natuurlijk kunt u het waterschap altijd raadplegen voor overleg en nadere uitleg. De uitgewerkte waterparagraaf
moet voorgelegd worden aan de beleidsmedewerker planvorming.
------------------------------------------------------------------------------------------------
De WaterToets 2017
</pre>

====================================================================== Einde pagina 65 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 66 ======================================================================

<pre>              Ruimtelijke onderbouwing Energiepark Pottendijk (wind)
Bijlage 3 Radarhindertoetsing
                                       65
</pre>

====================================================================== Einde pagina 66 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 67 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 67 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 68 ======================================================================

<pre>                                                                                  Defensie & Veiligheid
                                                                                  Oude Waalsdorperweg 63
Retouradres: Postbus 96864, 2509 JG Den Haag
                                                                                  2597 AK Den Haag
                                                                                  Postbus 96864
                                                                                  2509 JG Den Haag
Bügel Hajema
T.a.v. drs. P. Bügel                                                              www.tno.nl
Vaart NZ 50                                                                       T +31 88 866 10 00
9401 GN ASSEN
9401GN50
                                                                                  Datum
                                                                                  14 mei 2018
                                                                                  Onze referentie
                                                                                  DHW-2018-0100314401
Onderwerp
Radarhindertoetsing windpark Pottendijk                                           E-mail
                                                                                  onno.vangent@tno.nl
                                                                                  Doorkiesnummer
                                                                                  +31888664025
Geachte heer Bügel,                                                               Projectnummer
                                                                                  060.31534/01.11.01
Bijgaand ontvangt u onze rapportage aangaande het radarverstoringsonderzoek
voor windpark Pottendijk in de gemeente Emmen, Drenthe.                           Op opdrachten aan TNO zijn de Algemene
                                                                                  Voorwaarden voor opdrachten aan TNO,
                                                                                  zoals gedeponeerd bij de Griffie van de
Het bouwplan                                                                      Rechtbank Den Haag en de Kamer van
                                                                                  Koophandel Den Haag van toepassing.
Het bouwplan betreft alle wijzigingen ten opzichte van de huidige situatie die    Deze algemene voorwaarden kunt u tevens
betrekking hebben op het te bouwen windturbinepark. In dit rapport zullen deze    vinden op www.tno.nl.
                                                                                  Op verzoek zenden wij u deze toe.
wijzigingen worden aangeduid als ‘het bouwplan’. Voor de huidige aanvraag
                                                                                  Handelsregisternummer 27376655.
betreft dit de plaatsing van zeven nieuwe windturbines. Aangezien er in dit
stadium van het project nog geen keuze is gemaakt voor een specifiek
windturbinetype, is voor de afmetingen van de windturbines uitgegaan van een
windturbine uit de 4 MW klasse. Dit is een windturbine met worst-case afmetingen,
samengesteld uit het op dit moment bij TNO beschikbare windturbinebestand met
een opgewekt vermogen tussen de 3.5 en 4.4 MW, een ashoogte van 85 m en
een rotordiameter van 130 m. De toepassing van een windturbine met worst case
afmetingen houdt in dat de berekende effecten op de radars altijd minder zullen
zijn, als bij de keuze van de specifieke windturbine het opgewekt vermogen,
maximale ashoogte en rotordiameter niet wordt overschreden.
De uitgevoerde berekeningen
TNO heeft de verstoring op de primaire radar als gevolg van radarreflectie en
schaduweffect berekend met behulp van het radarhinder simulatiemodel
PERSEUS, volgens de toetsingsmethode, die op 1 oktober 2012 is ingevoerd. Het
bouwplan bevindt zich binnen de 75 km cirkels van één van de het Military
Approach Surveillance System (MASS) verkeersleidingsradars en buiten de 75 km
cirkels rond de gevechtsleidingsradars te Nieuw Milligen, Wier en Herwijnen. De
analyse is uitgevoerd voor de volgende radarsystemen:
    (1) Het primaire verkeersleidingsradarnetwerk, bestaande uit een vijftal MASS
          verkeersleidingsradarsystemen verspreid over Nederland en met de nog te
          plaatsen extra MASS radar bij De Kooy in Den Helder en aangevuld met de
          Terminal Approach radar (TAR) West bij Schiphol.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 68 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 69 ======================================================================

