<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Jaarrekening en Jaarverslag 2018
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Jaarstukken 2018   2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>    Inhoudsopgave jaarstukken 2018
    I. Jaarrekening 2018
    A. Algemeen
           1. Voorwoord en leeswijzer
           2. Bestuurlijke verantwoording
           3. Financiële verantwoording
           4. Overzicht van baten en lasten
           5. Balans met toelichting
           6. Waarderingsgrondslagen
           7. Single Information Single Audit
           8. Overzicht lasten en baten per taakveld

    II. Jaarverslag 2018
    A. Algemeen
           1. Kerngegevens
           2. Portefeuilleverdeling College van Burgemeester en Wethouders
           3. Bestuurlijke structuur

    B. Programmaverantwoording
            1. Programma’s
                    1. Inwoners en bestuur
                    2. Economie en werkgelegenheid
                    3. Veiligheid
                    4. Onderwijs en jeugd
                    5. Bouwen, wonen en milieu
                    6. Inkomensondersteuning
                    7. Openbare ruimte & Verkeer en vervoer
                    8. Sport en cultuur
                    9. Sociaal Domein
                    10. Bedrijfsvoering en inkomstenbronnen
            2. Overzicht algemene dekkingsmiddelen
            3. Onvoorzien en diverse volumes
            4. Overzicht vennootschapsbelasting
            5. Overzicht overhead

    C. Paragrafen
            1. Lokale heffingen
            2. Weerstandsvermogen en risicobeheersing
            3. Onderhoud kapitaalgoederen
            4. Financiering
            5. Bedrijfsvoering
            6. Verbonden partijen
            7. Grondbeleid

    D. Afkortingenlijst

    E. Bijlagen A t/m E
             A. Staat van reserves en voorzieningen
             B. Mutaties reserves per programma > € 250.000
             C. Begrotingsrechtmatigheid
             D. Interbestuurlijk toezicht
             E. Overzicht beleidsindicatoren




Jaarstukken 2018                                                             3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>Jaarstukken 2018   4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>                   I. Jaarrekening




Jaarstukken 2018                     5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>Jaarstukken 2018   6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>    1.       Voorwoord en leeswijzer
    De jaarstukken vormen elk jaar het sluitstuk van de planning & controlcyclus. Ze zijn als het ware het spiegelbeeld van
    de programmabegroting 2018. Dat betekent dat in de vormgeving zoveel mogelijk de inrichting van de programma-
    begroting is gevolgd. Dit om gemakkelijker te kunnen volgen of en hoe het beleid - zoals dat is voorgenomen in de
    begroting - is uitgevoerd en wat daaraan is uitgegeven.

    De jaarstukken hebben ook in evaluatieve zin betekenis voor eerder gemaakte beleidskeuzes en de ontwikkelingen
    daarin: de jaarstukken bieden beleidsmatige informatie achteraf, met als oogmerk de raad in staat te stellen om goede
    en verantwoorde keuzes te kunnen maken voor nu en in de toekomst. De jaarstukken beogen aldus inhoud te geven
    aan de kaderstellende en controlerende functie van de gemeenteraad.

    De jaarstukken bestaan uit twee onderdelen namelijk de jaarrekening en het jaarverslag.

    Het onderdeel jaarrekening bevat vooral de bestuurlijke en financiële verantwoording, een analyse van het resultaat
    op hoofdlijnen en aanvullende financiële verantwoordingsinformatie. Hierover geeft de accountant een
    controleverklaring af.

    In het jaarverslag treft u als belangrijkste onderdelen aan:
            de programma’s
            de paragrafen

    In 2018 vormen 10 beleidsprogramma’s de basis voor zowel de programmabegroting als de jaarstukken. De
    programma’s zijn in belangrijke mate beleidsinhoudelijk van aard en beschrijven de politiek-bestuurlijk belangrijke
    onderwerpen, de beleidsspeerpunten en andere relevante zaken.
    In het jaarverslag, onderdeel programma’s, staan steeds drie kernvragen centraal:
       Wat hebben wij gedaan?               De acties/maatregelen/producten
       Wat hebben wij bereikt?              De behaalde doelen en maatschappelijke effecten
       Wat heeft het gekost?                De uitvoering/input

    Per programma worden daarnaast beknopt de relevante ontwikkelingen geschetst. In de jaarrekening wordt gewerkt
    volgens de verkeerslichtrapportage systematiek voor de onderdelen acties (“wat hebben wij gedaan”) en doelstellingen
    (“wat hebben wij bereikt”).
    Daarbij worden de volgende mogelijkheden gebruikt:

            De prestatie is gerealiseerd danwel loopt volgens planning

            De prestatie is deels gerealiseerd danwel vertraging in de planning

            De prestatie is niet gerealiseerd danwel nog niet opgestart


    De 7 verplichte paragrafen vormen in hoofdzaak een thematische dwarsdoorsnede van onderwerpen die vooral
    aspecten van bedrijfsvoering en beheer belichten.

    Het onderdeel jaarverslag bevat tevens de kerngegevens, de bestuurlijke structuur, de portefeuilleverdeling en de
    afkortingenlijst.

    Digitale versie en papieren boekwerk (verkorte jaarrekening)
    De jaarstukken staan in zijn geheel op de gemeentelijke website. Daarnaast wordt een verkorte jaarrekening
    opgesteld, wat een samengevatte versie van de jaarrekening is. De lezer moet na het lezen van de verkorte
    jaarrekening weten hoe het zit en wat er speelt. Dit betekent dat er in deze verkorte jaarrekening meer
    beschouwingen over bestuurlijk en politiek relevante onderwerpen worden gegeven. Bovendien wordt ook in de
    verkorte jaarrekening een verkeerslichtrapportage opgenomen met betrekking tot de realisatie van de behaalde
    doelen en maatschappelijke effecten (“wat hebben we bereikt”).

    Voor een volledig beeld is het van belang kennis te nemen van deze volledige jaarstukken.

    Opbouw van de stukken
    In de systematiek van verslaglegging over het jaar 2018 zijn er geen grote afwijkingen ten opzichte van voorgaand jaar.




Jaarstukken 2018                                                                                                              7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>    Dit houdt onder meer in dat:
        de grondslagen voor waardering en resultaatbepaling in een afzonderlijk hoofdstuk zijn vermeld;
        in de jaarrekening in hoofdstuk 4 een analyse op hoofdlijnen (grensbedrag voor afwijkingen van € 250.000) is
         gegeven van het rekeningresultaat;
        per programma inzicht wordt gegeven over de financiële ontwikkelingen over het jaar 2018, voorzien van een
         meer gedetailleerde analyse, waarbij als grensbedrag voor de afwijkingen een bedrag van € 50.000 is gehanteerd;
        de analyses zijn toegespitst op de verschillen tussen de begroting na laatste wijziging en realisatie; verschillen
         tussen de (primitieve) oorspronkelijke begroting en de begroting na wijziging zijn niet toegelicht, omdat dit veelal
         wijzigingen zijn geweest van administratieve aard dan wel gebaseerd op bij de raad bekende bestuursrapportages;
        aandacht is geschonken aan de inhoudelijke kwaliteit van de financiële analyses;
        de paragrafen van toegevoegde informatiewaarde zijn voor het te geven inzicht;
        voldaan is aan alle verslaggevingseisen zoals verwoord in het Besluit begroting en verantwoording provincies en
         gemeenten (BBV).



    Emmen, 27 mei 2019

    College van Burgemeester en Wethouders




Jaarstukken 2018                                                                                                                8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>    2.       Bestuurlijke verantwoording
    Voor u ligt de jaarrekening 2018, waarin wij ons gevoerde beleid en de financiële resultaten over 2018
    verantwoorden. De begroting 2018 was de laatste begroting in de collegeperiode 2014-2018.
    Op 29 maart is de nieuwe raad geïnstalleerd. In de raadsvergadering van 14 mei bood de heer Van der Weide
    namens de coalitie van Wakker Emmen, PvdA en CDA het Bestuursakkoord 2018-2022 ‘Samen Investeren!’ aan.
    Aansluitend is het nieuwe college geïnstalleerd.

    Met het nieuwe Bestuursakkoord voor de collegeperiode 2018-2022 ‘Samen investeren!’ zetten we de ingeslagen
    koers voort. We werken aan de zes thema’s die onze koers voor de bestuursperiode 2018-2022 vormt: een
    betrokken, leefbare, duurzame, bereikbare, sociale en ondernemende gemeente.
    Vertrekpunt daarbij is de Strategienota 2030 ‘Emmen, Dáár wil je zijn’ die in januari 2018 is vastgesteld in de raad.
    In 2030 is de gemeente Emmen dé innovatieve kern in Noord en Oost Nederland, we benutten onze potentie als
    hét logistieke knooppunt tussen de Randstad en Noord Oost Europa. We zijn bekend en worden gewaardeerd om
    onze onderscheidende en wervende woon- en werkomgeving. Daarbij gelden de randvoorwaarden uit de
    Strategienota: de sociale opgaven en democratie dichterbij.

    Het Bestuursakkoord 2018-2022 hebben we vertaald in het collegeprogramma 2018-2022 ‘Samen investeren!’.
    Onderdeel van het collegeprogramma is een investeringsagenda, waarmee we onze ambities vertalen in
    maatregelen die bijdragen aan de gewenste koers en doelstellingen.
    De investeringsagenda is voorbereid ten tijde van het perspectief zoals geschetst in Berap 2018-I. Er was sprake van
    een verwacht tekort onder meer door jeugdzorg. In de periode tussen Berap 2018-I en Berap 2018-II verdubbelde
    het tekort. Dit werd vooral veroorzaakt door een korting op het gemeentefonds en tekorten op de jeugdzorg,
    Stichting de Toegang, de WMO en de ontwikkelingen bij Wildlands.

    Het ingrijpend veranderd financieel perspectief was aanleiding bij de behandeling van de begroting 2019 de
    investeringsagenda aan te houden. Op basis van de financiële ruimte is een investeringsagenda 1e tranche
    opgesteld waarmee uw raad op 20 december instemde. Daarnaast zijn we gestart met intensivering van de
    monitoring op jeugdzorg, ombuigingen, het traject ‘Meer met minder’ en het in volle breedte van de
    gemeentelijke taken kijken naar mogelijkheden om taken anders of goedkoper uit te voeren. Dit om ruimte te
    creëren voor investeringen die nodig zijn voor een toekomstbestendig Emmen, waar het aantrekkelijk wonen en
    werken is.
                                                        e
    Ondanks de financiële situatie waarmee we in de 2 helft van 2018 zijn geconfronteerd, hebben we in 2018 mooie
    resultaten geboekt die bijdragen aan de doelstellingen en ambities.

    Zo kregen we in het najaar van 2018 de mogelijkheid om een Regio Deal met het Rijk en de provincie te sluiten.
    In het kader van de Regio Deal stelt het rijk 20 miljoen beschikbaar voor structuurversterkende projecten. De regio
    legt eenzelfde bedrag bij. Werken, wonen en welzijn zijn de belangrijkste aandachtspunten binnen de Regio Deal.

    Naamsbekend buiten de regio kregen we door de promotie van FC Emmen. Een fantastisch resultaat van de
    voetbalclub en een stimulans voor het sportieve klimaat in de gemeente.

    Ontwikkelingen Wildlands
    Bij de jaarrekening 2017 leek sprake te zijn van een toegenomen risico voor de gemeente met betrekking tot de
    financiële belangen in Wildlands Adventure Zoo Emmen (Wildlands).
    Het college heeft in haar positionpaper van mei 2018 de inschatting gemaakt dat er voldoende en concrete
    redenen waren om op dat moment niet tot daadwerkelijke afwaardering van de belangen in Wildlands over te
    gaan. De totale (directe en indirecte) financiering bedroeg ultimo 2017 circa € 59 miljoen. Wel heeft dit er destijds
    toe geleid dat er een taskforce Wildlands is ingesteld, een observer of the board is benoemd en de monitoring
    verder is aangescherpt.

    In de loop van 2018 werd duidelijk dat de terugloop in de bezoekersaantallen dusdanig was dat de exploitatie en
    liquiditeitspositie van Wildlands zorgwekkend werd. In augustus 2018 heeft Wildlands uitstel van betaling
    gevraagd aan de gemeente. Dit heeft geleid tot de noodzaak om daadwerkelijk handelend op te treden. Middels
    de taskforce en de observer of the board is meegekeken in de uitwerking en totstandkoming van de nieuwe
    business case Wildlands.

    Op 30 oktober 2018 is er een concept businesscase aan ons gepresenteerd, waarin naast uitstel van betaling voor de
    korte termijn (t/m april 2019) tevens een bijdrage in de liquiditeitsbehoefte op langere termijn wordt gevraagd. Op
    20 december 2018 is aan Wildlands, onder voorwaarden, uitstel van de gemeentelijke betalingsverplichtingen
    verleend tot 1 mei 2019.

    Op 28 maart 2019 heeft de raad ingestemd met het voorgestelde herstructureringsscenario.
    De gemeente Emmen neemt de financiering van Rabobank en Volker Wessels over en wordt derhalve na
    herstructurering enig financier. Dit heeft tot gevolg dat het gemeentelijk bruto financieel belang in Wildlands na




Jaarstukken 2018                                                                                                            9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>    besluitvorming toeneemt naar € 80,5 miljoen. Doordat de gemeente na herstructurering de enig financier is
    verkrijgt de gemeente echter ook meer zekerheden.

    Waardering financieel belang
    Het bruto financieel belang van de gemeente Emmen in Wildlands bestaat voor € 70,5 miljoen uit leningen
    (waarvan € 7,5 miljoen rekening courant krediet). In het kader van de waardering van de leningen u/g is een netto
    contante waarde berekening gemaakt aan de hand van de liquiditeitsprognose bij het door Wildlands opgestelde
    nieuwe businessplan. Deze berekening toont aan dat Wildlands bij realisatie van het businessplan in staat is de
    rente en aflossing op haar leningen bij de gemeente te voldoen.

    Daarnaast bestaat het bruto financieel belang voor € 10 miljoen uit certificaten van aandelen. In het kader van de
    herstructurering heeft er bij Wildlands een bedrijfswaarde berekening plaats gevonden, mede in belang van de
    jaarrekening 2018 van Wildlands zelf. Deze bedrijfswaarde berekening leidt er toe dat er voor Wildlands een groot
    deel van de aanwezig activa moet afboeken. Dit leidt tot een negatief eigen vermogen bij Wildlands. Dit heeft tot
    bijkomend gevolg dat de in de gemeentelijke balans ultimo 2018 opgenomen certificaten van aandelen middels het
    treffen van een voorziening zijn afgewaardeerd naar € nihil.

    Governance en monitoring Wildlands
    Om de toegenomen belangen en de financiële positie van de gemeente Emmen in Wildlands zeker te stellen en
    gezien het economisch en maatschappelijke belang van Wildlands voor de regio, is het noodzakelijk dat de
    governancestructuur en monitoring wordt aangepast. Hiertoe zullen nadere voorwaarden worden verbonden aan
    het verstrekken van de geldleningen.

    Voor nadere toelichting met betrekking tot Wildlands verwijzen wij naar de toelichting op de balans, de paragraaf
    weerstandsvermogen en de paragraaf verbonden partijen.

    Een ondernemende en bereikbare gemeente
    De groei van de economie en werkgelegenheid zette zich in 2018 voort. Het aantal werkzoekenden nam fors af.
    Er was een historisch lage instroom (908) in de bijstand. Eind 2018 is het aantal mensen met een bijstandsuitkering
    met 5,7% gedaald ten opzichte van 2017. We hebben 50% meer baan-afspraakbanen gerealiseerd dan de
    taakstelling. Dit samen met Menso N.V., het leer-werkbedrijf dat op 1 januari 2018 is gestart.

    We hebben met diverse maatregelen de werkgelegenheid in de gemeente gestimuleerd. Bedrijfsinvesteringen zijn
    aangejaagd door de succesvolle bedrijvenregeling binnen Dutch Tech Zone die medio 2018 weer is opengesteld.
    Naar verwachting leveren de investeringen 400 directe arbeidsplaatsen op in de regio van de Dutch Tech Zone.
    Fresenius Kabi konden we zodanig faciliteren dat dit bedrijf besloot om in Emmer-Compascuum € 100 miljoen te
    investeren in een nieuwe productielijn. Een nieuwe toekomst en behoud van de arbeidsplaatsen! We werkten
    samen met bedrijfsleven en onderwijs aan innovatie en kansrijke nieuwe sectoren als HTSM, GZI-next (waterstof),
    groene chemie/biobased economy.
    Ter versterking van de economische structuur hebben ingezet op een goede bereikbaarheid. Het bereikbaarheids-
    akkoord N391/N862 dat we met de provincie Drenthe sloten, vormt een mijlpaal in de gewenste verbetering van de
    corridor Emmen-Klazienaveen en de Rondweg Emmen.

    Een leefbare gemeente
    We werken voortdurend aan de leefbaarheid van dorpen en wijken onder meer via het Stimuleringsfonds dorpen
    en wijken (zoals de centrumvernieuwing in Schoonebeek, Erica en Emmer-Compascuum). De woon- en
    leefbaarheidsvisies Nieuw-Weerdinge en Nieuw-Amsterdam/Veenoord zijn opgeleverd en we zijn begonnen met de
    visies voor Angelslo en Emmerhout. In Angelslo zijn we gestart met de gebiedsgerichte aanpak. Er is sprake van een
    stijgende lijn bij de kavelverkoop. Ook zijn er tal van woningbouwinitiatieven. Ruim 1000 woningen waarvan circa
    500 in Emmen-centrum zitten nog in de pijplijn.
    We sloten met de woningcorporaties en huurdersorganisaties een nieuw Lokaal Akkoord 2019-2024 voor de
    volkshuisvestelijke opgaven in de gemeente Emmen.Met de verplaatsings- en transformatiesubsidies uit het
    Binnenstadsfonds gaan we winkelleegstand tegen en geven we uitvoering aan de Centrumvisie. En ook in 2018 zijn
    we er in geslaagd de OZB op een gelijk niveau te houden.

    We leven in een van de veiligste grote gemeenten van Nederland. De dalende criminaliteitscijfers passen bij dit
    beeld: op een lichte stijging van woninginbraken na, is de criminaliteit in het afgelopen jaar op alle fronten
    gedaald. Dit is een bevestiging dat we samen met inwoners, politie en partners de juiste inzet plegen.
    Het aantal branden is afgenomen, maar in de zomer 2018 was er een forse brand in Nieuw-Dordrecht. Extra
    aandacht is besteed aan de zorg bij bewoners en EOP over de gevolgen van deze brand.

    Voor een leefbare gemeente investeren we ook in sportvoorzieningen, cultuur en (grote) evenementen. In 2018 is
    de bouw van het nieuwe zwembad en de voorbereiding van de nieuwbouw sporthal Emmer-Compascuum gestart.
    Er is een beachpark aangelegd, er zijn kunstgrasvelden gerenoveerd en via de 1/3 regeling is samen met
    sportverenigingen geinvesteerd in verbetering van sportaccommodaties.




Jaarstukken 2018                                                                                                          10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>    De koers die is ingezet met de beleidsnota Cultuur is voortgezet. Bijzonder aandacht kreeg de cultuur in wijken en
    dorpen en de cultuur voor ouderen. Met het Buurtcultuurfonds kunnen we lokale cultuurprojecten ondersteunen.
    Emmen won de BNG Bank Lang Leve Kunstprijs. Met onze partners werken we aan een Age Friendly Cultural City.
    Het Mensenpark kreeg, ter ere van de inspanningen van de familie Rensen, de naam Rensenpark. Het Rensenpark
    ontwikkelt zich steeds meer tot culturele hot spot.

    Een sociale gemeente: iedereen doet mee naar vermogen
    We hebben in 2018 de uitvoering en de verdere vernieuwing van het sociaal domein zoveel mogelijk in samenhang
    uitgewerkt. Het beleid op het gebied van opgroeien en opvoeden, werk en participatie, hulp en ondersteuning
    voor volwassenen raakt vaak dezelfde groepen of zelfs dezelfde gezinnen. Deze ambities kunnen we niet alleen
    realiseren. We doen dit in partnerschap met instellingen en onze inwoners. Gebiedsgericht werken, maatwerk,
    vraaggericht staan daarbij centraal. Deze samenhang is ook te vinden in het beleidsplan ‘Oog voor SAM’ (Schulden,
    Armoede en Minimabeleid) dat in december is vastgesteld.
    Voor ondersteuning konden de inwoners van Emmen terecht bij de zes gebiedsteams. Daarnaast bood de GGD hulp
    bij gezondheidsvragen. De dienstverlening bij De Toegang stagneerde door personele problemen. We hebben De
    Toegang (financiële) ruimte gegeven voor verbetering.

    We sturen op de transformatiedoelen zoals deze in de jeugdwet zijn opgenomen, zowel op lokaal als op regionaal
    niveau. In de loop van het jaar namen de tekorten op jeugdzorg fors toe. Wij hebben gereageerd via gerichte acties
    en ombuigingen. We vervullen daartoe een voortrekkersrol binnen het samenwerkingsverband Zuid-Drenthe. We
    willen samen met de aanbieders meer grip krijgen op de kosten en werken samen aan de transformatie van de
    jeugdzorg. Deze samenwerking kreeg zijn beslag in het Transformatieakkoord. Een positieve ontwikkeling is het
    aantal initiatieven, onder meer bij Renn4, om de jeugdzorg en onderwijs dichterbij elkaar te brengen. Via de pilot
    praktijkondersteuners steunen we huisartsen bij de inzet van andere vormen van jeugdzorg. We zijn ook gestart
    met de voorbereiding van een andere wijze van inkopen van de jeugdhulp, die met ingang van 2020 ingezet wordt.

    In 2018 besloten we samen met de jongeren in de gemeente Emmen een jeugdagenda op te stellen. Daarbij
    werken we samen met kinderen, jongeren en jongerenwerkers. We zien graag dat de jeugd in Emmen zoveel
    mogelijk kan meedoen. Voor de jeugd die opgroeit in gezinnen met een inkomen rond het sociaal minimum is het
    Kindpakket beschikbaar, naast de reeds ingestelde webshop. Kansrijk opgroeien begint zo jong mogelijk. Daarom
    zijn wij verheugd dat alle 58 voorscholen zijn gerealiseerd. In september 2018 is de laatste voorschool geopend. Op
    de voorscholen wordt een goede basis gelegd voor het vervolgonderwijs.
    Met de onderwijsinstellingen hebben we gewerkt aan doorlopende leerlijnen, passend onderwijs en verbetering
    van de aansluiting onderwijs en arbeidsmarkt. We investeerden in adequate onderwijshuisvesting.
    We hebben als schoolbestuur voor het openbaar onderwijs conform het Bestuursakkoord stappen gezet op weg
    naar interne verzelfstandiging van het openbaar onderwijs in 2019.

    Bij het lokale gezondheidszorgbeleid sluiten we aan op de uitgangspunten van het sociale domein. We werken
    samen met alle inwoners van Emmen aan een krachtige gezondheidsaanpak onder meer via programma
    M&GEZOND!
    Het zorglandschap is volop in beweging. Het jaar 2018 kenmerkte zich vooral door een discussie over de
    ziekenhuiszorg, en dan met name de complexe en acute zorg, in onze provincie. Een toenemende zorgvraag,
    technologische ontwikkelingen maar ook een groeiend tekort aan professioneel zorgpersoneel, maakt dat dit
    onderwerp de komende jaren vraagt om een serieuze inzet van alle betrokkenen om goede zorg dichtbij te
    organiseren. Met zorgaanbieders en verzekeraars werken we aan de vormgeving van het toekomstig
    zorglandschap.
    De ontwikkeling rond de ziekenhuiszorg is onderwerp van gesprek bij de Zorgtafel waaraan de gemeente Emmen
    deelneemt. Met alle partners spannen we ons in voor behoud van de zorgvoorzieningen in Emmen, de regio en
    Drenthe. Treant besloot de kindergeneeskunde in Emmen te concentreren.

    Vanuit de Wmo bieden we inwoners ondersteuning op het gebied van schoonmaak, begeleiding bij wonen,
    (arbeidsmatig-) dagbesteding, woningaanpassing en verstrekken we hulpmiddelen. Zo dicht mogelijk bij huis en
    passend bij de individuele behoefte (maatwerk). Uit de kwaliteitsonderzoeken blijkt dat we goed scoren op
    klanttevredenheid. Veel inwoners gaven aan dat ze gesterkt zijn in hun zelfredzaamheid. Met dit doel zijn de
    decentralisaties doorgevoerd. Wij staan immers het dichtste bij onze inwoners. We zien echter een tegengestelde
    beweging. Het abonnementstarief, de AMvB reële kostprijzen en de gevolgen van de uitspraken van de Centrale
    Raad van Beroep rondom resultaatgericht indiceren: een paar recente voorbeelden die ons (mogelijk) weer terug
    werpen en die de beoogde doelen van de decentralisaties tegen werken. Wij brengen in beeld of voorgaande
    analyse klopt.

    Een duurzame gemeente
    In 2050 willen we een klimaatneutrale gemeente zijn. Op weg naar deze doelstelling zijn in 2018 diverse stappen
    gezet. De omgevingsvergunning voor het wind- en zonnepark aan de Pottendijk is verleend. Dit initiatief van een
    lokale ondernemer voldoet aan de Structuurvisie Windenergie en de gedragscode. Op het gebied van zonne-
    energie worden in de gemeente Emmen flinke resultaten behaald. Met de Zonnelening stimuleren we particulieren
    tot het plaatsen van zonnepanelen. Naast een toename van zonnepanelen op particuliere woningen, zijn op basis
    van de Structuurvisie Zonneakkers meerdere grootschalige parken tot stand gekomen. Er is voor 121 hectare




Jaarstukken 2018                                                                                                          11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>    vergunning verleend waarbij er inmiddels 65 hectare is gerealiseerd. Het eerste Zonnepark, de lange Runde is
    geopend. De bouw van het Zonnepark Oranjepoort is gestart.Voor de wijk Emmerhout is het project Emmerhout
    energieneutraal opgestart met als doel de energietransitie op wijkniveau uit te voeren. Voor de gemeentelijke
    gebouwen is een plan van aanpak verduurzaming vastgesteld. Er zijn plannen in voorbereiding en gerealiseerd
    voor zonnepanelen op o.a. scholen en sporthallen.

    Een betrokken gemeente
    We doen al veel samen met inwoners en EOP’s. Om een betrokken gemeente te zijn willen we nog veel beter in
    verbinding staan met onze inwoners. Dit vergt een andere bestuurlijke werkwijze en een andere houding van
    bestuur en medewerkers. In 2018 hebben we daarin belangrijke stappen gezet.
    De Burgerbegroting Emmerhout en Nieuw-Dordrecht zijn geëvalueerd met als resultaat dat we in Emmerhout en
    Nieuw-Dordrecht met de burgerbegroting doorgaan. De mogelijkheden tot verbreding van de burgerbegroting
    bekijken we.

    Met het programma “Emmen Ontwikkelt VeRDeR” werken we aan een organisatie, die in verbinding staat met de
    samenleving en een goede dienstverlening levert. Dit vergt bevlogen medewerkers, een slagvaardige en een
    flexibele organisatie. Door de schaarse financiële middelen moeten we ook keuzes maken. Daarbij stellen we ons
    de vraag: doen we nog wel de juiste dingen? Dit heeft onder meer geresulteerd in de opdracht tot het onderzoek
    naar de bedrijfsvoering ‘Meer met Minder’.
    Om de dienstverlening te optimaliseren werken we vanaf oktober met het nieuwe Dienstverleningshandvest. Uit de
    klant-contactmonitor blijkt dat de klanttevredenheid over de eerste lijncontacten via het Klantcontactcentrum
    goed is. Bij de postafhandeling zijn verbeterstappen gezet. Directe aanleiding was het rapport van de
    Rekenkamercommissie. We hebben extra aandacht voor laaggeletterdheid. Circa 80 medewerkers volgden een
    training om laaggeletterdheid te herkennen en we zetten goede stappen op weg naar beter begrijpelijke
    (standaard)brieven en formulieren. We bereiden ons voor op de invoering van de Omgevingswet in 2021 met het
    programma implementatie Omgevingswet.

    Een belangrijk thema in 2018 was integriteit van bestuur en ambtenaren. Dit komt tot uiting in de ambtseed voor
    bestuurders en ambtenaren. We werken aan bewustwording door o.m. scholing. Er is een raadswerkgroep
    integriteit en er is een workshop integriteit gehouden voor nieuwe raadsleden.

    Tenslotte. Eind maart stopte wethouder Jan Bos wegens zijn benoeming tot directeur van Publiek Vervoer. Met het
    oog op de raadsverkiezingen werd de vacature niet opgevuld. Na de raadsverkiezingen is het nieuwe college
    geïnstalleerd. De heer Raymond Wanders startte als nieuwe wethouder. Op 20 december is de heer Guido Rink als
    wethouder geïnstalleerd. Hij volgde wethouder Bouke Arends op. De heer Arends is op 18 december geïnstalleerd
    als burgemeester van de gemeente Westland.




Jaarstukken 2018                                                                                                      12
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>    3.        Financiële verantwoording
    De begroting van de gemeente wordt vastgesteld door de raad. Hierdoor ontstaat een financieel mandaat voor het
    college van burgemeester en wethouders om het vastgestelde beleid met de daarvoor beschikbare middelen uit te
    voeren.

    Gaandeweg het begrotingsjaar kunnen zich ontwikkelingen voordoen of keuzes worden gemaakt die leiden tot
    begrotingswijzigingen, welke telkens door de raad worden vastgesteld. De primitieve begroting en deze
    begrotingswijzigingen vormen de referentiepunten van de jaarrekening. Afwijkingen ten opzichte van de
    begroting kunnen worden veroorzaakt door niet beïnvloedbare factoren, ter besluitvorming voorgelegde keuzes
    en door onvolkomenheden in het budgetbeheer. Deze afwijkingen, ofwel het jaarresultaat, worden aan de raad
    voorgelegd. Een positief resultaat kan worden toegevoegd aan een of meerdere reserves of een negatief resultaat
    worden onttrokken.

    Naast het jaarresultaat wordt de vermogenspositie op balansdatum van de gemeente gepresenteerd in de balans.
    Door vaststelling van de jaarstukken wordt het college gedechargeerd voor het financiële beleid in het verslagjaar.

    Algemeen
      De jaarstukken zijn opgesteld volgens de BBV regelgeving. Net als bij de begroting wordt ook bij de
       jaarrekening gewerkt met taakvelden. Daarnaast wordt de uitvoeringsinformatie opgesteld. Dit is het sturings-
       /verantwoordingsinstrument van het college waarin de bestuurlijke prioriteiten/risico’s, beleidsindicatoren en
       financiële informatie per taakveld zijn geclusterd (taakveldenverantwoording). De uitvoeringsinformatie sluit
       op onderwerpen aan op de programma’s. Daarnaast is er samenhang tussen de programma’s en de
       uitvoeringsinformatie. De uitvoeringsinformatie ligt er inzage voor de raad.
      Via begrotingswijzigingen zijn de mutaties ten opzichte van de primitieve begroting door tussentijdse budget-
       aanpassingen, vaststelling Kadernota en Beraps in de begroting verwerkt.

    3.1.      Rekeningresultaat 2018 en analyse

    Totaaloverzicht
    In de programmaverantwoording (jaarverslag 2018) is per programma aangegeven wat de baten en lasten zijn
    geweest en welke mutaties op de reserves hebben plaatsgevonden. Samengevat geeft dit het volgende beeld:

     Exploitatie                   Begroting 2018           Rekening 2018                  Afwijking
     (bedragen x 1.000)              na wijziging

     Lasten                                 428.229 N               441.300 N                -13.071 N
     Baten                                  408.889 V               412.983 V                  4.095 V
     Saldo van baten en
                                            -19.340 N                -28.317 N                -8.976 V
     lasten

     Storting in reserves                     5.245 N                 5.673 N                   -428 N
     Onttrekking aan reserves                18.704 V                16.936 V                 -1.768 N

     Resultaat                                -5.881 N               -17.054 N               -11.173 V

    De begroting 2018 na wijziging geeft, conform Berap-II 2018, een nadelig resultaat van € 5,9 miljoen. Zoals in
    Berap-II 2018 is benoemd wordt dit nadeel grotendeels veroorzaakt door de hogere kosten in het sociaal domein,
    voornamelijk jeugdhulp en een lagere algemene uitkering (septembercirculaire 2018). Door het voordeel op de
    inkomensregelingen en een aantal oplossingsrichtingen is het nadelig resultaat bij Berap-II per saldo € 5,9 miljoen.

    Het resultaat van de jaarrekening 2018 is € 17,1 miljoen nadelig.
    De afwijking van de rekening 2018 ten opzichte van de begroting na wijziging betreft € 11,2 miljoen nadelig.
    De belangrijkste afwijkingen betreffen:

                                                                                Bedrag
     Prog. Omschrijving                                                                     V/N
                                                                               (x € mln)
       5      Grondexploitaties                                                   -0,9       N
       9      Beschermd wonen: Zorg in natura en PGB                              -1,3       N
       10     Activering bijdrage in verbouwing Leger des Heils                    0,8       V
       10     Lagere algemene uitkering                                           -0,8       N
       10     Voorziening aandelenkapitaal Wildlands                             -10,0       N
     Divers   Overige netto afwijkingen < € 500.000                                1,0       V
              Totaal                                                             -11,2       N



Jaarstukken 2018                                                                                                           13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>    In hoofdstuk 4 is een analyse opgenomen van de voor- en nadelen per programma. Bij deze analyse is een bruto
    grensbedrag van € 250.000 gehanteerd. Voor een nog uitgebreidere analyse verwijzen wij u naar de programma’s
    waar een analyse van de verschillen groter dan € 50.000 is opgenomen.

    3.2.     Grondexploitaties
    Er was een voordelig resultaat op grondexploitaties begroot van € 1,2 miljoen. Het werkelijk resultaat op grond-
    exploitaties bedraagt € 0,3 miljoen voordelig. De afwijking ten opzichte van de begroting bedraagt € 0,9 miljoen
    nadelig.

    Het resultaat op grondexploitaties 2018 is als volgt opgebouwd:

    Tussentijdse resultaatnemingen                    €   0,1 miljoen
    Resultaten afgesloten complexen                   €   0,0 miljoen
    Mutaties voorzieningen                            €   0,2 miljoen
    Totaal t.g.v. saldo van baten en lasten 2018      €   0,3 miljoen
    Ten gunste van reserve                            €   0,0 miljoen
    Totaal t.g.v. resultaat 2018                      €   0,3 miljoen

    Het voordelig resultaat van € 0,3 miljoen is ten gunste van het jaarrekeningresultaat gebracht.

    De boekwaarde van de grondcomplexen bedraagt per ultimo 2018 € 85,1 miljoen (2017: € 89,4 miljoen). Hier staat
    voor een bedrag aan € 32,5 miljoen aan voorzieningen tegenover. Dit is 38 % (2017: 36%) van de boekwaarde.
    Voor meer informatie over de grondexploitaties verwijzen wij u naar de paragraaf grondbeleid.

    3.3.     Weerstandsvermogen
    De beschikbare weerstandscapaciteit van de Gemeente Emmen bestaat uit het geheel aan middelen dat de
    organisatie daadwerkelijk beschikbaar heeft om de risico's in financiële zin af te dekken.

    Weerstand                                                 Jaarrekening
                                             Peildatum
    (bedrag x € 1.000)                                          2018 Stand
                                        begroting 2018
                                                               ultimo 2018
    Algemene reserves                              22.646            15.618
    Reserve Sociaal Domein                          6.883               266
    Onvoorzien                                        335                 335
    Vrije ruimte in de                              7.587               8.684
    bestemmingsreserves
    Rekening-/ begrotingsresultaat                     50             -17.054
    Totale weerstandscapaciteit                 € 37.501              € 7.848

    Met ingang van de begroting 2016 wordt op basis van de ingevoerde risico’s in Naris een risicosimulatie uitgevoerd.
    Daarnaast wordt met ingang van de jaarrekening 2018 het risico Wildlands berekend met een maatwerk methode.
    Hieruit volgt dat met een zekerheid van 90% de risico's kunnen worden afgedekt met een bedrag van € 22,9
    miljoen (benodigde weerstandscapaciteit).

    Om te bepalen of het weerstandsvermogen toereikend is, dient de relatie te worden gelegd tussen de financieel
    gekwantificeerde risico's en de daarbij gewenste weerstandscapaciteit en de beschikbare weerstandscapaciteit. De
    uitkomst van die berekening vormt het weerstandsvermogen.

                                     Beschikbare
                                     weerstandscapaciteit                       € 7.848
    Ratio weerstandsvermogen =                                   =                          = 0,34
                                     Benodigde                                  € 22.851
                                     weerstandcapaciteit

    Het weerstandsvermogen voldoet per ultimo 2018 niet aan de gemeentelijke normering. Er is een doorrekening
    gemaakt van het meerjarige weerstandsvermogen. Op basis van de huidige stand van de reserves en een
    gelijkblijvend risicoprofiel herstelt het weerstandsvermogen zich de komende jaren naar voldoende in 2023, mede
    dankzij de begrote extra stortingen t.g.v. het weerstandvermogen oplopend tot € 2,7 miljoen per jaar vanaf 2020.

    In de paragraaf weerstandsvermogen wordt dit nader toegelicht.




Jaarstukken 2018                                                                                                          14
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>    3.4.       Risicomanagement
    Jaarlijks actualiseren, zowel bij de jaarrekening als de begroting, de teams de risico’s. Daarbij is het afgelopen jaar
    ingezet op een steeds nadrukkelijkere rol voor de teams. Waar nodig wordt dit aangevuld met risico’s die meer zijn
    gebaseerd op externe oriëntaties (bijvoorbeeld rijksbeleid en wetswijzigingen). De geïdentificeerde en
    geactualiseerde risico’s vanuit de teams worden geanalyseerd. Daarnaast wordt gekeken naar samenhang tussen
    risico’s door de concerncontroller en de beheerder van het risicomanagement informatiesysteem.
    Voor het beheersen en registreren van de risico's wordt het systeem Naris gebruikt. Hiermee wordt het risicoprofiel
    van de gemeente bepaald en wordt de benodigde weerstandscapaciteit berekend, met een zekerheidspercentage
    van 90%. Het geactualiseerde risicoprofiel van de gemeente is verwerkt in de paragraaf weerstandsvermogen van
    deze jaarrekening.

    3.5.       Kosten bedrijfsvoering

    Personeelslasten en inhuur derden
    In onderstaande tabel wordt de ontwikkeling van de personeelslasten (ambtelijke organisatie en bestuur) en inhuur
    derden over de jaren 2014-2018 gepresenteerd.

      x € 1.000         2014        2015        2016       2017        2018
      Personeelslasten 58.529       57.800      58.730     61.533      60.535
      Inhuur derden     7.558       11.209      11.370     9.670       6.892
      Totaal            66.087      69.009      70.100     71.203      67.427

    De per saldo daling van de personeelslasten in 2018 ten opzichte van 2017 wordt veroorzaakt door de volgende
    zaken:
        -   De uittreding van personeel naar Menso;
        -   De structurele doorwerking van de loonindexatie in 2017 en 2018 van 3,25% conform de cao;
        -   Stijging van de pensioenpremie per 1 januari met 1,8%, de werkgeverslast is hier 70% van;

    Inhuur derden betreffen lasten voor externe capaciteit bij ziekte, piekdrukte, speciale opdrachten/projecten,
    bijvoorbeeld uitzendkrachten. Dekking vindt plaats door vrijval vacatureruimte, begrote middelen of incidenteel
    verkregen middelen zoals subsidies.
    Middels inhuur derden kunnen we als organisatie pieken in het werk kunnen opvangen zonder hiermee aan
    structureel personeel vast te zitten en snel reageren op veranderingen in de vraag naar diensten (bijvoorbeeld bij
    uitkeringsverstrekking en vergunningverlening; werk is mede afhankelijk van de conjunctuur).
    De verhouding personeelslasten en inhuur derden in de jaren 2014-2018 ligt in een bandbreedte van13% tot 19%
    ten opzichte van de totale gemeentelijke lasten.

    De inhuur van derden is in het afgelopen jaar afgenomen van 9,7 miljoen naar 6,9 miljoen. De vrijval van vacature-
    ruimte is (grotendeels) benut voor de dekking van inhuur derden. In 2018 is stevig gestuurd op de bedrijfsvoering
    wat ook geresulteerd heeft in een daling van de inhuur derden. Ook de inhuur bij het openbaar onderwijs is
    gedaald, dit komt doordat er veel mensen in vaste dienst zijn gekomen. In de paragraaf bedrijfsvoering wordt
    nader op de formatie en inhuur ingegaan.
    De inhuur kan als volgt nader gespecificeerd worden:

    Bedragen in miljoenen 2017           2018
    Teams                    8,5         6,1
    Openbaar Onderwijs       1,2         0,8
    Totaal                   9,7         6,9




Jaarstukken 2018                                                                                                              15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>    3.6.     Uitgaven sociaal domein versus de rijksmiddelen

    Door de raad is besloten om bij de begroting en de jaarrekening inzicht te geven over de inkomsten en uitgaven
    binnen het sociaal domein. Daarmee kan de raad monitoren hoe de rijksmiddelen zich verhouden tot de uitgaven.
    Een door de raad gegeven beleidskader is dat het sociaal domein (op termijn) wordt uitgevoerd binnen de
    rijksmiddelen. Voor het jaar 2018 zijn de inkomsten en uitgaven binnen het sociaal domein als volgt (de cijfers zijn
    van de begroting na wijziging en van de werkelijkheid):
                                                   Begroot                                   Werkelijk
     x € 1.000                           Ink.2018 Uitg. 2018 Saldo 2018            Ink.2018 Uitg. 2018 Saldo 2018
     Jeugdhulp                              28.939    35.406      -6.467              28.939    35.536      -6.597
     WMO-begeleiding                        18.853    16.826       2.027              18.853    17.003       1.850
     WMO-beschermd wonen                    20.856    21.487        -631              20.856    22.880      -2.024
     Participatie - WSW                     25.520    27.910      -2.390              25.520    28.164      -2.644
     Participatie - Werkdeel                 6.926      6.926          0               6.926      6.926          0
     Totaal 3 decentralisaties            101.094   108.555      -7.461             101.094   110.509      -9.414
     WMO-huishoudelijke hulp                11.104    11.057          47              11.104    10.844         260
     Vrouwenopvang                           2.886      3.019       -134               2.886      2.984        -98
     Maatschappelijke opvang                 3.228      3.531       -303               3.228      2.788        440
     Participatiewet - BUIG                 53.216    52.081       1.135              53.116    51.552       1.564
     Totaal overige sociaal domein         70.434    69.688         745              70.334    68.168       2.166
     Totaal sociaal domein                171.528   178.243      -6.715             171.428   178.677      -7.249


    Op het totaal sociaal domein zit weinig verschil tussen begroot en werkelijk. Het verschil bij de 3 decentralisaties
    bedraagt € 2 mln. negatief, dit wordt met name veroorzaakt door een nadeel op beschermd wonen vanwege een
    groei in het aantal indicaties en zwaardere indicaties. Hiertegenover staan voordelen door lagere uitgaven BUIG,
    voordeel door activering van de bijdrage voor maatschappelijke opvang en een hogere rijksbijdrage voor
    huishoudelijke hulp terwijl budgetten gelijk blijven.

    3.7.     Reserve Sociaal Domein
    In de begroting 2018 is het meerjarenperspectief van de reserve sociaal domein weergegeven. Daarbij is rekening
    gehouden met resultaten over 2018 binnen de diverse onderdelen inzake het sociaal domein. In het kader van de
    Berap 2018-II is een geactualiseerde prognose gemaakt van de resultaten in 2018. Bij de jaarrekening 2018 zijn de
    definitieve resultaten bepaald. In de navolgende tabel is een totaaloverzicht gegeven.

    x € 1.000
     Onderdeel                                               Begroting 2018      Prognose bij       Definitief
                                                                                 Berap 2018-II      Jaarrekening
                                                                                                    2018
     Beginstand reserve 1-1-2018                             6.883               4.385              4.385
     Af: saldo van de mutaties                               5.220               4.136              4.119
     Eindstand reserve 31-12-2018                            1.663               249                266

    In 2019 is nog een onttrekking voorzien waarna nog € 17.000 resteert in de reserve.




Jaarstukken 2018                                                                                                           16
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>    4.          Overzicht van baten en lasten

    4.1         Inleiding
    In dit hoofdstuk vindt een financiële beschouwing op hoofdlijnen per programma plaats. Voor een meer
    gedetailleerde beschouwing en financiële analyse per programma wordt verwezen naar het jaarverslag. In
    onderstaande tabel wordt een totaaloverzicht van de baten en lasten per programma weergegeven.

                                              Primitieve begroting                     Begroting na wijzigiging                 Rekening
     Programma (bedragen x € 1.000)           Lasten   Baten      Saldo                Lasten    Baten     Saldo                Lasten   Baten             Saldo            Verschil
                                                                                                                                                                            begr-werk


     1 Inwoners en bestuur                       9.212        2.018        -7.194         9.847        2.018        -7.830         9.801        2.022         -7.779                  50
     2 Economie en werkgelegenheid               8.282          874        -7.408         8.437          929        -7.508         7.930        1.015         -6.915              593
     3 Veiligheid                                9.066              75     -8.991         9.179          132        -9.047         9.206          170         -9.037                  10
     4 Onderwijs en jeugd                       46.505       35.148       -11.357        48.347       37.107       -11.241        50.581       39.460        -11.121              120
     5 Bouwen, wonen en milieu                  36.804       35.769        -1.035        42.798       39.414        -3.384        40.392       37.922         -2.470              914
     6 Inkomensondersteuning                    62.828       52.150       -10.678        65.894       56.262        -9.632        67.442       58.367         -9.075              557
     7 Openbare ruimte en Verkeer & Vervoer     28.272        5.400       -22.872        27.212        4.803       -22.408        27.788        5.154        -22.634             -226
     8 Sport en cultuur                         16.068        2.108       -13.960        16.694        2.261       -14.433        16.930        2.360        -14.570             -137
     9 Sociaal domein                          148.562        6.542      -142.021       158.670        5.068      -153.603       159.376        5.525       -153.851             -248
     10 Bedrijfsvoering en inkomstenbronnen      6.459       99.206        92.747         2.511      102.219        99.707         2.580      102.623       100.044               336
     Totaal programma's                       372.058       239.289      -132.770      389.589       250.211      -139.378      392.027       254.619      -137.408             1.970
     Algemene dekkingsmiddelen
     Algemene uitkering                                88   123.862       123.775          118       125.306       125.188           -        124.285       124.285              -903
     Bespaarde rente                               -            -             -             -            -             -             -            -                -              -
     Dividend                                     281         1.174           894          281         1.104           824        10.288        1.109         -9.178           -10.002
     Lokale heffingen                              -         25.198        25.198           -         25.704        25.704           -         25.898        25.898               194
     Saldo financieringsfunctie                   -399        1.950         2.350          875         1.950         1.076         1.280        2.024              744           -332
     Overhead                                   31.266        4.324       -26.942        37.366        4.612       -32.754        37.705        5.048        -32.657                  97
     Totaal algemene dekkingsmiddelen          31.235       156.509      125.274        38.639       158.677      120.038        49.273       158.365      109.092            -10.946
     Saldo van baten en lasten totaal         403.293       395.798        -7.496      428.229       408.889       -19.340      441.300       412.983       -28.317            -8.976
     Toevoeging/ onttrekking reserves
     1 Inwoners en bestuur                        133           165               32       133           268           134          199           285                  87         -48
     2 Economie en werkgelegenheid                 -          1.644         1.644          101         3.638         3.537          180         3.399         3.219              -318
     3 Veiligheid                                  -                56            56        -                56            56        -                51               51             -5
     4 Onderwijs en jeugd                          -            290           290               5        686           682               5        690              685                3
     5 Bouwen, wonen en milieu                   2.448        1.319        -1.129         1.930        4.696         2.766         1.959        3.511         1.552             -1.214
     6 Inkomensondersteuning                       -            750           750           -            825           825           -            825              825            -
     7 Openbare ruimte en Verkeer & Vervoer        -            134           134          250           634           384          250           606              356            -28
     8 Sport en cultuur                            -            321           321               12       526           515               12       526              515            -
     9 Sociaal domein                             764         5.305         4.541         2.358        5.970         3.612         2.618        5.775         3.157              -455
     10 Bedrijfsvoering en inkomstenbronnen       557         1.464           907          456         1.405           949          452         1.269              817           -133
     Totaal toevoeg./ onttr. reserves           3.903        11.449        7.546         5.245        18.704       13.459         5.673        16.936        11.263            -2.196
     Resultaat                                407.195       407.246           50       433.474       427.593        -5.881      446.973       429.920       -17.054           -11.173




Jaarstukken 2018                                                                                                                                                                 17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>    4.2       Exploitatiebeeld rekening 2018

    4.2.1     Exploitatieomzet (incl. reservemutaties)
    De gerealiseerde omzet van de gemeente Emmen ziet er volgens het hiervoor aangegeven overzicht van baten en
    lasten in euro’s als volgt uit:
                                Baten LastenResultaat
    Totaal programma’s 429.920 446.973 -17.054

    4.2.2 Lasten 2018

                                                                              Bedrag            %   Aantal inwoners
                                                                          (x € 1.000)                       107.111
                                                                                                       per inwoner
     1. Inwoners en bestuur                                                    10.000        2,2%                 93
     2. Economie en werkgelegenheid                                             8.110        1,8%                 76
     3. Veiligheid                                                              9.206        2,1%                 86
     4. Onderwijs en jeugd                                                     50.586       11,3%                472
     5. Bouwen, wonen en milieu                                                42.351        9,5%                395
     6. Inkomensondersteuning                                                  67.442       15,1%                630
     7. Openbare ruimte en Verkeer & vervoer                                   28.038        6,3%                262
     8. Sport en cultuur                                                       16.942        3,8%                158
     9. Sociaal domein                                                        161.994       36,2%              1.512
     10. Bedrijfsvoering en inkomstenbronnen                                   52.305       11,7%                488

     Totaal                                                                   446.973       100%              4.173




    Lasten in procenten


                                              2,2%                          1. Inwoners en bestuur
                                                      2,1%
                                             1,8%                           2. Economie en werkgelegenheid
                                   11,7%
                                                          11,3%             3. Veiligheid

                                                                            4. Onderwijs en jeugd

                                                                  9,5%      5. Bouwen, wonen en milieu

                                                                            6. Inkomensondersteuning
                                 36,2%
                                                                            7. Openbare ruimte en Verkeer & vervoer
                                                            15,1%
                                                                            8. Sport en cultuur
                                                   6,3%
                                            3,8%                            9. Sociaal domein

                                                                            10. Bedrijfsvoering en inkomstenbronnen




Jaarstukken 2018                                                                                                      18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>    4.2.3 Baten 2018

                                                                             Bedrag              %   Aantal inwoners
                                                                         (x € 1.000)                         107.111
                                                                                                        per inwoner
     1. Inwoners en bestuur                                                   2.307         0,5%                   22
     2. Economie en werkgelegenheid                                           4.414         1,0%                   41
     3. Veiligheid                                                              221         0,1%                    2
     4. Onderwijs en jeugd                                                   40.149         9,3%                  375
     5. Bouwen, wonen en milieu                                              41.433         9,6%                  387
     6. Inkomensondersteuning                                                59.192        13,8%                  553
     7. Openbare ruimte en Verkeer & vervoer                                  5.760         1,3%                   54
     8. Sport en cultuur                                                      2.887         0,7%                   27
     9. Sociaal domein                                                       11.300         2,6%                  105
     10. Bedrijfsvoering en inkomstenbronnen                                262.257        61,0%                2.448

     Totaal                                                                 429.920        100%                4.014


    Baten in procenten

                                         1,0%                              1. Inwoners en bestuur
                               0,5%                    0,1%
                                                                           2. Economie en werkgelegenheid
                                                9,3%
                                                                           3. Veiligheid

                                                         9,6%              4. Onderwijs en jeugd

                                                                           5. Bouwen, wonen en milieu

                                                          13,8%            6. Inkomensondersteuning
                              61,0%
                                                                           7. Openbare ruimte en Verkeer & vervoer

                                                       2,6%       1,3%     8. Sport en cultuur
                                                                0,7%       9. Sociaal domein

                                                                           10. Bedrijfsvoering en inkomstenbronnen




Jaarstukken 2018                                                                                                     19
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>    4.3 Nadere beschouwing resultaten 2018 per programma op hoofdlijnen
    In dit hoofdstuk analyseren wij de resultaten per programma op hoofdlijnen, waarbij we voor de financiële
    afwijkingen als grensbedrag per saldo € 250.000 hanteren.

    In het jaarverslag is per programma een uitgebreidere verantwoording opgenomen, zowel met betrekking tot het
    beleidsdeel als wel het financiële deel. Bij de analyses binnen de programma’s is als grensbedrag € 50.000 gehan-
    teerd. Voor deze meer uitgebreide analyse verwijzen we naar de programma’s.

    V = Voordeel, N= Nadeel; bedragen x € 1.000.

     Toelichting op afwijkingen (per saldo > € 250.000) in de jaarrekening                          Afwijkingen baten      Afwijkingen
                                                                                                        en lasten          mutaties in
                                                                                                                            reserves
     Voor de programma's 1, 2, 3 en 8: nvt.

     Programma 4 – Onderwijs en jeugd

                                                                                                                                   Onttrek-
     Omschrijving                                                                                         N        V    Storting
                                                                                                                                   king
     De systematiek van de financiering van openbaar basisonderwijs (OBO) vereist dat het
     resultaat van baten en lasten wordt gestort/onttrokken in/aan de onderwijsreserve. Dit komt
                                                                                                       1.424
     echter niet tot uiting onder de mutatie reserves, maar conform BBV-regelgeving op de
     balans.
     De werkelijke lonen en salarissen van OBO zijn 2,7% hoger dan begroot (o.a. door cao
                                                                                                         795
     aanpassing).
     Het budget voor verzelfstandiging OBO is maar voor een klein deel verbruikt. De interne
     verzelfstandiging is in 2018 opnieuw opgestart met een externe projectleider. De uitgaven                    330
     schorten daardoor op naar 2019.
     In 2018 is door prijsbijstelling (o.a. door cao aanpassing en bekostiging impulsgebieden) en
     meer asielzoekers, van het ministerie OC&W meer rijksvergoeding door OBO ontvangen                         1.636
     dan begroot.

     Programma 5 – Bouwen, wonen en milieu

                                                                                                                                   Onttrek-
     Omschrijving                                                                                         N        V    Storting
                                                                                                                                   king
     Lagere lasten jaarprogramma 2018 Bodembeheer                                                                 266        266
     De lasten met betrekking tot windenergie zijn te verhalen op derden                                 347      347
     Investeringen, planvorming en onderzoeken zijn vertraagd door gebrek aan capaciteit en
     externe factoren. Een lagere aanwendign van de voorziening als gevolg van het resultaat           1.033      959
     van baten en lasten van riolering en rioolheffing.
     Resultaat grondexploitaties                                                                         912

     Programma 6 - Participatie

                                                                                                                                   Onttrek-
     Omschrijving                                                                                         N        V    Storting
                                                                                                                                   king
     Participatiewet; Voor het Traject Zelfstandigen (BBZ) zijn in 2016 minder verstrekkingen
     geweest waardoor we in 2018 minder inkomsten van het rijk ontvangen dan begroot.
                                                                                                         420      251
     Daarnaast zijn er in 2018 minder uitgaven vanwege een inhaalslag die in 2017 is ingezet.
     Een deel van het resultaat Bbz hoort bij de BUIG.
     Niet begrote loonkosten voor gedetacheerd personeel De Toegang. Deze worden
                                                                                                         322      346
     gecompenseerd door hogere inkomsten.

     Programma 7 – Openbare ruimte en Verkeer en Vervoer

                                                                                                                                   Onttrek-
     Omschrijving                                                                                         N        V    Storting
                                                                                                                                   king
     Het reinigingsbestek is toegevoegd aan de productovereenkomst van Area. Dekking voor
                                                                                                         280
     deze kosten is gevonden vanuit het GRP.




Jaarstukken 2018                                                                                                                       20
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>     Programma 9 – Sociaal domein

                                                                                                                                                  Onttrek-
     Omschrijving                                                                                                    N             V   Storting
                                                                                                                                                  king
     Het resultaat van de Emco ten opzichte van de begroting wordt niet gehaald volgens de
                                                                                                                   262
     laatst afgegeven prognose.
     Na een aanvankelijke daling liepen de kosten voor beschermd wonen in de loop van het
     jaar weer op als gevolg van groei in het aantal vertrekkingen en vanwege zwaardere                          1.341
     zorgpakketten: Zorg in natura en PGB's.
     Lagere apparaatskosten als gevolg van enkele incidentele meevallers en lagere loonkosten
     dan begroot met name bij de producten Krediet- en Schuldhulpverlening alsmede bij het                                     310
     Collectief vervoer.
     Als gevolg van een lager aantal rechthebbenden vallen de kosten voor de TCG
                                                                                                                               345
     (Tegemoetkoming Chronische zieken en Gehandicapten) lager uit dan begroot.
     Hogere lasten op het product Begeleiding als gevolg van groei in de kosten voor PGB’s.                        289
     Door het activeren van de bijdrage aan het Leger des Heils valt het hiervoor in eerste
                                                                                                                               750
     instantie bestemde budget, vrij.
     De begrote onttrekking Sociaal Domein aangaande Transitiekosten LNW-Menso is niet
                                                                                                                               350                     350
     gedaan, omdat de betaling van dit onderdeel in de jaarrekening 2017 verwerkt is
     Het nadeel van Stichting de Toegang over 2018 valt hoger uit dan waarmee rekening mee
     was gehouden bij Berap II. Het tekort over 2018 wordt met name veroorzaakt door het                           364
     vertrek van de directeur bestuurder en hoge kosten voor inhuur van personeel.
     Diverse afrekeningen in kader van Transitie Team LNW naar Menso over 2017 en 2018                             392

     Programma 10 – Bedrijfsvoering en inkomstenbronnen

                                                                                                                                                  Onttrek-
     Omschrijving                                                                                                    N             V   Storting
                                                                                                                                                  king
     Diverse afwijkingen op de interne bedrijsfvoering, per saldo een minimale afwijking.                          340         436           75
     Bijwerken basisgegevens boekjaar 2018 naar definitieve standen. Met name hogere WOZ
     waarde niet-woningen leidt tot een grotere aftrekpost in de berekening opbrengst
                                                                                                                   763
     gemeente-fonds; ook lager aantal uitkeringen WWB leidt tot lagere inkomsten
     gemeentefonds.
     Op basis van een door KPMG, in opdracht van de accountant van Wildlands uitgevoerde
     impairment, volgt dat er bij Wildlands een afboeking moet plaats vinden van de activa.
     Hierdoor is er bij Wildlands op dit moment sprake van een negatief eigen vermogen. Als                     10.000
     gevolg daarvan moet de gemeente Emmen een voorziening treffen van € 10 miljoen in
     relatie tot de waarde van de certificaten van aandelen in Wildlands.


    4.4 Incidentele baten en lasten 2018
    Vanuit het BBV is vereist om in de jaarrekening een overzicht incidentele baten en lasten op te nemen. Aangegeven
    wordt op hoofdlijnen wat de incidentele baten en lasten zijn.
    De verplichting tot het aangeven van incidentele baten en lasten vloeit voort uit artikel 19, lid c (begroting) en
    28,lid c (rekening). Doel hiervan is om door eliminatie van de incidentele effecten een goed beeld te houden van de
    structurele baten en lasten. De toelichting hierop in het BBV geeft de volgende invulling “Voor een nadere
    invulling van het begrip incidenteel kan worden gedacht aan baten en lasten die zich gedurende maximaal drie
    jaar voordoen”. Het gaat hier dus om bijzondere baten en lasten die slechts één of enkele jaren duren.

    Incidentele baten en lasten (> € 250.000)                                                                              (bedragen × € 1.000)

     INCIDENTELE LASTEN
       Progr       Omschrijving                                                                                                                Bedrag
                   Hogere lasten afval
          5                                                                                                                                N          300
                   Er zijn extra opdrac hten verstrekt met name op het gebied van sc hoonhouden wegen
                   Voordeel budget centrumvernieuwing
          7        In de begroting is rekening gehouden met gemiddelde onderhoudslasten, in de eerste jaren is er minder                   V          400
                   onderhoud nodig waardoor de lasten lager zijn
                   Extra lumpsumbijdrage De Toegang, inclusief gemeentelijke frictiekosten
          9        Eenmalige bijdrage om de bedrijfsvoering van De Toegang op orde te krijgen en inc identele fric tiekosten               N        1.429
                   voor medewerkers die over zijn gegaan van de gemeente naar De Toegang
                   Voorziening aandelenkapitaal Wildlands
                   Op basis van een door KPMG uitgevoerde impairment volgt dat er bij Wildlands een afboeking moet plaats
         10        vinden van de ac tiva. Hierdoor is er bij Wildlands op dit moment sprake van een negatief eigen vermogen. Als           N       10.000
                   gevolg daarvan moet de gemeente Emmen een voorziening treffen van €10 miljoen in relatie tot de waarde
                   van de c ertific aten van aandelen in Wildlands.

                   Totaal incidentele lasten                                                                                               N       11.329




Jaarstukken 2018                                                                                                                                      21
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>     INCIDENTELE BATEN
       Progr       Omschrijving                                                                                                              Bedrag
                   Verkoop van standplaatsen / woonwagens (gestort in egalisatiefonds vastgoedexpl.)
          5                                                                                                                              V        385
                   Eenmalige verkoop van 8 standplaatsen
                   Door het activeren van de bijdrage aan het Leger des Heils voor verbouwing, valt het
          9        hiervoor in eerste instantie bestemde budget vrij                                                                     V        750
                   In de begroting was uitgegaan van een eenmalige bijdrage, omdat het gaat om materiele vaste ac tiva zijn de
                   kosten geac tiveerd en ontstaat er een inc identeel voordeel

                   Totaal incidentele baten                                                                                              V       1.135

                   Saldo incidentele baten en lasten                                                                                     V       9.830


    4.5 Structurele voor- en nadelen 2018
    Ten behoeve van de eigen bedrijfsvoering is het noodzakelijk om te weten of er op rekeningbasis sprake is van
    structurele voor- en nadelen. Deze kunnen we dan meenemen in de integrale afweging die bij de kadernota zal
    plaatsvinden. Ten behoeve hiervan wordt per programma aangegeven wat de structurele voor- en nadelen zijn.

    Structurele voor- en nadelen (> € 100.000)                                                                            (bedragen × € 1.000)
     STRUCTURELE VOOR- EN NADELEN
       Progr       Omschrijving                                                                                                          Bedrag
         2         Kapitaallasten PEV                                                                                                V        250
         4         Hogere kosten Leerlingenvervoer i.v.m. extra doelgroep                                                            N        100
         5         Structureel voordeel op opbrengst NIEGG en overige gronden                                                        V           275
         5         Hogere bouwleges                                                                                                  V           210
         7         Onkruidbestrijding                                                                                                N           210
         7         Parkeeropbrengsten                                                                                                N           700
         7         Opwaarderen kwaliteit straatvegen                                                                                 N           250
         7         Opwaarderen beeldkwaliteit groen                                                                                  N           150
         7         Schrappen areaaluitbereiding groen                                                                                V           148
         9         Lagere kosten Collectief vervoer na aanbesteding                                                                  V           300
         9         Lagere kosten TCG                                                                                                 V           300
         9         Lagere uitvoeringskosten derden                                                                                   V           100
         9         Lagere kosten i.v.m. gering aantal herindicatietrajecten                                                          V           200
         9         Hogere kosten jeugdhulp                                                                                           N        2.300
         9         Groei kosten Mantelzorgcompliment                                                                                 N          100
         9         Hogere zorgkosten Beschermd wonen                                                                                 N        1.270
         9         Hogere zorgkosten Begeleiding                                                                                     N           350
         9         Hogere lumpsumbijdrage De Toegang ivm extra FTE en indexatie                                                      N           238

                   Saldo structurele voor- en nadelen                                                                                N        3.885




Jaarstukken 2018                                                                                                                                  22
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>    4.6 Aandeel EMU-saldo gemeente Emmen
    Het EMU-saldo is het totaal aan inkomsten min de uitgaven van de Rijksoverheid, sociale fondsen en lokale
    overheden. Hierbij zitten ook inkomsten en uitgaven met een kapitaalkarakter. Zoals aan- en verkopen van grond,
    investeringen, investeringsbijdragen en opbrengsten uit de verkoop van gas. Financiële transacties, zoals de
    verkoop van deelnemingen of kredietverstrekking, worden niet als inkomsten of uitgaven gezien.
    Het berekend EMU-saldo in onderstaand overzicht geeft het aandeel van de gemeente Emmen weer in het EMU-
    saldo.
    Als gevolg van Europese regelgeving mogen EU-lidstaten een begrotingstekort (EMU-saldo) hebben van maximaal
    3% van het bruto binnenlands product (BBP). Aan dit maximale tekort van 3% hebben, naast de Rijksoverheid, ook
    de decentrale overheden een aandeel. De EMU-systematiek werkt op een andere manier dan het (gemodificeerde)
    baten- en lastenstelsel dat de gemeenten hanteren. Investeringen tellen bijvoorbeeld niet mee in het stelsel van
    baten en lasten, daarbij wordt uitgegaan van de kapitaallasten van de investeringen. Investeringen in een jaar
    tellen echter wel volledig mee in het EMU-saldo.
    De EMU-tekortnorm decentrale overheden voor 2018 bedraagt 0,3% van het bruto binnenlands product. Er is geen
    onderverdeling naar gemeenten, provincies en waterschappen vastgesteld. Daarom worden er ook geen
    referentiewaarden per gemeenten bekend gemaakt.

    Berekening EMU-saldo
     Nr   Vraag                                                                 2017         2018          2018
          (bedragen x € 1.000)                                              jaarrekening   primitieve  jaarrekening
                                                                                 2017      begroting        2018
                                                                                              2018
        1 Exploitatiesaldo vóór toevoeging aan c.q. onttrekking uit              -17.239        -7.496       -28.317
          reserves (zie BBV, artikel 17c)
        2 Afschrijvingen ten laste van de exploitatie                             24.429       17.728         14.683
        3 Bruto dotaties aan de post voorzieningen tlv de exploitatie              2.883          491         10.450
        4 Investeringen in (im)materiële vaste activa die op de balans            35.739       11.320         28.537
          worden geactiveerd
        5 Baten uit bijdragen van andere overheden, de Europese Unie                 -
          en overigen, die niet op de exploitatie zijn verantwoord en
          niet al in mindering zijn gebracht bij post 4.
        6 Desinvesteringen in (im)materiële vaste activa: Baten uit                  -
          desinvesteringen in (im)materiële vaste activa (tegen
          verkoopprijs), voor zover niet op exploitatie verantwoord
        7 Aankoop van grond en de uitgaven aan bouw-, woonrijp                     6.071        1.924         -1.335
          maken e.d. (alleen transacties met derden die niet op de
          exploitatie staan)
        8 Baten bouwgrondexploitatie: Baten voor zover transacties niet              -            -              -
          op exploitatie verantwoord
        9 Lasten op balanspost Voorzieningen voor zover deze                         -            -             525
          transacties met derden betreffen
       10 Lasten ivm transacties met derden, die niet via de onder post 1            -
          genoemde exploitatie lopen, maar rechtstreeks ten laste van
          de reserves (inclusief fondsen en dergelijke) worden gebracht
          en die nog niet vallen onder een van bovenstaande posten
      11 Verkoop van effecten
     11b Boekwinst bij verkoop effecten                                              -             -            -
         Berekend EMU-saldo                                                     -31.737        -2.521      -30.911
     EMU-saldo = 1+2+3-4+5+6-7+8-9-10-11b

    De belangrijkste oorzaken van het verschil tussen het begrote en werkelijke EMU-saldo zijn:
        -   hogere onttrekkingen aan reserves en nadelig saldo 2018                             - 20,8 mln.
        -   per saldo hogere investeringen/afschrijvingen                                       - 20,3 mln.
        -   vorming voorziening aandelenkapitaal Wildlands                                        10,0 mln.
        -   lagere waarde voorraden                                                                3,3 mln.
        -   overige afwijkingen per saldo                                                       - 0,6 mln.
        Totaal verschil EMU-saldo                                                               - 28,4 mln.




Jaarstukken 2018                                                                                                       23
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>    4.7 Wet normering bezoldiging topfunctionarissen
    De Wet normering bezoldiging topfunctionarissen (hierna: WNT) is op 6 december 2011 door de Tweede Kamer
    aangenomen en is met ingang van 1 januari 2013 in werking getreden. De WNT stelt een maximum aan de
    bezoldiging van topfunctionarissen in de publieke en semipublieke sector. Voor gemeenten wordt de
    gemeentesecretaris en griffier als topfunctionaris gekwalificeerd. De WNT kent een openbaarmakingregime en een
    maximale bezoldigingsnorm. In onderstaande tabel worden deze gegevens gepubliceerd. De maximale
    bezoldigingsnorm (€ 189.000) wordt niet overschreden en behoeft niet verder toegelicht te worden.

                                                        I.A.A. Oostmeijer-
     bedragen x € 1                                                                  H.D.Werkman
                                                             Oosting
     Functiegegevens                                    Gemeentesecretaris              Griffier
               3
     Aanvang       en einde functievervulling in 2018      1/1 - 31/12                1/1 - 31/12

     Omvang dienstverband (als deeltijdfactor in fte)
     4                                                         1,0                        1,0


                          5
     Dienstbetrekking?                                          Ja                        Ja


     Bezoldiging
     Beloning plus belastbare onkostenvergoeding                       129.347                   108.649
     Beloningen betaalbaar op termijn                                   18.413                     17.865
     Subtotaal                                                         147.759                   126.514




     Individueel toepasselijke bezoldigings-maximum
     6                                                                 189.000                   189.000




     -/- Onverschuldigd betaald bedrag en nog niet
                                                                           -                           -
     terugontvangen bedragen 7


     Totaal bezoldiging                                              147.759                    126.514


     Reden waarom de overschrijding al dan niet is
                                                              n.v.t.                    n.v.t.
     toegestaan


     Gegevens 2017
     Aanvang en einde functievervulling in 2017                      1/1 - 31/12               1/1 - 31/12
     Omvang dienstverband
                                                                               1,0                     1,0
     (als deeltijdfactor in fte)
     Dienstbetrekking                                                           Ja                         Ja
     Beloning plus belastbare onkostenvergoeding                        130.906                    109.953
     Beloningen betaalbaar op termijn                                    17.233                     16.662
     Subtotaal                                                          148.139                    126.615


     Individueel toepasselijke bezoldigings-maximum
     6                                                                  181.000                    181.000




     Totaal bezoldiging 2017                                           148.139                   126.615



    Naast de hierboven vermelde topfunctionarissen zijn er geen overige functionarissen die in 2018 een bezoldiging
    boven het individuele WNT-maximum hebben ontvangen. Er zijn in 2018 geen ontslaguitkeringen betaald aan
    overige functionarissen die op grond van de WNT dienen te worden vermeld, of die in eerdere jaren op grond van
    de WOPT of de WNT vermeld zijn of hadden moeten worden.


