<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre> ,
Accountantsverslag   2018
Gemeente Emmen




 _   27 mei 2019
                            18DO
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>1800                      T: +31 (0)50 521 57 57
                          E: groningen@bdo.nl
                          www.bdo.nl
                                                   BOO Audit Et Assurance B. V.
                                                   Postbus 253, 9700 AG Groningen
                                                   Paterswoldseweg810,   9728 BM Groningen




Aan de raad van de gemeente Emmen                  Geachte leden van de raad,
T.a.v. de heer H.D. Werkman,
raadsgriffier                                      Wij hebben de jaarrekening 2018 van de gemeente Emmen (hierna: Emmen) gecontroleerd. Zoals afgesproken in onze
Postbus 30001                                      opdrachtbevestiging d.d. 9 juli 2018, ontvangt u hierbij ons accountantsverslag 2018. In dit verslag hebben we de belangrijkste
7800 RA EMMEN                                      bevindingen en conclusies van de jaarrekeningcontrole opgenomen.

                                                   Onze bevindingen en aanbevelingen hebben wij besproken met de verantwoordelijke wethouder. Een afschrift van dit verslag is
Groningen, 27 mei 2019                             toegezonden aan het college van burgemeester en wethouders.
Kenmerk: RB/PS/AMT/1019811/021                     Het opstellen en controleren van de jaarrekening vraagt elk jaar weer een aanzienlijke inspanning. Het afgelopen jaar was met
                                                   name intensief vanwege alle ontwikkelingen ten aanzien van Wildlands en de gevolgen hiervan voor de jaarrekening 2018. Wij zijn
                                                   hierbij vanaf het begin nadrukkelijk betrokken en hebben de open en proactieve samenwerking erg gewaardeerd. Bij deze willen
                                                   wij alle betrokken medewerkers van de gemeente bedanken voor de constructieve en plezierige samenwerking tijdens de
                                                   controle.

                                                   Wij hopen u met dit verslag van dienst te zijn. Vanzelfsprekend zijn wij graag bereid om een nadere toelichting op de inhoud te
                                                   geven.


l"ma,;"          De d;,;tal, versie ,aa dit
document is vanaf de inhoudspagina
                                                   Met vriendelijke groet,

                                                   BDO Audit & Assurance B. V.
interactie], Aan de hand van de menustructuur
kan door het document genavigeerd worden.          namens deze,                                                     /e     I/.Q   r//)'-e._Qret!
Via een klik op het BOD-logo gaat u steeds één
stap terug in de menustructuur totdat u
uiteindelijk weer in het hoofdmenu (de
inhoudsopgave) uitkomt.
                                                                                                                   r7t p          h..eç/;(~   Cl   h /'   /r//~é}/
                                                   w.g. drs. R.H. Bouman RA



                                                                                                                                                                          IBDO
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre> ,
I n hou dsopgave
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre> ,
1. Dashboard accountantscontrole

Strekking controleverklaring                                        Aandachtspuntenvoor 2019                                          Resultaat2018: € 11,2 mln nadelig tov begroot
   De jaarrekening 2018 is getrouw, de controle verschillen         1.   Monitoring Wildlands                                         •     Het resultaat van Gemeente Emmen over het jaar 2018 ten
   blijven onder de goedkeuringstolerantie. Dit leidt tot een                                                                               opzichte van de gewijzigde begroting bedraagt { 11,2 miljoen
   goedkeurende controleverklaring vwb de getrouwheid.              2.   IT Beheersmaatregelen   a   Ambitieniveau AO/IB                    nadelig. Het rekeningresultaat is { 17,1 mln negatief.
   In onze controleverklaring geven wij een beperking tav de
   rechtmatigheid. Deze volgt met name uit de bevindingen ten       3.   Naleving in- en externe aanbestedingsregels                  •     De belangrijkste afwijking van de begroting na wijziging wordt
   aanzien van de Europese aanbestedingsregels.                                                                                             veroorzaakt door de afwaardering (middels een daartoe
   Wij willen de gebruiker van de jaarrekening expliciet wijzen                                                                             getroffen voorziening) van de certificaten op aandelen
   op de risico-inschatting van het college inzake de belangen in                                                                           Wildlands ad { 10,0 mln.
   Wildlands en hebben daartoe in onze controleverklaring een
   afzonderlijke paragraaf opgenomen (zie ook 4.1).                                                                                   •     Het weerstandsvermogen van de Gemeente Emmen
   Jaarverslag is verenigbaar met de jaarrekening.                                                                                          kwalificeert op basis van de eigen risico-inschatting en de door
   WNT is nageleefd; geen bevindingen tav de SiSa-bijlage.                                                                                  de gemeente gehanteerde norm als slecht.

                                                                    Belangrijkste bevindingen                                         Uw financiële positie vergeleken
   In de zomer 2018 was de terugloop in de bezoekersaantallen            Wij hebben geconstateerd dat voor een aantal inkoop-                                                             -Gemeente
   dusdanig dat de exploitatie en liquiditeitspositie van                contracten alsmede inkoop subsidies niet is voldaan aan EU                   Solvabiliteitsratio                 -Gemid_NL*
   Wildlands zorgwekkend werd. De raad heeft op 28 maart 2019            Aanbestedingsregels. Het hiermee gemoeide bedrag betreft         30,0%
   ingestemd met het voorgestelde herstructureringsscenario.             ca. EUR 4,6 mln; dit vormt een onrechtmatigheid.                            --------------------------------~7,1%
                                                                                                                                          25,0%
   Het gemeentelijk bruto financieel belang in Wildlands neemt
   daarmee toe tot {80,5 miljoen in de eerste helft 2019.                Er is sprake van controleverschillen inzake het sociaal      20,0%

   Uit de in opdracht van Wildlands uitgevoerde bedrijfswaarde           domein. Deze kennen een tweetaloorzaken: enerzijds de            15,0%
   berekening volgt dat er bij Wildlands een substantiële                door het SVB gerapporteerde fouten en onrechtmatigheden
                                                                                                                                          10,0%
   impairment van de aanwezige activa aan de orde is. Dit leidt          inzake PGB, anderzijds betreft dit verantwoorde zorgkosten
   ertoe dat in de gemeentelijke balans ultimo 2018 de                   WMO/ Jeugd waarvoor de prestatielevering niet is                  5,0%      ~-
                                                                                                                                                  6,4%               7,0%                 5,3%-
   certificaten Wildlands zijn afgewaardeerd (middels een                aangetoond.                                                       0,0%                         ~             ~     - ~4,..1%-,
   daartoe getroffen voorziening) naar { nihil.                                                                                                    PB17     JR16      PB18     JR17        PB19 JR18



                                                                                                       4
                                                                                                                                                                                              18DO
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre> ,
2. Uitkomsten jaarrekeningcontrole   IBDO
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre> ,
2.1 Getrouwheid van de jaarrekening
Gemeente Emmen
            Naast geconstateerde en gecorrigeerde controleverschillen, zijn tijdens onze controle de volgende resterende controleverschillen geconstateerd.




                  Materialiteit (1% voor fouten / 3% voor onzekerheden)                                                 € 4.400.000         € 13.200.000
                  Performance materialiteit (75% van de materialiteit)                                                  c 3.300.000          € 9.900.000

            Wij hebben, voor zover mogelijk, het college verzocht om deze controleverschillen te corrigeren. Het college heeft gemotiveerd aangegeven
            waarom zij deze verschillen niet heeft verwerkt en dat zij van oordeel is dat deze posten zowel individueel als gezamenlijk niet materieel zijn
            voor de jaarrekening als geheel. Deze verschillen en de analyse van de impact zijn bevestigd in de bevestiging van het college bij de jaarrekening.

            Wij concluderen dat de resterende niet-verwerkte controleverschillen zowel individueel als gezamenlijk niet materieel zijn voor de jaarrekening
            als geheel en hebben derhalve een goedkeurende verklaring verstrekt met betrekking tot de getrouwheid. Een goedkeurende verklaring met
            betrekking tot de getrouwheid betekent dat de jaarrekening 2018 een getrouw beeld geeft van de grootte en de samenstelling van zowel de baten
            en lasten over 2018 als van de activa en passiva per 31 december 2018 in overeenstemming met het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV)
            voor Provincies en Gemeenten.




                                                                          6
                                                                                                                                                      IBDO
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre> ,
2. 1 Rechtmatigheid                          van de jaarrekening
Gemeente Emmen
            Naast geconstateerde en gecorrigeerde controleverschillen, zijn tijdens onze controle de volgende resterende controleverschillen geconstateerd.




                            OngesaLdeerd~etrouwheidsfouten     _.                  1---.            transport!.               32~:QQg_i----.----.-1-J-26·900




                       6   I
                            =~~~~:~j~; ~~~~f:~~:==~--~:4,t=1---- -_:
                            Fouten rechtmatigheid PGB (gerapporteerd door SVB)     I




                                                                                   i
                   ----i:;:":"--.-----------.-.,.-.--~----.--.-------+-----~~~~---,---------+----------I
                                                                                                           4.3!




                                                                                                                  I
                                                                                                                              287.0001




                                                                                                                                       I
                           jTotaal                                                 I                                       5.208.000                 1.126.000

                   ~M-a-t-er-ia-l-it-e-it-(~1-%-v-o-or~fu-u~te-n--/-3°-%-v-o_or_o_n_z_e_k_er_h~e_d_en~)~
                                                                               ~                       -+_~           __   €_4_.4"_0_0_.0-0-0+----_€-1-3.200.000
                   Performance materialiteit (75% van de materialiteit)                                                    € 3.300.000         € 9.900.000

            Ten aanzien van het aspect rechtmatigheid overstijgen de geconstateerde fouten de geldende goedkeuringstoleranties.            Dit leidt voor wat betreft
            het aspect rechtmatigheid tot een oordeel met beperking.