<pre>s SS A EE SSS Eee a forlife = mm

Datum

14 mei 2018

Onze referentie
Resultaten primaire verkeersleidingsradarnetwerk DHW-2018-0100314401
Op de locatie van de windturbines eist het Ministerie van Defensie voor het Blad
verkeersleidingsradarnetwerk een minimale detectiekans van 90% voor een doel 2/14
met een radaroppervlak van 2 m2. Twee mogelijke optredende effecten zijn
onderzocht:

1. Reductie van de detectiekans ter hoogte van het bouwplan:
Na realisatie van het bouwplan is er op de toetsingshoogte van 1000 voet een
vermindering van de detectiekans tot 97% geconstateerd ter hoogte of in de
directe nabijheid van het bouwplan. Het bouwplan voldoet dus aan de thans
gehanteerde 2018 norm.

2. Reductie van het maximum bereik ten gevolge van de schaduwwerking van
het bouwplan:
Voor de radar van Twenthe is er een afname van het maximum bereik door
schaduw van het bouwplan van ca. 50 m. Het bouwplan voldoet dus aan de
thans gehanteerde 2018 norm.

Voor de achtergronden van de toegepaste rekenmethode wordt kortheidshalve
verwezen naar de toelichting die is te downloaden van de TNO website:
http://www.tno.nl/perseus.

Hoogachtend, Dee Je alg lad A geteha of doen

A 5 Birettschnerole R

Ing. O.J. van Gent
Senior Research Medewerker
</pre>

====================================================================== Einde pagina 69 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 70 ======================================================================

<pre>                                                                                           Datum
                                                                                           14 mei 2018
1 Locatie- en radargegevens                                                                Onze referentie
  De locaties van de te toetsen windturbines van het bouwplan zijn weergegeven in          DHW-2018-0100314401
  Tabel 1. De weergegeven rijksdriehoek coördinaten en fundatiehoogtes zijn
                                                                                           Blad
  afkomstig van de opdrachtgever. De WGS 84 coördinaten voor de locaties zijn
                                                                                           3/14
  hiervan afgeleid.
  Tabel 1 Locatiegegevens van het bouwplan zoals opgegeven door de opdrachtgever.
     Nr    ID           Rijksdriehoekstelsel  WGS 84 coördinaten            Fundatiehoogte
                        X [m]      Y [m]      Latitude [º]   Longitude [º]  t.o.v. NAP [m]
     1     WT1          261186     537630     52,81549       6,96231        11,4
     2     WT2          261686     537733     52,81631       6,96975        11,3
     3     WT3          261338     538471     52,82301       6,96483        11,6
     4     WT4          261908     538603     52,82409       6,97333        12,0
     5     WT5          262328     538686     52,82475       6,97958        12,5
     6     WT6          261998     538145     52,81995       6,97451        12,2
     7     WT7          262437     538231     52,82064       6,98105        12,1
     8     WT8          262827     537848     52,81712       6,98671        12,6
     9     WT9          262930     538377     52,82185       6,98841        12,6
     10    WT10         262834     538829     52,82593       6,98714        12,4
     11    WT11         262545     539134     52,82873       6,98295        12,1
     12    WT12         262992     539268     52,82984       6,98962        12,0
     13    WT13         263289     538912     52,82659       6,99391        12,4
     14    WT14         263446     538465     52,82254       6,99609        12,6
  Het Ministerie van Defensie hanteert een zogenaamd toetsingsvolume dat reikt tot
  aan 75 km rondom de verkeersleidingsradars en de gevechtsleidingsradars. Het
  profiel van het toetsingsvolume is weergegeven in Figuur 1. Er dient getoetst te
  worden indien de tip van de wiek hoger is dan de rode lijn. Bouwplannen die
  verder verwijderd zijn dan 75 km kunnen zondermeer geplaatst worden.
  Figuur 1. Het toetsingsprofiel (niet op schaal) zoals gehanteerd door het Ministerie van
              Defensie rondom elk van de militaire radarsystemen.
  De gevechtsleidingsradars zullen binnenkort worden vervangen, waarbij de
  radarlocatie Nieuw Milligen wordt verplaatst naar Herwijnen. Deze nieuwe locatie
  is per 1 juli 2016 in de Rarro opgenomen en is dan ook meegenomen in deze
  toetsing. Begin 2017 is de nieuwe Terminal Approach Radar, TAR West bij
  Schiphol operationeel geworden en is deze radar opgenomen in het MASS
  verkeersleidingsradarnetwerk. Omdat het geen militaire radar is, geldt er rond
  deze radar geen toetsingsprofiel zoals weergegeven in Figuur 1.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 70 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 71 ======================================================================