Jaarstukken 2018                                                                                                      24
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>    5.       Balans met toelichting


     Balans per 31 december
     ACTIVA                                                                Ultimo               Ultimo
     (bedragen * € 1.000)                                                   2018                 2017

     Vaste activa

     Immateriële vaste activa                                                       3.070              19.579
      • Bijdragen aan activa in eigendom van derden                       3.070              19.579

     Materiële vaste activa                                                       458.060             427.698
      • Investeringen met economisch nut
         • gronden uitgegeven in erfpacht                                 4.881               1.955
         • overige investeringen met economisch nut                     266.876             271.340
      • Investeringen met economisch nut, waarvoor ter bestrijding       85.187              80.412
         van de kosten een heffing kan worden geheven
      • Investeringen in openbare ruimte met maatschappelijk nut        101.115              73.991

     Financiële vaste activa                                                       63.873              74.347
      • Kapitaalverstrekkingen aan:
         • deelnemingen                                                   2.658               2.658
         • overige verbonden partijen                                     3.525              12.663
      • Leningen aan:
         • woningbouwcorporaties                                          8.395               9.510
         • deelnemingen                                                   2.162               2.162
      • Overige langlopende leningen u/g                                 45.063              45.284
      • Overige uitzettingen met looptijd > 1 jaar                        2.071               2.071

     Totaal vaste activa                                                          525.002             521.623

     Vlottende activa

     Voorraden                                                                     33.209              34.544
      • Onderhanden werk, waaronder gronden in exploitatie               33.172              34.522
      • Gereed product en handelsgoederen                                    38                  22

     Uitzettingen met rentetypische looptijd < 1 jaar                              33.135              38.892
      • Vorderingen op openbare lichamen                                 19.450              18.634
      • Rekening-courantverhoudingen met niet-financiele instellingen       268               1.103
      • Uitzettingen in 's Rijks schatkist                                    0               4.000
      • Overige vorderingen                                              13.417              15.155

     Liquide middelen                                                               1.916                2.390
      • Kassaldi                                                            256                 277
      • Banksaldi                                                         1.660               2.113

     Overlopende activa                                                             8.507              10.677
      • Vooruitbetaalde bedragen                                          2.729               2.962
      • Van Europese of Nederlandse overheden nog te ontvangen              781                 453
        voorschotbedragen specifieke uitkeringen
      • Overige nog te ontvangen en vooruitbetaalde bedragen              4.997               7.262

     Totaal vlottende activa                                                       76.767              86.504

     Totaal activa                                                                601.769             608.127




Jaarstukken 2018                                                                                                 25
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>     PASSIVA                                                           Ultimo               Ultimo
     (bedragen * € 1.000)                                               2018                 2017

     Vaste passiva

     Eigen vermogen                                                            25.159              53.476
      • Algemene reserve                                             15.618              22.260
      • Bestemmingsreserve                                           26.595              35.519
      • Gerealiseerd resultaat                                      -17.054              -4.303

     Voorzieningen                                                             10.205              10.280
      • Voorzieningen, waarvoor ter bestrijding van de kosten een    10.205              10.280
        heffing kan worden geheven

     Vaste schulden met een rentetypische looptijd >= 1 jaar                  472.920             440.694
      • Onderhandse leningen van:
          obligatieleningen                                         118.000              68.000
          binenlandse pensioenfondsen en verzekeringsinstellingen    21.144              11.380
          binnenlandse banken en overige financiële instellingen    296.669             330.556
          overige binnenlandse sectoren                              35.400              30.700
      • Waarborgsommen                                                  208                  58
      • Vooruitontvangen afkoopsommen                                 1.500                   0

     Totaal vaste passiva                                                     508.284             504.449

     Vlottende passiva

     Netto-vlottende schulden met rentetypische looptijd < 1 jaar              59.465              66.095
      • Schulden aan openbare lichamen                                2.446               1.258
      • Kasgeldleningen                                              35.000              35.000
      • Overige schulden                                             22.019              29.837

     Overlopende passiva                                                       34.020              37.582
      • Nog te betalen bedragen                                      19.325              23.895
      • Van Europese of Nederlandse overheidslichamen ontvangen,     12.150              12.981
        nog te besteden specifieke uitkeringen
      • Overige vooruitontvangen bedragen                             2.545                706

     Totaal vlottende passiva                                                  93.485             103.677

     Totaal passiva                                                           601.769             608.127

     Gewaarborgde geldleningen                                                  7.589               7.501
     Garantstellingen                                                         370.088             351.522




Jaarstukken 2018                                                                                            26
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>    Toelichting op de balans

    Vaste activa

    Bij vaste activa wordt onderscheid gemaakt in immateriële, materiële en financiële vaste activa.
    Immateriële vaste activa zijn kosten gemaakt voor onderzoek en ontwikkeling van een bepaald actief en bijdragen
    aan activa in eigendom van derden.
    De materiële activa zijn stoffelijk van aard, waarbij onderscheid wordt gemaakt tussen
         -    investeringen met economisch nut
         -    investeringen met economisch nut waarvoor ter bestrijding van de kosten een heffing kan worden
              geheven
         -    investeringen in openbare ruimte met maatschappelijk nut
    De financiële vaste activa tenslotte omvatten kapitaalverstrekkingen, verstrekte geldleningen en vorderingen op
    lange termijn. De vermeerderingen en verminderingen van de vaste activa evenals de afschrijvingen/afwaarderin-
    gen zijn nader gespecificeerd in de staat van activa. Deze staat van activa ligt ter inzage.

    Immateriële vaste activa
    Immateriële vaste activa zijn kosten gemaakt voor onderzoek en ontwikkeling van een bepaald actief en bijdragen
    aan activa in eigendom van derden.

     Boekwaarde per (bedrag * € 1.000)                         31-12-18        31-12-17
     Kosten onderzoek en ontwikkeling                                75             456
     Bijdragen activa in eigendom derden                          2.995          19.123
     Totaal                                                       3.070          19.579

    Het onderstaande overzicht geeft het verloop weer van de immateriële vaste activa gedurende het jaar 2018:

                                                       boek-       inves-     vermin-         af-            af-      boek-
     (bedragen * € 1.000)                            waarde        tering      dering schrijving          waar-     waarde
                                                    31-12-17                                             dering    31-12-18
     Kosten onderzoek en ontwikkeling                    456         -475         -94                                    75
     Bijdragen activa in eigendom derden              19.123          147      15.653          622                    2.995
     Totaal                                           19.579         -327      15.559          622             0      3.070

    Herrubricering vaste activa
    De gemeente had op haar balans een immaterieel actief ad € 15,6 mln staan betreffende een zgn. bijdrage aan
    activa in eigendom derden. Dit was het saldo van investeringen, aankoop gronden, verplaatsingsbijdrage, eigen
    bijdragen uit reserves en subsidies ten tijde van de verplaatsing van het dierenpark. De eerder gekozen insteek om
    dit bedrag te presenteren als immaterieel vast actief (geactiveerde bijdrage derden) is gegeven de ontwikkelingen
    rondom Wildlands herzien. Feitelijk hebben wij destijds voor de bijgedragen bedragen de locatie Rensenpark
    verkregen waarmee wij uitdrukkelijk een maatschappelijke functie beogen. Om deze reden is gekozen voor
    reclassificatie van dit bedrag in de balans naar materiele vaste activa met een maatschappelijk nut. Bij
    maatschappelijk nut geldt conform de regels van het BBV het principe van waardering tegen verkrijgingsprijs.
    Hiervan resteert na gedane afschrijvingen in de voorgaande jaren ultimo 2018 € 15,6 miljoen.

    Materiële vaste activa
    De materiële activa zijn stoffelijk van aard, waarbij onderscheid wordt gemaakt tussen
       -   investeringen met economisch nut
       -   investeringen met economisch nut waarvoor ter bestrijding van de kosten een heffing kan worden
           geheven
       -   investeringen in openbare ruimte met maatschappelijk nut

    De investeringen waarvoor ter bestrijding van de kosten een heffing kan worden geheven worden afzonderlijk in
    de balans opgenomen. Het gaat hierbij om investeringen in riool, afval en begraven. Deze investeringen behoren
    tot de investeringen met economisch nut.

    Investeringen (in de openbare ruimte) met een maatschappelijk nut zijn niet verhandelbaar en genereren geen
    inkomsten. Voorbeelden zijn o.a. wegen, bruggen/tunnels, fiets- en voetpaden, openbare verlichting en andere
    investeringen waarvoor geen markt is in het private verkeer.




Jaarstukken 2018                                                                                                         27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>    De post materiële vaste activa wordt onderscheiden in:

     Balanswaarde per (bedrag * € 1.000)                         31-12-18            31-12-17
     In erfpacht uitgegeven gronden                                 4.881               1.955
     Overige investeringen met economisch nut                     266.876             271.340
     Investeringen met economisch nut, waarvoor ter                85.187              80.412
     bestrijding van de kosten heffing kan worden
     Investeringen in openbare ruimte met uitsluitend             101.115             73.991
     maatschappelijk nut
     Totaal                                                       458.061            427.698

    De onderstaande overzichten geven het verloop weer van de materiële vaste activa gedurende het jaar 2018:

                                                      boek-    vermeer-        vermin-            af-           af-       boek-
     (bedragen * € 1.000)                            waarde     dering          dering         schrijving     waar-      waarde
                                                     31-12-17                                                 dering     31-12-18
     Erfpacht                                            1.955     2.990                  0            64              0     4.881
     Totaal                                              1.955     2.990                  0            64              0     4.881


                                           boek-                ver-       ver-        af-          af-      boek-     voor-       balans
    (bedragen * € 1.000)                  waarde      Corr.    meer-       min-      schrij-      waar-     waarde      zie-      waarde
                                          31-12-17   BW 1-1    dering     dering      ving        dering    31-12-18   ning       31-12-18
    Investeringen met economisch nut
    Gronden en terreinen                    40.628               -4.134       189           46         69     36.190      5.441      30.749
    Woonruimten                              7.427                   12                    201                 7.238                  7.238
    Bedrijfsgebouwen                       170.472      -456      9.702                  4.600        252    174.866                174.866
    Grond-, weg-, en waterbouwkundige       38.873                  537        20        1.335          2     38.054                 38.054
    werken
    Vervoermiddelen                            290                   -1                     39                   251                   251
    Machines, apparaten en installaties      9.754                2.138        118       1.565         18     10.190                10.190
    Overige materiële vaste activa          11.497                1.056      5.510       1.513                 5.530                 5.530
    Totaal                                 278.940      -456      9.309      5.836       9.298        341    272.317     5.441     266.876


                                              boek-     vermeer-    vermin-       af-         af-      boek-
     (bedragen * € 1.000)                    waarde       dering     dering    schrijving   waar-     waarde
                                             31-12-17                                       dering   31-12-18
     Investeringen met economisch nut, waarvoor ter bestrijding van de kosten een heffing kan worden geheven
     Gronden en terreinen                          292                                                     292
     Bedrijfsgebouwen                              284                                  13                 271
     Grond-, weg-, en waterbouwkundige          79.247       6.810          40       2.111              83.906
     werken
     Machines, apparaten en installaties           438         229                      87                 581
     Overige materiële vaste activa                150                                  13                 137
     Totaal                                     80.412       7.039          40      2.224          0    85.187


    Materiële vaste activa met een economisch nut zijn alle activa die bijdragen aan de mogelijkheid om middelen te
    genereren, bijvoorbeeld door het vragen van rechten, heffingen, leges of prijzen. Ook activa, waarbij de
    mogelijkheid bestaat om deze te verkopen behoren tot de activa met economisch nut. Het gaat om de
    mogelijkheid de activa te verkopen, niet om de vraag of de gemeente het actief ook daadwerkelijk wil verkopen.
    Dit betekent onder andere dat alle gebouwen een economisch nut hebben; er is immers een markt voor gebouwen.
    De totale boekwaarde van de activa met economisch nut bedraagt eind 2018 € 352 miljoen. Activa die vallen onder
    bedrijfsgebouwen betreffen hoofdzakelijk gemeentelijke huisvesting aan het Raadhuisplein, huisvesting werkplein
    ZO Drenthe, de praktijkschool, scholen, sporthallen, het zwembad en de brandweerkazerne.

    Conform de verslaggevingsregels (BBV) zijn de ‘niet in exploitatie genomen gronden’ verantwoord onder de
    immateriële en materiële vaste activa. Dit betreffen de compensatiegronden, tuinbouwgebied Rundedal en de
    strategische grondvoorraad.
    Ook de op deze gronden getroffen voorziening is als correctie op de boekwaarde van deze gronden verantwoord.




Jaarstukken 2018                                                                                                                    28
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>    De vermeerdering op machines, apparaten, en installaties betreft investeringen in werktuigen en machines voor
    het groenonderhoud. De vermeerdering van de grond-, weg- en waterbouwkundige werken betreffen onder mer
    investeringen in de gemeentelijke riolering en het aanbrengen van asfaltpaden.

    Het onderstaande overzicht geeft het verloop weer van de materiële vaste activa met maatschappelijk nut
    gedurende het jaar 2018. Conform vernieuwing BBV moeten per 1 januari 2017 alle investeringen met
    maatschappelijk nut, die vanaf het begrotingsjaar 2017 of later gereed komen, geactiveerd worden. Dit betekent
    een geleidelijke invoering, met als gevolg dat pas over 30 tot 40 jaar alle investeringen op een identieke manier op
    de balans worden opgenomen en worden afgeschreven. Door de geleidelijke invoering van de nieuwe systematiek
    blijven verschillen bestaan in de wijze waarop mag worden afgeschreven op investeringen die vóór het
    begrotingsjaar 2017 zijn gedaan. Om hierin inzicht te geven is in het verloopoverzicht aangeven welk bedrag
    volgens de nieuwe systematiek is verantwoord en welk deel volgens de oude systematiek.

                                               boek-    correctie vermeer-      vermin-      af-                    af-         boek-
     (bedragen * € 1.000)                     waarde      BW*        dering     dering    schrijving              waar-        waarde
                                             31-12-17                                                             dering       31-12-18
     Investeringen in openbare ruimte met maatschappelijk nut tot en met 31-12-2016
     Gronden en terreinen                         2.465                                                                            2.465
     Grond-, weg-, en waterbouwkundige          49.145      -6.036                              2.809                             40.300
     werken                                                                                                                            0
     Machines, apparaten en installaties          1.864       -742                                126                                996
     Overige materiële vaste activa               2.893     -2.502                                 81                                310
     Totaal                                     56.367     -9.280           0           0       3.016                      0      44.071

                                               boek-    correctie vermeer-              vermin-        af-          af-         boek-
     (bedragen * € 1.000)                     waarde      BW*        dering             dering      schrijving    waar-        waarde
                                             31-12-17                                                             dering       31-12-18
     Investeringen in openbare ruimte met maatschappelijk nut vanaf 1-1-2017
     Gronden en terreinen                             0                15.653                                                     15.653
     Bedrijfsgebouwen                                 0                                                                                0
     Grond-, weg-, en waterbouwkundige          15.957      7.900      26.107              10.302         1.165                   38.497
     werken                                                                                                                            0
     Machines, apparaten en installaties            797       742         702                               12                     2.229
     Overige materiële vaste activa                 869       639         131                 872          100                       666
     Totaal                                     17.624      9.280      42.593              11.175        1.278             0      57.045
    De vermeerdering van de gronden en terreinen betreft de reclassificering van de verplaatsingsvergoeding DPE
    vanuit de immatriële vaste activa (bijdrage activa in eigendom derden). Zie hiervoor ook de toelichting bij
    Immateriële vaste activa. De overige mutaties in investeringen in maatschappelijk nut betreffen voornamelijk de
    reconstructies van wegen en de locatie Hoofdstraat (Rensenpark).

    In de onderstaande tabel zijn de belangrijkste lopende investeringen (> € 1 mln) weergegeven (bedragen > € 0,5
    miljoen).
                                                               verleend                 Werkelijk             Cumulatief
     (bedragen * € 1.000)                                       krediet                besteed in              besteed in
                                                                 totaal                   2018                     2018
     Investeringen met economisch nut
     Nieuwbouw zwembad Emmen                                       15.116                   6.566                    6.858
     GRP 2012 - 2018                                               48.945                   6.611                   21.184
     Totaal                                                        64.061                  13.177                   28.042

     Investeringen in openbare ruimte met maatschappelijk nut
     Ontwikkeling locatie Hoofdstraat                      10.670                                    2.212                         9.566
     Groot onderhoud wegen                                  9.000                                    1.198                         9.064
     Centrumvernieuwing Havenstraat Erica                   1.077                                      691                         1.037
     Centrumvernieuwing Schoonebeek fase 1                  1.000                                      728                         1.619
     Totaal                                                21.747                                    4.828                        21.287




    *Als gevolg van een herbeoordeling van de investeringen in de openbare ruimte met maatschappelijk nut zijn er investeringen
    gereclassificeerd van investeringen tot en met 2016 naar investeringen vanaf 2017.



Jaarstukken 2018                                                                                                                     29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>    Financiële vaste activa

    Financiële vaste activa kunnen worden onderscheiden in kapitaalverstrekkingen en leningen. Voorzieningen die
    getroffen zijn om eventueel de oninbaarheid van vorderingen op te vangen, worden in de balans rechtstreeks
    verantwoord onder financiële vaste activa. Het verloop van de financiële vaste activa gedurende het jaar 2018
    wordt in onderstaand overzicht weergegeven.

                                                       boek-      vermeer-   vermin-            af-       boek-       voor-      balans
     (bedragen * € 1.000)                             waarde       dering     dering        schrijving   waarde      ziening    waarde
                                                      31-12-17                              /aflossing   31-12-18               31-12-18
     Kapitaalverstrekkingen aan:
      • deelnemingen                                      4.458                                              4.458      1.800       2.658
      • overige verbonden partijen                       12.663        862                                  13.525     10.000       3.525
     Leningen aan:
      • woningbouwcorporaties                            9.510                                   1.115       8.395                 8.395
      • deelnemingen                                     3.287                                               3.287      1.125      2.162
      • overige verbonden partijen                           0                                                   0                     0
     Overige langlopende leningen                       45.299         943                       1.164      45.077                45.077
     Voorziening GKB                                       -15          -2             -3                      -15                   -15
     Overige uitzettingen met een looptijd > 1 jaar      2.071                                               2.071                 2.071
     Totaal                                             77.273       1.802             -3        2.279      76.799     12.925     63.874


    Voor de kapitaaldeelname in het Stadionbedrijf Emmen ad € 1,8 miljoen is voor hetzelfde bedrag een voorziening
    gevormd. Voor de verstrekte geldlening waar geen zekerheden op gevestigd zijn, is voor 50% van de lening een
    voorziening gevormd ad € 1,1 miljoen. De redenen hiervoor zijn dat het eigen vermogen van het Stadionbedrijf
    volgens de meest recente jaarrekening negatief is en de begroting geen ruimte biedt om het eigen vermogen te
    laten groeien.

    De vermeerdering van kapitaalverstrekking aan overige verbonden partijen betreft de leningen uitgezet via de
    SVN.

    De aflossing van de lening aan woningbouwcorporaties heeft betrekking op de aflossing van de achtergestelde
    leningen aan Lefier en Domesta. De gemeente is aangesloten bij het Waarborgfonds Sociale Woningbouw. Indien
    een woningbouwcorporatie niet aan de verplichtingen kan voldoen, kan deze een beroep doen op dit fonds.

    De overige uitzetting met een looptijd langer dan één jaar betreft de vordering wegens verstrekte geldleningen
    aan Enexis.

    Aan DPE is een achtergestelde lening verstrekt van € 12,5 miljoen. Daarnaast is in 2010 een overbruggingskrediet
    van maximaal € 22 miljoen beschikbaar gesteld. In 2017 is de laatste termijn betaald; het definitieve bedrag van het
    overbruggingskrediet is daarmee vastgesteld op € 20,0 miljoen. Deze leningen zijn verantwoord onder de overige
    langlopende leningen.

    Ontwikkelingen Wildlands

    Herstructurering in 2019
    Op 28 maart 2019 heeft de raad ingestemd met het voorgestelde herstructureringsscenario.
    De gemeente Emmen neemt de financiering van Rabobank en Volker Wessels over en wordt derhalve na
    herstructurering enig financier. Dit heeft tot gevolg dat het gemeentelijk bruto financieel belang in Wildlands
    toeneemt naar € 80,5 miljoen.

    Ons bruto financieel belang bestaat voor € 70,5 miljoen uit leningen (waarvan € 7,5 miljoen rekening courant
    krediet). Uit het businessplan van Wildlands blijkt dat Wildlands aan de hieruit voortvloeiende verplichtingen (rente
    en aflossing) kan voldoen. Aanvullend is er een netto contante waarde berekening van de kasstromen van
    Wildlands opgesteld, waaruit ook blijkt dat Wildlands gedurende de looptijd van de lening aan de uit de lening
    voortvloeiende verplichtingen aan de gemeente Emmen kan voldoen.
    Bij de netto contante waarde berekening is uitgegaan van een aantal parameters en uitgangspunten, die bepalend
    zijn voor de waardering van hierboven verantwoorde leningen aan Wildlands. De belangrijkste betreft het
    geraamde aantal bezoekers waarbij wordt uitgegaan van een aantal dat oploopt naar 1 miljoen in 2020. Daarnaast
    is uitgegaan van een (geraamde) kostenbesparing van € 6,4 miljoen en een rente voor de lange termijn van 2,25 %
    (eerste 10 jaren 1,75). Voor meer informatie ten aanzien van de uitgangspunten en argumenten verwijzen wij naar
    het goedgekeurde raadsvoorstel inzake het Business Plan van Wildlands (RA19.0013 d.d. 28 maart 2019).


Jaarstukken 2018                                                                                                                      30
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>    Treffen van een voorziening m.b.t. de certificaten van aandelen
    Daarnaast bestaat het bruto financieel belang voor € 10 miljoen uit certificaten van aandelen Voor wat betreft de
    certificaten op aandelen Wildlands per ultimo 2018 geldt conform de regels van het BBV het principe van
    verkrijgingsprijs of lagere marktwaarde. In het kader van de herstructurering heeft er bij Wildlands een
    bedrijfswaarde berekening plaats gevonden, mede in belang van de jaarrekening 2018 van Wildlands zelf. Deze
    bedrijfswaarde berekening leidt er toe dat Wildlands een groot deel van de aanwezige activa moet afboeken. Dit
    leidt tot een negatief eigen vermogen bij Wildlands.
    Dit heeft tot bijkomend gevolg dat de in de gemeentelijke balans ultimo 2018 opgenomen certificaten van
    aandelen middels het treffen van een voorziening zijn afgewaardeerd naar € nihil.

    Netto financieel belang
    Het bedrag waar de gemeente risico over loopt is het netto bedrag. Het netto bedrag is het bruto bedrag van
    € 80,5 miljoen waar de verkregen zekerheden en getroffen maatregelen op worden gecorrigeerd. Recent is in
    opdracht van ons het park getaxeerd. Hieruit volgt een waarde van € 24,9 miljoen. Daarnaast is er een voorziening
    getroffen van € 10 miljoen met betrekking tot de certificaten van aandelen. Daarmee komt het netto bedrag uit op
    € 45,6 miljoen.
    Ten opzichte van de jaarrekening 2017 (€ 44 miljoen) is dit licht gestegen. Ten opzichte van de begroting 2019 is
    het gedaald (ivm openstaande vorderingen). Ook is momenteel voor € 7,5 miljoen aan RC nog niet volledig
    opgenomen.


    Vlottende activa

    Voorraden

    De voorraden maken deel uit van de vlottende activa en worden uitgesplitst naar de volgende categorieën:

     Balanswaarde per (bedrag * € 1.000)                                                           31-12-18       31-12-17
     Onderhanden werk, w.o. bouwgronden in exploitatie                                               33.172         34.522
     Gereed product en handelsgoederen                                                                   38             22
     Totaal                                                                                          33.209         34.544

    Van de in exploitatie genomen bouwgronden kan het volgende overzicht worden gegeven:

                                       boek              van/naar          inves     verkopen   winst           boek           voor-         balans
     (bedragen * € 1.000)             waarde            gronden in        tering     opbrengst uitname         waarde         ziening       waarde
                                      31-12-17          exploitatie                  bijdragen                 31-12-18                     31-12-18
     In exploitatie genomen bouwgronden
     Stads- en dorpsvernieuwing           2.182                   479        1.403         1.927         -28        2.165        2.014           152
     Stads- en dorpsuitbreiding          11.848                    23        2.073         2.401        -453       11.996        8.383         3.613
     Industrie- en bedrijventerreinen    45.241                              1.402         1.419        -833       46.058       16.651        29.407

     Totaal                                   59.271              502        4.879         5.747      -1.315       60.220       27.048        33.172

     Totaal boekwaarde 31-12-2018                                                                                  59.352 *
     Nog te maken kosten                                                                                           33.891
     Nog te verwachten opbrengsten                                                                                 76.949
     Verwacht exploitatiereslutaat (-/- = voordelig)                                                               16.294

     * Het verschil in boekwaarde wordt veroozaakt doordat het complex Stroomdal voor 2/3 onder de kortlopende schulden (betreft een pps)



    Om een project te kunnen realiseren moeten er investeringen worden gedaan en opbrengsten worden
    gegenereerd. Elk jaar bij de herziening wordt per grondexploitatie bezien of de ramingen van de nog te realiseren
    kosten en opbrengsten reëel zijn. Verwacht wordt dat er per 1 januari 2019 nog voor € 33,9 miljoen moet worden
    geïnvesteerd en voor € 76,9 miljoen aan opbrengsten moet worden gegenereerd.

    Ten opzichte van 2017 is de voorziening met € 2,3 miljoen toegenomen.




Jaarstukken 2018                                                                                                                                 31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>    Uitzettingen met een rentetypische looptijd van één jaar of minder

    De in de balans opgenomen uitzettingen met een looptijd van één jaar of minder kunnen als volgt gespecificeerd
    worden:
                                                         Boekwaarde         voorziening       balans        balans
    (bedragen * € 1.000)                                    31-12-18         oninbaar        waarde        waarde
                                                                               heid         31-12-18       31-12-17
    Vorderingen openbare lichamen                                19.450                 0       19.450         18.634
    Verstrekte kasgeldleningen                                        0                 0             0             0
    Rekening-courantverhoudingen met niet-financiële
    instellingen                                                    268                 0          268          1.103
    Overige vorderingen                                          16.888             3.471       13.417         15.155
    Uitzettingen in 's Rijks schatkist                                0                 0             0         4.000
    Totaal                                                       36.606             3.471       33.135        38.892

    De vorderingen zijn als volgt gespecificeerd:

     Vorderingen op openbare lichamen (bedragen * € 1.000)
     Debiteur ministerie OCenW en SoZaWe                                          1.539
     BTW Compensatiefonds                                                        15.450
     Openbare lichamen                                                            2.534
     BTW                                                                             73-
     Totaal                                                                      19.450

     Overige vorderingen (bedragen * € 1.000)
     Debiteuren                                                                   7.373
     Bijstand debiteuren WWB                                                      6.300
     Belastingdebiteuren                                                          3.057
     Overige vorderingen                                                            158
     Totaal                                                                      16.888

    De voorziening voor de oninbaarheid van vorderingen heeft betrekking op de volgende voorzieningen:

     Voorziening oninbaarheid (bedragen * € 1.000)
     Voorziening dubieuze debiteuren                                                 161
     Voorziening dubieuze debiteuren belastingen                                     378
     Voorziening bijstandsdebiteuren                                               2.931
     Totaal                                                                        3.471

     Rekening-courantverhoudingen met niet-financiële instellingen
     SVN                                                                             268
     Totaal                                                                          268

     Uitzettingen in 's Rijks schatkist
     Schatkistbankieren                                                                 0
     Totaal                                                                             0

    Ingevolge de wet op het schatkistbankieren moeten overtollige middelen (banktegoeden boven een vrij te laten
    drempelbedrag van € 3.053.000) worden afgestort bij ’s Rijks schatkist en deze worden weer teruggevraagd indien
    de stand van de liquide middelen daarom vraagt. Het hele jaar 2018 laat een forse ruimte onder het
    drempelbedrag zien.




Jaarstukken 2018                                                                                                        32
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>     Berekening benutting drempelbedrag schatkistbankieren (bedragen x € 1000)
                                          Verslagjaar                                        2018

                                                  Kwartaal 1 Kwartaal 2 Kwartaal 3 Kwartaal 4
     Drempelbedrag                                     3.053      3.053      3.053      3.053
     Kwartaalcijfer op dagbasis buiten 's Rijks
                                                       2.292       2.302       1.636         2.569
     schatkist aangehouden middelen
     Ruimte onder het drempelbedrag                     761          751       1.417          484

     Overschrijding van het drempelbedrag                -           -           -             -


    Liquide middelen

    Liquide middelen maken net als voorraden en vorderingen onderdeel uit van de vlottende activa. Voor liquide
    middelen geldt dat alleen positieve en negatieve banksaldi gesaldeerd mogen worden als de betreffende rekening
    behoren tot eenzelfde bank.

     Boekwaarde per (bedrag * € 1.000)                                           31-12-18     31-12-17
     Kassaldi                                                                         256          277
     Banksaldi                                                                      1.660        2.113
     Totaal                                                                         1.916        2.390

    Overlopende activa

    De post overlopende activa kan als volgt onderscheiden worden:

                                                               Boekwaarde    voorziening       balans       balans
     (bedragen * € 1.000)                                        31-12-18     oninbaar        waarde       waarde
                                                                                heid          31-12-18     31-12-17
     Vooruitbetaalde bedragen                                        2.729              0         2.729        2.962
     Van Europese en Nederlandse overheidslichamen te                  781              0           781          453
     ontvangen voorschotten op specifieke uitkeringen
        Europese overheidslichamen                    341
        Rijk                                            0
        Nederlandse                                   440
     Overig nog te ontvangen bedragen                                5.747             750         4.997      7.262
     Totaal                                                          9.257             750         8.507     10.677



    De voorziening oninbaarheid heeft betrekking op de volgende voorzieningen:

     Voorziening oninbaarheid (bedragen * € 1.000)
     Voorziening afwikkeling vordering CQ                            750
     Totaal                                                          750

    In 2014 is een voorziening opgenomen voor de afwikkeling van het faillissement van CQ. Aangezien de afwikkeling
    nog gaande is, blijft de voorziening staan.

    De in de balans opgenomen post “nog van Europese en Nederlandse overheidslichamen te ontvangen voorschotten
    op specifieke uitkeringen” kan als volgt gespecificeerd worden:




Jaarstukken 2018                                                                                                       33
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>     Omschrijving                                                      saldo        bijgesteld  toe             ont         saldo
     bedragen * € 1.000)                                              31-12-17     01-01-2018 voeging         vangen       31-12-18

     Europese overheidslichamen
     ESF                                                                    230          129-         225          81           245
     COBEN                                                                  130                        41          75            96
     Totaal Europese overheidslichamen                                      360          129-         266         156           341

     Overige Nederlandse Overheidslichamen
     Windenergie                                                             93          -            347          -            440
     Verdubbeling Spoor Station Zuid                                        -                          30           29            0
     Totaal Overige Nederlandse Overheidslichamen                            93          -            376           29          440

     Totaal                                                                  453         129-       642          185            781
     ₁) betreft posten die in de EFJ verantwoording vallen onder reserves en voorzieningen, maar volgens BBV-richtlijnen
     behoren tot de overlopende activa

    Voor overlopende activa en passiva geldt dat posten niet gesaldeerd worden gepresenteerd in de balans. De stand
    van de overlopende activa eind 2017 wordt op 1 januari 2018 bijgesteld met de posten die eind 2017 een
    creditsaldo hebben en daarom waren gepresenteerd onder overlopende passiva, maar die in 2018 worden
    verantwoord onder overlopende activa.

    Vaste passiva

    Reserves

    Het in de balans opgenomen eigen vermogen bestaat uit de volgende posten:

     Boekwaarde per (bedrag * € 1.000)                                       31-12-18           31-12-17
     Algemene reserve                                                          15.618             22.260
     Bestemmingsreserves                                                       26.595             35.519
     Gerealiseerd resultaat                                                   -17.054              -4.303
     Totaal                                                                    25.159             53.476

    De grootste reserve mutaties betreffen (> € 1 miljoen):

               Onttrekking aan de algemene reserve
     •         Rekeningsresultaat 2017                                     4.303

    Overige onttrekkingen zijn onder meer Vierkant voor werk, OAB, lasten energienota en FLO.

    In de bijlagen A en B van de jaarstukken is een toelichting gegeven over de stand van de reserves en de stortingen
    en onttrekkingen in 2018.

    Voorzieningen

    De volgende voorzieningen zijn in de balans opgenomen. Het verloop in 2018 wordt in onderstaand overzicht per
    voorziening weergegeven.

     (bedragen * € 1.000)                                Boekwaarde toevoeging aanwending                   Boekwaarde
                                                            31-12-17                                           31-12-18
     Voorziening afvalstoffenheffing                             535                  409                           126
     Voorziening riolering                                     8.850        90                                    8.940
     Voorziening begraafplaatsen                                   0                                                  0
     Voorziening sloopkosten Aquarena                            535                                                535
     Voorziening groot onderhoud Atlastheater                    360       360        116                           604
     Totaal                                                   10.280       450        525                        10.205




Jaarstukken 2018                                                                                                                34
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>    Vaste schulden met een rentetypische looptijd van één jaar of langer

    In onderstaand overzicht wordt het verloop weergegeven van de vaste schulden over het jaar 2018:

     (bedragen * € 1.000)                                    saldo      vermeer       aflossing    boekwaarde
                                                          31-12-17       dering                       31-12-18
     Obligatielening                                        68.000        50.000                       118.000
     Pensioenfondsen en verzekeringsinstellingen            11.380        20.000        10.237          21.144
     Banken en overige financiele instellingen             330.556        20.000        53.887         296.669
     Openbare lichamen                                      30.700         5.000           300          35.400
     Waarborgsommen                                             58           150                           208
     Vooruitontvangen afkoopsommen                               0         1.500             0           1.500
     Totaal                                                440.694        96.650        64.424         472.920

    Ten opzichte van voorgaand jaar zijn de langlopende schulden per saldo toegenomen met € 32 miljoen.
    In 2018 is er voor een totaal bedrag van € 50 miljoen opgenomen als obligatielening bij de Bank Nederlandse
    Gemeenten (BNG), € 20 miljoen bij de verzekeringsmaatschappijen Achmea en Zilveren Kruis, € 20 miljoen bij de
    BNG en € 5 miljoen bij de Gemeente Huizen.
    De vooruitontvangen afkoopsommen betreft een eenmalige ontvangst voor erfpacht zonnepark Oranjepoort.

    De rentelast in 2018 bedraagt € 9.599.766.

    Vlottende passiva

    Onder vlottende passiva zijn opgenomen:

     Boekwaarde per (bedrag * € 1.000)                                     31-12-18    31-12-17
     Schulden < 1 jaar                                                       59.465      66.095
     Overlopende passiva                                                     34.020      37.582
     Totaal                                                                  93.485     103.677


    Kortlopende schulden

    De in de balans opgenomen netto vlottende schulden met een rentetypische looptijd van één jaar of minder
    kunnen als volgt gespecificeerd worden:

     Boekwaarde per (bedrag * € 1.000)                                     31-12-18     31-12-17
     Openbare lichamen                                                        2.446        1.258
     Kasgeldleningen                                                         35.000       35.000
     Overige schulden                                                        22.019       29.837
     Totaal                                                                  59.465       66.095



    De post overige schulden kan als volgt gespecificeerd worden:
    Overige schulden (bedragen * €1.000)
    Crediteuren                                                   14.580
    Te betalen loonheffing en sociale lasten                       6.025
    Nog te verhalen posten Gemeentelijke Kredietbank                 479
    Overig                                                           935
    Totaal                                                        22.019




Jaarstukken 2018                                                                                                    35
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>    Overlopende passiva

    De specificatie van de post overlopende passiva is als volgt:

     Boekwaarde per (bedrag * € 1.000)                                             31-12-18           31-12-17
     Vooruitontvangen bedragen                                                        2.545                706
     Van Europese en Nederlandse overheidslichamen ontvangen, nog                    12.150             12.981
     te besteden voorschotten op specifieke uitkeringen
         Europese overheidslichamen                          150
         Rijk                                                  5
         Nederlandse overheidslichamen                    11.502
     Nog te betalen bedragen                                                         19.325             23.895
     Totaal                                                                          34.020             37.582

    De in de balans opgenomen van Europese en Nederlandse overheidslichamen ontvangen, nog te besteden
    voorschotten op specifieke uitkeringen kunnen als volgt worden gespecificeerd:

     Omschrijving                                                    saldo         bijgesteld         toe-     vrijgevallen    saldo
     (bedragen * € 1.000)                                           31-12-17        1-01-18         voeging     bedragen      31-12-18

     Europese overheidslichamen
     ESF                                                                    6             -129          683             227         334
     Runde Emmer-Compascuum                                               159                                             0         159
     Duurzame inzetbaarheid Regio's                                         0                           150                         150
     Totaal Europese overheidslichamen                                    165             -129          834             227         643
     Rijk
     Project Gat van Reef Schoonebeek                                          5                                                         5
     Totaal Rijk                                                               5                0         0               0              5

     Overige Nederlandse Overheidslichamen
     Age Friendly Cultural City                                            24                                                        24
     Uitvoering bibliotheekfunctie                                         50                           150             100         100
     Culturele allianties 2017-2020                                        36                            36                          73
     Toegankelijkheid bushalte                                            872                                           872           0
     Bondgenootschap voor een Geletterd Drenthe                             0                             50             11          40
     Onderwijs²                                                        11.812                          2.699          3.273      11.238
     Emmermeer-Panstraat / beschermd wonen                                 11                                                        11
     Gedragsbeïnvloeding                                                    5                            233            222          17
     Totaal Overige Nederlandse Overheidslichamen                      12.811                   0      3.169          4.477      11.502

     Totaal                                                           12.981          -129     4.003          4.705         12.150
     ²) betreft posten die in de EFJ verantwoording vallen onder reserves en voorzieningen, maar volgens BBV-richtlijnen behoren
     tot de overlopende passiva

    Voor overlopende activa en passiva geldt dat posten niet gesaldeerd worden gepresenteerd in de balans. De stand
    van de overlopende passiva eind 2017 wordt op 1 januari 2018 bijgesteld met de posten die eind 2017 een
    debetsaldo hebben en daarom waren gepresenteerd onder overlopende activa, maar die in 2018 worden
    verantwoord onder overlopende passiva.




Jaarstukken 2018                                                                                                                    36
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>    Overige financiële verplichtingen

    Waarborgsommen en garanties

    Het in de balans opgenomen bedrag voor verstrekte waarborgen aan natuurlijke- en rechtspersonen kan als volgt
    naar de aard van de geldlening gespecificeerd worden:

     Aard/omschrijving                                 oorspr.            perc.           boek               boek           eind
     (bedrag * € 1.000)                                bedrag             borg          waarde             waarde         datum
                                                                       stelling        31-12-18           31-12-17
     Dierenpark Emmen                                        7.500       100%             7.500              7.500          2031
     TC Bargeres sportstimulering                               60       100%                 0                  1          2019
     Drentse Energie Organisatie (DEO)                          89         30%               89                  0          2028
     Totaal                                                  7.649                        7.589              7.501

    Op de borgstelling van € 7,5 miljoen bestaat het recht van hypotheek op de grond van Wildlands Adventure Zoo.

    Het in de balans opgenomen bedrag voor verstrekte garanties bestaat uit de volgende garantstellingen:

     Omschrijving                                                    Garantie
     (bedrag * € 1.000)                                               bedrag
     WSW: Woonservice Drenthe / Lefier / Domesta / Woonzorg           358.814
     Nationale Hypotheekgarantie                                       11.274
     Totaal                                                           370.088


    Langlopende financiële verplichtingen

    De gemeente is voor een aantal toekomstige jaren verbonden aan verschillende, niet uit de balans blijkende,
    financiële verplichtingen. Hieronder volgt een opsomming van de belangrijkste van deze verplichtingen

     Omschrijving (bedrag * €1.000)             ingangs          Ver-       looptijd       opmerking
                                                 datum        plichting     in jaren
      • Gemeentewinkel Klazienaveen               1-07-10             38             1,5   jaarlijks - verlenging 5 jaar (optie)
      • Gemeentewinkel Emmer Compascuum           1-07-14             13            15,5   jaarlijks - verlenging per 10 jaar
      • Huur 'De Fabriek' CBK                     1-08-14            100               3   met een mogelijkheid tot verlenging van 5 jaar
      • Onderhoudscontract Atlas theater         19-10-16          6.981             18    Meerjarenonderhoudsplan/onderhoudsvz
      • Lease wagenpark                             divers         2.235          divers   exclusief brandstof
      • Wethouders pensioenen                       divers         2.438          divers
     Totaal                                                       11.805


    De wethouderspensioenen worden aangemerkt als arbeidsgerelateerde kosten van een jaarlijks vergelijkbaar
    volume. Deze lasten zijn in de meerjarenbegroting opgenomen. Het risico op waardeoverdracht is opgenomen in
    de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing.




Jaarstukken 2018                                                                                                                37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>    6.       Waarderingsgrondslagen

    6.1.     Grondslagen voor waardering van activa en passiva

    6.1.1. Algemeen
    De jaarrekening is opgesteld met inachtneming van het “Besluit begroting en verantwoording provincies en
    gemeenten”, de financiële verordening, de nota activabeleid en de nota reserves en voorzieningen.

    6.1.2. Immateriële activa
    Het gaat hierbij om kosten verbonden aan het sluiten van geldleningen, kosten van onderzoek en ontwikkeling ten
    behoeve van een bepaald actief, en bijdragen aan activa in eigendom van derden (artikel 34 BBV).

    Bijdragen aan activa in eigendom van derden kunnen worden geactiveerd indien:
    a. er sprake is van een investering door een derde;
    b. de investering bijdraagt aan een publieke taak;
    c. de derde zich heeft verplicht tot het daadwerkelijk investeren, op een wijze zoals is overeengekomen en;
    d. de bijdrage kan worden teruggevorderd, indien de derde in gebreke blijft of de provincie onderscheidenlijk
         gemeente anders recht kan doen gelden op de activa die samenhangen met de investering (artikel 61 BBV).

    Wijze van afschrijving
    Op de kosten van ontwikkeling ten behoeve van een bepaald materieel actief, de zogenaamde
    voorbereidingskosten, wordt niet afgeschreven. Het gehele bedrag zal worden beschouwd als onderdeel van de
    verkrijgingprijs van de materiële activa. De afschrijvingstermijn van het geactiveerde materiële actief is geldend
    voor het totale bedrag.
    Onderzoekskosten c.q. voorbereidingskosten in de vorm van de samenstelling van een plan worden in beginsel
    direct ten laste van de rekening van lasten en baten gebracht. Uitzondering kan bijvoorbeeld zijn de samenstelling
    van een “Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP)”. De afschrijvingstermijn voor deze onderzoekskosten zal gelijk zijn
    aan de termijn van geldigheid van de uitkomsten van het onderzoek, maar maximaal vijf jaar (artikel 64, vijfde lid
    BBV). Wanneer deze onderzoekskosten worden geactiveerd, wordt daar bij de kredietverstrekking specifiek door
    de raad toe besloten.
    Voor bijdragen aan de activa in eigendom van derden is de afschrijvingsduur maximaal gelijk aan die van de activa
    waarvoor de bijdrage aan derden wordt verstrekt.

    6.1.3. Materiële activa
    Het betreffen investeringen met een meerjarig economisch nut en met een meerjarig maatschappelijk nut (artikel
    35 BBV).
        Activa met een meerjarig economisch nut zijn opgenomen tegen de boekwaarde. De boekwaarde betreft de
         verkrijgingprijs of historische kostprijs verminderd met de reeds verstreken afschrijvingstermijnen. De
         verkrijgingprijs of historische kostprijs wordt volgens de uitgangspunten van het BBV geactiveerd. Eventuele
         bijdragen van derden die in directe relatie staan met het actief worden op de waardering daarvan in
         mindering gebracht. Activa met een meerjarig economisch nut komen niet in aanmerking voor extra
         afschrijving. Alle gewaardeerde activa is daadwerkelijk aanwezig.
         Nog niet in exploitatie genomen gronden worden gewaardeerd tegen verkrijgingprijs, verminderd met de
         gerealiseerde verkopen. Hierbij geldt als bovengrens de marktwaarde. Een eventuele voorziening voor
         strategische gronden wordt op de boekwaarde in mindering gebracht.
        Activa met een meerjarig economisch nut waarvoor ter bestrijding van de kosten een heffing kan worden
         geheven: Wanneer investeringen grotendeels of meer worden gedaan voor riolering, het inzamelen van
         huishoudelijk afval en begraven dan worden die investeringen op de balans opgenomen in deze categorie. De
         waardering is hetzelfde als activa met een meerjarig economisch nut.
        Activa met een meerjarig maatschappelijk nut in de openbare ruimte: Waardering vindt plaats tegen de
         boekwaarde. De boekwaarde betreft de verkrijgingprijs of historische kostprijs verminderd met de reeds
         verstreken afschrijvingstermijnen. Activering vindt plaats tegen de netto verkrijgingprijs of historische
         kostprijs.
    Verwachte duurzame waardeverminderingen worden onafhankelijk van het resultaat van het boekjaar in
    aanmerking genomen.
    Activa waarvan de bestemming veranderd, wordt hergewaardeerd tegen marktwaarde van de nieuwe
    bestemming.

    Voor activering geldt een ondergrens voor de aanschafwaarde per investering van € 10.000 uitgezonderd gronden
    en terreinen en onderwijsinvesteringen. Voor onderwijsinvesteringen geldt een ondergrens van € 1.500, welke
    recht doet aan autonome scholen.




Jaarstukken 2018                                                                                                         38
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>    Wijze van afschrijving
    De wijze van afschrijving is vastgelegd in artikel 10 van de financiële verordening (verordening artikel 212 van de
    gemeentewet) en is bekrachtigd in de nota activabeleid. De afschrijving is in principe lineair, maar naast de lineaire
    methode wordt ook het gebruik van de annuïtaire methode in bepaalde gevallen toegestaan. De annuïtaire
    methode wordt echter wel beschouwd als een afwijking van de standaard en dient te allen tijde expliciet door de
    raad te worden besloten. In de nota activabeleid worden de afschrijvingstermijnen benoemd.

    6.1.4. Financiële activa
    Onder financiële activa vallen de kapitaalverstrekkingen (o.a. in de vorm van deelnemingen), verstrekte leningen,
    overige uitzettingen (verstrekkingen) met een looptijd langer dan een jaar.

    De waardering is tegen nominale waarde (verstrekte waarde, verminderd met aflossingen en (andere)
    terugontvangsten. De verleende bijdragen worden afgeschreven in de periode waarin het betrokken actief van de
    derde op basis van de door de gemeente gestelde voorwaarden moet bijdragen aan de publieke taak. De financiële
    activa worden tegen marktwaarde gewaardeerd indien de marktwaarde lager is dan de verkrijgingsprijs of
    vervaardigingsprijs.

    6.1.5. Voorraden en onderhanden werken
    De onderhanden werken zijn opgenomen tegen de verkrijgingprijs vermeerderd met de vervaardigingkosten
    verminderd met de opbrengsten wegens gerealiseerde verkopen en ontvangen (rijks)subsidies.
    Voor verwachte verliezen wordt per complex een voorziening getroffen. Een eventuele voorziening wordt op de
    boekwaarde in mindering gebracht.
    Voor winstneming geldt met ingang van 2017 de percentage of completion methode (poc-methode): voor zover
    gronden zijn verkocht en opbrengsten zijn gerealiseerd kan tussentijds naar rato van de voortgang van de
    grondexploitatie winst worden genomen. Hiervoor moet het resultaat op de grondexploitatie wel op betrouwbare
    wijze kunnen worden ingeschat. Dit is mogelijk wanneer het waarschijnlijk is dat de economische voordelen die aan
    het project zijn verbonden naar de gemeente zullen toevloeien. Indien aan de volgende voorwaarden is voldaan,
    bestaat er voldoende zekerheid om winst te kunnen nemen:
    1. Het resultaat op de grondexploitatie kan betrouwbaar worden ingeschat; én
    2. De grond (of het deelperceel) moet zijn verkocht; én
    3. De kosten zijn gerealiseerd (winst wordt naar rato van de realisatie gerealiseerd).

    6.1.6. Uitzettingen looptijd korter dan een jaar
    Vorderingen worden opgenomen tegen nominale waarde. Eventuele voorzieningen wegens oninbaarheid worden
    op de vorderingen in mindering gebracht.

    6.1.7. Overlopende activa
    Onder de overlopende activa worden afzonderlijk opgenomen de van Europese en Nederlandse overheidslichamen
    nog te ontvangen voorschotbedragen die ontstaan door voorfinanciering op uitkeringen met een specifiek
    bestedingsdoel.

    6.1.8. Liquide middelen
    Liquide middelen worden gewaardeerd tegen nominale waarde.

    6.1.9. Eigen vermogen
    Onder het eigen vermogen zijn opgenomen de algemene reserves, de bestemmingsreserves en het saldo van de
    rekening van baten en lasten.

    6.1.10. Voorzieningen
    Voorzieningen worden gewaardeerd op het nominale bedrag van de voorzienbare verplichting, het verlies en/of
    risico’s, voor zover de omvang hiervan redelijkerwijs is in te schatten. De voorziening voor van derden verkregen
    middelen die specifiek moeten worden besteed zijn bedoeld voor de tariefsegalisatie inzake heffingen van tarieven
    van derden met een restitutieplicht (afvalstoffen, riolering en begraven).
    Voor arbeidskosten gerelateerde verplichtingen van een jaarlijks vergelijkbaar volume wordt geen voorziening
    getroffen of op andere wijze een verplichting opgenomen. Hierbij geldt als referentieperiode vier jaar.

    6.1.11. Vlottende passiva
    De schulden zijn gewaardeerd tegen de nominale waarde.

    6.1.12. Overlopende passiva
    Onder de overlopende passiva worden afzonderlijk opgenomen de van Europese en Nederlandse
    overheidslichamen ontvangen voorschotbedragen voor uitkeringen met een specifiek bestedingsdoel die dienen ter
    dekking van lasten van volgende begrotingsjaren.




Jaarstukken 2018                                                                                                             39
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>    6.1.13. Borg en garantstellingen
    Voor zover leningen door de gemeente gewaarborgd zijn, is buiten telling het totaalbedrag van de geborgde
    schuldrestanten per einde boekjaar opgenomen. Overigens is in de toelichting op de balans nadere informatie
    opgenomen.


    6.2.     Grondslagen voor resultaatbepaling

    De lasten en baten worden toegerekend aan het jaar waarop ze betrekking hebben. Alle lasten en baten, die
    betrekking hebben op het boekjaar en ten tijde van het opstellen van de jaarrekening bekend waren, zijn in het
    desbetreffende verslagjaar verwerkt.

    Opbrengsten worden verantwoord in het jaar waarin de diensten zijn verricht. Verliezen worden in aanmerking
    genomen in het jaar waarin ze voorzienbaar zijn. Winsten worden slechts genomen zodra ze zijn gerealiseerd.

    Dividendopbrengsten van deelnemingen worden als bate verantwoord op het moment waarop het dividend
    betaalbaar gesteld wordt.

    Afschrijvingen geschieden tijdsevenredig, op basis van de verwachte toekomstige gebruiksduur. Als startmoment
    voor de afschrijving geldt de datum van ingebruikneming van het actief. Afschrijvingen vinden plaats onafhankelijk
    van het resultaat van het boekjaar.

    Systematiek indexering gemeentefonds
    De indexering van het gemeente- en provinciefonds via het accres vindt plaats via de meicirculaire op basis van de
    Voorjaarsnota en via de septembercirculaire op basis van de Miljoenennota. Eventuele gevolgen van de
    ontwikkeling van de rijksuitgaven die bekend worden na de septembercirculaire vinden nog geen doorvertaling in
    het accres. Omdat de decembercirculaire geen bijstellingsmoment is voor het accres zijn de gevolgen hiervan voor
    het accres nog onbekend. Het definitieve accres wordt volgens de gebruikelijke systematiek bij het Financieel
    Jaarverslag vastgesteld en gemeld in de meicirculaire van het volgende jaar en verwerkt in dat uitkeringsjaar (als
    afwikkelingsverschil).

    Toelichting eigen bijdrage GAK
    De gemeente ontvangt overzichten van het CAK met diverse gegevens; door het ontbreken van inkomensgegevens
    op deze overzichten is de informatie over de eigen bijdrage ontoereikend voor de gemeente om de juistheid op
    persoonsniveau en volledigheid als geheel vast te kunnen stellen. Door de systematiek te kiezen van het vaststellen
    van de eigen bijdragen door het CAK, heeft de wetgever in feite bepaald, dat de verantwoordelijkheid voor de
    juistheid en volledigheid van de eigen bijdrage geen gemeentelijke verantwoordelijkheid is. Hierdoor kan geen
    zekerheid gegeven worden over de omvang en hoogte van de eigen bijdrage.




Jaarstukken 2018                                                                                                          40
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>                                                        SiSa bijlage verantwoordingsinformatie 2018 op grond van artikel 3 van de Regeling informatieverstrekking sisa - d.d. 10 januari 2019
     OCW      D1   Regionale meld- en                Besteding (jaar T)            Opgebouwde reserve ultimo
                   coördinatiecentra                                               (jaar T-1)
                   voortijdig schoolverlaten                            Aard controle R                       Aard controle R
                                                              Indicatornummer: D1 / 01              Indicatornummer: D1 / 02
                   Besluit regionale meld-           € 543.317                             €0
     OCW     D10   Volwasseneducatie                 Verstrekte uitkering (jaar T)         Besteding (jaar T) van educatie Reservering besteding van                 Onttrekking besteding van
                                                                                                                           educatie in jaar T voor volgend           educatie in jaar T van volgend
                                                                                                                           kalenderjaar (jaar T+1 )                  kalenderjaar (jaar T+1 )

                   Contactgemeenten
                                                                        Aard controle R                      Aard controle R                      Aard controle R                       Aard controle R
                                                             Indicatornummer: D10 / 01            Indicatornummer: D10 / 02            Indicatornummer: D10 / 03             Indicatornummer: D10 / 04
                                                     € 819.927                             € 823.211                            € 151.673                       €0
     OCW     D1A   Regionale maatregelen             Besteding (jaar T)                    Besteding aan contactschool          Besteding (jaar T) van educatie Opgebouwde reserve ultimo
                   voortijdig schoolverlaten                                               (jaar T)                             totaal (automatisch)            (jaar T-1)
                   2016-2021

                   Besluit regionale meld- en
                   coördinatiefunctie voortijdig
                   schoolverlaten

                   Contactgemeenten
                                                                        Aard controle R                      Aard controle R                     Aard controle nvt                      Aard controle R
                                                             Indicatornummer: D1A / 01            Indicatornummer: D1A / 02            Indicatornummer: D1A / 03             Indicatornummer: D1A / 04
                                             € 288.505                                     € 7.835                              € 296.340                            € 76.150
     OCW      D9   Onderwijsachterstandenb Besteding (jaar T) aan                          Besteding (jaar T) aan overige       Besteding (jaar T) aan               Opgebouwde reserve ultimo
                   eleid 2011-2018 (OAB)     voorzieningen voor                            activiteiten (naast VVE) voor        afspraken over voor- en              (jaar T-1)
                                             voorschoolse educatie die                     leerlingen met een grote             vroegschoolse educatie met
                                     Besluit voldoen aan de wettelijke                     achterstand in de Nederlandse        bevoegde gezagsorganen van           Deze indicator is bedoeld voor
                   specifieke uitkeringen    kwaliteitseisen (conform artikel              taal (conform artikel 165 WPO)       scholen, houders van                 de tussentijdse afstemming van
                   gemeentelijke             166, eerste lid WPO)                                                               kindcentra en peuterspeelzalen       de juistheid en volledigheid van
                   onderwijsachterstandenb                                                                                      (conform artikel 167 WPO)            de verantwoordingsinformatie
                   eleid 2011-2018

                   Gemeenten
                                                                        Aard controle R                       Aard controle R                     Aard controle R                       Aard controle R
                                                              Indicatornummer: D9 / 01              Indicatornummer: D9 / 02            Indicatornummer: D9 / 03              Indicatornummer: D9 / 04
                                                     € 3.708.305                           € 237.038                            € 4.465                              €0
                                                     Hieronder per regel één               Aan andere gemeenten (in jaar        Hieronder per regel één              Van andere gemeenten in (jaar        Eindverantwoording Ja/Nee
                                                     gemeente(code) selecteren en          T) overgeboekte middelen             gemeente(code) selecteren en         T) overgeboekte middelen
                                                     in de kolommen ernaast de             (lasten) uit de specifieke           in de kolommen ernaast de            (baten) uit de specifieke
                                                     verantwoordingsinformatie voor        uitkering                            verantwoordingsinformatie voor       uitkering
                                                     die gemeente invullen                 onderwijsachterstandenbeleid         die gemeente invullen                onderwijsachterstandenbeleid
                                                                                           Bedrag                                                                    Bedrag

                                                                     Aard controle n.v.t                      Aard controle R                  Aard controle n.v.t                      Aard controle R                   Aard controle n.v.t.
                                                              Indicatornummer: D9 / 05              Indicatornummer: D9 / 06            Indicatornummer: D9 / 07              Indicatornummer: D9 / 08             Indicatornummer: D9 / 09
                                                 1                                                                                                                                                        Ja
                                               100



Jaarstukken 2018                                                                                                                SiSa-bijlage 2018                                                                                                41
</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre>                                                      SiSa bijlage verantwoordingsinformatie 2018 op grond van artikel 3 van de Regeling informatieverstrekking sisa - d.d. 10 januari 2019
     DRE    DRE2C   Regionale meld- en BDU
                    Uitvoeringsregeling            Hieronder per regel één       Welke regeling betreft het    Totale besteding in jaar T       Correctie t.o.v. jaar T-1 van   Cumulatieve totale besteding tot                                   Toelichting
                    verkeer en vervoer             beschikkingsnummer en in de                                                                  verantwoorde totale besteding   en met jaar T
                    (Drenthe)                      kolommen ernaast de
                                                   verantwoordingsinformatie
                    SiSa tussen                                                                                De besteding in jaar T ten laste Tussentijds afstemmen van       Tussentijds afstemmen van                                          Hier eventueel opmerkingen of
                    medeoverheden -                                                                            van zowel provinciale middelen juistheid en volledigheid van de juistheid en volledigheid van de                                    toelichtingen
                    provinciale middelen                                                                       als overige middelen             verantwoordings-informatie ten verantwoordings-informatie ten
                    Drenthe                                                                                                                     laste van zowel provinciale als laste van zowel provinciale als
                                                                                                                                                overige middelen                overige middelen
                    Uitvoeringsregling BDU                        Aard controle n.v.t.                  Aard controle n.v.t.                     Aard controle R                      Aard controle R                       Aard controle n.v.t.                 Aard controle n.v.t.
                    verkeer en vervoer
                                                       Indicatornummer: DRE2C / 01            Indicatornummer: DRE2C / 02           Indicatornummer: DRE2C / 03         Indicatornummer: DRE2C / 04              Indicatornummer: DRE2C / 05           Indicatornummer: DRE2C / 06
                                              1 201602277-00668702                       2.1 Verkeer, wegen en water           € 604.503                           €0                                     € 1.041.613
                                                Havenstraat Erica
                                              2 201702475-00730963                       2.1 Verkeer, wegen en water           € 23.089                            €0                                     € 23.089
                                                aansluiting Hondsrugweg-
                                                Brinkenweg
                                              3 201702478-00730965                       2.1 Verkeer, wegen en water           €0                                  €0                                     €0
                                                aanpassingen tbv het OV en
                                                dienstregeling
                                              4 201702479-00730965                       2.1 Verkeer, wegen en water           € 14.475                            €0                                     € 14.475
                                                opwaarderen verl Herendijk
                                              5 201702480-00730966 rotonde               2.1 Verkeer, wegen en water           € 5.925                             €0                                     € 5.925
                                                dikker wijk verl Herendijk
                                              6 VVBD/2018036 PVE2018                     2.1 Verkeer, wegen en water           € 325.377                           €0                                     € 325.377
                                              7 201201054-00337560                       2.1 Verkeer, wegen en water           €0                                  €0                                     €0                                       Betreft een abusievelijk door
                                                fietsvoorzieningen Pollux-Mr.                                                                                                                                                                      de Provincie dubbel
                                                Ovingstraat                                                                                                                                                                                        opgenomen regeling bij
                                                                                                                                                                                                                                                   DRE2C en IenW E27B. De
                                                                                                                                                                                                                                                   regeling staat ten onrechte
                                                                                                                                                                                                                                                   onder DRE2C. In overleg met
                                                                                                                                                                                                                                                   de Provincie en Ministerie van
                                                                                                                                                                                                                                                   BZK en na een
                                                                                                                                                                                                                                                   akkoordverklaring van beide is
                                                                                                                                                                                                                                                   daarom de DRE2C regeling
                                                                                                                                                                                                                                                   hier als 0 verantwoord.
                                               8
                                             100
                                                   Kopie beschikkingsnummer              De besteding in jaar T ten laste Correctie t.o.v. jaar T-1 van            Cumulatieve besteding tot en           Eindverantwoording Ja/Nee
                                                                                         van alleen provinciale middelen besteding ten laste van alleen            met jaar T ten laste van alleen
                                                                                                                          provinciale middelen                     provinciale middelen


                                                                                         Alleen de besteding in jaar T         Als de correctie een                Tussentijds afstemmen van              Als u kiest voor ‘ja’, betekent dit,
                                                                                         ten laste van alleen provinciale      vermeerdering is, gaat het om       juistheid en volledigheid van de       dat hiervoor alle besteding is
                                                                                         middelen                              nog niet verantwoorde               verantwoordings-informatie ten         afgerond en u er de komende
                                                                                                                               besteding ten laste van alleen      laste van alleen provinciale           jaren geen besteding meer voor
                                                                                                                               provinciale middelen                middelen                               wilt verantwoorden
                                                                  Aard controle n.v.t.                     Aard controle R                       Aard controle R                   Aard controle n.v.t.                     Aard controle n.v.t.
                                                       Indicatornummer: DRE2C / 07            Indicatornummer: DRE2C / 08           Indicatornummer: DRE2C / 09         Indicatornummer: DRE2C /10               Indicatornummer: DRE2C / 11
                                              1 201602277-00668702                       € 6.445                               €0                                  € 225.000                              Ja
                                                Havenstraat Erica
                                              2 201702475-00730963                       € 11.545                              €0                                  € 11.545                               Nee
                                                aansluiting Hondsrugweg-
                                                Brinkenweg
                                              3 201702478-00730965                       €0                                    €0                                  €0                                     Nee
                                                aanpassingen tbv het OV en
                                                dienstregeling



Jaarstukken 2018                                                                                                                                                                                                                                                                        42
</pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 43 ======================================================================

<pre>                                                   SiSa bijlage verantwoordingsinformatie 2018 op grond van artikel 3 van de Regeling informatieverstrekking sisa - d.d. 10 januari 2019
                    Regionale meld- en       4 201702479-00730965             € 7.238                       €0                               € 7.238                         Nee
                                               opwaarderen verl Herendijk
                                             5 201702480-00730966 rotonde € 2.963                           €0                               € 2.963                         Nee
                                               dikker wijk verl Herendijk
                                             6 VVBD/2018036 PVE2018           € 162.689                     €0                               € 162.689                       Ja
                                             7 201201054-00337560             €0                            €0                               €0                              Ja
                                               fietsvoorzieningen Pollux-Mr.
                                               Ovingstraat
                                             8
                                           100
     DRE    DRE8C   Ruimtelijke ontwikkeling Hieronder per regel één          Welke regeling betreft het    Totale besteding in jaar T       Correctie t.o.v. jaar T-1 van   Cumulatieve totale besteding tot                                    Toelichting
                                               beschikkingsnummer en in de                                                                   verantwoorde totale besteding   en met jaar T
                                               kolommen ernaast de
                                               verantwoordingsinformatie
                    SiSa tussen                                                                             De besteding in jaar T ten laste Tussentijds afstemmen van       Tussentijds afstemmen van                                           Hier eventueel opmerkingen of
                    medeoverheden -                                                                         van zowel provinciale middelen juistheid en volledigheid van de juistheid en volledigheid van de                                     toelichtingen
                    provinciale middelen                                                                    als overige middelen             verantwoordings-informatie ten verantwoordings-informatie ten
                    Drenthe                                                                                                                  laste van zowel provinciale als laste van zowel provinciale als
                                                                                                                                             overige middelen                overige middelen
                                                               Aard controle n.v.t.                   Aard controle n.v.t.                     Aard controle R                     Aard controle R                        Aard controle n.v.t.                   Aard controle n.v.t.
                    Uitvoeringsregeling             Indicatornummer: DRE8C / 01            Indicatornummer: DRE8C / 02            Indicatornummer: DRE8C / 03         Indicatornummer: DRE8C / 04              Indicatornummer: DRE8C / 05            Indicatornummer: DRE8C / 06
                    Binnenstadfonds
                                             1 44/3.3/2017003063                      8.1 Ruimtelijke ordening               € 504.363                           €0                                     € 504.363                                n.v.t.
                                             2
                                           100
                                               Kopie beschikkingsnummer               De besteding in jaar T ten laste Correctie t.o.v. jaar T-1 van             Cumulatieve besteding tot en           Eindverantwoording Ja/Nee
                                                                                      van alleen provinciale middelen besteding ten laste van alleen             met jaar T ten laste van alleen
                                                                                                                       provinciale middelen                      provinciale middelen


                                                                                      Alleen de besteding in jaar T          Als de correctie een                Tussentijds afstemmen van              Als u kiest voor ‘ja’, betekent dit,
                                                                                      ten laste van alleen provinciale       vermeerdering is, gaat het om       juistheid en volledigheid van de       dat hiervoor alle besteding is
                                                                                      middelen                               nog niet verantwoorde               verantwoordings-informatie ten         afgerond en u er de komende
                                                                                                                             besteding ten laste van alleen      laste van alleen provinciale           jaren geen besteding meer voor
                                                                                                                             provinciale middelen                middelen                               wilt verantwoorden
                                                               Aard controle n.v.t.                     Aard controle R                        Aard controle R                   Aard controle n.v.t.                     Aard controle n.v.t.
                                                    Indicatornummer: DRE8C / 07            Indicatornummer: DRE8C / 08            Indicatornummer: DRE8C / 09         Indicatornummer: DRE8C /10               Indicatornummer: DRE8C / 11
                                             1 44/3.3/2017003063                      € 235.930                              €0                                  € 235.930                              Nee
                                             2
                                           100
     IenW    E27B   Brede doeluitkering        Hieronder per regel één                Besteding (jaar T) ten laste van Overige bestedingen (jaar T)              Correctie ten opzichte van tot Correctie ten opzichte van tot
                    verkeer en vervoer (SiSa beschikkingsnummer en in de              provinciale middelen                                                       jaar T verantwoorde            jaar T verantwoorde overige
                    tussen medeoverheden) kolommen ernaast de                                                                                                    bestedingen ten laste van      bestedingen
                                               verantwoordingsinformatie                                                                                         provinciale middelen
                    Provinciale beschikking
                    en/of verordening                                                                                                                            Indien de correctie een                Indien de correctie een
                                                                                                                                                                 vermeerdering van                      vermeerdering van
                    Gemeenten en                                                                                                                                 bestedingen betreft, mag het           bestedingen betreft, mag het
                    Gemeenschappelijke                                                                                                                           alleen gaan over nog niet              alleen gaan over nog niet
                    Regelingen                                                                                                                                   eerder verantwoorde                    eerder verantwoorde
                                                                                                                                                                 bestedingen                            bestedingen
                                                               Aard controle n.v.t.                      Aard controle R                       Aard controle R                      Aard controle R                          Aard controle R
                                                      Indicatornummer: E27B / 01             Indicatornummer: E27B / 02            Indicatornummer: E27B / 03           Indicatornummer: E27B / 04               Indicatornummer: E27B / 05
                                             1 201201054 fietsvoorziening             € 96.948                               € 551.487                           €0                                     €0
                                               Pollux
                                             2
                                           100




Jaarstukken 2018                                                                                                             SiSa-bijlage 2018                                                                                                                                          43
</pre>

====================================================================== Einde pagina 43 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 44 ======================================================================

<pre>                                                    SiSa bijlage verantwoordingsinformatie 2018 op grond van artikel 3 van de Regeling informatieverstrekking sisa - d.d. 10 januari 2019
                   Regionale meld- en            Kopie beschikkingsnummer      Cumulatieve besteding ten        Cumulatieve overige            Toelichting                    Eindverantwoording Ja/Nee
                                                                               laste van provinciale middelen bestedingen tot en met (jaar T)
                                                                               tot en met (jaar T)                                                                            Als u kiest voor ‘ja’, betekent dit
                                                                                                                Deze indicator is bedoeld voor                                dat het project is afgerond en u
                                                                               Deze indicator is bedoeld voor de tussentijdse afstemming van                                  voor de komende jaren geen
                                                                               de tussentijdse afstemming van de juistheid en volledigheid van                                bestedingen meer wilt
                                                                               de juistheid en volledigheid van de verantwoordingsinformatie                                  verantwoorden
                                                                               de verantwoordingsinformatie

                                                                 Aard controle n.v.t.             Aard controle n.v.t.                Aard controle n.v.t.                        Aard controle n.v.t.                    Aard controle n.v.t.
                                                        Indicatornummer: E27B/ 06        Indicatornummer: E27B / 07          Indicatornummer: E27B / 08                  Indicatornummer: E27B / 09              Indicatornummer: E27B / 10
                                               1 201201054 fietsvoorziening Pollux € 104.000                           € 562.065                           0                                             Ja

                                           2
                                         100
     SZW      G2   Gebundelde uitkering op Besteding (jaar T) algemene                Baten (jaar T) algemene              Besteding (jaar T) IOAW                Baten (jaar T) IOAW (exclusief         Besteding (jaar T) IOAZ                 Baten (jaar T) IOAZ (exclusief
                   grond van artikel 69      bijstand                                 bijstand (exclusief Rijk)                                                   Rijk)                                                                          Rijk)
                   Participatiewet_gemeente
                   deel 2018                 Gemeente                                 Gemeente                             Gemeente                               Gemeente                               Gemeente                                Gemeente

                   Alle gemeenten                I.1 Participatiewet (PW)             I.1 Participatiewet (PW)             I.2 Wet inkomensvoorziening            I.2 Wet inkomensvoorziening            I.3 Wet inkomensvoorziening             I.3 Wet inkomensvoorziening
                   verantwoorden hier het                                                                                  oudere en gedeeltelijk                 oudere en gedeeltelijk                 oudere en gedeeltelijk                  oudere en gedeeltelijk
                   gemeentedeel over (jaar                                                                                 arbeidsongeschikte werkloze            arbeidsongeschikte werkloze            arbeidsongeschikte gewezen              arbeidsongeschikte gewezen
                   T), ongeacht of de                                                                                      werknemers (IOAW)                      werknemers (IOAW)                      zelfstandigen (IOAZ)                    zelfstandigen (IOAZ)
                   gemeente in (jaar T)
                                                                    Aard controle R                      Aard controle R                      Aard controle R                        Aard controle R                           Aard controle R                     Aard controle R
                   geen, enkele of alle taken
                                                          Indicatornummer: G2 / 01             Indicatornummer: G2 / 02             Indicatornummer: G2 / 03               Indicatornummer: G2 / 04                  Indicatornummer: G2 / 05            Indicatornummer: G2 / 06
                   heeft uitbesteed aan een
                   Openbaar lichaam              € 46.659.720                         € 808.353                            € 3.214.319                    € 11.986                                       € 288.949                               € 1.941
                   opgericht op grond van        Besteding (jaar T) Bbz 2004          Baten (jaar T) Bbz 2004              Baten (jaar T) WWIK (exclusief Besteding (jaar T)                             Baten (jaar T)                          Volledig zelfstandige uitvoering
                   de Wgr.                       levensonderhoud beginnende           levensonderhoud beginnende           Rijk)                          Loonkostensubsidie o.g.v. art.                 Loonkostensubsidie o.g.v. art.          Ja/Nee
                                                 zelfstandigen                        zelfstandigen                                                       10d Participatiewet                            10d Participatiewet (excl. Rijk)

                                                 Gemeente                             Gemeente                             Gemeente                               Gemeente                               Gemeente

                                                 I.4 Besluit bijstandverlening        I.4 Besluit bijstandverlening        I.6 Wet werk en inkomen                I.7 Participatiewet (PW)               I.7 Participatiewet (PW)
                                                 zelfstandigen 2004                   zelfstandigen 2004                   kunstenaars (WWIK)
                                                 (levensonderhoud beginnende          (levensonderhoud beginnende
                                                 zelfstandigen) (Bbz 2004)            zelfstandigen) (Bbz 2004)
                                                                    Aard controle R                      Aard controle R                      Aard controle R                        Aard controle R                           Aard controle R                  Aard controle n.v.t.
                                                          Indicatornummer: G2 / 07             Indicatornummer: G2 / 08             Indicatornummer: G2 / 09               Indicatornummer: G2 / 10                  Indicatornummer: G2 / 11            Indicatornummer: G2 / 12
                                                 € 283.528                            € 123.903                            €0                                     € 1.105.551                            €0                               Ja
     SZW      G3   Besluit bijstandverlening     Besteding (jaar T)                   Besteding (jaar T)                   Baten (jaar T) levensonderhoud         Baten (jaar T)                         Besteding (jaar T) aan onderzoek Besteding (jaar T) Bob
                   zelfstandigen 2004            levensonderhoud gevestigde           kapitaalverstrekking (exclusief      gevestigde zelfstandigen               kapitaalverstrekking (exclusief        als bedoeld in artikel 56 Bbz
                   (exclusief                    zelfstandigen (exclusief Bob)        Bob)                                 (exclusief Bob) (exclusief Rijk)       Bob) (exclusief Rijk)                  2004 (exclusief Bob)
                   levensonderhoud
                   beginnende                                       Aard controle R                      Aard controle R                      Aard controle R                        Aard controle R                           Aard controle R                     Aard controle R
                   zelfstandigen)_gemeented               Indicatornummer: G3 / 01             Indicatornummer: G3 / 02             Indicatornummer: G3 / 03               Indicatornummer: G3 / 04                  Indicatornummer: G3 / 05            Indicatornummer: G3 / 06
                   eel 2018                      € 273.677                            € 135.078                            € 1.096                          € 192.681                                    € 126.839                               €0
                                                 Baten (jaar T) Bob (exclusief        Besteding (jaar T) aan               Volledig zelfstandige uitvoering
                   Besluit bijstandverlening     Rijk)                                uitvoeringskosten Bob als            Ja/Nee
                   zelfstandigen (Bbz) 2004                                           bedoeld in artikel 56 Bbz 2004
                                                                    Aard controle R                      Aard controle R                   Aard controle n.v.t.
                                                          Indicatornummer: G3 / 07             Indicatornummer: G3 / 08             Indicatornummer: G3 / 09
                                                 €0                                   €0                                   Ja




Jaarstukken 2018                                                                                                                                                                                                                                                                       44
</pre>

====================================================================== Einde pagina 44 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 45 ======================================================================

<pre>    8.         Taakvelden
    Als gevolg van de wijzigingen BBV zijn gemeenten verplicht om het zogeheten ‘taakvelden’ overzicht in de
    jaarrekening op te nemen. In deze taakvelden is te zien hoe de baten en lasten verdeeld zijn over de door het Rijk
    voorgeschreven taakvelden. Deze taakvelden zijn verdeeld over de 10 programma’s en sluiten daarop één op één
    aan.
    Onderstaand het overzicht van de baten en lasten verdeeld over de voorgeschreven taakvelden.