                                                                          7
                                                                                                                                                            IBDO
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>   III
2.2 Aandachtspunten             voor 2019

Inleiding                       Monitoring Wildlands
Naar aanleiding van onze        De herstructurering van de financiële belangen in Wildlands en het feit dat de nieuwe business case van het
controle van de jaarrekening    park zich de komende jaren moet bewijzen maken dat het financiële risico voor de gemeente onverminderd
2018 hebben wij een aantal      groot is. Realisatie van de voorgenomen aanpassingen in de governance structuur en een gedegen inrichting
bevindingen en aanbevelingen    van de monitoring van de resultaten en de effecten daarvan op de gemeentelijke posities is van wezenlijk
over het afgelopen boekjaar     belang.
weergegeven. Daarnaast willen
wij, vanuit onze natuurlijke    IT Beheersmaatregelen & Ambitieniveau AOIIB
adviesfunctie, de volgende      Tijdens onze interim-controle hebben wij beperkt verbeteringen in de inrichting en uitvoering van de IT
aandachtspunten voor het        General Controls geconstateerd, waardoor ook voor de controle 2018 nog niet gesteund kan worden op de
komende jaar benoemen.          beheersmaatregelen in de applicaties en processen. Wij adviseren de benodigde IT beheersmaatregelen
                                nader te formaliseren / implementeren. Ook kunnen wij (nog) niet steunen op de interne beheersing in de
                                processen. Onze controle is daarmee hoofdzakelijk gegevensgericht en achteraf. Wij adviseren een
                                standpunt in te nemen / uw ambities te formuleren tav (de doorontwikkeling van) uw interne beheersing.
                                Inkopen en Aanbesteden
                                In het kader hebben van onze rechtmatigheidscontrole hebben wij de naleving van de geldende EU
                                Aanbestedingsregels en interne aanbestedingsrichtlijnen gecontroleerd. Zie hoofdstuk 4.6 voor onze
                                bevindingen.
                                Hieruit blijkt dat er in de voorkant van het proces nog niet voldoende waarborgen zijn getroffen die
                                afdwingen dat de interne en/of externe aanbestedingsregels worden gevolgd. Evenals voorgaande jaren
                                adviseren wij u nader aandacht te besteden aan de inrichting van het inkoopproces.




                                                       8
                                                                                                                                 IBDO
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre> ,
3. Resultaat en financiële positie   IBDO
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre> ,
3.1 Resultaat 2018

        Het resultaat van Gemeente Emmen over het jaar 2018 ten opzichte van de gewijzigde begroting bedraagt € 11,2 mln nadelig. In het onderstaand
        overzicht is het resultaat in het kort weergegeven:


         Overzicht van baten en lasten                                       2018         Begroting           Verschil
                                                                                     na wijzigingen
         Saldo Programma's en Algemene Dekkingsmiddelen                   (28.317)         (19.340)
         Onttrekkingen reserves                                            16.936            18.704
         Dotatie aan reserves                                              (5.673)          (5.245)              (428)
         Resultaat                                                        (17.054)          (5.881 )          (11.173 )

        De belangrijkste afwijking van de begroting na wijziging wordt veroorzaakt door de in de jaarrekening verwerkte afwaardering van de certificaten
        op aandelen Wildlands ad € 10,0 mln. Zoals in hoofdstuk 4.1 van deze rapportage nader is beschreven houdt dit direct verband met de in de ie
        helft 2018 acuut geworden problematiek rondom Wildlands. De financiële gevolgen hiervan voor de gemeente Emmen zijn eind 2018, begin 2019
        pas echt duidelijk geworden. De afwijkingen van de begroting na wijzigingen zijn in de jaarrekening verder nader toegelicht.

        Wanneer de afwaardering Wildlands buiten beschouwing wordt gelaten wijkt het resultaat 2018 slechts 0,3% af van de totale begrote lasten (na
        wijziging). Op basis van onze ervaringsnorm bij decentrale overheden is een afwijking van 2-3 % inherent aan een complex begrotingsproces. Het
        voorspellend vermogen van de gemeente voor wat betreft de reguliere bedrijfsvoering blijkt hiermee derhalve van een goed niveau te zijn
        geweest.

        In absolute zin bedraagt het tekort over 2018 € 17,1 mln. In de primitieve begroting was uitgegaan van een saldo van nagenoeg € nihil. Naast de
        genoemde afwaardering van de certificaten Wildlands hangt dit in belangrijke mate samen met significante tegenvallers in het sociaal domein. In
        de eerdere bestuursrapportages was dit reeds nader geanalyseerd.




                                                                     10
                                                                                                                                               18DO
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre> ,
3.2 Uw financiële positie vergeleken

                                                                                                                -Gemeente
                                                                              Solvabiliteitsratio               -Gemid. NL *
                                                            30,0%

                                                            25,0%

                                                            20,0%                                     - .. ,,-- -- -

                                                            15,0%    --_._._-

                                                            10,0%

                                                             5,0%

                                                                                                                         , 4.,1%.....,   • De bron voor de gemiddelden NL
                                                             0,0%    r--'_'     --r----'_'_-
                                                                                                                                         betreft het gemiddelde over 2017
                                                                         PB17        JR16      PB18    JR17       PB19      JR18         voor gemeenten met 100.000 -
                                                                                                                                         150.000 inwoners volgens de BDO
                                                                                                                                         Financiële benchmark

                 Netto schuldquctë
     14@,0%
     120,0%
     100,0%
                     104%
      80,0%
      60,0%
      40,0%
                ---------lf .!'~%'                  58,0%

      20,0%
       0,0%
              PB17   JR16   ~B18   JR17   PB1'll   JR18
                                                                                                                                                               IBDO
                                                                    11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre> ,
3.2 Uw financiële positie vergeleken
        Onze rol in relatie tot het weerstandsvermogen en financiële kengetallen
        De analyse van het weerstandsvermogen en de financiële kengetallen is een onderdeel van het jaarverslag en de paragraaf weerstandsvermogen en
        risicobeheersing. Vanuit onze controlerende rol dienen wij vast te stellen of het jaarverslag (en dus deze paragraaf) niet strijdig is met de
        jaarrekening en geen materiële onjuistheden bevat. De kengetallen moeten altijd in relatie tot elkaar worden bezien. Uit de combinatie van de
        kengetallen kan een beeld worden gemaakt van de financiële positie van de gemeente. Daarbij kan ook inzichtelijk worden gemaakt wat de
        oorzaak is van een sterke of zwakke financiële positie. De financiële kengetallen geven, met de inherente beperkingen hierbij, inzicht in (de
        ontwikkeling) uw financiële positie, mede in relatie tot de landelijke benchmark.

        Ontwikkeling Nederlandse Gemeenten
        Het zijn roerige tijden voor gemeenten. De recessie - met de teruglopende inkomsten, tegenvallende grondverkopen en zware bezuinigingen - was
        nog maar net achter de rug, of de volgende grote uitdaging diende zich aan: het sociaal domein. Sinds 2015 bent u verantwoordelijk voor een groot
        aantal taken in het sociaal domein: maatschappelijke ondersteuning, jeugdzorg en arbeidsparticipatie. Dat is een monsterklus, operationeel én
        financieel. Gemeenten kunnen die taken, die gemiddeld bijna 40% van de totale begroting uitmaken, nu nog nét dragen. De meeste gemeenten
        geven echter aan dat het sociaal domein zwaar drukt op de begroting en vrezen dat het water ze straks financieel tot aan de lippen komt te staan.
        Of erger. Dat roept de vraag op hoe financieel gezond de Nederlandse gemeenten zijn. En wat betekent dit alles voor de komende jaren?

        Om daarover helderheid te geven, hebben wij vanuit de branchegroep Lokale Overheid de financiële cijfers en kengetallen van alle gemeenten in
        Nederland over 2008 tot en met 2017 op een rij gezet en geanalyseerd. De uitkomsten daarvan zijn niet eenduidig; daarvoor zijn de verschillen
        tussen gemeenten, provincies en (krimp)regio's te groot. Landelijk gezien ontdekten wij echter wel degelijk een trend: de algehele solvabiliteit is
        tussen 2009 en 2017 gedaald van 42% naar 35%. Juist nu de gemeenten als gevolg van de nieuwe verplichtingen in het sociaal domein onder grote
        financiële druk staan, is dat een zorgelijke ontwikkeling. De bewegingsvrijheid van gemeenten neemt af omdat gemeenten steeds minder invloed
        hebben op hun uitgaven. Krimpregio's hebben het zwaar. Dat vraagt om hernieuwde aandacht voor de weerbaarheid en wendbaarheid
        (stresstesten), een risicogericht financieel toezicht, de herijking van de Algemene Uitkering en nieuwe vormen van samenwerken. Hoe dan ook:
        deze uitdagingen betekenen dat gemeenten keuzes moeten maken.




                                                                      12
                                                                                                                                                 IBDO
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre> ,
3.2 Uw financiële positie vergeleken
        Weerstandsvermogen Gemeente Emmen is slecht
        In de paragraaf weerstandsvermogen heeft het college een overzicht opgenomen van de weerstandscapaciteit. De weerstandscapaciteit bedraagt
        volgens deze paragraaf € 8,2 miljoen. In de paragraaf weerstandsvermogen zijn de relevante risico's benoemd. De Gemeente Emmen heeft op
        basis van interne ramingen het totale bedrag aan risico's waaraan de organisatie is blootgesteld bepaald op € 22,8 miljoen.