<pre>                                                                                              Datum
                                                                                              14 mei 2018
De toetsingsplicht voor windturbines rond deze radar zijn vastgelegd in het                   Onze referentie
Luchtvaart Inpassingsbesluit (LIB) van Schiphol. Binnenkort zal het                           DHW-2018-0100314401
verkeersleidingsradar-netwerk verder uitgebreid worden met een extra MASS                     Blad
radar op het Marinevliegkamp De Kooy bij Den Helder. Deze militaire radar zal in              4/14
de loop van 2018 opgenomen worden in de Rarro, maar zal nu al worden
meegenomen in de berekeningen. De locatiegegevens van de
verkeersleidingsradarsystemen en de gevechtsleidingsradars worden
weergegeven in Tabel 2. In deze tabel zijn zowel de antennehoogtes aangegeven
die aangehouden worden voor de bepaling van het toetsingsprofiel als ook de
feitelijke antennehoogtes van de primaire radarantenne, toegepast in de
detectiekansberekeningen.
Tabel 2 Locatiegegevens van de zes MASS radars, de TAR West en de gevechtsleidings-
radars te Nieuw Milligen en Wier, de aangehouden antennehoogte voor het toetsingsprofiel
en de toepaste feitelijke hoogte van de primaire radarantenne. De gevechtsleidingsradars
zullen binnenkort worden vervangen, waarbij de radarpositie Nieuw Milligen wordt
verplaatst naar Herwijnen.
    Radar                    Coördinaten                 Antennehoogte        Feitelijke
                             Rijksdriehoekstelsel        toetsingsprofiel     antennehoogte
                                                         t.o.v. NAP           t.o.v. NAP
                             X [m]            Y [m]              [m]                  [m]
    Leeuwarden               179139           582794              30                 27.3
    Twenthe                  258306           477021              71                 68.8
    Soesterberg              147393           460816              63                 60.2
    Volkel                   176525           407965              49                 46.9
    Woensdrecht              083081           385868              48                 45.2
    De Kooy                  113911           548781            n.v.t.*              25.0
    TAR West Schiphol        109603           482283            n.v.t.*              34.0
    Nieuw Milligen (MPR)     179258           471774              53           Gerubriceerd**
    Wier (SMART-L)           170562           585710              24           Gerubriceerd**
    Herwijnen (SMART-L)      137106           427741              25           Gerubriceerd**
* Deze radars zijn niet opgenomen in de Rarro en hebben dus geen toetsingsprofiel
** Deze gegevens zijn bekend bij defensie
Variaties in de hoogte van het terrein worden bepaald uit het Actueel
Hoogtebestand Nederland (AHN-2) en AHN3 voor alleen Friesland, Zeeland en
delen van Zuid Holland. In dit bestand bevindt zich bebouwing zoals aanwezig
tijdens de opnames tussen 2007 en 2012 voor AHN2 en 2014 voor AHN3. Naast
dit hoogtebestand met bebouwing hanteert TNO eveneens een bestand voor het
maaiveld bepaald met alleen het AHN2 bestand. Beide bestanden bezitten een
ruimtelijke resolutie van 10 m. Buiten Nederland gebruikt TNO
terreinhoogtegegevens afkomstig van de NASA Shuttle Radar Topography
Mission (SRTM1) met een resolutie van 1 boogseconde (ongeveer 30 m langs
een meridiaan). Het kan voorkomen dat een deel van het bouwplan wordt
afgeschermd door het tussenliggende terrein of door bebouwing en dus niet wordt
belicht door de radar. In dat geval wordt dit deel van het bouwplan niet
meegenomen in de berekening.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 71 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 72 ======================================================================