                                                               Begroot Begroot Begroot                                                                  Saldo
                                                                                             Begroot     Begroot Begroot Rekening Rekening Rekening
                                                          Prgr primitief primitief primitief                                                          storting /
                                                                                              lasten      baten   saldo   lasten   baten     saldo
    Taakveld                                                    lasten    baten     saldo                                                            onttrekking
    0.1 Bestuur                                             1      5.419        15    -5.404     5.844         63  -5.781    5.895      142    5.753          -15
    0.2 Burgerzaken                                         1      3.926    2.168     -1.759     4.137      2.223  -1.914    4.105    2.165    1.940          -72
    0.3 Beheer overige gebouwen en gronden                  5      3.147    2.680       -467     3.911      4.030     119    4.146    4.328     -182          -65
    0.4 Overhead                                           10     37.235    5.760 -31.475       37.984      6.373 -31.610   38.323    6.672   31.651         -582
    0.5 Treasury                                           10     -1.896    3.125      5.021       871      3.055   2.184   11.568    3.133    8.435            0
    0.61 OZB woningen                                      10      1.222   15.388    14.166      1.645     15.114  13.468    1.505   15.170  -13.665            0
    0.62 OZB- niet woningen                                10          0   10.020    10.020          0     10.305  10.305        0   10.485  -10.485            0
    0.63 Parkeerbelasting                                   7          0    4.010      4.010         0      3.330   3.330        3    3.437   -3.434            0
    0.64 Belastingen Overig                                10        488      283       -206       454        280    -175      445      418       27            0
    0.7 Algemene uitkering                                 10        -74 222.508 222.582           -44    226.389 226.433     -166  225.368 -225.534         -166
    0.8 Overige baten en lasten                            10      1.276        96    -1.180       696        316    -380      629      531       98          -68
    0.9 Vennootschapsbelasting                             10          0         0         0         0          0       0        0        0        0            0
    0.10 Mutatie reserves                                  div     3.903   11.449      7.546     5.245     18.704  13.459    5.673   16.936  -11.263      -11.263
    0.11 Resultaat van de rekening van baten en lasten     10          0         0         0         0          0       0        0        0  -17.054            0
    1.1 Crisisbeheersing en brandweer                       3      7.203        14    -7.189     7.282         71  -7.211    7.316       52    7.264            0
    1.2 Openbare orde en veiligheid                         3      1.863      117     -1.746     1.897        117  -1.780    1.890      169    1.722          -51
    2.1 Verkeer en vervoer                                  7     15.133      184 -14.948       14.186        430 -13.756   14.492      605   13.887            0
    2.2 Parkeren                                            7      3.548      250     -3.298     3.277        343  -2.935    3.279      326    2.953         -106
    2.4 Economische Havens en waterwegen                    7         14         0       -14        14          0     -14       20        0       20            0
    2.5 Openbaar vervoer                                    7        145      100        -45       191        100     -91      165      102       63            0
    3.1 Economische ontwikkeling                            2      6.311    1.569     -4.741     6.357      3.688  -2.669    6.065    3.504    2.562       -2.594
    3.2 Fysieke bedrijfsinfrastructuur                      2        386      143       -243       618        543     -75      573      531       43         -500
    3.3 Bedrijfsloket en -regelingen                        2        839      211       -628       817        211    -606      839      254      585            0
    3.4 Economische promotie                                2        747      595       -152       746        595    -151      632      603       28         -125
    4.1 Openbaar basisonderwijs                             4     31.483   31.245       -238    33.749     33.357    -392   35.987   35.614      373          -37
    4.2 Onderwijshuisvesting                                4      5.922      323     -5.599     5.105        350  -4.755    5.079      417    4.661         -279
    4.3 Onderwijsbeleid en leerlingenzaken                  4      9.099    3.870     -5.229     9.498      4.086  -5.412    9.520    4.118    5.402         -368
    5.1 Sportbeleid en activering                           8      1.044      151       -893     1.145        151    -994    1.533      429    1.104         -146
    5.2 Sportaccommodaties                                  8      7.129    2.207     -4.922     7.942      2.408  -5.534    7.747    2.152    5.595         -319
    5.3 Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuur     8      4.992        72    -4.920     4.946        128  -4.818    4.977      205    4.772          -50
    5.5 Cultureel erfgoed                                   8         97        11       -85       155         11    -144      125       19      106          -11
    5.6 Media                                               8      2.570         0    -2.570     2.672        100  -2.572    2.685      100    2.585            0
    5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie             7      8.649      310     -8.338     8.644        526  -8.118    8.829      543    8.286         -250
    6.1 Samenkracht en burgerparticipatie                   9      6.805      312     -6.494     6.981        422  -6.559    6.900      323    6.578           78
    6.2 Wijkteams                                           9      3.082    1.138     -1.944     4.959      1.138  -3.821    5.135    1.138    3.997       -1.138
    6.3 Inkomensregelingen                                  6     63.828   53.927     -9.901    65.894     57.087  -8.807   67.442   59.192    8.250         -825
    6.4 Begeleide participatie                              9     28.330         0 -28.330      27.910          0 -27.910   28.172        8   28.164            0
    6.5 Arbeidsparticipatie                                 9     13.117    2.956 -10.162       14.211      2.815 -11.396   15.067    3.191   11.876       -1.041
    6.6 Maatwerkvoorzieningen (WMO)                         9      4.392      966     -3.426     4.755        870  -3.885    4.635      850    3.785            0
    6.71 Maatwerkdienstverlening 18+                        9     33.762    3.136 -30.626       34.963      2.848 -32.115   34.524    2.840   31.684         -766
    6.72 Maatwerkdienstverlening 18-                        9     26.236    2.000 -24.236       33.119      2.086 -31.033   33.066    2.088   30.978       -1.110
    6.81 Geescaleerde zorg 18+                              9     20.751      443 -20.308       23.072        578 -22.494   24.442      555   23.887        1.007
    6.82 Geescaleerde zorg 18-                              9      1.701         0    -1.701       401          0    -401      410        0      410            0
    7.1 Volksgezondheid                                     9     10.150     -130 -10.280       10.658        281 -10.377    9.642      306    9.336         -186
    7.2 Riolering                                           5      7.232   10.453      3.220     7.214     10.776   3.563    6.314    9.986   -3.672            0
    7.3 Afval                                               5      9.280   12.892      3.612    10.493     14.091   3.597   10.533   14.536   -4.003            0
    7.4 Milieubeheer                                        5      6.114      698     -5.416     6.824      2.225  -4.599    6.355    1.985    4.370         -734
    7.5 Begraafplaatsen                                     7      1.118      679       -439     1.149        708    -441    1.220      717      503            0
    8.1 Ruimtelijke Ordening                                5      1.240         0    -1.240     1.542         19  -1.523    1.531       52    1.479           -3
    8.2 Grondexploitatie (niet bedrijventerreinen)          5      7.431    7.234       -197     7.687      8.077     390    6.446    5.844      602         -296
    8.3 Wonen en bouwen                                     5      4.712    3.121     -1.591     6.901      4.881  -2.021    6.901    4.683    2.217         -443
    Totaal                                                     407.196 407.245            50 433.474     427.593 -5.881 446.944 429.890            0     -11.263




Jaarstukken 2018                                                                                                                                                    45
</pre>

====================================================================== Einde pagina 45 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 46 ======================================================================

<pre>                   II. Jaarverslag




Jaarstukken 2018                     46
</pre>

====================================================================== Einde pagina 46 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 47 ======================================================================

<pre>    1.         Kerngegevens


     1.1 Fysieke structuur                                                Werkelijk Werkelijk Werkelijk
                                                                         31-12-2018 31-12-2017 31-12-2016

     A)      Oppervlakte (in ha)*
           • Land                                                           33.580     33.580      33.580
           • Binnenwater                                                     1.046      1.046       1.046
          Totaal                                                            34.626     34.626      34.626

     B)     Woonruimten                                                     49.203     48.942      48.800

     C)      Wegen en fietspaden (in km)
           • Binnen de bebouwde kom                                            751        751         751
           • Buiten de bebouwde kom                                            452        452         452
           • Fietspaden (vrijliggend)                                           70         70          70
          Totaal                                                             1.273      1.273       1.273

          D) Openbaar groen (in ha)
           • Stedelijk groen                                                   845        845         845
           • Landschappelijk groen                                           1.162      1.162       1.162
           • Begraafplaatsen                                                    51         51          51
           • Bermen                                                            135        135         135
          Totaal                                                             2.193      2.193       2.193

     1.2. Sociale structuur                                               Werkelijk Werkelijk Werkelijk
                                                                         31-12-2018 31-12-2017 31-12-2016

     A)      Inwoners
           • 0 tot en met 19 jaar                                            22.385     22.715    23.013
           • 20 tot en met 64 jaar                                           60.577     60.837    61.320
           • 65 jaar en ouder                                                24.149     23.638    23.147
          Totaal inwoners                                                  107.111    107.190    107.480

     B)      Vreemdelingen                                                    2.860      2.870     2.721
           • in % van de bevolking                                           2,67%      2,68%      2,53%

     C)     Aantal werkzame personen         (12 uur en meer per week)      38.510     38.390     38.830

     D)      Sociale uitkeringen
           • Participatiewet (incl. adreslozen)                              3.248      3.444      3.543
           • IOAW                                                              209        229        231
           • IOAZ                                                               15         16         14
           • BBZ                                                                10         24         14
          Totaal aantal uitkeringsgerechtigden                               3.482      3.713      3.802

     E)     Sociaal werkgemeenschappen (aantal WSW-ers)                      1069¹      1.108      1.238

     ¹Wa a rva n 37 i n Begel ei d Werken




Jaarstukken 2018                                                                                            47
</pre>

====================================================================== Einde pagina 47 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 48 ======================================================================

<pre>    2.       Portefeuilleverdeling College van Burgemeester en Wethouders




     Burgemeester H.F. van Oosterhout (PvdA)
     Portefeuille:
     Algehele beleidscoördinatie, Integrale veiligheid, Openbare orde, Politie en Brandweer, Coördinatie
     interbestuurlijke verhoudingen en externe betrekkingen, Communicatie en representatie, Versterking
     lokale democratie, Erkende overlegpartners dorpen en wijken.
     Wethouder J. Otter (Wakker Emmen)
     Portefeuille:
     Financiën en Belastingen, Deelnemingen (eigenaarsrol), Organisatie en Bedrijfsvoering,
     Informatisering en automatisering, Grondzaken, Gemeentelijk vastgoed en accommodaties, Sociaal-
     cultureel netwerk, Wonen en Bouwen, Toezicht en Handhaving, Rensenpark.
     Wethouder R. Wanders (PvDA)
     Portefeuille:
     Werk, Beroepsonderwijs, Inkomen, Volksgezondheid, Integratie, Schoolbestuur Openbaar Onderwijs.
     Wethouder R.E. Kleine (CDA)
     Portefeuille:
     Jeugd, Onderwijs, Welzijn en maatschappelijke opvang, Recreatie en Toerisme, Kunst en Cultuur,
     Land- en tuinbouw.
     Wethouder R. van der Weide (Wakker Emmen)
     Portefeuille:
     Openbare Ruimte, Bereikbaarheid (binnen gemeentegrens), Ruimtelijke Ontwikkeling en
     Leefbaarheid, Vergunningen, Milieu, Duurzaamheid en Energie, Sport, Dierenwelzijn.
     Wethouder G.P. Rink (PvDA)
     Portefeuille:
     Economische ontwikkeling, Verduurzaming en energiebeleid bedrijfsleven, Bereikbaarheid
     (gemeentegrens overstijgend), Internationale betrekkingen, Regiomarketing, Evenementen,
     Noordelijke Samenwerking, Wmo en emancipatie.
     Gemeentesecretaris I. Oostmeijer-Oosting
     De gemeentesecretaris is de hoogste ambtenaar. Behalve hoogste manager van de ambtelijke
     organisatie is zij ook de eerste adviseur van het college van Burgemeester en Wethouders. Zij woont
     daarom de collegevergaderingen bij.




Jaarstukken 2018                                                                                           48
</pre>

====================================================================== Einde pagina 48 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 49 ======================================================================

<pre>    3.       Bestuurlijke structuur

    Stand bestuurlijke structuur 1 januari 2018
    Gemeenteraad                  Leden wethouders
    Wakker Emmen                      15          3
    PvdA                               6          1
    CDA                                5          1
    D66                                3
    VVD                                2
    LEF!                               2
    ChristenUnie                       2
    Seniorenbelang Noord               2
    DOP                                1
    Groenlinks                         1
    Totaal                            39          5


    Stand bestuurlijke structuur 31 december 2018
    Gemeenteraad                  Leden wethouders
    Wakker Emmen                      11          2
    PvdA                               7          2
    CDA                                5          1
    VVD                                3
    SP                                 2
    LEF!                               2
    ChristenUnie                       2
    D66                                2
    PVV                                2
    VEVN                               1
    Groenlinks                         1
    50PLUS                             1
    Totaal                            39          5


    Griffier
    De gemeenteraad benoemt de griffier. Hij is belast met het bijstaan van de voorzitter en de leden van de
    gemeenteraad. De griffier is in de vergadering van de gemeenteraad aanwezig.




Jaarstukken 2018                                                                                               49
</pre>

====================================================================== Einde pagina 49 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 50 ======================================================================

<pre>              B. Programmaverantwoording




Jaarstukken 2018                           50
</pre>

====================================================================== Einde pagina 50 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 51 ======================================================================

<pre>Jaarstukken 2018   51
</pre>

====================================================================== Einde pagina 51 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 52 ======================================================================

<pre>   Programma 1.                  Inwoners en bestuur
   Deelgebieden
   Het programma ‘Inwoners en bestuur’ omvat alle beleid en activiteiten van de gemeente op het gebied van de
   bestuursuitoefening. De volgende taakvelden maken deel uit van dit programma:
    Bestuur
    Burgerzaken.

   1.1 .    Beknopte schets van de ontwikkelingen in 2018
    Trends en ontwikkelingen in 2018:

    Meer van de samenleving
    Inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners nemen steeds vaker actie om zelf resultaten te bereiken.
    Onze rol als lokale overheid verandert hierdoor. We leren steeds beter om te gaan met de verschillen en dagen
    onszelf uit om een rol in te vullen waarmee we beter aansluiten bij de bedoeling.

    Sterke lokale democratie
    In bestuurlijk Nederland wordt veel gesproken over een sterk lokaal bestuur in een veranderende samenleving. Op
    steeds meer terreinen is de urgentie van grote maatschappelijke opgaven merkbaar. De energietransitie,
    aardgasvrije wijken, de Omgevingswet en de decentralisatie in het sociaal domein brengen ingewikkelde
    vraagstukken en uitdagingen met zich mee. Bij veel van deze vraagstukken is de rol van inwoners cruciaal. De VNG
    heeft samen met het ministerie van Binnenlandse Zaken het actieprogramma Democratie in Actie ontwikkeld. Dit
    actieprogramma ondersteunt gemeenten bij democratische vragen en uitdagingen.

    Strategienota 2030
    In de steeds snellere en soms exponentieel veranderende omgeving zijn langere termijnvisies vaak korter houdbaar
    dan verwacht. Bij het werken aan de “Strategienota 2030” zijn wij ons daarvan bewust. Wij richtten daarom het
    proces zo in dat er periodieke monitoring en bijsturing mogelijk is. Herijking van de strategienota zal eind 2019
    gestart worden.

    Regionale, landelijke en internationale bestuurlijke samenwerking
    Als gemeente werken we op tal van terreinen samen om onze wettelijke taken uit te voeren en onze ambitie te
    realiseren. We doen dit met inwoners en partners in wijken, regionaal, landelijk en internationaal.

    Regionaal
    Als antwoord op toenemende complexiteit en het behalen van schaalvoordelen zoeken wij steeds vaker
    bestuurlijke samenwerking. We doen dit op regionale schaal onder andere op het terrein van werken, wonen en
    welzijn in de regiodeal. Maar ook als het gaat om de energietransitie werken we samen met andere lokale
    overheden aan de Regionale Energie Strategie. In VDG verband is gewerkt aan een gezamenlijke toekomstvisie. Dit
    krijgt een plek in meerjarenvisie gemeenten 2020-2024 van de VNG.
    In BOCE verband (Borger-Odoorn, Coevorden, Emmen) hebben de besturen een gezamenlijke visie en ambities voor
    Zuidoost-Drenthe vastgesteld om de potentie en de opgaven van de regio te verkennen voor leefbaarheid,
    toerisme en recreatie, Omgevingswet en bereikbaarheid. De samenwerking rond Regiomarketing is een sprekend
    voorbeeld.

    Landelijk
    De VNG is in de ALV van juni 2018 akkoord gegaan met het InterBestuurlijk Programma. Dit programma beschrijft
    in 10 thema’s de grote maatschappelijke opgaven, waaraan alle overheden gezamenlijk werken. De 10 thema’s
    behelzen onder anderen ‘samen aan de slag voor het klimaat’, ‘toekomst bestendig wonen’ en ‘problematische
    schulden voorkomen en oplossen’.
    Technologische ontwikkelingen en digitalisering hebben een grote impact op de samenleving. Verwachtingen zoals
    met één overheid te communiceren, over juiste gegevens te kunnen beschikken, en snel bediend te worden moeten
    vervuld worden. Dit heeft geresulteerd in het VNG project “Samen Organiseren”. De aanpak geeft een “boost” aan
    vernieuwing in de informatisering. De vernieuwing is noodzakelijk om onze inwoners goed te kunnen blijven
    bedienen.

    Dienstverlening
    De inwoner staat voor ons centraal in onze dienstverlening. De behoefte van de klant wordt onderzocht via
    regelmatige peilingen en het uitvoeren van klantreizen.

    Digitale dienstverlening
    Het digitale contact tussen de klant en gemeente neemt toe. In vergelijking met 2014 liep het contact in 2016 vaker
    via digitale kanalen (internet, e-mail en social media) en minder vaak via de telefoon en de (publieks)balie.
    Steeds meer gemeenten communiceren via social media met hun klanten. De gemeente Emmen doet dit sinds enige
    jaren via twitter en wil de social media kanalen gaan uitbreiden. We zijn gestart met het project social media.
    Hierin experimenteren we met het gebruik van Facebook, WhatsApp en Instagram. Op dit moment kunnen we de


Jaarstukken 2018                                                                                                          52
</pre>

====================================================================== Einde pagina 52 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 53 ======================================================================

<pre>    consequenties van breder uitrollen nog niet geheel overzien. De evaluaties van voornoemd project en de
    ervaringen van andere gemeenten zullen we meenemen we voor de verdere inrichting van social media voor de
    komende jaren.

    Persoonlijke dienstverlening
    Digitale dienstverlening gaat hand-in-hand met persoonlijke dienstverlening. Digitale dienstverlening is persoonlijk
    wanneer er aandacht is voor de klant in het digitale proces. En, wanneer het digitale proces bijdraagt aan een snel
    en zorgvuldige afhandeling van de vraag en de klant centraal staat.
    Er zijn ook momenten dat de klant behoefte heeft aan persoonlijk contact. De klant wil gehoord en serieus
    genomen worden. Hiervoor is het belangrijk dat regels en procedures niet leidend zijn. Medewerkers van de
    gemeente spelen een sleutelrol in persoonlijke dienstverlening. Er is aandacht nodig voor de manier waarop zij de
    klant helpen met hun vraag. Klanten verwachten dat de gemeente haar afspraken met hen nakomt. Wij willen dat
    inwoners aangenaam verrast worden met de service die de gemeente hen biedt.

    Transparantie
    Door de digitalisering wordt het proces voor de klant steeds transparanter. Sinds 1 april 2018 kan de klant op elk
    voor zichzelf wenselijke moment de status van zijn contact online bekijken. Op deze manier weet de klant dat zijn
    aanvraag in behandeling is en wanneer hij uitsluitsel kan verwachten. Voor de zelfredzame klant draagt verdere
    digitalisering bij aan klantgerichte dienstverlening. Voor de minder zelfredzame klant zoeken we andere
    oplossingen die bij hem of haar passen.
    Met self service gaat de dienstverlening nog verder, de klant kan waar en wanneer (24/7) hij of zij wil zelf zaken
    regelen. Landelijk gaat deze ontwikkeling snel. Er komen steeds meer mogelijkheden die gebruiksvriendelijk en
    veilig zijn. Met de komst van de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) in mei 2018 is de nadruk nog
    meer komen te liggen op veiligheid rondom persoonsgegevens.

    Burgerzaken en identiteitsmanagement
    De verschillende ontwikkelingen vragen om een nieuwe balans in het spanningsveld van optimale dienstverlening,
    kwaliteit van persoonsgegevens, privacy, beveiliging en fraudebestrijding. Voorheen lag een belangrijke taak in de
    uitgifte van reisdocumenten en paspoorten. Nu worden andere taken juist belangrijker en intensiever, zoals het
    vaststellen van de identiteit, controle van documenten en adressen ter voorkoming van identiteitsfraude. Onze rol
    op het gebied van burgerzaken verandert in de toekomst. Het wordt steeds belangrijker om de identiteit van een
    persoon vast te stellen dan het uitgeven van documenten.

   1.2.     Wat hebben we gedaan in 2018
   Voorgenomen maatregelen/acties en uitgevoerd/stand van zaken
   BURGERZAKEN                                      TOELICHTING
   Onze uitingen in begrijpelijke taal opschrijven. Door middel van training herkennen laaggeletterdheid,
                                                    brievenbrigade en schrijfcoaches schrijven we onze uitingen in
                                                    begrijpelijke taal.
   Experimenteren met het gebruik van social media  Het gebruik van sociale media bevindt zich nog in een
                                                    experimentele fase.
   De beleving van de klant wordt binnengehaald     Er zijn drie processen (externe evenementen,
   met behulp van regelmatige peilingen en          schulddienstverlening en interne evenementen) via de
   klantreizen.                                     methode ‘klantreis’ uitgewerkt.
   Vanuit het programma dienstverlening gaan wij    Er zijn in 2018 klantonderzoeken uitgevoerd. Uit de
   verder met het creëren van bewustwording bij     klantcontact-monitor KCM blijkt dat de klanttevredenheid
   medewerkers over de manier waarop zij klanten    over het algemeen goed is. De tijdigheid van de afhandeling
   helpen.                                          van contacten is verbeterd
   Medewerkers worden uitgedaagd om met ideeën      Nieuwe ideeën zoals het flexibel omgaan met het aantal
   te komen waarmee zij de klant in hun service     getuigen bij een huwelijk, afgifte paspoort thuis zijn
   kunnen verrassen.                                geoperationaliseerd.
   Het Medewerkersportaal gaat gefaseerd open       Met ingang van 1 april 2018 kunnen inwoners de contacten die
   gezet worden voor inwoners.                      zij met de gemeente hebben nalezen in ‘Mijn loket’.
   De AVG is opgenomen in het gemeentelijke privacy Inmiddels is de nieuwe AVG van start.
   beleid Bij trajecten waar persoonsgegeven worden
   verwerkt wordt continu getoetst of het
   gemeentelijke privacy beleid gevolgd wordt.
   Aangiften geboorten- en overlijden worden        Digitaal aangifte doen is nog niet mogelijk. Wel verkennen we
   digitaal mogelijk.                               de mogelijkheden om aangifte van geboorte te doen in het
                                                    Treant Ziekenhuis.
   Gemeente Emmen maakt deel uit van de             Wij zijn aangesloten bij Landelijke Adresfraude Aanpak (LAA).
   werkgroep Tegengaan Identiteitsfraude (WTI) in   Ambtenaren zijn getraind in het herkennen van valse
   Noord Nederland en wordt in 2018                 brondocumenten en identiteitsbewijzen.
   Centrumgemeente.
   Tevredenheidsmetingen op de afhandeling van      Er zijn in 2018 klantonderzoeken uitgevoerd op verschillende
   meldingen van individuele burgers en             manieren. Zoals klantreizen, Klant Contact Monitor
   bewonersgroepen.                                 onderzoeken (KCM), Klant Signaal Management (KSM).


Jaarstukken 2018                                                                                                           53
</pre>

====================================================================== Einde pagina 53 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 54 ======================================================================

<pre>   BESTUUR                                                  TOELICHTING
   Een nieuwe Strategienota 2030 wordt uitgewerkt           De Strategienota 2020 is begin 2018 uitgewerkt en
   en gepresenteerd.                                        gepresenteerd.
   Het “Grote Voor Elkaar Festival” uit 2017 krijgt een     Het Grote Voor Elkaar Festival krijgt een vervolg in 2019.
   vervolg
   Uitwerking Rekenkameronderzoek EOP’s.                    Rekenkameronderzoek EOP’s is verder uitgewerkt in het advies
                                                            ‘Maten in Maatwerk’.
   Adequate afhandeling van meldingen van                   Meldingen van individuele burgers worden adequaat
   individuele burgers en bewonersgroepen                   afgehandeld.
   waaronder EOP’s .
   Evaluatie experimenten burgerbegroting en                Het Experiment met de Burgerbegroting in Emmerhout en
   uitwerking van een vervolg.                              Nieuw-Dordrecht is geëvalueerd en aan uw raad aangeboden.
   Bestuurlijke samenwerking op diverse niveaus             Bestuurlijke samenwerking op regionale schaal is
   intensiveren.                                            geïntensiveerd. Daarnaast is de gemeente Emmen in de ALV
                                                            van de VNG akkoord gegaan met het InterBestuurlijk
                                                            Programma.
   Een actieve bijdrage leveren aan het VNG project         Er wordt een actieve bijdrage geleverd aan het VNG-project
   “Samen organiseren”.                                     “Samen organiseren”.
   Nieuw programma voor regiomarketing Emmen en             De opdrachtformulering voor Stichting Marketing Regio
   omstreken ontwikkelen en presenteren.                    Emmen is voor 2018 aangescherpt.



   1.3.     Wat hebben we bereikt in 2018

    Voorgenomen maatregelen/acties en uitgevoerd/stand van zaken
    MEER VAN DE SAMENLEVING
    Een langere termijn koers voor Emmen              De strategienota is door uw raad vastgesteld en daarmee is de koers
    bepalen.                                          bepaald. Beleids- en uitvoeringsplannen worden getoetst aan de
                                                      ambities en streefbeelden uit de strategienota.
                                                      Er is een bestuurlijke reactie gegeven op het rekenkamerrapport
                                                      ‘Demografie en Arbeidsmarkt’. Het rapport geeft op evenwichtige
                                                      wijze aan in hoeverre, naar uw oordeel, de gemeente Emmen
                                                      voldoende op de hoogte is van, en inspeelt op demografische
                                                      ontwikkelingen in relatie tot de arbeidsmarkt.
    Meer invloed van de burger in de eigen            Met burgergericht beheer geven we onze inwoners rechtstreeks
    leefomgeving zowel fysiek als sociaal.            invloed en zeggenschap over wat er in hun directe omgeving
                                                      gebeurt. Met burgergericht beheer heeft de organisatie de afgelopen
                                                      periode meerdere ervaringen opgedaan. Bijvoorbeeld
                                                      - in Zwartemeer is samen met de Dorpsraad een pilot over maaien in
                                                        het dorp doorgevoerd
                                                      - in Emmerhout zijn enkele groenprojecten gerealiseerd. Te weten:
                                                        BeeHighway (Bijensnelweg) en een Fruitbomenproject
                                                      - in Klazienaveen zijn we in 2017 aan de Loperstraat met een
                                                        bewonersinitiatief gestart met betrekking tot het wegwerken van
                                                        achterstallig onderhoud, het aantrekkelijk maken van een vijver en
                                                        het tegengaan van overlast door hangjongeren.
                                                      - in De Monden zijn werkgroepen geformeerd op basis van de
                                                        thema’s uit de sociale gebiedsagenda. Zij werken aan de inhoud van
                                                        de gewenste doelen. Daarin wordt samengewerkt door
                                                        professionals en bewoners.

                                                      De burgerbegroting in Emmerhout en Nieuw-Dordrecht is
                                                      geëvalueerd. De burgerbegroting wordt in deze wijk en dit dorp in
                                                      2019 voortgezet. Gekeken wordt naar verbreding van de
                                                      burgerbegroting.

                                                      In het najaar is de eerste aanzet voor een agenda ‘democratie
                                                      dichterbij’ gemaakt, startende met vier platformoverleggen en de
                                                      themabijeenkomst van de raad.

                                                      Naar aanleiding van het rapport van de RKE met betrekking tot de
                                                      EOP’s heeft de werkgroep ‘maten in maatwerk’ een advies
                                                      uitgebracht. Dit advies is eind 2018 aan de raad voorgelegd.




Jaarstukken 2018                                                                                                          54
</pre>

====================================================================== Einde pagina 54 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 55 ======================================================================

<pre>    Positieve beeldvorming over de gemeente      De opdrachtformulering voor Stichting Marketing Regio Emmen is
    Emmen als aantrekkelijke werk-, woon-        aangescherpt. Tijdens de nieuwe bewonersbijeenkomst is er een
    en leefgemeente.                             presentatie van SMRE geweest. Daaruit blijkt dat het percentage
                                                 inwoners dat de gemeente Emmen bij anderen aanbeveelt is
                                                 gestegen.

    Een hoge(re) opkomst bij verkiezingen        Er is een ‘menukaart’ ontwikkeld om de opkomst te bevorderen. De
                                                 organisatie van debatten is met ambtelijke capaciteit ondersteund,
                                                 het slotdebat is door de gemeente georganiseerd. Voor de extra
                                                 kosten die zijn gemaakt wordt binnen de bestaande budgetten
                                                 dekking gezocht.

    BESTUURLIJKE SAMENWERKING
    Bestuurlijke samenwerking op                 De gemeenteraden van Borger-Odoorn, Coevorden en Emmen
    vastgestelde thema’s leefbaarheid,           hebben een richtinggevend besluit genomen over de Beleidsagenda
    toerisme en recreatie, Omgevingswet en       BOCE.
    bereikbaarheid verder concretiseren.         De gemeente Emmen heeft in de Algemene Ledenvergadering van de
                                                 VNG ingestemd met het Interbestuurlijk Programma.

    Informatisering en digitale                  Emmen draagt bij vanuit twee invalshoeken aan het landelijk
    dienstverlening verbeteren.                  programma ‘Samen organiseren’. Emmen bepaalt de jaarlijkse
                                                 financiële bijdrage voor Gemeentelijke Basisprocessen Inkomen (GBI)
                                                 en levert daarnaast op veel vlakken capaciteit als het gaat om GBI,
                                                 omgevingswet, digitale identiteit, generieke digitale infrastructuur
                                                 (GDI) en de kerngroep Common Ground.
                                                 Van hieruit hebben we 2 fieldlabs georganiseerd en werken we aan
                                                 de feitelijke uitwerking van de prototypes voor common ground.
                                                 Daarmee kunnen we in de praktijk laten zien hoe de nieuwe IT
                                                 architectuur van de gemeentelijke overheid kan gaan functioneren.
                                                 Met als doelstelling eenmalig ontwikkelen en door alle gemeenten te
                                                 gebruiken. Speerpunten hierbij zijn digitale identiteit en de
                                                 omgevingswet.
                                                 Daarnaast werkt Emmen o.a. intensief samen met de gemeente
                                                 Groningen op het terrein van burgerparticipatie en de participatie
                                                 webshop. Hiervoor is inmiddels een Interreg subsidie traject van drie
                                                 jaren toegekend.
    DIENSTVERLENING
    Het dienstverlening proces en het            Sinds oktober 2018 wordt er gewerkt met normen uit een
    (digitaal of fysiek) kanaal zijn afgestemd   geactualiseerd dienstverleningshandvest. Het geactualiseerde
    op de behoefte van de klant. Hiermee         dienstverleningshandvest is een actie naar aanleiding van de
    staat de klant centraal.                     gehouden quickscan postafhandeling door de Rekenkamer. Op de
                                                 servicenormen uit het handvest vindt monitoring plaats en de
                                                 normen worden getoetst bij inwoners, ondernemers en organisaties
                                                 om nog beter te voldoen aan hun wensen en behoeften en de
                                                 dienstverlening door te blijven ontwikkelen. De resultaten zijn
                                                 vebeterd in 2018: de tijdige zaakafhandeling is gestegen van +/- 85%
                                                 naar +/- 94%. De tijdige contactafhandeling (meestal binnen 24 uur)
                                                 van +/- 85% naar +/- 90%.

                                                 Er zijn drie processen (externe evenementen, schulddienstverlening
                                                 en interne evenementen) via de methode ‘klantreis’ uitgewerkt. Bij
                                                 deze methode wordt de ‘reis’ die een inwoner moet afleggen om een
                                                 product te ontvangen in beeld gebracht. Het doel hiervan is om
                                                 inzicht te krijgen waar de inwoner tegen aanloopt en dit weer als
                                                 input te gebruiken om het proces te verbeteren en daarmee de
                                                 dienstverlening naar onze inwoners.

                                                 Circa 80 medewerkers van de gemeente Emmen hebben een training
                                                 gevolgd over het herkennen van laaggeletterdheid. Daarnaast
                                                 worden schrijfcoaches ingezet, zodat brieven in begrijpelijke taal
                                                 worden geschreven.

                                                 Er is een brievenbrigade actief die alle bekende brieven en
                                                 formulieren (ook digitaal) bekijkt en indien nodig verbeteringen
                                                 aanbrengt, zodat de brieven en formulieren van de gemeente
                                                 begrijpelijk zijn.




Jaarstukken 2018                                                                                                      55
</pre>

====================================================================== Einde pagina 55 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 56 ======================================================================

<pre>    Klanten zijn tevreden over de manier            Er zijn in 2018 klantonderzoeken uitgevoerd op verschillende
    waarop zij door de gemeente zijn                manieren. Zoals klantreizen, Klant Contact Monitor onderzoeken
    geholpen met hun vraag. Zij voelen zich         (KCM), Klant Signaal Management (KSM) en gesprekken met klanten
    gehoord, serieus genomen en op de juiste        (oa. ondernemers) over hun ervaringen in het contact met de
    wijze aangesproken.                             gemeente. Uit de klantcontact-monitor KCM blijkt dat de
                                                    klanttevredenheid over het algemeen goed is. De tijdigheid van de
                                                    afhandeling van contacten is verbeterd, maar het kan nog beter.

                                                    Emmen is benoemd tot Regenbooggemeente en op 11 oktober is de
                                                    regenboogvlag uitgehangen. Dit krijgt een vervolg door middel van
                                                    een verbeterplan voor de positie van LHBT’s. In januari 2019 is
                                                    wederom de vlag gehesen in reactie op het Nashville-manifest.

    Medewerkers helpen klanten zoals zij zelf       Houding en gedrag van medewerkers is belangrijk in een
    geholpen zouden willen worden.                  mensgerichte dienstverlening. We hebben in de verbetering goede
    Medewerkers verrassen klanten met de            stappen gezet, maar het kan nog beter.
    service die zij bieden.
                                                    Bij een gratis huwelijk mogen nu maximaal vier getuigen en gasten
                                                    aanwezig zijn. Tot voor kort mochten er volgens de gemeentelijke
                                                    verordening slechts twee getuigen aanwezig zijn

                                                    Als de situatie erom vraagt, doen we de aanvraag en afgifte van het
                                                    paspoort bij inwoners thuis.

                                                    Samen met Treant ziekenhuis Emmen worden de mogelijkheden
                                                    verkend om aangifte van geboorte op deze locatie te kunnen doen.

    Het proces is voor de klant zo veel             Met ingang van 1 april 2018 kunnen inwoners de contacten die zij
    mogelijk transparant en digitaal te             met de gemeente hebben nalezen in ‘Mijn loket’. Hiermee is het
    volgen.                                         proces voor de inwoner zo transparant mogelijk en digitaal te volgen.
    Het gemeentelijke privacy beleid is             Er zijn nieuwe convenanten/ bewerkings- of verwerkingsover-
    leidend voor trajecten waar                     eenkomsten opgesteld voor het gebruik van persoonsgegevens door
    persoonsgegevens worden verwerkt.               aan de gemeente gelieerde bedrijven. Voor externe partners (Area,
    De grondrechten van onze inwoners zijn          RUD) moet dit nog uitgezocht worden. Op grond van de Suwinet
    ook bij digitale dienstverlening                moet de privacy geborgd zijn.
    beschermd.
                                                    Inmiddels is de nieuwe AVG van start en is er een workshop geweest
                                                    van de VNG over de AVG. Ambtenaren zijn getraind in het herkennen
                                                    van valse brondocumenten en identiteitsbewijzen.

                                                    Wij zijn aangesloten bij Landelijke Adresfraude Aanpak (LAA).

                                                    Het gebruik van sociale media bevindt zich nog in een experimentele
    Klanten kunnen op meerdere manieren
                                                    fase. Inwoners kunnen ons via verschillende social media kanalen
    via social media in contact komen en zijn
                                                    bereiken (Twitter, Facebook en WhatsApp).
    met de gemeente.



  1.4.      Meting

     De beleidsindicatoren geven een toelichting op de bovenstaande paragrafen "Wat willen we
     bereiken “en "Wat doen we ervoor" en helpen daarmee het sturen op de in 2018 voorgenomen
     maatschappelijke effecten. In bijlage E zijn alle BBV-beleidsindicatoren op genomen.



     Beleidsindicatoren                           Gerealiseerde     Begroting 2018    Jaarrekening
                                                 indicator          Streefwaarde      2018
                                                 (voorgaande jaren) indicator         Gerealiseerde
                                                                                      indicator
                                       Emmense beleidsindicatoren
     De gemeente betrekt haar burgers
     voldoende bij haar plannen, activiteiten                                           Bekend medio
                                                     3,0 (2016)            3,2
     en voorzieningen (schaal 1< >5)*                                                       2019

     Burgers en organisaties krijgen voldoende
     ruimte om ideeën en initiatieven te                                                Bekend medio
                                                     3,2 (2016)            3,4
     realiseren (schaal 1< >5)*                                                             2019



Jaarstukken 2018                                                                                                          56
</pre>

====================================================================== Einde pagina 56 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 57 ======================================================================

<pre>     Oordeel burger over dienstverlening aan
     de balie (1<>10)                                  8,3 (2017)              8                 8,1
     Oordeel burger over dienstverlening aan
     de telefoon (1<>10)                               8,2 (2017)              8                 8,1
     Oordeel burger over dienstverlening via
     de website (1<>10)                                7,3 (2017)              8                 7,6
    *Bron: waarstaatjegemeente.nl; de score over 2018 zal medio 2019 bekend zijn.


   1.5.       Wat heeft het gekost?

             Taakveld (Bedragen * € 1.000)        Primitieve           Begroting           Rekening                 Verschil
                                                  begroting                                                     Begr/Werk
   Bestuur                                                     5.419               5.844               5.830             14
   Burgerzaken                                                 3.793               4.003               3.972                   32
   Totaal lasten                                               9.212               9.847               9.801                   46
   Bestuur                                                         0                   0                   62                  -62
   Burgerzaken                                                 2.018               2.018               1.960                   58
   Totaal baten                                                2.018               2.018               2.022                   -4
   Saldo 1 Inwoners en Bestuur (bruto)                         7.194               7.830               7.779                   50
   Bestuur                                                        15                  63                   80                  -18
   Burgerzaken                                                   150                 205                  205                   0
   Totaal onttrekking                                           165                 268                 285                -18
   Bestuur                                                         0                   0                   65                  -65
   Burgerzaken                                                   133                 133                  133                   0
   Totaal storting                                              133                 133                 199                -65
   Mutatie reserves                                             -32                -134                   -87              -48




    erschillenanalyse (bedragen x € 1.000)                                                                 N/V             Bedrag
    De verschillen tussen de begroting na wijziging en werkelijk zijn op hoofdlijnen als volgt te verklaren:

    Lasten:
    Bestuur
           Doordat de uitvoering van projecten inzake de bugerbegroting doorschuift naar 2019, is              V                     65
            het budget niet volledig besteed. Het voordeel wordt gestort in de reserve EOP.
           Het budget Erkende Overlegpartners is voor een periode van 3 jaar beschikbaar gesteld,              N                     52
            waarbij 2018 het laatste jaar is. De gelden uit de reserve EOP zijn dit jaar ingezet, welke
            niet begroot waren waardoor een nadeel ontstaat. Hier staat een voordeel tegenover bij
            de onttrekkingen.
    Burgerzaken
           Hogere kosten lijkbezorging en lijkschouw door meer gebruik. Ook is er een stijging van             N                     64
            de kosten GGD en mortuarium.
           Lagere kosten op leges documenten door een lagere verkoop m.n rijbewijzen en id-                    V                    100
            kaarten (zie ook baten)

    Baten:
    Burgerzaken
          Nadeel op leges documenten, door een lagere verkoop m.n rijbewijzen en id-kaarten                    N                    160
           (zie ook lasten)

    Reserves:
    Onttrekkingen
    Bestuur
           Het budget Erkende Overlegpartners is voor een periode van 3 jaar beschikbaar gesteld,              V                     52
            waarbij 2018 het laatste jaar is. De gelden uit de reserve EOP zijn dit jaar ingezet, welke
            niet begroot waren waardoor een voordeel ontstaat (zie lasten).
    Stortingen
    Bestuur
           Het niet bestede budget inzake de burgerbegroting is gestort in de reserve EOP (zie                 N                     65
            lasten).




Jaarstukken 2018                                                                                                                           57
</pre>

====================================================================== Einde pagina 57 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 58 ======================================================================

<pre>   mêçÖê~ãã~=OK= ==               =bÅçåçãáÉ=Éå=ïÉêâÖÉäÉÖÉåÜÉáÇ=
   =
   aÉÉäÖÉÄáÉÇÉå=
   eÉí=éêçÖê~ãã~=ÚbÅçåçãáÉ=Éå=ïÉêâÖÉäÉÖÉåÜÉáÇÛ=çãî~í=~ääÉ=ÄÉäÉáÇ=Éå=~ÅíáîáíÉáíÉå=ÇáÉ=Çççê=ÇÉ=ÖÉãÉÉåíÉ=ïçêÇÉå=
   ìáíÖÉîçÉêÇ=çã=ÇÉ=ïÉêâÖÉäÉÖÉåÜÉáÇ=íÉ=ëíáãìäÉêÉåW=
   •   qÉê=ÄÉîçêÇÉêáåÖ=î~å=ÉÉå=ÖçÉÇ=çåÇÉêåÉãáåÖëâäáã~~íX=
   •   ^äë=ÇáÉåëíîÉêäÉåÉê=~~å=ÜÉí=ÄÉÇêáàÑëäÉîÉåX=
   •   qÉê=îÉêÄÉíÉêáåÖ=î~å=ÇÉ=éêçÇìÅíáÉçãÖÉîáåÖX=
   •   qÉê=îÉêëíÉêâáåÖ=î~å=ÇÉ=ëíêìÅíììê=î~å=ÜÉí=ÄÉÇêáàÑëäÉîÉåX=
   •   qÉê=îÉêëíÉêâáåÖ=î~å=ÇÉ=âÉååáë-=Éå=åÉíïÉêâÉÅçåçãáÉX=
   •   lé=ÜÉí=ÖÉÄáÉÇ=î~å=ÉÅçåçãáëÅÜÉ=éêçãçíáÉX=
   •   lé=ÜÉí=ÖÉÄáÉÇ=î~å=êÉÅêÉ~íáÉ=Éå=íçÉêáëãÉK=
   =
   OKNK=====_ÉâåçéíÉ=ëÅÜÉíë=î~å=ÇÉ=çåíïáââÉäáåÖÉå=áå=OMNU=

       aÉ=ÉáåÇ=OMNS=Çççê=ìï=ê~~Ç=î~ëíÖÉëíÉäÇÉ=h~ÇÉêåçí~=bÅçåçãáÉ=ÜÉÉÑí=ççâ=áå=OMNU=êáÅÜíáåÖ=ÖÉÖÉîÉå=~~å=ÇÉ=ìáíîçÉêáåÖ=
       î~å=ÇáîÉêëÉ=~ÅíáîáíÉáíÉåK=aáí=ÄÉíÉâÉåí=Ç~í=ïÉ=ÜÉÄÄÉå=ÖÉïÉêâí=~~å=ÇÉ=ÉÅçåçãáëÅÜÉ=ëíêìÅíììêîÉêëíÉêâáåÖ=áå=ÜÉí=
       ~äÖÉãÉÉå=Éå=~~å=ÇÉ=îÉêëíÉêâáåÖ=î~å=çåòÉ=ëéÉÉêéìåíëÉÅíçêÉå=eáÖÜ=qÉÅÜ=póëíÉãÉå=Éå=j~íÉêá~äÉå=EÜáÉêå~W=eqpjFI=
       íê~åëéçêí=Éå=äçÖáëíáÉâ=Éå=ÅÜÉãáÉLÄáçÄ~ëÉÇ=ÉÅçåçãáÉI=áå=ÜÉí=ÄáàòçåÇÉêK=tÉêâÉå=~~å=ÇÉ=ÉÅçåçãáëÅÜÉ=
       ëíêìÅíììêîÉêëíÉêâáåÖ=áë=ÉÉå=ä~åÖà~êáÖI=îççêíÇìêÉåÇ=éêçÅÉëI=ï~~êÄáà=ïÉ=ÇÉ=çåÇÉêäáåÖÉ=ë~ãÉåïÉêâáåÖ=íìëëÉå=
       ÄÉÇêáàîÉåI=çåÇÉêïáàëáåëíÉääáåÖÉå=Éå=çîÉêÜÉÇÉå=ëíáãìäÉêÉåK=aáí=êÉëìäíÉÉêí=áå=ÉÉå=êçÄììëíÉêÉ=ëíêìÅíììê=Éå=çåÇÉêäáåÖ=
       çé=Éäâ~~ê=~ÑÖÉëíÉãÇÉ=~ÖÉåÇ~ÛëK=aÉ=ÉÉêëíÉ=êÉëìäí~íÉå=òáàå=áå=OMNU=~ä=òáÅÜíÄ~~ê=ÖÉïçêÇÉåK=tÉ=òáÉå=Ç~í=ÇÉ=
       çåÇÉêïáàëáåëíÉääáåÖÉå=Éå=ÇÉ=ÄÉÇêáàîÉå=Éäâ~~ê=ÄÉíÉê=ïÉíÉå=íÉ=îáåÇÉå=Éå=Çáí=ÜÉÉÑí=ÖÉêÉëìäíÉÉêÇ=áå=ÉÉå=~~åí~ä=ãççáÉ=
       áåáíá~íáÉîÉå=ÇáÉ=òìääÉå=ÄáàÇê~ÖÉå=~~å=ÇÉ=ÉÅçåçãáëÅÜÉ=îççêìáíÖ~åÖ=î~å=bããÉå=Éå=ÇÉ=êÉÖáçK=aÉ=áåáíá~íáÉîÉå=äÉáÇÉå=
       åáÉí=~ääÉÉå=íçí=çåÇÉêïáàëîÉêåáÉìïáåÖ=Éå=âÉååáëçéÄçìïI=ã~~ê=ççâ=íçí=ÅäìëíÉêáåÖ=î~å=ÄÉÇêáàîÉå=î~å=ï~~êìáí=ïÉÉê=
       åáÉìïÉ=áåáíá~íáÉîÉå=ìáí=çåíëí~~åK=a~í=ïÉêâí=ëíêìÅíììê=îÉêÇáÅÜíÉåÇ=Éå=îÉêÜççÖí=ÇÉ=Çóå~ãáÉâ=áå=bããÉå=Éå=ÇÉ=aìíÅÜ=
       qÉÅÜwçåÉ=êÉÖáçK=aÉ=ÖÉãÉÉåíÉ=é~âí=ÜáÉê=~ÑïáëëÉäÉåÇ=ÇÉ=êçä=î~å=~~åà~ÖÉêI=îÉêÄáåÇÉêI=çêÖ~åáë~íçê=Éå=ëéçåëçêK==

   OKOK=====t~í=ÜÉÄÄÉå=ïÉ=ÖÉÇ~~å=áå=OMNU\==
   =



   sççêÖÉåçãÉå=ã~~íêÉÖÉäÉåL~ÅíáÉë=Éå=ìáíÖÉîçÉêÇLëí~åÇ=î~å=ò~âÉå=
   aìíÅÜ=qÉÅÜwçåÉ=                            =   qlbif`eqfkd=
   ráíîçÉêÉå=î~å=ÇÉ=_ÉÇêáàîÉåêÉÖÉäáåÖ=aìíÅÜ=      aÉ=Éî~äì~íáÉ=î~å=ÇÉ=_ÉÇêáàîÉåêÉÖÉäáåÖ=sáÉêâ~åí=îççê=tÉêâ=áë=áå=
   qÉÅÜwçåÉ=                                    = ÑÉÄêì~êá=çéÖÉäÉîÉêÇK=s~åïÉÖÉ=ÇÉ=éçëáíáÉîÉ=Éî~äì~íáÉ=áë=ÜÉí=
                                                  ÄÉëÅÜáâÄ~êÉ=ÄìÇÖÉí=Çççê=éêçîáåÅáÉ=aêÉåíÜÉ=Éå=ÜÉí=ãáåáëíÉêáÉ=î~å=
                                                  bÅçåçãáëÅÜÉ=w~âÉå=Éå=häáã~~í=ãÉí=áå=íçí~~ä=€=P=ãáäàçÉå=îÉêÜççÖÇ=
                                                  íçí=€=NR=ãáäàçÉåK=få=àìåá=áë=ÇÉ=ÖÉïáàòáÖÇÉ=_ÉÇêáàîÉåêÉÖÉäáåÖ=aìíÅÜ=
                                                  qÉÅÜwçåÉ=çéÉåÖÉëíÉäÇK=lçâ=ÇÉòÉ=êÉÖÉäáåÖ=âÉåÇÉ=ÖêçíÉ=
                                                  ÄÉä~åÖëíÉääáåÖ=çåÇÉê=ÜÉí=êÉÖáçå~äÉ=ÄÉÇêáàÑëäÉîÉåK=aÉ=êÉëìäí~íÉå=
                                                  Ç~~êî~å=ïçêÇÉå=ÄÉÖáå=OMNV=ÄÉâÉåÇK=
   _áàÇê~ÖÉ=äÉîÉêÉå=~~å=ÜÉí=~~åÄçÇ=îççê=ÉÉå=      bê=áë=Çççê=ÇÉ=ÖÉãÉÉåíÉ=bããÉå=ÇÉÉäÖÉåçãÉå=~~å=Éå=áåéìí=ÖÉäÉîÉêÇ=
   oÉÖáçÇÉ~ä=wìáÇ=Éå=lçëí=aêÉåíÜÉ=              = îççê=ÜÉí=~~åÄçÇ=îççê=ÉÉå=oÉÖáçÇÉ~ä=Äáà=ÜÉí=oáàâK=få=OMNV==ïçêÇí=ÇÉ=
                                                  áåéìí=î~åìáí=aìíÅÜ=qÉÅÜwçåÉ=îççê=ÇÉ=é~ê~Öê~~Ñ=<ïÉêâÉåÒ=
                                                  ÖÉÅç∏êÇáåÉÉêÇ=Éå=äÉîÉêí=bããÉå=Ç~~ê=ãÉÇÉ=áåéìí=îççêK=
   låÇÉêïáàë=                                 =   qlbif`eqfkd=
   _áàÇê~ÖÉå=~~å=îÉêÄÉíÉêáåÖ=î~å=ÇÉ=              få=ã~~êí=OMNU=áë=ÇÉ=o~ééçêí~ÖÉ=<sÉêâÉååáåÖ=mê~âíáàâÖÉëíììêÇ=
   ~~åëäìáíáåÖ=íìëëÉå=çåÇÉêïáàë=Éå=             = íÉÅÜåáëÅÜ=çåÇÉêïáàë=aìíÅÜ=qÉÅÜwçåÉÒçéÖÉäÉîÉêÇK=sÉêîçäÖÉåë=áë=
   ~êÄÉáÇëã~êâí=~äë=éáàäÉê=áå=ÜÉí=bÅçåçãáëÅÜ=     Ç~~êìáí=ÇÉ=çéÇê~ÅÜíîÉêäÉåáåÖ=îççê=<sÉêâÉååáåÖ=eçíëéçíë=qÉÅÜåáÉâ=
   mêçÖê~ãã~=OMNTJOMON=î~å=ÇÉ=`çããáëëáÉ=          aqwÒîççêíÖÉâçãÉåK=
   sçääÉÄêÉÖí=^äÄÉêÇ~=î~å=bâÉåëíÉáàåK=            =
                                                  tÉ=ÜÉÄÄÉå=ÄáàÖÉÇê~ÖÉå=~~å=ÇÉ=çåÇÉêïáàëçåíïáââÉäáåÖ=ãÉÇÉ=áå=
                                                  êÉä~íáÉ=íçí=ÇÉ=ÜçíëéçíëW=
                                                       J    `ÉåíÉê=çÑ=bñéÉêíáëÉ=pã~êí=pìëí~áå~ÄäÉ=j~åìÑ~ÅíìêáåÖ=kei=
                                                            píÉåÇÉå=E€NMMKRUM=áå=ÇÉ=éÉêáçÇÉ=OMNUJOMONF=
                                                       J    oáÑ=pâáääëQcìíìêÉI=îççê=bñÅÉääÉåí=î~âã~åëÅÜ~é=îççê=ÇÉ=
                                                            ã~~âáåÇìëíêáÉ=E€NRMKMMM=áå=OMNUJOMOO=~~å=^äÑ~ÅçääÉÖÉ=Éå=
                                                            aêÉåíÜÉ=`çääÉÖÉF=
                                                       J    oáÑ=d~ë=OKMW=léäÉáÇÉå=î~å=ÇÉ=î~âã~åLîêçìï=áå=ÇÉ=
                                                            ÉåÉêÖáÉíê~åëáíáÉ=E€=NRMKMMM=~~å=aêÉåíÜÉ=`çääÉÖÉ=áå=ÇÉ=
                                                            éÉêáçÇÉ=î~å=OMNUJOMONFK=
   háåÇÉêÉå=ÉåíÜçìëá~ëí=ã~âÉå=îççê=ÉÉå=           tÉ=ï~êÉå=é~êíåÉê=áå==ÜÉí=ëìÅÅÉëîçääÉ=éêçàÉÅí=<säçÖÖÄ~ííäÉJpéêáåÖ=áå=
   çéäÉáÇáåÖ=Éå=ÉÉå=Ä~~å=áå=ÇÉ=íÉÅÜåáÉâ=        = ÇÉ=ïÉêÉäÇ=î~å=íÉÅÜåáÉâÒ=EÄáàÇê~ÖÉ=€NRKMMMFK=aççê=ïçêâëÜçéë=Äáà=
                                                  ÄÉÇêáàîÉå=Éå=çêÖ~åáë~íáÉë=ÜÉÄÄÉå=âáåÇÉêÉå=Éêî~êÉå=Ç~í=~ääÉë=Çê~~áí=
                                                  çã=íÉÅÜåáÉâK=

                                                                                                                        ==
Jaarstukken 2018                                                                                                             58
</pre>

====================================================================== Einde pagina 58 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 59 ======================================================================

<pre>   eqpjLj~~âáåÇìëíêáÉ=                             =       qlbif`eqfkd=
   kei=píÉåÇÉå=çåÇÉêëíÉìåÉå=Äáà=çéêáÅÜíáåÖ=                s~åìáí=eqpj=áë=ÇÉ=áåòÉí=ãÉí=å~ãÉ=ÖÉêáÅÜí=ÖÉïÉÉëí=çé=ÜÉí=âçééÉäÉå=
   `ÉåíêÉ=çÑ=bñéÉêíáëÉLäÉÅíçê~~í=pã~êí=                =   î~å=êÉäÉî~åíÉ=ÄÉÇêáàîÉå=~~å=ÜÉí=`ÉåíêÉ=çÑ=bñéÉêíáëÉK=
   j~åìÑ~ÅíìêáåÖ==
   låÇÉêëíÉìåÉå=pÜ~êÉÇ=pã~êí=Ñ~Åíçêó=                      dÉëí~êí=Éå=ïçêÇí=ÖÉÅçåíáåìÉÉêÇK=
   EqÉÅÜåçäçÖáÉë=^ÇÇÉÇF=                               =
   c~ÅáäáíÉêÉå=çéÄçìï=åÉíïÉêâ=                             dÉëí~êí=Éå=ïçêÇí=ÖÉÅçåíáåìÉÉêÇK=
   ã~~âáåÇìëíêáÉÄÉÇêáàîÉå=îá~=ÇÉ=                      =
   qÉÅÜåáÉâëçÅáØíÉáí=
   _ÉÇêáàîÉå=îÉêÄáåÇÉå=~~å=çåÇÉêïáàë=                      dÉëí~êí=Éå=ïçêÇí=ÖÉÅçåíáåìÉÉêÇK=
   îÉêåáÉìïáåÖëéêçÖê~ãã~=pâáääë=Q=cìíìêÉ=              =
   c~ÅáäáíÉêÉå=~ÅèìáëáíáÉéêçàÉÅí=cêÉëÉåáìë=h~Äá=          ^ÅèìáëáíáÉ=áë=ÖÉëä~~ÖÇK=få=OMNV=Éå=îÉêÇÉê=çåÇÉêëíÉìåÉå=ïÉ=ÇÉ=
                                                       =  éêçàÉÅíîççêÄÉêÉáÇáåÖ=Ó=Éå=ìáíîçÉêáåÖK=jÉí=ÇÉ=áåîÉëíÉêáåÖ=î~å=€=NMM=
                                                          ãáäàçÉå=òáàå=NRM=~êÄÉáÇëéä~~íëÉå=ÖÉãçÉáÇK=
   ^êÄÉáÇëã~êâíÄÉäÉáÇ=                        =           qlbif`eqfkd=
   ^êÄÉáÇëã~êâíJ=Éå=é~êíáÅáé~íáÉÄÉäÉáÇW=                  eÉí=~êÄÉáÇëã~êâíJ=Éå=é~êíáÅáé~íáÉÄÉäÉáÇ=ïçêÇí=ìáíÖÉîçÉêÇK==
   ìáíîçÉêÉå=~ÅíáÉë=ìáí=ÜÉí=                           = lé=N=à~åì~êá=OMNU=áë=ÜÉí=äÉÉêïÉêâÄÉÇêáàÑ=jÉåëç=î~å=ëí~êí=ÖÉÖ~~åK=få=
   ãÉÉêà~êÉåÄÉäÉáÇëâ~ÇÉê=~êÄÉáÇëã~êâíÄÉäÉáÇ==             ÜÉí=ÉÉêëíÉ=à~~ê=áë=ÇÉ=ìáíëíêççã~ãÄáíáÉ=î~å=RMM=ÖÉêÉ~äáëÉÉêÇK=lçâ=òáàå=
                                                          ÇÉ=îÉêéäáÅÜíÉ=~~åí~ääÉå=ÄÉëÅÜìí=ïÉêâ=ÖÉêÉ~äáëÉÉêÇK=
                                                          =
   sáÉêâ~åí=îççê=ïÉêâ=                                    eÉí=ëÉÅíçêéä~å=îáÉêâ~åí=îççê=ïÉêâ=áë=áå=OMNU=~ÑÖÉêçåÇ=Éå=
                                                       = ~ÑÖÉêÉâÉåÇ=
   oÉ~äáëÉêÉå=Ä~~å~Ñéê~~âÄ~åÉå=                           få=ÇÉ=~êÄÉáÇëã~êâíêÉÖáç=aêÉåíÜÉI=ï~~êçåÇÉê=bããÉåI=òáàå=ÇÉ=
                                                       = ~~åí~ääÉå=Ä~~å~Ñëéê~~âÄ~åÉå=ÖÉêÉ~äáëÉÉêÇK=qçí=ÉáåÇ=àìåá=OMNU=òáàå=
                                                          Éê=URP=éä~~íëáåÖÉå=ÖÉêÉ~äáëÉÉêÇK=a~í=áë=ORT=ãÉÉê=Ç~å=ÜÉí=ëíêÉÉÑÅáàÑÉê=
                                                          îççê=ÉáåÇ=OMNU=ERVSFK=
   sÉêëíÉêâÉå=ÖÉÅç∏êÇáåÉÉêÇÉ=                             aÉ=ÖÉÅç∏êÇáåÉÉêÇÉ=ïÉêâÖÉîÉêëÇáÉåëíîÉêäÉåáåÖ=áë=áå=OMNU=îÉêÇÉê=
   ïÉêâÖÉîÉêëÇáÉåëíîÉêäÉåáåÖ=                          = îÉêëíÉêâíK=bê=òáàå=ÇáîÉêëÉ=ÖÉò~ãÉåäáàâÉ=éêçàÉÅíÉå=ìáíÖÉîçÉêÇ=Éå=
                                                          ÉîÉåÉãÉåíÉå=ÖÉçêÖ~åáëÉÉêÇI=ï~~êáå=ïÉêâòçÉâÉåÇÉå=Éå=
                                                          ïÉêâÖÉîÉêë=Äáà=Éäâ~~ê=òáàå=ÖÉÄê~ÅÜíK==
   içÖáëíáÉâ=Éå=läáÉ=C=Ö~ë=                     =         qlbif`eqfkd=
   låÇÉê=ÇÉ=~~åÇ~ÅÜí=ÄêÉåÖÉå=î~å=bããÉå=~äë=               sá~=çåòÉ=Åçåí~ÅíÉå=ãÉí=ÉåâÉäÉ=íççå~~åÖÉîÉåÇÉ=î~ëíÖçÉÇJ
   áåíÉêÉëë~åíÉ=îÉëíáÖáåÖëéä~~íë=î~åïÉÖÉ=ÇÉ=              çåíïáââÉä~~êë=âçåÇÉå=ïÉ=ÉÉå=ÑáÉäÇîáëáí=çåíïáââÉäÉå=îççê=ÉÉå=î~å=
   ÖìåëíáÖÉ=äçÖáëíáÉâÉ=äáÖÖáåÖI=ÇÉ=ÖçÉÇÉ=                 ÜÉåK=aÉòÉ=âÉååáëã~âáåÖ=ãÉí=ÇÉ=êÉÖáç=ã~~âí=Ç~í=ïÉ=çåòÉ=
   áåÑê~ëíêìÅíììêI=ÇÉ=ÄÉëÅÜáâÄ~êÉ=êìáãíÉ=Éå=ÇÉ=           éêçéçëáíáÉë=îÉêÇÉê=~~åëÅÜÉêéÉå=Éå=~ÑëíÉããÉå=çé=ÇÉ=ÄÉÜçÉÑíÉ=î~å=
   ÖçÉÇÉ=Çççêëíêççã=çé=ÇÉ=ïÉÖÉåK=                         ÇÉ=ã~êâí=Éå=íÉîÉåë=ÇÉ=äÉÉãíÉë=ëáÖå~äÉêÉåI=ÇáÉ=ïÉ=çéé~ââÉå=áå=
                                                          OMNVK=
                                                          =
                                                        =
                                                          dÉãÉÉåíÉ=bããÉå=áë=äáÇ=î~å=kÉÇÉêä~åÇ=aáëíêáÄìíáÉä~åÇ=EkaiF=Éå=~äë=
                                                          òçÇ~åáÖ=áå=ÇÉ=äÉ~Ç=çã=ÇÉ=êÉÖáçå~äÉ=ÄìëáåÉëë=éêçéçëáíáÉë=å~ãÉåë=ÇÉ=
                                                          aìíÅÜ=qÉÅÜwçåÉ=íÉ=éêçÑáäÉêÉåK=s~åìáí=çåòÉ=Åçåí~ÅíÉå=ãÉí=kai=
                                                          òìääÉå=ïÉ=ÇÉ=Ä~åÇÉå=îÉêÇÉê=~~åÜ~äÉå=Éå=Éêîççê=òçêÖÉå=Ç~í=ïÉ=áå=
                                                          OMNV=ÉÉå=êÉÖáçå~~ä=ÉîÉåí=çêÖ~åáëÉêÉåK=aáí=ãÉÇÉ=~äë=îÉêîçäÖ=çé=ÛNM=
                                                          à~~ê=^PTÛK=
   p~ãÉå=ãÉí=ã~êâíé~êíáàÉå=áåòÉííÉå=çé=ÜÉí=               báåÇ=àìåá=Äê~ÅÜí=bìêçé~êäÉãÉåí~êáØê=táã=î~å=ÇÉ=`~ãé=ÉÉå=
   îÉêÖêçÉåÉå=î~å=ÇÉ=ãçÄáäáíÉáí=Éå=ëíáãìäÉêÉå=         = ïÉêâÄÉòçÉâ=~~å=ÜÉí=mêçîáåÅáÉÜìáë=áå=^ëëÉå=ï~~ê=ïáà=ÜÉí=ÄÉä~åÖ=î~å=
                                               =
   î~å=áååçî~íáÉë==                                       <dêÉÉå=~åÇ=ëã~êí=ãçÄáäáíó=áå=íÜÉ=åçêíÜÉêå=dÉêã~åJaìíÅÜ=ÄçêÇÉê=
                                               =
                                                          êÉÖáçåÒ=çåÇÉê=ÇÉ=~~åÇ~ÅÜí=ÄêÉåÖÉåK=aáí=áë=çåÇÉêÇÉÉä=î~å=ÇÉ=
                                               =
                                                          fåíÉêêÉÖ=~~åîê~~Ö=^PT=ÇáÉ=ïÉ=áå=OMNU=îççêÄÉêÉáÇ=ÜÉÄÄÉå=Éå=áå=OMNV=
                                               =
                                                          òìääÉå=áåÇáÉåÉåK=
                                               =
                                                          =
                                               =
                                                          sáÉêáåÖ=î~å=ÜÉí=NM=à~êáÖ=ÄÉëí~~å=î~å=ÇÉ=^PT=çé=NO=~éêáä=OMNUK=bÉå=
                                                       = Çêìâ=ÄÉòçÅÜí=ÅçåÖêÉë=ï~~ê=ïÉ=ë~ãÉå=ãÉí=çåòÉ=é~êíåÉêë=~~å=ÄÉáÇÉ=
                                                   =      â~åíÉå=î~å=ÇÉ=ÖêÉåë=ÇÉ=äáàåÉå=îççê=ÇÉ=âçãÉåÇÉ=íáÉå=à~~ê=ÜÉÄÄÉå=
                                                   =      ìáíÖÉòÉíK==
                                                   =      =
                                                   =      aÉ=ÖÉãÉÉåíÉ=bããÉå=ÜÉÉÑí=ÉÉå=ÄÉÇê~Ö=î~å=€=ORKMMM=ÄÉëÅÜáâÄ~~ê=
                                                   =      ÖÉëíÉäÇ=~~å=ÇÉ=`ç∏éÉê~íáÉ=aêóéçêí=bããÉåJ`çÉîçêÇÉå=îççê=ÜÉí=
                                                   =      éêçÖê~ãã~=kÉït~óë=aêÉåíÜÉK=kÉït~óë=aêóéçêí=bããÉåJ
                                                          `çÉîçêÇÉå=áë=ÉÉå=ë~ãÉåïÉêâáåÖëîÉêÄ~åÇ=ï~~êáå=îÉêëÅÜáääÉåÇÉ=
                                                       = îÉêä~ÇÉêë=Éå=äçÖáëíáÉâ=ÇáÉåëíîÉêäÉåÉêë=ìáí=ÇÉ=êÉÖáç=~äë=Åçããìåáíó=
                                                   =
                                                          ë~ãÉåïÉêâÉå=çã=ëóåÅÜêçãçÇ~äÉ=ÇáÉåëíÉå=íÉ=çåíïáââÉäÉåK=
                                                          =
   låÇÉêòçÉâÉå=î~å=ãçÖÉäáàâÜÉÇÉå=çã=                      tÉ=ÜÉÄÄÉå=Åçåí~Åí=ÖÉäÉÖÇ=ãÉí=ÇÉ=å~íáçå~äÉ=îççêäçéÉê=çé=ÜÉí=îä~â=
   `ç∏éÉê~íáÉîÉ=fåíÉääáÖÉåíÉ=qê~åëéçêí=                = î~å=`JfqpI=ÖÉãÉÉåíÉ=eÉäãçåÇK=sççê=~ìíçåççã=Eîê~ÅÜíFíê~åëéçêí=
   póëíÉãÉå=E`JfqpF=éêçàÉÅíÉå=íÉ=ëí~êíÉå=Éå=íÉ=           îÉêâÉååÉå=ïÉ=ÉÉå=ë~ãÉåïÉêâáåÖ=ãÉí=eÉäãçåÇK=
   Ñ~ÅáäáíÉêÉåK=


                                                                                                                            ==
Jaarstukken 2018                                                                                                                 59
</pre>

====================================================================== Einde pagina 59 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 60 ======================================================================