        Aandachtspunt hierin zijn de risico's verbonden aan het financiële belang in Wildlands. Voor de bepaling van het benodigde gemeentelijk
        weerstandsvermogen is dit in afwijking van de gangbare gemeentelijke systematiek buiten de zgn. Monte Carlo berekening gehouden. Dit omdat
        dit risico zich niet verhoudt tot de omvang van de andere risico's en daarmee afbreuk zou doen aan de bruikbaarheid van de uitkomsten. Het
        bepalen van het risicoprofiel omtrent de belangen in Wildlands vergt maatwerk. De gemeente heeft hiertoe een berekening gemaakt van de
        eventuele liquiditeitsbehoefte van Wildlands in een worst case scenario van 850.000 bezoekers en op basis van 4 jaar overbrugging. In het
        jaarverslag is de gemaakte berekening nader inhoudelijk toegelicht. Wij stemmen in met de hier gehanteerde argumentatie en systematiek.

        De ratio weerstandsvermogen van de gemeente Emmen is ten opzichte van 2017 aanmerkelijk verslechterd. In onderstaande de tabel is de
        ontwikkeling sinds 2017 weergegeven:

                                           J 2017   B 2019   J 2018

        beschikbare weerstandscapaciteit   31.801   26.569    7.848
        benodigde weerstandscapaciteit     17.272   26.624   22.851

        ratio (beschikbaar / benodigd)       184      100      034

        Uit de tabel volgt dat ten opzichte van de situatie in de jaarrekening 2017 de beschikbare weerstandscapaciteit aanzienlijk is gedaald. Enerzijds
        hangt dit samen met de afwaardering van de certificaten [n Wildlands ad € 10,0 mln (zie ook 4.1), anderzijds is dit het gevolg van de (conform
        begroting) in 2018 gedane onttrekkingen aan de reserves. Het weerstandsvermogen van de gemeente Emmen is gegeven de ratio per ultimo 2018 in
        relatie tot de door de gemeente gehanteerde norm ultimo 2018 als slecht te kwalificeren.




                                                                      13
                                                                                                                                              IBDO
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre> ,
3.2 Uw financiële positie vergeleken
        Solvabiliteit en netto-schuldquote
        De solvabiliteit bedraagt ultimo 20184%. Voor de solvabiliteit geldt dat hoe hoger dit percentage is, hoe beter de gemeente in staat is om haar
        verplichtingen op lange termijn de voldoen. De solvabiliteit van de Gemeente Emmen ligt (ver) onder het landelijk gemiddelde over 2017 voor
        gemeenten van vergelijkbare omvang. De netto schuldquote bedraagt 122%. De netto-schuldquote geeft een indicatie van de druk van de
        rentelasten en de aflossingen op de exploitatie en de hoogte van de investeringen uit het nabije verleden.

        Zowel de solvabiliteit als de netto-schuldquote laten een negatieve ontwikkeling ten opzichte van het gemiddelde van qua omvang vergelijkbare
        gemeenten zien.

        Ratio grondexploitatie
        Voor de ratio grondexploitatie geldt dat hoe lager deze is, hoe beter. De ratio grondexploitatie van de Gemeente Emmen is de afgelopen jaren
        tamelijk stabiel en ligt met ca 8% inmiddels duidelijk onder het landelijk gemiddelde.




                                                                     14
                                                                                                                                                IBDO
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre> III
4. Belangrijkste bevindingen   IBDO
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>  ,
4.1 Wildlands (1)
Terugblik
            Terugblik, monitoring en genomen maatregelen t.a.v. Wildlands in 2018/ 2019
            In onze managementletters en accountantsverslag over de afgelopen jaren hebben wij aandacht gevraagd voor de wijze waarop de gemeente
            Emmen de waardering van haar belangen in Wildlands monitort en beoordeelt. Vorig jaar bleek voor het eerst een duidelijke trigger tot
            impairment aanwezig vanwege de tegenvallende bezoekersaantallen en resultaten 2017 en begin 2018. Een trigger tot impairment is een
            aanleiding die tot mogelijke waardevermindering kan leiden en toetsing in het kader van de jaarverslaggeving noodzakelijk maakt.

            Op basis van de destijds ontvangen analyse leek sprake te zijn van een toegenomen risico voor de gemeente. Het college heeft in haar position
            paper van mei 2018 de inschatting gemaakt dat er voldoende en concrete redenen waren om op dat moment niet tot daadwerkelijke afwaardering
            / impairment van de belangen in Wildlands over te gaan. Het college heeft in de jaarrekening 2017 het risico benoemd en voorlopig afgewogen dat
            het risico met een kans van 10% en een maximale impact van € 44 miljoen toereikend moest worden geacht. In onze verklaring bij de jaarrekening
            2017 hebben wij de gebruiker van de jaarrekening expliciet gewezen op de risico inschatting van het college. Om die reden is in onze
            controleverklaring 2017 een afzonderlijke paragraaf ter benadrukking opgenomen.

            In de zomer 2018 bleek de terugloop in de bezoekersaantallen dusdanig dat de exploitatie en liquiditeitspositie van Wildlands zorgwekkend werd,
            leidend tot een verzoek van Wildlands tot uitstel van haar betalingsverplichtingen aan de gemeente in augustus 2018. Teneinde Wildlands te
            redden is eind oktober 2018 door de directie Wildlands een nieuwe businesscase gepresenteerd, leidend tot een vraag aan de gemeente Emmen bij
            te dragen in de liquiditeitsbehoefte op lange termijn.

            In de afgelopen periode heeft een taskforce van de gemeente een uitgebreide analyse gedaan van de haalbaarheid van de business case,
            alternatieve scenario's en onderbouwingen. Er is onder meer onderzoek gedaan en advies gevraagd omtrent de haalbaarheid van de
            uitgangspunten, de economische impact van Wildlands, het risico op staatsteun, de fiscale risico's, de mogelijkheid van herstructurering, de
            inrichting van de governance, etc. Daarnaast zijn veel gesprekken gevoerd met diverse belanghebbenden, waaronder de andere financiers en de
            Waterleiding Maatschappij Drenthe (WMD). Naar onze inschatting heeft de taskforce het mogelijke gedaan om de door Wildlands opgestelde
            businesscase inhoudelijk te beoordelen, te toetsen op onderbouwingen en voor te leggen -aan college en raad.




                                                                        16
                                                                                                                                                 IBDO
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>  ,
4.1 Wildlands (2)
Omvang financiële belangen
              Terugblik, monitoring en genomen maatregelen t.a.v, Wildlands in 2018/ 2019 (vervolg)
              De gemeenteraad van de gemeente Emmen heeft op 28 maart 2019 ingestemd met het voorgestelde herstructureringsscenario.           In het (openbare)
              raadsvoorstel zijn de overwegingen uitgebreid toegelicht. Deze geven wij daarom hier niet opnieuw weer.

                                                                                *
              Belangrijke constatering blijft natuurlijk dat het bruto bedrag waarover de gemeente risico loopt toeneemt. Zoals in het raadsvoorstel is toegelicht
              neemt het netto financieel gevolg naar de inschatting van het college minder toe doordat de gemeente in de nieuwe situatie enig financier is en
              daarmee meer zekerheden verkrijgt.
              Daarbij is in het raadsvoorstel een belangrijke kanttekening gemaakt met betrekking tot het onderzoek en mogelijke gevolgen van een impairment
              bij Wildlands.

              Financiële belang gemeente Emmen in Wildlands ultimo 2018 en na besluitvorming business case in 2019
              Per ultimo 2018 had de gemeente Emmen in de concept jaarrekening de navolgende financiële belangen inzake Wildlands:


               ~:~~:~~~- ~=-~~~~--~-~~:~~--'-=~~=L -l&1               . _ . . .!~~.?_?}J
               gea~~"-~~E_<:i.~J>_~t<:!r~~~_!.~~_~!pl~_~t.~~~_~~?~t.~_~_.!

               C~=~=_~~'=~-=-~=~::~'-~=_~=:==~~~I-7~~_z]
               [certificaten op aandelen Wildlands                   I 10.0001

              De instemming met het voorliggende herstructureringsscenario heeft tot gevolg dat het gemeentelijk bruto financieel belang in Wildlands verder
              toeneemt. In de nieuwe situatie zal het financieel belang bestaan uit:
                      • €: 70,5 mln leningen (waarvan €: 7,5 mln in rekening-courant)
                      • €: 15,6 mln geactiveerde bijdragen
                      • € 10,0 mln certificaten op aandelen

              In het vervolg van dit verslag besteden wij eerst uitgebreid aandacht aan de onderbouwing van de uitgangspunten en parameters van de nieuwe
              business case Wildlands, omdat deze van wezenlijk belang zijn voor de jaarrekening en waardering van lening en certificaten. Vervolgens geven
              wij ons oordeel ten aanzien van de leningen, certificaten en geactiveerde bijdrage.



                                                                                           17
                                                                                                                                                        18DO
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre> ,
4.1 Wildlands (3)
        Beoordeling Business Case Wildlands en belangrijkste schattingen / parameters
        Inherent aan het opstellen van een jaarrekening en de business case Wildlands (ten behoeve van de beoordeling van de waardering van de leningen
        aan Wildlands) is dat het college schattingen moet maken. Bepaalde schattingen zijn van bijzonder belang door hun invloed op de uitkomsten en
        de waarschijnlijkheid dat toekomstige gebeurtenissen significant afwijken van de verwachtingen van het management. Een goed inzicht in de
        business case (en de daarop te baseren waardering van de door de gemeente gehouden financiële belangen) vereist kennis van deze parameters.
        Als onderdeel van de controle hebben wij de aanvaardbaarheid van de schattingen en de wijze waarop de zijn onderbouwd beoordeeld. In het
        hierna opgenomen overzicht hebben wij de belangrijkste parameters van de business case weergegeven en aangegeven op welke wijze wij de door
        het college gebruikte mate van prudentie inschalen.