<pre>                                                                                        Datum
                                                                                        14 mei 2018
De 15 en 75 km cirkels rond de MASS radarsystemen en de stedelijke gebieden             Onze referentie
volgens het AHN-1 bestand zijn weergeven in Figuur 2. De 15 en 75 km cirkels            DHW-2018-0100314401
rond de gevechtsleidingsradars en de stedelijke gebieden volgens het AHN-1              Blad
bestand zijn weergeven in Figuur 3.                                                     5/14
Figuur 2. Locaties van de vijf MASS verkeersleidingsradarsystemen (groene ruit) met
          daaromheen de 15 en 75 km cirkels. De TAR West radar bij Schiphol en de extra
          MASS radar bij De Kooy zijn aangegeven met een oranje ruit. De donkergrijze
          vlakken zijn de in de AHN-1 gedefinieerde stedelijke gebieden. De ligging van
          het te toetsen bouwplan is aangegeven met een roze ster.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 72 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 73 ======================================================================

<pre>                                                                                         Datum
                                                                                         14 mei 2018
                                                                                         Onze referentie
                                                                                         DHW-2018-0100314401
                                                                                         Blad
                                                                                         6/14
Figuur 3. Locaties van de nieuwe SMART-L EWC GB gevechtsleidingsradars (rode ruit)
          en de bestaande MPR (oranje ruit) met daaromheen de 15 en 75 km cirkels. De
          donkergrijze vlakken zijn de in de AHN-1 gedefinieerde stedelijke gebieden. De
          ligging van het te toetsen bouwplan is aangegeven met een roze ster.
Het bouwplan ligt binnen de 75 km cirkel rond de MASS radar van Twenthe en
buiten de 75 km cirkels rond de gevechtsleidingsradars. Daarnaast zijn de
tiphoogtes van alle te toetsen windturbines groter dan de in Figuur 1 aangegeven
hoogte. Het onderhavige bouwplan dient derhalve alleen getoetst te worden voor
het verkeersleidingsradarnetwerk.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 73 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 74 ======================================================================

<pre>                                                                                            Datum
                                                                                            14 mei 2018
2 Rekenmethode primaire verkeersleidingsradarnetwerk                                        Onze referentie
  Het radarsimulatiemodel PERSEUS berekent voor elk radarsysteem de                         DHW-2018-0100314401
  detectiekans van een doel met een radardoorsnede van 2 m2, fluctuatiestatistiek           Blad
  Swerling case 1, en loos alarmkans 1×10-6. Afhankelijk van de locatie van het             7/14
  bouwplan moet de detectiekans geëvalueerd worden op een normhoogte van 300,
  500 of 1000 voet ten opzichte van het maaiveld. Indien op 1000 voet geëvalueerd
  wordt, zal middeling van detectiekansen binnen een cirkel met een straal van 500
  m toegepast worden. De 300 en 500 voet normhoogtes liggen over het algemeen
  rond de verschillende militaire vliegvelden in Nederland. Op een hoogte van 1000
  voet dient er, met enige uitzonderingen, landelijke dekking te zijn. In Figuur 4
  worden de normhoogtegebieden getoond.
  Figuur 4. De ligging van het te toetsen bouwplan aangegeven met een ster en de ligging
            van de thans gehanteerde 2018 normhoogtes op 300 voet (rood) en 500 voet
            (blauw). Op 1000 voet (paars) dient het verkeersleidingsradarnetwerk, op enkele
            uitzonderingen na, een landelijke dekking te hebben. Tevens zijn op deze kaart
            met een groene markering de locaties aangeven van het primaire
            verkeersleidingsradarnetwerk bestaande uit een vijftal bestaande MASS
            radarsystemen en in oranje de TAR West radar te Schiphol en de extra MASS
            radar bij De Kooy te Den Helder.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 74 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 75 ======================================================================

<pre>                                                                                  Datum
                                                                                  14 mei 2018
Het bouwplan valt binnen de normhoogte van 1000 voet.                             Onze referentie
                                                                                  DHW-2018-0100314401
De detectiekans van de zes MASS radarsystemen te Leeuwarden, Twenthe,             Blad
Soesterberg, Volkel, Woensdrecht en de extra MASS bij De Kooy, aangevuld met      8/14
de TAR West van Schiphol is conform de met Defensie overeengekomen
rekenmethode gesimuleerd in één radarnetwerk, waarbij de radars elkaar
eventueel ondersteuning kunnen bieden bij de detectie van radardoelen.
Daarbij wordt rekening gehouden met de upgrade van de MASS primaire radar en
het Wind Farm Filter (WFF) in de TAR West radar, zoals TNO die op dit moment
in PERSEUS gemodelleerd heeft.
Als referentie zijn ook de radardetectiekansdiagrammen berekend voor de
zogenaamde baseline situatie, dat wil zeggen, rekening houdend met alle
bestaande windturbines en dus voor realisatie van het bouwplan. Het baseline-
bestand van windturbines geeft de situatie aan binnen Nederland, vastgelegd in
het begin van januari 2018, door Windstats.nl. De voor de simulatie noodzakelijke
afmetingen van de windturbines zijn afgeleid van de in dit bestand opgenomen
gegevens, zijnde: fabrikant, opgewekt vermogen, ashoogte en rotordiameter.
Het bouwplan wordt daar vervolgens aan toegevoegd en voor beide situaties
(baseline en baseline met bouwplan) worden detectiediagrammen berekend.
Door een vergelijking van beide diagrammen kan het detectieverlies worden
vastgesteld in de directe nabijheid van het bouwplan veroorzaakt door reflecties
van het bouwplan en het eventuele verlies aan radarbereik ten gevolge van de
schaduwwerking van het bouwplan.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 75 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 76 ======================================================================