<pre>   c~ÅáäáíÉêÉå=î~å=ÇÉ=ÇççêçåíïáââÉäáåÖ=î~å=ÇÉ=              tÉ=ÜÉÄÄÉå=íïÉÉ=áåíÉåíáÉîÉêâä~êáåÖÉå=ãÉÇÉ=çåÇÉêíÉâÉåÇK=b¨å=îççê=
   îççêã~äáÖÉ=d~ëòìáîÉêáåÖëáåëí~ää~íáÉ=EdwfF=íçí=       =   ÇÉ=îÉêâÉååáåÖ=î~å=ÉÉå=ï~íÉêëíçÑÑ~ÄêáÉâ=Éå=¨¨å=îççê=ë~ãÉåïÉêâáåÖ=
   ÉÉå=Çììêò~ãÉ=båÉêÖó=eìÄK==                               çé=ÜÉí=ÖÉÄáÉÇ=î~å=ÖêçÉå=Ö~ë=çé=ÜÉí=dwf=íÉêêÉáåK=jÉí=ÇÉòÉ=
                                                            çåÇÉêòçÉâÉå=âçãí=ÇÉ=Çììêò~ãÉ=íçÉâçãëí=î~å=ÜÉí=dwfJíÉêêÉáå=
                                                            ÇáÅÜíÉêÄáà=Éå=ÖÉÉÑí=ÇÉ=êÉÖáç=ÖÉÇÉÉäíÉäáàâ=áåîìääáåÖ=~~å=ÜÉí=
                                                            häáã~~í~ââççêÇK=
                                                            =
   `áêÅìä~áêÉ=ÉÅçåçãáÉ=                            =        qlbif`eqfkd=
   få=ÜÉí=â~ÇÉê=î~å=ÜÉí=~~åà~ÖÉå=î~å=ÇÉ=                    aÉ=çéÖÉëíÉäÇÉ=îáëáÉ=ãçÉí=áå=OMNV=îÉêÇÉê=ïçêÇÉå=ìáíÖÉÇê~ÖÉåK===
   ÅáêÅìä~áêÉ=ÉÅçåçãáÉ=ÜÉÄÄÉå=ïÉ=~äë=çîÉêÜÉáÇ=          =   lçâ=ïçêÇÉå=íïÉÉ=éáäçíë=î~å=ÅáêÅìä~áê=~~åÄÉëíÉÇÉå=ìáíÖÉîçÉêÇK==
   áåîäçÉÇ=Çççê=Çììêò~~ã=Éå=ÅáêÅìä~áê=áå=íÉ=
   âçéÉåK=bê=áë=ÉÉå=ÇêáÉí~ä=ïçêâëÜçéë=
   ÖÉçêÖ~åáëÉÉêÇ=îççê=ÅçääÉÖ~Ûë=ìáí=ÇáîÉêëÉ=
   íÉ~ãë=çã=Çê~~Öîä~â=íÉ=çêÖ~åáëÉêÉå=Éå=
   ÖÉò~ãÉåäáàâ=ÉÉå=îáëáÉ=çé=íÉ=ëíÉääÉå=Éå=Éê=òáàå=
   ÇêáÉ=éáäçíë=ÄÉåçÉãÇK==
   eÉí=çêÖ~åáëÉêÉå=î~å=ÉÉå=ã~ëíÉêÅä~ëëI=                    aÉ=ã~ëíÉêÅä~ëë=ïçêÇí=áå=ÑÉÄêì~êá=OMNV=ÖÉÜçìÇÉå=îççê=ÇÉ=aìíÅÜ=
   áåÅäìëáÉÑ=ÉÉå=~~åí~ä=ïçêâëÜçéëI=ï~~ê=                =   qÉÅÜwçåÉ=êÉÖáçK=aÉ=ìáíâçãëíÉå=ÄÉé~äÉå=ïÉäâ=îÉêîçäÖ=Éê~~å=ïçêÇí=
   ÄÉÇêáàîÉå=Éå=âÉååáëáåëíÉääáåÖÉå=áåëéáê~íáÉ=              ÖÉÖÉîÉå=ë~ãÉå=ãÉí=kei=píÉåÇÉåI=hÉååáëéççêí=aêÉåíÜÉ=Éå=ÜÉí=
   âìååÉå=çéÇçÉå=çé=ÜÉí=ÖÉÄáÉÇ=î~å=ÅáêÅìä~áê=               kççêÇÉäáàâ=fååçî~íáÉä~Ä=`áêÅìä~áêÉ=bÅçåçãáÉK=
   éêçÇìÅÉêÉåK==
   eÉí=~ÑäÉÖÖÉå=î~å=ÖÉêáÅÜíÉ=ÄÉÇêáàÑëÄÉòçÉâÉå=              få=ÇÉòÉ=ÖÉëéêÉââÉå=òáàå=ÄÉÇêáàîÉå=ÖÉ≥åÑçêãÉÉêÇ=çîÉê=
   çã=íÉ=éçäëÉå=ÜçÉ=îÉê=ÇÉòÉ=ÄÉÇêáàîÉå=òáàå=çé=         =   çåíïáââÉäáåÖÉå=çé=ÜÉí=ÖÉÄáÉÇ=î~å=ÅáêÅìä~áêÉ=ÉÅçåçãáÉI=òÉ=âêáàÖÉå=
   ÜÉí=ÖÉÄáÉÇ=î~å=Çììêò~~ãI=ÅáêÅìä~áê=                      Åçåí~ÅíÉå=~~åÖÉêÉáâí=Éå=òÉ=ïçêÇÉå=ÖÉ≥åÑçêãÉÉêÇ=çîÉê=ãçÖÉäáàâÉ=
   çåÇÉêåÉãÉå=Éå=çÑ=Éê=ÄÉÜçÉÑíÉ=áë=~~å=                     Ñáå~åÅáØäÉ=çåÇÉêëíÉìåáåÖK=lçâ=çåÇÉêëíÉìåÉå=ïÉ=ÜÉí=ÄÉÇêáàÑ=Äáà=ÇÉ=
   ÄÉé~~äÇÉ=çåÇÉêëíÉìåáåÖ=î~åìáí=ÇÉ=çîÉêÜÉáÇK==             ã~êâÉíáåÖK=sççêÄÉÉäÇÉå=òáàå=s~å=ÇÉ=p~åí=Éå=qoe=êÉÅóÅäáåÖK=
   =
   lãÖÉîáåÖëîáëáÉ=bããÉåJ`Éåíêìã=                   =        qlbif`eqfkd=
   tÉ=òÉííÉå=áå=çé=~ÅíáÉîÉ=íê~åëÑçêã~íáÉ=î~å=               sççê=ÇÉ=íê~åëÑçêã~íáÉ=î~å=ïáåâÉäé~åÇÉå=å~~ê=~éé~êíÉãÉåíÉå=
   ïáåâÉäé~åÇÉåK==                                      =   äçéÉå=ÇêáÉ=ÅçåÅêÉíÉ=íê~åëÑçêã~íáÉë=Éå=òáàå=ãÉÉêÇÉêÉ=~~åîê~ÖÉå=áå=
                                                            ÄÉÜ~åÇÉäáåÖK=
   tÉ=òÉííÉå=áå=çé=îÉêéä~~íëáåÖ=î~å=ïáåâÉäë=                tÉ=ÜÉÄÄÉå=ëìÄëáÇáÉ=íçÉÖÉâÉåÇ=îççê=ÇÉ=îÉêéä~~íëáåÖ=î~å=îáÉê=
   î~åìáí=ÇÉ=~~åäççéëíê~íÉå=å~~ê=ÜÉí=                   =   ïáåâÉäë=å~~ê=ÜÉí=âÉêåïáåâÉäÖÉÄáÉÇK=bÉå=îáàÑÇÉ=~~åîê~~Ö=áë=áå=
   âÉêåïáåâÉäÖÉÄáÉÇK=                                       ÄÉÜ~åÇÉäáåÖK=
   píê~íÉÖáëÅÜÉ=~ÖÉåÇ~=_êìëëÉä=                  =          qlbif`eqfkd=
   aÉ=ÖÉãÉÉåíÉ=bããÉå=ÜÉÉÑí=ë~ãÉå=ãÉí=                       p~ãÉå=ãÉí=çåë=brJçÑÑáÅÉ=kdQ=áå=_êìëëÉä=áë=ÉÉå=Åçåëçêíáìã=î~å=
   ^ëëÉåI=iÉÉìï~êÇÉå=Éå=dêçåáåÖÉå=ÜÉí=kdQ=              =   ÅÜÉãáÉ=ÄÉÇêáàîÉå=áå=bããÉå=Éå=_ê~åÇÉåÄìêÖ=Eaìáíëä~åÇF=íçí=ëí~åÇ=
   br=lÑÑáÅÉ=áåÖÉëíÉäÇK=s~åìáí=bããÉå=áë=ÇÉ=                 ÖÉÄê~ÅÜíK==
   píê~íÉÖáëÅÜÉ=~ÖÉåÇ~=_êìëëÉä=Ç~~êÄáà=äÉáÇÉåÇK=            _áååÉå=ÜÉí=brJmçäáë=åÉíïÉêâ=EêçåÇ=ãçÄáäáíÉáí=Éå=äçÖáëíáÉâF=áë=ÉÉå=
   eççÑÇíÜÉã~Ûë=òáàå=båÉêÖáÉI=qê~åëéçêí=Éå=                 ïÉêâÖêçÉé=î~å=bìêçéÉëÉ=âäÉáåÉ=Éå=ãáÇÇÉäÖêçíÉ=ëíÉÇÉå=çéÖÉêáÅÜíI=
   EÖêçÉåÉF=`ÜÉãáÉL_áçÄ~ëÉÇ=bÅçåçãóK==                      ï~~êî~å=ÜÉí=îççêòáííÉêëÅÜ~é=å~ãÉåë=bããÉå=ïçêÇí=áåÖÉîìäÇ=Çççê=
                                                            máÉíÉê=c~ÄÉê=î~å=çåë=brJçÑÑáÅÉK=aáí=ÄêÉåÖí=ëíÉÇÉå=~äë=bããÉå=áå=ÉÉå=
                                                            ëíÉêâÉêÉ=éçëáíáÉ=ÄáååÉå=ÇÉ=brK=aÉ=îççêòáííÉê=îÉêíÉÖÉåïççêÇáÖí=
                                                            å~ãÉäáàâ=ÇÉòÉ=ëíÉÇÉå=áå=ÇáêÉÅíÉ=çîÉêäÉÖÖÉå=ãÉí=ÇÉ=bìêçéÉëÉ=
                                                            `çããáëëáÉK=
   iáÇã~~íëÅÜ~é=`çãáí¨=î~å=ÇÉ=oÉÖáçÛë=                      tÉíÜçìÇÉê=^êÉåÇë=ÜÉÉÑí=å~ãÉåë=ÜÉí=`çãáí¨=î~å=ÇÉ=oÉÖáçÛë=ÉÉå=
                                                        =   çéáåáÉ=çîÉê=ÉÉå=åáÉìï=àìêáÇáëÅÜ=áåëíêìãÉåí=îççê=
                                                            ÖêÉåëçîÉêëÅÜêáàÇÉåÇÉ=ë~ãÉåïÉêâáåÖ=çéÖÉäÉîÉêÇK=
                                                            jÉí=òáàå=îÉêíêÉâ=îÉêî~äí=òáàå=äáÇã~~íëÅÜ~é=î~å=ÜÉí=`çãáí¨=Éå=î~å=ÇÉ=
                                                            Ç~~ê~~å=îÉêÄçåÇÉå=`çããáëëáÉ=`çíÉêK=bÉå=åáÉìïÉ=áåîìääáåÖ=î~å=òáàå=
                                                            òÉíÉä=áë=~~å=ÇÉ=skdK=
   EÖêçÉåÉF=`ÜÉãáÉL=_áçÄ~ëÉÇ=bÅçåçãó=               =       qlbif`eqfkd=
   dÉãÉÉåíÉ=bããÉå=Éå=mêçîáåÅáÉ=aêÉåíÜÉ=                     dÉãÉÉåíÉ=bããÉå=Éå=éêçîáåÅáÉ=aêÉåíÜÉ=ÜÉÄÄÉå=áå=OMNU=ÉÉå=
   çåÇÉêëíÉìåÉå=áå=OMNU=éêçÅÉë=î~å=                     =   fååçî~íáÉéêçÖê~ãã~=î~å=€=QMMKMMMIJ=çåÇÉêëíÉìåÇK=bê=áë=ÉÉå=îáÉêí~ä=
   çåíïáââÉäáåÖ=Éå=ÖêçÉáK=                                  ÖêçíÉ=ëìÄëáÇáÉéêçàÉÅíÉå=îççêÄÉêÉáÇI=ï~~êî~å=Éê=~ä=íïÉÉ=ãÉí=ÉÉå=
   tÉ=ëíáãìäÉêÉå=â~åëêáàâÉ=îÉêÄáåÇáåÖÉåK=                   bcol=ëìÄëáÇáÉ=òáàå=ÖÉÜçåçêÉÉêÇ=EÇÉ=ëìÄëáÇáÉ=ÄÉÇê~~Öí=ÖÉãáÇÇÉäÇ=€O=
                                                            Ó=P=ãáäàçÉåI=çé=ÉÉå=éêçàÉÅí=î~å=SJT=ãáäàçÉåFK=
   =                                                        eÉí=~~åí~ä=ëí~êí=ìéÛë=áë=ÖÉÖêçÉáÇ=å~~ê=îáàÑ=çé=ÇÉ=bããíÉÅ=äçÅ~íáÉK=
                                                        =
   =                                                        lçâ=áå=OMNU=òáàå=Éê=çéåáÉìï=íáÉåí~ääÉå=~êÄÉáÇëéä~~íëÉå=ÄáàÖÉâçãÉå=
                                                        =   áå=ÇÉ=`ÜÉãáÉL__bK=
                                                            =
                                                            =
                                                            =
                                                            =
                                                            =
                                                            =
                                                            =

                                                                                                                            ==
Jaarstukken 2018                                                                                                                 60
</pre>

====================================================================== Einde pagina 60 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 61 ======================================================================

<pre>   sêáàÉíáàÇëÉÅçåçãáÉ=                          =       qlbif`eqfkd=
   tÉ=ÖÉîÉå=ÇççêäçéÉåÇ=ìáíîçÉêáåÖ=~~å=ÜÉí=              tÉ=ÜÉÄÄÉå=çåÇÉê=ãÉÉê=áåòÉí=ÖÉéäÉÉÖÇ=çé=ÜÉí=çåÇÉêÜçìÇÉå=î~å=
   _ÉäÉáÇëâ~ÇÉê=îêáàÉíáàÇëÉÅçåçãáÉ=dÉãÉÉåíÉ=        =   êÉä~íáÉë=ãÉí=ë~ãÉåïÉêâáåÖëé~êíåÉêëI=çåÇÉêåÉãÉêë=Éå=
                                                =
   bããÉå=OMNTJOMONK==                           =       ÖÉëìÄëáÇáÉÉêÇÉ=é~êíáàÉåK=a~~êå~~ëí=áë=áå=OMNU=Éñíê~=áåòÉí=ÖÉéäÉÉÖÇ=
   =                                            =       çé=ÜÉí=_~êÖÉêîÉÉåÖÉÄáÉÇ=Çççê=ÉÉå=çåÇÉêòçÉâ=å~~ê=ÇÉ=â~åëÉå=îççê=
                                                =       ÜÉí=ÖÉÄáÉÇ=Éå=ÅìêëìëëÉå=ëçÅá~ä=ãÉÇá~=îççê=çåÇÉêåÉãÉêë=Éå=
                                                =       ëíáÅÜíáåÖÉå=áå=ÜÉí=îÉÉåÖÉÄáÉÇK==
                                                =       =
                                                =       få=OMNU=áë=ÜÉí=qçÉêáëíáëÅÜ=mä~íÑçêã=îÉêÇÉê=ÇççêçåíïáââÉäÇK=wç=áë=ÉÉå=
                                                        sáëáíçê=gçìêåÉó=çåÇÉêòçÉâ=ìáíÖÉîçÉêÇ=Éå=áë=ãÉí=ÉÉå=~~åí~ä=
                                                    =   çåÇÉêåÉãÉêë=ÖÉëí~êí=ãÉí=ÉÉå=âï~êíáÉêã~âÉê=áååçî~íáÉ=
                                                        sêáàíáàÇëÉÅçåçãáÉK=lçâ=áë=ÖÉëí~êí=ãÉí=ÜÉí=çåíïáââÉäÉå=î~å=ÉÉå=
                                                        ^ìÖãÉåíÉÇ=oÉ~äáíó=E^oF=íçÉé~ëëáåÖK=
   tÉ=ÖÉîÉå=ÇççêäçéÉåÇ=ìáíîçÉêáåÖ=~~å=ÜÉí=              bê=áë=çåÇÉê=ãÉÉê=ÉÉå=Ü~~äÄ~~êÜÉáÇëçåÇÉêòçÉâ=ÇÉÉäÑáÉíëÉå=Éå=bJÄáâÉ=
   _ÉäÉáÇëâ~ÇÉê=wìáÇççëí=aêÉåíÜÉK=                  =   êçìíÉ=ÖÉëí~êí=Éå=ãçÖÉäáàâÜÉÇÉå=îççê=ÉÉå=ÖÉò~ãÉåäáàâ=
                                                        ÑáÉíëÉîÉåÉãÉåí=òáàå=îÉêâÉåÇK=eÉí=`çmqOKM=ãÉí=ÜÉí=çåÇÉêïáàë=Éå=
                                                        çåÇÉêåÉãÉêë=äççéí=áå=OMNU=Éå=OMNV=Çççê=Éå=Éê=ïçêÇí=ÖÉÄçìïÇ=~~å=
                                                        ÉÉå=ÖêÉåëçîÉêëÅÜêáàÇÉåÇ=åÉíïÉêâ=î~å=çåÇÉêåÉãÉêëK=a~~êå~~ëí=áë=áå=
                                                        _l`b=îÉêÄ~åÇ=ë~ãÉåÖÉïÉêâí=~~å=~ÅíáÉë=ãÉí=ÇÉ=çîÉêáÖÉ=
                                                        eçåÇëêìÖÖÉãÉÉåíÉåI=òç~äë=ÜÉí=ìáíÄêÉåÖÉå=î~å=ÇÉ=
                                                        eçåÇëêìÖã~Ö~òáåÉI=ÇÉ=ïÉÄëáíÉ=ÜçåÇëêìÖÇêÉåíÜÉI=ÉÉå=oCq=ÄÉìêë=
                                                        îççê=çåÇÉêåÉãÉêë=Éå=ÉÉå=çåÇÉêåÉãÉêëÄáàÉÉåâçãëí=aìáíëÉ=ã~êâíK=
   qçÉâÉååÉå=ÉîÉåÉãÉåíÉå=ëìÄëáÇáÉëK=                    oìáã=QM=ëìÄëáÇáÉë=òáàå=îÉêëíêÉâíK=
                                                    =
   `ç∏êÇáåÉêÉå=ÉîÉåÉãÉåíÉåÄÉäÉáÇK=                      ^ÑëíÉããÉå=î~å=~~åÄçÇ=ÖÉÇìêÉåÇÉ=ÜÉí=à~~êK=
                                                    =
   ráíîçÉêÉå=ÖÉäìáÇëçåÇÉêòçÉâ=ÉîÉåÉãÉåíÉå=              kççÇò~âÉäáàâ=îççê=áãéäÉãÉåí~íáÉ=î~å=ÉîÉåÉãÉåíÉå=áå=
   áå=ÄÉëíÉããáåÖëéä~å=                              =   ÉÉåÄÉëíÉããáåÖëéä~åK=
   sáí~äÉ=Öä~ëíìáåÄçìïÖÉÄáÉÇÉå=                 =       qlbif`eqfkd=
   oÉÅçåëíêìÅíáÉ=qìáåÇÉêëä~~å=qìáåÄçìï=bêáÅ~K==         dÉêÉ~äáëÉÉêÇK=
                                                    =
   sççê=ÇÉ=ä~åÇJ=Éå=íìáåÄçìï=áë=îá~=ÜÉí=                dÉêÉ~äáëÉÉêÇK=
   ~ÅÅçìåíã~å~ÖÉãÉåí=îÉÉä=áåòÉí=ÖÉéäÉÉÖÇ=çé=        =
   çåÇÉêåÉãÉêëåáîÉ~ìK=sççêÄÉÉäÇÉå=òáàå=ÇÉ=
   îê~~Ö=å~~ê=ìáíÄêÉáÇáåÖI=ëÅÜ~~äîÉêÖêçíáåÖI=
   ÜÉêÖÉÄêìáâ=Éå=áååçî~íáÉK=
   tÉ=ÇçÉå=ÉÉå=êÉîáëáÉ=çé=ÇÉ=ÄÉäÉáÇëåçíáíáÉ=  =         få=OMNU=áë=Çáí=íê~àÉÅí=ÖÉëí~êíK=aççê=Å~é~ÅáíÉáíëéêçÄäÉãÉå=ä~íÉê=Ç~å=
   eìáëîÉëíáåÖ=^êÄÉáÇëãáÖê~åíÉåK=                       ÖÉéä~åÇK=
   =
   aÉ=ëÉÅíçê=ÜÉÉÑí=çé=îÉêòçÉâ=î~å=ÇÉ=         =         få=OMNU=áë=ÇÉòÉ=îáëáÉ=áåÖÉÇáÉåÇ=Éå=ÇÉòÉ=ãçÉí=ë~ãÉå=ãÉí=ÇÉ=ëÉÅíçê=
   ÖÉãÉÉåíÉ=ÉÉå=ÉáÖÉå=íìáåÄçìïîáëáÉ=                    Éå=ÇÉ=éêçîáåÅáÉ=îÉêÇÉê=ïçêÇÉå=ìáíÖÉïÉêâíK===
   LéêçÖê~ãã~=~~åÖÉÄçÇÉåK=

   OKP=====t~í=ÜÉÄÄÉå=ïÉ=ÄÉêÉáâí=áå=OMNU\==
   =
   sççêÖÉåçãÉå=ã~~íêÉÖÉäÉåL~ÅíáÉë=Éå=ìáíÖÉîçÉêÇLëí~åÇ=î~å=ò~âÉå=
   b`lkljfb=bk=tbohdbibdbkebfa=         = =
   oçÄììëíÉ=Éå=ÉîÉåïáÅÜíáÖÉ=êÉÖáçå~äÉ=      aÉ=_ÉÇêáàîÉåêÉÖÉäáåÖ=aìíÅÜ=qÉÅÜwçåÉ=EîççêÜÉÉå=_ÉÇêáàîÉåêÉÖÉäáåÖ=
   ÉÅçåçãáëÅÜÉ=ëíêìÅíììê=                 = sáÉêâ~åí=îççê=tÉêâF=áë=å~=Éî~äì~íáÉ=áå=àìåá=OMNU=ïÉÉê=çéÉåÖÉëíÉäÇK=ráí=ÇÉ=
   •   sÉêëíÉêâáåÖ=ÄÉëí~~åÇÉ=â~åëêáàâÉ=     Éî~äì~íáÉ=áë=ÖÉÄäÉâÉå=Ç~í=ÇÉ=êÉÖÉäáåÖ=áå=ëíÉêâÉ=ã~íÉ=äáàâí=Äáà=íÉ=Çê~ÖÉå=~~å=
       ëÉÅíçêÉåK=                           ÉÅçåçãáëÅÜÉ=ëíêìÅíììêîÉêëíÉêâáåÖK=k~~ê=îÉêï~ÅÜíáåÖ=äÉîÉêÉå=ÇÉ=ÖÉÇ~åÉ=
   •   sÉêÖêçÉåáåÖ=î~å=ÇÉ=ÉÅçåçãáÉK==       áåîÉëíÉêáåÖÉå=QMM=ÇáêÉÅíÉ=~êÄÉáÇëéä~~íëÉå=çé=áå=ÇÉ=êÉÖáç=î~å=aìíÅÜ=
   =                                        qÉÅÜwçåÉK=
                                            få=ÇÉÅÉãÄÉê=áë=ÇÉ=åáÉìïÉ=éêçÖê~ãã~ÇáêÉÅíÉìê=î~å=aìíÅÜ=qÉÅÜwçåÉ=
                                            ÖÉëí~êíK=
                                            cêÉëÉåáìë=h~Äá=ÜÉÉÑí=áå=ÜÉí=ä~~íëíÉ=âï~êí~~ä=î~å=OMNU=ÄÉâÉåÇ=ÖÉã~~âí==
                                            €=NMM=ãáäàçÉå=íÉ=Ö~~å=áåîÉëíÉêÉå=áå=Üìå=îÉëíáÖáåÖ=áå=bããÉêJ`çãé~ëÅììãK=
                                            aáí=áåîÉëíÉêáåÖëéêçàÉÅí=áë=áå=å~ìï=çîÉêäÉÖ=ãÉí=ÖÉãÉÉåíÉ=bããÉåI=éêçîáåÅáÉ=
                                            aêÉåíÜÉI=ÇÉ=klj=Éå=ÇÉ=kcf^=íçí=ëí~åÇ=ÖÉâçãÉåK=aÉ=áåîÉëíÉêáåÖ=áë=î~å=
                                            ÖêçíÉ=ÄÉíÉâÉåáë=îççê=çåòÉ=êÉÖáçå~äÉ=ÉÅçåçãáëÅÜÉ=ëíêìÅíììêK==
                                            aÉ=pÜ~êÉÇ=pã~êí=c~Åíçêó=qÉÅÜåçäçÖáÉë=^ÇÇÉÇ=áë=îçäÖÉåë=éä~å=áå=çéÄçìï=
                                            Éå=ïçêÇí=Çççê=çåë=çåÇÉêëíÉìåÇK=
                                            eÉí=Ñáå~åÅáÉêáåÖëîê~~Öëíìâ=î~å=ÜÉí=`ÉåíêÉ=çÑ=bñéÉêíáëÉ=áë=òç=ÖçÉÇ=~äë=
                                            ~ÑÖÉêçåÇK=aÉ=Ñáå~åÅáÉêáåÖëîê~~Ö=äáÖí=Äáà=ÇÉ=aqw=ÖÉãÉÉåíÉåI=éêçîáåÅáÉ=
                                            aêÉåíÜÉ=Éå=pkk=íÉê=ÄÉëäìáíîçêãáåÖK=
                                            =




                                                                                                                           ==
Jaarstukken 2018                                                                                                                61
</pre>

====================================================================== Einde pagina 61 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 62 ======================================================================

<pre>   =               =   aÉ=qÉÅÜåáÉâëçÅáØíÉáí=ïçêÇí=~äë=íÉÅÜåáëÅÜ=åÉíïÉêâ=çåÇÉêëíÉìåÇK=aáí=ÄÉíÉâÉåí=
   =               =   Ç~í=ïÉ=ÄáàÇê~ÖÉå=èì~=çêÖ~åáëÉêÉåÇ=îÉêãçÖÉå=Éå=Ç~~êÄáà=Ñáå~åÅáØäÉ=
                   =   çåÇÉêëíÉìåáåÖ=äÉîÉêÉåK=få=Ç~í=â~ÇÉê=ÜÉÄÄÉå=ïÉ=ãÉÇáç=OMNU=ÉÉå=
                   =   ïÉêâÄÉòçÉâ=~~å=_ê~áåéçêí=ÖÉçêÖ~åáëÉÉêÇK=
                   =
                       =
                   =
                   =   tÉ=ÜÉÄÄÉå=çåòÉ=áåòÉí=çé=ÇÉ=~~åëäìáíáåÖ=î~å=çåÇÉêïáàë=çé=~êÄÉáÇëã~êâíI=
                   =   ãÉí=ÉÉå=~ÅÅÉåí=çé=íÉÅÜåáÉâI=îççêíÖÉòÉíK=få=Ç~í=â~ÇÉê=ëíÉìåÉå=Éå=ëíáãìäÉêÉå=
                   =   ïÉ=ÇÉ=çåíïáââÉäáåÖ=î~å=çåÇÉê=ãÉÉê=pâáääë=Ñçê=cìíìêÉI=d~ë=OKMI=~~åîìääÉåÇ=çé=
                   =   ÜÉí=`ÉåíêÉ=çÑ=bñéÉêíáëÉK=sççê=ÇÉ=òçãÉê=òáàå=ÇÉ=îççêÄÉêÉáÇáåÖÉå=áå=Ö~åÖ=òáàå=
                   =   ÖÉòÉí=îççê=ÉÉå=îÉêÇáÉéáåÖëëä~Ö=å~~ê=ÇÉ=ãçÖÉäáàâÜÉáÇ=çã=ÉÉå=îçêã=î~å=ÉÉå=
                   =   íÉÅÜåáÉâÅ~ãéìë=íÉ=êÉ~äáëÉêÉå=~äë=îÉêëíÉêâáåÖ=î~å=ÜÉí=ÜóÄêáÇÉ=
                   =   íÉÅÜåáÉâçåÇÉêïáàëK=tÉ=ÜÉÄÄÉå=ÇÉ=çéÇê~ÅÜí=îÉêäÉÉåÇ=îççê=<sÉêâÉååáåÖ=
                   =   eçíëéçíë=qÉÅÜåáÉâ=aqwÒK=
                   =
                       =
                   =
                   =
                       sá~=ÇÉ=~~åà~~ÖçêÖ~åáë~íáÉ=dêçÉåÉ=`ÜÉãáÉ=ÜÉÄÄÉå=ïÉ=ÜÉí=_ÉÇêáàîÉååÉíïÉêâ=
                   =   prpm^``=Éå=áåÇáîáÇìÉäÉ=ÄÉÇêáàîÉå=ëìÅÅÉëîçä=çåÇÉêëíÉìåÇX=Éê=òáàå=ÉåâÉäÉ=
                   =   íáÉåí~ääÉå=åáÉìïÉ=~êÄÉáÇëéä~~íëÉå=çåíëí~~åK=eÉí=ÅäìëíÉê=áë=çåÇÉêëíÉìåÇ=Äáà=
                   =   ÜÉí=ã~âÉå=î~å=îáÉê=ÖêçíÉ=bcol=ëìÄëáÇáÉ=~~åîê~ÖÉåI=ï~~êî~å=ÇÉ=ÉÉêëíÉ=~ä=áë=
                   =   ÖÉÜçåçêÉÉêÇK=tÉ=ÜÉÄÄÉå=ÖÉëéêÉââÉå=ãÉí=bããÉåëÉ=ÄÉÇêáàîÉå=EÖÉÉå=
                   =   prpm^``=äáÇF=ÇáÉ=ççâ=áååçî~íáÉéä~ååÉå=ÜÉÄÄÉå=çÑ=òáÅÜ=ïáääÉå=~~åëäìáíÉå=Äáà=
                   =   ÜÉí=åÉíïÉêâK=táà=îççêòáÉå=çé=ÇÉ=âçêíÉ=íÉêãáàå=ìáíÄêÉáÇáåÖ=î~å=ÜÉí=
                   =   ÄÉëí~~åÇÉ=_ÉÇêáàÑëåÉíïÉêâ=î~å=U=å~~ê=NO=ÄÉÇêáàîÉåK=lçâ=ÉÉå=~~åí~ä=åáÉìïÉ=
                   =
                       ÄÉÇêáàîÉå=òç~äë=s~å=ÇÉ=p~åí=Éå=_áçÑê~ãÉ=ÇáÉåÇÉå=òáÅÜ=~~åK=
                   =
                   =
                       tÉ=ÜÉÄÄÉå=ÇÉ=dêÉÉåé~Å=ë~ãÉåïÉêâáåÖ=çåÇÉêëíÉìåÇ=Éå=ÄáàÖÉÇê~ÖÉå=~~å=
                   =   çåÇÉê=~åÇÉêÉ=ÜÉí=`Éåíêìã=îççê=fååçî~íáÉÑ=s~âã~åëÅÜ~é=EaêÉåíÜÉ=`çääÉÖÉFK=
                   =   tÉ=ÜÉÄÄÉå=ëí~ééÉå=ÖÉòÉí=çã=ÇÉ=âÉååáëáåÑê~=íÉ=îÉêÄêÉÇÉå=ãÉí=é~êíáàÉå=~äë=
                   =   oáàâëìåáîÉêëáíÉáí=dêçåáåÖÉå=Éå=råáîÉêëáíÉáí=qïÉåíÉK=
                   =   tÉ=ÜÉÄÄÉå=~Ñëéê~âÉå=ÖÉã~~âí=ãÉí=ÉÉå=éêáî~íÉ=áåîÉëíçêë=åÉíïÉêâ=îççê=ÉÉå=
                   =   äçâÉí=áå=bããÉåK=
                   =   tÉ=ÜÉÄÄÉå=ÇÉ=çäáÉ=Éå=Ö~ë=ëÉÅíçê=ÖÉÑ~ÅáäáíÉÉêÇ=Çççê=ÉÉå=ÄáàÇê~ÖÉ=íÉ=äÉîÉêÉå=
                   =   ~~å=ÜÉí=éêçÖê~ãã~=d~ë=OKM=çã=î~âäáÉÇÉå=áå=ÇÉ=çäáÉ=Éå=Ö~ë=ëÉÅíçê=çã=íÉ=
                   =   âìååÉå=ëÅÜçäÉå=îççê=ïÉêâò~~ãÜÉÇÉå=áå=ÇÉ=åáÉìïÉ=ÉåÉêÖáÉëÉÅíçêÉå=òç~äë=
                   =
                       ï~íÉêëíçÑI=ïáåÇÉåÉêÖáÉI=Éí=ÅÉíÉê~K=
                   =
                   =   =
                   =   lé=NU=àìäá=ÜÉÄÄÉå=îÉêíÉÖÉåïççêÇáÖÉêë=î~å=ÇÉ=ÖÉãÉÉåíÉ=bããÉåI=éêçîáåÅáÉ=
                   =   aêÉåíÜÉI=k^jI=bjjqb`=ëÉêîáÅÉëI=d~ëìåáÉ=Éå=kÉï=båÉêÖó=`ç~äáíáçå=ÉÉå=
                   =   áåíÉåíáÉîÉêâä~êáåÖ=çåÇÉêíÉâÉåÇK=få=ÇÉòÉ=áåíÉåíáÉîÉêâä~êáåÖ=ëéêÉâÉå=ÇÉ=
                   =   é~êíáàÉå=~Ñ=çã=ÇÉ=Ü~~äÄ~~êÜÉáÇ=íÉ=çåÇÉêòçÉâÉå=î~å=ÉÉå=ï~íÉêëíçÑÑ~ÄêáÉâ=çé=
                   =   ÜÉí=íÉêêÉáå=î~å=ÇÉ=îççêã~äáÖÉ=Ö~ëòìáîÉêáåÖëáåëí~ää~íáÉ=EdwfF=áå=bããÉåK=
                   =   qáàÇÉåë=ÜÉí=kÉï=bããÉêÖó=ÅçåÖêÉë=Ç~í=éä~~íëîçåÇ=çé=NT=çâíçÄÉê=ÜÉÄÄÉå=
                   =   åÉÖÉå=é~êíáàÉåI=ï~~êçåÇÉê=ÇÉ=ÖÉãÉÉåíÉ=bããÉåI=ÉÉå=íïÉÉÇÉ=
                   =
                       áåíÉåíáÉîÉêâä~êáåÖ=çåÇÉêíÉâÉåÇK=eáÉêãÉÉ=ÜÉÄÄÉå=ÇÉ=é~êíáàÉå=~ÑÖÉëéêçâÉå=
                   =
                   =
                       òÉ=î~åìáí=ÉáÖÉå=âÉååáë=Éå=íÉÅÜåáÉâ=Ö~~å=ë~ãÉåïÉêâÉå=çé=ÜÉí=ÖÉÄáÉÇ=î~å=
                   =   ÖêçÉå=Ö~ëK=jÉí=ÇÉòÉ=çåÇÉêòçÉâÉå=âçãí=ÇÉ=Çììêò~ãÉ=íçÉâçãëí=î~å=ÜÉí=dwfJ
                   =   íÉêêÉáå=ÇáÅÜíÉêÄáà=Éå=ÖÉÉÑí=ÇÉ=êÉÖáç=áåîìääáåÖ=~~å=ÜÉí=häáã~~í~ââççêÇK=
                   =   lé=NO=~éêáä=ÜÉÄÄÉå=ïÉ=ãÉí=çåòÉ=é~êíåÉêë=ÜÉí=íáÉåà~êáÖ=ÄÉëí~~å=î~å=ÇÉ=^PTJ
                   =   bOPP=ÖÉîáÉêÇ=ãÉí=ÉÉå=Çêìâ=ÄÉòçÅÜí=ÅçåÖêÉëK=k~~ëí=ÜÉí=îÉêëíÉîáÖÉå=î~å=ÜÉí=
                   =   åÉíïÉêâ=ÜÉÉÑí=Çáí=ÅçåÖêÉë=ÉÉå=~ÅíáÉäáàëí=çéÖÉäÉîÉêÇ=ï~~ê=ïÉ=ÇÉ=âçãÉåÇÉ=
                   =   éÉêáçÇÉ=ãÉÉ=îÉêÇÉê=Ö~~åK=a~~êå~~ëí=ÜÉÄÄÉå=ïÉ=ÉÉå=fåíÉêêÉÖ=~~åîê~~Ö=
                   =   îççêÄÉêÉáÇ=îççê=ÜÉí=çåíïáââÉäÉå=î~å=ÇÉ=áååçî~íáÉîÉ=ÅçêêáÇçê=^PTJbOPPK=
                   =
                       =
                   =
                   =
                       tÉ=åÉãÉå=áå=aìíÅÜ=qÉÅÜwçåÉ=îÉêÄ~åÇ=ÇÉÉä=~~å=ÇÉ=qê~åëéçêí=C=içÖáëíáÅë=
                   =   ÄÉìêë=áå=oçííÉêÇ~ã=Éå=Ç~~êå~~ëí=çêÖ~åáëÉêÉå=ïÉ=ÇÉ=tÉÉâ=î~å=ÇÉ=içÖáëíáÉâ=
                   =   áå=ÇÉ=aìíÅÜ=qÉÅÜwçåÉ=
                   =   =
                   =   qïÉÉ=òçååÉ~ââÉêë=ãÉí=ÉÉå=íçí~~äçééÉêîä~âíÉ=î~å=RR=ÜÉÅí~êÉ=òáàå=áå=OMNU=
                   =   ~~åÖÉëäçíÉå=çé=ÜÉí=çéÉåÄ~êÉ=åÉíK=
                   =   =
                   =   aÉ=ÜÉêëíêìÅíìêÉêáåÖ=î~å=ÇÉ=kççêÇÉäáàâÉ=ë~ãÉåïÉêâáåÖ=áë=áå=ÉÉå=~ÑêçåÇÉåÇ=
                   =   ëí~Çáìã=ÖÉâçãÉåK=aÉ=ë~ãÉåïÉêâáåÖ=ãÉí=^ëëÉåI=dêçåáåÖÉå=Éå=iÉÉìï~êÇÉå=
                   =
                       EkdQF=áë=ìáíÖÉÄêÉáÇ=ãÉí=ÉÉå=~~åí~ä=çåÇÉêïÉêéÉå=EÉåÉêÖáÉíê~åëáíáÉ=ÄÉÇêáàîÉåL=
                   =
                   =   ï~íÉêëíçÑI=áåíÉêå~íáçå~äÉ=ëí~êíJìéëI=â~åëÉå=Çççê=ÇÉ=_êÉñáí=îççê=~ÅèìáëáíáÉ=
                   =   Çççê=ÇÉ=klj=Éå=áååçî~íáÉÑ=áåâçéÉåFK=aÉ=ëíê~íÉÖáëÅÜÉ=~ÖÉåÇ~=_êìëëÉä=
                   =   bããÉå=ïçêÇí=ãçãÉåíÉÉä=ÜÉêáàâíK=
                   =            =
                   =   aççê=ÜÉí=îÉêíêÉâ=î~å=ÇÉ=éêçÖê~ãã~ÇáêÉÅíÉìê=î~å=aìíÅÜ=qÉÅÜwçåÉ=Éå=ÜÉí=
                   =   ïÉÖî~ääÉå=î~å=ÇÉ=éêçÖê~ãã~ã~å~ÖÉê=áë=ÜÉí=éêçÖê~ãã~ÄìêÉ~ì=aìíÅÜ=
                   =   qÉÅÜwçåÉ=ëáåÇë=ÇÉ=òçãÉê=åáÉí=çéíáã~~ä=ÄÉòÉíK=k~=ÉÉå=ïÉêîáåÖëéêçÅÉÇìêÉ=
                   =   ïÉêÇ=ÄÉÖáå=ëÉéíÉãÄÉê=ÉÉå=ÖÉëÅÜáâíÉ=â~åÇáÇ~~í=ÖÉîçåÇÉå=ÇáÉ=òáÅÜ=î~åïÉÖÉ=
                   =
                       éêáî¨êÉÇÉåÉå=ãçÉëí=íÉêìÖíêÉââÉåK=aÉ=ïÉêîáåÖëéêçÅÉÇìêÉ=áë=Ç~~êå~=ïÉÉê=
                   =                                                                               ==
                   =
                       çéÖÉëí~êíK==
Jaarstukken 2018                                                                                   62
                   =   =
                   =
</pre>

====================================================================== Einde pagina 62 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 63 ======================================================================

<pre>   =                                          tÉ=å~ãÉå=áå=aìíÅÜ=qÉÅÜwçåÉ=îÉêÄ~åÇ=ÇÉÉä=~~å=ÇÉ=qê~åëéçêí=C=içÖáëíáÅë=
                                              ÄÉìêë=áå=oçííÉêÇ~ã=Éå=Ç~~êå~~ëí=çêÖ~åáëÉÉêÇÉå=ïÉ=ÇÉ=tÉÉâ=î~å=ÇÉ=
                                              içÖáëíáÉâ=áå=ÇÉ=aìíÅÜ=qÉÅÜwçåÉK=
                                              =
                                              tÉ=ÜÉÄÄÉå=ÉÉå=ã~ëíÉêÅä~ëëI=áåÅäìëáÉÑ=ÉÉå=~~åí~ä=ïçêâëÜçéëI=îççêÄÉêÉáÇ=
                                              ï~~ê=ÄÉÇêáàîÉå=Éå=âÉååáëáåëíÉääáåÖÉå=áåëéáê~íáÉ=âìååÉå=çéÇçÉå=çé=ÜÉí=
                                              ÖÉÄáÉÇ=î~å=ÅáêÅìä~áê=éêçÇìÅÉêÉåK=jÉí=ÇÉ=ïçêâëÜçéë=ïáääÉå=ïÉ=ÉÉå=ÄÉÉäÇ=
                                              âêáàÖÉå=î~å=ïÉäâÉ=áåòáÅÜíÉå=Éê=òáàåI=ïÉäâÉ=Üìäéîê~ÖÉå=Éê=òáàå=Éå=ïÉäâÉ=
                                      =
                                              îÉêÄáåÇáåÖÉå=Éê=~ä=òáàåK=bå=áå=ÜçÉîÉêêÉ=ÇÉ=ÇÉÉäåÉãÉêë=áå=ëí~~í=Éå=ÄÉêÉáÇ=òáàå=
                                      =
                                              çã=ÖÉò~ãÉåäáàâI=Çççê=ÄáàîççêÄÉÉäÇ=ÅäìëíÉêîçêãáåÖ=áå=ÇÉ=êÉÖáçI=íÉ=ïÉêâÉå=
                                      =
                                              ~~å=ÉÉå=íê~åëáíáÉ=å~~ê=ÉÉå=ÅáêÅìä~áêÉ=ÉÅçåçãáÉK=lé=Ä~ëáë=î~å=ÇÉòÉ=
                                      =
                                              ìáíâçãëíÉå=Ö~~å=ïÉ=âáàâÉå=çé=ïÉäâÉ=ïáàòÉ=ïÉ=ÉÉå=îÉêîçäÖ=âìååÉå=ÖÉîÉå=
                                      =
                                              ~~å=ÇÉòÉ=j~ëíÉêÅä~ëëI=ë~ãÉå=ãÉí=píÉåÇÉåI=âÉååáëéççêí=aêÉåíÜÉ=Éå=
                                      =
                                              kççêÇÉäáàâ=fååçî~íáÉä~Ä=`áêÅìä~áêÉ=ÉÅçåçãáÉK=aÉ=ã~ëíÉêÅä~ëë=ïçêÇí=áå=
                                      =
                                              ÑÉÄêì~êá=OMNV=ÖÉÜçìÇÉå=îççê=ÇÉ=aìíÅÜ=qÉÅÜwçåÉ=êÉÖáçK=
                                      =
                                              =
                                      =
                                              aÉ=ÜÉêëíêìÅíìêÉêáåÖ=î~å=ÇÉ=kççêÇÉäáàâÉ=ë~ãÉåïÉêâáåÖ=áë=áå=ÉÉå=~ÑêçåÇÉåÇ=
                                      =
                                              ëí~Çáìã=ÖÉâçãÉåK=aÉ=ë~ãÉåïÉêâáåÖ=ãÉí=^ëëÉåI=dêçåáåÖÉå=Éå=iÉÉìï~êÇÉå=
                                      =       EkdQF=áë=ìáíÖÉÄêÉáÇ=ãÉí=ÉÉå=~~åí~ä=çåÇÉêïÉêéÉå=EÉåÉêÖáÉíê~åëáíáÉ=ÄÉÇêáàîÉåL=
                                      =       ï~íÉêëíçÑI=áåíÉêå~íáçå~äÉ=ëí~êíJìéëI=â~åëÉå=Çççê=ÇÉ=_êÉñáí=îççê=~ÅèìáëáíáÉ=
                                              Çççê=ÇÉ=klj=Éå=áååçî~íáÉÑ=áåâçéÉåFK=aÉ=ëíê~íÉÖáëÅÜÉ=~ÖÉåÇ~=_êìëëÉä=
                                              bããÉå=ïçêÇí=ãçãÉåíÉÉä=ÜÉêáàâíK=aççê=ëíÉîáÖÉ=áåòÉí=î~åìáí=ÜÉí=kdQ=br=
                                              lÑÑáÅÉ=ÜÉÉÑí=ÜÉí=mlifp=åÉíïÉêâ=ÄÉëäçíÉå=ÉáåÇ=OMNU=ÉÉå=ïÉêâÖêçÉé=çé=íÉ=
                                              êáÅÜíÉå=ÇáÉ=ÇÉ=ÄÉä~åÖÉå=ÇáÉåí=î~å=ÇÉ=âäÉáåÉ=Éå=ãáÇÇÉäÖêçíÉ=ëíÉÇÉå=áå=
                                              bìêçé~W=ÇÉ=pã~ää=~åÇ=jÉÇáìã=ëáòÉÇ=`áíáÉë=tçêâáåÖ=dêçìéK=bããÉå=áë=
                                              îççêòáííÉê=î~å=ÇÉòÉ=åáÉìïÉ=ïÉêâÖêçÉéK=
                                              =
   tÉêîÉåÇÉ=éêçÇìÅíáÉçãÖÉîáåÖ=                eÉí=ÅÉåíêìã=áë=âê~ÅÜíáÖÉê=Éå=Åçãé~ÅíÉê=ÖÉïçêÇÉå=Çççê=îÉêéä~~íëáåÖ=î~å=
   •   hê~ÅÜíáÖÉ=ÅÉåíêìãÑìåÅíáÉI=             ïáåâÉäë=î~åìáí=ÇÉ=~~åäççéëíê~íÉå=å~~ê=ÜÉí=âÉêåïáåâÉäÖÉÄáÉÇK=tÉ=ÜÉÄÄÉå=
                                          =
       ïÉêîÉåÇÉ=ïáåâÉäÅÉåíê~=Éå=      =       ëìÄëáÇáÉ=íçÉÖÉâÉåÇ=îççê=íê~åëÑçêã~íáÉ=î~å=îáÉê=ïáåâÉäé~åÇÉå=ï~í=áå=OMNV=
       ÄÉÇêáàîÉåíÉêêÉáåÉå=            =       ò~ä=éä~~íëîáåÇÉåK=_ÉáÇÉ=çåíïáââÉäáåÖÉå=ã~âÉå=ÇÉÉä=ìáí=î~å=ÜÉí=
   •   sáí~äÉ=Öä~ëíìáåÄçìïÖÉÄáÉÇÉå=   =       ìáíîçÉêáåÖëéêçÖê~ãã~=lãÖÉîáåÖëîáëáÉ=bããÉå=`ÉåíêìãK=
   •   sáí~~ä=éä~ííÉä~åÇ=             =       =
   •   bÉå=ÖçÉÇÉ=áåÑê~ëíêìÅíììê=              ráíÖáÑíÉ=ÄÉÇêáàîÉåíÉêêÉáåÉå=áå=OMNUW=OIQQ=Ü~K=
                                          =
                                      =       =
                                      =       qïÉÉ=äçéÉåÇÉ=~~åîê~ÖÉå=îççê=ÇÉ=píáãìäÉêáåÖëêÉÖÉäáåÖ=oÉîáí~äáëÉêáåÖ=
                                              i~åÇÄçìï=bããÉå=OMNSJOMNV=EpoibF=òáàå=~ÑÖÉêçåÇK=qïÉÉ=åáÉìïÉ=~~åîê~ÖÉå=
                                          =   òáàå=ÄÉëÅÜáâí=Éå=O=~~åîê~ÖÉå=òáàå=áå=ÄÉÜ~åÇÉäáåÖK=
                                      =
                                      =       =
                                      =       aÉ=íìáåÄçìïëÉÅíçê=ÜÉÉÑí=ÉÉå=ÅçåÅÉéí=ÄÉäÉáÇëîáëáÉ=îççê=ÇÉ=âçãÉåÇÉ=à~êÉå=Äáà=
                                      =       ÇÉ=ÖÉãÉÉåíÉ=~~åÖÉäÉîÉêÇK=eÉí=îÉêîçäÖíê~àÉÅí=ãçÉíÉå=ïáà=åçÖ=ëí~êíÉåK==
                                      =       =
                                      =       =
                                      =       bê=áë=ÉÉå=ëí~êí=ÖÉã~~âí=ãÉí=ÇÉ=êÉîáëáÉ=ÄÉäÉáÇëåçíáíáÉ=eìáëîÉëíáåÖ=
                                      =
                                              ^êÄÉáÇëãáÖê~åíÉåK=s~åïÉÖÉ=Å~é~ÅáíÉáíëéêçÄäÉãÉå=áë=ÜÉí=éêçÅÉë=îÉêíê~~ÖÇK=
                                      =
                                              =
                                      =
                                      =       sççê=ÇÉ=ä~åÇJ=Éå=íìáåÄçìï=áë=îá~=ÜÉí=~ÅÅçìåíã~å~ÖÉãÉåí=îÉÉä=áåòÉí=
                                              ÖÉéäÉÉÖÇ=çé=çåÇÉêåÉãÉêëåáîÉ~ìK=sççêÄÉÉäÇÉå=òáàå=ÇÉ=îê~~Ö=å~~ê=
                                          =   ìáíÄêÉáÇáåÖI=ëÅÜ~~äîÉêÖêçíáåÖI=ÜÉêÖÉÄêìáâ=Éå=áååçî~íáÉK==
                                      =       =
                                      =
                                              bê=áë=áåíÉÖê~~ä=ÖÉïÉêâí=~~å=ÇÉ=áåéìí=çé=ÜÉí=ÖÉÄáÉÇ=î~å=ä~åÇÄçìï=îççê=ÇÉ=
                                      =
                                              ~Åíì~äáë~íáÉ=î~å=ÇÉ=mêçîáåÅá~äÉ=lãÖÉîáåÖëîáëáÉ=Éå=ÇÉ=
                                          =   lãÖÉîáåÖëîÉêçêÇÉåáåÖK=
                                      =       =
                                              aÉ=éêáçêáíÉêáåÖëJ=Éå=Å~é~ÅáíÉáíëîê~~ÖëíìââÉå=îççê=îÉêÇììêò~ãáåÖ=î~å=ÇÉ=
                                              Öä~ëíìáåÄçìï=îê~ÖÉå=î~å=ÇÉ=ëÉÅíçê=Éå=ÖÉãÉÉåíÉ=Éñíê~=áåëé~ååáåÖÉåK=eÉí=
                                              çåÇÉêòçÉâ=å~~ê=ÇÉ=ãçÖÉäáàâÜÉÇÉå=îççê=ìáíïáëëÉäáåÖ=î~å=ÇÉ=ÉåÉêÖáÉîê~~Ö=
                                              ãÉí=ÇÉ=áåÇìëíêáØäÉ=ëÉÅíçê=ëí~~í=áå=ÇÉ=âáåÇÉêëÅÜçÉåÉåK=




                                                                                                                        ==
Jaarstukken 2018                                                                                                             63
</pre>

====================================================================== Einde pagina 63 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 64 ======================================================================

<pre>   ^~åíêÉââÉäáàâ=çåÇÉêåÉãáåÖëâäáã~~í=         eÉí=çåÇÉêåÉãáåÖëâäáã~~í=ïçêÇí=îÉêëíÉêâí=Çççê=êÉÖìäáÉêÉ=áåòÉí=î~å=ÇÉ=
   •   sÉêëíÉêâáåÖ=                           ~ÅÅçìåíã~å~ÖÉêë=Éå=ÜÉí=çåÇÉêëíÉìåÉå=î~å=ÉîÉåíë=òç~äë=ÇÉ=vçìåÖ=_ìëáåÉëë=
       çåÇÉêåÉãáåÖëâäáã~~í==              =   ^ï~êÇ=Éå=ÇÉ=léÉå=_ÉÇêáàîÉåÇ~ÖI=a~~êå~~ëí=çåÇÉêëíÉìåÉå=ïáà=ÜÉí=ëí~êí=ìé=
                                              âäáã~~í=áå=bããÉå=Çççê=çåÇÉê=ãÉÉê=ÜÉí=Ñ~ÅáäáíÉêÉå=î~å=dêçïáåÖ=bããÉåK=
                                              =
                                              sá~=ÜÉí=kdQJbr=lÑÑáÅÉ=ÜÉÄÄÉå=ïÉ=çåòÉ=åÉíïÉêâÉå=áå=_êìëëÉä=îÉêëíÉêâíK=bê=áë=
                                              ÉÉå=ë~ãÉåïÉêâáåÖ=çåíëí~~å=íìëëÉå=ÜÉí=ÅÜÉãáÉÅäìëíÉê=áå=bããÉå=Éå=Ç~í=áå=
                                              _ê~åÇÉåÄìêÖ=EabFK=sá~=mlifp=ÜÉÄÄÉå=ïÉ=ÇÉ=~ãÄáíáÉë=î~å=bããÉå=êçåÇçã=
                                              íê~åëéçêí=Éå=äçÖáëíáÉâ=âìååÉå=éçëáíáçåÉêÉå=áå=ÇÉ=êÉäÉî~åíÉ=bìêçéÉëÉ=
                                              åÉíïÉêâÉå=íáàÇÉåë=ÇáîÉêëÉ=ÅçåÖêÉëëÉå=áå=bìêçé~K=kÉíïÉêâÉå=îÉêÇÉê=
                                              çåíïáââÉäÇ=çã=é~êíåÉêë=íÉ=îáåÇÉå=îççê=ÜÉí=çéëí~êíÉå=î~å=áååçî~íáÉîÉ=éáäçíë=
                                              áå=bããÉå=çé=ÜÉí=ÖÉÄáÉÇ=î~å=ëã~êí=ãçÄáäáíóL`JfqpK=
                                              =
                                              tÉ=ÜÉÄÄÉå=Éñíê~=áåòÉí=ÖÉéäÉÉÖÇ=çé=ÜÉí=îççêÄÉêÉáÇÉå=î~å=ÉÉå=~~åîê~~Ö=
                                              ÄáååÉå=ÜÉí=bìêçéÉÉë=åÉíïÉêâ=î~å=_áçÄ~ëÉÇ=ÄÉÇêáàîÉå=ï~~êî~å=prpm^``=äáÇ=
                                              áë=ÖÉïçêÇÉåK=a~~êíçÉ=ïÉêâÉå=ïáà=òçïÉä=~~å=Åçåëçêíá~îçêãáåÖ=~äë=áåÄêÉåÖ=áå=
                                              ÜÉí=à~~êäáàâëÉ=éêçÖê~ãã~=î~å=ÜÉí=_áçÄ~ëÉÇ=fåÇìëíêó=kÉíïÉêâ=E_f`F=áå=_êìëëÉä=

   cäçêÉêÉåÇÉ=âÉååáëJ=Éå=                     s~åìáí=ÇÉ=ÖÉãÉÉåíÉ=bããÉå=EÉå=ççâ=éêçîáåÅáÉ=aêÉåíÜÉF=çåÇÉêëíÉìåÉå=ïáà=
   åÉíïÉêâÉÅçåçãáÉ=                           ÇÉ=ÖÉÜÉäÉ=âÉååáëáåÑê~=î~å=j_l=Éå=e_l=ãÉí=êÉëéÉÅíáÉîÉäáàâ=ÉÉå=ÅÉåíêìã=
   •   bÉå=ãÉÉê=âÉååáëáåíÉåëáÉÑ=Éå=           îççê=áååçî~íáÉÑ=î~âã~åëÅÜ~é=Éå=ÅÉåíÉêë=çÑ=ÉñéÉêíáëÉI=îÉêÇÉêÉ=ëìééçêí=îççê=
       áååçî~íáÉÑ=ÄÉÇêáàÑëäÉîÉå=áå=           hÉååáëéççêí=aêÉåíÜÉ=Éå=çåÇÉêëíÉìåáåÖ=îççê=ÇÉ=ëí~êíJìé=çãÖÉîáåÖ=î~å=
       êÉÖáçå~~ä=ÄÉä~åÖêáàâÉ=ëÉÅíçêÉå=        dêçïáåÖ=bããÉåK=
                                              =
   bÅçåçãáëÅÜÉ=éêçãçíáÉX=êìáãÉ=               få=OMNU=ÜÉÉÑí=pjob=êìáã=QNKMMM=ìåáÉâÉ=ÄÉòçÉâÉêë=å~~ê=ÇÉ=ïÉÄëáíÉ=
   ÄÉâÉåÇÜÉáÇ=î~å=bããÉå=Äáà=                  ÖÉíêçââÉå=ãÉí=ÇÉ=òçãÉêÅ~ãé~ÖåÉK=sá~=ÇÉòÉ=ïÉÄëáíÉ=òáàå=ÄÉòçÉâÉêë=å~~ê=
   çåÇÉêåÉãÉêëI=ÅçåëìãÉåíÉå=Éå=               ~ÅíáîáíÉáíÉå=îççê=Ç~ÖJ=Éå=îÉêÄäáàÑëêÉÅêÉ~íáÉ=ÖÉäÉáÇK==
   íçÉêáëíÉå=                                 få=OMNU=ÜÉÉÑí=pjob=êìáã=NTMKMMM=ÄÉòçÉâÉêë=çé=ÇÉ=ïÉÄëáíÉ=ÖÉêÉ~äáëÉÉêÇK=
   •   jÉÉê=íçÉêáëíáëÅÜÉ=                     jÉí=çåÇÉêëíÉìåáåÖ=î~åìáí=ÇÉ=ÖÉãÉÉåíÉ=òáàå=ãÉí=pjob=Éå=píáÅÜíáåÖ=
       çîÉêå~ÅÜíáåÖÉå=Éå=Ç~ÖíçÅÜíÉå=          mêçãçíáÉ=bããÉå=EpmbF=ÖÉò~ãÉåäáàâ=ÖÉîÉëíáÖÇ=áå=ÉÉå=é~åÇ=~~å=ÜÉí=
   •   bÉå=ÖêçíÉêÉ=âççéâê~ÅÜíÄáåÇáåÖ=         o~~ÇÜìáëéäÉáåK=aáí=òçêÖí=îççê=ÉÉå=ãÉÉê=áåíÉÖê~äÉI=ÉÑÑÉÅíáÉîÉêÉ=~~åé~â=îççê=
       Éå=ÓíçÉîäçÉááåÖ=                       ÇÉ=éêçãçíáÉ=êáÅÜíáåÖ=ÄÉïçåÉêë=Éå=ÄÉòçÉâÉêëK=
   •   jÉÉê=ïÉêâÖÉäÉÖÉåÜÉáÇ=                  =
                                              aÉ=çîÉêå~ÅÜíáåÖëÅáàÑÉêë=çîÉê=OMNU=òáàå=é~ë=áå=OMNV=ÄÉâÉåÇI=ã~~ê=ÇÉ=
                                              éêçÖåçëÉ=áë=Ç~í=Éê=ãÉÉê=çîÉêå~ÅÜíáåÖÉå=òáàå=ÖÉïÉÉëí=Ç~å=áå=OMNTK=
                                              =
                                              aÉ=ÖÉãÉÉåíÉäáàâÉ=ïÉÄé~Öáå~=låÇÉêåÉãÉå=áë=áå=çåíïáââÉäáåÖ=é~ëëÉåÇ=Äáà=ÇÉ=
                                              ÇáÉåëíîÉêäÉåáåÖ=Éå=Ç~~êå~~ëí=ïçêÇí=ÖÉïÉêâí=~~å=~ÅíìÉÉä=
                                              áåÑçêã~íáÉã~íÉêá~~äK==
   bÉå=ëíÉêâ=íçÉêáëíáëÅÜ=íçí~~äéêçÇìÅí=       tÉ=ÖÉîÉå=ÇççêäçéÉåÇ=ìáíîçÉêáåÖ=~~å=ÜÉí=_ÉäÉáÇëâ~ÇÉê=îêáàÉíáàÇëÉÅçåçãáÉ=
   bããÉå=                                     dÉãÉÉåíÉ=bããÉå=OMNTJOMONK==
   •   sÉêëíÉêâáåÖ=Éå=ÉÅçåçãáëÅÜ=             =
       ìáíåìííÉå=î~å=ÜÉí=íçÉêáëíáëÅÜ=         få=ÖÉò~ãÉåäáàâÉ=çéÇê~ÅÜí=î~å=éêçîáåÅáÉ=aêÉåíÜÉI=mêçä~åÇÉê=Éå=
       íçí~~äéêçÇìÅí=bããÉå=                   pí~~íëÄçëÄÉÜÉÉê=áë=ÉÉå=çåÇÉêòçÉâ=å~~ê=â~åëÉå=îêáàÉíáàÇëÉÅçåçãáÉ=
                                              _~êÖÉêîÉÉå=ìáíÖÉîçÉêÇ=K=
                                              =
                                              cáÉíëâåççééìåíêçìíÉë=ÖÉêÉ~äáëÉÉêÇI=ççâ=ÖêÉåëçîÉêëÅÜêáàÇÉåÇ=áå=k~íìêé~êâ=
                                              sÉÉåK=
                                              =
                                              lé=ÇáîÉêëÉ=ã~åáÉêÉå=ëíáãìäÉêÉå=ïÉ=ÉÉå=å~ìïÉêÉ=ë~ãÉåïÉêâáåÖ=íìëëÉå=
                                              j~êâÉíáåÖ=aêÉåíÜÉ=Éå=é~êíåÉêë=çé=ÇÉ=eçåÇëêìÖK=få=Ç~í=â~ÇÉê=áë=çåÇÉê=
                                              ~åÇÉêÉ=ÜÉí=eçåÇëêìÖ=j~Ö~òáåÉ=ìáíÖÉÄê~ÅÜí=Éå=òáàå=
                                              çåÇÉêåÉãÉêëÄáàÉÉåâçãëíÉå=çîÉê=ÇÉ=aìáíëÉ=Ö~ëí=ÖÉçêÖ~åáëÉÉêÇ=
                                              =
                                              `çããìåáíó=çÑ=mê~ÅíáÅÉ=OKM=áë=ÖÉëí~êí=Eë~ãÉåïÉêâáåÖ=çåÇÉêïáàëLoáàåä~åÇ=
                                              fåëíáíììíFK=




                                                                                                                      ==
Jaarstukken 2018                                                                                                           64
</pre>

====================================================================== Einde pagina 64 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 65 ======================================================================

<pre>   OKQK======t~í=ÜÉÉÑí=ÜÉí=ÖÉâçëí\==
   =
                    Taakveld (Bedragen * € 1.000)         Primitieve           Begroting           Rekening            Verschil
                                                          begroting                                                   Begr/Werk
   Bedrijfsloket en -regelingen                                          839                 817                839           -22
   Economische ontwikkeling                                            6.311               6.256              5.886               370
   Economische promotie                                                  747                 746                632               114
   Fysieke bedrijfsinfrastructuur                                        386                 618                573               45
   Totaal lasten                                                       8.282               8.437              7.930           507
   Bedrijfsloket en -regelingen                                          211                 211                254               -43
   Economische ontwikkeling                                              150                 675                730               -55
   Economische promotie                                                  470                 470                478                -8
   Fysieke bedrijfsinfrastructuur                                         43                  43                 31               12
   Totaal baten                                                         874                1.399              1.493           -94
   Saldo 2 Economie en Werkgelegenheid (bruto)                         7.408               7.038              6.437           601
   Economische ontwikkeling                                            1.419               3.013              2.774               239
   Economische promotie                                                  125                 125                125                0
   Fysieke bedrijfsinfrastructuur                                        100                 500                500                0
   Totaal onttrekking                                                  1.644               3.638              3.399           239
   Economische ontwikkeling                                                0                 101                180               -79
   Totaal storting                                                        0                 101                180            -79
   Mutatie reserves                                                -1.644              -3.537               -3.219           -318
   Saldo 2 Economie en Werkgelegenheid (netto)                         5.764               3.501              3.218           284
                                                                                                                                        =
   =

   sÉêëÅÜáääÉå~å~äóëÉ=                                                                               kLs=                _ÉÇê~Ö=
                                                                                                                                             =
   aÉ=îÉêëÅÜáääÉå=íìëëÉå=ÇÉ=ÄÉÖêçíáåÖ=å~=ïáàòáÖáåÖ=Éå=ïÉêâÉäáàâ=òáàå=çé=ÜççÑÇäáàåÉå=~äë=îçäÖí=íÉ=îÉêâä~êÉåW=
   i~ëíÉå=
   bÅçåçãáëÅÜÉ=çåíïáââÉäáåÖ=
   •   aÉ=ÖÉê~~ãÇÉ=ÄìÇÖÉííÉå=îççê=ÜÉêëíÉäïÉêâò~~ãÜÉÇÉå=md=táääáåâéäÉáåI=âçêí=é~êâÉêÉå=              s=                             OPV=
       eççÑÇëíê~~í=wìáÇI=äçÅ~íáÉë=bëÇ~äÅ~ãéìëI=îççêã~äáÖÉ=Å~ãéáåÖ=Éå=^èì~êÉå~I=mJlçëí=Éå=
       ëí~íáçåëÖÉÄáÉÇ=òáàå=åçÖ=åáÉí=îçääÉÇáÖ=ÄÉåìíK=aÉòÉ=âçëíÉå=âçãÉå=åçÖ=áå=OMNVK=aÉââáåÖ=
       îáåÇí=éä~~íë=ìáí=êÉëÉêîÉë=EòáÉ=çåííêÉââáåÖÉå=êÉëÉêîÉëFK==
   •   eÉí=Éñéäçáí~íáÉÄìÇÖÉí=bããÉå=sÉêåáÉìïí=áë=åáÉí=îçääÉÇáÖ=ÄÉëíÉÉÇI=Éê=áë=ç~=ÉÉå=                s=                              TV=
       îççêÇÉÉä=çé=äççåëçã=Éå=ä~ÖÉê=âçëíÉå=îççê=ÅçããìåáÅ~íáÉJ=Éå=éêçãçíáÉâçëíÉå=Éå=
       ÉñíÉêåÉ=~ÇîáÉëâçëíÉåK=eÉí=îççêÇÉÉä=ïçêÇí=ÖÉëíçêí=áå=ÄÉëíÉããáåÖëêÉëÉêîÉ=bããÉå=
       sÉêåáÉìïíK==
   •   sêáàî~ä=î~Å~íìêÉêìáãíÉ=çé=ÄÉäÉáÇë~ÇîáÉòÉå=ÉÅçåçãáÉ== =                                       s=                              RQ=
   bÅçåçãáëÅÜÉ=éêçãçíáÉ=
   •   eÉí=îá~=ÇÉ=h~ÇÉêåçí~=OMNT=ÄÉëÅÜáâÄ~~ê=ÖÉëíÉäÇÉ=ÄìÇÖÉí=îççê=òÖåK=`áíó=aÉ~äë=î~äí=îêáàK=       s=                             NMM=
       aÉ=`áíó=ÇÉ~ä=áë=EåçÖF=åáÉí=íçí=ëí~åÇ=ÖÉâçãÉåK==
   =                                                                                                 =                                       =
   _~íÉå=
   bÅçåçãáëÅÜÉ=çåíïáââÉäáåÖ=
   •   eçÖÉêÉ=ÄáàÇê~ÖÉå=ÇÉêÇÉå=îççê=ÇáîÉêëÉ=~ÅíáîáíÉáíÉå==                                          s=                              RR=
   =
   oÉëÉêîÉë=
   låííêÉââáåÖÉå=
   bÅçåçãáëÅÜÉ=çåíïáââÉäáåÖ=
   •   eÉí=åçÖ=åáÉí=ÄÉëíÉÇÉ=ÇÉÉä=î~å=ÇÉ=ÖÉê~~ãÇÉ=ÄìÇÖÉííÉå=îççê=ÜÉêëíÉäïÉêâò~~ãÜÉÇÉå=               k=                             OPV=
       md=táääáåâéäÉáåI=âçêí=é~êâÉêÉå=eççÑÇëíê~~í=wìáÇI=äçÅ~íáÉë=bëÇ~äÅ~ãéìëI=îççêã~äáÖÉ=
       Å~ãéáåÖ=Éå=^èì~êÉå~I=mJlçëí=Éå=ëí~íáçåëÖÉÄáÉÇ=ïçêÇí=ÖÉëíçêí=áå=ÇÉ=êÉëÉêîÉ==
       EòáÉ=ä~ëíÉå=FK=
                                                                                                                                             =
   píçêíáåÖÉå=
   bÅçåçãáëÅÜÉ=çåíïáââÉäáåÖ=
   •   eÉí=ë~äÇç=Éñéäçáí~íáÉÄìÇÖÉí=bããÉå=sÉêåáÉìïí=áë=ÖÉëíçêí=áå=ÇÉ=ÄÉëíÉããáåÖëêÉëÉêîÉ=               k=                            TV=
       bããÉå=sÉêåáÉìïíX=ÇÉòÉ=êÉëÉêîÉ=áë=îççê=ÇÉ=ÉÖ~äáë~íáÉ=î~å=îççêJ=Éå=å~ÇÉäÉå=çé=
       ÄìÇÖÉííÉå=ãKÄKíK=bããÉå=sÉêåáÉìïí=EòáÉ=ä~ëíÉåFK==


                                                                                                                                        ==
Jaarstukken 2018                                                                                                                             65
</pre>

====================================================================== Einde pagina 65 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 66 ======================================================================

<pre>   Programma 3.                   Veiligheid
   Deelgebieden

   Het programma “Veiligheid” omvat alle beleid en activiteiten die samen met partners als politie, openbaar ministerie,
   bedrijfsleven, maatschappelijke organisaties (zorg)instellingen en inwoners op het integrale veiligheidsterrein wordt
   ingezet. Bij veiligheid onderscheiden we – in aansluiting op het jaarlijkse Uitvoeringsplan Veiligheid - de volgende zes
   velden:
   •        Veilige woon- en leefomgeving;
   •        Zorg & veiligheid;
   •        Jeugd & veiligheid;
   •        Bedrijvigheid & veiligheid;
   •        Fysieke/externe veiligheid;
   •        Integriteit & veiligheid.

   3.1.     Beknopte schets van de ontwikkelingen in 2018
  Het beleidsprogramma Veiligheid 2016-2018 is uitgevoerd en wordt gecontinueerd. Vanuit dit vastgestelde kader
  ontwikkelen we jaarlijks het Uitvoeringsplan Veiligheid. Doordoor kunnen we sneller inspelen op belangrijke
  ontwikkelingen en veiligheidsinitiatieven van onze inwoners. Het zet ons in een betere positie in een dynamische
  samenleving waar onze inwoners kwaliteit aan hun leefomgeving willen toevoegen.
  Bij het Uitvoeringsplan en de verantwoording maken we gebruik van de vijf veiligheidsvelden die de VNG hanteert,
  Veilige woon- en leefomgeving, Jeugd & veiligheid, Bedrijvigheid & veiligheid, Fysieke/externe veiligheid, Integriteit
  & veiligheid. We hebben daar zelf het thema zorg& veiligheid aan toegevoegd.

  Branden
  In 2018 hebben we te maken gehad met twee forse branden, een brand met ontruiming in Nieuw Schoonebeek en
  de brand bij een recyclingbedrijf in Oranjedorp. Bij de langdurige brand in Oranjedorp werd duidelijk dat het blussen
  van dit soort branden een lastige opgave vormt. Bij deze brand is er sprake geweest van een meerdaagse opschaling
  van de crisisorganisatie, waardoor ook het vervangingsvraagstuk in de crisisorganisatie aan de orde kwam.
  De Veiligheidsregio Drenthe (VRD) verricht een onderzoek naar o.a. dit grootschalige optreden.