        Parameter in de business case    Beoordeling       Toelichting schatting



                                                           Begin 2019 heeft onderzoeksbureau Ecorys op verzoek van de gemeente Emmen de in de business case
                                                           gehanteerde prognose van bezoekersaantallen 2019 en verder beoordeeld. Ecorys acht de raming van
                                                           Wildlands realistisch en voldoende gedetailleerd. In de business case is uitgegaan van ruim 940.000 bezoeken
                                                           in 2019, oplopend richting 2028 en verder tot ruim 1 miljoen bezoeken. Vanuit onze verantwoordelijkheid      en
                                                           de controlestandaarden COS 540 (schattingen) en COS 500.8 (managementexperts) hebben wij de opdracht
        Prognose bezoekersaantallen
                                          oae              aan Ecorys, kennis & ervaring van het bureau en de wijze van uitvoering van het onderzoek(inclusief
                                                           resultaten) beoordeeld. Wij concluderen dat Ecorys kwalificeert als een in dit kader geloofwaardige
                                                           management expert. Om die reden hebben wij gebruik gemaakt van hun werkzaamheden en bevindingen.
                                                           Gezien de over 2018 gerealiseerde bezoekersaantallen, de (rand)voorwaarden die Ecorys benoemd en het feit
                                                           dat in de business case de prognoses 2019·2028 v. w. b. de financiering zijn doorgetrokken over een looptijd
                                                           van 40 jaren, kwalificeren wij de gehanteerde prognose bezoekersaantallen als aanvaardbaar maar
                                                           optimistisch.

                                                           Ecorys heeft eveneens de door Wildlands geraamde zgn. yield (netto opbrengst per bezoeker) beoordeeld. Met
                                                           Ecorys constateren wij dat de yield in de business case vanaf 2019 met de jaren toeneemt. Deze groei ligt
                                                           hoger dan voor de bezoekersaantallen is voorzien. De reden hiervoor is het feit dat bij het bepalen van de
        Yield per bezoeker

                                          oae              jaarlijkse yield rekening is gehouden met (jaarlijkse) kostenstijgingen bij de inkoop en exploitatie en waarvan
                                                           is aangenomen dat deze aan de bezoekers kunnen worden doorberekend. Hoewel dit een houdbare
                                                           veronderstelling betreft kwalificeren wij deze inschatting eveneens als aanvaardbaar maar optimistisch.




                                                                      18
                                                                                                                                                                   IBDO
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre> ,
4.1 Wildlands (4)
        Beoordeling Business Case Wildlands en belangrijkste schattingen I parameters (vervolg)

        Parameter in de business case          Beoordeling   Toelichting schatting
                                           I




                                                             De veronderstelde jaarlijkse toename van de gemiddelde uitgaven per bezoeker aan horeca en retail worden
                                                             door Ecorysgekwalificeerd als redelijk en plausibel en in lijn met de gemiddelde uitgaven in andere
        Aannamesinzake overige omzet
        (retail, horeca)                        000          attractieparken en dierentuinen. Uitgevoerde scans door een gespecialiseerdbureau hebben geleid tot een
                                                             groot aantal praktische adviezenwaardoor de beoogdestijging naar verwachting van Ecorys ook daadwerkelijk
                                                             kan worden gerealiseerd. Wij kwalificeren de gemaakte inschattingen daarom als aanvaardbaar/ neutraal.


                                                             Teneinde te komen tot een weer rendabele exploitette zijn in de businessverschillende bezwinigingenen
                                                             kosten rattonatisattes voorzien. Om de beoogdebezuinigingente realiseren zullen eenmalige kosten moeten
                                                             worden gemaakt. Wij hebben de onderbouwingenen specificaties hiervan beoordeeld. Onzeconclusie is dat,

        Kosten &: voorgenomenbesparingen       ooe           hoewel de gemaakte aannamesin beginsel aannemelijk lijken en het managementvan Wildlands hier goede
                                                             toelichtingen en verklaringen voor kan geven, er nog wel sprake is van een geraamdebezuinigingenvan € 1
                                                             miljoen welke nog nader moeten worden ingevuld. Daarnaastzal sprake van zijn van frictiekosten welke
                                                             weliswaar zijn geprognotiseerd, maar nog omgevenzijn met onzekerheden. Wij kwalificeren de gehanteerde
                                                             prognosesvoor wat betreft kosten en voorgenomenbesparingendaarom als aanvaardbaarmaar optimistisch.


                                                             Basis voor de businesscase vormt de door de gemeente Emmentoegezegdebenodigdefinanciering tegen een
                                                             langjarig vast rente percentage van 2,25% (met korting in de eerste 5 jaren). Ofschoonde rentelasten in de
                                                             businesscase zich hiermee eenduidig laren inschatten, bestaat er voor de gemeente een risico dat de lange
        Rente langlopendefinanciering
                                               000           termijn rente uiteindelijk gaat stijgen waardoor de gemeente hier in potentie een financieel risico loopt. Wij
                                                             gaan er van uit dat de gemeente Emmenhaar aan te trekken financiering goed afstemt op de looptijd van de
                                                             financiering aan Wildlands en voldoet aan de vereisten in de wet Fido (zie ook de paragraaf financiering). Om
                                                             deze reden schatten wij het door de gemeente gehanteerde rentepercentage irt de waardering van haar
                                                             leningen u/g als aanvaardbaar/ neutraal.




                                                                       19
                                                                                                                                                                   IBDO
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre> ,
4.1 Wildlands (5)

        Waardering leningen Wildlands in de jaarrekening 2018
        Met de gekozen uitgangspunten moet de huidige business case toereikend zijn om in elk geval de (lage) rente en aflossing te kunnen dekken. In het
        kader van de waardering van de leningen u/g heeft de gemeente Emmen een netto contante waarde berekening gemaakt aan de hand van de
        liquiditeitsprognose bij het door Wildlands opgestelde nieuwe businessplan. Deze berekening toont aan dat Wildlands bij realisatie van het
        businessplan in staat is de rente en aflossing op haar leningen bij de gemeente te voldoen. Wij hebben in het kader van onze controle de
        uitgangspunten van de businesscase beoordeeld en de door de gemeente gemaakte berekeningen getoetst. Wij stemmen in met de gepresenteerde
        uitkomsten en stemmen om die reden tevens in met de volwaardige waardering van de leningen u/g (inclusief openstaande vorderingen) aan
        Wildlands in de gemeentelijke balans per ultimo 2018.

        Geactiveerde bijdrage in eigendom derden van € 15,6 miljoen
        Daarnaast had de gemeente op haar balans een immaterieel actief ad € 15,6 mln staan betreffende een zgn. bijdrage aan activa in eigendom
        derden. Dit was het saldo van investeringen, aankoop gronden, verplaatsingsbijdrage, eigen bijdragen uit reserves en subsidies ten tijde van de
        verplaatsing van het dierenpark. De eerder gekozen insteek om dit bedrag te presenteren als immaterieel vast actief (geactiveerde bijdrage
        derden) is gegeven de ontwikkelingen rondom Wildlands herzien. Feitelijk heeft de gemeente destijds voor de bijgedragen bedragen de locatie
        Rensenpark verkregen waarmee uitdrukkelijk een maatschappelijke functie werd beoogd. Om deze reden hebben wij ingestemd met de
        reclassificatie van dit bedrag in de balans naar materiele vaste activa met een maatschappelijk nut.

        Waardering certificaten Wildlands € 10 miljoen
        Voor wat betreft de certificaten op aandelen Wildlands per ultimo 2018 geldt conform de regels van het BBV het principe van verkrijgingsprijs of
        lagere marktwaarde. Uit de door KPMG Corporate Finance in opdracht van Wildlands uitgevoerde bedrijfswaarde berekening volgt dat er bij
        Wildlands een substantiële impairment van de aanwezige activa noodzakelijk is. De reden hiervan is dat bij een waardering volgens de
        verslaggevingsregels van Boek 2, titel 9 Burgerlijk Wetboek en de Richtlijnen voor de Jaarverslaggeving (RJ, geldend voor BV's) de business case
        gewaardeerd en contant gemaakt moet worden tegen een in de markt gangbaar en vereist rendementspercentage. Het gevolg van het contant
        maken van de business case tegen dit percentage is dat in de jaarrekening van Wildlands, naast het significante verlies uit bedrijfsvoering over
        2018 tevens een afwaardering van ca. € 50 mln op de aanwezige activa zal worden gepresenteerd. Dit resulteert in een aanmerkelijk negatief
        eigen vermogen. Dat leidt ertoe dat in de gemeentelijke balans ultimo 2018 de certificaten middels het treffen van een voorziening zijn
        afgewaardeerd naar € nihil. Wij onderschrijven deze verwerkingswijze.



                                                                     20
                                                                                                                                                IBDO
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre> ,
4.1 Wildlands (6)
        Inschatting risico's en weerstandsvermogen Wildlands
        In 2017 heeft het college het risico met betrekking tot Wildlands benoemd en afgewogen dat een weerstandsvermogen met een kans van 10% en
        een maximale impact van € 44 miljoen toereikend moet zijn. Wij hebben destijds aangedrongen op een duidelijke toelichting van dit (toegenomen)
        risico in de jaarrekening en in de paragraaf weerstandsvermogen van de gemeente Emmen. Om de gebruiker van de jaarrekening expliciet te
        wijzen op deze belangrijke risico-inschatting van het college hebben wij in 2017 in onze verklaringen een afzonderlijke paragraaf opgenomen ter
        benadrukking van dit risico.
        Het college van Burgemeester en Wethouders heeft in de jaarrekening voor de bepaling van het gemeentelijk weerstandsvermogen het risico
        m.b.t. het grote financiële belang van de gemeente Emmen in Wildlands beschreven. Rekening houdend met het raadsbesluit d.d. 29 maart 2019
        en het daarin voorgestelde scenario herstructurering heeft het college middels een maatwerkberekening het risico omtrent de belangen in
        Wildlands ingeschat. De gehanteerde berekening is in de jaarrekening toegelicht. Het college heeft daarbij aangegeven dat het inschatten van het
        risico erg complex, omvangrijk en gevoelig is en blijft, en zij licht de aanvullend genomen maatregelen toe. Tevens wordt verwezen naar de
        relevante toelichtingen op de balans.