<pre>                                                                                        Datum
                                                                                        14 mei 2018
3 Gegevens windturbines                                                                 Onze referentie
                                                                                        DHW-2018-0100314401
  Voor de bepaling van de effecten op de radars is de worst-case windturbine uit de     Blad
  4 MW klasse genomen. TNO heeft deze windturbine met worst-case afmetingen             9/14
  gedefinieerd uit de reeks turbines die TNO thans in haar bestand heeft op basis
  van het opgewekt vermogen tussen de 3.5 en 4.4 MW en de door de
  opdrachtgever opgegeven ashoogte van 85 m en rotordiameter van 130 m.
  Bij toepassing van een specifieke windturbine met realistische afmetingen uit een
  zelfde of lagere vermogensklasse en waarbij de maximaal getoetste ashoogte en
  rotordiameter niet wordt overgeschreden, zullen de berekende effecten op de
  radars geringer zijn.
  De lengte van de gondel is gedefinieerd als de afstand van de ‘hub’ tot aan de
  achterzijde van de gondel in het verlengde van de as. De hoogte en breedte van
  de gondel zijn gebaseerd op het effectieve oppervlak van de voor- en zijkant van
  de gondel en kunnen dus iets afwijken van de feitelijke afmetingen. De lengte van
  de wiek is gedefinieerd als de halve diameter van de rotor. De breedte van de
  wiek wordt afgeleid van het frontaal oppervlak van de wiek.
  In Tabel 3 is de maatvoering weergeven van de te toetsen windturbine,
  noodzakelijk voor de juiste modellering.
  Tabel 3    De afmetingen van de 4 MW worst-case windturbine met een ashoogte van 85 m
             en een rotordiameter van 130 m.
     Onderdeel                Afmeting [m]
     Ashoogte*                         85,0
     Tiphoogte*                       150,0
     Breedte gondel                     5,4
     Lengte gondel                     19,0
     Hoogte gondel                      8,8
     Diameter mast onder                6,6
     Diameter mast boven                4,4
     Lengte mast                       80,6
     Lengte wiek*                      65,0
     Breedte wiek                       3,8
  * Deze gegevens zijn gebaseerd op afmetingen opgegeven door de opdrachtgever
</pre>

====================================================================== Einde pagina 76 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 77 ======================================================================

<pre>                                                                                          Datum
                                                                                          14 mei 2018
4 Berekeningen radardetectiekans diagrammen primaire                                      Onze referentie
  verkeersleidingsradarnetwerk                                                            DHW-2018-0100314401
                                                                                          Blad
  Detectiekans in de directe nabijheid van het bouwplan                                   10/14
  In Figuur 5 wordt de detectiekans van het primaire verkeersleidingsradarnetwerk
  van de baseline op 1000 voet getoond rond het nog te realiseren bouwplan.
  Op deze resultaten is detectiekansmiddeling toegepast met een straal van 500 m.
  Figuur 6 toont de detectiekans voor hetzelfde gebied, na realisatie van het
  bouwplan. In Figuur 7 is het gebied vergroot weergegeven. De minimale
  detectiekans die door het Ministerie van Defensie wordt geëist bedraagt 90%.
  In groen gekleurde gebieden wordt aan deze eis voldaan. Ter hoogte of in de
  directe nabijheid van de locatie van het bouwplan en binnen het 1000 voet
  normgebied is de kleinst berekende radardetectiekans 97%. Het bouwplan voldoet
  dus aan de thans gehanteerde 2018 norm.
  Figuur 5  Detectiekans van het primaire verkeersleidingsradarnetwerk op 1000 voet boven
            het bouwplan voordat dit is gerealiseerd (baseline).
</pre>