  Geografisch Ondermijningsbeeld (gob) Zuidoost Drenthe
  In 2018 is onder aansturing van het Regionale Informatie en Expertisecentra (RIEC-NN) samen met Politie,
  Belastingdienst en het Openbaar Ministerie is een geografische ondermijningsbeeld (gob) Zuidoost Drenthe
  opgesteld. Bestuur, management en medewerkers zijn meegenomen in het bevorderen van de bewustwording van
  de gevaren van ondermijning en de mogelijke gevolgen als het gaat om bestuurlijke en ambtelijke integriteit.
  Aan de hand van ingewonnen signalen op de belangrijkste fenomenen van georganiseerde criminaliteit zijn in
  Zuidoost-Drenthe de volgende aandachtgebieden benoemd, te weten; de georganiseerde drugsproductie (hennep
  en harddrugs), pgb-/zorgfraude en witwassen/financieel economische criminaliteit.

  PGB-fraude
  Het frauduleus c.q. oneigenlijk gebruik van pgb-uitkeringen is een algemeen erkend punt van zorg. Een gemeentelijk
  meldpunt zorgfraude is in het leven geroepen. Meldingen worden in onderzoek genomen. Het nieuwe gemeentelijk
  beleid is erop gericht misbruik en oneigenlijk gebruik van voorzieningen te voorkomen. De zorgaanbieders worden
  zo nodig aangesproken op hun werkwijze en kwaliteit van dienstverlening. Bij de pgb-uitkeringen wordt per cliënt
  bekeken of een uitkering dan wel een verstrekking in nature het meest dienstig is.

  Beperking alcohol- en middelengebruik jongeren
  Vermindering van het alcoholgebruik onder de jongeren is belangrijk vanwege de nadelige gevolgen voor de
  gezondheid, vanwege het gevaar in het verkeer en vanwege de grote kans op ordeverstoringen (uitgaansleven).
  Theatervoorstellingen van Verslavingszorg Noord Nederland (VNN) op scholen en gesprekken met de directies van de
  scholen hebben geleerd dat ook de nadelige gevolgen van het gebruik van (andere) drugs niet moeten worden
  onderschat.
  Het afgelopen jaar is door partijen als Sedna, GGD, VNN, politie, M&Gezond! en gemeente uitvoering gegeven aan
  een groot aantal activiteiten op dit thema. Het afgelopen jaar is vanuit het gemeentelijke preventie en
  handhavingsplan Drank en Horecawet gewerkt aan een samenhangend projectplan alcohol/middelen matiging.

  Promotie FC Emmen
  De promotie van FC Emmen naar de eredivisie heeft veel losgemaakt. Het leek wel of heel Emmen was uitgelopen op
  die prachtige zondag. De promotie van Emmen leverde ongekend veel publiciteit op. Met als bijzondere herinnering
  de afleveringen van ‘Emmen op 1’. Duidelijk werd dat sport mensen samen brengt en verbindt. De promotie van
  FC Emmen vraagt ook om extra inzet van vrijwilligers in de omgeving van de club maar ook met betrekking tot de
  openbare orde en veiligheid rondom het betaald voetbal. Voor de horeca en het uitgaansleven in het weekend
  ontstaan nieuwe kansen met eveneens een aantal onzekere factoren. De grote toestroom van bezoekers vraagt extra
  capaciteit van BOA’s en politie.




Jaarstukken 2018                                                                                                              66
</pre>

====================================================================== Einde pagina 66 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 67 ======================================================================

<pre>  Evenementen
  Wij kunnen, en daar mogen we best trots op zijn, weer terugkijken op een jaar waarin grote evenementen zoals
  Carnaval, C’est La Vie, de huldiging van Kjeld Nuis, de Gouden Pijl en Retropop uitstekend zijn verlopen.
  Deze grote evenementen vragen veel voorbereiding, maar het is goed om te zien dat die voorbereiding dan
  resulteert in feesten waar je met plezier aan terugdenkt.
  Daar waar landelijk veel zorgen zijn over de viering van Oud & Nieuw zien we in Emmen dat de afgelopen jaren
  sprake is van een rustige jaarwisseling. Jaarwisselingen zonder vervelende incidenten naar hulpverleners, en met
  relatief weinig schade.

  Programma Angelslo
  Het afgelopen jaar is gestart met programma Angelslo. Er zijn een zeer groot aantal gesprekken gevoerd met
  stakeholders en direct betrokken inwoners van de wijk. Gegevens over de wijk en alle relevante informatie is
  verzameld. De projectleider is benoemd, de formele opdrachtformulering is afgerond en de uitvoering is gestart.
  Gezien het integrale karakter van programma Angelslo spreekt het voor zich dat bewoners van de wijk direct
  betrokken worden bij de uitvoering.

  Sluitende keten rondom personen met verward gedrag
  In 2018 is gestart met het team casusregie. Het gaat hierbij om problematische daklozen, veelal zorgmijdend die
  langdurig gebruikmaken van de opvangvoorzieningen, maar niet in staat om een traject te volgen. Er dient sprake te
  zijn van een acute problematiek waarbij directe interventie noodzakelijk is.

  We weten dat de behoeften van mensen met een langdurige psychiatrische kwetsbaarheid zelden alleen te maken
  hebben met hun psychische en/of verslavingsproblematiek. Ook bij hen gaat het om universele thema’s als:
           geaccepteerd worden als persoon;
           het hebben van sociale relaties;
           deelnemen aan het maatschappelijk verkeer.
  Deze groep verkeert over het algemeen in een nadelige positie om dit te realiseren. Te vaak worden ze
  geconfronteerd met (eigen)achterstanden in: in lichamelijk/geestelijke gezondheid, veiligheid, inkomen, arbeid en
  relaties.
  Daarom zijn we in Angelslo het Optimaal Leven team gestart. Dit zien wij als een belangrijke innovatie in het
  zorglandschap welke effectief bij gaat dragen aan de kwaliteit en continuïteit van gezondheidszorg dichtbij
  inwoners. In Emmen hebben VNN, GGZ, Cosis Sedna zitting in het Optimaal leven team. Gewerkt wordt aan de
  aandachtsgebieden: Armoede, Laaggeletterdheid en Multicultureel.

   3.2.      Wat hebben we gedaan in 2018?
   Voorgenomen maatregelen/acties en uitgevoerd/stand van zaken
   Veilige woon- en leefomgeving                    TOELICHTING
   Verminderen overlast in wijken en dorpen         De integrale aanpak van overlast heeft hoge prioriteit. In 2018
                                                    hebben we fors ingezet op het terugdringen van overlast. Veel
                                                    van die acties richtten zich op het beperken en voorkomen van de
                                                    overlast van personen met verward gedrag en overlast door
                                                    alcohol- en/of drugsgebruik. Buurtbemiddeling komt steeds beter
                                                    op de kaart en hierdoor worden potentiële overlastcasussen snel
                                                    en duurzaam opgelost. In de wijk Angelslo is bureau woontalent
                                                    ingezet bij casussen waar sprake is van ernstige woonoverlast. De
                                                    overlast van personen met verward gedrag raakt sterk het
                                                    veiligheidveld Zorg en Veiligheid. In het kader van de aanpak
                                                    woonoverlast wordt er nauw samengewerkt met dit
                                                    veiligheidsveld.
   Verder terugdringen van criminaliteit o.a.       De persoonsgerichte aanpak van politie in samenwerking met de
   geweld en woninginbraken                         gemeente zorgt ervoor dat de bekende woningovervallers
                                                    (veelplegers) en buitenlandse dadergroepen beter worden
                                                    gevolgd en dat soms zelfs preventief optreden mogelijk is. We
                                                    blijven ons inzetten op de bestrijding van de drugshandel en –
                                                    teelt. In 2018 hebben we 18 panden tijdelijk gesloten (14
                                                    woningen en vier bedrijfspanden) Het geheel draagt er aan bij dat
                                                    de criminaliteit daalt.




Jaarstukken 2018                                                                                                        67
</pre>

====================================================================== Einde pagina 67 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 68 ======================================================================

<pre>   Integrale wijkaanpak Angelslo         In 2018 is alle informatie over de problematiek in de wijk Angelslo
                                         geïnventariseerd, geanalyseerd en waar nodig geactualiseerd.
                                         Vanuit de projectstartup heeft een afbakening plaatsgevonden en
                                         zijn prioriteiten bepaald en is de ambitie voor de komende jaren
                                         geformuleerd. Vanuit het programmateam zijn diverse acties
                                         uitgezet.
                                          Inzet van bureau woontalent op het thema woonoverlast. Zij
                                           hebben in Angelslo een aantal casussen de regie.
                                          In het kader van burenruzies heeft buurtbemiddeling in Angelslo
                                           15 casussen begeleid.
                                          Bij diverse instanties, die veel contact hebben met inwoners,
                                           worden bewustwordingsbijeenkomsten op het gebied van
                                           polarisatie en radicalisering georganiseerd.
                                          In september 2018 is het Octopusteam in de wijk geweest om
                                           panden met kamerverhuur te controleren.
                                          Er is op meerdere plekken nabij scholen in de wijk actie
                                           ondernomen om het dealen van drugs tegen te gaan. Deze acties
                                           werden uitgevoerd in samenwerking met scholen en het
                                           overlastteam van de Politie (Zodat).

   Zorg en Veiligheid                    TOELICHTING
   Sluitende keten rondom personen met   Om de keten rondom personen met verward gedrag sluitend te
   verward gedrag                        maken is een lokaal plan van aanpak voor de gemeente Emmen
                                         opgesteld. Voor de gemeente Emmen betekent dit dat met
                                         zorgpartijen heldere afspraken worden gemaakt over het op- en
                                         afschalen van zorg. Een en ander o.a. in relatie tot bestuurlijke
                                         verantwoording en de positionering van het Zorg en
                                         Veiligheidshuis. In Angelslo en Emmen–Zuid zijn we gestart met
                                         het Optimaal Leven team, een belangrijke innovatie van het
                                         zorglandschap. Wij verwachten dat dit team effectief gaat
                                         bijdragen aan de kwaliteit en continuïteit van gezondheidszorg
                                         dichtbij inwoners.
   Uitvoering PVA Opvang en verzorging   Het plan van aanpak Opvang en Bescherming is in uitvoering. Met
                                         de corporaties in de regio zijn afspraken gemaakt over uitstroom
                                         uit Beschermd wonen en opvang. Deze afspraken worden nader
                                         uitgewerkt. In regionaal verband wordt samengewerkt aan de
                                         voorbereiding van het nieuwe verdeelmodel. Ook wordt er
                                         gewerkt aan nieuwe ondersteuningsvormen in samenwerking met
                                         het platform Beschermd wonen. Ook is in 2018 het Team
                                         Casusregie van start gegaan om meer samenhang te
                                         bewerkstelligen op complexe casuïstiek.
  Jeugd en veiligheid                    TOELICHTING
   Terugdringen huiselijk geweld en      In 2018 is MDA++ opgestart en zijn partijen de samenwerking
   kindermishandeling                    gestart. In eerste aanleg is dit op informele basis. In 2019 moet
                                         formalisatie plaatsvinden. Dit heeft inmiddels al plaatsgevonden.
                                         Een projectleider is aangesteld voor de ontwikkeling van de
                                         regiovisie huiselijk geweld en kindermishandeling in Drenthe.
                                         Daarnaast is de projectleider de verbindingsofficier tussen het
                                         landelijke programma “Geweld hoort nergens thuis” en de
                                         provincie Drenthe.
                                         In de afgelopen jaren zagen we dat het aantal huisverboden
                                         terugliep. Na afstemming met de politie hebben we voor 2018
                                         afspraken gemaakt over een verhoogde aandacht voor het thema
                                         huiselijk geweld en kindermishandeling binnen het basisteam van
                                         de politie. De verhoogde aandacht heeft geleid tot een toename
                                         van het aantal huisverboden (van16 in 2017 naar 30 in 2018).
   Terugdringen overmatig drugs- en      Diverse activiteiten zijn verspreid over het jaar uitgevoerd.
   alcoholgebruik jeugd                  Er wordt gewerkt aan een samenhangend projectplan
                                         alcoholmatiging. Verbreding van alcohol naar middelengebruik
                                         algemeen is een aandachtspunt.
   Verminderen jeugdoverlast             Het afgelopen jaar zijn er op een aantal kleine incidenten na geen
                                         signalen binnen gekomen van langdurige jeugdoverlast. Sedna
                                         (jongerenwerk) en Up to Us zetten zich gezamenlijk in om de
                                         jongeren in de wijk Angelslo te bereiken.




Jaarstukken 2018                                                                                               68
</pre>

====================================================================== Einde pagina 68 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 69 ======================================================================

<pre>   Bedrijvigheid en veiligheid                   TOELICHTING
   Veiligheid bij (grote) evenementen            Het waarborgen van de veiligheid bij evenementen is en blijft een
                                                 belangrijk aandachtspunt. Alle grote evenementen worden goed
                                                 voorbereid en gecontroleerd. Het afgelopen bevrijdingsfestival
                                                 heeft duidelijk gemaakt dat allertheid en afstemming met
                                                 organisatoren en hulpdiensten noodzakelijk blijft.
                                                 Wij hebben periodiek overleg met de horeca. Met de individuele-
                                                 en collectieve horecaontzeggingen, de huisregels horeca en de
                                                 gezamenlijke afspraken over evenementen en uitgaan streven we
                                                 ernaar dat uitgaan aantrekkelijk is en er zo weinig mogelijk
                                                 overlast tijdens het uitgaan plaatsvindt.
                                                 Particuliere organisatoren van een evenement kunnen kosteloos
                                                 beroep doen op een evenementencoach die hen met raad en
                                                 daad terzijde staat. De inzet van de gemeente is erop gericht de
                                                 organisatoren van evenementen te faciliteren en te begeleiden.
                                                 Emmen wil een aantrekkelijke evenementengemeente zijn.
   Veilig uitgaan                                Veilig uitgaan blijft een permanent aandachtpunt. De politie is
                                                 tijdens de uitgaansavonden aanwezig.
                                                 De in de raad aangenomen motie Safe Streets is de aanleiding
                                                 geweest om voor een student een afstudeeropdracht te
                                                 formuleren. Doel is voor de gemeente aandachtspunten te
                                                 krijgen die veilig uitgaan en ongestoord bewegen in het
                                                 openbaar gebied, met name voor vrouwen en lhbti-ers,
                                                 bevorderen.
   Openbare orde en veiligheid rondom            Het stadion De Oude Meerdijk is aangepast op het voetballen in
   betaald voetbalwedstrijden                    de eredivisie. In voldoende parkeerplaatsen bij het stadion is
                                                 voorzien. Per wedstrijd van de FC Emmen wordt, in afstemming
                                                 met de FC, de politie en de bezoekende club, bekeken welke
                                                 vervoersregeling en openbare ordemaatregelen nodig zijn. De
                                                 horeca in Emmen wordt per thuiswedstrijd over de verwachte
                                                 supportersbewegingen geïnformeerd. De zgn. voetbalcafé ’s
                                                 hebben zich in overleg met de gemeente op hun bezoekers
                                                 voorbereid.
   Fysieke/externe veiligheid                    TOELICHTING
   Crisismanagement/brandweerzorg                De crisismanagementorganisatie (CMO) in de gemeente Emmen is
                                                 goed op orde. Er wordt jaarlijks gewerkt aan scholing, training en
                                                 oefening. In 2018 is het aantal piketfunctionarissen uitgebreid en
                                                 naar drie personen. Voorheen was deze taak belegd bij één
                                                 persoon. Hierdoor is de kwetsbaarheid van deze functie fors
                                                 teruggedrongen. De brandweer (VRD) presteert al jaren boven de
                                                 in Drenthe afgesproken norm betreffende de opkomsttijd prio. 1
                                                 meldingen. In de jaarrekening 2018 van de VRD worden de
                                                 resultaten gemeld. Verwacht wordt dat de afgesproken inzet
                                                 wederom zal worden gehaald.
   VTH-keten i.r.t. Omgevingswet                 In het kader van de omgevingswet is vanuit betrokken teams uit
                                                 de VTH keten meegewerkt aan de realisatie van een
                                                 routeplanning voor de omgevingsvisie en het omgevingsplan.
                                                 In het kader van de stroomlijning van het vergunningsproces is
                                                 besloten te komen tot een andere procesinrichting.
                                                 In 2019 wordt aan bovenstaande verder gebouwd.
   Pro-actie/preventie en ruimtelijke ordening   De gemeente Emmen levert een belangrijke bijdrage aan het
   en milieu                                     fysieke/externe veiligheidsproject op het Emmtec-terrein. Daarbij
                                                 is eveneens de RUD betrokken. De provincie Drenthe is eind-
                                                 verantwoordelijke voor het project waarbij is overeengekomen
                                                 dat het project Emmtec-terrein verlengd wordt tot en met 2020.
   Bestrijding georganiseerde criminaliteit/     Het afgelopen jaar zijn bewustwordingsbijeenkomsten en
   ondermijning                                  signaleringsbijeenkomsten gehouden in de drie gemeenten. Deze
                                                 bijeenkomsten vormden de basis voor het geografisch
                                                 Ondermijningsbeeld (gob) Zuidoost Drenthe. In het gob zijn drie
                                                 prioriteiten benoemd, te weten drugs, witwassen (vastgoed) en
                                                 zorgfraude.




Jaarstukken 2018                                                                                                      69
</pre>

====================================================================== Einde pagina 69 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 70 ======================================================================

<pre>   Gerichte handhaving gemeentelijk                De aanpak van de drugscriminaliteit is een speerpunt in het
   drugsbeleid                                     geografisch ondermijningsbeeld Zuidoost-Drenthe. De uitvoering
                                                   van het gemeentelijk drugsbeleid wordt daarom onverminderd
                                                   voortgezet. Brandgevaarlijke situaties bij de illegale
                                                   productie/teelt krijgen extra aandacht. We letten ook op de
                                                   nieuwe wetgeving (voorbereidingshandelingen hennepteelt) en
                                                   de ontwikkelingen in de jurisprudentie. Bijzondere (schrijnende)
                                                   omstandigheden bij de huistelers laten we meewegen bij de
                                                   bestuurlijke maatregelen.
   Tegengaan polarisatie en radicalisering         Met politie en het OM wordt jaarlijks in Driehoeks verband
                                                   gesproken over radicalisering. De samenwerking is daardoor beter
                                                   tot stand gekomen. Er is op dit thema sprake van korte lijnen.
                                                   Medio september is gestart met de training bewustwording
                                                   signalen polarisatie en radicalisering. Vertegenwoordigers van de
                                                   sociale teams van Angelslo en Emmerhout namen deel aan de
                                                   training. De handreiking voor professionals is opgesteld en
                                                   uitgereikt na de training en de laagdrempelige informatiepunt
                                                   ippr@emmen.nl is van start gegaan. Eerste voorzichtige signalen
                                                   uit het werkveld zijn dat men het laagdrempelig informatiepunt
                                                   toch ziet als formeel meldpunt. Dit vraagt om verheldering van
                                                   het doel van het informatiepunt. Hier zal nadrukkelijk aandacht
                                                   aan worden besteed.
   3.3.    Wat hebben we bereikt in 2018?
   Voorgenomen maatregelen/acties en uitgevoerd/stand van zaken
   FYSIEKE / EXTERNE VEILIGHEID (Crisisbeheersing en brandweer)
   Emmen is een bruisende gemeente, met          De veelheid aan evenementen maken dat er sprake is van een
   veilige (grote) evenementen, waardoor         bruisende gemeente. De motie ‘instellen evenementencoach’ is nog
   een aantrekkelijk vestigingsklimaat blijft    niet geheel tot uitvoering gebracht. De inzet van de benodigde
   bestaan voor nieuwe en bestaande              capaciteit voor grote evenementen en de toename van het aantal
   bedrijven                                     evenementen blijft een vraagstuk dat aandacht vraagt.
   Een actief fysiek/extern veiligheidsbeleid    De visie op (fysieke) externe veiligheid (vastgesteld in het externe
                                                 veiligheidsbeleid in januari 2013) dient getoetst te worden op de
                                                 effecten van de Omgevingswet. Het gaat om een grote transitie en
                                                 vraagt een grote inzet.
   Het huidige niveau van brandweerzorg in       De brandweer (VRD) presteert al jaren boven de in Drenthe
   stand houden                                  afgesproken norm. Ook in 2018 zal dit het geval zijn.
   Crisismanagementorganisatie borgen en         De crisismanagementorganisatie (CMO) in de gemeente Emmen is al
   actueel houden                                jaren goed op orde. Personele mutaties brengen wijzigingen in de
                                                 CMO met zich mee. Deze worden direct goed ingeregeld. Er wordt
                                                 jaarlijks gewerkt aan scholing, training en oefening.
                                                 Komend jaar willen we het aantal piketfunctionarissen uitbreiden
                                                 naar drie personen. Dit om de kwetsbaarheid te verminderen en de
                                                 inzet van het draaien van piketdiensten naar een acceptabel niveau
                                                 te brengen.
   Het huidig niveau van vergunning-             Gegeven de personele wisselingen zijn er zorgen of de
   verlening en de toezicht- en                  geformuleerde doelstellingen wel worden gerealiseerd.
   handhavingstaak van de gemeente               Calamiteiten zoals de brand aan de Oosterwijk en nieuwe
   borgen.                                       ontwikkelingen zoals de effecten van de Omgevingswet
                                                 (procesinrichting) leggen een extra beslag op de huidige bezetting.
                                                 Op basis van een deugdelijke analyse worden verbetervoorstellen
                                                 gedaan. Hier willen we met uw raad over in gesprek gaan.
   SOCIALE VEILIGHEID (Openbare Orde en Veiligheid)
   Veilige woon- en leefomgeving o.a. door       Het terugdringen van huiselijk geweld en kindermishandeling is een
   verbeterde aanpak van de problematiek         weerbarstige problematiek waar de gemeente een beperkte invloed
   ‘achter de voordeur’                          op heeft. Andere partijen in Drents verband zoals Veilig Thuis
                                                 Drenthe, Politie en Sedna spelen hierin een voorname rol. Met de
                                                 multidisciplinaire aanpak (MDA++) worden verbeter-stappen gezet.
                                                 Gelijktijdig vormt het een uitdaging om Drentse cijfers door te
                                                 vertalen naar een Emmense aanpak waarin naast preventie ook
                                                 gerichte hulp recidive moet voorkomen.




Jaarstukken 2018                                                                                                        70
</pre>

====================================================================== Einde pagina 70 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 71 ======================================================================

<pre>   Minder geweld en stabiliseren van het               De gemeente Emmen scoort op geweld (bedreiging en mishandeling)
   aantal woninginbraken                               boven de landelijk norm. Een deel van de problematiek kan verklaard
                                                       worden vanuit de cultuur in Zuidoost-Drenthe. Echter blijven wij ons
                                                       inzetten op het terugdringen van geweld. Een belangrijk deel van het
                                                       geweld betreft uitgaansgeweld. Hier blijven wij vanuit verschillende
                                                       invalshoeken (horeca, terugdringen alcohol) op inzetten.
                                                       Het aantal woninginbraken blijft in Emmen volgens de landelijke
                                                       trend dalen. Hier blijven we alert op. De persoonsgerichte aanpak van
                                                       daders blijkt daarbij van groot belang te zijn.

   Tegengaan hennepteelt                               Emmen blijft in Noordelijk verband een voorbeeld van goede
                                                       uitvoering in ‘de strijd’ tegen de hennepteelt. Dat heeft geleid tot
                                                       (tijdelijke) sluitingen van 11 woningen en vier bedrijfspanden. Steeds
                                                       duidelijker wordt dat het sluiten van panden op zich niet direct effect
                                                       heeft op het verminderen van hennepteelt in onze gemeente. In een
                                                       gebied met verhoudingsgewijs hoge werkloosheid en relatief lage
                                                       inkomens is de stap naar deze vorm van criminaliteit klaarblijkelijk
                                                       eenvoudig (verleidelijk) te zetten.
   Terugdringen alcoholgebruik onder                   Eveneens een thema waarin gedragsverandering een proces van jaren
   jongeren < 18 jaar                                  zal zijn. Ook op dit aspect is er in bepaalde gebieden een cultureel
                                                       bepaalde norm dat jonge kinderen al snel (en later veel) alcohol
                                                       moeten drinken om ’er bij te horen’. Net als bij de anti-rook
                                                       campagne zetten we al goede stappen. Te denken valt de acties
                                                       rondom Carnaval, VNN op scholen en de acties bij het Mega
                                                       Piratenfestijn en de activiteiten in het kader van de landelijke
                                                       campagne NIX18.




    3.4.           Meting

     De beleidsindicatoren geven een toelichting op de bovenstaande paragrafen "Wat willen we
     bereiken" en "Wat doen we ervoor" en helpen daarmee het sturen op de in 2018 voorgenomen
     maatschappelijke effecten. In bijlage E zijn alle BBV-beleidsindicatoren op genomen.



     Beleidsindicatoren                            Gerealiseerde        Begroting 2018     Jaarrekening
                                                  indicator (meest      Streefwaarde       2018
                                                  recente jaar)         indicator          Gerealiseerde
                                                                                           indicator

      Emmense beleidsindicatoren Fysieke externe veiligheid (Crisisbeheersing en Brandweer)
     De brandweer bereikt in 80% van de
     prioriteiten 1-alarmeringen binnen de             87% (2016)             80%                80% (*)
     vastgestelde norm de locatie
     % op naleving gecontroleerde
     vergunningen (w.o. vergunningen grote             80% (2016)             80%                70%
     evenementen)
                        Beleidsindicatoren Besluit Begroten en Verantwoorden
     Winkeldiefstallen per 1.000 inw.                 2,1             2,0                      1.6     (**)
     Geweldsmisdrijven per 1.000 inw.                      5,6                 5,5             5.1     (**)
     Diefstallen uit woningen per 1.000 inw.               2,2                 2,3             2.2     (**)

     Vernielingen en beschadigingen (in de
                                                           5,1                 6,5             4.9      (**)
     openbare ruimte) per 1.000 inw.



         (*) Dit betreft een indicatie. De definitieve cijfers ontvangen wij medio april in het Jaarverslag 2018 van de
         VRD.
         (**)Voorlopige indicatie op basis van de Politiecijfers 2018 welke uiteindelijk de basis vormt voor de CBS
         registratie.




Jaarstukken 2018                                                                                                            71
</pre>

====================================================================== Einde pagina 71 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 72 ======================================================================

<pre> 3.5.       Wat heeft het gekost?

   Taakveld (Bedragen * € 1.000)     Primitieve           Begroting            Rekening            Verschil
                                     begroting                                                    Begr/Werk
 Crisisbeheersing en brandweer                    7.203               7.282               7.316           -34
 Openbare orde en veiligheid                      1.863               1.897               1.890                6
 Totaal lasten                                    9.066               9.179               9.206           -28
 Crisisbeheersing en brandweer                        9                  66                  52               14
 Openbare orde en veiligheid                         66                  66                 118               -52
 Totaal baten                                       75                 132                 170            -38
 Saldo 3 Veiligheid (bruto)                       8.991               9.047               9.037               10
 Crisisbeheersing en brandweer                        5                   5                   0                5
 Openbare orde en veiligheid                         51                  51                  51                0
 Totaal onttrekking                                 56                  56                  51                 5
 Mutatie reserves                                  -56                 -56                 -51                -5
 Saldo 3 Veiligheid (netto)                       8.935               8.991               8.986                5



    Op hoofdlijnen zijn er geen grote afwijkingen te benoemen en derhalve is geen verschillenanalyse opgenomen.




Jaarstukken 2018                                                                                                    72
</pre>

====================================================================== Einde pagina 72 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 73 ======================================================================

<pre>Programma 4.                 Onderwijs en jeugd
Deelgebieden
Het programma ‘Onderwijs en Jeugd’ omvat het beleid en de activiteiten, die door de gemeente rondom deze thema’s
worden uitgevoerd. Het gaat hierbij om de volgende taken:
   Schoolbestuurlijke taak, bestuur openbaar primair onderwijs;
   Jongerenparticipatie;
   Onderwijsachterstandenbeleid (OAB);
   Algemeen lokaal onderwijsbeleid;
   Leerlingenvervoer;
   Onderwijshuisvesting;
   Doorlopende leerlijn en voortijdig schoolverlaten.


  4.1.      Beknopte schets van de ontwikkelingen in 2018

    Openbaar primair onderwijs
    Het bestuursakkoord van mei 2018 beschrijft dat het Openbaar Onderwijs Emmen in deze bestuursperiode op
    zorgvuldige wijze volledig wordt verzelfstandigd. Daartoe is in 2018 een nieuwe start gemaakt met een intern
    verzelfstandigingstraject van Openbaar Onderwijs Emmen (OOE). In 2018 is een externe projectleider hiervoor
    aangesteld. Hij is gestart met fase 1 met als doel om 1 augustus 2019 intern te verzelfstandigen.
    In het kader van de visie “Binden en Boeien” van personeel, hebben leerkrachten (38 FTE) een vaste aanstelling
    gekregen bij het OOE. Daarnaast heeft een aantal LIO stagiaires (leraar in opleiding) een jaarcontract bij het
    OOE na het succesvol afronden van hun stage bij één van de scholen van het OOE.
    Op alle openbare basisscholen zijn nu voorscholen ingericht, zodat er een doorgaande leerlijn is voor kinderen
    vanaf 2,5 tot 12 jaar oud. In 2018 zijn de laatste vijf scholen fysiek voorzien van een voorschool, namelijk obs de
    Esdoorn, obs de Anbrenge, obs op ’t Veld, obs ’t Eenspan en obs Meester Vegter. Met het inrichten van de
    voorscholen, zijn obs Esdoorn en obs Meester Vegter verbouwd. Ook heeft een verbouwing plaatsgevonden bij
    obs Angelslo. Die school is tevens aangepast om een gedeelte van het stafbureau van OOE te kunnen huisvesten.
    In 2018 is er een aanzienlijk aantal huisvestingvraagstukken opgelost die in paragraaf 4.3 Wat hebben we
    gedaan verder is toegelicht.

    Inspectie onderzoek bestuurlijk handelen samenwerkingsverband 22.02 PO
    Eind 2018 is uw raad geïnformeerd over de uitkomsten van het specifieke onderzoek naar het bestuurlijk
    handelen van het samenwerkingsverband 22.02 Passend Onderwijs. Naast het onderzoek vanuit de inspectie
    speelde een verschil van inzicht tussen het schoolbestuur OOE en het bestuur van het samenwerkingsverband
    22.02 PO. Naar aanleiding van dit onderzoek is stevig ingegrepen: de governance structuur is veranderd, het
    bestuur heeft haar functie neergelegd en is door de Raad van Toezicht een interim-bestuurder aangesteld om
    orde op zaken te stellen. Daarnaast komt er een onafhankelijke Raad van Toezicht. Inmiddels is er door de
    besturen fors ingezet op verbeteringen.

    Inspectie onderzoek bestuur en scholen
    In 2018 heeft de inspectie het vierjaarlijks onderzoek uitgevoerd. De inspectie kijkt hierbij vooral of het bestuur
    op de scholen zorgt voor onderwijs van voldoende kwaliteit en of het financieel in staat is om ook in de
    toekomst goed onderwijs te kunnen blijven verzorgen. In dit kader heeft de inspectie geconstateerd, dat er
    zaken goed gaan en dat er verbeterpunten zijn. Begin 2019 zijn het college, de raad en de ouders van leerlingen
    geïnformeerd over de uitkomsten van het vierjaarlijks onderzoek van de inspectie van het onderwijs De
    verbeterpunten van de inspectie worden door het schoolbestuur ter harte genomen en daarop zijn verschillende
    verbetermaatregelen in gang gezet.

    Jeugd
    Ondersteuning bij opgroeien en opvoeden
    Voor ondersteuning bij opgroeien en opvoeden konden de inwoners van Emmen in 2018 terecht bij de zes
    gebiedsteams. Daarnaast bood de GGD hulp bij gezondheidsvragen. De geïndiceerde jeugdhulp verloopt vanaf
    1 juli 2017 via De Toegang.

    Jongerenparticipatie en jongerenbeleid
    Eind 2018 zijn we gestart met de ontwikkeling van de jeugdagenda. Een traject met de werktitel Jong Emmen
    waarin we intensief samenwerken met kinderen, jongeren en jongerenwerkers aan de hand van de kernvraag: Wat
    kinderen en jongeren nodig hebben om gelukkiger, veiliger, gezonder en kansrijker op te groeien in Emmen.

    Voorscholen
    Alle 58 voorscholen zijn in 2018 gerealiseerd. Voorschoolse educatie bereidt kinderen in de leeftijd van 2,5 tot 4
    jaar voor op de basisschool. De nadruk ligt daarbij op spelend ontwikkelen. De uitvoering van de voorschoolse
    educatie is een verantwoordelijkheid van Stichting Peuterwerk en Stichting OKCE. Samen met de scholen en de
    voorscholen is een nieuw kwaliteitskader ontwikkeld met daarbij een checklist. In deze documenten staat
    beschreven aan welke kwaliteitseisen de voorscholen moeten voldoen en op welke manier de samenwerking tussen



Jaarstukken 2018                                                                                                          73
</pre>

====================================================================== Einde pagina 73 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 74 ======================================================================

<pre>    voorscholen en basisscholen kan worden versterkt. In 2018 is elke maand overleg geweest met de
    vertegenwoordigers van de voorscholen over o.a. de kwaliteitsontwikkeling, nieuwe wet- en regelgeving,
    huisvesting en financiën.

    Lokaal onderwijsbeleid
    Samen met de schoolbestuurders van het primair onderwijs (Openbaar Onderwijs Emmen, Primenius, Viviani,
    Athena, Catent en Vereniging Gereformeerd Primair Onderwijs) en de instellingen die de voorscholen organiseren
    (Stichting Peuterwerk en Stichting OKCE) hebben wij vier kernthema’s geformuleerd:
    1. Het Jonge Kind;
    2. Passend Onderwijs;
    3. Toekomstbestendig Onderwijs;
    4. Brede Ontwikkeling.

    Thema 1 Het Jonge Kind: In 2018 zijn alle voorscholen gerealiseerd en hebben scholen en voorscholen afspraken
    met elkaar gemaakt over de kwaliteitsontwikkeling. Samen met de kunstbeweging zijn inspiratiebijeenkomsten
    georganiseerd over o.a. creativiteitsstimulering en de inrichting van de educatieve ruimte. Dit heeft geleid tot twee
    trajecten (De Ruimte als Pedagoog en Begrijpen met je Handen) waarin pedagogisch medewerkers en leerkrachten
    uit de onderbouw aan hun professionalisering hebben gewerkt.

    Thema 2 Passend Onderwijs: Naast het reguliere overleg over passend onderwijs is in 2018 samen met de directie
    van RENN4 onderzocht op welke manier de begeleiding van en de hulp voor de leerlingen van De Aventurijn
    (Speciaal Onderwijs) en De Atlas (Voortgezet Speciaal Onderwijs) beter en efficiënter kunnen worden
    georganiseerd. Hieruit zijn concrete plannen voortgekomen die in 2019 zullen worden uitgevoerd. Belangrijke
    thema’s daarbij zijn: jeugdhulp binnen schooltijd, samenwerking met zorgboerderijen en onderwijs en opvang.

    Thema 3 Toekomstbestendig onderwijs: Het traject om te komen tot een integraal huisvestingsplan (IHP) is in 2018
    opgestart. Er is gekozen om met het gebied Klazienaveen te starten. Er is o.a. onderzocht welke stappen nodig zijn
    om goede keuzes te maken over de onderwijshuisvesting in dit gebied. In 2019 zal op basis van de ervaringen in
    Klazienaveen het gehele IHP-traject worden uitgezet.

    Thema 4 Brede Ontwikkeling: De 20 Brede Scholen hebben hun eigen visie ontwikkeld waarbij zij goed hebben
    gekeken op welke manier zijn kunnen bijdragen aan de brede ontwikkeling van de kinderen in hun wijk of dorp.
    Vanuit die visie hebben zij gericht activiteiten georganiseerd (sport, cultuur, welzijn). Deze activiteiten worden
    vanaf 2018 geplaatst op de gemeentelijke website, die de papieren activiteitenladders vervangt. Brede School-
    teams zijn door de buurtsportcoaches getraind om met deze website te kunnen werken.

    Voortgezet Onderwijs (VO)
    De kernthema’s bij het voortgezet onderwijs zijn:
        1. leerlingendaling.
        2. voortijdig schoolverlaters en kwetsbare jongeren.
        3. passend onderwijs ondersteuningsplan 2019-2023.
        4. inrichting extra ondersteuning leerlingen in het gehele VO.
        5. integratie anderstalige leerlingen in het regulier onderwijs.
        6. veiligheid op scholen; met prioriteit voor middelengebruik en social media.
    Hierop is in 2018 samen met de betrokken scholen voor voortgezet onderwijs een actieplan opgesteld.

    Middelbaar Beroeps Onderwijs (ROC en AOC)
    De kernthema’s in het MBO zijn:
        1. ontwikkelen en behouden van talent in de regio.
        2. cursussen en opleidingen om inwoners te laten participeren.
        3. juist ook inwoners met een kwetsbare positie op de arbeidsmarkt.
        4. alles in een uitdagende leeromgeving in de regio.
        5. aansluiting onderwijs-arbeidsmarkt in de regio.
    Met de betrokken scholen is een actieplan opgesteld.

    In programma 2 van dit jaarverslag is ingegaan op de aansluiting tussen het HBO en het onderwijs en andere
    onderwerpen in relatie tot het Hoger Beroeps Onderwijs in Emmen.

    Laaggeletterdheid
    Er zijn in 2018 diverse activiteiten georganiseerd om laaggeletterdheid onder de aandacht te brengen en terug te
    dringen. De kernthema’s zijn:
         1. De kwaliteit van de cursussen en de organisatie van ‘Emmen telt mee met Taal’ en de begeleiding van de
              cursist te verstevigen.
         2. Zodanig dat de cursist meer zelfredzaam wordt en dit bijdraagt tot zijn of haar welbevinden en
              participatie in de samenleving.




Jaarstukken 2018                                                                                                            74
</pre>

====================================================================== Einde pagina 74 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 75 ======================================================================

<pre>    Leerlingenvervoer
    Het leerlingenvervoer is per 1 augustus 2018 onderdeel van het Publiek Vervoer.Publiek Vervoer is een
    samenwerkingsorganisatie van alle gemeenten in de provincies Drenthe en Groningen,een gemeenschappelijke
    regeling. Het biedt doelgroepenvervoer, zoals voor Wmo-pashouders en leerlingen.

    Onderwijshuisvesting
    Voor 2018 is een budget vastgesteld voor het Jaarprogramma Voorzieningen Huisvesting Onderwijs. Scholen
    kunnen jaarlijks huisvestingsverzoeken bij ons indienen. Wanneer het bekostigingsplafond is bereikt, worden
    aanvragen met een lagere prioriteit afgewezen of doorgeschoven naar het volgende jaar. In 2018 is gestart met
    permanente uitbreiding van VSO De Atlas op de Meerdijk en zijn de plannen voor de nieuw te bouwen Brede
    School te Emmer-Compascuum verder ontwikkeld.

    In 2018 is gestart met de ontwikkeling van een Integraal Huisvestingsplan (IHP) voor het primair onderwijs in
    Emmen. Hierin wordt op basis van o.a. leerlingenprognoses en de visie op onderwijs een plan ontwikkeld voor
    toekomstbestendig en duurzaam onderwijs. Dit gebeurt in nauw overleg met de schoolbesturen en andere
    (educatieve) partners. Als proeftuin geldt de pilot IHP Klazienaveen waar nu nog 7 reguliere basisscholen (3
    openbaar, 2 rk en 2 pc) staan, waarbij het idee is om dat terug te brengen naar maximaal 3 sterke basisscholen.
    Het IHP primair onderwijs kan na het gereedkomen als opmaat dienen voor het IHP voortgezet onderwijs.

    Leerplicht
    Regels rond verzuim zijn vastgelegd in de Leerplichtwet. Wanneer een kind ongeoorloofd niet op school kom t,
    volgt er een gesprek van de leerplichtambtenaar met de leerling, de ouders en met de school. Zo nodig wordt
    hulpverlening ingezet. In 2018 lag er veel nadruk op de preventieve taken van de leerplichtambtenaar.
    Door het inzetten van maatregelen willen we het absolute verzuim (kinderen staan niet bij een school
    ingeschreven) en het relatief verzuim (kinderen staan wel ingeschreven, maar zijn ongeoorloofd afwezig)
    terugdringen. In het afgelopen jaar is een pilot gedraaid gericht op jongeren uit het Entree onderwijs. Wat we
    zien is dat het verzuim afneemt en dat het aantal voortijdige schoolverlaters met 2/3 afnam. Daarnaast zien we dat
    een grotere groep jongeren dan voorheen al voordat het diploma is behaald de overstap maken naar werk. Dit
    laatste is direct te verklaren door de gunstige situatie op de arbeidsmarkt. Ook is er in de afgelopen twee jaar veel
    aandacht besteed aan voorlichting aan scholen uit het primair onderwijs over de leerplichtwet en het voeren van
    een verzuimadministratie. Dit heeft als resultaat dat het aantal verzuimmeldingen significant is gestegen in het
    afgelopen jaar.

    4.2.       Wat hebben we gedaan in 2018?

    Voorgenomen maatregelen/acties en uitgevoerd/stand van zaken
    OPENBAAR ONDERWIJS                  TOELICHTING
    Vanuit de visie met oog voor de wereld is        Alle scholen hebben dit thema opgepakt in 2018. Er is een
    in 2018 voornamelijk ingezet op                  uniforme kijkwijzer voor klassenbezoeken ingevoerd; er zijn
    didactisch handelen van de leerkrachten.         cursussen op teamniveau gevolgd voor het directe
                                                     instructiemodel; er is sprake geweest van collegiale consultatie (bij
                                                     elkaar in de klas kijken).
    38 FTE aan leerkrachten heeft een vaste          In het kader van “Binden en Boeien” hebben we in het kader van
    aanstelling gekregen.                            het verwachte lerarentekort medewerkers met een tijdelijk
                                                     contract omgezet naar vast contract. We hebben LIO-studenten
                                                     een betaalde stage gegeven en bij goed functioneren en behaald
                                                     diploma een jaarcontract gegeven.

    OOE heeft een auditteam opgeleid en              Er zijn zes medewerkers hiervoor opgeleid en bij vier scholen
    voert vanaf 2019 zelf audits uit bij             heeft in 2018 een proefaudit plaatsgevonden.
    scholen.
    In 2018 is een aantal scholen ingericht als      In 2018 zijn vier medewerkers gestart met de opleiding voor
    Kind centrum.                                    directeur Integraal Kind Centrum. Dit maakt onderdeel uit van
                                                     een doorgaande leerlijn en proeftuintraject waarin alle
                                                     basisscholen zitten.
    Alle scholen zijn ingericht met een              Alle scholen zijn inmiddels ingericht met een voorschool. In 2018
    voorschool.                                      gerealiseerd obs Anbrenge, obs Op ’t Veld, obs Esdoorn, obs ’t
                                                     Eenspan en obs Meester Vegter.
    Meer inzet op vermindering van verzuim.          Bij de managementteams van de clusters was regelmatig een
                                                     personeelsconsulent aanwezig om verzuim van medewerkers te
                                                     bespreken met het doel tot terugdringing van verzuim. Daarnaast
                                                     is in 2018 de analyse op verzuim verbeterd.
    In 2018 is gestart met het onderzoek             Bij de volgende scholen wordt gekeken naar de mogelijkheden
    naar het opzetten van een Integraal Kind         voor een Integraal Kind Centrum voor 0 tot 12 jarigen: obs
    Centrum voor 0 tot 12 jarigen                    Bascule, obs Kubus en obs Esdoorn.
    (proeftuin).



Jaarstukken 2018                                                                                                             75
</pre>

====================================================================== Einde pagina 75 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 76 ======================================================================

<pre>    Werkdrukmiddelen zijn ingezet.            In 2018 zijn werkdrukmiddelen ter beschikking gesteld. Deze zijn
                                              ingezet op formatie met het doel om de werkdruk te
                                              verminderen. Dit draagt bij aan de kwaliteit van onderwijs en
                                              aantrekkelijk werkgever.
    De relatie met de PABO Emmen is           Naar aanleiding daarvan zijn in 2018 mentoren bij OOE opgeleid
    verstevigd.                               om stagiaires te begeleiden.
    In 2018 is gestart met een                In 2016 is OOE in clusters gaan werken. In 2018 is een
    tussenevaluatie voor het onderwerp        tussenevaluatie gestart om te beoordelen of het werkt zoals
    ‘werken in clusters’.                     bedoeld is en of het eventueel bijstelling behoeft.
    In 2018 is een externe projectleider      De ambitie is om via een zorgvuldige tussenstap (interne
    aangesteld om de interne                  verzelfstandiging) openbaar onderwijs Emmen eerst als
    verzelfstandiging vorm te geven.          zelfstandige unit zoveel mogelijk los te koppelen van de
                                              gemeentelijke organisatie op basis van 4 fasen. Fase 1 van de
                                              interne verzelfstandiging is gestart
    Verbouwing schoolgebouwen                 •        Planmatig onderhoud: er is een inhaalslag gemaakt en bij
                                                       diverse locaties zijn kleine verbeteringen doorgevoerd;
                                              •        Angelslo: renovatie/verbouw;
                                              •        Catamaran: oplossen problematiek binnenklimaat;
                                              •        Esdoorn: uitbreiding/renovatie/verbouw;
                                              •        Hesselanden: aankoop nood-units;
                                              •        Iemenhof: nieuw speellokaal/asbestsanering/terrein
                                                       onderbouw aangepast;
                                              •        Lisdodde Eidereend: aankoop nood-units/leerpleinen v.v.
                                                       nieuw meubilair;
                                              •        Lisdodde Ganzenveld: leerpleinen voorzien van nieuw
                                                       meubilair;
                                              •        Lisdodde Zwanenveld: noodlokalen verwijderd;
                                              •        Meester Vegterschool: renovatie/verbouw;
                                              •        Vlonder: interne upgrade/deels nieuwe
                                                        dakbedekking/binnen- en buitenschilderwerk
    Kwaliteit en profilering                  Naar aanleiding van het vierjaarlijkse inspectierapport zijn in 2018
                                              verschillende verbetermaatregelen ingang gezet. Er wordt onder
                                              meer ingezet op gerichte audits, het inzetten van extra formatie
                                              en het faciliteren van leerkrachten om nog beter in leerbehoeften
                                              te kunnen voorzien. Daarnaast komt er aandacht voor code good
                                              governance door in april 2019 een informatiebijeenkomst voor de
                                              raad te organiseren over genomen verbeterstappen.
    ONDERWIJSHUISVESTING                      TOELICHTING
    Gestart met de permanente uitbreiding     Volgens planning zal de school de uitbreiding direct na de
    van VSO De Atlas op de Meerdijk.          voorjaarsvakantie in februari 2019 in gebruik nemen.
    Financiering permanente uitbreiding CBS   In 2019 zal worden gestart met beide permanente uitbreidingen.
    ’t Twiespan en Vrije Basisschool De       Dit geldt ook voor de processen van beide genoemde locaties van
    Stroeten is gereedgekomen.                (V)SO Thriantaschool.
    Evenals de vervangende nieuwbouw van
    VSO Thriantaschool op de Meerdijk en de
    inwoning/verhuizing van SO
    Thriantaschool bij SBO De Catamaran.
    Financiering Brede School Emmer-          Begin 2019 start de aanbesteding van een externe
    Compascuum is rond gekomen.               procesbegeleider van de bouw.
    ONDERWIJSBELEID EN                        TOELICHTING
    LEERLINGENZAKEN

    Voorscholen                               Alle voorscholen (58) zijn gerealiseerd. Hiervoor zijn ruimtes in en
    Ruimtes in de scholen aanpast voor de     bij de school aangepast om daarmee te voldoen aan de Wet
    voorscholen                               Kinderopvang.
    Samen met de ontwikkelgroep Het Jonge     Vanuit de ontwikkelgroep Het Jonge Kind is een vernieuwd
    Kind en Hogeschool Stenden werken aan     kwaliteitskader opgesteld en een checklist samenwerking
    beleidsontwikkeling en kwaliteitszorg     voorschool – basisschool. De samenwerking met Stenden is wel
                                              opgestart, maar heeft nog onvoldoende opgeleverd.
    Pedagogisch medewerkers zijn              Alle medewerkers zijn 3F-taalniveau (vergelijkbaar met niveau 4
    geschoold.                                MBO) geschoold.
    HBO-ers op de voorscholen gerealiseerd.   De voorscholen zijn verplicht om HBO-ers in te zetten. Zij hebben
                                              zittend personeel geschoold en nieuwe mensen aangetrokken.
    Een oplossing zoeken voor de effecten     We zijn niet gekort.
    van de korting op het OAB-budget




Jaarstukken 2018                                                                                                     76
</pre>

====================================================================== Einde pagina 76 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 77 ======================================================================

<pre>    De checklist samenwerking voorscholen –      Dit is gebeurd. Iedereen beschikt over deze checklist. Er zijn
    scholen ingevoerd                            afspraken gemaakt over prioritering van de actiepunten. Een
                                                 aantal wettelijk verplichte onderdelen is het eerst opgepakt. Wel
                                                 zijn er verschillen tussen de locaties in de mate waarin er wordt
                                                 samengewerkt tussen de voorschool en de basisschool.
    De schooldirecteur zorgt voor de             De meeste schooldirecteuren betrekken de pedagogisch
    dagelijkse leiding aan zowel de school als   medewerkers bij beleidsontwikkeling en teamactiviteiten, maar er
    de voorschool.                               zijn nog veel ontwikkelpunten. Bijvoorbeeld: het vergroten van
                                                 kennis bij de schooldirecteuren over de ontwikkeling en
                                                 begeleiding van2,5-4-jarigen en het op de hoogte zijn van
                                                 wettelijke eisen waaraan een kinderopvangorganisaties moet
                                                 voldoen.
    Primair onderwijs
    Samenwerking voorschool-basisschool          Vanuit de Werkgroep Voorscholen en de Ontwikkelgroep Het
    gefaciliteerd                                Jonge Kind hebben we onderzocht wat er nodig is om de
                                                 voorschool goed te laten lopen. Hiervoor hebben we het
                                                 kwaliteitskader vernieuwd en afspraken met elkaar gemaakt over
                                                 de samenwerkingsopdrachten. Daarnaast hebben we
                                                 professionaliseringstrajecten gerealiseerd voor pedagogisch
                                                 medewerkers en leerkrachten uit de groepen 1 en 2.
    Samenwerking onderwijs-jeugdzorg             We hebben duidelijke afspraken gemaakt met Sedna over het
    verbeterd door de 1,2,3-tjes (de             schoolmaatschappelijk werk, o.a. over de bereikbaarheid, de
    zorgkring rond de school) te verstevigen     taken en de werkwijze. Ook is er bij de verdeling van uren
                                                 rekening gehouden met de verschillen tussen scholen in
                                                 ondersteuningsbehoeften. De schoolmaatschappelijk werkers
                                                 vormen, voor de school, de schakel naar De Toegang en daarmee
                                                 de jeugdhulp. Naast het schoolmaatschappelijk werk kan de
                                                 school op afroep gebruik maken van de expertise van de
                                                 jeugdverpleegkundige en de schoolarts van de GGD.
    Een integraal huisvestingsplan (IHP)         We zijn gestart met de “pilot” Klazienaveen. In dit gebied zijn
    ontwikkeld samen met de                      momenteel 7 basisscholen en één school voor voortgezet
    schoolbestuurders en de voorschoolse         onderwijs. We hebben informatie verzameld over dit gebied, o.a.
    instellingen                                 leerlingenaantallen, afstanden tussen scholen, voedingsgebieden
                                                 scholen, geografische ligging scholen en we hebben onze
                                                 (concept) visie verwoord. Ook zijn we gestart met gesprekken met
                                                 de schoolbestuurders over hun toekomstplannen in dit gebied en
                                                 de mogelijkheden om met elkaar samen te werken. De ervaringen
                                                 die we opdoen in deze pilot, willen we vertalen naar een aanpak
                                                 voor het gehele IHP van de gemeente Emmen.
    De nieuwe werkwijze rond de Brede            Aan de Brede Scholen is gevraagd om goed na te denken over de
    School geïmplementeerd en geëvalueerd        eigen identiteit en de betekenis die zij hebben voor de
                                                 opgroeiende jeugd. Dit heeft ertoe geleid dat er weer meer is
                                                 nagedacht over de visie, doelen en aanpak. In veel gebieden is
                                                 goed gekeken wat de kinderen in die wijk of in dat dorp nodig
                                                 hebben om daarna passende activiteiten bij die doelen te zoeken.
                                                 Verder is de website voor de Brede School ontwikkeld en
                                                 geïmplementeerd waardoor de papieren activiteitenladders nu al
                                                 grotendeels vervangen zijn door dit digitale instrument. Brede
                                                 Scholen kunnen nu ook gemakkelijker van elkaar leren, ideeën bij
                                                 elkaar opdoen, door daar alle activiteiten in Emmen voor iedereen
                                                 zichtbaar zijn.
    Voortgezet onderwijs
    Samenwerking tussen scholen voor             De scholen voor voortgezet onderwijs, het MBO en de gemeente
    voortgezet onderwijs versterkt               hebben hun gezamenlijke ambities verwoord in de lokale
                                                 onderwijsagenda: 1) doorgaande leer- en ontwikkelingslijnen (PO,
                                                 VO, MBO, HBO, universiteit), 2) een breed onderwijsaanbod met
                                                 voldoende keuzemogelijkheden voor jongeren, 3) onderwijs
                                                 afgestemd op de arbeidsmarkt en op maatschappelijke
                                                 ontwikkelingen en 4) passend onderwijs en passende begeleiding
                                                 voor jongeren. Vanuit deze ambities is een actieplan opgesteld
                                                 waarin de partijen aangeven op welke manier zij werken aan de
                                                 gezamenlijke ambities.
    Scholen gestimuleerd doorlopende             Samenwerking in Dutch Techzone en Regiodeal en in de
    leerlijnen te ontwikkelen (techniek,         begeleidingsgroep Techniekpact. In de samenwerking is in 2019
    onderwijs-arbeidsmarkt).                     veel winst te behalen. Het ministerie faciliteert meer dan
                                                 voorheen deze ontwikkeling en ook in de regiodeal, zowel vanuit
                                                 het OCW als ook Binnenlandse zaken.



Jaarstukken 2018                                                                                                     77
</pre>

====================================================================== Einde pagina 77 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 78 ======================================================================

<pre>    Drie groepen gestart waarin het regulier    Door personele wisselingen in het onderwijs is dit niet voldoende
    onderwijs intensief samenwerkt met het      uitgevoerd. Prioriteit ligt nu bij het afronden van het
    speciaal onderwijs (passend onderwijs)      ondersteuningsplan VO Passend Onderwijs 2019-2023. Dit
                                                ondersteuningsplan wordt bestuurlijk besproken met de
                                                gemeenten Emmen, Coevorden, Borger-Odoorn en Westerwolde.
                                                Ook de wijze van uitvoering in dat overleg opgenomen.
    Onderwijsaanbod voor anderstalige           Bespreking en herijking van de samenwerking onderwijs en
    nieuw komende jongeren in het               gemeenten staat in de planning voor 2019. De geplande
    voortgezet onderwijs is verbeterd door      gesprekken hierover zijn nog niet gerealiseerd.
    aan te sluiten bij het primair onderwijs
    voor deze doelgroep
    Laaggeletterdheid
    350 taaltrajecten uitgevoerd.               Ruimschoots gerealiseerd (385).

    Samenwerking Bibliotheek, Sedna,            Wij hebben in de week van de alfabetisering een succesvolle
    Drenthe College en TDC / Emco               avond, ‘op de werkvloer’ georganiseerd voor werkgevers ‘. Vijf
    gerealiseerd om laaggeletterdheid onder     bedrijven hebben aangegeven verder te willen op dit thema. Zij
    de aandacht te brengen van werkgevers       worden in 2019 bezocht om een aanpak op maat te bespreken en
    en laaggeletterden naar taaltrajecten toe   te uit te voeren.
    te leiden.
    Cursisten gevolgd, van signalering tot de   De Klantreis is als onderzoek uitgevoerd en besproken met alle
    afronding van een taaltraject, in het       organisaties vanuit het thema werk en laaggeletterde. Het wordt
    onderzoek ‘ Klantreis’.                     in de werkwijze van signalering tot afronding geïntegreerd in de
                                                huidige werkwijze. We willen daarmee de kwaliteit van de
                                                begeleiding, met name wat betreft het vasthouden van de
                                                motivatie, nog verbeteren.
    Leerlingenvervoer
    Leerlingenvervoer: tijdelijke contracten    We zien dat het aantal leerlingen in het leerlingenvervoer min of
    gesloten.                                   meer gelijk blijft, terwijl er een klein voordeel is op het product
                                                leerlingenvervoer. De oorzaak ligt in de nieuwe aanbesteding.

    Leerlingenvervoer: nieuwe aanbesteding      Het leerlingenvervoer is per 1 augustus 2018 onderdeel van het
    voorbereid.                                 Publiek Vervoer.
    Leerplicht
    Leerplicht: Gesprekken gevoerd met          In totaal werden 1094 verzuimmeldingen in behandeling
    leerlingen, ouders en school bij            genomen. Hiervan was in 18 gevallen sprake van absoluut verzuim
    ongeoorloofd verzuim.                       en in 56 gevallen van luxe verzuim. Altijd werd gesproken met de
                                                verzuimende jongere, de school en/of de ouders. In ver weg de
                                                meeste gevallen had dit tot resultaat dat er een oplossing kwam
                                                en de jongere dus weer naar school ging. In totaal werd 78 keer
                                                proces-verbaal opgemaakt.
    Leerplicht: Preventieve maatregelen         Het aantal preventieve acties bedroeg 466. Bij preventieve acties
    getroffen; voorlichting aan scholen,        moet je denken aan spreekuren op scholen, spijbelspreekuren,
    spreekuren voor ouders en kinderen,         voorlichting aan ouders en/of jongeren, deelnemen aan zorg
    hulpverlening inschakelen en het            advies teams enz. Ook werd een gerichte actie gevoerd op het
    ondersteunen van scholen bij het voeren     ondersteunen van scholen uit het primair onderwijs bij de opzet
    van een goede verzuimadministratie.         van een goede verzuimadministratie. Dit heeft geleid tot een
                                                aanzienlijke stijging van het aantal verzuimmeldingen (van 23 in
                                                2017 naar 102 in 2018).




Jaarstukken 2018                                                                                                      78
</pre>

====================================================================== Einde pagina 78 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 79 ======================================================================

<pre>   4.3.     Wat hebben we bereikt in 2018?
   Voorgenomen maatregelen/acties en uitgevoerd/stand van zaken

   HOOFDDOELSTELLING 1:
   Alle kinderen in de gemeente Emmen hebben optimale ontwikkelingskansen door:
   Openbaar Primair Onderwijs
   Kwalitatief goed openbaar primair             Kwalitatief goed openbaar onderwijs betekent voor ons minimaal
   onderwijs (school bestuurlijke taak) en een   voldoen aan de inspectienorm basisarrangement. In 2018 is dit bij
   marktaandeel in de gemeente Emmen van         twee van onze 30 scholen niet gelukt. Ondanks diverse interventies,
   minimaal 50%.                                 zoals collegiale consultatie en extra formatie, heeft dit nog niet
                                                 geleid tot voldoende verbetering geleid. Dit heeft geleid tot een
                                                 kwalificatie zeer zwak. In 2018 is een verbeterplan opgesteld. In 2019
                                                 is hierover schriftelijk gerapporteerd door de onderwijsinspectie.
                                                 OOE beschikt over een excellente school (Het Expertisecentrum
                                                 Anderstaligen (obs de Brink)). Daarnaast heeft de onderwijsinspectie
                                                 haar complimenten uitgesproken over een school waar goede
                                                 resultaten zijn bereikt met een complexe doelgroep.
                                                 Het marktaandeel is circa 50% in 2018.
   Gezond en vitaal personeel op de              Het ziekteverzuimpercentage is momenteel 7,7% (voortschrijdend
   openbare basisscholen en een                  jaargemiddelde). T.o.v. vorig jaar is dit met 0,3% verbeterd. Er zijn in
   ziekteverzuimpercentage onder de 6,5%.        2018 passende maatregelen genomen door maandelijks hierover te
                                                 rapporteren, op verzuim te sturen binnen de managementteams en
                                                 er is sinds augustus een nieuwe bedrijfsarts aangesteld. In de eerste
                                                 helft van schooljaar (september tot december) zien we opnieuw een
                                                 daling.
   Lokaal onderwijsbeleid
   Een hoogwaardig aanbod van                    In 2018 is elke basisschool in Emmen verbonden aan een voorschool.
   voorschoolse educatie (Thema Het Jonge        In veel gevallen is deze voorschool gevestigd in het schoolgebouw.
   Kind).                                        Alle peuters in Emmen (2,5 – 4 jaar) kunnen 10 uur per week
                                                 deelnemen aan de voorschoolse educatie. Deze educatie wordt
                                                 verzorgd door pedagogisch medewerkers die voldoen aan de taal- en
                                                 opleidingseisen die hiervoor gelden. Elke voorschool werkt met een
                                                 erkend of beredeneerd aanbod dat aansluit op het basisonderwijs.
   Een goede aansluiting tussen onderwijs en     Met het basisonderwijs zijn nieuwe afspraken gemaakt over het
   de jeugdzorg (Thema Passend Onderwijs).       schoolmaatschappelijk werk. Alle basisscholen hebben vaste
                                                 contactpersonen vanuit Sedna, die voor hen de schakel vormen tussen
                                                 school en De Toegang.

                                                 Met de RENN4-scholen (kinderen met gedragsproblematiek) is een
                                                 plan opgesteld om de jeugdhulp in en rond de school goed efficiënt
                                                 te organiseren.

                                                 Het Voortgezet Onderwijs werkt ook samen met de gemeente aan
                                                 een plan om de contacten met de jeugdhulp te intensiveren. Dit zal
                                                 worden opgenomen in het ondersteuningsplan Passend Onderwijs.

                                                 Het MBO (Drenthe College) werkt aan een nieuwe opzet van de
                                                 zorgstructuur waarbij ze de gemeenten Emmen, Borger Odoorn en
                                                 Coevorden heeft betrokken in de ontwikkeling.

                                                 Hoewel we met de afspraken een goede basis gelegd hebben, is de
                                                 uitvoering nog niet optimaal.
   Heldere afspraken met onderwijs- en           Er zijn heldere afspraken gemaakt over taken en werkwijze.
   zorgpartners (o.a. scholen, gebiedsteams,
   De Toegang, GGD en Sedna) over taken en
   werkwijze.
   Het verhogen van de kwaliteit van de          Vanaf 2018 wordt er gewerkt met 1,2-tjes in het basisonderwijs. De
   zogenaamde 1,2,3-tjes (intern begeleider,     intern begeleider heeft structureel overleg met de
   schoolmaatschappelijk werker en               schoolmaatschappelijk werker van Sedna. Op afroep is de derde
   jeugdverpleegkundige), het ontwikkelen        persoon, de jeugdverpleegkundige van de GGD, bij dit overleg
   van onderwijs-                                aanwezig.
   ondersteuningsarrangementen en het
   aanvullen van de gebiedsagenda’s op de
   terreinen jeugd, onderwijs en zorg.




Jaarstukken 2018                                                                                                        79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 79 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 80 ======================================================================

<pre>   Een meer jaren integraal huisvestingsplan    Het traject om te komen tot een integraal huisvestingsplan (IHP) voor
   (IHP) (Thema Toekomstbestendig               het primair onderwijs is gestart. Allereerst is gekozen voor een pilot
   Onderwijs).                                  waarbij een deelplan voor het gebied Klazienaveen wordt gemaakt.
                                                Op basis van de ervaringen en resultaten uit deze pilot wordt het
                                                totale IHP ontwikkeld.
   Een nieuwe werkwijze rond de Brede           Er wordt gewerkt volgens de nieuwe systematiek.
   School, waarbij afstemming is met de zes
   gebiedsagenda’s (Thema Brede
   Ontwikkeling).
   Meer jongeren met een startkwalificatie.     Het aantal jongeren dat geen startkwalificatie heeft behaald is licht
                                                gestegen. Dit is overigens gelijk aan het landelijke beeld. We zien een
                                                groep jongeren die het om verschillende redenen niet lukt om een
                                                startkwalificatie te behalen. Voor deze jongeren is maatwerk
                                                belangrijk. We proberen jongeren zo goed mogelijk te begeleiden bij
                                                het vinden en behouden van (duurzaam) werk.
                                                Voor jongeren in een kwetsbare positie zetten we in op een sluitende
                                                aanpak. Dit kan alleen slagen als alle betrokken partijen
                                                samenwerken. Daar wordt dan ook op ingezet.

                                                In het afgelopen jaar is een pilot gedraaid met jongeren uit het
                                                Entree onderwijs. Wat we zien is dat het verzuim afneemt en dat het
                                                aantal voortijdige schoolverlaters met 2/3 afnam.

                                                Daarnaast zien we dat een grotere groep jongeren dan voorheen al
                                                voordat het diploma is behaald de overstap maken naar werk. Dit
                                                laatste is direct te verklaren door de gunstige situatie op de
                                                arbeidsmarkt.
   Kwalitatief goede doorlopende leerlijnen     Voorscholen en scholen werken gericht aan het ontwikkelen van
   tussen voorschool, primair onderwijs en      doorlopende leerlijnen. Doorlopende leerlijnen zijn lastiger te
   voortgezet onderwijs.                        realiseren tussen PO en VO, omdat er op basisscholen met zeer veel
                                                verschillende methodes wordt gewerkt. De werkgroep PO-VO is wel
                                                actief om, daar waar mogelijk, het onderwijs meer op elkaar af te
                                                stemmen.
   Een goede aansluiting tussen onderwijs en    De scholen voor voortgezet onderwijs en middelbaar
   de arbeidsmarkt.                             beroepsonderwijs hebben met elkaar ambities verwoord m.b.t. de
                                                goede aansluiting onderwijs en arbeidsmarkt. Specifieke plannen zijn
                                                er voor de technische opleidingen in de regio. De komende tijd zal er
                                                uitvoering worden gegeven aan deze plannen. Er komen steeds meer
                                                perspectieven voor samenwerking, doordat ook landelijk het beleid
                                                op regiosamenwerking is gericht en er een verbinding ligt met de
                                                regiodeal.
   Een nieuw contract voor het                  Het nieuwe vervoerscontract Publiek Vervoer, waar het
   leerlingenvervoer ingaande 1 januari 2019.   leerlingenvervoer onderdeel vanuit maakt, is geïmplementeerd.
   Het realiseren van het Jaarprogramma         Is een jaarlijks terugkerende cyclus van:
   Voorzieningen Huisvesting Onderwijs.         - aanvragen vóór 1 april
                                                - toetsing op inhoud, prioritering conform Verordening VHO 2015
                                                - op grond daarvan keuzes maken tot het bekostigings-plafond
                                                  (budget onderwijshuisvesting) bereikt is
                                                - terugkoppeling en instemming schoolbesturen via het LOBO en
                                                Groot Koepeloverleg.
                                                Ook in 2018 is deze cyclus goed doorlopen en begin 2019 is het JP
                                                VHO 2019 vastgesteld door het college.
   Het absolute en relatieve schoolverzuim      Verzuim voorkomen en terugdringen begint bij het registreren en
   van kinderen voorkomen en terugdringen.      melden van dit verzuim. Het team jongeren en leerplicht van Menso
                                                heeft de afgelopen jaar twee jaar veel aandacht besteed aan
                                                voorlichting aan scholen uit het primair onderwijs over de
                                                leerplichtwet en het voeren van een verzuimadministratie. Dit heeft
                                                als resultaat dat het aantal verzuimmeldingen significant is gestegen
                                                in het afgelopen jaar.

                                                In het afgelopen jaar is een pilot gedraaid met jongeren uit het
                                                Entree onderwijs. Wat we zien is dat het verzuim afneemt en dat het
                                                aantal voortijdige schoolverlaters met 2/3 afnam.

   HOOFDDOELSTELLING 2:
   Kinderen en jongeren hebben de
   mogelijkheid om actief te participeren
   door:


Jaarstukken 2018                                                                                                     80
</pre>

====================================================================== Einde pagina 80 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 81 ======================================================================

<pre>   Het stimuleren van de                                     Er is een goede samenwerking tussen de JongerenAdviesRaad (JAR)
   jongerenparticipatie.                                     en Jimmy’s. Samen met en door jongeren worden diverse activiteiten
                                                             ontwikkeld. Het jeugdparlement is uitgevoerd. Het jeugdlintje werd
                                                             dit jaar weer uitgereikt.

   Meer evenementen voor en door jongeren
                                                             Door de samenwerking tussen JAR en Jimmy’s worden activiteiten op
   zelf te organiseren.
                                                             gebied van: cultuur, vrije tijd en ondersteuning georganiseerd.



    4.4.        Meting


     De beleidsindicatoren geven een toelichting op de bovenstaande paragrafen "Wat willen we
     bereiken" en "Wat doen we ervoor" en helpen daarmee het sturen op de in 2018 voorgenomen
     maatschappelijke effecten. In bijlage E zijn alle BBV-beleidsindicatoren op genomen.



     Beleidsindicatoren                                  Gerealiseerde         Begroting 2018       Jaarrekening
                                                        indicator (meest       Streefwaarde         2018
                                                        recente jaar)          indicator            Gerealiseerde
                                                                                                    indicator
                         Emmense beleidsindicatoren (Lokaal onderwijsbeleid)
     Het aantal gerealiseerde voorscholen            7               56                               58 (=100%)
                               Beleidsindicatoren Besluit Begroten en Verantwoorden
     Absoluut verzuim
     (aantal leerplichtigen (5-18 jr.) per 1.000 inw.         0,7 (2016)                 0,7        1,08 (schooljaar
     dat niet staat ingeschreven op een school)                                                       2016/2017)
     Relatief verzuim
     (aantal leerplichtigen (5-18 jr.) per 1.000 inw.
                                                             21,1 (2016)             21,1           23,47(schooljaar
     dat wel staat ingeschreven op een school maar
     ongeoorloofd afwezig is)                                                                         2016/2017)
     Vroegtijdig schoolverlaters zonder
     startkwalificatie                                      1,7% (2014)              1,6%           2,3% (schooljaar
                                                                                                       2016/2017)
     Achterstandsleerlingen % 4-12 jarigen                 8,4% (landelijk
                                                                                     11%                  11%
                                                            gemiddelde)


    4.5.   Wat heeft het gekost?
    8. Wat heeft het gekost? (x €)
             Taakveld (Bedragen * € 1.000)              Primitieve           Begroting              Rekening             Verschil
                                                        begroting                                                       Begr/Werk
     Onderwijsbeleid en leerlingenzaken                              9.099                9.494                 9.515           -22
     Onderwijshuisvesting                                            5.922                5.105                 5.079               26
     Openbaar basisonderwijs                                        31.483               33.749                35.987         -2.238
     Totaal lasten                                              46.505               48.347                50.581            -2.234
     Onderwijsbeleid en leerlingenzaken                              3.870                3.717                 3.745               -28
     Onderwijshuisvesting                                              70                      70                138                -67
     Openbaar basisonderwijs                                        31.207               33.319                35.577         -2.258
     Totaal baten                                               35.148               37.107                39.460            -2.353
     Saldo 4 Onderwijs en Jeugd (bruto)                         11.357               11.241                11.121               120
     Onderwijsbeleid en leerlingenzaken                                 0                  369                   373                 -3
     Onderwijshuisvesting                                             253                  279                   279                 0
     Openbaar basisonderwijs                                           37                      37                 37                 0
     Totaal onttrekking                                               290                  686                   690                -3
     Onderwijsbeleid en leerlingenzaken                                 0                      5                   5                 0
     Openbaar basisonderwijs                                            0                      0                   0                 0
     Totaal storting                                                    0                      5                   5                 0
     Mutatie reserves                                                -290                 -682                  -685                 3
     Saldo 4 Onderwijs en Jeugd (netto)                         11.067               10.559                10.436               123




Jaarstukken 2018                                                                                                                          81
</pre>

====================================================================== Einde pagina 81 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 82 ======================================================================

<pre>    Verschillenanalyse                                                                               N/V        Bedrag
    De verschillen tussen de begroting na wijziging en werkelijk zijn op hoofdlijnen als volgt te verklaren :
    Lasten:
    Openbaar basisonderwijs
            De systematiek van de financiering van openbaar basisonderwijs vereist dat het           N          1.424
             resultaat van baten en lasten wordt gestort/onttrokken in/aan de onderwijsreserve.
             Dit komt echter niet tot uiting onder de mutatie reserves, maar conform BBV-
             regelgeving op de balans.
            De werkelijke lonen en salarissen wijken 2,7% af ten opzichte van de begroting (o.a.     N            795
             door cao aanpassing).