        Ons oordeel in relatie tot de jaarrekening
        Wij kunnen instemmen met de waardering en toelichting van de financiële vaste activa in de jaarrekening en de paragraaf weerstandsvermogen
        van het jaarverslag, maar willen de gebruiker van de jaarrekening wel expliciet wijzen op de risico-inschatting van het college. Om die reden
        hebben wij in onze verklaring een afzonderlijke paragraaf opgenomen waarin wij wijzen op dit risico. Een dergelijke paragraaf doet geen afbreuk
        aan ons oordeel, maar wijst de gebruiker van de jaarrekening op de onzekerheden / risico's ten aanzien van Wildlands en het mogelijke effect van
        toekomstige ontwikkelingen op de jaarrekening van de gemeente Emmen.

        Wij hebben deze paragraaf als volgt geformuleerd:
        Wij vestigen de aandacht op de toelichting van het college van Burgemeester en Wethouders in de jaarrekening op pagina 149 en 150 waarin voor
        de bepaling van het gemeentelijk weerstandsvermogen het risico m.b. t. het grote financiële belang van de gemeente Emmen in Wildlands is
        beschreven. Rekening houdend met het raadsbesluit d.d. 29 maart 2019 en het daarin voorgestelde scenario herstructurering heeft het college
        middels een maatwerkberekening het risico omtrent de belangen in Wildlands ingeschat. De gehanteerde berekening is in de jaarrekening
        toegelicht. Het college heeft daarbij aangegeven dat het inschatten van het risico erg complex, omvangrijk en gevoelig is en blijft, en zij licht de
        aanvullend genomen maatregelen toe. Tevens wordt verwezen naar de relevante toelichtingen op de balans. Ons oordeel is niet aangepast met
        betrekking tot deze aangelegenheid.


                                                                      21
                                                                                                                                                 18DO
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre> ,
4.1 Wildlands (7)
        Aanbevelingen ten aanzien van de monitoring Wildlands
        De herstructurering van de financiële belangen in Wildlands en het feit dat de nieuwe business case van het park zich de komende jaren moet
        bewijzen maken dat het financiële risico voor de gemeente onverminderd groot is. Realisatie van de voorgenomen aanpassingen in de governance
        structuur en een gedegen inrichting van de monitoring van Wildlands is van wezenlijk belang. Belangrijk element hierin zal zijn een jaarlijkse
        toetsing van de mate waarin de aan de business case te grondslag liggende parameters kunnen worden gerealiseerd. Indien nodig moet dan de
        business case hier (tijdig) op worden aangepast en vertaald worden in de waarderingen van de leningen en participatie in de jaarrekening van de
        gemeente Emmen. Het eerder afronden van de jaarrekening van Wildlands maakt dit proces een stuk efficiënter.




                                                                    22
                                                                                                                                              18DO
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre> ,
4.2 Ontwikkeling grondexploitaties                                                    (1)
        Actualisatie en bijstelling grondexploitaties
        De veruit grootste balanspost met betrekking tot onderhanden projecten betreft de voorraden (grondexploitatie). Door de invloed van de
        parameters (zoals kostenstijgingen, fasering, druk op verkoopprijzen, rente-effecten) die bepalend zijn voor de in de toekomst te realiseren
        opbrengsten hebben wij bij onze controle de grondexploitaties diepgaand gecontroleerd.

        De risico's voor de grondexploitaties zijn in essentie terug te brengen tot drie P's:
        • Planning: is de tijdsplanning van de projecten afgestemd op de (on)mogelijkheden in de markt? Immers, de marktbehoefte bepaalt welke
          projecten op welk moment te realiseren zijn.
        • Programmering: in de afgelopen jaren hebben economische ontwikkelingen geleid tot belangrijke wijzigingen in vooral de woningbehoefte. Is er
          een kritische analyse van de 'mix' van woningen (huur, koop, vrije kavel appartementen, etc.) in de projecten in relatie tot de huidige
          marktvraag in de gemeente? Vergelijkbare overwegingen gelden ten aan zien van de vraag naar bedrijfslocaties.
        • Prijs: inherent gevolg van de economische crisis is dat de verkoopprijzen van panden en dus van grond onder druk staan. Is afgewogen welke
          prijzen kunnen worden gehandhaafd, rekening houdend met het risico dat gronden later of in het geheel niet worden afgenomen?

        Deze drie P's zijn tijdens de jaarrekeningcontrole besproken met uw medewerkers. Tijdens deze gesprekken zijn de uitgangspunten besproken en
        beoordeeld. De grondexploitaties zijn met deze uitgangspunten per 31 december 2018 geactualiseerd. Tevens is beoordeeld of het onderhanden
        werk in de jaarrekening op een juiste wijze zijn gewaardeerd en of er mogelijk een (aanvullende) verliesvoorziening moet worden getroffen.

        De boekwaarde 2018 bedraagt ca. € 60 miljoen. Het grootste deel van de boekwaarde 2018 betreft bedrijventerreinen (ca. € 46 mln). Daarnaast
        kennen de in exploitatie genomen woningbouwcomplexen een boekwaarde van ca. € 14 mln. Ultimo 2018 is er een voorziening grondexploitaties
        gevormd ad € 27 mln (2017: € 24,7 mln) betreffende complexen met een verwachte negatieve eindwaarde. Dit op grond van de actuele
        berekeningen van de eindwaarden en in lijn met de geactualiseerde analyses in het MPG 2018 (april 2018). De grootste voorzieningen hebben
        betrekking op Delftlanden-I (€ 6,5 mln) en de bedrijventerreinen (totaal € 16,6 mln).




                                                                     23
                                                                                                                                                IBDO
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre> ,
4.2 Ontwikkeling grondexploitaties                                                  (2)
        Actualisatie en bijstelling grondexploitaties
        Zoals in de jaarrekening is toegelicht kennen een aantal grondexploitaties een looptijd langer dan de richttermijn op grond van het BBV van
        maximaal 10 jaar. Voor de bedrijventerreinen moet na 10 jaar nog ongeveer 23 ha worden uitgegeven, met name op het Bedrijvenpark A37 en
        Businesspark Meerdijk. Het grootste deel hiervan heeft betrekking op het Bedrijvenpark A37, met een relatief lage boekwaarde per m2. Voor deze
        complexen langer dan 10 jaar heeft de gemeente Emmen een raadsbesluit genomen en de onderstaande risico-beperkende beheersmaatregelen
        getroffen:
        • Het niet indexeren van opbrengsten die verder liggen dan 10 jaar.
        • Aanpassing van de rekenrente naar 2,04%
        • Het opstellen van een risicoberekening ten aanzien van de geprognotiseerde opbrengsten na 10 jaar. Aan de hand van de vastgestelde
           disconteringsvoet is het risico ten aanzien van deze opbrengsten na 10 jaar gekwantificeerd op € 2,8 miljoen en opgenomen in de berekening
           van het weerstandsvermogen.

        Niet in exploitatie genomen gronden
        Alle bouwgronden niet in exploitatie (BNIE) waren, als gevolg van een eerdere BBV wijziging, vanaf 1 januari 2016 reeds gepresenteerd onder de
        materiele vaste activa (MVA). De waarderingsgrondslag voor gronden als MVA is de verkrijgingsprijs of de duurzame (lagere) marktwaarde. Gronden
        die in dit kader zijn over gegaan naar de MVA zouden een hogere boekwaarde kunnen hebben dan de marktwaarde. Conform de mogelijkheden die
        de hiervoor geldende overgangsregeling hiervoor bood (herbeoordeling waardering binnen 4 jaar) heeft reeds in 2017 deze marktwaardetoets
        plaatsgevonden.

        Jaarlijkse analyse en onderbouwing verkoop-verwachtingen
        Wij constateren met de gemeente Emmen dat de onderzoeken waarop de ingerekende verkoop verwachtingen (zowel woningbouwals
        bedrijventerreinen) zijn gebaseerd inmiddels enige jaren oud zijn. Hoewel deze door ons in het kader van de controle van de jaarrekening 2018
        nog als acceptabel zijn beoordeeld, adviseren wij u in 2019 deze te (laten) herijken.




                                                                    24
                                                                                                                                             16DO
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre> ,
4.2 Ontwikkeling grondexploitaties                                                           (3)
        Winstneming
        Het voorzichtigheidsbeginselleidt ertoe dat realisatie van winst moet worden uitgesteld tot daarover voldoende zekerheid bestaat. Dit betekent
        echter niet dat pas winst moet worden genomen bij het afsluiten van het grondexploitatiecomplex. In de notitie Grondexploitatie is opgenomen
        dat voor winstneming de Percentage of Completion (POC) methode geldt: voor zover gronden zijn verkocht en opbrengsten zijn gerealiseerd dient
        tussentijds naar rato van de voortgang van de grondexploitatie winst worden genomen. Hiervoor moet het resultaat op de grondexplokatie wel op
        betrouwbare wijze kunnen worden ingeschat. Dit is mogelijk wanneer het waarschijnlijk is dat de economische voordelen die aan het project zijn
        verbonden naar de gemeente zullen toevloeien. Indien aan de volgende voorwaarden is voldaan, bestaat er voldoende zekerheid om winst te
        kunnen nemen:
        1. Het resultaat op de grondexploitatie kan betrouwbaar worden ingeschat; én
        2. De grond (of het deelperceel) moet zijn verkocht; én
        3. De kosten zijn gerealiseerd (winst wordt naar rato van de realisatie gerealiseerd).