====================================================================== Einde pagina 77 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 78 ======================================================================

<pre>                                                                                        Datum
                                                                                        14 mei 2018
                                                                                        Onze referentie
                                                                                        DHW-2018-0100314401
                                                                                        Blad
                                                                                        11/14
Figuur 6 Detectiekans van het primaire verkeersleidingsradarnetwerk op 1000 voet boven
         het bouwplan nadat deze is gerealiseerd. De locatie van de nieuwe windturbines
         is aangegeven met gele stippen.
Figuur 7 Het gebied rond het bouwplan uit Figuur 6 groter weergegeven.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 78 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 79 ======================================================================

<pre>                                                                                         Datum
                                                                                         14 mei 2018
Detectiekans in de schaduw van het bouwplan                                              Onze referentie
In Figuur 8 is de detectiekans op 1000 voet van het primaire verkeersleidings-           DHW-2018-0100314401
radarnetwerk uitgerekend voor de gebieden waar schaduw kan ontstaan ten                  Blad
gevolge van het nog te realiseren bouwplan. Op deze resultaten is                        12/14
detectiekansmiddeling toegepast met een straal van 500 m. De stippellijnen
afkomstig van de MASS positie van Twenthe, lopend over het bouwplan, geven de
zone aan waartussen een verminderde detectiekans zou kunnen ontstaan als
gevolg van de schaduwwerking. In Figuur 9 is de detectiekans berekend voor
hetzelfde gebied na realisatie van het bouwplan. In Figuur 10 is het gebied waar
het verlies optreedt vergroot weergegeven. Er is sprake van een afname van
maximum bereik door schaduw van het park van circa 50 m. Het bouwplan
voldoet dus aan de thans gehanteerde 2018 norm.
Figuur 8  Detectiekans van het primaire verkeersleidingsradarnetwerk op 1000 voet in het
          schaduwgebied van het bouwplan voordat deze is gerealiseerd (baseline). Op dit
          figuur is detectiekansmiddeling toegepast. De stippellijnen geven aan waar de
          schaduw kan gaan ontstaan.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 79 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 80 ======================================================================

<pre>                                                                                          Datum
                                                                                          14 mei 2018
                                                                                          Onze referentie
                                                                                          DHW-2018-0100314401
                                                                                          Blad
                                                                                          13/14
Figuur 9  Detectiekans van het primaire verkeersleidingsradarnetwerk berekend op 1000
          voet in het schaduwgebied van het bouwplan nadat deze is gerealiseerd. Op dit
          figuur is detectiekansmiddeling toegepast. De stippellijnen geven aan waar de
          schaduw kan ontstaan.
Figuur 10 Detectiekans van het MASS verkeersleidingsradarnetwerk berekend op 1000
          voet in het ingezoomde schaduwgebied van het bouwplan nadat deze is
          gerealiseerd. Op deze figuur is detectiekansmiddeling toegepast. De stippellijn
          geeft het bereik in de baseline weer.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 80 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 81 ======================================================================

<pre>                                                                       Datum
                                                                       14 mei 2018
5 Afkortingen                                                          Onze referentie
                                                                       DHW-2018-0100314401
  AHN         Actueel Hoogtebestand Nederland                          Blad
  CTR         Controlled Traffic Region                                14/14
  EWC GB      Early Warning Capability Ground Based
  LIB         Luchtvaart Inpassingsbesluit
  MASS        Military Approach Surveillance System
  MPR         Medium Power Radar
  NAP         Normaal Amsterdams Peil
  NASA        National Aeronautics and Space Administration
  PSR         Primary Surveillance Radar
  Rarro       Regeling algemene regels ruimtelijke ordening
  RDS         Rijksdriehoekstelsel
  SMART-L     Signaal Multibeam Acquisition Radar for Tracking, L band
  SRTM        Shuttle Radar Topography Mission
  TAR         Terminal Approach Radar
  WFF         Wind Farm Filter
</pre>

====================================================================== Einde pagina 81 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 82 ======================================================================

<pre>              Ruimtelijke onderbouwing Energiepark Pottendijk (wind)
Bijlage 4 Beoordeling Radarhindertoetsing
                                       81
</pre>