    Baten:
    Openbaar basisonderwijs
            In 2018 is door prijsbijstelling (o.a. door cao aanpassing en bekostiging                V          1.636
             impulsgebieden) en meer asielzoekers, van het ministerie OC&W meer
             rijksvergoeding ontvangen dan begroot.
            Van het samenwerkingsverband Primair Onderwijs is in 2018 een hogere subsidie            V            133
             ontvangen door een positieve correctie op de inkomensoverdracht en het opheffen
             van het vroegere samenwerkingsverband. Daarnaast meer arrangementen voor
             passend onderwijs.
            Vanuit de gemeente is een hogere bijdrage ontvangen voor huisvesting. Het betreft        V            295
             project obs Esdoorn en kwaliteitsaanpassingen van andere scholen.
            De inkomsten van detacheringen zijn hoger dan begroot. Naast de ontvangsten              V            175
             vanuit het Tripartiet akkoord betreft het detacheringen naar andere besturen.
    Onderwijshuisvesting
            Incidenteel hogere huuropbrengsten door tijdelijke verhuur van lege ruimte tbv           V             78
             gemeentelijk archief.




Jaarstukken 2018                                                                                                         82
</pre>

====================================================================== Einde pagina 82 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 83 ======================================================================

<pre>  Programma 5.                 Bouwen, wonen en milieu
  Deelgebieden
  Dit programma omvat alle beleid en activiteiten op de thema’s: Regio Deal, woningmarktontwikkeling,
  vergunningverlening en bouwleges, de Energienota en energieprojecten, de Omgevingswet, woonbeleid en centrum-
  en dorpsvernieuwing, erfgoed, de Omgevingsvisie Emmen Centrum, grondexploitaties, verduurzaming gemeentelijk
  vastgoed, riolering en afval.

  5.1. Beknopte schets van de ontwikkelingen in 2018

    Regio Deal Zuid- en Oost-Drenthe
    Op 1 september hebben wij met inachtneming van de drie pijlers werken, wonen en welzijn een aanbod voor een
    Regio Deal ingediend. In dit aanbod staat wat de regio in 2030 wil bereiken en wat er in de periode 2018–2022
    gedaan moet worden om als vliegwiel voor deze te realiseren ambitie te fungeren. De regio Zuid- en Oost-Drenthe
    (bestaande uit de gemeenten Aa en Hunze, Borger-Odoorn, Coevorden, Emmen, Hoogeveen en Hardenberg) heeft
    een aanbod gedaan met een opgave van in totaal 80 miljoen euro (40 miljoen euro van het Rijk en 40 miljoen euro
    als cofinanciering vanuit de regio). In november 2018 is onder andere de regio Zuid- en Oost-Drenthe uitgekozen
    om hun aanbod verder uit te werken en heeft een toezegging van 20 miljoen euro van het Rijk. Voor 2019 vraagt
    de Regio Deal om inzet en moeten er concrete projecten worden aangedragen.

    Ontwikkelingen woningmarkt
    De in 2017 reeds ingezette trend van stijgende bouwactiviteit heeft zich in 2018 verder voort gezet met 29
    particuliere en elf projectmatig verkochte kavels. Hierdoor zijn in 2018 de opbrengsten van bouwleges als gevolg
    van deze aantrekking, toegenomen met afgerond tien procent. Op locaties als Delftlanden en Oude Meerdijk zijn
    er in 2018 verschillende kavels verkocht, dit zijn grondcomplexen waar al een aantal jaar geen verkopen waren
    geregistreerd. Voor Delftlanden komt deze hernieuwde belangstelling doordat er onder andere meer verlichting is
    geplaatst en er is geïnvesteerd in de groenvoorziening om zo de ruimtelijke kwaliteit en de leefbaarheid van de
    wijk te vergroten. Van de gemeentelijke kavels zijn er vijf verkocht er is er op 22 kavels een optie genomen.

    Kortingsregeling bouwleges
    Op 1 januari 2020 wordt het huidige instrument om de energetische kwaliteit van een gebouw te berekenen,
    vervangen. De EPC (energieprestatiecoëfficiënt) wordt vervangen door de BENG (BENG staat voor een bijna
    energieneutraal gebouw). Vooruitlopend op deze invoering is de gemeente Emmen hiermee aan de slag gegaan
    om middels een kortingsregeling op de bouwleges ervaring met de BENG op te doen. Deze kortingsregeling is sinds
    28 maart 2018 van kracht en is in de ‘1e wijziging tarieventabel leges gemeente Emmen 2018” verwerkt. Alle
    aanvragen voor nieuw te bouwen woningen zijn getoetst op deze toekomstige BENG. Aanvankelijk waren er
    weinig initiatiefnemers die in aanmerking kwamen voor de kortingsregeling. Tegen het einde van het jaar zijn er
    verschillende initiatieven ingediend met meerdere woningen die aan de BENG voldoen. Het beschikbaar gestelde
    budget is eind 2018 zo goed als opgebruikt.

    Klimaatakkoord
    In 2018 hebben verschillende partners hard gewerkt aan de totstandkoming van een ontwerp Klimaatakkoord.
    Deze is in december 2018 beschikbaar gekomen. In het Klimaatakkoord staan afspraken met vijf sectoren over de
    wijze waarop de gestelde klimaatdoelen behaald kunnen worden. Deze sectoren zijn: de elektriciteitssector, de
    industrie, de gebouwde omgeving, de transportsector en de landbouw. De gemeenten hebben via de VNG input
    geleverd. Een definitief Klimaatakkoord is voorzien in het najaar van 2019. Wij volgen de ontwikkelingen
    nauwgezet en we bereiden ons voor op de opgaven die op ons afkomen.

    Ontwikkeling elektriciteitsnet
    Eind 2018 is duidelijk geworden dat de capaciteit van het net ontoereikend is om de duurzaam opgewekte energie
    kwijt te kunnen. Dit speelt voorlopig bij grootschalige ontwikkelingen en minder bij particulieren. De overbelasting
    van het elektriciteitsnet heeft ertoe geleid dat plannen voor opwekking van duurzame energie geen doorgang
    kunnen vinden. Hetgeen belemmert het bereiken van klimaatdoelstellingen. Betrokken overheden en partijen zijn
    op zoek naar gepaste oplossingen. Te denken valt aan aanpassing van regelgeving, fysieke uitbreiding van het
    elektriciteitsnet of het beter laten aansluiten van vraag en aanbod.

    Drentse Zonneroute A37
    Eind 2017 heeft de gemeente Emmen samen met de gemeenten Hoogeveen en Coevorden, de netbeheerders
    Enexis en RENDO, de provincie Drenthe en Rijkswaterstaat een intentieovereenkomst ondertekend. Met het
    ondertekenen hebben de partijen zich gecommitteerd om samen de mogelijkheden te verkennen om de A37 om te
    bouwen tot een ‘zonneroute’. Voor de zij- en middenbermen, op- en afritten en wegelementen als geleiderails,
    geluidschermen en viaducten, wordt onderzocht of deze geschikt zijn om zonnepanelen te plaatsen. Aspecten als
    verkeersveiligheid, geluidhinder, flora en fauna, participatie en innovatie worden hierin nadrukkelijk
    meegenomen. In 2018 is deze verkenning gestart en medio 2019 is de afronding voorzien in de vorm van een
    bestuurlijk go/no-go moment. Op dit moment valt de A37 buiten het zoekgebied voor grootschalige zonneakkers
    zoals in de structuurvisie zonneakkers is opgenomen. De verkenning moet antwoord geven op welke wijze (ten
    aanzien van bijvoorbeeld de ruimtelijke inpassing, participatie en innovatie) de zonneroute toch gerealiseerd kan
    worden.


Jaarstukken 2018                                                                                                           83
</pre>

====================================================================== Einde pagina 83 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 84 ======================================================================

<pre>   5.2. Wat hebben we gedaan in 2018?
   Voorgenomen maatregelen/acties en uitgevoerd/stand van zaken
   BOUWEN EN WONEN                             TOELICHTING
   Uitvoering programmaplan ‘Programma         In 2018 zijn meerdere projecten opgestart om de gemeente voor te
   Omgevingswet’                               bereiden op de Omgevingswet. Een voorbeeld hiervan is de Week
                                               van de Omgevingswet die in december georganiseerd is. De week
                                               heeft veel bewustwording en enthousiasme opgeleverd. De
                                               komende periode wordt verder ingezet op bewustwording en
                                               kennisvergroting binnen de bestuurlijke keten. Voor 2019 wordt een
                                               herijkt programmaplan voorbereid. Ten opzichte van 2018 wordt
                                               meer aandacht gegeven aan de contacten met de ketenpartners. Dit
                                               is een logische stap nu ook ketenpartners meer handen en voeten
                                               beginnen te geven aan de invoering van de Omgevingswet.
   Vaststelling woon- en leefbaarheidsvisies   In 2018 zijn de woon- en leefbaarheidsvisies voor Nieuw-Weerdinge
   voor Nieuw-Weerdinge, Nieuw-                en Nieuw-Amsterdam/Veenoord vastgesteld. Voor de visies Angelslo
   Amsterdam/Veenoord, Emmerhout en            en Emmerhout is de analysefase grotendeels afgerond in 2018. Beide
   Angelslo                                    trajecten lopen iets achter op de planning. Dit hangt samen met de
                                               aanvullende opgave (toevoeging sociale opgaven) en de
                                               inbedding/samenhang met een ander programma (Angelslo) en het
                                               project Emmerhout Energieneutraal. De laatste twee visies zullen
                                               naar verwachting in de eerste helft van 2019 worden afgerond.
   Ter besluitvorming Lokaal Akkoord 2019-     In oktober 2018 is het Lokaal Akkoord 2019-2024 vastgesteld en
   2024                                        ondertekend door de woningcorporaties, huurdersorganisaties en de
                                               gemeente Emmen.
   Ter besluitvorming structuurvisie           De structuurvisie ‘Herprogrammering woningbouw 2018-2028’ is in
   ‘Herprogrammering woningbouw 2018-          december 2018 vastgesteld.
   2028’
   Uitvoering Omgevingsvisie Emmen             In 2018 is samen met ondernemers en bewoners gewerkt aan een
   Centrum                                     schetsontwerp voor de herinrichting van het openbaar gebied
                                               Hoofdstraat Zuid. De herinrichting wordt in 2021 opgepakt, nadat
                                               de herinrichting van het openbaar gebied in het noordelijk deel
                                               (Noorderstraat – Derkstraat – Hoofdstraat Noord) van het centrum is
                                               afgerond.
   Stimuleringsfonds dorpen en wijken          In 2018 is vanuit het Stimuleringsfonds dorpen en wijken onder
                                               andere bijgedragen aan:
                                               -    Fase 2 centrumplan Schoonebeek: afronding voorzien in het
                                                    eerste kwartaal van 2019.
                                               -    De herinrichting van de Havenstraat in Erica: is in 2018 afgerond.
                                               -    De centrumontwikkeling in Emmer-Compascuum: een deel van
                                                    de projecten is in 2018 afgerond of opgestart.
   Uitvoeringsprogramma Erfgoednota            De Erfgoednota is eind 2017 vastgesteld. Onderdelen van het
                                               bijbehorende uitvoeringsprogramma zijn (deels) opgestart. De
                                               prioriteit lag het afgelopen jaar meer op de uitvoering en
                                               monitoring van monumenten, hierdoor zijn voorgenomen acties
                                               blijven liggen. Zie ook paragraaf 5.3.
   MILIEU                                      TOELICHTING
   Uitvoering Energienota 2017-2020            In 2018 hebben we op verschillende energiethema’s een vorm van
                                               samenwerking kunnen organiseren. In het verlengde van de
                                               afspraken in het Interbestuurlijk Programma (IBP) hebben we een
                                               Intentieovereenkomst Drentse overheden ondertekend. Hierin is
                                               afgesproken om te werken aan een startnotitie voor een Regionale
                                               energiestrategie (RES). Met de bewoners in Emmerhout werken we
                                               samen in de Expeditie Emmerhout energieneutraal 2027. Op dit
                                               moment richten we ons vooral op bewustwording en het betrekken
                                               van andere bewoners en bedrijven. Samen met Emmtec Services BV,
                                               Enpuls en de provincie Drenthe hebben we als initiatiefgroep een
                                               haalbaarheidsstudie uitgevoerd naar het benutten van restwarmte
                                               van Emmtec. De haalbaarheid van een warmtenet lijkt financieel
                                               realistisch. Een groep gebruikers van circa twintig grotere gebouwen
                                               in de omgeving van Emmtec is geïnteresseerd in de afname van deze
                                               warmte. De haalbaarheid wordt nu verder uitgewerkt in een
                                               business-case op basis waarvan een investeringsbeslissing kan
                                               worden genomen. Voor het project Smart Energy Region Emmen
                                               Haren is een Europese subsidie toegekend om een model te maken
                                               voor de landsgrensoverschrijdende uitwisseling van energie.




Jaarstukken 2018                                                                                                         84
</pre>

====================================================================== Einde pagina 84 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 85 ======================================================================

<pre>   Duurzaamheidsagenda 2018-2021              In 2020 wordt de Energienota geactualiseerd en gecombineerd met
                                              een duurzaamheidsagenda. De milieuagenda wordt onderdeel van
                                              deze nieuwe energienota.
   Expeditie Emmerhout energieneutraal        Zie voorgenomen actie ‘uitvoering Energienota 2017-2020’. Wij
                                              hebben in dit kader in 2018 een plan van aanpak opgesteld en bij
                                              het ministerie van Binnenlandse Zaken een verzoek ingediend voor
                                              een bedrag ter grootte van 3,6 miljoen euro. Helaas is Emmen niet
                                              uitgekozen voor de proeftuinen aardgasvrije wijken en krijgt
                                              daarmee geen subsidie. We gaan nu uitzoeken hoe we wel
                                              uitvoering aan het plan van aanpak kunnen geven.
   Plan van Aanpak Asbestdaken                Samen met de Drentse gemeenten en de provincie is gewerkt aan
                                              een projectplan voor de aanpak van asbestdaken. Het projectplan
                                              “Alle Drentse daken asbestvrij in 2024” is eind 2018 door het college
                                              vastgesteld. De uitvoering van het projectplan wordt in 2019 ter
                                              hand genomen.

   AFVAL                                      TOELICHTING
   Voorbereiding nieuw beleidsplan            In december 2017 heeft er een eerste inventarisatie met betrekking
   Afvalstoffenbeheer                         tot het nieuwe Kaderplan Afvalstoffen plaatsgevonden. Dit plan zal
                                              in 2019 in samenwerking met stakeholders (verenigingen, clubs,
                                              scholen en diverse inzamelaars) tot een volwaardig en voldragen
                                              plan leiden.
   Informeren over Aanpak Zwerfafval          Er zijn diverse projecten concreet geworden met name ook in de
                                              samenwerking met scholen en ondernemers. Te noemen resultaten
                                              zijn:
                                              -     De ‘aanpak snoeproutes Angelslo’ waarbij scholen, de Jumbo,
                                                    Buurtsupport, inwoners en de gemeente goed samenwerken.
                                              -     De 39 georganiseerde opruimacties waarbij bijna 2.000 mensen
                                                    aan mee hebben geholpen.
                                              -     Deelname aan de verkiezing ‘schoonste winkelgebied’. Met vier
                                                    gebieden is er meegedaan aan deze verkiezing en de uitkomst
                                                    hiervan is dat er bovengemiddeld gescoord wordt.

   RIOLERING                                  TOELICHTING
   Uitvoering Gemeentelijk Rioleringsplan     In het kader van het Gemeentelijk Rioleringsplan 2018-2023 zijn tot
   2018-2023                                  nu toe de volgende projecten opgestart:
                                              -   Het project inzake de terugdringing van de wateroverlast in
                                                  Angelslo (Elkingeslag) is aanbesteed en in uitvoering;
                                              -   De vervanging van de riolering in Klazienaveen in de Engweg –
                                                  Derksweg – Herderstraat – de Lauden en de Metten is in
                                                  voorbereiding. Het plan is groter geworden als gepland. De
                                                  aanbesteding staat voor het voorjaar 2019 gepland;
                                              -   De vervanging van riolen in Zandpol/Krijtlaan is in
                                                  voorbereiding. De kabels en leidingen worden momenteel door
                                                  de nutsbedrijven verlegd. De verwachting is dat het project
                                                  begin 2019 wordt aanbesteed;
                                              -   De aanleg van de riolering Boermarkeweg zal onderdeel
                                                  uitmaken van de verdubbeling van de Boermarkeweg. De
                                                  verwachting is dat dit in 2019 wordt aanbesteed.
                                              -   De plannen in Veenoord zijn uitgesteld. In Veenoord bestaan
                                                  veel wegen uit teerhoudend asfalt. Dit asfalt dient verwijderd te
                                                  worden bij het vervangen van de riolering. De wegbeheerder
                                                  geeft aan dat hij hier plannen voor heeft. Gezien de grootte van
                                                  het werk zal de uitvoering meerdere jaren in beslag nemen. De
                                                  verwachting is dat de werkzaamheden eind 2019 starten.




   5.3. Wat hebben we bereikt in 2018?
   Doelstellingen en resultaat/bijdrage aan
   BOUWEN EN WONEN
   Aantrekkelijkere gemeente voor              Ter bevordering van deze doestelling, hebben wij in 2018
   bewoners, bedrijven en bezoekers            verpauperde gebieden opgeruimd zoals een perceel aan de
                                               Oosterwijk OZ in Nieuw-Dordrecht en aan de Schimmerweg in
                                               Emmen. Deze percelen zijn door het opruimen nu gereed voor
                                               woningbouw. Daarnaast is er vanuit het Aanvalsplan Bouwen,



Jaarstukken 2018                                                                                                      85
</pre>

====================================================================== Einde pagina 85 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 86 ======================================================================

<pre>                                               Duurzaamheid en Jeugdwerkloosheid onder andere aan de
                                               ontwikkeling van tien stadswoningen en vier appartementen aan de
                                               Schimmerweg bijgedragen.

                                               Tot 1 januari hebben wij 381omgevingsvergunningen verleend voor
                                               onder andere nieuw te bouwen woningen, verbouwingen, het
                                               kappen van bomen en het bouwen van een carport of bijgebouw.
                                               Van deze vergunningen zijn er negen vergunningen van rechtswege
                                               verleend door onderbezetting.
   Behouden en versterken van het groene       Onder andere vanuit de Omgevingsvisie Emmen Centrum wordt aan
   karakter en de eigen identiteit (van de     deze doelstelling gewerkt. Zo is er in 2018 uitvoering gegeven aan
   verschillende kernen)                       het bijbehorende uitvoeringsprogramma, zie paragraaf 5.2.
                                               Daarnaast is er gewerkt aan het behoud van cultureel erfgoed. Te
                                               noemen resultaten zijn de herontwikkeling en herbestemming van
                                               monumenten zoals De Voorhof, BB-bunker en de Luchtwachttoren.
                                               Daarnaast wordt gewerkt aan een bestemmingsplan voor Emmen
                                               Centrum Noord (‘oud Emmen’) waar panden met cultuurhistorische
                                               waarden een beschermde status krijgen.
   Betere kwaliteit en samenstelling van de    Met de woningcorporaties en huurdersorganisaties is een nieuwe
   bestaande woningvoorraad                    Lokaal Akkoord vastgesteld. Hierin staan afspraken om te zorgen dat
                                               de kwaliteit van wonen en leven in de gemeente Emmen goed blijft.
                                               Ook zijn er twee woon- en leefbaarheidsvisies met
                                               uitvoeringsprogramma’s vastgesteld en is er aan twee andere visies
                                               gestart (zie paragraaf 5.2). Tot slot is de structuurvisie
                                               herprogrammering woningbouw 2018-2028 vastgesteld.
   Vergroten van de leefbaarheid van wijken    Vanuit het Stimuleringsfonds Dorpen en Wijken is in 2018 aan
   en dorpen, met vitalere wijk- en            verschillende projecten bijgedragen, zie hiervoor paragraaf 5.2.
   dorpskernen, in samenspraak met             Daarnaast is er met toepassing van de Stimuleringsregeling Dorpen
   bewoners(organisaties) en andere partners   en Wijken aan de volgende initiatieven bijgedragen (subsidie):
                                               -    Growing Workplace Schoonebeek voor het toevoegen van
                                                    functies, gericht op toeleiding tot de arbeidsmarkt;
                                               -    Op Eigen Houtje Emmerhout voor verbetering toegankelijkheid
                                                    en functieaanpassingen;
                                               -    Weerdinger Dorpshuis voor verbetering en functieaanpassingen;
                                               -    Kinderboerderij Naoberhoeve Erica voor afbraak en vervangende
                                                    nieuwbouw van stalruime;
                                               -    Dorpshoeve Nieuw-Schoonebeek voor versterking van
                                                    multifunctionele functies;
                                               -    Dorpshuis Roswinkel voor versterking van multifunctionele
                                                    functies.
                                               Een aantal van bovenstaande initiatieven wordt mede ondersteund
                                               vanuit de provinciale regeling voor bewonersinitiatieven.
   Vergunningverleningsprocessen integreren    Vanuit het Programma Omgevingswet zijn verschillende resultaten te
   bij implementatie Omgevingswet              benoemen. Zo zijn in 2018 stappen gezet om te komen tot één
                                               herijkte omgevingsvisie en één herijkt omgevingsplan. Ter
                                               voorbereiding hierop zijn de 38 verordeningen binnen het
                                               omgevingsrecht in Emmen tegen het licht gehouden. De
                                               voorbereidingen worden getroffen om tot één verordening te
                                               komen. Er is een onderzoek naar de bestemmingsplannen uitgevoerd
                                               en hoe de vertaalslag naar omgevingsplan kan worden gemaakt. Uit
                                               dit onderzoek blijkt dat er in het vervolg (2019) een hoop moet
                                               gebeuren voordat deze vertaalslag gemaakt kan worden.
   MILIEU
   Verbeteren en in stand houden van           In 2018 is onder andere middels het uitvoeringsprogramma
   milieukwaliteiten, door bewust om te        Energienota 2017-2020 aan deze doelstelling gewerkt, zie voor
   gaan met onze leefomgeving door deze        concrete resultaten paragraaf 5.2. Daarnaast is er samen met Drentse
   gezond, schoon en veilig te houden          gemeenten en de provincie Drenthe gewerkt aan een projectplan
                                               voor een plan van aanpak asbestdaken, zie paragraaf 5.2.

                                               De invulling van de Structuurvisie Zonneakkers verloopt boven
                                               verwachting. In 2018 zijn de zonneakkers Rundedal Agro Energy (10
                                               hectare) en Oranjepoort (38 hectare) opgeleverd. Daarnaast hebben
                                               wij omgevingsvergunningen verleend voor E-circuit Pottendijk
                                               Thedinga (4 hectare), Energiepark Pottendijk (35 hectare) en GZI Next
                                               (17 hectare). In totaal is er op dit moment 121 hectare vergund.
                                               Daarnaast is er begonnen aan de invulling van de windenergie-
                                               opgave van 95,5 MW in de gemeente. Voor het zoekgebied
                                               ‘Pottendijk’ (50,5 MW) is de omgevingsvergunning verleend.


Jaarstukken 2018                                                                                                   86
</pre>

====================================================================== Einde pagina 86 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 87 ======================================================================

<pre>   Verduurzaming (van (gemeentelijk)                   In 2018 is het plan van aanpak verduurzamen gemeentelijk vastgoed
   vastgoed) door renovatie en                         afgerond. In dit plan is in algemene zin aangegeven hoe de aanpak
   energiezuinige maatregelen                          van de verduurzaming van het gebouwenbestand eruit ziet.

   Verbetering resultaten bronscheiding van            We hebben op dit moment geen actueel Kaderplan Afvalstoffen. Het
   afval en verminderen hoeveelheid                    nieuwe Kaderplan Afvalstoffen is in voorbereiding, besluitvorming is
   restafval                                           voorzien in 2019. In het kaderplan wordt de (extra) inzet beschreven
                                                       die nodig is om de landelijke VANG-doelstellingen te behalen.
                                                       Daarnaast is er vanuit het Ministerie van Financiën een brief gekomen
                                                       met betrekking tot de zogenaamde Fiscale Vergroening. Deze heeft
                                                       gevolgen voor de Afvalstoffenbelasting. De sturing op de
                                                       doorbelasting van deze belastingverhoging zit in de keuzes die
                                                       worden voorgelegd in een nieuw op te stellen Maatregelenkader.
   Doelmatiger inzameling en transporteren             In 2018 is uitvoering gegeven aan het Gemeentelijk Rioleringsplan
   van afvalwater                                      2018-2023, zie paragraaf 5.2.

   5.4. Meting
     De beleidsindicatoren geven een toelichting op de bovenstaande paragrafen "Wat willen we
     bereiken" en "Wat doen we ervoor" en helpen daarmee het sturen op de in 2018 voorgenomen
     maatschappelijke effecten. In bijlage E zijn alle BBV-beleidsindicatoren op genomen.
                                EMCO-Groep
                                De EMCO-groep heeft een Meerjarenperspectief 2007-2011 opgesteld, welke is gebaseerd
     Beleidsindicatoren         op een verdere uitwerking    van maatregelen
                                                         Begroting  2018        die in 2006 zijn voorgesteld.
                                                                                     Jaarrekening  2018       Er zijn
                                                                                                               Resultaat  2016
                                verbeterplannen opgesteld     om het bedrijfsresultaat
                                                         Streefwaarde                   te verbeteren
                                                                         indicator Gerealiseerde       en het subsidieresultaat
                                                                                                    indicator
                                te beheersen. De rekening 2007 wijst uit dat de EMCO-groep een positief resultaat heeft
                                behaald t.o.v. de begroting. Het resultaat is voor € 0,33 mln. bestemd voor toekomstige
                                        Emmense
                                frictiekosten.     beleidsindicatoren
                                               Een interne rapportage aan het DB van 27 augustus 2008 over de
             Afvalscheiding doorverbeterplannen
                                  huishoudens     uit 2006 is eveneens   positief. Deze rapportage
                                                               75% (in 2020)                 62,5%geeft aan dat van     plannen
                                                                                                                      56%
                                het begrote structurele effect van bijna 1,8 mln. in 2010 meer dan gerealiseerd zal zijn.
                        Beleidsindicatoren
                                Ondanks dezeBesluit    Begroten
                                                positieve geluidenen   Verantwoorden
                                                                   prognosticeert    EMCO-groep in de halfjaarrapportage
                                2008 een tekort van 0,2 tot 0,4 mln. over geheel 2008. Opvallend zijn een meevallende
       Omvang huishoudelijk restafval    kg/inwoner
                                rijksbijdrage                100 kgexploitatieresultaat.
                                              en een tegenvallend    (in 2020)             De210  kg
                                                                                              nu geprognosticeerde   257 kg
                                begrotingsoverschrijding kan worden opgevangen binnen de resultaatbestemming 2007
                                van de EMCO-groep, mits het bestuur van de EMCO-groep daartoe besluit.

                                 WSW
                                 De WSW is met ingang van 1 januari 2008 gewijzigd. De modernisering van de WSW is
                                 ingezet om de beweging van SW-geïndiceerde van binnen naar buiten te stimuleren.
                                 Daarvoor is een aantal wetstechnische aanpassingen vastgesteld, waarmee de wetgever
                                 beoogt de rol van gemeenten te versterken. Dit betekent o.a. dat de subsidieverstrekking
                                 vanaf 2008 aan individuele gemeenten wordt verstrekt en dat van gemeenten een sterkere
                                 regievoering wordt verwacht.
                                 De gemeente Emmen heeft BMC opdracht verstrekt de gemeente te ondersteunen bij de
                                 bestuurlijke discussie over de invulling van de regierol en de aansturing van EMCO.
                                 Dit heeft geleid tot de notitie “Marsroute regievoering”, twee miniconferenties in mei en
                                 juni 2007 en de startnotitie Sturing op de WSW en EMCO (juni 2007). De raad is middels in
                                 het eerste kwartaal in een informatiebijeenkomst geïnformeerd over deze startnotitie. In
                                 het laatste kwartaal van 2008 zullen aan College en Raad voorstellen worden gedaan voor
                                 de implementatie van de gemoderniseerde WSW.




Jaarstukken 2018                                                                                                              87
</pre>

====================================================================== Einde pagina 87 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 88 ======================================================================

<pre>  5.5. Wat heeft het gekost?
  Programma 5 Bouwen, wonen en milieu
                  Taakveld (Bedragen * € 1.000)       Primitieve           Begroting            Rekening             Verschil
                                                      begroting                                                     Begr/Werk
   Afval                                                           9.280               10.493              10.533           -40
   Beheer overige gebouwen en gronden                              3.147                3.721               3.982           -260
   Cultureel erfgoed                                                  97                 155                 125                31
   Grondexploitatie (niet bedrijventerreinen)                      7.431                7.687               6.446          1.241
   Milieubeheer                                                    4.320                6.029               5.561               469
   Riolering                                                       7.232                7.214               6.314               900
   Ruimtelijke Ordening                                            1.240                1.542               1.531               11
   Wonen en bouwen                                                 4.058                5.955               5.901               54
   Totaal lasten                                              36.804               42.798               40.392            2.405
   Afval                                                          12.892               14.091              14.536           -445
   Beheer overige gebouwen en gronden                              2.680                3.517               4.098           -581
   Cultureel erfgoed                                                   0                   0                   8                 -8
   Grondexploitatie (niet bedrijventerreinen)                      7.234                7.781               5.548          2.233
   Milieubeheer                                                        0                  70                 457            -387
   Riolering                                                      10.453               10.776               9.986               791
   Ruimtelijke Ordening                                                0                   0                  49                -49
   Wonen en bouwen                                                 2.511                3.179               3.241               -62
   Totaal baten                                               35.769               39.414               37.922            1.492
   Saldo 5 Bouwen, Wonen en Milieu (bruto)                         1.035               3.384               2.470            914
   Beheer overige gebouwen en gronden                                  0                 513                 230                283
   Cultureel erfgoed                                                  11                  11                  11                 -0
   Grondexploitatie (niet bedrijventerreinen)                          0                 296                 296                  0
   Milieubeheer                                                      698                2.155               1.528               627
   Ruimtelijke Ordening                                                0                  19                   3                16
   Wonen en bouwen                                                   610                1.702               1.443               259
   Totaal onttrekking                                              1.319               4.696               3.511          1.185
   Beheer overige gebouwen en gronden                                  0                 190                 165                25
   Milieubeheer                                                    1.794                 794                 794                  0
   Wonen en bouwen                                                   654                 946                1.000               -54
   Totaal storting                                                 2.448               1.930               1.959            -29
   Mutatie reserves                                                1.129           -2.766               -1.552           -1.214
   Saldo 5 Bouwen, Wonen en Milieu (netto)                         2.164                 618                 918           -300


   Verschillenanalyse                                                                             N/V                  Bedrag
   De verschillen tussen de begroting na wijziging en werkelijk zijn op hoofdlijnen als volgt te verklaren:
   Lasten:
   Afval
          De productovereenkomst van Area is gedurende het jaar opgehoogd met het                 N                             64
           reinigingsbestek. Dekking zit deels bij riolering.
   Beheer overige gebouwen en gronden
          Lasten van de buiten gebruik gestelde scholen. Dekking is gevonden in de                N                             86
           opbrengsten van de verkoop van de Bente in Emmercompascuum (zie baten)
          De baten en lasten van het Atlastheater en de wereld van de ontmoeting zijn             N                            135
           nog niet juist en volledig in de begroting verwerkt; dit betreft m.n. de
           eigenaarslasten.
          Hogere lasten op de bedrijfsvoering van Vastgoed en Grondzaken. Dit wordt               N                             66
           deels veroorzaakt door krapte op de arbeidsmarkt voor specialistisch personeel.
           Het nadeel wordt voor een deel weer goedgemaakt door een doorbelasting van
           kosten (zie baten)
          De werkzaamheden van de sloop van een aantal gebouwen zijn nog niet                     V                            220
           afgerond. De onttrekking van de reserve zal daardoor ook lager zijn (zie ook
           nadeel op onttrekking reserve)
          Toegenomen werkzaamheden bij het beheer en onderhoud van de NIEGG                       N                            150
           gronden (o.a. zonnepark Oranjepoort) zie ook baten
          De baten en lasten van het nieuwe kindcentrum Emmerhout zitten nog niet juist           N                            118
           en volledig in de begroting (zie ook baten)
   Grondexploitatie (niet bedrijventerreinen)
          Kosten gemaakt voor faciliterende grondcomplexen die verhaald zijn op                   N                            137
           projectontwikkelaars. Zie baten.
          Minder kosten bouw- en woonrijp maken van grondexploitaties dan gepland                 V                       1.531



Jaarstukken 2018                                                                                                                      88
</pre>

====================================================================== Einde pagina 88 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 89 ======================================================================

<pre>          Hogere rentelast doorberekend aan grondexploitaties                                 N    120
   Milieubeheer
          Lagere lasten jaarprogramma 2018 Bodembeheer (zie nadeel bij onttrekkingen          V    266
           reserves)
          Vanuit de reserve is budget beschikbaar voor het bewonersplatform                   V    113
           windenergie. De werkelijke kosten worden aan deze reserve onttrokken (zie
           nadeel bij onttrekkingen reserves)
          Een deel van jaarschijf 2018 van energienota 2017-2020 is doorgeschoven naar        V     80
           volgend jaar. Dit leidt voor 2018 tot een lagere onttrekking aan de algemene
           reserve.
          Het meerjarig project “SEREH” (gedekt uit reserve) is nog niet volledig             V    155
           uitgevoerd.
          De lasten met betrekking tot windenergie zijn te verhalen op derden (zie baten)     N    347
          Lagere apparaatskosten op beleidsadvies milieu                                      V    108
          Vrijval saldo Klimaatakkoord                                                        V     60
   Riolering
          Investeringen, planvorming en onderzoeken zijn vertraagd door gebrek aan            V    959
           capaciteit en externe factoren (o.a. inspraak bewoners). Hierdoor wordt er
           minder onttrokken aan de voorziening Riolering dan was voorzien (zie nadeel bij
           baten)
          Lasten samenwerking waterketen worden gedeclareerd bij de                           N    117
           samenwerkingspartners (zie voordeel bij de baten)
          Minder aantal rioolaansluitingen door minder nieuwbouw van woningen                 V     58
   Wonen en bouwen
          Onderbesteding beschikbare budget voor besteding uren voor Integrale aanpak         V     68
           Wonen (zie nadeel bij onttrekking reserves)
          De uitgaven in het kader van het ‘Aanvalsplan’’ zijn volgens de prognose van        V    131
           uitvoering geraamd met daartegenover een onttrekking aan de reserve. In
           werkelijkheid wijkt dit af van de prognose (zie nadeel bij onttrekkingen reserve)
          Het nadeel in de begroting van het programma omgevingswet is het gevolg van         N    137
           het laten vervallen van de onttrekking aan de reserve eenmalige kosten van
           € 292.000 ten gunste van het bedrijfsvoeringresultaat 2018
          Geraamd maar nog niet uitgegeven deel van het budget voor wijkaanpak                V     74
           Emmerhout energieneutraal. Kosten komen in 2019 (zie nadeel bij de
           onttrekkingen).
          Extra lasten voor onderhoud van woonwagens (zie ook onttrekkingen)                  N     69
          Nadeel door extra vaste lasten (waterschapslasten, onroerendezaakbelasting          N     67
           enz).
          Vrijval van het saldo van Emmen Revisited.                                          V     68
   Baten:
   Afval
          Het saldo van de afvalstoffenheffing wordt onttrokken uit de voorziening            V    408
           afvalstoffenheffing.
          Hogere baten vanuit de Nedvang vergoeding                                           V     56
   Beheer overige gebouwen en gronden
          De opbrengsten bij verkoop van de buiten gebruik gestelde “Halma” school in         V    183
           Nieuw Dordrecht en De Bente in Emmercompascuum (deel als dekking voor de
           lasten buiten gebruik gestelde scholen)
          De baten en lasten van het nieuwe kindcentrum Emmerhout zitten nog niet juist       V    144
           en volledig in de begroting (zie ook lasten)
          Baten beheer en onderhoud NIEGG en overige gronden (zie ook lasten)                 V    162
          De baten (en lasten)van het Atlastheater en de wereld van de ontmoeting zijn        V     88
           nog niet juist en volledig in de begroting verwerkt. Dit wordt meegenomen in de
           begroting 2019.
   Grondexploitatie (niet bedrijventerreinen)
          Grondverkopen blijven achter bij prognose Berap II, omdat een geplande              N     62
           verkooptransactie (omvang circa € 60.000,-) niet meer gepasseerd is dit
           begrotingsjaar. Deze werd wel ver- wacht. Deze zal nu naar verwachting in het
           eerste kwartaal van 2019 passeren.
          Bijdragen die verhaald zijn op projectontwikkelaars voor kosten die gemaakt zijn    V    137
           door gemeente voor faciliterende grondcomplexen.
          Minder verkoop van bouwgrond dan geraamd                                            N   1.412
          Resultaat op afgesloten grondexploitaties                                           N     115
          Tussentijdse resultaatneming op grondexploitaties (POC-methode)                     V     823


Jaarstukken 2018                                                                                           89
</pre>

====================================================================== Einde pagina 89 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 90 ======================================================================

<pre>         Treffen extra voorzieningen voor grondexploitaties bedrijventerreinen en          N   1.508
          woningbouw
         Lagere vrijval van de voorziening strategische gronden                            N    111
   Milieubeheer
         De lasten met betrekking tot windenergie zijn te verhalen op derden (zie lasten   V    347
   Riolering
          Lagere aanwending (dan verwacht) van de voorziening als gevolg van het           N   1.033
           resultaat van baten en lasten van riolering en rioolheffing
          Hogere opbrengst rioolrechten                                                    V     61
          De lasten van de samenwerking waterketen worden verdeeld over de                 V    123
           samenwerkingspartners
   Wonen en bouwen
          Bijdrage De Toegang in kosten inhuur telefonie                                   V     52

   Reserves
   Onttrekking:
   Beheer overige gebouwen en gronden
         De werkzaamheden van de sloop van een aantal gebouwen zijn nog niet               N    246
          afgerond. Hierdoor is minder onttrokken in 2018
   Milieubeheer
         Vanuit de reserve windenergie is budget beschikbaar. De werkelijke lasten voor    N    113
          2018 zijn onttrokken.
         Een deel van jaarschijf 2018 van energienota 2017-2020 is doorgeschoven naar      N     80
          volgend jaar. Dit leidt tot een lagere onttrekking aan de algemene reserve.
         Het meerjarig project “SEREH” (gedekt uit reserve) is nog niet volledig           N    155
          uitgevoerd.
         Lagere lasten jaarprogramma 2018 Bodembeheer (zie voordeel bij de lasten )        N    266
   Wonen en bouwen
         De uitgaven in het kader van het ‘Aanvalsplan’’ zijn volgens de prognose van      N    131
          uitvoering geraamd met daartegenover een onttrekking aan de reserve. In
          werkelijkheid wijkt dit af van de prognose (zie het voordeel bij de lasten)
         Onderbesteding beschikbare budget voor besteding uren voor Integrale aanpak       N     68
          Wonen (zie voordeel bij lasten)
         Onderbesteding beschikbare budget voor wijkaanpak Emmerhout                       N     84
          energieneutraal (zie het voordeel bij lasten en baten)
         Onttrekking egalisatiereserve woonwagens voor onderhoud van woonwagens            V     69
          (zie ook lasten)




Jaarstukken 2018                                                                                        90
</pre>

====================================================================== Einde pagina 90 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 91 ======================================================================

<pre>   Programma 6.               Inkomensondersteuning
   Deelgebieden
   Het programma Inkomensondersteuning omvat beleid en activiteiten die door de gemeente op dit terrein worden
   ontwikkeld c.q. ondernomen. De volgende taken maken deel uit van dit programma:
    Inkomen: inkomensvoorziening voor mensen in de Participatiewet, IOAW, IOAZ; uitvoering van bijzondere
      bijstand, minimabeleid en Individuele Inkomenstoeslag;
    Maatschappelijke zaken en zorg - door middel van schulddienstverlening - het (vroegtijdig) oplossen van (de
      oorzaken van) financiële problemen.
    Armoedebeleid.




   6.1.      Beknopte schets van de ontwikkelingen in 2018
    Armoedebeleid en passend aanbod financiële ondersteuning
    In december heeft de gemeenteraad het meerjarige beleid op het gebied van schulden, armoede en minima-beleid
    (SAM) vastgesteld. Het SAM-beleid heeft als centrale doelstelling:
    ‘Met een integrale, inzet en goed bereikbare, laagdrempelige dienstverlening meer mensen duurzaam uit een
    (uitzichtloze) schulden- of armoedesituatie helpen’.
    Dit doel hebben we uitgewerkt in zeven actielijnen: Preventie en vroegsignalering, Jeugd, Activerend beleid gericht
    op werk, integrale, laagdrempelige dienstverlening (ook voor ZZP-ers), Laaggeletterdheid en intergenerationele
    armoede., aanpak instroom en kosten beschermingsbewind en tot slot energietransitie. Om te beoordelen wat het
    effect is van ons beleid hebben we gericht aandacht voor monitoring. Ook koppelen we aan de verdere
    ontwikkeling van ons beleid een programma van scholing en deskundigheidsbevordering.

    Bijstandsvolume
    In 2018 is ons bijstandsvolume gedaald van 3.444 naar 3.248. Dit is een daling van 5,7% tov het eindvolume 2017.
    Uit de benchmark grote gemeenten (20 gemeenten) blijkt een gemiddelde daling van zo’n 5,1% . De instroom was
    met 908 historisch laag (in 2017 nog 1.139). Met name de instroom van statushouders en WW gerelateerde
    instroom laten een duidelijk (lagere) instroom zien dan in het jaar ervoor.
    De uitstroom in 2018 laat een duidelijk neerwaartse trend zien ten opzichte van voorgaande jaren. De totale
    uitstroom is met 1.107 op het niveau van 2012. Zowel de beïnvloedbare uitstroom als de niet-beïnvloedbare
    uitstroom zijn lager dan we verwachtten. Deze ontwikkeling hebben we meegenomen in het meerjarig BUIG-
    scenario. De beschreven ontwikkeling maakt dat ons bestand steeds meer gaat bestaan uit inwoners met een grote
    afstand tot de arbeidsmarkt waardoor het steeds lastiger wordt deze mensen met succes te matchen naar werk. Dit
    is terug te zien in de lagere uitstroom naar regulier werk dan vorig jaar (117 lager). Menso heeft de doelstelling
    BUIG nagenoeg gerealiseerd. De basisprestatie Menso en de 3 extra (investering)sporen moeten ervoor zorgen dat
    de beïnvloedbare uitstroom op niveau blijft.

    Voor het eerste sindsjaren is er sprake van een voordeling resultaat op het landelijke BUIG budget. Een resultaat
    van zo’n +3% (zo’n € 1,56 miljoen). Het begrotingsresultaat is € 429.000 positief. Enerzijds door lagere uitgaven
    door een gunstig verloop van het gemiddeld aantal uitkeringen, anderzijds door hogere incidentele ontvangsten
    terugvordering en verhaal.

    Huisvesting Statushouders
    Ook bij ons is (op papier) een achterstand ontstaan in de taakstelling huisvesting statushouders. De reden van de
    achterstand is gelegen in het feit dat het COA onvoldoende statushouders aan gemeenten koppelt. Hierdoor
    kunnen gemeenten niet aan de taakstelling voldoen. Ook onze toezichthouder, de provincie, heeft geconstateerd
    dat de taakstelling niet wordt gehaald in verband met onvoldoende statushouders. Het COA wijt één en ander aan
    onder meer een personeelstekort bij de IND in combinatie met de prioriteit die door de IND werd gegeven aan het
    afhandelen van aanvragen van ‘veilige landers’ en aanvragen tot gezinshereniging. Daarnaast speelde in onze
    gemeente ook dat de huisvesting van grote gezinnen meer tijd nodig had door schaarste in aanbod aan de
    huisvestingskant.

   6.2.      Wat hebben we gedaan in 2018?
   Voorgenomen maatregelen/acties en uitgevoerd/stand van zaken
   INKOMENSREGELING                                  TOELICHTING
   Rechtmatig en doeltreffend uitvoeren van          Het Pwet volume BOCE is in totaal zo’n 6,7% gedaald. Dit is een forse
   de wettelijke taken in BOCE- verband,             daling. Landelijk (bron; benchmark grote gemeenten) is er sprake van
   onder andere Participatiewet, IOAW, IOAZ          een gemiddelde daling van 5,1%.
   en BBZ




Jaarstukken 2018                                                                                                          91
</pre>

====================================================================== Einde pagina 91 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 92 ======================================================================

<pre>   Snel, éénvoudig en betrouwbaar            In 2018 is verder ingezet op het inrichten van een digitaal
   verstrekken van een uitkering             uitkeringsproces. De komende jaren wordt stapsgewijs naar een
                                             digitaler proces toegewerkt. Onder andere GBI (en zaakgericht
                                             werken) gaat hier een belangrijke bijdrage aan leveren. De standaard
                                             digitale producten, zoals webshop, BUR+ en de Persoonlijke Internet
                                             Pagina (PIP) zijn niet verder doorontwikkeld. Wel zijn op gebied van
                                             handhaving andere onderzoekstechnieken ingezet en is het nieuwe
                                             handhavingsbeleidsplan aangenomen. Ook zijn de voorbereidingen
                                             getroffen voor een nieuwe webshop die invulling gaat geven aan
                                             excellente dienstverlening.

                                             De uitkering is in 2018 tijdig uitbetaald en de resultaten op het
                                             gebied van handhaving bevestigen het beeld van een betrouwbare
                                             uitkering.
   Inzetten op het krijgen van meer          We hebben in 2018 een convenant afgesloten met de politie Zuid-
   onderzoekswaardige signalen mogelijke     Oost Drenthe om gegevens uit te wisselen. Inmiddels is duidelijk hoe
   fraude (100 per jaar):                    de daadwerkelijke uitwisseling moet verlopen.
   * Ontwikkelen van een digitaal meldpunt
      fraude                                 Door middel van data-analyses hebben we afgelopen jaar de nodige
   * Meer persberichten                      signalen gegenereerd en onderzocht. De rechtmatigheidsscreening
   * Implementeren nieuwe technieken         vindt in 2019 plaats.
      digitaal rechercheren
   * Uitvoeren van een
      rechtmatigheidsscreening
   Uitvoeren, armoedepact, subsidie aan      Het Armoedepact is in 2018 vijf keer bijeen gekomen. Binnen het
   maatschappelijke organisaties en het      Armoedepact worden afspraken gemaakt over de samenwerking
   verstrekken van noodhulp;                 tussen partijen en worden activiteiten gezamenlijk opgepakt. De
                                             activititeiten zijn gericht op preventie van armoede en ondersteuning
                                             van de doelgroep. Doel van het Armoedepact is om sneller en dichter
                                             bij mensen activiteiten aan te bieden om op deze manier te zorgen
                                             dat armoede wordt voorkomen en dat mensen in een armoede-
                                             situatie worden ondersteund. In 2018 bestaat het Armoedepact uit de
                                             volgende maatschappelijke organisaties: St. Leergeld, Voedselbank
                                             Zuidoost-Drenthe, St. Knip, het Leger des Heils, Humanitas, Dabar,
                                             Sedna, De Toegang (schulddienstverleners). Daarnaast onderzoeken
                                             we op dit moment of het zinvol is om woningcorporaties te laten
                                             aanschuiven. Het prioritaire thema was in 2018 vanwege het
                                             toenemend aantal gezinnen met schulden-problematiek: bewind-
                                             voering/ budgetbeheer. Verschillende aspecten hiervan zijn belicht.

                                             Naast de reguliere subsidieverlening aan maatschappelijke partners
                                             als Voedselbank Zuidoost-Drenthe, Stichting Knip, Stichting Leergeld
                                             Emmen, Jeugdfonds Sport en Cultuur zijn met het Kindpakket 2018
                                             de bestaande regelingen uitgebreid (met bijvoorbeeld de geldlessen
                                             voor jongeren op scholen door Stichting Knip, het zwemarrangement
                                             Bartje leert zwemmen van Jeugdfonds Sport).

                                             Het Noodfonds is ook in 2018 beschikbaar gesteld voor onverwachte
                                             en urgente noodsituaties. De middelen vanuit het Noodfonds zijn
                                             aanvullend op het budget dat maatschappelijke partners in ‘eigen
                                             kas’ hebben voor noodsituaties. In de praktijk is er zelden een beroep
                                             op het fonds gedaan. Uit navraag is gebleken dat het vaak gaat om
                                             een relatief klein bedrag (tot €100) in gevallen van nood. De
                                             maatschappelijke partners hebben op deze wijze klein urgent leed
                                             tot op heden zelf weten te ondervangen.




Jaarstukken 2018                                                                                                    92
</pre>

====================================================================== Einde pagina 92 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 93 ======================================================================

<pre>   Uitvoeren kindpakket in blijvende dialoog    Met het Kindpakket worden kinderen en jongeren gestimuleerd om
   met kinderen en maatschappelijke             aan sociale, culturele en sportieve activiteiten deel te nemen.
   organisaties
                                                In 2018 is de bundeling van het Kindpakket na zorgvuldige
                                                afstemming met uitvoerders, vertegenwoordigers van kinderen,
                                                bestaande in- en externe partners en met de samenwerkende
                                                maatschappelijke parters, tot stand gekomen.

                                                De middelen van 2018 zijn volledig, op basis van vier uitgangspunten,
                                                incidenteel ingezet met als doel bij te dragen aan het kansrijk
                                                opgroeien van kinderen die in armoede leven. De middelen ten
                                                behoeve van het Kindpakket zijn volledig besteed. Een deel ervan,
                                                namelijk € 200.000,-, is op basis van bevindingen van de accountant
                                                ten laste van de begroting van 2019 gebracht. Dit heeft te maken met
                                                het moment van de betaling van deze middelen.

                                                Daarnaast is verder geïnvesteerd op de onderdelen ‘in dialoog met de
                                                jongeren en het maatschappelijk middenveld’ (projecten Speaking
                                                Minds met de Jongeren Advies Raad en PRO Emmen) en ‘met
                                                innovatie door ontwikkelen’ (bijvoorbeeld door ervaringsdeskundi-
                                                gen in armoede en sociale uitsluiting op te leiden en/ of ook de
                                                kinderen een stem in beleidsontwikkeling te geven).

   Doorontwikkelen armoedebeleid                In 2018 is een integraal schulden-, armoede- en minimabeleid (SAM)
                                                ontwikkeld, dat in december jl. in de gemeenteraad is vastgesteld.
   Het bevorderen van bekendheid van            In 2018 is de folder minimaregelingen en flyer Kindpakket huis-aan-
   inkomensondersteunende maatregelen           huis bezorgd bij de uitkeringsgerechtigden. Daarnaast is het
                                                promotiemateriaal ook digitaal en/ of schriftelijk onder de aandacht
                                                gebracht bij in- en externe ketenpartners (zoals de leden van het
                                                Armoedepact, gebiedsteams, onderwijsinstellingen etc.).

                                                Daarnaast is er een serie advertenties geplaatst in de Emmen.nu om
                                                het Kindpakket te promoten. De Kindfondsen hebben aangegeven
                                                naar aanleiding hiervan een toename van aanvragen te signaleren.

   Verdere doorontwikkeling producten           In 2018 heeft een projectgroep zich bezig gehouden met de
   inzake digitalisering, onder andere          doorontwikkeling van de Participatiewebshop. Eén van de resultaten
   participatiewebshop, persoonlijke internet   van de projectgroep is de oplevering van een programma van eisen,
   pagina en statusformulieren.                 waaraan de toekomstige Participatiewebshop zal moeten voldoen.
   Maatschappelijke partners zijn goed op de    De wensen van de gebruikers zijn hierin meegenomen. Duidelijk was
   hoogte omtrent de toegang tot onze           dat de huidige webshop niet zal kunnen voldoen aan de gestelde
   digitale diensten                            eisen. We gaan daarom een nieuwe webshop ontwikkelen waarmee
                                                we invulling geven aan excellente dienstverlening.

                                                Inwoners kunnen reeds gebruik maken van de persoonlijke internet
                                                pagina (PIP). Hierdoor hebben ze de mogelijkheid om via een
                                                beveiligde omgeving (DigiD) een gewijzigde IBAN, email,
                                                telefoonnummer en vakantie door te geven. Daarnaast hebben ze via
                                                de PIP de mogelijkheid om de uitkeringssprecificaties in te zien.

                                                Uit onderzoek/ pilot is gebleken dat het statusformulier onvoldoende
                                                wijzingen heeft opgebracht om deze halfjaarlijks in te zetten. De
                                                bijstandsgerechtigde heeft voldoende mogelijkheden, om
                                                wijzigingen die van invloed kunnen zijn op de uitkering, door te
                                                geven.

   Kwetsbare burgers met financiële             Met de Zorgverzekering op Maat wordt gekeken naar wat mensen
   problemen krijgen een                        echt nodig hebben, zodat daar een passende zorgverzekering bij kan
   maatwerkvoorziening aangeboden, o.a.         worden afgesloten. Hieruit is gebleken dat mensen flink kunnen
   via inkomensbeheer en zorgverzekering op     besparen op deze kosten. Dit biedt financiële ruimte die voor andere
   maat                                         doeleinden kan worden ingezet waaronder maatschappelijke
                                                participatie. We hebben ook in 2018 actief ondersteuning geboden
                                                bij de overstap naar de passende zorgverzekering.




Jaarstukken 2018                                                                                                       93
</pre>

====================================================================== Einde pagina 93 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 94 ======================================================================

<pre>   Bij de gehuisveste statushouders hebben     In 2018 is van 40 statushouders de uitkering voor levensonderhoud
   we maximaal ingezet op                      beëindigd. In 21 gevallen is de uitkering beëindigd omdat men een
   arbeidsparticipatie en taalbeheersing       opleiding is gaan volgen. De overige 19 uitkeringen zijn beëindigd
                                               vanwege aanvaarding van regulier werk. Er is in 2018 geen
                                               loonkostensubsidie ingezet om uitstroom naar werk te realiseren.

   De groep bijstandsgerechtigden met een      Met de tegenprestatie hebben we nadere invulling gegeven aan het
   grote tot onoverbrugbare afstand tot de     verhogen van de maatschappelijke participatie van onze inwoners.
   reguliere arbeidsmarkt wordt een            Ongeveer 40% van de klanten (doelgroep 4) verrichtte een
   tegenprestatie opgelegd die vervult kan     tegenprestatie. Screening van de doelgroep vindt plaats doordat de
   worden met een maatschappelijke taak.       gemeenteraad extra financiële middelen beschikbaar heeft gesteld.
   Betrokkenen kunnen deze taak naar eigen
   inzicht en bij voorkeur in de eigen
   leefomgeving uitvoeren. Hierdoor is
   handhavend toezicht op de verplichting
   minder noodzakelijk
   Via deelname aan de Alliantie van Kracht    Er is in de regio van de Veenkoloniën sinds enkele jaren veel
   doen we de komende jaren aan                aandacht voor het vraagstuk van intergenerationele armoede.
   kennisontwikkeling en professionalisering   Er is een Alliantie van Kracht opgericht waar de BOCE-gemeenten bij
   rond intergenerationele armoede in de       zijn aangesloten. In 2018 is een onderzoek gestart door de
   Veenkoloniën.                               Rijksuniversiteit Groningen naar intergenerationele armoede in de
                                               Veenkoloniën. Op de langere termijn moet dit resultaten opleveren.

                                               Sinds eind 2018 bereiden wij in BOCE-verband een 3-jarige pilot met
                                               15 gezinnen voor. Doel is om met behulp van intensieve
                                               ondersteuning en gezinsvolgende budgetten een praktische invulling
                                               te geven aan het doorbreken van intergenerationele armoede.



   6.3.     Wat hebben we bereikt in 2018?

   Voorgenomen maatregelen/acties en uitgevoerd/stand van zaken

   INKOMEN

                                               In 2018 is het Pwet volume gedaald van 3.444 naar 3.248. Dit is een
   Bieden tijdelijke rechtmatige               daling van 5,7% ten opzichte van het eindvolume 2017. Uit de
   inkomensondersteuning; algemene             benchmark grote gemeenten (20 gemeenten) blijkt een gemiddelde
                                                                                             e
   bijstand, bijzondere bijstand en            daling van zo’n 5,1%. Hiermee scoren we een 6 plek. Het aantal
   armoedebestrijding                          klanten dat gebruik maakt van de webshop is gestegen en de
                                               onderbesteding is afgenomen.
   Het verhogen van de maatschappelijke        Om de maatschappelijke participatie te verhogen (iedereen doet mee
   participatie (“iedereen doet mee naar       naar vermogen) hebben we (naast de webshop) in 2018 ook ingezet
   vermogen”)                                  op het kindpakket.

                                               Het aantal klanten dat een budget in de webshop toegekend is, is 60
                                               hoger dan in 2017. Het gebruik van het budget is met 1% naar 94%
                                               gestegen. Hiermee is de onderbesteding uitgekomen op 6%.

                                               Ook met de tegenprestatie is nadere invulling gegeven aan het
                                               verhogen van de maatschappelijke participatie.

                                               Met de Regeling Ontplooiing en Ontwikkeling volgen klanten een
                                               cursus / training om makkelijker mee te kunnen doen (bijvoorbeeld
                                               een computercursus).


   Op basis van genoemde
   hoofddoelstellingen zijn de volgende
   subdoelen geformuleerd:




Jaarstukken 2018                                                                                                    94
</pre>

====================================================================== Einde pagina 94 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 95 ======================================================================

<pre>   Beperking van instroom in de uitkering          De instroom Pwet 2018 is historisch laag. Met beleid wordt getracht
                                                   het aantal instromers te beperken (preventie). De preventie op deze
                                                   aanvragen is historisch gezien zo’n 30%. Ook in 2018 is de preventie
                                                   rond 30% uitgekomen.

                                                   Met name de instroom vanuit de werkloosheidswet en statushouders
                                                   laat een duidelijke trendbreuk zien en was erg laag. De economische
                                                   voorspoed is hierin terug te zien.

   Bevordering van uitstroom uit de uitkering      Op het gebied van rechtmatigheid, gericht op uitstroom door inzet
   (op gebied van rechtmatigheid, voor             van handhaving en sociale recherche en door handhaving in het
   doelmatigheid zie programma 9);                 proces, laat al een aantal jaren op rij een negatieve afwijking zien.
                                                   De oorzaak hiervan is dat we de laatste jaren hebben ingezet op een
                                                   intensiever klantcontact. Ook hebben we veelvuldig (preventief)
                                                   gecommuniceerd om het fraudebewustzijn van
                                                   uitkeringsgerechtigden te vergroten. Naast deze inzet gericht op de
                                                   klant hebben we de bedrijfsvoering verder ingericht om de
                                                   ontwikkelingen in de maatschappij te kunnen volgen. Hiervoor zijn
                                                   nieuwe technieken ingezet en is de kennis van medewerkers
                                                   vergroot.
   Voorkomen dat burgers in problematische         Voorkomen dat burgers in problematische schulden raken begint met
   schuldensituaties geraken.                      het vergroten van het financieel bewustzijn. Stichting Knip verzorgt
                                                   in dat kader budgettrainingen met als doel om de financiële
                                                   zelfredzaamheid te vergroten. De stichting heeft in dat kader in 2018
                                                   subsidie ontvangen.

                                                   De toegang tot de schulddienstverlening vindt sinds 1 januari 2018
                                                   plaats binnen Stichting De Toegang. De dienstverlening wordt dicht
                                                   bij de burger uitgevoerd door middel van ondersteuning door de
                                                   sociale-/en of gebiedsteams waarvan schulddienstverlening onderdeel
                                                   uit maakt. Verder is schulddienstverlening werkzaam bij de
                                                   woningcorporaties, Emco en Menso. Eén en ander werkt
                                                   drempelverlagend en de zichtbaarheid van de dienstverlening wordt
                                                   vergroot



    6.4.      Meting

     De beleidsindicatoren geven een toelichting op de bovenstaande paragrafen "Wat willen we
     bereiken"en "Wat doen we ervoor" en helpen daarmee het sturen op de in 2018 voorgenomen
     maatschappelijke effecten. In bijlage E zijn alle BBV-beleidsindicatoren op genomen.



     Beleidsindicatoren                          Gerealiseerde      Begroting 2018    Jaarrekening
                                                indicator (meest    Streefwaarde      2018
                                                recente jaar)       indicator         Gerealiseerde
                                                                                      indicator
                                        Emmense beleidsindicatoren
     Participatiewet aantal uitkeringen           3.444 (2017)           3.365             3.242
     Instroom Participatiewet (aantal in
     administratie)                               1.139 (2017)           1.225              908
     Beinvloedbare uitstroom rechtmatigheid
     handhaving                                     103 (2017)            148               123

                         Beleidsindicatoren Besluit Begroten en Verantwoorden
     Personen met een bijstandsuitkering        3.944 / 107= 36,8                      3.717 / 107 =
     (Pwet) (aantal per 1.000 inw. 18 jr e.o.)                        46,4
                                                     (2017)                                 34,7
     Kinderen in uitkeringsgezin tov kinderen    1.551 / 20.090 =                     1.509 / 19.640 =
                                                                         8,9%
     onder de 18 in gemeente (% tot 18 jr)        7,72% (2017)                            7,68%




Jaarstukken 2018                                                                                                          95
</pre>

====================================================================== Einde pagina 95 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 96 ======================================================================

<pre>   6.5.      Wat heeft het gekost?
   Programma 6 Inkomensondersteuning

              Taakveld (Bedragen * € 1.000)          Primitieve           Begroting            Rekening             Verschil
                                                     begroting                                                     Begr/Werk
   Inkomensregelingen                                            62.828               65.894              67.442         -1.548
   Totaal lasten                                              62.828              65.894              67.442              -1.548
   Inkomensregelingen                                            52.150               56.262              58.367          -2.105
   Totaal baten                                               52.150              56.262              58.367              -2.105
   Saldo 6 Inkomensondersteuning (bruto)                      10.678                  9.632               9.075             557
   Inkomensregelingen                                               750                 825                 825                 0
   Totaal onttrekking                                              750                  825                 825                 0
   Mutatie reserves                                               -750                 -825                -825                 0
   Saldo 6 Inkomensondersteuning (netto)                          9.928               8.807               8.250             557




   Verschillenanalyse                                                                                               N/VBedr
                                                                                                                          ag
   De verschillen tussen de begroting na wijziging en werkelijk zijn op hoofdlijnen als volgt te verklaren: (bedrag x 1.000)
   Lasten:
   Inkomensregelingen

   Bijzondere bijstand en minimabeleid; lagere uitgaven bewindvoering doordat het aantal klanten met                V          178
   bewindvoering (66 minder) lager is uitgevallen dan verwacht en een klein prijsvoordeel van € 14 per
   klant per jaar. Tevens is er minder gebruik gemaakt van woninginrichting (leenbijstand)

   Participatiewet; Per saldo baten en lasten is het resultaat inclusief de Baan-Afspraak-Banen € 60.000             N     1.627
   voordelig. Echter worden baten en lasten afzonderlijk geadministreerd (zie baten).
   Participatiewet; de hogere uitkeringslasten IOAW/Z worden gecompenseerd door de hogere inkomsten                  N         159
   (zie baten). Per saldo is er een voordeel van € 54.000.
   Participatiewet; Bij het Traject Zelfstandigen (BBZ) is in 2017 een inhaalslag gemaakt. Dat heeft effect          V         251
   voor 2018. De taken - voor verwerking van het aanvraagproces - zijn ingaande 2018 extern belegd bij
   Menso. Een deel van het resultaat Bbz hoort bij de BUIG.
   Niet begrote loonkosten voor gedetacheerd personeel De Toegang. Deze worden gecompenseerd door                    N         322
   hogere inkomsten.
     De lasten van het Kindpakket waren begroot in 2018 terwijl de regeling betrekking heeft op 2018 en             V       197
     2019. Het onbenutte saldo van 2018 valt vrij, hiervoor zal in 2019 mogelijk een claim via Berap-1
     worden gedaan.
   Baten:
   Inkomensregelingen
   Participatiewet; Per saldo baten en lasten is het resultaat inclusief de Baan-Afspraak-Banen € 60.000             V     1.679
   voordelig. Echter worden baten en lasten afzonderlijk geadministreerd (zie lasten).
   Participatiewet; de hogere inkomsten IOAW/Z worden gecompenseerd door de hogere lasten (zie lasten).              V         213
   Per saldo is er een voordeel van € 54.000.
   Participatiewet; Hogere ontvangsten aflossing Leenbijstand.                                                       V          72
   Participatiewet; de lagere uitgaven van BBZ zijn (voor een deel) declarabel. Inclusief het declarabele deel       N         420
   en een aanvullende uitkering voor BBZ 2018 zijn er ook lagere inkomsten.
   De afrekening opvang statushouders over 2017 laat voor 2018 een klein voordeel zien. Door verhoogde               V          75
   opvang in 2018 zal ook daar een hogere inkomst voor terugkomen van het Rijk.
   Inkomsten van onder andere gedetacheerd personeel De Toegang. Deze dienen ter dekking van de                      V         346
   uitgaven (zie lasten)
   Prijs- en hoeveelheidsverschillen deelovereenkomst BOCE uitvoering participatiewet                                V          73




Jaarstukken 2018                                                                                                                     96
</pre>

====================================================================== Einde pagina 96 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 97 ======================================================================

<pre>   Programma 7.                 Openbare ruimte en Verkeer en Vervoer

  Deelgebieden
    Het programma ‘Openbare ruimte en Verkeer en Vervoer’ omvat de aanleg en het onderhoud van wegen, straten,
    pleinen, groenvoorzieningen, openbare verlichting en kanalen. Ook omvat dit programma het beleid en de
    activiteiten die van invloed zijn op een goede bereikbaarheid van Emmen via het (inter)nationale net van
    verbindingen en een veilige ontsluiting van het centrum en de woon- en werkgebieden.

  7.1. Beknopte schets van de ontwikkelingen in 2018

    Bereikbaarheidsakkoord N391 en N862 Emmen
    Op 20 december 2018 heeft de raad het bereikbaarheidsakkoord vastgesteld en de benodigde aanvullende
    financiering van € 35 miljoen met een structurele kapitaallast van € 1,4 miljoen per jaar met ingang van 2023
    beschikbaar gesteld.
    De verdere invulling en uitwerking zal plaatsvinden op basis van de uitkomsten van een uitgebreid
    omgevingsproces. De realisatie van de wegenruil en de reconstructie van de N391 en de N862 zal gefaseerd in
    deelprojecten plaatsvinden in de periode van 2018 tot en met 2028.

    Wegeninvesteringen
    In 2018 is op meerdere wegen groot onderhoud uitgevoerd. Naast het reguliere budget voor onderhoud wegen is
    er € 3 miljoen extra beschikbaar gesteld voor groot onderhoud wegen wat een grootschalige aanpak mogelijk
    maakt. Een voorbeeld hiervan is de verbinding tussen Emmen en Nieuw-Dordrecht. Van de Oosterveldsestraat en
    Klazienaveensestraat is de asfaltverharding vervangen en een dikker pakket asfalt aangebracht waardoor de
    wegconstructie is versterkt. Op deze manier is de rijbaan klaar voor de toekomst en zal er voorlopig geen regulier
    klein onderhoud aan de verharding nodig zijn. Daarnaast zijn er op meerderde doorgaande wegen de bovenste
    asfalt laag eerder vervangen. Voorbeelden hiervan zijn de Abel Tasmanstraat (Emmen) en de weg Weerdinge –
    Nieuw Weerdinge. Door een groter werkvak in één keer aan te pakken is de overlast voor het verkeer op die route
    beperkt gebleven. De extra middelen maken deze aanpak mogelijk. Het eerder en grootschaliger vervangen van de
    bovenste asfaltlaag, heeft als voordeel dat deze minder kost dan de meerkosten bij het uitstellen hiervan. Het niet
    tijdig uitvoeren van onderhoud aan asfaltverhardingen heeft veelal als gevolg dat een andere en vaker duurdere
    aanpak nodig is.

    Tevens zijn er in 2018 dorpsvernieuwingsprojecten gerealiseerd mede dankzij een bijdrage uit het extra
    beschikbaar gestelde budget van € 3 miljoen. Een voorbeeld hiervan is de Europaweg in Schoonebeek en de
    Krijtlaan in Zandpol. Van de laatste is de voorbereiding in volle gang.
    In 2018 is ook weer extra ingezet op het onderhoud van fietspaden en het verbeteren van fietsroutes tussen dorpen
    onderling en de hoofdroutes naar Emmen. In een onderzoek uit 2017 naar de slechtste fietspaden in Drenthe van
    de Dagblad van het Noorden zijn drie fietspaden in Emmen genoemd. In 2017 is de verbinding van Emmen-
    Centrum naar de wijk Emmerhout aangepakt. In 2018 is onderhoud uitgevoerd aan de twee andere van deze lijst
    namelijk het fietspad tussen Emmen en Weerdinge en tussen Nieuw-Amsterdam en Erica. Een ander voorbeeld is
    het onderhoud van de rijbaan van de Beekweg. Deze maakt onderdeel uit van de fietsroute tussen Schoonebeek en
    Erica.

    Belevingsgestuurd reinigingsbestek
    In 2018 zijn de kwaliteitseisen van het schoonhouden van fiets- en voetpaden, pleinen, wegen, kolken en lijngoten
    opgenomen binnen een beeldgestuurd reinigingsbestek. Area geeft uitvoering aan het beeldbestek welke op een
    belevingsgestuurde wijze wordt uitgevoerd. Voorheen voerden we een frequentie-reinigingsbestek. Om dit te
    realiseren wordt ingezet op een versterkte samenwerking tussen de ketenpartners (Area, EMCO-groep,
    Buurtsupport en gemeente). Met uiteindelijk als doel om de kwaliteit van de openbare ruimte te verhogen, dit
    zowel op technisch- als op belevingsniveau. Voorheen waren slechts enkele gebieden aangewezen als A-
    kwaliteitsgebieden. In het nieuwe bestek zijn de meeste kernen van de gemeente Emmen van B-kwaliteit naar A-
    kwaliteit gebracht. Een A-kwaliteitsgebied heeft een intensiever onderhoudsniveau dan een B- (basis), of C-
    kwaliteitsgebied (extensief).

    Duurzame mobiliteitsdeal Noord-Nederland
    In november 2018 zijn in het bestuurlijk overleg Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport (MIRT)
    de plannen voor slimme en duurzame vastgesteld. Binnen SNN-verband streven we ernaar om een mobiliteitsdeal
    te sluiten met het Rijk. De ondertekening van de deal is in maart 2019 voorzien. De mobiliteitsdeal omvat een
    pakket aan maatregelen op korte en wat langere termijn om duurzame mobiliteit in Noord-Nederland te
    stimuleren. De ambitie is om in 2035 geheel emissieloos vervoer in Noord-Nederland te hebben. Daarnaast neemt
    de gemeente Emmen deel aan het project om in totaal 1.000 extra laadpalen uit te rollen over de gemeenten in de
    provincies Groningen en Drenthe. Voor Emmen zijn in totaal 100 laadpalen gereserveerd. In december 2018 is de
    aanbesteding van de 1.000 laadpalen opgestart. Na verwachting kan in het tweede kwartaal 2019 met de
    plaatsingsprocedure worden gestart.