        Voor de grondexploitaties van gemeente Emmen heeft deze methode voor 2018 geresulteerd in winstnemingen van circa € 1,3 miljoen. Daar
        tegenover staat dat op strategische gronden € 1,2 miljoen aan tussentijds verlies is genomen. Dit betreft gronden die in erfpacht zijn uitgegeven
        voor een lagere waarde dan waarvoor ze zijn aangekocht.
                                    Ontwikkeling bruto boekwaarde grondexploitaties         2018 - 2017
                                                             (x € 1 miljoen)
        Een uitsplitsing €100
                         €80
                                                                                                          59,1            59,4
                         €60
                                                                   45,2        46,0
                         €40

                         €20

                           €-
                                     BIE - Woningbouw            BIE - Bedrijventerreinen                        Totaal




                                                                          25
                                                                                                                                                1800
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre> ,
4.3 Sociaal domein uitgelicht
        Sociaal domein in de jaarrekening

        De lasten van de Gemeente Emmen met betrekking tot het sociaal domein bedragen over 2018 circa € 110,2 miljoen. In hoofdlijnen zijn deze
        lasten als volgt opgebouwd:


             Onderdeel                                           2018                          2017
             (bedragen   *€   1.000)




                                                                                            106.206


        Zoals in de jaarrekening is toegelicht zetten ook bij de gemeente Emmen de tekorten in het sociaal domein zich voort. Deze constatering is in lijn
        met de bevindingen uit de recent door BOO uitgevoerde Benchmark Nederlandse Gemeenten. Ook daar is een conclusie dat Nederlandse
        gemeenten in toenemende mate tekorten hebben in het sociaal domein en dan specifiek de Jeugdzorg. In het algemeen kunnen gemeente in
        Nederland de taken op dit vlak - met gemiddeld bijna 40% van de totale begroting veruit de grootste uitgavepost - financieel tot dusver nog maar
        nét dragen. Recentelijk heeft het kabinet overigens besloten meer geld beschikbaar te stellen. Of en in welke mate dit voor de gemeente richting
        de toekomst een oplossing kan bieden is op dit moment nog niet goed te overzien. Duidelijk is dat de tekorten een belangrijk aandachtspunt
        blijven richting 2019 en het meerjarenbeeld daarna.




                                                                     26                                                                         18DO
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre> ,
4.3 Sociaal domein uitgelicht

        Wmo ZIN
        De productieomvang van Wmo ZIN bij zorginstellingen bedraagt in 2018 circa € 29,8 miljoen. De toekenning van voorzieningen in het kader van
        Wmo ZIN vindt plaats vanuit de gemeente. De gemeente heeft derhalve zelf inzicht in de cliënten en de gemaakte afspraken. De gemeente heeft
        een IC-plan opgesteld waarin de wijze van verantwoorden is opgenomen. Met betrekking tot de lasten Wmo ZIN vraagt de gemeente per
        zorginstelling om een controleverklaring bij de productieverantwoording op basis van het landelijk protocol.

        Tevens is van een aantal zorginstellingen geen controleverklaring ontvangen, waarmee kan worden onderbouwd dat voor de gefactureerde zorg
        ook daadwerkelijk prestaties zijn verricht. Hierdoor is sprake van een onzekerheid ten aanzien van prestatielevering, zowelomtrent de
        getrouwheid als rechtmatigheid van deze lasten. Uitgaande van de interne beheersing op het proces van beschikkingen tot en met betalingen bij
        uw gemeente, de ervaringen uit voorgaande jaren, de uitkomsten van de in 2018 ontvangen controleverklaringen en de ontvangen
        bestuursverklaringen ramen wij het bedrag van deze resterende onzekerheid in totaliteit op € 176.000.

        Jeugdzorg ZIN
        Ten aanzien van de jeugdhulp heeft de gemeente de zorg ingekocht en instellingen gecontracteerd. Met betrekking tot de lasten inzake jeugdhulp
        vraagt de gemeente bij de zorgaanbieders om een verklaring. Voor deze variant geldt dat net zoals bij de Wmo ZIN dit dan tot een onzekerheid
        leidt omtrent een deel van de geleverde prestatie. Uit onze controle blijkt dat van een aantal zorginstellingen nog onvoldoende controle-
        informatie is ontvangen, waarmee kan worden onderbouwd dat voor de gefactureerde zorg ook daadwerkelijk prestaties zijn verricht. Uitgaande
        van de interne beheersing op het proces van beschikkingen tot en met betalingen bij uw gemeente, de ervaringen uit voorgaande jaren, de
        uitkomsten van de in 2018 ontvangen controleverklaringen, ramen wij het bedrag van de resterende onzekerheid in totaliteit €: 950.000.




                                                                    27
                                                                                                                                             IBDO
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre> ,
4.3 Sociaal domein uitgelicht
          Geraamde fout in de Persoons Gebonden Budgetten
          De SVB controleert zorgovereenkomsten, toetst facturen en deelaraties en betaalt uit aan zorgverleners of andere instellingen. Uw
          gemeente verstrekt de beschikkingen PGB en is verantwoordelijk voor een adequate cliëntregistratie en het vaststellen van de
          prestatielevering. Uit de accountantscontrole 2018 bij de SVB blijkt dat landelijk sprake is van een verklaring met beperking. Ten aanzien
          van de rechtmatigheidsfouten zijn de foutpercentages opgenomen in de gemeente specifieke projectiebrieven. Voor de gemeente Emmen
          zijn de percentages voor rechtmatigheidsfouten en voor getrouwheidsfouten voor zowel de Wmo als Jeugdzorg opgenomen in onderstaande
          tabel:

           PGB per categorie   Financiële            Financiële
                               rechtmatigheidsfout   getrouwheidsfout

           Jeugdzorg                        7,44%              1,34%

           Wmo                              8,36%              2,96%


          De financiële rechtmatigheidsfout voor PGB voor de gemeente Emmen bedraagt circa € 287.000, bestaande uit € 255.000 Wmo en € 32.000
          Jeugdzorg. Voor de getrouwheidsfouten geldt dat deze gelijk zijn voor alle gemeenten in Nederland. De financiële getrouwheidsfout
          bedraagt € 326.000, bestaande uit € 294.000 Wmo en € 32.000 Jeugdzorg.

          De SVB toetst niet op levering van de zorg. Hierdoor is er sprake van een onzekerheid. De gemeente verkrijgt echter zekerheid door intern
          ingerichte processen, zoals het toekenningsproces, de controles op betalingen en de door de gemeente gevraagde bevestigingen aan
          geselecteerde cliënten, waardoor deze onzekerheid teniet wordt gedaan. Tevens verkrijgt de gemeente aanvullende zekerheid vanwege de
          ontvangsten van het CAK.

          Wij hebben een review gedaan en kunnen steunen op de werkzaamheden van de accountant van de SVB. Daarbij concluderen wij dat de
          formele fouten zoals geconstateerd door de accountant van de SVB geen impact hebben op het rechtmatigheidsoordeel over de
          jaarrekening 2018 van uw gemeente.




                                                                       28
                                                                                                                                           IBDO
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre> III
4.4 Begraafrechten
        Begraafrechten

        Het beheer en onderhoud van uw begraafplaatsen wordt gefinancierd uit de inkomsten van de grafrechten. Bij uw gemeente bestaat de
        mogelijkheid om deze rechten af te kopen.

        Uit gewijzigde BBV inzichten is duidelijk geworden dat voor ontvangen afkoopsommen in beginsel een voorziening (vooruit ontvangen gelden van
        derden) gevormd zou moeten worden. Immers: de afkoopsom heeft betrekking op meerdere jaren en daarom zou gedurende de looptijd hiervan
        jaarlijks een deel van de gevormde voorziening ten gunste van het programmaonderdeel geboekt moeten worden. Feitelijk zijn de ontvangen
        afkoopsommen een meerjarige verplichting aan degene die de afkoopsom heeft betaald. Het BBV biedt echter ook een uitzondering voor deze
        regel. De ontvangen afkoopbedragen mogen namelijk nog steeds in hun geheel als bate worden opgenomen in het jaar waarin het grafrechtl
        onderhoudsrecht is verleend. Hiervoor is vanuit administratieve eenvoud gekozen. Voorwaarde hiervoor is wel dat indien het totaal van de jaarlijks
        ontvangen afkoopsommen een (bij benadering) gelijke omvang moet hebben als het totaal van de aan een jaar toe te rekenen legesbaten.

        Daarbij geldt gezien de Vragen & Antwoorden van de commissie BBV (2e helft 2018) dat bij een niet kostendekkende tariefstelling een voorziening
        ex artikel44 lid 2 (middelen van derden) niet van toepassing is. Uit de paragraaf Lokale Heffingen in de begroting 2018 blijkt dat bij de gemeente
        Emmen geen sprake is van een kostendekkende tariefstetring. Het college heeft derhalve geconcludeerd dat het treffen van een voorziening niet
        aan de orde is. Wij kunnen hiermee instemmen.

        Ofschoon het BBV hiermee wordt nageleefd blijft overigens naar onze mening het matchingsprincipe de voorkeur hebben. Dit door middelen die
        worden ontvangen voor grafrechten te reserveren voor de jaren waarop de rechten betrekking hebben.

        Opgemerkt wordt dat wanneer in de toekomst geopteerd zou worden voor een wel kostendekkende tariefstelling op dit vlak op grond van het BBV
        in beginsel het werken met een voorziening ex artikel44 lid 2 noodzakelijk wordt.