====================================================================== Einde pagina 82 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 83 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 83 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 84 ======================================================================

<pre>         Mail beoordeling Radarhindertoetsing windpark Pottendijk Emmen
Geachte heer Harmsen,
In reactie op uw onderstaande e-mail van 14 mei waarmee u het gewijzigde plan
Van het windpark Pottendijk Emmen ter beoordeling voorlegt aan het Ministerie
van Defensie, bericht ik u als volgt.
Het project is door het Rijksvastgoedbedrijf en het Commando Luchtstrijdkrachten
beoordeeld t.a.v. de volgende defensiebelangen:
a.             Ligging ten opzichte van de militaire laagvliegroute
b.            Ligging binnen het verstoringsgebied van het
verkeersleidingsradarnetwerk
Ad a.    Ligging ten opzichte van de militaire laagvliegroute.
Binnen de gemeente Emmen is een gedeelte van de militaire laagvliegroute
(linkroute nr. 10 gelegen). Onder deze route geldt in verband met de
vliegveiligheid een maximaal toelaatbare bouwhoogte van 40 meter. De locatie van
het windpark Pottendijk is gelegen op voldoende afstand van de laagvliegroute.
Ad b.    Verstoringsgebied verkeersleidingsradarnetwerk (radarstations
Leeuwarden en TAR West bij Schiphol).
De locatie van het windpark Pottendijk is gelegen binnen het
radarverstoringsgebied van het MASS-radarnetwerk (radarstation Twente). De ter
plaatse geldende radar- toetsingshoogte bedraagt 136 meter en wordt derhalve
overschreden door de tiphoogte van de nieuwe windturbines. Overeenkomstig de in
het Barro/Rarro opgenomen verplichting heeft Bugel Hajema TNO opgedragen een
radarverstoringsonderzoek uit te voeren. De resultaten van het door TNO
uitgevoerde onderzoek zijn vastgelegd in brief TNO nummer DHW-2018-0100314401
van 12 april 2018. Bij de berekeningen van TNO is uitgegaan van toepassing van
14 windturbines uit de 4 MW klasse. Dit is een windturbine met worst-case
afmetingen, samengesteld uit het op dit moment bij TNO beschikbare
windturbinebestand met een opgewekt vermogen tussen de 3.5 en 4.4 MW, een
ashoogte van 85 m en een rotordiameter van 130 m
De rapportage leidt tot de volgende conclusies:
1.         Reductie van de detectiekans ter hoogte van het bouwplan:
                 Na realisatie van het bouwplan is er op de toetsingshoogte van
1000 voet een detectie kans geconstateerd van97 % ter hoogte of in de directe
nabijheid van het bouwplan. Het bouwplan voldoet dus aan de thans gehanteerde
2018 norm.
2.         Reductie van het maximum bereik ten gevolge van de schaduwwerking van
het bouwplan: Voor de radar van Twenthe is er een afname van het maximum bereik
door de schaduw van het bouwplan van ca 50 meter. Het bouwplan voldoet
dus aan de thans gehanteerde 2018 norm.
Conclusie:
Gelet op het bovenstaande is geconcludeerd dat er bij het Ministerie van
Defensie geen bezwaar bestaat tegen realisatie van de veertien geplande
windturbines van het windpark Pottendijk, indien de in de rapportage van TNO
genoemde afmetingen van de windturbines niet worden overschreden. Bij wijziging
van het bouwplan is een nieuwe berekening noodzakelijk.
Ik hoop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd.
met vriendelijke groet,
Drs. M.H. (Rien) Mudde
Omgevingsmanager Defensie in Fryslân, Groningen, Drenthe en Overijssel
................................................................................
...............................
Cluster Ruimte / Sectie Omgevingsmanagement
Afdeling Klant en Vastgoedmanagement/ Directie Vastgoedbeheer
Rijksvastgoedbedrijf Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
Postadres:
Postbus 16169
2500 BD Den Haag
                                     Pagina 1
</pre>

====================================================================== Einde pagina 84 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 85 ======================================================================

<pre>         Mail beoordeling Radarhindertoetsing windpark Pottendijk Emmen
Bezoekadres:
Hanzelaan 310
8017 JK Zwolle
Kamer 6.044
0653362085
                                    Pagina 2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 85 =================================================================

<br><br>