Jaarstukken 2018                                                                                                          97
</pre>

====================================================================== Einde pagina 97 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 98 ======================================================================

<pre>   7.2. Wat hebben we gedaan in 2018?
   Voorgenomen maatregelen/acties en uitgevoerd/stand van zaken
   KWALITEIT LEEFOMGEVING
   Integraal beheer openbare ruimte         De EMCO groep is verantwoordelijk voor de uitvoering van het
                                            groenonderhoud in de dorpen en wijken. Dit doen zij op basis van
                                            beeldkwaliteitsbestekken. Binnen deze bestekken wordt sterk
                                            gestuurd op de samenwerking met AREA en Buurtsupport. Zo vindt
                                            er onder andere afstemming plaats bij onkruidbestrijding,
                                            bladruimen en graskantsteken en andere werkzaamheden die
                                            elkaar raken.
   Begraven                                 In 2018 zijn de voorbereidingen getroffen om vanaf 2019
                                            natuurbegraven mogelijk te maken. Hiervoor zijn bijeenkomsten
                                            met de belangrijkste uitvaartondernemingen uit de gemeente
                                            georganiseerd. Tevens is de tarievenstructuur op dit nieuwe product
                                            aangepast. Daarnaast is in 2018 een nieuwe beheersverordening
                                            begraafplaatsen vastgesteld. Zie ook paragraaf 7.3.
   BEREIKBAARHEID
   Parkeren                                     In 2018 is de procedure voor het invoeren van een blauwe zone bij
                                                winkels aan de Nijkampenweg afgerond. Ook is een aanwijsbesluit
                                                genomen voor het nieuw te realiseren parkeerterrein in het
                                                dierenpark (Sterrenkamp) en de extra parkeerplaatsen naast Albert
                                                Heijn. Daarnaast is het parkeerterrein Karbeel vergroot in verband
                                                met werkzaamheden op het Willinkplein. Tevens is de blauwe zone
                                                in de Van Echtenstraat ingevoerd. Het parkeerterrein aan de
                                                Schapenveenweg is gesloten en wordt alleen opengesteld bij
                                                piekdagen (overloopterrein). De rechtszaak inzake gemeente
                                                Emmen – Qpark krijgt in 2019 mogelijk nog een vervolg. De
                                                advocaat van Qpark heeft een handhavingsverzoek ingediend bij
                                                Autoriteit Consument en Markt, in casu het verplichten van de
                                                gemeente Emmen om zich te houden aan de uitspraak van de
                                                Rechtbank/Wet Markt en Overheid.
   Uitvoering Gemeentelijk Verkeer- en          De Brugstraat in Klazienaveen, de Emmalaan (Emmen) en de
   Vervoerplan 2012-2020                        Havenstraat (Erica) zijn heringericht en langs de Mr. Ovingstraat en
                                                Pollux zijn fietspaden aangelegd.
   Verdubbeling N862                            In november 2018 heeft provinciale staten ingestemd met het
                                                bereikbaarheidsakkoord N391 en N862 Emmen. Op 20 december
                                                2018 heeft ook de raad van de gemeente Emmen het
                                                bereikbaarheidsakkoord N391 en N862 Emmen vastgesteld en het
                                                benodigde aanvullende krediet hiervoor beschikbaar gesteld.
                                                Naast de reconstructie van de N862, zijn in dit bereikbaarheids-
                                                akkoord afspraken gemaakt over de inrichting van de volledige
                                                Rondweg (N391) als stroomweg met ongelijkvloerse kruisingen en
                                                over de noodzakelijke wegenruil tussen gemeente en provincie in
                                                relatie tot de reconstructie van de N862 en de N391. De realisatie
                                                van de wegenruil en de reconstructie van de N391 en de N862 zal
                                                gefaseerd in deelprojecten plaatsvinden in de periode van 2018 tot
                                                en met 2028 en vergt een forse financiële investering door beide
                                                partijen.
   Reconstructie Boermarkeweg                   De Boermarkeweg vormt in het kader van de bereikbaarheid een
                                                belangrijk onderdeel van de ‘centrum-U’ (Hondsrugweg – Ermerweg
                                                – Dordsestraat – Boermarkeweg) van Emmen. De ombouw en
                                                reconstructie van de Boermarkeweg heeft gezien alle
                                                ontwikkelingen in dat gebied prioriteit. Een volledige verdubbeling
                                                van de Boermarkeweg middels een 2x2 rijbanen variant heeft de
                                                voorkeur. Met dit uitgangspunt is intussen van start gegaan met de
                                                wijziging van het bestemmingsplan. Begin 2019 zal het
                                                omgevingsproces met betrekking tot de reconstructie van de
                                                Boermarkeweg opgestart worden.
   Verkeersregelinstallaties                    Het vervangen van de verkeersregelinstallatie is in 2018 voorbereid
                                                en wordt in 2019 afgerond. In verband met de vertraging van het
                                                project ‘reconstructie Boermarkeweg’ is het vervangen van de
                                                verkeersregelinstallaties losgekoppeld van dit project. Dit in
                                                verband met de ouderdom van de installaties.




Jaarstukken 2018                                                                                                       98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 98 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 99 ======================================================================

<pre>   Inhaalslag onderhoud wegen                   Vanuit de weginspectie najaar 2017 komt het volgende naar voren:
                                                -   83% van de wegen voldoet aan de CROW-norm ‘voldoende’.
                                                    Het streefniveau van de CROW is 77-83%;
                                                -   5% van de wegen voldoet aan de CROW-norm ‘matig’. Het
                                                    streefniveau van de CROW is 9-14%, hier zitten wij onder de
                                                    norm;
                                                -   12% van de wegen voldoet aan de CROW-norm ‘onvoldoende’.
                                                    Het streefniveau van de CROW is 4-9%, hier zitten wij boven de
                                                    norm.
                                                Van deze 12% is 9% achterstallig onderhoud. Het streefniveau van
                                                de CROW is 4-9%, hier zitten wij ook boven de norm.
   VERKEERSVEILIGHEID
   Gedragsbeïnvloeding                          Het programma verkeerseducatie is uitgevoerd. In 2018 hebben vier
                                                basisscholen het Drents Verkeersveiligheidslabel ontvangen.
                                                Met bewoners van De Holstee (begeleid wonen) hebben we de actie
                                                “Ik stop voor zebrapaden” gehouden. Diverse scholen hebben een
                                                lasergun (o.a. bij OBS De Bente) actie gedaan waarbij passanten
                                                feedback krijgen op hun rijgedrag bij basisscholen.
   Verkeersveilige oversteken                   Bij het zebrapad bij het Winkelcentrum Angelslo zijn knipperende
                                                attentieborden geplaatst om automobilisten te waarschuwen voor
                                                overstekers. Voetgangers kunnen deze lichten zelf activeren.
                                                Met OBS De Dreef en de EOP is een plan gemaakt om de oversteek
                                                op Kanaal A veiliger te maken. Helaas kon dit plan niet rekenen op
                                                voldoende draagvlak van omwonenden zodat het plan moet
                                                worden herzien. De vrijwilligers die zich inzetten voor de
                                                verkeersbrigade bij scholen zijn, als blijk van waardering,
                                                getrakteerd op een bioscoopvoorstelling.
   Aanpassing Y-aansluiting Brinkenweg          De aanleg van een rotonde op de Y-aansluiting Brinkenweg is
                                                gepresenteerd aan omwonenden. De werkzaamheden starten in
                                                het voorjaar van 2019.
   Openbare verlichting                         Er zijn vervangingsplannen voorbereid voor de openbare
                                                verlichting, o.a. Statenweg, verschillende buurtontsluitingswegen in
                                                Angelslo, Van Schaikweg, Boslaan, Houtweg. Deze plannen worden
                                                in 2019 uitgevoerd.




   7.3. Wat hebben we bereikt in 2018?

   Voorgenomen maatregelen/acties en uitgevoerd/stand van zaken
   OPENBARE RUIMTE
    Doelstellingen en resultaat/bijdrage aan
    KWALITEIT LEEFOMGEVING
    Een goede/aantrekkelijke openbare           Om tot een goede en aantrekkelijke openbare ruimte voor
    ruimte voor de inwoners (participatie)      inwoners te komen is er in de afgelopen periode geïnvesteerd in
    waarbij inrichting, gebruik en beheer       het optimaliseren van de samenwerking tussen de twee grootste
    zorgvuldig en integraal op elkaar zijn      aannemers in de openbare ruimte van Emmen. EMCO en Area
    afgestemd en waarmee in de dorpen en        stemmen hun operationele werkzaamheden beter op elkaar af, zie
    wijken een beeldkwaliteit van de            ook paragraaf 7.2.
    openbare ruimte ontstaat die aansluit bij
    de verwachtingen van bewoners en EOP’s,     Het winkelcentrum Rietlanden is heringericht en ook het
    passend binnen het karakter en de           centrumgebied Schoonebeek is aangepakt. In diverse woonbuurten
    gebiedskenmerken van de dorpen en           en bedrijventerreinen is de openbare ruimte verbeterd (o.a.
    wijken                                      Wijkstraat te Nieuw-Amsterdam, Rademakersstraat te Emmer-
                                                Compascuum).

                                                In het centrum van Emmen is de inrichting hoogwaardig, met
                                                bloemrijke vaste planten en sierbeplantingen, dit vraagt ook om
                                                vakspecialistisch onderhoud welke door een gespecialiseerd
                                                groenverzorgingsbedrijf wordt uitgevoerd.

                                                Een goede en aantrekkelijke leefomgeving voor inwoners ontstaat
                                                door het wegwerken van achterstallig onderhoud. Een aan te
                                                pakken onderwerp is het wegnemen van wortelopdruk. De aanpak
                                                wortelopdruk is in 2018 aanbesteed en in voorbereiding.



Jaarstukken 2018                                                                                                       99
</pre>

====================================================================== Einde pagina 99 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 100 ======================================================================

<pre>                                                 In 2018 is begonnen met een aantal experimenten om invasieve
                                                 exoten, met name de Japanse duizendknoop te bestrijden. Er wordt
                                                 in het buitengebied nabij Klazienaveen gebruik gemaakt van
                                                 Akkervarkens om het kruid te bestrijden. In de bouw wordt met
                                                 behulp van heet water injecties en zorgvuldig maaien deze exoot
                                                 uitgeput. Beide manieren moeten echter langere tijd ingezet
                                                 worden om hun effectiviteit te bepalen.
    Het beheer en onderhoud van de               Het ontwikkelen en aanleggen van het gedeelte ten behoeve van
    begraafplaatsen sluit aan bij de wensen      natuurbegraven op begraafplaats Oeversebos verloopt volgens
    van burgers en bij organisaties van          schema. Zie ook paragraaf 7.2.
    belanghebbenden en maakt het mogelijk
    dat de teraardebestelling en herdenking      In 2018 zijn maatwerkplannen gemaakt per begraafplaats. In 2019
    op een voor de overledenen en hun            wordt gestart met uitvoering geven aan deze maatwerkplannen.
    nabestaanden passende wijze kan              Tevens zijn in 2018 voorbereiding getroffen voor het groenbestek
    plaatsvinden                                 van begraafplaatsen. In 2019 zal een deel van het groen via een
                                                 bestek op de markt gezet worden.

                                                 Het groenonderhoud op de begraafplaats Nieuw-Dordrecht wordt
                                                 door een groep vrijwilligers in samenwerking met gespecialiseerde
                                                 aannemers uitgevoerd. Er is een toename in de behoefte bij EOP’s
                                                 om het onderhoud zelf op te pakken, zo werkt bijvoorbeeld
                                                 Emmer-Compascuum mee aan een hogere kwaliteit van het groen
                                                 rondom de Runde en Barger-Compascuum gaat het maaionderhoud
                                                 bij de visvijver oppakken. Dit zien wij ook op meerder plekken waar
                                                 de samenwerking met groepen burgers en vrijwilligers binnen een
                                                 samenwerking met Landschapsbeheer Drenthe worden opgepakt.
    BEREIKBAARHEID
    Goede bereikbaarheid van Emmen over          In 2018 zijn verschillende projecten opgestart of uitgevoerd ten
    de weg en het spoor                          behoeven van deze doelstelling:
                                                 -   Zo is in november 2018 door de provinciale staten ingestemd
                                                     met het bereikbaarheidsakkoord N391 en N862 Emmen. Op 20
                                                     december 2018 heeft ook de raad van de gemeente Emmen het
                                                     bereikbaarheidsakkoord N391 en N862 Emmen vastgesteld en
                                                     het benodigde aanvullende krediet hiervoor beschikbaar
                                                     gesteld. Zie ook paragraaf 7.2.
                                                 -   Is de aanleg van een rotonde op de Y-aansluiting Brinkenweg
                                                     gepresenteerd aan omwonenden. De werkzaamheden starten
                                                     in het voorjaar van 2019.
                                                 -   Er zijn varianten ontwikkeld voor de verbreding van de
                                                     Verlengde Herendijk en er zijn gesprekken gaande met de
                                                     verschillende stakeholders. De aansluiting van de Verlengde
                                                     Herendijk op de Dikke Wijk is als een apart project opgepakt.
                                                     Hiervoor is een rotonde ontworpen inclusief een rechtstreekse
                                                     aansluiting op de Erfscheidenweg. De hiervoor benodigde
                                                     grondverwerving is nagenoeg afgerond. De rotonde wordt in
                                                     de zomer van 2019 aangelegd.
                                                 -   Heeft het college 600.000 euro beschikbaar gesteld voor de
                                                     uitvoering van plannen in de eerste schil (verkeersmaatregelen
                                                     Noordbarge). Dit is onvoldoende om alle plannen uit te kunnen
                                                     voeren. Er moeten keuzes gemaakt worden. Dit vindt in overleg
                                                     met de werkgroep “Mooi Noordbarge!” plaats. De provincie
                                                     heeft besloten om een subsidie beschikbaar te stellen om
                                                     verkeersmaatregelen te nemen op de Ermerweg op voorwaarde
                                                     dat het project voor 31 december 2019 is aanbesteed.
                                                 -   Tot slot is de dienstregeling 2019 inwerking getreden met
                                                     minimale wijzigingen in onze regio.
    Meer ruimte voor de fiets in dorpen en       In 2018 zijn nieuwe fietspaden in Klazienaveen (Pollux, Mr.
    wijken, door samen met medeoverheden         Ovingstraat) aangelegd. Daarnaast is het praktijkonderzoek
    een kwaliteitsimpuls te leveren op drukke    “Wielrenners op de rijbaan” uitgevoerd. De actie “Rij 2 op 5” (ga
    en kansrijke (regionale) fietsroutes en zo   tenminste twee dagen met de fiets naar je werk) die is ingezet voor
    het gebruik van de fiets te stimuleren       personeel werkzaam bij de gemeente Emmen en de Treant
                                                 organisatie is een succes. Veel werknemers hebben de mogelijkheid
                                                 om een elektrische fiets uit te proberen benut.




Jaarstukken 2018                                                                                                    100
</pre>

====================================================================== Einde pagina 100 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 101 ======================================================================

<pre>    Bewuste vervoerwijze keuze door het            In 2018 zijn in Emmen vier HUB’s* in gebruik genomen. Deze HUB’s
    beïnvloeden van de mobiliteit door             zijn op sobere wijze ingericht. Dit betekent dat er een parkeerplaats
    carpoolen en het gebruik van fiets en          is gereserveerd voor de HUBtaxi. Bij de Dordsebrug is extra
    openbaar vervoer te stimuleren                 zitgelegenheid gecreëerd en is een geleidenlijn aangelegd tussen
                                                   de taxistandplaats en de bushalte. Met ProRail is (nog) geen
                                                   overeenkomst bereikt over het plaatsen van een wachtgelegenheid
                                                   bij de Hub ‘station Nieuw-Amsterdam’. Het voorstel van het
                                                   OVbureau / provincie voor het bijplaatsen van dynamische
                                                   reisinformatie op Hub’s en haltes van de Qlink, (cofinanciering) is in
                                                   behandeling. Het gratis vervoer op onze stadsbuslijnen in de drukke
                                                   periode rond kerst kon wederom rekenen op veel belangstelling en
                                                   waardering.

                                                   *Een HUB is een schakel tussen het openbaar vervoer, publiek
                                                   vervoer, vervoer te voet, op de fiets of met de auto. In Groningen
                                                   en Drenthe worden in totaal 50 HUB’s ontwikkeld.
    Ouderen en mensen met een beperking in         De aanbesteding voor de uitvoeringsorganisatie Publiek Vervoer is
    staat laten zijn zo lang en zelfstandig        afgerond en in werking getreden. Daarnaast hebben we tezamen
    mogelijk aan het maatschappelijke leven        met de OSOG een schouw gehouden van het centrum van Nieuw-
    deel te nemen                                  Amsterdam. Dit heeft geresulteerd in de aanleg van gehandicapten-
                                                   parkeerplaatsen in het centrum van Nieuw-Amsterdam. Tevens is in
                                                   Weerdinge een gehandicaptenparkeerplaats gerealiseerd.

    VERKEERSVEILIGHEID
    Afname van het aantal ernstige                 Aan deze doelstelling is op verschillende wijze gewerkt. Een
    verkeersslachtoffers door goed                 ingenieursbureau heeft in dit kader in Emmen praktijkonderzoeken
    wegonderhoud, inrichting van wegen,            gedaan naar de mogelijkheid om groepen wielrenners gebruik te
    opheffen van onveilige situaties,              laten maken van de rijbaan i.p.v. het fietspad. Dit onderzoek is eind
    verkeersveiligheid campagnes                   2018 opgeleverd. Daarnaast is het programma verkeerseducatie
                                                   uitgevoerd en hebben vier basisscholen het Drents
                                                   Verkeersveiligheidslabel ontvangen.
                                                   In paragraaf 7.2 zijn de overige resultaten benoemd die ook aan
                                                   deze doelstelling hebben bijgedragen.
    Veilige fietsroutes naar scholen               Tijdens de start van het schoolseizoen is middels banners wederom
                                                   de aandacht van weggebruikers gevraagd met de boodschap ‘de
                                                   scholen zijn weer begonnen’ (Veilig Verkeer Nederland campagne).



    7.4. Meting

    Beleidsindicatoren
    De beleidsindicatoren geven een toelichting op de bovenstaande paragrafen "Wat willen we
    bereiken" en "Wat doen we ervoor" en helpen daarmee het sturen op de in 2018
    voorgenomen maatschappelijke effecten. In bijlage E zijn alle BBV-beleidsindicatoren op
    genomen.


     Beleidsindicatoren                       Begroting 2018             Jaarrekening 2018
                                              Streefwaarde indicator     Gerealiseerde indicator


                                   Emmense beleidsindicatoren
        % aanwezige bushaltes (=350) dat
        voldoet aan toegankelijkheidseisen           60%                           60%
      % wegen dat voldoet aan CROW norm
                  voldoende                             80%                        80%
        % kunstwerken dat voldoet aan de
                  norm veilig                           100%                       100%
         % inwoners dat tevreden is over
         onderhoud fiets- en voetpaden                  70%                          -




Jaarstukken 2018                                                                                                        101
</pre>

====================================================================== Einde pagina 101 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 102 ======================================================================

<pre>    7.5. Wat heeft het gekost?
    Programma 7 Verkeer en Vervoer

                          Taakveld (Bedragen * € 1.000)         Primitieve           Begroting            Rekening              Verschil
                                                                begroting                                                      Begr/Werk
     Begraafplaatsen                                                         1.118                1.149               1.220            -71
     Economische Havens en waterwegen                                           14                  14                    20                -7
     Openbaar groen en (openlucht) recreatie                                 8.316                8.644               8.829            -185
     Openbaar vervoer                                                          145                 191                 195                  -3
     Parkeerbelasting                                                            0                   0                     3                -3
     Parkeren                                                                3.548                3.277               3.279                 -2
     Verkeer en vervoer                                                     15.133               13.936              14.242            -306
     Totaal lasten                                                      28.272               27.212              27.788               -577
     Begraafplaatsen                                                           679                 708                 717                  -9
     Openbaar groen en (openlucht) recreatie                                   310                 276                 293                 -16
     Openbaar vervoer                                                          100                 100                 132                 -32
     Parkeerbelasting                                                        4.010                3.330               3.437            -107
     Parkeren                                                                  116                 209                 220                 -11
     Verkeer en vervoer                                                        184                 180                 355             -175
     Totaal baten                                                            5.400               4.803               5.154            -350
     Saldo 7 Openbare Ruimte en Verkeer & Vervoer (bruto)               22.873               22.408              22.634               -226
     Begraafplaatsen                                                             0                   0                     0                0
     Openbaar groen en (openlucht) recreatie                                     0                 250                 250                  0
     Parkeren                                                                  134                 134                 106                 28
     Verkeer en vervoer                                                          0                 250                 250                  0
     Totaal onttrekking                                                       134                  634                 606                 28
     Verkeer en vervoer                                                          0                 250                 250                  0
     Totaal storting                                                            0                  250                 250                  0
     Mutatie reserves                                                        -134                 -384                -356             -28
     Saldo 7 Openbare Ruimte en Verkeer & Vervoer (netto)               22.739               22.024              22.278               -254



    Verschillenanalyse                                                                                   N/V       Bedrag
    De verschillen tussen de begroting na wijziging en werkelijk zijn op hoofdlijnen als volgt te verklaren: (bedrag x
    1.000)
    Lasten:
    Openbaar groen
               Door de droogte was het noodzakelijk om de beplanting extra water te geven.                           N                     54
          Door technische inspecties is gebleken dat veel speeltoestellen herstelt dienden te                        N                     68
           worden om de veiligheid te kunnen waarborgen.
    Begraafplaatsen
          Extra kosten voor aanschaf van materialen door meerdere inbraken op diverse                                N                     64
           begraafplaatsen.
    Verkeer en vervoer
               Het reinigingsbestek is toegevoegd aan de productovereenkomst van Area. Dekking                       N                    280
                voor deze kosten is gevonden vanuit het GRP.
               Het beheerplan centrum vernieuwing kent een fluctuerend investeringspatroon.                          V                    247
                Doordat er geen egalisatievoorziening is gevormd valt het voordeel in de exploitatie.
               In het laatste kwartaal kwam bij inspectie naar voren, dat bij een aantal                             N                     77
                verkeersregelinstallaties het detectiesysteem deels (meetpunten in het wegdek) niet
                adequaat werkte. Dit hield in dat een aantal detectielussen en moffen (verbindingen
                tussen grondkabel en detectielussen) moest worden vervangen.
               Resultaat op onderhanden (meerjarige) project gedragsbeïnvloeding. Dekking vindt                      N                    222
                plaatst middels externe financiering (zie ook baten).

    Baten:
    Verkeer en vervoer
          Resultaat op onderhanden (meerjarige) project gedragsbeïnvloeding. Dekking vindt                           V                    222
           plaatst middels externe financiering (zie ook lasten).
    Parkeren
               Een voordelig resultaat op parkeren. Ook is er een verschuiving tussen waar te nemen                  V                    102
                tussen open en gesloten parkeren.




Jaarstukken 2018                                                                                                                                 102
</pre>

====================================================================== Einde pagina 102 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 103 ======================================================================

<pre>   Programma 8.                  Sport en cultuur
   Deelgebieden
   Het programma “Sport en cultuur“ omvat alle beleid en activiteiten die door de gemeente op dit terrein worden
   uitgevoerd. Sport en cultuur zijn elementen die bijdragen aan een prettig woon- en leefklimaat. Enerzijds om actief
   aandeel te (kunnen) nemen en anderzijds om van te genieten als toeschouwer of bezoeker. Beide dragen bij aan een
   positieve gezondheid. Het betreft zowel activiteiten als voorzieningen. Sportieve en culturele evenementen en
   festivals dragen bij aan een goed woon- en leefklimaat. De volgende taakvelden maken onderdeel uit van dit
   programma:
            Sportbeleid en activering
            Sportaccommodaties
            Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie
            Musea
            Cultureel erfgoed (dit taakveld valt vanaf 2018 onder programma 5)
            Media

  8.1.      Beknopte schets van de ontwikkelingen in 2018
    Sport
    De gemeente Emmen ontwikkelt verder. Afgelopen periode heeft de gemeente zich doorontwikkeld als
    samenwerkingspartner met sportverenigingen, brede schoolnetwerken en M&gezond! Op basis van de doelen uit
    de kadernota Sportief bewegen zijn gebiedsgerichte uitvoeringsplannen uitgevoerd door buurtsportcoaches en
    seniorensportmedewerkers. De resultaten zijn per gebied met stakeholders geëvalueerd en opmerkingen zijn
    vertaald in nieuwe uitvoeringsplannen voor 2019.

    Het aantal sportverenigingen dat aangeeft het moeilijk te hebben stijgt. Ook de aanvragen bij de buurtsportcoach
    voor verenigingsondersteuning lopen op. Het aantal jeugdsport- en cultuuraanvragen is mede door inzet van
    buurtsportcoaches en cultuurcoaches gestegen.

    Organisatievorm Sport
    Afgelopen periode is onderzoek gedaan naar de voor- en nadelen van een zelfstandige unit Sport binnen de
    gemeentelijke organisatie. Vanwege de BTW-regels is externe verzelfstandiging geen reële mogelijkheid. De
    rapportage wordt in 2019 opgeleverd.

    Ontwikkelingen sportaccommodaties
    Iedereen die dat wil kan deelnemen aan natuurlijk bewegen, sportieve bewegingsactiviteiten, sport of topsport.
    Om dit te realiseren moet er een kwalitatief goed, betaalbaar en eigentijdse aanbod van sportaccommodaties zijn.
    Hiervoor moeten de sportaccomodaties in stand worden gehouden met als aandachtspunten de actuele vraag naar
    accommodaties, hygiëne en veiligheid. Het uitgangspunt is het huidige voorzieningenniveau te handhaven, met als
    uitdaging nieuw voor oud.
    In 2018 is gestart met de nieuwbouw van het zwembad in Emmen, de verwachte opening is na de zomer van 2019.

    BTW sportbesluit
    Per 1 januari 2019 wordt de btw-sportvrijstelling verruimd. Dit heeft o.a.tot gevolg, dat het recht op vooraftrek van
    btw die aan gemeenten in rekening is gebracht over de kosten die toerekenbaar zijn aan de terbeschikkingstelling
    van sportaccommodaties, vervalt. De rijksoverheid zal de gemeenten voor dit nadeel compenseren via de nieuwe
    specifieke-uitkering Sport (SPUK Sport). Vóór 1 mei 2019 moet de gemeente voor de SPUK Sport een sportbegroting
    en meerjarenraming indienen. Hierin mogen 17,5% van alle geraamde investeringen, onderhouds- en
    exploitatiekosten inclusief omzetbelasting worden opgenomen (ook ten aanzien van accommodaties waarvan de
    btw voorheen kostenverhogend was geboekt). Voor gemeenten is € 152 miljoen beschikbaar gesteld. Zodra het
    plafond is bereikt, zullen alle gemeenten procentueel minder van de aangevraagde vergoeding ontvangen. Het is
    dus niet vooraf bekend hoeveel btw de gemeente daadwerkelijk vergoed zal krijgen. Intentie van de regeling is dat
    de gemeenten geen schade mogen ondervinden van de verruimde btw-sportvrijstelling.

    Cultuur
    Visievorming en ontwikkeling CBK
    Het doel van het CBK is: bijzondere en innovatieve kunst naar Emmen te halen die bezoekers prikkelt en kennis laat
    maken met verschillende vormen van beeldende kunst in brede zin. Een eenduidige gemeentelijke visie op de
    ontwikkeling van het CBK is in voorbereiding. In 2018 zijn de voorbereidingen getroffen voor het openstellen van
    een dependance: CBK Rensenpark dat op 12 januari 2019 is geopend.

    Veranderingen culturele infrastructuur en erfgoed
    Bij de vaststelling van de Cultuurnota voor de periode 2018-2021 worden ook de geldstromen en vierjarige
    subsidies herzien. Het gaat om subsidies voor grote en kleine culturele organisaties (bijvoorbeeld popmuziek),
    erfgoedorganisaties en kleine musea. De culturele sector is meer dan voorheen in beweging met veel nieuwe
    initiatiefnemers. Tegelijkertijd zijn veel vrijwilligersorganisaties kwetsbaar, zoals het stoppen van Poppodium
    Apollo en de evaluatie van het ErfgoedNetwerk 2012-2017 laten zien.



Jaarstukken 2018                                                                                                            103
</pre>

====================================================================== Einde pagina 103 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 104 ======================================================================

<pre>  8.2.       Wat hebben we gedaan in 2018?
  Voorgenomen maatregelen/acties en uitgevoerd/stand van zaken
  SPORTBELEID EN ACTIVERING                      TOELICHTING
  Uitvoeren Kadernota Sportief bewegen           In 2017 is de Kadernota Sportief Bewegen vastgesteld. Het doel van de
                                                 Kadernota Sportief Bewegen is om een integraal sportbeleid te
                                                 realiseren. Sporten biedt inwoners plezier, maar daarnaast wordt sport
                                                 ingezet als middel om maatschappelijk doelen op andere
                                                 beleidsterreinen te realiseren. Sport draagt bij aan het bevorderen van
                                                 gezondheidspreventie en sociale activering, maatschappelijke
                                                 betrokkenheid en meedoen in de maatschappij. Deze doelen
                                                 vereisen een steeds intensievere samenwerking met stakeholders in de
                                                 gemeente en daarbuiten. De inzet van sport als middel dient een
                                                 integrale rol te krijgen in het totale beleid van de gemeente Emmen.
  Activering en stimulering van sport- en        Alle activiteiten van de buurtsportcoaches en seniorensport-
  beweegactiviteiten                             medewerkers zijn bedoeld als stimulering tot ‘active living’.
  Inzetten op provinciale en                     We doen mee aan de Sportimpuls Sport en Bewegen in de buurt,
  (inter)nationale regelingen                    Drenthe Beweegt en Jongeren Op Gezond Gewicht (JOGG). Sinds
                                                 december zijn we ook Community of sports.
  Faciliteren van evenementen met                Er zijn aparte nevenactiviteiten georganiseerd vanuit de Worldcup
  maatschappelijke waarde.                       Paracycling.
  SPORTACCOMMODATIES
  Efficient beheer, onderhoud en                 Uit onze jaarlijkse gesprekken met verenigingen kan worden
  exploitatie van gemeentelijke                  geconcludeerd dat er tevredenheid is onder de gebruikers van de
  sportaccommodaties (zowel voor                 sportaccommodaties.
  instandhouding, nieuwbouw en
  renovatie)
  Intermediair en ondersteuner voor de           We helpen de geprivatiseerde sportaccommodaties met onze kennis en
  geprivatiseerde sportaccommodaties             processen.
  Hulp aan sportverenigingen (voor wat           Wij hebben in 2018 de vier geprivatiseerde stichting-
  betreft exploitatie) door niet-                openluchtzwembaden en drie geprivatiseerde stichting-sporthallen een
  kostendekkende tarieven te berekenen           jaarlijkse exploitatiebijdrage verstrekt. Daarnaast verstrekten we vanuit
  voor de verhuur van                            het knelpuntenbudget, een totaalbedrag van € 100.000,- om
  sportaccommodaties of door subsidies           achterstallig onderhoud aan te pakken.
  te verstrekken


 CULTUURPRESENTATIE                             TOELICHTING
 Uitvoeren cultuurnota “Van goede               In de Cultuurnota ‘Van goede grond’ zijn de beleidsvoornemens voor de
 grond”                                         periode 2018-2021 opgenomen. 2018 was het eerste uitvoeringsjaar.
                                                Vanaf dit jaar wordt actief ingezet op de programmalijnen culturele
                                                basis, cultuurparticipatie en creatieve verbindingen.



 CULTUREEL ERFGOED                              TOELICHTING
 Beleidsregel Breedtecultuur is gewijzigd       Het erfgoednetwerk en de musea hebben ieder een beleidsplan voor de
 voor erfgoed en musea                          periode 2018 – 2021 opgesteld welke op basis van de beleidsregel
                                                uitgevoerd kan worden.

 MEDIA                                          TOELICHTING
 Uitvoeren cultuurnota “Van goede               Subsidies zijn verstrekt. De fusie van RTV Emmen en RTV Coevorden is
 grond”                                         afgerond.



   8.3.     Wat hebben we bereikt in 2018?

    Wat hebben we bereikt in 2018?

    Doelstellingen en resultaat/bijdrage aan
    SPORT
    Dat iedereen kan deelnemen aan                  Dit is een hoofdtaak voor de inzet van buurtsportcoaches
    natuurlijk bewegen, sportieve                   en seniorensport medewerkers.
    bewegingsactiviteiten, sport of topsport.
    Dat Sport een bijdrage levert aan een           Daarom werken de buurtsportcoaches met en onder de
    gezonde samenleving.                            vlag van M&Gezond! en zijn JOGG-activiteiten
                                                    geïntegreerd.


Jaarstukken 2018                                                                                                         104
</pre>

====================================================================== Einde pagina 104 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 105 ======================================================================

<pre>    Dat Sport de opvoedkracht van wijken en   Er is een aantal goede stappen gezet, maar ons doel is
    dorpen aanboort of versterkt.             nog niet behaald. Een eerste contact met de
                                              Hanzehogeschool is gelegd om te komen tot een
                                              samenwerking- en plan. Jeugdzorgpartijen als Yorneo en
                                              Accare hebben eerder aangegeven te willen meewerken
                                              als er een goed plan ligt.
    Dat Sportverenigingen zich kunnen         Bestuurlijke problemen bij een aantal sportverenigingen
    ontwikkelen tot samenlevingspartner.      leiden ertoe dat op dat vlak de eerste hulp wordt
                                              geboden. Pas daarna wordt hulp geboden bij hun
                                              ontwikkeling.

                                              Op dit moment ligt de prioriteit bij sportverenigingen
                                              nog niet bij het zich ontwikkelen tot samenlevings-
                                              partner. Echter onze ambitie is er wel. Via de
                                              seniorensport medewerkers zijn bijvoorbeeld bij
                                              gymvereniging DOC in Nieuw Amsterdam/Veenoord
                                              ongeveer 50 potentiële leden aangebracht.
    Dat sportieve evenementen worden          Dit jaar heeft de Worldcup Paracycling plaatsgevonden in
    gerealiseerd met extra maatschappelijk    Emmen en zijn er veel sportieve nevenactiviteiten
    rendement.                                georganiseerd.

    Een toekomstgericht                       Er is voldoende betaalbaar/kwalitatief goed aanbod van
    voorzieningenaanbod, betaalbaar voor      sportaccommodaties voor binnen- en buitensport in de
    zowel de gebruiker als de gemeente        gemeente Emmen.
    Emmen.                                    Er is/wordt geïnvesteerd in de vervanging en renovatie
                                              van sportaccommodaties binnen de beschikbare
                                              middelen. In 2018 zijn dit de volgende grote projecten:
                                                       Nieuwbouw zwembad .
                                                       Renovatie van het kunstgrasveld van DZOH.
                                                       Renovatie van het kunstgrasveld bij
                                                        korfbalvereniging EKC’2000.
                                                       Voorbereiding nieuwbouw sporthal Emmer-
                                                        Compascuum).
                                                       Aanleg van een beachpark.

                                              Daarnaast is het Keurmerk Veilig & Schoon weer behaald
                                              voor de drie overdekte zwembaden.

    CULTUUR
    Culturele basis:
    De instellingen in de culturele           Dit is een doorlopend uitgangspunt bij subsidiëring en
    infrastructuur zoeken actief verbinding   advisering van bestaande en nieuwe culturele
    met de samenleving.                       organisaties. De opbrengst van de Cultuurmonitor 2017 is
                                              hierbij zeer behulpzaam. De Cultuurmonitor 2019 wordt
                                              momenteel voorbereid.
    Er is ruimte om initiatieven uit de       Vanuit het Initiatievenbudget ondersteunen we nieuwe
    samenleving te steunen.                   culturele initiatieven uit de samenleving, zoals dit jaar
                                              Hutspot The Musical, Gluren bij de Buren en de
                                              Kinderdichter 2018.
    Inwoners en bezoekers hebben toegang      Door nieuwe initiatieven te ondersteunen waarborgen
    tot een divers cultureel aanbod.          we de diversiteit en variatie in het aanbod. De drie
                                              cultuurcoaches werken voor cultuureducatie in de Brede
                                              School en in de pedagogische omgeving, dat wil zeggen
                                              de buurt, het dorp of de wijk.
    Inwoners zijn op de hoogte van het        Er vindt doorlopend advisering en afstemming plaats over
    culturele aanbod.                         marketing. In samenwerking met Stichting Marketing
                                              Regio Emmen (SMRE) hebben we in het voorjaar een
                                              bijeenkomst over social media voor culturele en
                                              toeristische organisaties het Veengebied georganiseerd.
    Atlas Theater, Bibliotheek Emmen, de      De betrokken instellingen hebben een
    Kunstbeweging, CBK Emmen en Loods 13      samenwerkingsdocument opgesteld en werken nauwer
    versterken elkaar door een gezamenlijke   samen dan voorheen, bijvoorbeeld bij de
    visie te ontwikkelen                      kinderboekenweek. Hiervoor vindt periodiek
                                              gestructureerd overleg plaats.




Jaarstukken 2018                                                                                          105
</pre>

====================================================================== Einde pagina 105 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 106 ======================================================================

<pre>    Cultuurparticipatie:
    Kunst en cultuur zijn bereikbaar voor alle   Met het Jeugdcultuurfonds en de Participatiewebshop
    inwoners.                                    wordt de mogelijkheid geboden om aan cultuur deel te
                                                 nemen voor inwoners met een laag inkomen. Culturele
                                                 instellingen hebben hier ook oog voor, zo biedt het Atlas
                                                 Theater jongeren voor € 10 een last-minute theater-
                                                 kaartje aan.
    Met cultuureducatie bereiken wij alle        Alle scholen hebben een aanbod voor cultuureducatie
    leerlingen in het basis en voortgezet        gerealiseerd. Daarnaast is in samenwerking met DKB een
    onderwijs, binnen- en buitenschools.         ‘inspiratie-aanbod’ Creativiteit voor pedagogisch
                                                 medewerkers van de voorscholen ontwikkeld en
                                                 aangeboden. Hiervoor bestaat een grote belangstelling.
    In dorpen en wijken is een passend           De Kunstbeweging heeft de opdracht culturele projecten
    cultuuraanbod.                               in dorpen en wijken te ontwikkelen. Een succesvol
                                                 voorbeeld daarvan zijn de Ontmoetingsverhalen in
                                                 Schoonebeek voor en door inwoners (een route met QR-
                                                 codes en een boekje). Het Buurtcultuurfonds is wat later
                                                 dan gepland ingesteld en wordt in 2019 gelanceerd.
    Cultuurparticipatie is bereikbaar voor       Emmen heeft met het project Age Friendly Cultural City
    ouderen.                                     de landelijke Lang Leve Kunst – BNG-prijs 2018
                                                 gewonnen. De jury prees in het bijzonder het integrale
                                                 karakter van het aanbod met elementen voor cultuur,
                                                 zorg, welzijn en gezondheid.
    Amateurkunstverenigingen, culturele          Uit de beleidsregel Breedtecultuur worden
    vrijwilligersorganisaties en culturele       laagdrempelige culturele activiteiten gesteund van
    commissies dragen bij aan                    amateurkunstverenigingen, culturele commissies en
    cultuurparticipatie en sociale dynamiek.     herdenkingscommissies. De activiteiten vinden gespreid
                                                 over de gehele gemeente plaats.
    Creatieve verbindingen:
    Kunst en cultuur bieden de levendigheid      Dit is een doorlopend uitgangspunt. Culturele
    die nodig is voor economische bloei.         evenementen kennen een multiplier-effect, waardoor
                                                 met de gemeentelijke bijdrage een gemiddelde multiplier
                                                 van drie wordt gerealiseerd.
    Kunst, cultuur en erfgoed leveren een        We onderzoeken de plaatsing van een kunstwerk c.q.
    waardevolle bijdrage aan toerisme,           uitzichtpost in het Bargerveen.
    ruimtelijke en economische opgaven.
    De culturele ontwikkeling in het             Uitmarkt Emmen StadsBBQ Edition vond in 2018 succesvol
    Rensenpark wordt gestimuleerd.               in het Rensenpark plaats.

                                                 Culturele organisaties en ondernemers zijn tijdelijk in het
                                                 Rensenpark gevestigd. De huisvesting van Loods 13 wordt
                                                 voorbereid. Een dependance van het CBK is gerealiseerd.
    De opbrengsten van Emmen Culturele           Dit is gerealiseerd.
    Drentse Gemeente worden geborgd in de
    nieuwe cultuurnota 2018-2021 ‘Van
    Goede Grond’.
    In Noord-Nederlands verband nemen            Emmen neemt sinds 2017 deel aan We the North, een
    culturele organisaties uit Emmen deel aan    samenwerking tussen zeven noordelijke overheden.
    innovatieve projecten, die bijdragen aan     Gezamenlijk is het Regioprofiel aangeboden aan de Raad
    onze culturele ambities.                     voor Cultuur, waarmee wordt ingezet op extra rijks-
                                                 financiering vanaf 2021 op het gebied van
                                                 talentontwikkeling, stad/platteland en meertaligheid.
                                                 Vanuit Emmen nemen Loods 13, het CBK en de
                                                 Kunstbeweging deel aan We the North en worden er
                                                 steeds meer verbindingen gelegd.
    Er ontstaan nieuwe verbindingen tussen       In het project Age Friendly Cultural City wordt
    kunst en cultuur en andere                   samengewerkt vanuit cultuur en welzijn. De
    beleidsterreinen, met name gezondheid,       Kunstbeweging verkent de samenwerking tussen de
    duurzaamheid en leefbaarheid.                cultuursector en het sociaal domein met een grootschalig
                                                 onderzoek. In het Rensenpark vinden partijen op het
                                                 gebied van kunst, cultuur en innovatie elkaar. Dit willen
                                                 we nog meer aanjagen.




Jaarstukken 2018                                                                                               106
</pre>

====================================================================== Einde pagina 106 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 107 ======================================================================

<pre>   8.4.        Meting

     De beleidsindicatoren geven een toelichting op de bovenstaande paragrafen "Wat willen we
     bereiken"en "Wat doen we ervoor" en helpen daarmee het sturen op de in 2018 voorgenomen
     maatschappelijke effecten. In bijlage E zijn alle BBV-beleidsindicatoren op genomen.



     Beleidsindicatoren                                             Gerealiseerde              Begroting 2018          Jaarrekening
                                                                   indicator (meest            Streefwaarde            2018
                                                                   recente jaar)               indicator               Gerealiseerde
                                                                                                                       indicator
                                                      Emmense beleidsindicatoren
     Cultuurmonitor Cultuur MAKEN                                                               49% in 2019              49% in 2019
                                                                            -
                                                                                                   (**)                     (**)
     Cultuurmonitor Cultuur MEEMAKEN                                                            88% in 2019              88% in 2019
                                                                            -
                                                                                                   (**)                     (**)
     Cultuurmonitor Cultuuraanbod
     WAARDEREN                                                              -                       7 (*)                   7 (*)
     (*) meting is afgerond, dit is resultaat 2017
     (**) onderzoek vindt 2-jaarlijks plaats)




    8.5.          Wat heeft het gekost? (x € 1.000)
    Programma 8 Sport, Recreatie en Cultuur
                     Taakveld (Bedragen * € 1.000)                        Primitieve               Begroting               Rekening             Verschil
                                                                          begroting                                                            Begr/Werk
     Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie                       5.325                   4.946                   4.977           -31
     Media                                                                             2.570                   2.672                   2.685               -12
     Sportaccommodaties                                                                7.129                   7.931                   7.735               195
     Sportbeleid en activering                                                         1.044                   1.145                   1.533           -388
     Totaal lasten                                                                16.068                    16.694                  16.930            -236
     Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie                          22                      78                    155                -77
     Media                                                                                 0                     100                    100                  0
     Sportaccommodaties                                                                2.081                   2.078                   1.822               256
     Sportbeleid en activering                                                             5                       5                    283            -278
     Totaal baten                                                                      2.108                   2.261                  2.360            -99
     Saldo 8 Sport en Cultuur (bruto)                                             13.959                    14.433                  14.570            -137
     Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie                          50                      50                     50                  0
     Sportaccommodaties                                                                  126                     331                    331                 -0
     Sportbeleid en activering                                                           146                     146                    146                 -0
     Totaal onttrekking                                                                 321                     526                     526                 -0
     Sportaccommodaties                                                                    0                      12                     12                  0
     Totaal storting                                                                      0                      12                      12                 0
     Mutatie reserves                                                                  -321                    -515                    -515                 0
     Saldo 8 Sport en Cultuur (netto)                                             13.638                    13.919                  14.055            -137




    Verschillenanalyse                                                                                                                    N/V     Bedrag
    De verschillen tussen de begroting na wijziging en werkelijk zijn op hoofdlijnen als volgt te
    verklaren:

    Lasten:
    5.2 Sportaccommodaties
           Incidenteel voordeel op energielasten (gas/electra) zwembaden                                                                  V               116
           Incidentele voordeel op jaarlijks onderhoud inventaris van de diverse gymlokalen                                               V                57

    5.1 Sportbeleid en activering
          Incidenteel nadeel op de loonkosten als gevolg van uitlenen van personeel aan Wildlands                                         N               222
           waar deels dekking tegenover staat (zie ook baten).
         De jaarlijkse bijdrage voor 3 fte buurtsportcoaches wordt middels een decentralisatie-                                           N                62
           uitkering ontvangen. De bijdrage staat in een ander programma verantwoord.




Jaarstukken 2018                                                                                                                                                 107
</pre>

====================================================================== Einde pagina 107 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 108 ======================================================================

<pre>    Baten:
    5.2 Sportaccommodaties
         Structureel te hoog geraamde inkomsten zwembaden               N   132
         Dalende inkomsten m.b.t. verhuur sporthallen en gymlokalen     N    87

    5.1 Sportbeleid en activering
         Inkomsten uit declaraties loonsom Wildlands (zie ook lasten)   V   184




Jaarstukken 2018                                                                   108
</pre>

====================================================================== Einde pagina 108 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 109 ======================================================================

<pre>    Programma 9.              Sociaal Domein
    Deelgebieden
    Het programma Sociaal Domein omvat alle beleid en activiteiten die door de gemeente op dit terrein worden
    uitgevoerd.
    De volgende taken maken deel uit van dit programma:
       Maatschappelijk en sociaal cultureel werk
       Gezondheidszorg
       Decentralisatie Jeugdhulp
       Maatschappelijke opvang
       Beschermd wonen
       Werk
       Participatie
       Inburgering
       Maatschappelijke Ondersteuning
       Zorgvoorzieningen
       Accommodaties zorg en welzijn.

   9.1     Beknopte schets van de ontwikkelingen in 2018

    Decentralisatieopgaven Jeugd, Werk en Wmo
    De samenhang, o.a. via stichting De Toegang
    Het verder vormgeven van integraal werken was voor ons een speerpunt. Het beleid op het gebied van opgroeien
    en opvoeden, werk en participatie, hulp en ondersteuning voor volwassenen raakt vaak dezelfde groepen of zelfs
    dezelfde gezinnen. Deze ambities hebben we niet alleen kunnen realiseren. We hebben dit gedaan in partnerschap
    met instellingen en onze inwoners. Alleen op deze manier konden we kennis op doen over wat werkt en over hoe
    we resultaten kunnen boeken. We accepteerden hierbij dat er verschillen zijn ontstaan tussen gebieden en
    verschillen in het ondersteuningsaanbod voor individuele hulpvragers. Hierbij ging het vooral om het leveren van
    maatwerk en het legitimeren van dat maatwerk. Gebiedsgericht werken was een essentieel onderdeel van het
    samen met de partners realiseren van een optimale ondersteuning en dienstverlening. De doorontwikkeling en
    versterking van de informele zorg was een speerpunt. De taken van ‘De Toegang’ hebben we conform afspraak in
    een aantal fasen uitgebreid. Het op een adequate wijze samenstellen van zorg en ondersteuning aan mensen met
    een complexe vraag naar zorg en ondersteuning vraagt deskundigheid, samenwerking en creativiteit. In de loop
    van het jaar werden meer en meer problemen bij De Toegang manifest. Hierdoor stagneerde de gewenste
    dienstverlening en werden gerichte acties van onze kant noodzakelijk.

    De Wmo en de Jeugdwet
    In 2018 hebben we de feitelijke veranderingen die de uitvoering van ons beleid met zich mee brengen intensief
    gevolgd. We gaven het beleid zoveel als mogelijk integraal vorm, maar daar waar nodig hielden we oog voor een
    specifieke aanpak, bijvoorbeeld met betrekking tot jeugd. Bij jeugd willen we het brede terrein van preventie
    meer en meer accentueren. Jeugdigen en ouders worden door de gehele jeugdhulpketen ondersteund vanuit de
    gedachte van een resultaatgerichte benadering. Gericht op maatwerk en vanuit de behoefte van de cliënt. Waarbij
    het bouwstenenmodel leidend was. Daarnaast sturen we op de transformatiedoelen zoals deze in de jeugdwet zijn
    opgenomen. Dit doen we op zowel lokaal als op regionaal niveau. In de loop van het jaar werd een onbalans
    tussen het beschikbare budget en gevraagde zorg en ondersteuning in de Jeugdzorg manifest. Wij hebben
    gereageerd via gerichte acties en ombuigingen. Wel dient hierbij opgemerkt te worden dat de verslechtering van
    het financieel perspectief mbt de Jeugdzorg een landelijk thema is. In het najaar 2018 is een onderzoek gestart
    waarbij een analyse van de volumeontwikkeling Jeugd en aanvragen Fonds tekortgemeenten input leveren over
    de werking van het jeugdhulpstelsel in algemene zin. Hoe ontwikkelt dit zich inhoudelijk en financieel, welke
    kansen en problemen doen zich voor, en in welke mate zijn deze te veralgemeniseren? Medio 2019 buigen het Rijk
    en gemeenten zich over de uitkomst.

    De Participatiewet
    Leerwerkbedrijf
    Op 1 januari 2018 is het leerwerkbedrijf Menso gestart in de vorm van een overheidsvennootschap. We hebben
    een participatienota opgesteld waarin helder staat welke resultaten het leerwerkbedrijf in 2018 diende te
    realiseren. Hierbij lag de focus op de doorontwikkeling van de strategische uitgangspunten: de
    werkgeversbenadering, methodische ontwikkeling van zelfsturing en samenwerking binnen een netwerk.
    Onderdeel van deze samenwerking is de ontwikkeling van het Emmens Werkbedrijf, waarbij Menso, de EMCO-
    groep en Buurtsupport de verbinding met elkaar zoeken.

    Toezicht en handhaving kwaliteit aanbieders Wmo en Jeugd
    Het toezicht op de kwaliteit van de aanbieders bestaat uit een aantal aspecten. Bij contractpartners binnen het
    sociale domein staan de minimale kwaliteitseisen beschreven in het contract. Voor het monitoren van de kwaliteit
    wordt gebruikt gemaakt van verschillende instrumenten.
    Indien er sprake is van twijfels over de kwaliteit bij niet gecontracteerde aanbieders of twijfels over kwaliteitseisen
    die niet staan beschreven in het contract, dan valt dit onder de verantwoordelijkheid van de Toezichthouder Wmo.


Jaarstukken 2018                                                                                                              109
</pre>

====================================================================== Einde pagina 109 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 110 ======================================================================

<pre>    De toezichthouder Wmo kan o.a. door onaangekondige bedrijfsbezoeken, gesprekken met inspectie voor de
    volksgezondheid en gesprekken met clienten een beeld vormen van een aanbieder en een advies uitbrengen over
    de kwaliteit van een aanbieder.
    Landelijk gezien is er de afgelopen tijd meer aandacht gevraagd voor dit onderwerp en wordt aangedrongen op
    het splitsen van toezicht op rechtmatigheid en toezicht op kwaliteit. Wij sluiten ons hierbij aan en wij gaan ook
    deze taken splitsen.

    Lokaal Gezondheidsbeleid
    Binnen het lokale gezondheidszorgbeleid hebben we aangesloten bij de uitgangspunten van het sociale domein.
    Centraal stond niet de problematiek, die er wel degelijk is binnen de gemeentegrenzen, maar juist de kracht van
    de Emmense samenleving. Het doel is dat we samen met alle inwoners van Emmen een krachtige
    gezondheidsaanpak gaan vormgeven Dit is hard nodig. Uit onderzoek blijkt namelijk dat medische zorg steeds
    duurder wordt en de vergrijzing doorzet. Dit betekent op termijn (te) hoge kosten voor onze samenleving. Door
    preventief in te zetten op een gezonde leefstijl bij jong en oud willen we er voor zorgen dat iedereen die
    (medische) zorg nodig heeft, deze ook in de toekomst blijft krijgen.

    Ziekenhuiszorg
    Veel tijd en aandacht is het afgelopen jaar gegaan naar de toekomst van de ziekenhuiszorg in onze regio. Onder
    andere via een actief relatiebeheer van de Raad van Bestuur van Treant, maar ook door deelname aan de
    Drentse Zorgtafel hebben we ons ingezet voor het realiseren en behouden van ziekenhuiszorg. Ziekenhuiszorg
    die essentieel bijdraagt aan, en onlosmakelijk hoort, bij de centrale positie van Emmen in de regio.

    Huisartsen
    De opvolging van huisartsen, die hun praktijk beëindigen, kent een probleem door de geringe beschikbaarheid
    van nieuwe huisartsen. Ook bestaat de wens om in gezondheidscentra met andere gezondheidsdisciplines samen
    te werken. In gezondheidscentra kunnen ook voorzieningen worden getroffen om de extra medische taken, die
    uit de tweede lijn worden overgenomen, uit te voeren. Als gemeente willen we actief meedoen via het
    ontwikkelen van een Actieplan Zorglandschap in onze gemeente.

    Psychische gezondheid
    Via een proeftuin in Emmen Oost zijn we vanaf medio 2018 ervaring op gaan doen met andere zorg en
    ondersteuning aan inwoners met een langdurige psychische kwetsbaarheid. Doel van deze
    proeftuin “Optimaal Leven” is de zorg en ondersteuning te vernieuwen door: één persoonlijk plan voor elke
    client uitgevoerd samen met de client, financieringsstromen sluiten naadloos op elkaar aan, ondersteuning
    wordt snel geleverd, waarbij op-en afschalen goed geregeld is en er wordt werkelijk integrale zorg-en
    ondersteuning geleverd.

   9.2.      Wat hebben we gedaan in 2018?
   Voorgenomen maatregelen/acties en uitgevoerd/stand van zaken
   ARBEIDSPARTICIPATIE                              TOELICHTING
   Vernieuwing
   Doorontwikkelen arbeidsmarktregio,               De verdere professionalisering van de gezamenlijke
   Werkbedrijf en Werkgeversservicepunt             werkgeversdienstverlening hebben we opgepakt. De realisatie van
                                                    baanafspraakbanen verloopt boven verwachting. We hebben 257
                                                    meer mensen geplaatst dan het streefcijfer voor 2018 (596). Het
                                                    totaal aantal plaatsingen is hiermee uitgekomen op 853.
   Uitvoeren regionale arbeidsmarkt                 O.a. project Duurzame Inzetbaarheid uitgevoerd en afgerond,
   projecten, sectorplannen, educatieplan           project Vitaal Platteland voortgezet, project samenwerking GGZ en
                                                    Werk en Inkomen wordt uitgevoerd, evenals project screening
                                                    statushouders.
   Werk
   Versterken gemeentelijk en regionaal             Samen met het UWV hebben we een analyse van de situatie op de
   arbeidsmarktbeleid                               arbeidsmarkt uitgevoerd (Regio in Beeld) en we hebben
                                                    gezamenlijke bestuurlijke ambities geformuleerd.
   Benutten kansen voor uitstroom naar              Er zijn 30 kandidaten geplaatst bij Duitse bedrijven.
   bedrijven in Duitsland
   Scholing en onderwijs
   Ontwikkelen toeleidingstrajecten in              Via samenwerking bij het werkgeversservicepunt zijn diverse
   kansrijke sectoren                               toeleidingstrajecten ingezet in verschillende kansrijke sectoren.

   Inzet kortdurende, functiegerichte               O.a. de voucherregeling Vitaal Platteland heeft hier een
   scholing gericht op snelle                       belangrijke bijdrage in gehad (260 vouchers ingezet en 165
   arbeidsinschakeling (evt. startkwalificatie)     arbeidscontracten gerealiseerd in de Arbeidsmarktregio).




Jaarstukken 2018                                                                                                        110
</pre>

====================================================================== Einde pagina 110 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 111 ======================================================================

<pre>   Doorontwikkelen school first aanpak          Het uitgangspunt is dat jongeren een startkwalificatie behalen.
                                                Jongeren die dreigen uit te vallen op school zijn in beeld bij RMC.
                                                De jongeren worden actief benaderd en waar mogelijk terug
                                                gecoacht naar school (preventief).
                                                Is er sprake van een bijstandsaanvraag dan vond een
                                                scholingsgesprek plaats waarin de jongere werd voorgelicht en
                                                begeleid in de mogelijkheden om weer naar school te gaan, Heeft
                                                de jongere geen startkwalificatie dan wordt de jongere gewezen
                                                op de scholingsplicht op grond van de Participatiewet. Er is dan
                                                geen recht op bijstand.
                                                Kwetsbare jongeren (Praktijkschool) worden vanaf het laatste
                                                schooljaar in samenwerking met het onderwijs letterlijk in de
                                                schoolklas benaderd en begeleid. Dat kan richting vervolgonderwijs
                                                zijn maar ook werk als dit aan de orde is (bijvoorbeeld een BAB-
                                                baan).
                                                In 2018 zagen we het aantal aanvragen om bijstand van jongeren
                                                afnemen. Dat komt door onze aanpak maar ook door de positieve
                                                economische ontwikkelingen. Jongeren vinden makkelijker werk.
                                                Vanuit de groep Praktijkschool kwam er vrijwel niemand meer in
                                                de bijstand.
   Ondersteunen verbinding                      Samen met het onderwijs zijn we steeds meer projectmatig bezig
   (beroeps)onderwijs en bedrijfsleven          om de overgang van het onderwijs naar een werkgever soepeler te
                                                laten verlopen. Bij de kwetsbare groep is dat door een warme
                                                overdracht en de inzet van instrumenten als loonkostensubsidie en
                                                jobcoaching.
                                                Ook zijn we in 2018 samen met het onderwijs gestart met een
                                                groep statushouders die een MBO opleiding combineren met
                                                inburgering. Begeleiding vindt plaats vanuit 2Getthere.
                                                Stageplekken worden verzorgd vanuit de werkgeversadviseurs.
                                                Wat we al hadden zijn Boris-trajecten voor PRO en VSO leerlingen.
                                                Hierbij wordt deze jongeren de mogelijkheid geboden bij een
                                                werkgever praktijkcertificaten te behalen. Eind 2018 hebben we de
                                                doelgroep verbreed naar MBO I en II.
   Op weg naar werk
   Doorontwikkelen re-integratie                Binnen de Arbeidsmarktregio is er sprake van een geharmoniseerd
   instrumentarium, met name voor               instrumentarium (o.a. werkplekaanpassing, jobcoaching).
   arbeidsbeperkten

   Leerwerkbedrijf is operationeel              Op 1 januari 2018 was het Leerwerkbedrijf Menso operationeel
   Meedoen en tegenprestatie
   Vormgeven met ketenpartners van              We hebben beleid op de tegenprestatie ontwikkeld en vastgesteld.
   meedoen arrangement voor groep met           Uitkeringsgerechtigden mogen zelf de keuze maken welke
   onoverbrugbare afstand tot arbeidsmarkt      tegenprestatie zij willen verrichten. De mensen vinden in veel
                                                gevallen zelf plek om een tegenprestatie te vervullen. Als ze dat
                                                niet lukt, kunnen ze gebruik maken van het vrijwilligersservicepunt
                                                van Sedna. Zij zoeken dan samen met de uitkeringsgerechtigde
                                                naar een passende tegenprestatie.
   Uitvoering geven aan de Tegenprestatie       Met de tegenprestatie hebben we nadere invulling gegeven aan
   die vervult kan worden met een               het verhogen van de maatschappelijke participatie van onze
   maatschappelijke taak. Betrokkenen           inwoners. Ongeveer 40% van de klanten (doelgroep 4) verrichtte
   kunnen deze taak naar eigen inzicht en bij   een tegenprestatie. Screening van de doelgroep vindt plaats
   voorkeur in de eigen leefomgeving            doordat de gemeenteraad extra financiële middelen beschikbaar
   uitvoeren.                                   heeft gesteld.
   BEGELEIDE PARTICIPATIE                       TOELICHTING
   We geven uitvoering aan de realisatie van    De wettelijke taakstelling van 36 plaatsingen hebben we
   beschutte werkplekken                        voortvarend gerealiseerd.
   Beleid wordt ontwikkeld over de wijze        In 2018 was er geen sprake van een wachtlijst beschut werk. Er
   waarop wordt omgegaan met een                wordt onderzocht of beleid hierop noodzakelijk. We houden de
   wachtlijst die naar verwachting zal          vinger aan de pols en bezien of beleid alsnog nodig is.
   ontstaan.
   SAMENKRACHT EN                               TOELICHTING
   BURGERPARTICIPATIE
   Uitvoeren van de sociale gebiedsagenda’s     Is gerealiseerd. De inhoud van de sociale gebiedsagenda’s is een
   in de zes gebieden.                          gemeenschappelijke verantwoordelijkheid van de inwoners,
                                                instellingen en gemeente. Dit stimuleert betrokkenheid bij elkaar,
                                                burgerparticipatie, zelforganisatie en eigenaarschap van onze
                                                inwoners. De gebiedsagenda’s zijn dynamische documenten.



Jaarstukken 2018                                                                                                      111
</pre>

====================================================================== Einde pagina 111 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 112 ======================================================================

<pre>   MAATWERKVOORZIENING                             TOELICHTING
   Het tijdig verstrekken van                      Uit de gehouden klanttevredenheidsonderzoeken blijkt dat het
   maatwerkvoorzieningen op grond van de           merendeel van onze inwoners, die een maatwerk-voorziening
   Wmo aan mensen die niet op eigen kracht         ontvangen, een ruime voldoende geven aan de hulp. In de loop
   in staat zijn tot zelfredzaamheid en            van het jaar werden problemen bij De Toegang manifest. Hierdoor
   participatie.                                   stagneerde ook de tijdige verstrekkingen aan inwoners van door
                                                   hen gevraagde voorzieningen. Gerichte acties van onze kant
                                                   werden noodzakelijk en zijn uitgevoerd.
   MAATWERKDIENSTVERLENING
   Samen met andere maatschappelijke               De toegang tot de schulddienstverlening vindt sinds 1 januari 2018
   organisaties integrale                          plaats binnen Stichting De Toegang. De dienstverlening wordt
   schulddienstverlening bieden                    tevens dicht bij onze inwoners uitgevoerd door middel van
                                                   ondersteuning door de sociale-/en of gebiedsteams waarvan
                                                   schulddienstverlening onderdeel uit maakt. Verder is
                                                   schulddienstverlening werkzaam bij de woningcorporaties, Emco
                                                   en Menso. Eén en ander werkt drempelverlagend en de
                                                   zichtbaarheid van de dienstverlening wordt vergroot.

   Monitoring en, indien aan de orde               Hebben we gerealiseerd via periodiek overleg met de
   bijstelling (regierol) van de                   hoofdaanbieders in de zes gebieden. De gebiedsgerichte
   gebiedsgerichte uitvoering van de               benadering en ook de systematiek van gebiedsbudgetten
   ondersteuning, de begeleiding,                  functioneert naar behoren. De gebiedsbudgetten stimuleren
   dagbesteding en                                 kostenbewustzijn bij de verschillende instellingen.
   mantelzorgondersteuning.

   WIJKTEAMS
   De Toegang tot maatschappelijke                 In de loop van het jaar werden personele problemen bij De
   ondersteuning is goed georganiseerd en          Toegang manifest. Hierdoor stagneerde de dienstverlening en
   werkt efficiënt en effectief. De relatie        werden gerichte acties van onze kant noodzakelijk. Een
   tussen de Toegang en de informele               verbeterplan is opgesteld en in uitvoering genomen.
   ondersteuning wordt actief en accuraat
   vorm gegeven.

   Begin 2018 gaan we de toegangstaken             Begin 2018 zijn de toegangstaken hulpmiddelen/vervoer en taken
   Wmo hulpmiddelen/vervoer en taken               schulddienstverlening toegevoegd. Gezien de problemen die bij De
   schulddienstverlening toevoegen. In de          Toegang manifest werden hebben we ervoor gekozen voorlopig
   loop van 2018 gaan we nadere afspraken          geen nadere afspraken te maken over taken die op grond van de
   maken over taken die op grond van de            Participatiewet gekoppeld kunnen worden aan de (integrale)
   Participatiewet gekoppeld kunnen worden         toegang.
   aan de (integrale) toegang.
   VOLKSGEZONDHEID                                 TOELICHTING
   Wijk- en dorpsgericht gezondheid                We hebben onze inwoners aangemoedigd en uitgedaagd om met
   bevorderen door zelfregie van burger,           ideeën te komen die hun woonomgeving, hun wijk en buurt
   gericht op leefstijl en de sociale en fysieke   gezonder maken en om hierin zelf een actieve rol te spelen.
   leefomgeving;
   Het stimuleren van gezondheids-                 In het kader van Emmen Gezond (Gezond in de Stad
   inititatieven in de wijken;                     (GIDS)gelden) hebben we gezondheidsinitiatieven van en voor
   Preventie heeft een prominente plaats           inwoners ondersteund en gefaciliteerd. Via het programma
                                                   EmmenGezond (M&Gezond) hebben we geïnvesteerd in het
                                                   bereiken van inwoners en hebben we geëxperimenteerd met
                                                   nieuwe manieren om onze inwoners te ondersteunen.
   GEESCALEERDE ZORG                               TOELICHTING
   Uitvoeren vastgesteld beleid                    Het vorig jaar heeft de gemeenteraad de notitie: “Van Beschermd
   maatschappelijke opvang, vrouwenopvang          Wonen naar Beschermd Thuis” vastgesteld. Onderdeel hiervan een
   en beschermd wonen.                             driemaandelijks overleg met de wooncorporaties om de uitstroom
                                                   uit de Vrouwenopvang, de maatschappelijke opvang en vanuit
                                                   Beschermd wonen te bevorderen en tijdig de juiste huisvesting
                                                   beschikbaar te hebben. Deze samenwerking verloopt naar
                                                   behoren.
   Uitvoeren 10 dagenmodel bij opleggen            Over 2018 zijn er 24 huisverboden opgelegd. In zes casussen werd
   van een tijdelijk huisverbod naar               er wel beoordeeld, maar kwam het niet tot een verbod.
   aanleiding van huiselijk geweld
   Deze hulp wordt gegeven door het
   Algemeen Maatschappelijk Werk van de
   lokale welzijnsstichting (in ons geval
   Sedna), de Reclassering en het AFPN
   (Algemene Forensische Psychiatrie Noord).



Jaarstukken 2018                                                                                                        112
</pre>

====================================================================== Einde pagina 112 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 113 ======================================================================

<pre>   9.3.     Wat hebben we bereikt in 2018?

    Wat hebben we bereikt in 2018?

    Voorgenomen maatregelen/acties en uitgevoerd/stand van zaken
    Centrale doelstelling: Maatschappelijke      De uitvoering van de drie decentralisaties is overwegend
    participatie (“iedereen doet mee naar        volgens plan verlopen, maar vergde ook op een aantal
    vermogen”)                                   onderwerpen extra aandacht. De problemen bij stichting
                                                 De Toegang en de ontstane onbalans tussen het
    Op basis van bovengenoemde centrale          beschikbare budget en gevraagde zorg en ondersteuning
    doelstelling zijn de volgende subdoelen      in de Jeugdzorg, bij Beschermd wonen en bij begeleiding
    geformuleerd:                                vroegen om gerichte ombuigingen en/of acties.
    Een hogere arbeidsparticipatie               Vanuit het actieplan doorzetten en aanpakken hebben
                                                 we het afgelopen jaar gewerkt met detacherings-
                                                 constructies. De ervaringen zijn positief. De sluitende
                                                 aanpak heeft tot goede resultaten geleid. Menso werkt
                                                 bij instroom met een screeningmethodiek om meteen een
                                                 goed beeld te krijgen van de (on)mogelijkheden van
                                                 werkzoekenden.

                                                 De ombuigagenda in het kader van notitie Werk en
                                                 Wederkerigheid vroeg extra aandacht. In de
                                                 samenwerking met ketenpartners zijn stappen gezet, met
                                                 name in de samenwerking tussen Menso en de EMCO-
                                                 groep. Deze partijen maken inmiddels goed gebruik van
                                                 elkaars, kennis, expertise en faciliteiten. De gesprekken
                                                 met Buurtsupport zitten nog steeds in een verkennende
                                                 fase.

                                                 De inzet van een jobcoach bij het cluster RMC heeft
                                                 geleid tot een uitstroom van 27 jongeren naar een
                                                 opleidingstraject en 19 jongeren naar werk.

    Sociale samenhang in alle dorpen en          Maatschappelijke partners en inwoners werken
    wijken                                       gezamenlijk aan de uitvoering van de sociale
                                                 gebiedsagenda’s. De inhoud van de sociale
                                                 gebiedsagenda’s is een gemeenschappelijke
                                                 verantwoordelijkheid van de inwoners, instellingen en
                                                 gemeente. Dit stimuleerde en stimuleert betrokkenheid
                                                 bij elkaar, burgerparticipatie, zelforganisatie en
                                                 eigenaarschap van de inwoners. De agenda’s blijven
                                                 dynamisch. Nieuwe ontwikkelingen in de gebieden
                                                 worden in de agenda verwerkt.




Jaarstukken 2018                                                                                             113
</pre>

====================================================================== Einde pagina 113 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 114 ======================================================================

<pre>    Inwoners wonen zo lang mogelijk      Beschermd Wonen
    zelfstandig en veilig in hun eigen   De overgang van beschermd wonen naar Stichting De
    omgeving.                            Toegang heeft een forse stijging van het aantal indicaties
                                         tot gevolg gehad, hetgeen niet in lijn is met wat we
                                         beogen. Het afgelopen jaar zijn de toegangs-
                                         medewerkers getraind in hun kennis over beschermd
                                         wonen, om zo meer lijn te krijgen in de advisering.

                                         Het afgelopen jaar hebben we gewerkt aan
                                         beleidsmatige maatregelen, zoals het ontwikkelen van
                                         tussenproducten, van meer preventieve- ( voorliggend
                                         veld) of flexibele aard (meer maatwerk en ambulante
                                         begeleiding). In het verlengde hiervan hebben tevens
                                         wettelijke verplichte herbeoordelingen plaatsgevonden
                                         om te bepalen welke woonvormen al dan niet voldoen
                                         aan de definitie van Beschermd Wonen en of ten aanzien
                                         daarvan maatregelen vereist waren, bijvoorbeeld in de
                                         vorm van de inzet van andersoortige producten.

                                         Begeleiding
                                         Ook de indicaties voor begeleiding in de vorm van een
                                         pgb zijn met de komst van Stichting De Toegang
                                         gestegen. De hoofdaanbieders zijn gevraagd om
                                         inhoudelijk (soort second opinion) mee te kijken bij de
                                         inzet van pgb’s, dit met het oog op het gelijktrekken van
                                         natura en pgb indicaties.

                                         Daarnaast zijn de kwaliteitskaders actief onder de
                                         aandacht gebracht, zodat het aan de voorkant
                                         eenvoudiger is om de kwaliteit (en dus het tarief) van een
                                         zorgaanbieder te beoordelen.

                                         Het wegvallen van een aantal AWBZ-gerelateerde
                                         producten, terwijl de doelgroep (met name 18-23 jarigen)
                                         onder de Wmo is gaan vallen, heeft ook invloed op de
                                         stijging van de pgb-indicaties. Er zijn meer preventieve
                                         zorgproducten vereist. Hiervoor lopen momenteel een
                                         aantal pilots en wordt gewerkt aan beleidsmatige
                                         maatregelen.