                                                                     29
                                                                                                                                                IBDO
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre> ,
4.5 Vennootschapsbelasting,                                       WNT
        Vennootschapsbelasting
        Zoals in de jaarrekening is toegelicht heeft de gemeente onderzoek gedaan naar de impact die de vernieuwde wetgeving omtrent de vpb-plicht
        heeft op de gemeente. De uitkomsten van het onderzoek en de begroting 2018 geven het beeld dat in de reguliere activiteiten, de ICT
        dienstverlening, de dienstverlening sociaal domein, grondexploitaties, detacheringen/uitlenen van personeel, reclameopbrengsten,
        afvalopbrengsten vanuit restromen en parkeeractiviteiten sprake is van geen tot zeer geringe vpb-plicht.

        Er is daarom geen bedrag voor vpb-heffing begroot. Op rekeningbasis is bekeken wat de werkelijk te betalen vennootschapsbelasting is; vooralsnog
        gaat de gemeenten er van uit dat er over 2018 geen vennootschapsbelasting verschuldigd is.

        Naleving van de (publtcatieverplichttngen) WNT
        De Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semipublieke sector (WNT) is met ingang van 2013 van toepassing en vervangt
        tegelijkertijd de Wopt (Wet openbaarmaking uit publieke middelen gefinancierde topinkomens). Doelstelling van de wet is te verhinderen dat
        instellingen in de publieke en semipublieke sectoren rechtens in staat zijn bovenmatige bezoldigingen toe te kennen. Voor gemeenten geldt dat de
        gemeentesecretaris en de griffier als topfunctionaris worden aangemerkt. De algemene bezoldiging voor een topfunctionaris mag voor 2018 niet
        meer bedragen dan € 189.000 per jaar. De externe accountant is belast met de controle op de naleving van de WNT door de instelling.

        Overschrijding van de bezoldigingsnorm wordt aangemerkt als een onverschuldigde betaling, die door de topfunctionaris terugbetaald moet worden
        aan de instelling. Gebeurt dit niet, dan is BDO als accountant wettelijk verplicht om bij het ministerie melding te doen van deze onverschuldigde
        betaling. Wij hebben tevens een meldingsplicht indien u geen of onjuiste gegevens heeft gepubliceerd in de jaarrekening. Wij hebben vastgesteld
        dat de bezoldigingen over 2018 van de gemeente Emmen niet strijdig zijn met de WNT en dat de jaarrekening 2018 voldoet aan de
        publicatieverplichtingen van de WNT.




                                                                    30
                                                                                                                                              IBDO
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre> ,
4.6 Rechtmatigheid (1)
Gemeente Emmen
            Niet naleven EU Aanbestedingsregels

            Het onderscheid tussen subsidies en overheidsopdrachten (die moeten worden aanbesteed) vervaagt, onder andere door veranderingen in de
            omgeving van de overheid (meer samenwerkingen en zakelijke of overheidsaanbieders) en een professioneler op prestaties gericht opererende
            overheid.

            Het kenmerkende verschil heeft betrekking op de 'bezwarende titel'. Wanneer aan de verstrekking van gelden nadere voorwaarden worden
            verbonden in de vorm van een (afdwingbare) tegenprestatie, is eerder sprake van een overheidsopdracht. Indien sprake is van een subsidie die
            gekoppeld is aan een bepaalde afdwingbare tegenprestatie, kan sprake zijn van een overheidsopdracht die aanbesteed moet worden.
            Subsidies worden op verschillende manieren vormgegeven en verleend. In dit kader hebben wij uw individuele subsidiebeschikkingen getoetst om
            vast te stellen of sprake is van een overheidsopdracht. Dit heeft geleid tot de conclusie dat voor een totaal bedrag van € 919.000 sprake is van
            subsidies welke feitelijk overheidsopdrachten zijn die hadden moeten worden aanbesteed.

            Daarnaast zijn uit de uitgevoerde gebruikelijke spendanalyse over het boekjaar 2018 diverse onrechtmatigheden gebleken. Deze tellen op tot een
            bedrag van € 3,67 mln. Beide voornoemde bedragen zijn als controleverschil inzake de rechtmatigheid opgenomen in paragraaf 2.2 van dit verslag.

            Tevens merken wij op dat uit de door de gemeente uitgevoerde spendanalyses ook afwijkingen zijn geconstateerd van de interne·
            aanbestedingsrichtlijnen. Hieromtrent heeft het college een gedoogbesluit genomen.

            Uit deze constateringen blijkt dat er in de voorkant van het proces nog niet voldoende waarborgen zijn getroffen die afdwingen dat de interne
            en/of externe aanbestedingsregels worden gevolgd. Wij adviseren u evenals voorgaande jaren nader aandacht te besteden aan de inrichting van
            het inkoopproces.




                                                                         31
                                                                                                                                                   IBDO
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre> ,
4.6 Rechtmatigheid (2)
Gemeente Emmen
            Overschrijding   Kasgeldlimiet

            Zoals ook in het jaarverslag is aangegeven heeft de gemeente Emmen in 2018 de kasgeldlimiet alle kwartalen overschreden.

            Op basis van het geldende treasury statuut van de gemeente Emmen mag de kasgeldlimiet in principe niet worden overschreden. Indien de
            gemeente dat wel doet, moet na een overschrijding van maximaal drie kwartalen een plan aan de toezichthouder worden voorgelegd binnen welke
            termijn de overschrijding ongedaan wordt gemaakt.

            Wij hebben vastgesteld dat de gemeente Emmen begin 2019 bij brief d.d. 27 februari 2019 melding heeft gemaakt van de overschrijding bij de
            Provincie Drenthe (de toezichthouder in deze). In de brief heeft de gemeente toegelicht dat de overschrijdingen mede zijn ingegeven door de
            situatie rondom Wildlands (betalingsachterstanden 2e helft 2018, onduidelijkheden over hoe de nieuwe financiering er uiteindelijk uit zal gaan
            zien). Ook is aangegeven dat begin 2019 de overschrijdingen voor een belangrijk deel zijn weggewerkt door het aantrekken van nieuwe leningen
            tot een bedrag van € 30 mln. De gemeente verwacht dat na afronding van het traject met betrekking tot Wildlands de gemeente weer binnen de
            limieten zalopereren.

            Daar er sprake is van een overschrijding van achtereenvolgende kwartalen en pas in 2019 toestemming is gevraagd aan de toezichthouder is er
            sprake van een onrechtmatigheid. Conform de notitie van het Platform Rechtmatigheid leidt voorgaande constatering niet tot een financiële fout
            in de jaarrekening 2018. Wel dient deze door de accountant in het accountantsverslag te worden gerapporteerd. Met de hier beschreven bevinding
            hebben wij hier gevolg aan gegeven. Tevens hebben wij deze bevinding in het overzicht controleverschillen in hoofdstuk 2 van deze rapportage als
            PM opgenomen.




                                                                        32
                                                                                                                                                 IBDO
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre> ,
Bijlagen   IBDO
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>  III
Bijlage A
Onze controle
                Het doel van de controle is het geven van een onafhankelijk oordeel of de financiële overzichten van de gemeente Emmen, in alle van materieel
                belang zijnde opzichten, zijn opgesteld zijn in overeenstemming met het BBV. Voor een uitgebreide beschrijving van onze aanpak verwijzen wij
                naar onze opdrachtbevestiging d.d. 9 juli 2018.


                Afwijkingen kunnen ontstaan als gevolg van fouten of fraude en zijn materieel indien redelijkerwijs kan worden verwacht dat deze, afzonderlijk of
                gezamenlijk, van invloed kunnen zijn op de economische beslissingen die gebruikers op basis van deze jaarrekening nemen. De materialiteit
                beïnvloedt de aard, timing en omvang van onze controlewerkzaamheden en de evaluatie van het effect van onderkende afwijkingen op ons
                oordeel.

                Bij onze controlewerkzaamheden hebben wij als uitgangspunt de door de raad vastgestelde toleranties gehanteerd. De raad heeft ons daarbij
                opgedragen om bij onze oordeelsvorming en rapportering uit te gaan van de hierna vermelde goedkeurings- en rapporteringstolerantie. Op basis
                van het Besluit accountantscontrole decentrale overheden (BADO) en onze professionele oordeelsvorming hebben wij de materialiteit voor de
                jaarrekening als geheel bepaald op €: 4.400.000. Wij houden ook rekening met afwijkingen en/of mogelijke afwijkingen die naar onze mening voor
                de gebruikers van de jaarrekening om kwalitatieve redenen materieel zijn. Wij zijn met u overeengekomen dat wij tijdens onze controle
                geconstateerde materiele afwijkingen te rapporteren, alsmede afwijkingen die naar onze mening om kwalitatieve redenen relevant zijn. Onze
                controle richt zich tevens op de getrouwheid en rechtmatigheid van de informatie in de WNT-verantwoording en de SiSa-bijlage van de
                jaarrekening.

                Voor de WNT en SiSa gelden specifiek voorgeschreven rapporteringstoleranties die veelallager zijn dan uw rapporteringstolerantie.   Wij passen
                deze voorgeschreven WNT- en SiSa-toleranties eveneens op correcte wijze toe.


                Nederlands recht en overige beroepsregels, zoals de Verordening inzake de onafhankelijkheid van accountants bij assurance-opdrachten (ViO),
                vereisen dat wij onafhankelijk zijn ten opzichte van onze controle cliënten. Wij zijn van mening dat door ons is voldaan aan deze eisen. Wij
                bevestigen dat we geen giften hebben gegeven aan dan wel aangenomen van de organisatie of haar personeel. Wij hebben de overige
                dienstverlening naast de controle van de jaarrekening beoordeeld aan de hand van onze beroepsregels en hebben geconcludeerd dat het type
                dienstverlening en de vergoeding onze onafhankelijkheid niet beïnvloeden.



                                                                             34                                                                         18DO
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>  ,
Bijlage A
Onze controle
                Wij hebben de jaarrekening gecontroleerd conform de Nederlandse controlestandaarden en de met u gemaakte afspraken in de
                opdrachtbevestiging. Tevens beoordeelden wij de verenigbaarheid van de andere informatie, inclusief de overige gegevens en het jaarverslag met
                de jaarrekening en of deze geen materiële afwijkingen bevatten op basis van onze kennis en ons begrip, verkregen vanuit de jaarrekeningcontrole
                of anderszins. Voor een accountantscöntrole gelden inherente beperkingen, die zijn uiteengezet in de opdrachtbevestiging.

                Onze controleaanpak is gebaseerd op een risicogerichte benadering, waarbij gesteund wordt op de opzet, bestaan en werking van de aanwezige
                administratieve organisatie en de daarin opgenomen beheersingssysternen. Deze aanpak gaat uit van een risicoanalyse op transactiestromen, zoals
                verkoopactiviteiten en personeelszaken. Daarnaast worden bedrijfsrisico's beoordeeld die voortvloeien uit de strategie en operaties van
                Klantnaam. In de risicoanalyse hebben wij beoordeeld in hoeverre de onderkende risico's van invloed kunnen zijn op de jaarrekening.

                De risico's met een hoge waarschijnlijkheid van het zich voordoen en mogelijk materiële impact hebben in onze controle meer aandacht gehad.
                Deze risico's betreffen:
                   • Management Override
                   • Onjuiste waardering gehouden belangen in Wildlands
                   • Het niet naleven van Europese Aanbestedingsregels
                   • Onjuiste waardering bouwgronden in exploitatie
                   • De gevolgen van ongeautoriseerde handelingen in de IT-systemen


                Wij hebben bij de jaarrekening 2Q18 van de gemeente Ëmmen een goedkeurende verklaring afgegeven met betrekking tot de getrouwheid, en een
                verklaring met beperking ten aanzien van de rechtmatigheid. Alle bevindingen voortvloeiend uit onze controle van de jaarrekening 2018 zijn
                afdoende behandeld en onze controle is afgerond.


                De waarderingen in de jaarrekening van gemeente Emmen zijn gebaseerd op de veronderstelling dat gemeente als geheel in continuïteit zal
                worden voortgezet. De inschatting of een duurzame voorzetting mogelijk is, inclusief de eventueel in de jaarrekening op te nemen toelichting, is
                de wettelijke verantwoordelijkheid van het college van burgemeester en wethouders. Als accountant beoordelen wij de aanvaardbaarheid van de
                door het college van burgemeester en wethouders ingeschatte mogelijkheden tot een duurzame voortzetting. Wij vinden deze inschatting
                aanvaardbaar.


                                                                             35
                                                                                                                                                       18DO
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>  ,
Bijlage A
Onze controle
                De jaarstukken 2018 van uw gemeente bestaan uit:
                • Het jaarverslag 2018 (programmaverantwoording en verplichte paragrafen).
                • De jaarrekening 2018 (balans met toelichting, overzicht van baten en lasten in de jaarrekening met toelichting inclusief SiSa-bijlage en
                   taakvelden).

                In het onderdeel 'programmaverantwoording' van het jaarverslag dient informatie opgenomen te worden over: wat hebben we gedaan, wat
                hebben we bereikt en wat heeft het gekost? De programmaverantwoording vormt samen met de verplicht voorgeschreven paragrafen (zoals
                weerstandsvermogen, bedrijfsvoering etc.) het jaarverslag. Beide onderdelen vallen niet (expliciet) onder de controle van de jaarrekening. Het
                primaire object van de accountantscontrole (op grond van artikel 213 van de Gemeentewet) is de jaarrekening (de balans met toelichting en het
                overzicht van baten en lasten in de jaarrekening met toelichting). De inhoud van het jaarverslag (programmaverantwoording en paragrafen)
                hebben wij getoetst. Bij onze controle hebben wij geen materiële afwijkingen tussen het jaarverslag en de jaarrekening geconstateerd. Het
                jaarverslag en de jaarrekening zijn met elkaar verenigbaar.


                De belangrijkste verslaggevingsgrondslagen van uw gemeente zijn uiteengezet in de grondslagen van de jaarrekening 2018. In 2018 zijn er geen
                wijzigingen geweest in toegepaste verslaggevingsgrondslagen die een aanzienlijke invloed hebben op de baten en lasten of de financiële positie
                van uw gemeente. Significante verslaggevingsgrondslagen en toepassing hiervan zijn belangrijk voor de presentatie van de financiële positie van
                uw gemeente en de baten en lasten in de jaarrekening. Daarnaast vereisen zij van het college en het management dat zij een oordeel vormen ten
                aanzien van soms moeilijke, subjectieve en complexe posities vaak vanwege de noodzaak om inschattingen te moeten maken over het effect van
                zaken die inherent onzeker zijn. Wij hebben het door het college en het management toegepaste proces met betrekking tot significante
                verslaggevingsaspecten geëvalueerd en hebben gegevensgerichte controlewerkzaamheden uitgevoerd.




                                                                             36
                                                                                                                                                        IBDO
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>  ,
Bijlage A
Onze controle
                Onze controle is niet specifiek gericht op het ontdekken van fraude. Bij de planning voor de jaarrekeningcontrole, houden wij rekening met het
                risico dat de jaarrekening als gevolg van fraude en onregelmatigheden onjuistheden van materieel belang zou kunnen bevatten. Daarnaast hebben
                wij beoordeeld in hoeverre sprake kan zijn van een risico omtrent corruptie. Eén van de door ons uitgevoerde maatregelen is het bespreken van de
                mogelijke frauderisico's en mogelijke fraudesituaties op verschillende niveaus binnen de organisatie Hiertoe hebben wij de mogelijke
                frauderisico's en de mogelijke fraudesituaties besproken met de directie en met het college. Deze besprekingen en onze controlewerkzaamheden
                hebben geen aanwijzingen voor materiële fraude opgeleverd.

                Wij hebben aandacht besteed aan de compliance met de voor u van toepassing zijnde wet- en regelgeving en overige bepalingen voor zover wij die
                van belang achten in het kader van onze controle van de jaarrekening.


                De accountant dient op basis van artikel 2:393, lid 4 BW, melding te maken van zijn bevindingen met betrekking tot de betrouwbaarheid en
                continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking. Tijdens de interim-controle hebben wij ook relevante processen met betrekking tot de
                geautomatiseerde gegevensverwerking getoetst. Voor onze bevindingen verwijzen wij naar onze managementletter 2018. Wij hebben de
                automatiseringsorganisatie van de organisatie uitsluitend in het kader van de jaarrekeningcontrole beoordeeld.




                                                                            37                                                                       IBDO
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>   III
Bijlage B
Bevindingen SISA-bijlage
Inleiding
Bij de jaarrekening wordt als bijlage de SiSa-verantwoording toegevoegd. De Gemeente Emmen heeft de rechtmatige totstandkoming van de SiSa-bijlage getoetst.

 Strekking controleverklaring rechtmatigheid        Goedkeurend



Op grond van het Besluit accountantscontrole decentrale overheden, artikel 5, lid 4, rapporteren wij in dit rapport over de fouten en onzekerheden van de specifieke
uitkeringen die in 2018 in het kader van SiSa worden verantwoord. Wij doen dit middels een tabel, die ook moet worden opgenomen als geen fouten of onzekerheden zijn
geconstateerd. Per regeling wordt aangegeven of, en zo ja welke financiële fouten of onzekerheden zijn geconstateerd. Deze tabel hierna weergegeven.



         Regionale meld- en coördinatiecentra
   D1
         voortiidi schoolverlaten
  D10    Volwasseneneducatie
  D1A    Regionale maatregelen voortijdig
         schoolverlaten 2016-2021
   D9    Onderwijsachterstandenbeleid   2011-2018

 DRE2C Uitvoeringsregeling verkeer en vervoer

 DRE8C Uitvoeringsregeling Binnenstadfonds

  E27B   Brede doeluitkering verkeer en vervoer
         Gebundelde uitkering artikel 69
   G2
         Partici atiewet
         Besluit bijstandverlening zelfstandigen
   G3
         2004

                                                                                  38
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre> ,
bdo.nl




     BOD Accountants         Ii:   Adviseurs verleent vanuit 25 vestigingen in heel Nederland en met ruim 2.500 professionals diensten op het gebied van accountancy, belastingadvies en consultancy.
     BOO adviseert organisatieen            in tal van branches   en is sterk in de advisering aan het Nederlandse    middenbedrijf,      (semt-} overheidsinstellingen    en familiebedrijven.   Of het nu gaat om een controle   van uw jaarrekening,   de begeleiding   van een ingewikkelde   overname of



                                                                                                                                                                                                                                                                                                                IBDO
     een fiscaaL advies op maat.           In atte gevallen   heeft u te maken met professionals.   Zowellokaal,     regionaal,   landelijk   als internationaal.   BOD maakt deel uit van het internattonale   BDO-netwerk   (actief in 162 landen, meer dan 73.500 medewerkers       wereldwijd)   dat
     bestaat uit zelfstandige         en   onafhankelijke organisaties , die over de hele wereld onder de merknaam BOO actief zijn op het gebied van de zakelijke dienstverlening. Dat maakt ons in alle opzichten bijzonder betrokken. Kijk voor                      meer   infonnatie op www.bdo.nl
                                                                                                                                                                                          39
     All   righrs reserved     2018
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>