Jaarstukken 2018                                                                                      114
</pre>

====================================================================== Einde pagina 114 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 115 ======================================================================

<pre>    Jeugdhulp aan kinderen en jeugdigen die   In ons beleid staat voorop dat jeugdhulp geboden wordt
    het nodig hebben                          aan kinderen die het nodig hebben. De vaardigheid van
                                              de ketenpartners moet zijn dat kinderen die
                                              specialistische hulp nodig hebben dit zo snel mogelijk
                                              krijgen en hiervan zo kort mogelijk gebruik maken.

                                              De toegang tot jeugdhulp loopt naast de gemeentelijke
                                              toegang tevens via (huis)arts, specialist of Gecertificeerde
                                              Instellingen. Deze laatste instellingen zijn gecertificeerd
                                              om maatregelen in het kader van de jeugdreclassering en
                                              jeugdbescherming te mogen uitvoeren.

                                              We zagen dat het aantal jeugdigen in jeugdhulp niet veel
                                              stijgt, maar de kosten stijgen wel. We zagen dat het
                                              beroep op specialistische vormen van zorg toeneemt,
                                              terwijl het beroep op basiszorg afneemt.

                                              Onze beleidsuitgangspunten zijn er juist op gericht om af
                                              te schalen waar het kan en op te schalen waar het moet.
                                              Dit af- en opschalen is een ketenaangelegenheid, waarbij
                                              de sleutelpositie is belegd bij de verschillende toegangen
                                              tot jeugdhulp. We constateren dat samenwerking in de
                                              keten op dit gebied moeizaam op gang komt, dat de
                                              gemeentelijke toegang én de samenwerking met de
                                              gemeente nog niet optimaal functioneert en dat
                                              samenwerking en consultatie met voorliggend veld en
                                              ketenpartners (w.o. arts, specialist en Gecertificeerde
                                              instelling) nog geïnitieerd moeten worden. Het
                                              ontbreken van prikkels in het inkoopmodel die het
                                              streven naar het behalen van de beleidsuitgangspunten
                                              stimuleren helpt hierbij niet.

                                              Om weer balans te brengen in de in de kosten is
                                              samenwerking met de zorgaanbieders belangrijk. Hoewel
                                              wij zowel stelsel als budgetverantwoordelijke zijn zien wij
                                              het als een gedeelde verantwoordelijkheid van
                                              gemeenten en zorgaanbieders om te zorgen dat ook in
                                              de nabije toekomst passende hulp aan jeugdigen kan
                                              worden geboden. We willen deze gezamenlijke
                                              verantwoordelijkheid vertalen in concrete afspraken die
                                              leiden tot inspanningsverplichtingen voor zowel
                                              gemeenten als zorgaanbieders. Met als doel om het
                                              jeugdhulpaanbod betaalbaar en beschikbaar te houden.
                                              Om dit te realiseren zijn we samen met de andere Drentse
                                              gemeenten en de de vijf grootste zorgaanbieders gestart
                                              met een traject om te komen tot een Bestuurlijk
                                              Transformatie Akkoord Jeugd.

                                              We hebben op de ontstane problemen geacteerd door
                                              - verbeteringen door te voeren bij de Toegang
                                              - de samenwerking met de gemeente te verbeteren en bij
                                              - de voorbereiding voor de inkoop van jeugdhulp vanaf
                                              2020.




Jaarstukken 2018                                                                                             115
</pre>

====================================================================== Einde pagina 115 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 116 ======================================================================

<pre>    Een gezonde leefstijl op alle                Het uitgangspunt van M&GEZOND! is het stimuleren van
    levensgebieden                               de inwoners van onze gemeente om actief met hun
                                                 gezondheid aan de slag te gaan. We willen de inwoners
                                                 aanmoedigen en uitdagen met ideeën te komen die hun
                                                 woonomgeving, hun wijk en buurt gezonder maakt en
                                                 om hierin zelf een actieve rol te spelen.
                                                 Het uitgangspunt hierbij is positieve gezondheid volgens
                                                 de definitie van Machteld Huber: ‘Gezondheid als het
                                                 vermogen om je aan te passen en je eigen regie te
                                                 voeren, in het licht van de sociale, fysieke en emotionele
                                                 uitdagingen van het leven’
                                                 We geven één en ander vorm door:
                                                 •Inwoners activeren vanuit de samenleving en het stimu-
                                                 leren van zelfregie en zelfredzaamheid
                                                 •Inzetten op preventie
                                                 •Versterken en verbeteren van de samenwerking met
                                                 andere instanties en organisaties op het gebied van
                                                 Volksgezondheid.

                                                 Stichting Knip heeft extra subsidie ontvangen. Onderdeel
                                                 van de extra subsidieverlening is de koppeling met het
                                                 thema gezondheid. Stichting Knip heeft in dat kader de
                                                 ‘Gezond en Goedkoop Koken-training’ aangeboden. Deze
                                                 training heeft plaatsgevonden. De resultaten daarvan
                                                 moeten nog worden geanalyseerd.

                                                 Periodiek overleggen wij met het bestuur van de Zuid-
                                                 Oost Drentse Huisartsencoöperatie. Een belangrijk
                                                 onderwerp is de toekomst van de huisartsenzorg in onze
                                                 gemeente. De opvolging van huisartsen, die hun praktijk
                                                 beëindigen, kent een probleem door de geringe
                                                 beschikbaarheid van nieuwe huisartsen. Ook bestaat de
                                                 wens om in gezondheidscentra met andere
                                                 gezondheidsdisciplines samen te werken. In gezondheids-
                                                 centra kunnen ook voorzieningen worden getroffen om
                                                 de extra medische taken, die uit de tweede lijn worden
                                                 overgenomen, uit te voeren. Als gemeente willen we
                                                 actief meedoen via het ontwikkelen van een Actieplan
                                                 Zorglandschap in onze gemeente.



   9.4.      Meting
     De beleidsindicatoren geven een toelichting op de bovenstaande paragrafen "Wat willen we
     bereiken"en "Wat doen we ervoor" en helpen daarmee het sturen op de in 2018 voorgenomen
     maatschappelijke effecten. In bijlage E zijn alle BBV-beleidsindicatoren op genomen.



     Beleidsindicatoren                       Gerealiseerde       Begroting 2018    Jaarrekening
                                             indicator (meest     Streefwaarde      2018
                                             recente jaar)        indicator         Gerealiseerde
                                                                                    indicator
                                     Emmense beleidsindicatoren
     Netto participatiegraad, % mensen tussen
     15-67 jr. met baan                        61% (2015)               61%               62,7
     Werkplekken beschut werken                   36 (2016)              36                36




Jaarstukken 2018                                                                                              116
</pre>

====================================================================== Einde pagina 116 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 117 ======================================================================

<pre>   9.5.        Wat heeft het gekost? (x € 1.000)
   Programma 9 Sociaal Domein

          Taakveld (Bedragen * € 1.000)   Primitieve           Begroting            Rekening             Verschil
                                          begroting                                                     Begr/Werk
   Arbeidsparticipatie                                14.117               13.646              14.502          -856
   Begeleide participatie                             28.330               27.910              28.172           -262
   Geescaleerde zorg 18-                               1.701                 401                 410                -10
   Geescaleerde zorg 18+                              20.751               22.065              23.435         -1.370
   Maatwerkdienstverlening 18-                        25.260               32.143              32.090               53
   Maatwerkdienstverlening 18+                        33.762               34.963              34.524               439
   Maatwerkvoorzieningen (WMO)                         4.392                4.755               4.635               119
   Samenkracht en burgerparticipatie                   6.805                6.959               6.724               235
   Volksgezondheid                                    10.362               10.870               9.748          1.122
   Wijkteams                                           3.082                4.959               5.135           -176
   Totaal lasten                                 148.562              158.670             159.376              -706
   Arbeidsparticipatie                                 2.316                1.013               1.584           -572
   Begeleide participatie                                  0                   0                   8                 -8
   Geescaleerde zorg 18+                                 443                 578                 555                22
   Maatwerkdienstverlening 18-                             0                   0                   2                 -2
   Maatwerkdienstverlening 18+                         2.536                2.082               2.074                8
   Maatwerkvoorzieningen (WMO)                           966                 870                 850                20
   Samenkracht en burgerparticipatie                     281                 324                 225                99
   Volksgezondheid                                         0                 201                 226                -25
   Totaal baten                                        6.542               5.068               5.525           -458
   Saldo 9 Sociaal domein (bruto)                142.021              153.603             153.851              -248
   Arbeidsparticipatie                                 1.667                1.802               1.607               196
   Begeleide participatie                                  0                   0                   0                 0
   Geescaleerde zorg 18+                                   0                   0                   0                 0
   Maatwerkdienstverlening 18-                         2.000                2.086               2.086                0
   Maatwerkdienstverlening 18+                           600                 766                 766                 0
   Maatwerkvoorzieningen (WMO)                             0                   0                   0                 0
   Samenkracht en burgerparticipatie                      30                  98                  98                 -0
   Volksgezondheid                                      -130                  80                  80                 -0
   Wijkteams                                           1.138                1.138               1.138                0
   Totaal onttrekking                                  5.305               5.970               5.775            196
   Arbeidsparticipatie                                     0                 565                 565                 0
   Geescaleerde zorg 18+                                   0                1.007               1.007                0
   Maatwerkdienstverlening 18-                           976                 976                 976                 0
   Maatwerkdienstverlening 18+                             0                   0                   0                 0
   Samenkracht en burgerparticipatie                       0                  22                 176            -154
   Volksgezondheid                                      -212                 -212                -106           -106
   Totaal storting                                      764                2.358               2.618           -260
   Mutatie reserves                                -4.541              -3.612              -3.157              -455
   Saldo 9 Sociaal domein (netto)                137.480              149.990             150.694              -703




Jaarstukken 2018                                                                                                          117
</pre>

====================================================================== Einde pagina 117 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 118 ======================================================================

<pre>   Verschillenanalyse (Bedragen x € 1.000)                                                        N/V         Bedrag
   De verschillen tussen de begroting na wijziging en werkelijk zijn op hoofdlijnen als volgt te verklaren:
   Lasten:
   6.2 Wijkteams
           Het nadeel van Stichting de Toegang over 2018 valt hoger uit dan waarmee               N             130
            rekening mee was gehouden bij Berap II. Het tekort over 2018 wordt met name
            veroorzaakt door het vertrek van de directeur bestuurder en hoge kosten voor
            inhuur van personeel.
           De lasten van Sedna zijn verdeeld over diverse taakvelden; door herverdeling van       N             127
            de voorschotten is de begroting niet conform aangepast met als gevolg dat hier
            een nadeel ontstaan is.
           Op projectbasis binnen Jeugdhulp zijn er minder kosten gemaakt dan begroot.            V              81

   6.5 Arbeidsparticipatie
        Resultaat op onderhanden (meerjarige) projecten m.b.t. participatie, o.a. ESF.            N             583
            Dekking vindt plaatst middels externe financiering (zie ook baten).
           De eindafrekening van Project Vierkant voor Werk geeft een nadelig effect in de        N             145
            exploitatie. Het nadeel hier wordt ten dele gedekt uit de inkomsten. De rest van
            het tekort wordt gedekt door een eenmalige uitname van de ESF-reserve (133.000
            euro).
           Menso Startkapitaal is in 2017 als daadwerkelijk uitbetaald, echter de begroting       V             350
            staat in 2018. Zie nadeel bij de onttrekkingen.
           Diverse afrekeningen in kader van Transitie Team LNW naar Menso over 2017 en           N             392
            2018

   6.4 Begeleide participatie
        Het resultaat van de Emco ten opzichte van de begroting wordt niet gehaald                N             262
            volgens de laatst afgegeven prognose.

   6.81 Geëscaleerde zorg 18+
           Na een aanvankelijke daling liepen de kosten voor beschermd wonen in de loop
            van het jaar weer op als gevolg van groei in het aantal vertrekkingen en vanwege
            zwaarder zorgpakketten:
                o Zorg in natura                                                                   N              259
                o Persoonsgebonden budgetten (PGB)                                                 N            1.082

   6.71 Maatwerkdienstverlening 18+
           Lagere apparaatskosten als gevolg van enkele incidentele meevallers en lagere          V             310
            loonkosten dan begroot met name bij de producten Krediet- en
            Schuldhulpverlening alsmede bij het Collectief vervoer.
           Lagere kosten Innovatiebudget als gevolg van een beperkt aantal aanvragen.             V              75
           Het aantal aanvragen voor het Mantelzorg compliment groeit nog jaarlijks,              N             108
            waarschijnlijk als gevolg van een groter wordende bekendheid. Het budget is
            daardoor niet toereikend. Het tekort wordt deels gecompenseerd door het
            voordeel ad. 65.000 op het budget voor het Mantelzorgstimuleringsbudget op
            taakveld 7.1 Volksgezondheid.
           Als gevolg van een lager aantal rechthebbenden vallen de kosten voor de TCG            V             345
            (Tegemoetkoming Chronische zieken en Gehandicapten) lager uit dan begroot.
           Het jaar 2018 is relatief rustig verlopen voor de diverse WMO-producten voor wat       V             151
            betreft wijzigingen in regelgeving. Het aantal herindicaties was daarom laag,
            waardoor een voordeel is ontstaan op advies- en uitvoeringskosten van derden.
           Taakmutaties (hogere rijksbijdragen) bij het product huishoudelijke hulp               V             118
            resulteerden in een voordeel. De kosten staan namelijk contractueel vast.
           Hogere lasten op het product Begeleiding als gevolg van groei in de kosten voor        N             289
            PGB’s.
           Het nadeel van Stichting de Toegang over 2018 valt hoger uit dan waarmee               N             173
            rekening mee was gehouden bij Berap II. Het tekort over 2018 wordt met name
            veroorzaakt door het vertrek van de directeur bestuurder en hoge kosten voor
            inhuur van personeel.

   6.72 Maatwerkdienstverlening 18-
           Resultaat Jeugdhulp zorgkosten                                                         V              53




Jaarstukken 2018                                                                                                    118
</pre>

====================================================================== Einde pagina 118 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 119 ======================================================================

<pre>   6.6 Maatwerkvoorzieningen (WMO)
           Afrekening prestatiebeloning leverancier Hulpmiddelen. 90% wordt betaald op         V   175
            basis van levering en 10% wordt nabetaald op basis van geleverde prestaties
            en/of tevredenheid. Betreffende 10% is slechts ten dele gerealiseerd.

   6.1 Samenkracht en burgerparticipatie
           Restant i.v.m. beëindiging subsidierelaties, opheffing en liquidatie diverse        V    77
            instellingen. Het restant vloeit naar de reserve Calamiteitenfonds Accommodaties.
            Zie nadeel storting reserves.
           Onderbesteding van het budget voor calamiteiten bij accommodaties. Het restant      V    50
            vloeit naar de reserve Calamiteitenfonds Accommodaties. Zie nadeel storting
            reserves.
           Het pand aan de Ravelijn wordt onderhoudsarm in stand gehouden. Dit houdt           V    71
            een (incidenteel) voordeel in op het onderhoudsbudget van dit specifieke pand
            (zie ook nadeel baten).

   7.1 Volksgezondheid
           Door het activeren van de bijdrage aan het Leger des Heils valt het hiervoor in     V   750
            eerste instantie bestemde budget, vrij.
           De bijdrage aan het stimuleren van de vrijwillige thuis- en mantelzorg leidt in     V    65
            2018 tot lagere uitgaven, doordat er minder aanvragen van organisaties waren.
           Vertraging in het project ‘Goede Start’ leidt tot een lagere uitgave in 2018.       V    60
           In gang gezette acties hebben tot minder of nog niet tot uitgaven geleid wat        V   120
            betreft de “Gezond in de Stad middelen”.
           Het saldo van de beschikbaar gestelde middelen voor Jeugdbeleid mag aan de          V   106
            reserve Jeugdbeleid worden toegevoegd. Zie het nadeel bij de storting reserves.

   Baten:
   6.5 Arbeidsparticipatie
           Resultaat op onderhanden (meerjarige) projecten m.b.t. participatie, o.a. ESF.      V   583
            Dekking vindt plaatst middels externe financiering (zie ook lasten).

   6.1 Samenkracht en burgerparticipatie
           De huur van het pand aan de Ravelijn is overgeheveld naar de grondexploitatie.      N    90
            De (kapitaal)lasten van het pand worden ook binnen de grondexploitatie
            opgevangen (zie ook voordeel bij de lasten pand Ravelijn).

   Reserves
   Onttrekkingen
   6.5 Arbeidsparticipatie
           Onttrekking ESF-reserve voor dekking project Vierkant voor Werk.                    V   133
           De onttrekking Sociaal Domein aangaande Transitiekosten LNW-Menso is niet           N   350
            gedaan, omdat de betaling van dit onderdeel in de jaarrekening 2017 verwerkt is.

   Stortingen
   6.1 Samenkracht en burgerparticipatie
           Restant ivm beëindiging subsidierelaties, opheffing en liquidatie diverse           N   104
            instellingen. Onderbesteding van het budget voor calamiteiten bij
            accommodaties. Het restant vloeit naar de reserve Calamiteitenfonds
            Accommodaties. Zie het voordeel bij de lasten.
           Onderbesteding van het budget voor calamiteiten bij accommodaties. Het restant      N    50
            vloeit naar de reserve Calamiteitenfonds Accommodaties. Zie voordeel bij de
            lasten.
   7.1 Volksgezondheid
           Het saldo van de beschikbaar gestelde middelen voor Jeugdbeleid mag aan de          N   106
            reserve Jeugdbeleid worden toegevoegd. Zie het voordeel bij de lasten.




Jaarstukken 2018                                                                                      119
</pre>

====================================================================== Einde pagina 119 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 120 ======================================================================

<pre>   Programma 10.                Bedrijfsvoering en Inkomstenbronnen

   Deelgebieden
   Het programma ‘Bedrijfsvoering en inkomstenbronnen’ omvat alle beleid en activiteiten die door de gemeente
   concernbreed op dit terrein worden uitgevoerd. De volgende taakvelden maken onderdeel uit van dit programma:
   overhead, treasury, algemene uitkering en overige uitkeringen gemeentefonds, overige baten en lasten,
   vennootschapsbelasting, OZB woningen, OZB niet-woningen, resultaat van de rekening van baten/lasten en overige
   belastingen. In de paragrafen bedrijfsvoering, treasury en lokale heffingen worden een aantal van genoemde
   onderdelen verder uitgediept.

   10.1.       Beknopte schets van de ontwikkelingen in 2018

    Bedrijfsvoering
    Zowel in Berap-I als Berap-II is een nadeel op de bedrijfsvoering gemeld. Dit past in het beeld van de druk die er
    afgelopen jaren reeds op de bedrijfsvoering is ontstaan. Er is in 2018 stevig gestuurd op het terugdringen van het
    tekort op de bedrijfsvoering. Er is een selectieve externe vacaturestop ingesteld en van zowel bestaande als nieuwe
    inhuur is (nog) kritisch(er) gekeken naar de noodzaak. De prognose van het tekort Berap 2018-I was daarmee
    gehalveerd bij Berap-2018-II. In Berap-II is het tekort van € 1,5 miljoen op de bedrijfsvoering verwerkt.
    De ingezette acties hebben tot het einde van het jaar haar vruchten afgeworpen, het daadwerkelijke resultaat
    bedrijfsvoering 2018 is afgenomen met € 0,3 miljoen en komt daarmee op € 1,2 miljoen nadelig.

    Daarnaast is in 2018 gestart met een extern onderzoek ‘meer met minder’ naar de bedrijfsvoering van alle teams.
    Het doel van dit onderzoek is om in beeld te brengen of we nog de goede dingen doen en of we ze (nog) goed
    doen. Aan de ingezette acties wordt in 2019 een vervolg gegeven en daarmee streven we naar het zoveel mogelijk
    terugdringen van de tekorten op de bedrijfsvoering met als doel een sluitende bedrijfsvoering.

    Hervorming lokaal belastinggebied
    De afgelopen jaren is verruiming van het lokaal belastinggebied een nadrukkelijk item geweest. Er zijn diverse
    onderzoeken gedaan en dit is eveneens onderdeel geweest van lobbytrajecten van o.a. de VNG. In het
    regeerakkoord is de mogelijke verruiming van het lokaal belastinggebied niet opgenomen. Dit ondanks dat het
    vorige kabinet bouwstenen heeft geformuleerd voor uitbreiding van het lokaal belastinggebied. Dit betekent dat
    wij als gemeente Emmen ook deze periode grotendeels afhankelijk blijven van inkomsten die wij van het Rijk
    ontvangen. Het eigen belastinggebied blijft hiermee beperkt. Dit betekent eveneens dat er geen hervormingsplan
    ligt om het evenwicht tussen betalen, bepalen en verantwoorden beter in balans te brengen met de vele taken die
    gemeenten de laatste jaren erbij hebben gekregen.

    Herziening financiële verhoudingen (gemeentefonds)
    De komende jaren wordt de verdeling van het gemeentefonds herzien. Dat hebben het Rijk en de gemeenten
    afgelopen voorjaar afgesproken. De herziening wordt voorzien voor 2021, daarom zijn de afgelopen tijd
    voorbereidende onderzoeken uitgevoerd. De herziening betreft zowel de verdeling van de algemene uitkering
    alsook de verdeling van de middelen sociaal domein. De planning is dat in de meicirculaire 2020 de nieuwe
    verdeling kenbaar wordt gemaakt. Als gemeente Emmen maken wij onderdeel uit van de ambteli jke
    klankbordgroepen algemene uitkering en sociaal domein.

    Woonlasten
    Op basis van motie 2 bij de Kadernota 2018 is besloten om de woonlasten in de begroting 2018 in onderlinge
    samenhang nader te bezien en na te streven in 2018 het geheel van de gemiddelde woonlasten per huishouden
    gelijk te houden aan 2017. De woonlasten zijn een combinatie van OZB, Afvalstoffenheffing en Rioolrecht.

    Vennootschapsbelasting
    De afgelopen jaren is intensief onderzoek gedaan naar de impact die de vernieuwde wetgeving omtrent de vpb-
    plicht heeft op de gemeente. De uitkomsten van het onderzoek en de begroting 2018 geven het beeld dat in de
    reguliere activiteiten, de ICT dienstverlening, de dienstverlening sociaal domein, grondexploitaties,
    detacheringen/uitlenen van personeel, reclameopbrengsten, afvalopbrengsten vanuit restromen en
    parkeeractiviteiten sprake is van geen tot zeer geringe vpb-plicht. Er is daarom geen bedrag voor vpb-heffing
    begroot. Op rekeningbasis is bekeken wat de werkelijk te betalen vennootschapsbelasting is; vooralsnog gaan we
    er van uit dat er over 2018 geen vennootschapsbelasting verschuldigd is.

    Geldleningen en treasury
    Door gedane investeringen en de afname van het eigen vermogen is het vastgelegde vermogen gestegen. Het
    vastgelegde vermogen is voor het grootste deel gefinancierd met lang vermogen (reserves, voorzieningen en vaste
    schulden/geldleningen). Een deel is gefinancierd met (laagrentend) kasgeld. Bij het aantrekken van nieuwe
    leningen wordt naast het rentepercentage ook afgewogen hoe de nieuwe lening past in het geheel van de
    jaarlijkse aflossingen. Gestreefd wordt naar een zo gelijkmatig mogelijk aflossingspatroon. Dit ook om het
    renterisico te beperken en over de jaren te spreiden. In de paragraaf financiering wordt zichtbaar gemaakt wat het
    verloop is van ons leningenbestand. Het gemiddelde rentepercentage voor de vaste schuld voor 2018 was 2,18% (in
    2017 was dit ook 2,18%).



Jaarstukken 2018                                                                                                          120
</pre>

====================================================================== Einde pagina 120 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 121 ======================================================================

<pre> 10.2.       Wat hebben we gedaan in 2018?
 Voorgenomen maatregelen/acties en uitgevoerd/stand van zaken
 OVERHEAD PERSONEELSBUDGET EN                TOELICHTING
 FLEXIBELE SCHIL
 Bij de begroting 2018 bepalen van het       Het ingegrale personeelsbudget is bij de begroting voor 2018
 integrale personeelsbudget voor 2018 (zie   vastgesteld op € 67,5 mln.
 paragraaf bedrijfsvoering)
 OVERHEAD KENNIS EN EXPERTISE                TOELICHTING
 Een strategische personeelsplanning         Alle teams hebben in 2018 de opdracht gekregen een strategische
 maken                                       personeelsplanning te maken voor de jaren 2019 ev. Deze plannen
                                                                        e
                                             worden besproken in het 1 kwartaal van 2019 gelijktijdig met het
                                             teamplan.
 Een traineebudget beschikbaar stellen       In 2018 zijn middelen beschikbaar gesteld voor een traineebudget ten
 (binnen de bestaande                        laste van het organisatie-ontwikkelbudget.
 bedrijfsvoeringsmiddelen)
 Werkzaamheden/klussen zoveel mogelijk       Er wordt zeer regelmatig een beroep gedaan op de pool van
 uitvoeren met eigen mensen om zo intern     transvormers en het expertisecentrum.
 expertise op te bouwen (Expertisecentrum/   Daarnaast is in 2018 is gestart met een project om te komen tot meer
 Transvormers-pool/coach-pool)               flexibilisering van het personeel (mogelijk een intern uitzendbureau).
                                             De verwachting is dat besluitvorming hierover in 2019 kan
                                             plaatsvinden.
 OVERHEAD VERBINDEN MET DE                   TOELICHTING
 SAMENLEVING
 Medewerkers kwantitatief en kwalitatief     In 2018 hebben medewerkers binnen de gemeente Emmen
 op niveau                                   meegeluisterd bij het KCC om een nog beter beeld te krijgen wat voor
                                             klachten/vragen er vanuit de samenleving bij het KCC binnen komen.
                                             Daarnaast is het Diensverleningshandvest vastgesteld, waarbij gesteld
                                             is dat ieder team met ingang van 2018 moet voldoen aan dit
                                             handvest.
 Benodigde middelen beschikbaar stellen      1% van de loonsom is per team beschikbaar voor vorming, training en
                                             opleiding. Daarnaast is er centraal budget beschikbaaar.
 OVERHEAD BOCE-SAMENWERKING                  TOELICHTING
 Meer gezamenlijk optrekken richting         De strategie van Dimpact is in 2018 opnieuw gezamenlijk vastgesteld
 Dimpact                                     door de deelnemers en is nu meer gericht op vernieuwing en
                                             innovatie.

 Samen opleidingen aanbieden (BOCE-          De diverse activiteiten in 2018 waren o.a. het organiseren van een
 academie)                                   leiderschapsdag, meester in je werkweek, trainingen digitale
                                             vaardigheden en persoonlijke ontwikkeling en loopbaanworkshops.
 Samen leidersschapsontwikkeling en          In 2018 is de gezamenlijke visie op leren en ontwikkelen vastgesteld
 loopbaanontwikkeling oppakken               die richting zal geven aan de doorontwikkeling van de BOCE
                                             academie, het huidige gezamenlijke platform voor aanbod van
                                             opleiding en scholing.
 OVERHEAD VERJONGING                         TOELICHTING
 Inzetten op traineeprogramma                In 2018 zijn vijf trainees begonnen aan het opleidingsprogramma.

 Inzetten op Het Nieuwe Werken               De nieuwe kantoor-automatiseringsomgeving is ingevoerd. Daarnaast
                                             is gestart samen met een architect om tot een nieuw
                                             herhuisvestingsplan te komen. De uitvoering van dit laatste zal medio
                                             2019 ten uitvoer komen.
 OZB OVERIGE                                 TOELICHTING
 BELASTINGEN/WOONLASTEN
 De OZB in 2018 ten opzichte van 2017 niet   De woonlasten zijn in 2018 voor de gemiddelde woning in Emmen
 laten stijgen                               ongeveer gelijk gebeleven.
 Op basis van nog op te stellen              In 2018 zijn de meerjarenplannen bekeken, en op basis hiervan zijn de
 meerjarenplannen riolering en afval         tarieven voor 2019 bepaald. De lasten voor riolering zijn ongeveer
 bekijken wat mogelijk is met betrekking     gelijk gebleven, maar de lasten voor de burger voor afval zullen iets
 de gemiddelde woonlasten voor de jaren      hoger worden.
 2018 en verder
 GEMEENTEFONDS                               TOELICHTING
 Verantwoorden van een volledige             Per circulaire is inzichtelijk gemaakt welke gelden wij in het
 algemene uitkering op basis van de          gemeentefonds ontvangen. De raad is hierover per brief
 circulaires van het ministerie van          geïnformeerd.
 Binnenlandse zaken en de geldende
 gemeentelijke verdeelmaatstaven.


Jaarstukken 2018                                                                                                    121
</pre>

====================================================================== Einde pagina 121 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 122 ======================================================================

<pre> Ontwikkelingen met betrekking tot het          Dit heeft plaats gevonden door het actief volgen van de laatste
 gemeentefonds actief volgen                    ontwikkelingen (bijvoorbeeld rondom de herziening van de financiële
                                                verhoudingen).

 VENNOOTSCHAPSBELASTING                         TOELICHTING
 Kennis vergroten van medewerkers met           Onze fiscalisten houden de ontwikkelingen binnen het VPB dossier
 een taak in het vpb-proces                     nauwlettend in de gaten. Overige betrokken medewerkers worden
                                                actief meegenomen en betrokken bij het VPB dossier waardoor de
                                                VPB kennis bij deze medewerkers vergoot wordt.
 (Door)ontwikkelen van een                      Met behulp van de intern ontwikkelde managementrapportage kan
 managementrapportage op basis waarvan          het bedrijfseconomische resultaat per grootboeknummer, of
 de vpb-plicht cijfermatig inzichtelijk wordt   combinatie van grootboeknummers worden vastgesteld binnen de
 gemaakt                                        fiscale clustering van de gemeente Emmen. De ontwikkeling van de
                                                standpunten van de belastingdienst rondom ondernemersactiviteiten
                                                en clustering wordt op de voet gevolgd. Op basis daarvan zorgen wij
                                                voor inzicht in de bedrijfseconomische resultaten van fiscaal kritische
                                                activiteiten en schatten wij het actuele risico van mogelijke VPB-plicht
                                                zo goed mogelijk in.
 Periodiek overleg met belastingdienst om       Over de aangifte VPB wordt inhoudelijk vooralsnog niet actief
 interne bevindingen af te stemmen, met         gecommuniceerd met de Belastingdienst. Wel is onze aanpak
 als doel zekerheid over deze nieuwe            besproken in het reguliere overleg (in het kader van Horizontaal
 fiscale verplichting.                          toezicht) met de Belastingdienst. Overigens blijven onze fiscalisten de
                                                landelijke ontwikkelingen van fiscaal inhoudelijke discussies actief
                                                volgen.
 TREASURY BEHEER DEELNEMINGEN                   TOELICHTING
 Beheer handhaven (met ook aandacht             Dit heeft plaats gevonden.
 voor subsidiënten en contractpartners,
 bijvoorbeeld Wmo en Jeugdhulp).
 Dividend uitstaand aandelenkapitaal            Het ontvangen dividend wordt regelmatig gemonitord aan de hand
 administreren.                                 van de besluiten van de aandeelhoudersvergaderingen van de
                                                betreffende deelnemingen; de ingehouden dividendbelasting wordt
                                                teruggevraagd bij de belastingdienst.
 TREASURY GELDLENINGEN                          TOELICHTING
 Het aflossingspatroon van de leningen-         In de jaren 2022 tot en met 2030 moet jaarlijks tussen € 25 en € 27
 portefeuille spreiden.                         mln. worden afgelost. In 2019-2021 ligt de aflossing contractueel
                                                hoger. Voor de jaren vanaf 2031 wordt bij het aantrekken van nieuwe
                                                leningen voor wat betreft de looptijd en de wijze van aflossing steeds
                                                rekening gehouden met de voor die jaren reeds bestaande
                                                aflossingsverplichtingen.
 Leningen aantrekken tegen zo gunstig           Voorstellen voor het aantrekken van leningen worden besproken in
 mogelijke voorwaarden, zodat de laagste        de treasurycommissie en daarbij vindt afweging plaats tussen
 financieringskosten worden gemaakt.            financiering met lang en kort geld, de op dat moment geldende
                                                tarieven voor leningen en de verwachtingen rondom de ontwikkeling
                                                van de rentetarieven voor leningen.
                                                Bij het aantrekken van leningen worden – conform het bepaalde in
                                                het treasurystatuut – steeds minimaal drie offertes gevraagd.
 Geldleningen aan derden verstrekken            Jaarlijks wordt het rentepercentage voor leningen aan derden
 tegen minimaal dezelfde                        vastgesteld; dit percentage is gebaseerd op de gemiddelde kosten van
 financieringskosten, tenzij vooraf dekking     de aangetrokken geldleningen, vermeerderd met een opslag van
 is gevonden voor het nadelige verschil.        0,5% voor risico en kosten.

 10.3.     Wat hebben we bereikt in 2018?

 Wat hebben we bereikt in 2018?

 Doelstellingen en resultaat/bijdrage aan
 Op basis van het vastgestelde beleidskader      In 2018 zijn we gestart met het integrale personeelsbudget. De eerste
 werken met een integraal personeelsbudget,      ervaringen zijn positief. Een aantal zaken moet nog verder worden
 waarbij ontschotting en flexibel de             ontwikkeld (bijvoorbeeld rapportage, interne sturing). Realisatie dit
 kernbegrippen zijn                              jaar zal lukken.




Jaarstukken 2018                                                                                                       122
</pre>

====================================================================== Einde pagina 122 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 123 ======================================================================

<pre> Het in huis hebben en houden van kennis en       Ontwikkelingen in de organisatie worden vooral opgepakt door
 expertise                                        eigen medewerkers (bijvoorbeeld Omgevingswet). Inhuur wordt
                                                  ingezet om specifieke kennis/expertise in te brengen, of op
                                                  continuïteits- of capaciteits-problematiek.

                                                  We moeten nog taakstellingen doorvoeren terwijl de arbeidsmarkt
                                                  aantrekt. We kunnen op bepaalde vlakken niet concurreren met
                                                  andere overheden en de private sector. Deze ontwikkeling werkt
                                                  kostenverhogend.
 Verjonging van ons medewerkersbestand            De organisatie is gestart met een trainee programma. Dat is een
                                                  goede eerste stap, de ervaringen lijken positief. Er is een SPP traject
                                                  opgestart die verjonging meeneemt als mogelijke toekomstige
                                                  maatregel. De mogelijkheden om bij te sturen lijken beperkt, de
                                                  organisatie zoekt nog naar meer grip op dit onderwerp.
 Verbinding tussen onze medewerkers en de         In ons VTO aanbod is dit expliciet onderwerp. We zetten vaker en in
 samenleving                                      een vroeger stadium in op betrokkenheid van de samenleving.
                                                  Voorbeelden zijn onder meer het dienstverleningshandvest,
                                                  experimenten burgerbegroting, democratie dichterbij, inzet op
                                                  laaggeletterdheid.
 De samenwerking in BOCE-verband verder           De beleidsagenda BOCE is na de verkiezingen weer opgepakt. Er is
 ontwikkelen                                      een nieuwe projectleider benoemd vanuit Emmen. De samenwerking
                                                  op doorontwikkeling van de organisaties wordt vorm gegeven door
                                                  het aanbieden van een gezamenlijk scholings- en trainingsaanbod: de
                                                  BOCE- Academy. De ervaringen daarmee zijn goed, veel medewerkers
                                                  van de verschillende organisatie maken daar gebruik van.
 De stijging van de gemiddelde woonlasten         De gemiddelde woonlasten zijn ten opzichte van 2017 vrijwel gelijk
 zoveel mogelijk beperken                         gebleven.Op de COELO-ranglijst met de woonlasten per gemeente
                                                  zijn we gedaald omdat bij diverse andere gemeenten de gemiddelde
                                                  woonlasten wel zijn gestegen.
 Het risicomanagement met betrekking tot de       Voor ons is het van belang dat contractpartners financieel solide zijn,
 ‘verbonden’ partijen (in de brede zin, dus       bijvoorbeeld binnen de beleidsterreinen WMO en jeugdhulp. De
 ook contractpartners) in de huidige vorm         financiële positie van de belangrijkste contractpartners worden door
 handhaven                                        een externe partij beoordeeld. Hiervan ontvangen wij rapportages.
                                                  Ook zijn in de contracten van zorgaanbieders ook voorwaarden
                                                  opgenomen inzake liquiditeit en solvabiliteit.
                                                  Ook is in 2018 veel geïnvesteerd in het monitoren van Wildlands als
                                                  verbonden partij.
 Met zo min mogelijk extra administratieve        BDO Accountants en Belastingadviseurs heeft onderzoek gedaan naar
 lasten wordt jaarlijks inzicht verkregen in de   de onderbouwing en de opbouw van het analysedossier. De
 VPB-plicht van de gemeente Emmen.                aanbevelingen van BDO zijn gericht op het aanscherpen van het
 Doelstelling is ook het beperken van de VPB-     analyse- en het aangiftedossier. In een speelveld waarin de
 plicht                                           belastingdienst steeds wisselende standpunten inneemt is dat cruciaal
                                                  en niet eenvoudig.

                                                  We wijken op sommige onderwerpen af van de standpunten van de
                                                  belastingdienst. Onze standpunten zijn wel in lijn met landelijk
                                                  ontwikkelde algemene uitgangspunten over de vennootschaps-
                                                  belastingplicht voor overheidsbedrijven.
 De renterisico’s zoveel mogelijk beperken        Op basis van een actuele liquiditeitenplanning en een actuele
                                                  investeringsplanning is regelmatig de vermogensbehoefte bepaald. Er
                                                  wordt steeds bekeken of kort of lang financieren het meest voordelig
                                                  is. De renterisiconorm wordt goed bewaakt; bij nieuwe leningen
                                                  wordt bekeken welke looptijd het beste binnen de
                                                  leningenportefeuille past.
 Sluitend financieel kader, zowel per jaar als    Bij de begroting 2018 en begroting 2019 was er een sluitend
 in meerjarenperspectief. Structurele uitgaven    financieel kader, ook in meerjarig perspectief. Op basis van de Berap
 worden gedekt door structurele inkomsten         2018-II voorzien wij voor 2018 een fors tekort waarbij de structurele
                                                  effecten voor 2019 tot en met 2022 nog onduidelijk zijn. De komende
                                                  tijd gaan wij maatregelen treffen om de structurele effecten zoveel
                                                  mogelijk te beperken.


  10.4.       Meting
    De beleidsindicatoren geven een toelichting op de bovenstaande paragrafen "Wat hebben we gedaan" en "Wat
    hebben we bereikt" en geven daarmee een beeld van de in 2018 voorgenomen maatschappelijke effecten. In
    bijlage E zijn alle BBV-beleidsindicatoren op genomen.



Jaarstukken 2018                                                                                                      123
</pre>

====================================================================== Einde pagina 123 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 124 ======================================================================

<pre> Beleidsindicatoren                                          Begroting 2018                 Jaarrekening 2018
                                                             Streefwaarde indicator         Gerealisseerde indicator

                                                   Emmense beleidsindicatoren
 Formatie (fte per 1.000 inw.)                                        8,6 fte                                8,4
 Bezetting (fte per 1.000 inw.)                                       8,0 fte                                7,9
 Flexibele schil (inhuur/tijdelijk personeel)                        max. 20%                              8,65%
 Objecten beschikt in het eerste kohier                                98%                                 97,8%
 Bezwaren binnen termijn afgehandeld                                   95%                                 96,1%
 Facturen binnen betalingstermijn afgehandeld
                                                                       90%                                 95%
 Ziekteverzuim (%)                                                      6%                                   6%
 Gemiddelde leeftijd werknemers                            49,7 jr. (*)                  49,8 (*)
 (*) streefwaarde is bepaald op basis van resultaat 2017 plus 2 jaar ouder bestand, verwachte uitstroom
 AOW, gemiddelde overige uitstroom, instroom vervanging en instroom jongeren (trainees)
                       Beleidsindicatoren Besluit Begroten en Verantwoorden

 Gemeentelijke woonlasten
 éénpersoonshuishoudens                                                € 725                               € 716
 Gemeentelijke woonlasten
 meerpersoonshuishoudens                                               € 759                               € 750
 Gemiddelde WOZ-waarde (x € 1.000)
                                                                       € 150                               € 150


   10.5.           Wat heeft het gekost? (x €)
  Programma 10 Bedrijfsvoering

   10 Bedrijfsvoering en Inkomstenbronnen
                        Taakveld (Bedragen * € 1.000)                  Primitieve           Begroting              Rekening             Verschil
                                                                       begroting                                                       Begr/Werk
   Algemene uitkering                                                                  88                 118                     0            118
   Belastingen Overig                                                                 488                 454                   445                  9
   Overhead                                                                        36.516               37.366                37.705           -340
   Overige baten en lasten                                                          1.276                 696                   629                67
   OZB woningen                                                                     1.222                1.645                 1.505               140
   Treasury                                                                        -1.896                 871                 11.568        -10.697
   Totaal lasten                                                                 37.694             41.151                51.853           -10.702
   Algemene uitkering                                                           222.508             226.389               225.368             1.021
   Belastingen Overig                                                                 283                 280                   418            -139
   Overhead                                                                         4.324                5.036                 5.472           -436
   Overige baten en lasten                                                             68                 248                   463            -215
   OZB woningen                                                                    15.388               15.114                15.170               -57
   OZB- niet woningen                                                              10.020               10.305                10.485           -180
   Treasury                                                                         3.125                3.055                 3.133               -78
   Totaal baten                                                                 255.715            260.426               260.510               -84
   Saldo 10 Bedrijfsvoering en Inkomstenbronnen (bruto)                      -218.021             -219.275              -208.657           -10.618
   Overhead                                                                         1.436                1.337                 1.200               137
   Overige baten en lasten                                                             28                  68                    68                 -0
   Totaal onttrekking                                                               1.464               1.405                 1.269            137
   Algemene uitkering                                                                -162                 -162                  -166                 4
   Overhead                                                                           719                 618                   618                  0
   Resultaat van de rekening van baten en lasten                                        0                   0                     0                  0
   Totaal storting                                                                   557                  456                   452                 4
   Mutatie reserves                                                                 -907                 -949                  -817           -133
   Saldo 10 Bedrijfsvoering en Inkomstenbronnen (netto)                      -218.928             -220.225              -209.474           -10.751




Jaarstukken 2018                                                                                                                                     124
</pre>

====================================================================== Einde pagina 124 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 125 ======================================================================

<pre>  Verschillenanalyse (Bedragen x € 1.000)                                                          N/V        Bedrag
  De verschillen tussen de begroting na wijziging en werkelijk zijn op hoofdlijnen als volgt te          Bedragen x €
  verklaren:                                                                                                    1.000
  Lasten:
  0.7 Algemene uitkering
          Vrijval taakmutaties ca. die wel zijn begroot, maar niet zijn besteed.                  V             118

  0.4 Overhead
          Diverse afwijkingen op de interne bedrijsfvoering, per saldo een minimale afwijking,    N             340
           zie ook de baten en onttrekking reserve

  0.61 OZB woningen
          De incidentele vergoedingen aan no-cure no-pay bureaus voor bezwaar en beroep           V             103
           zijn verminderd. Dit heeft twee oorzaken: uitstel van beroepszaken door de
           rechtbank en een kwaliteitsverbetering die heeft plaatsgevonden, waardoor minder
           bezwaren en beroepen zijn ingediend en gegrond zijn verklaard.

  0.5 Treasury
          Het nadeel op kosten treasury wordt met name veroorzaakt door de vorming van            N           10.697
           een voorziening voor het aandelenkapitaal Wildlands (N 10.000) en verder door
           lagere doorbelaste rente naar taakvelden. Tegenover het nadeel op de doorbelaste
           rente op dit taakveld staat een even groot voordeel op de overige taakvelden door
           lagere doorbelaste rente.
  Baten:
  0.7 Algemene uitkering
          Bijwerken basisgegevens boekjaar 2018 naar definitieve standen. Met name hogere          N            763
           WOZ waarde niet-woningen leidt tot een grotere aftrekpost in de berekening
           opbrengst gemeente-fonds; ook lager aantal uitkeringen WWB leidt tot lagere
           inkomsten gemeentefonds.
          Verrekeningen voorgaande jaren (2016 en 2017).                                           N            151
          Afrekening balanspost Tussenvoorziening.                                                 N             89
  0.64 Belastingen Overig
          Bij berap-II is een inschatting gemaakt voor de dubieuze debiteuren en is 82.000         V             82
           euro bijgeraamd. De betreffende debiteur heeft alsnog betaald, dus het bedrag was
           niet meer nodig.
  .
  0.4 Overhead
          Diverse afwijkingen op de interne bedrijsfvoering, per saldo een minimale afwijking,     V            436
           zie ook de lasten en onttrekking reserve

  0.8 Overige baten en lasten
          Incidenteel voordeel door opschoning en verbetering administratie belastingen            V             69
          Afwikkeling suppletie BCF, een incidentele subsidie van de Rijksdienst en vrijval BCF    V             94
           van de GGD.

  0.62 OZB niet-woningen
          Structurele Areaaluitbreiding (dit is reeds verwerkt in de begroting 2019 en verder).    V            100
          Kwaliteitsverbetering werkzaamheden WOZ.                                                 V             80

  0.5 Treasury
       Het voordeel op kosten treasury wordt veroorzaakt door ontvangen rente in                   V             75
           rekening-courant en rente leningen SVN.

  Reserves
  Onttrekkingen
  0.4 Overhead
          Lagere onttrekking ten behoeve van de bedrijfsvoering aan de reserve eenmalige           N             75
           kosten, omdat de reserve niet toereikend is.




Jaarstukken 2018                                                                                                    125
</pre>

====================================================================== Einde pagina 125 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 126 ======================================================================

<pre>                   B2. Overzicht algemene dekkingsmiddelen




Jaarstukken 2018                                             126
</pre>

====================================================================== Einde pagina 126 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 127 ======================================================================

<pre>    2.       Overzicht algemene dekkingsmiddelen

    Hier wordt een overzicht gegeven van de algemene dekkingsmiddelen bestaande uit:
    1       lokale heffingen, waarvan de bestedingen niet gebonden zijn
    2       algemene uitkering
    3       dividend
    4       bespaarde rente
    5       saldo van de financieringsfunctie

    Totaal overzicht algemene dekkingsmiddelen (bedragen x € 1.000)

     Omschrijving                                        Raming 2018        Werkelijk 2018
     Lokale heffingen                                          25.704                25.898
     Algemene uitkering                                       125.188              124.285
     Dividend en rentevergoedingen                                824                   822
     Saldo van de financieringsfunctie                          1.076                   744
     Totaal                                                  152.792              151.749



    2.1.     Lokale heffingen

    De specificatie van de hierboven weergegeven algemene dekkingsmiddelen is als volgt (bedragen x € 1.000):

     Omschrijving                                        Raming 2018        Werkelijk 2018
     OZB                                                       25.209                25.394
     Toeristenbelasting                                           470                   478
     Precariorechten                                               25                    26
     Totaal                                                   25.704                25.898

    Meer uitgebreide informatie over de lokale heffingen is opgenomen in de paragraaf Lokale heffingen.


    2.2.     Algemene uitkering

    De algemene uitkering uit het Gemeentefonds is berekend op basis van de decembercirculaire 2018. Verder is
    rekening gehouden met de laatst bekende gegevens over de basisgegevens die van belang zijn bij de berekening
    van de algemene uitkering. De gevolgen van de ontwikkeling van de rijksuitgaven via de trap-op-trap-af
    systematiek die bekend worden na de septembercirculaire zoals bijvoorbeeld in de jaarlijkse Najaarsnota van het
    rijk, vinden nog geen doorvertaling in het accres. Het definitieve accres voor 2018 wordt vastgesteld en gemeld in
    de meicirculaire van 2019 en verwerkt in het uitkeringsjaar 2019 (als afwikkelingsverschil).

    2.3.     Dividend en rentevergoedingen

    Het gaat hier om de inkomsten wegens regulier dividend en rentevergoedingen van (bedragen x € 1.000):

     Dividend van                                                                             Begroot       Werkelijk
     BNG – dividend 2017                                                                           147            147
     AREA – dividend 2017                                                                          201            201
     WMD – dividend 2017                                                                             0              0
     Enexis – dividend 2017                                                                        607            612
     Enexis bruglening                                                                             149            149
     Toegerekende kapitaallasten over aandelenkapitaal                                            -280          - 287
     Totaal                                                                                       824            822




Jaarstukken 2018                                                                                                         127
</pre>

====================================================================== Einde pagina 127 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 128 ======================================================================

<pre>    2.4.     Bespaarde rente

    Dit is de netto-opbrengst van de bespaarde rente over het eigen vermogen van Openbaar Onderwijs Emmen.

    2.5.     Saldo van de financieringsfunctie

    Dit betreft het saldo van de kostenplaats kapitaallasten, alsmede de rechtstreeks op de exploitatie verantwoorde
    post.

     Omschrijving                                 Begroting 2018        Rekening 2018            Verschil
     rentelasten netto (lasten minus baten)             6.658.543            6.430.227            228.316
     afschrijving                                      17.640.523           16.843.491            797.031
     Totaal (a)                                        24.299.066           23.273.718          1.025.347
     Toegerekend (b)                                   25.374.708           24.017.500        - 1.357.208
     saldo financiering ten gunste van
     de exploitatie (b-a)                                 1.075.642             743.781       - 331.861

    Van dit resultaat is onderstaande analyse te geven:

    De dekking/doorbelasting van de kapitaallasten (afschrijving en rente) is lager       N     1.357.000
    Ten opzichte van de begroting is er een positief resultaat op rente                   V       228.000
    Positief resultaat op afschrijvingslasten als gevolg van lagere investeringen         V       797.000
    Totaal resultaat                                                                      N      332.000




Jaarstukken 2018                                                                                                       128
</pre>

====================================================================== Einde pagina 128 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 129 ======================================================================

<pre>                   B3. Onvoorzien en diverse volumes




Jaarstukken 2018                                       129
</pre>

====================================================================== Einde pagina 129 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 130 ======================================================================

<pre>    3.       Onvoorzien en diverse volumes

    3.1.     Inleiding
    In dit hoofdstuk gaan we achtereenvolgens in op de aanwending van de post onvoorzien en de volumes per
    programma.

    3.2.     Onvoorzien
    De raad is in 2018 bij brief geïnformeerd over de besteding van de post onvoorzien. Onderstaand volgt een
    totaaloverzicht van de bestedingen in 2018.

       Begroot post onvoorzien incidenteel 2018                                     334.792

       Bestedingen 2018:
       Plan van aanpak verduurzamen gemeentelijk vastgoed                 10.000
       Verandering meetmethode WOZ-taxaties                               50.000
       Extra kosten St. wijkcentrum Angelslo                              26.465
       Dekking kosten werkzaamheden formateur betsuurlijke
                                                                           3.479
       coalitie
       Opdrachtverlening Boer & Croon                                    130.000
       Dekking stelpost volumes (zie 3.3)                                100.000
                                                                                    -319.944
       Niet aangewend                                                                   14.848

    3.3.     Volumes
    Het verloop van de stelpost onderuitputting volumes is als volgt:

       Stelpost primitieve begroting 2018                                           373.000

       Gerealiseerde onderuitputting volumes                                         285.680
       Vrijval onvoorzien (zie 3.2)                                                  100.000
       Ter dekking van stelpost kapitaallasten                                       -12.680
       Restant stelpost onderuitputting volumes 2018                                       0


    Van het verloop van de volumes in 2018 is het volgende overzicht te geven:

                                                           Primitieve    Tussentijdse        Toekenning /   Vrijval ultimo
                                                           begroting     vrijval 2018       aanwending in        2018
                                                              2018                              2018

     Progr 2: Economie en werkgelegeheid
     Cofinanciering investeringsbudget Landelijk Gebied         71.356           65.356             6.000                0
     Totaal programma 2                                         71.356           65.356             6.000                0

     Progr. 4 Onderwijs en jeugd                                                                                        0
     Onderwijsvolume                                           106.568                  0        116.775          -10.207
     Totaal programma 4                                        106.568                  0        116.775          -10.207

     Progr. 5 Bouwen, wonen en milieu
     Ruimtelijke ordening                                       13.697                            -38.314          52.011
     Totaal programma 5                                         13.697                            -38.314          52.011

     Progr. 7 Openbare ruimte, verkeer en vervoer
     Reconstructie Rondweg (KN-09)                             120.000        120.000                  0                 0
     Investeringsbudget                                        123.524        100.324             23.200                 0
     Totaal programma 7                                        243.524        220.324             23.200                 0

     Prog. 8 Sport en Cultuur
     Cultuurnota / huisvesting CBK                              80.000                  0               0          80.000
     Totaal programma 8                                         80.000                  0               0          80.000

     Totaal programma's                                        515.145        285.680            107.661          121.804



Jaarstukken 2018                                                                                                             130
</pre>

====================================================================== Einde pagina 130 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 131 ======================================================================

<pre>                   B4. Overzicht Vennootschapsbelastingplicht




Jaarstukken 2018                                                131
</pre>

====================================================================== Einde pagina 131 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 132 ======================================================================

<pre>    4.       Vennootschapsbelasting
    Door de inwerkingtreding van de “Wet modernisering Vennootschapsbelasting overheidsondernemingen” worden
    overheidslichamen met ingang van het eerste boekjaar dat aanvangt op of na 1 januari 2016 vpb-plichtig over hun
    (winstgevende) ondernemersactiviteiten. Doel van deze wet is het scheppen van een gelijk speelveld tussen
    overheidsondernemingen en private ondernemingen. De gemeente is, met de invoering van voornoemde wet, dan
    ook vpb-plichtig.

    4.1.     Vpb-heffing gemeente Emmen
    Inmiddels is het intensief onderzoek naar de impact die de vernieuwde wetgeving omtrent de vpb-plicht afgerond.
    De uitkomsten van het onderzoek geven het beeld dat in de reguliere activiteiten, de ICT dienstverlening, de
    dienstverlening sociaal domein, grondexploitaties en parkeeractiviteiten sprake is van geen tot zeer geringe vpb-
    plicht.

    4.2.     Administratieve verwerking vpb-heffing
    De eventuele vpb-heffing vormt een last in de begroting / jaarrekening, die wordt berekend op basis van fiscale
    grondslagen en niet op basis van het bedrijfseconomisch resultaat. Dit betekent dat (extracomptabel), conform de
    voornoemde grondslagen, het winst/voordelig saldo wordt bepaald en de daaruit voortvloeiende vpb-heffing in de
    begroting wordt opgenomen.

    Het fiscale resultaat wijkt af van het bedrijfseconomische resultaat omdat bij de bepaling van de winst rekening
    wordt gehouden met een fiscaal maximaal toegestane gemiddelde marktrente van 1,5%, in plaats van de interne
    rekenrente van 2,25%.

    De vpb-heffing wordt als één bedrag, op een centrale post, opgenomen in het programmaplan. Dit omdat de
    resultaten op fiscaal belaste activiteiten onderling worden verrekend en dat aangifte zal worden gedaan over het
    (totale) gesaldeerde resultaat. Er vindt dus geen nadere toerekening plaats aan programma’s. De vpb-heffing
    wordt verwerkt als last op een algemeen programma en maakt op die manier onderdeel uit van het saldo van
    baten en lasten.

    Aangezien verwacht wordt dat er sprake is van geen tot zeer geringe VPB-plicht, is geen bedrag voor vpb-heffing
    begroot en opgenomen in deze jaarrekening. De vaststelling van het fiscale resultaat op basis van de definitieve
    jaarcijfers zal in de loop van 2019 plaats vinden.




Jaarstukken 2018                                                                                                        132
</pre>

====================================================================== Einde pagina 132 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 133 ======================================================================

<pre>                   B5. Overzicht overhead




Jaarstukken 2018                            133
</pre>

====================================================================== Einde pagina 133 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 134 ======================================================================

<pre>    5.        Overzicht overhead
    Hier wordt een overzicht gegeven van de kosten van de overhead. Alle kosten die samenhangen met de sturing en
    ondersteuning van de medewerkers in het primaire proces behoren tot de overheadkosten. Dat betekent dat de
    kosten in verband met de volgende elementen tot kosten van overhead worden gerekend:
        -   Leidinggevenden primair proces (excl. projectleiding);
        -   Managementondersteuning primair proces;
        -   Financiën, toezicht en controle op de eigen organisatie;
        -   Personeelszaken en organisatie;
        -   Inkoop (incl. aanbesteding en contractmanagement);
        -   Interne en externe communicatie (m.u.v. klantcommunicatie);
        -   Juridische zaken;
        -   Bestuurszaken en bestuursondersteuning (excl. de griffie, omdat die geen onderdeel uitmaakt van de
             ambtelijke organisatie);
        -   Informatievoorziening en automatisering van PIOFACH-systemen (PIOFACH staat voor: Personeel,
             Informatievoorziening, Organisatie, Financiën, Administratieve organisatie, Communicatie en Huisvesting);
        -   Facilitaire zaken en huisvesting (incl. beveiliging);
        -   Documentaire informatievoorziening (DIV).

     Totaal overzicht kosten overhead (bedragen x 1.000)


     Omschrijving                                               Werkelijk 2018
     Lasten
     Leidinggevenden en managementondersteuning                                   6.948
     primair proces
     Financiën, toezicht en controle eigen organisatie                            3.832
     Inkoop, juridische en personeelszaken                                        5.317
     Interne en externe communicatie                                              2.073
     Bestuurszaken en bestuursondersteuning                                         662
     Informatievoorziening en automatisering                                     10.963
     DIV, facilitaire zaken en huisvesting                                        8.882
     Overig                                                                         164
     Totaal lasten                                                              38.840
     Baten
     Leidinggevenden en managementondersteuning                                     441
     primair proces
     Financiën, toezicht en controle eigen organisatie                                44
     Inkoop, juridische en personeelszaken                                          236
     Interne en externe communicatie                                                  63
     Bestuurszaken en bestuursondersteuning                                            7
     PIOFAC Menso                                                                   424
     Informatievoorziening en automatisering                                      2.879
     DIV, facilitaire zaken en huisvesting                                        1.379
     Totaal baten                                                                 5.472
     Saldo overhead (bruto)                                                     33.368
     Mutaties reserves
     Onttrekkingen                                                                1.200
     Stortingen                                                                     618
     Totaal mutaties reserves                                                      -582
     Saldo overhead (netto)                                                     32.786
     Doorbelasting overhead investeringen en GREX                                 -1.135
     Saldo overhead (na doorbelasting)                                          31.651




Jaarstukken 2018                                                                                                         134
</pre>

====================================================================== Einde pagina 134 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 135 ======================================================================

<pre>    Overhead in investeringen en grondexploitaties

    De overheadkosten worden niet toegerekend aan de diverse programma’s, maar centraal begroot en verantwoord.
    In enkele gevallen kan het centraal begroten echter tot gevolg hebben dat investeringskosten lager uitvallen dan
    ze daadwerkelijk zijn. De kapitaallasten die uit de investeringen voortvloeien, zullen lager zijn dan de
    kapitaallasten die voortvloeien uit een investering waaraan overhead wordt toegerekend. Deze lagere
    kapitaallasten wegen niet op tegen de uitzetting van lasten op overhead. Dit heeft tot gevolg dat er
    begrotingstekorten ontstaan.

    Deze situatie doet zich voor bij (omvangrijke) investeringen en grondexploitaties. In dergelijke situaties zijn de
    kosten van overhead, op indirecte wijze, wel toegerekend aan investeringen en grondexploitaties. Ze worden
    echter, om het inzicht te behouden in het totaal van de overheadkosten, wel onder het overzicht overhead
    opgenomen. Daar staat vervolgens dekking tegenover (zie “doorbelasting overhead investeringen en GREX” in het
    overzicht kosten overhead). Hierdoor komen de kosten per saldo niet tot uiting op het voorgaande overzicht
    overhead.

    In het overzicht van baten en lasten 2018 worden de lasten van overhead gepresenteerd inclusief de doorbelasting
    naar investeringen en GREX.




Jaarstukken 2018                                                                                                         135
</pre>

====================================================================== Einde pagina 135 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 136 ======================================================================

<pre>Jaarstukken 2018   136
</pre>

====================================================================== Einde pagina 136 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 137 ======================================================================

<pre>                   C. Paragrafen




Jaarstukken 2018                   137
</pre>

====================================================================== Einde pagina 137 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 138 ======================================================================

<pre>Jaarstukken 2018   138
</pre>

====================================================================== Einde pagina 138 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 139 ======================================================================

<pre>    1. Paragraaf lokale heffingen

    1.1      Inleiding
    In deze paragraaf gaan we nader in op de lokale belastingen en heffingen. Zoals de jaarrekening de spiegel vormt
    van de begroting 2018 vormt deze paragraaf de spiegel van de paragraaf lokale heffingen, zoals die bij de
    begroting 2018 was gevoegd.

    De paragraaf begint met een overzicht van de beleidsuitgangspunten en ontwikkelingen ten aanzien van lokale
    belastingen en heffingen. Vervolgens wordt ingegaan op de gerealiseerde opbrengsten in 2018 van de
    gemeentelijke belastingen en heffingen. Daarna volgt een beschrijving van het kwijtscheldingsbeleid en de
    uitvoeringskosten Wet WOZ. Deze paragraaf wordt afgesloten met een overzicht van de belastingdruk in 2018 in
    de gemeente.
    Emmen. Een deel van het hierna gestelde is overigens al aan de orde geweest bij de behandeling van de tweede
    bestuursrapportage van 2018

    1.2      Beleidsuitgangspunten en ontwikkelingen

    Beleidsuitgangspunten
    Volgens het bestuursakkoord 2014-2018 van mei 2014 “Aanpakken en Doen!”, waarin de bestuurlijke
    uitgangspunten voor de bestuursperiode 2014 – 2018 zijn neergelegd, golden in deze periode nog de volgende
    uitgangspunten voor de lokale heffingen:
    “ Voor diensten aan individuele derden (inwoners, organisaties, bedrijven, instellingen) geldt in principe het
    uitgangspunt kostendekkendheid.
    De OZB wordt in 2015 en 2016 bevroren (geen stijging) en stijgt vanaf 2017 ten hoogste met het
    inflatiepercentage.
    De gemeentelijke afvalstoffenheffing en de rioolretributie zijn kostendekkend.
    Huishoudens met een inkomen tot 110% van het bijstandsniveau blijven in aanmerking komen voor kwijtschelding
    van lokale lasten”.

    Ook voor 2018 heeft de raad unaniem de wens uitgesproken om de woonlasten niet te laten stijgen ten op zichte
    van het vorige jaar.

    Ontwikkelingen in 2018
    In 2018 zijn voor 862 objecten bezwaren ingediend, dat is vrijwel gelijk aan het aantal in het jaar daarvoor.
    Opvallend is dat voor het eerst het aantal voor niet-woningen groter is dan dat van woningen, zei het met een zeer
    gering verschil. Het lijkt een tendens dat met name de zogenaamde no-cure-no-pay bureaus zich meer toeleggen
    op niet-woningen. Ook in 2018 is in overleg met alle hier actieve woningbouwcorporaties overeenstemming
    bereikt over de te hanteren waardes. Met andere grote zakelijk gerechtigden is eveneens overeenstemming
    bereikt, dat betreft onder meer Wildlands.

    De goedkeuring van de herwaardering voor het belastingjaar 2018 door de Waarderingskamer kwam in 2018
    vroegtijdig tot stand, wat tot gevolg had dat een groot deel van de aanslagen vroeg in 2018 kon worden opgelegd.

    In het navolgende wordt ingegaan op een aantal heffingen die hoogstens kostendekkend mogen zijn. Konden in
    het verleden de kosten zonder meer uit de begroting worden afgeleid, door de nieuwe benadering in het BBV is
    het nu noodzakelijk daarvoor een afzonderlijke opsomming op te nemen. Met name de omgeslagen
    overheadkosten zijn elders in de begroting opgenomen en niet meer bij het betreffende product.
    Deze kosten zijn bij de onderstaande heffingen in de overzichten opgenomen, waarbij een vast bedrag, dat
    concern breed is berekend op ruim € 35.000, per f.t.e. wordt gehanteerd

    1.3      Belastingen en heffingen

    1.3.1    Onroerende zaakbelasting (OZB)
    In geld gemeten is de onroerende zaakbelasting de belangrijkste belasting in Emmen. De opbrengst hiervan is vrij
    besteedbaar. Voor woningen betalen alleen de eigenaren OZB. Bij kantoren, schuren, winkels en andere gebouwde
    eigendommen (niet-woningen) moeten zowel de eigenaar als de gebruiker OZB betalen.
    De aanslag wordt bepaald door de (eigendoms- of gebruiks) situatie op 1 januari van het belastingjaar.

    In 2017 is de economie aangetrokken, wat vooral invloed heeft gehad op de waarden van de niet-woningen voor
    het belastingjaar 2018 en daarmee ook op de inkomsten OZB niet-woningen. Er is minder sprake van leegstand en
    er heeft een grote slag plaatsgevonden in de registraties van het gebruik van de niet-woningen. Enkele grote
    objecten zijn opnieuw afgebakend en gewaardeerd, waardoor er vooral op de OZB voor niet-woningen een
    meeropbrengst heeft plaatsgevonden.
    Daarnaast heeft een verschuiving plaats gevonden van de woningen naar de niet-woningen.
    Door gewijzigde inzichten/opvattingen zijn bouwkavels met ingang van 2018 als niet-woningen aangeslagen.




Jaarstukken 2018                                                                                                         139
</pre>

====================================================================== Einde pagina 139 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 140 ======================================================================

<pre>    1.3.2    Kostendekkende belastingen en heffingen
    In de onderstaande tabel is per soort belasting/ heffing aangegeven hoe de kosten en opbrengsten zich tot elkaar
    verhouden en wat het dekkingspercentage is dat daarbij hoort. In de navolgende paragrafen zal nader worden
    ingegaan op die belastingen en heffingen.

     Tabel 1: Berekening van de kostendekkendheid van een heffing (Bedragen x € 1.000)
     Soort heffing:                       Rioolheffing Afvalstoffen- Leges         Lijkbezorgings-
                                                       heffing                     rechten
     Kosten taakveld(en), incl. (omslagrente)            5.989          12.084         4.564              1.219
     Inkomsten taakveld(en), excl. Heffingen                 0           1.561              0                 0
     Netto kosten taakveld                              5.989           10.522         4.564             1.219
     Toe te rekenen kosten                                575                60             0                 0
     Overhead incl. (omslagrente)                        1.549             150         1.366               378
     BTW                                                 1.584           2.270              0                 0
     Totale kosten                                      9.697           13.002         5.930             1.597
     Opbrengst heffingen                                 9.788          12.483         4.085               717
     Dekkingspercentage                                 101%              96%           69%               45%

    Rioolheffing
    In het najaar van 2017 is het nieuwe GRP vastgesteld, de gevolgen hiervan voor de heffingen kwamen dus in 2018
    tot uiting. Bij de vaststelling van het nieuwe GRP (gemeentelijk riool plan) voor de periode 2018-2023 is bepaald
    dat de heffing kostendekkend moet zijn, maar er is ook besloten dat in de jaren 2018 en 2019 de heffing niet
    verhoogd mag worden. Dat betekende dat de achterblijvende opbrengst ten laste van de voorziening werd
    gebracht. In de jaren daarna geldt het uitgangspunt van de kostendekkendheid weer wel en dat leidt tot een
    jaarlijkse stijging van het tarief met 2 % tot en met 2023. Dit levert jaarlijks een opbrengst rioolheffing op tussen €
    9,7 miljoen en
    € 10,6 miljoen.
    In 2018 was de Rioolheffing voor 101 % kostendekkend. Het verschil is ten gunste van de voorziening Rioolheffing
    gebracht. De kostendekkendheid was groter dan bij de begroting voorzien. Juridisch dient de kostendekkendheid
    op basis van de begrotingscijfers te worden beoordeeld, een kleine overdekking bij de jaarrekening levert geen
    probleem op, mist de extra opbrengst in de voorziening wordt gestort en daarmee in het gesloten systeem blijft.
    Vooral de kapitaallasten zijn lager uitgevallen, enerzijds door achterblijvende investeringen, veelal veroorzaakt
    door vertragingen in de uitvoering van de betreffende werken.
    Daarnaast speelt ook de stapsgewijze lagere rentetoerekening, waartoe bij de vaststelling van het GRP is besloten
    hierbij een rol.



                     Opbouw kosten rioolheffing




                              17%

                                                                  Taakveld riolering
                        5%
                       1%                                         Taakveld Inkomensregelingen

                                                                  Taakveld Verkeer en Vervoer

                                                                  BTW

                                                77%




Jaarstukken 2018                                                                                                              140
</pre>

====================================================================== Einde pagina 140 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 141 ======================================================================

<pre>    Afvalstoffenheffing
    Het tarief is in beginsel kostendekkend.
    De basis voor het tarief wordt gevormd door de kosten van de uitvoering. In het tarief wordt rekening gehouden met de
    samenstelling van de gezinnen, de kwijtschelding en de perceptiekosten.
    Voor het boekjaar 2018 is een dekkingspercentage van 96 gerealiseerd. Het verschil wordt ten laste van de voorziening
    Afval gebracht.
    Bij de opstelling van de kosten is bij deze jaarrekeing rekening gehouden met de besluitvorming rond de Kadernota.
    Daarbij is besloten om de financiële gevolgen van de maatregelen in het kader Van Afval Anders op een andere
    manier in de begroting op te nemen. Dat leidt op zich tot gelijke bedragen aan kosten en inkomsten, maar de
    b.t.w. wordt hierdoor wel beïnvloed.
    De begrote opbrengst is gerealiseerd, de opbrengst wordt mede bepaald door het aantal verhuizingen gedurende het jaar.
    Bij vertrek krijgt men een vermindering voor de resterende maanden van het jaar, bij vestiging een aanslag voor de
    resterende maanden.



                    Opbouw kosten afvalstoffenheffing




                           17%

                                                              Taakveld Afval
                      2%
                                                              Taakveld Inkomensregelingen
                     6%
                                                              Taakveld Verkeer en Vervoer
                     6%                                       Taakveld Overhead

                                                              BTW
                                                69%




    Bouwleges
    Hier is kostendekkendheid eveneens het uitgangspunt
    Een raming van de opbrengst is altijd moeilijk te maken omdat deze samenhangt met het bouwvolume. Er kunnen
    daardoor flinke fluctuaties voorkomen. In de loop van 2018 is door de raad besloten voor energieneutraal bouwen
    een vrijstelling van leges in te voeren, daarmee was naar verwachting een bedrag van € 98.000 gemoeid.
    Dat is uiteindelijk € 113.000 geworden.
    De opbrengsten voor planologische maatregelen en welstandsadviezen zijn ieder met ongeveer € 69.000
    achtergebleven bij de begroting, de “normale” bouwvergunningen kennen daarentegen een meeropbrengst van
    ruim € 191.000.
    Tevens is bij sloop- en asbestvergunning de te halen legesopbrengst van ruim € 41.000 afgeraamd naar nihil omdat
    hiervoor alleen een meldingsplicht van toepassing is. De legesinkomsten Bouw- en Woningtoezicht voor het jaar
    2018 kennen een klein negatief verschil van ruim € 5.000.
    De overige vergunningen kennen een positief saldo van ruim € 11.000.

    Rij- en reisdocumenten en overige Burgerzaken
    Voor rij- en reisdocumenten is de gemeente gebonden aan de door het rijk vastgestelde inkoop- en verkoopprijs.
    De verkoop van ID kaarten voor 18 + is flink achtergebleven bij de verwachtingen, een duidelijke reden is daarvoor
    niet te geven, behalve dat die in het laatst van het voorgaande jaar juist hoger was dan de verwachting.
    Ook bij de overige documenten is er sprake geweest van een verminderde opbrengst, bij de naturalisaties is
    daarentegen sprake van een toename. Dat wordt mede veroorzaakt door het feit dat die ook voor de gemeente
    Coevorden worden uitgevoerd.
    De bouwleges kennen een kostendekkendheid van 45%, dit percentage is bij Burgerzaken (inclusief rij- en
    reisdocumenten) 91.
    De totale kostendekkenheid voor alle leges is bijna 69%.




Jaarstukken 2018                                                                                                         141
</pre>

====================================================================== Einde pagina 141 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 142 ======================================================================

<pre>                    Opbouw kosten leges




                          23%
                                                27%
                                                                      Taakveld Burgerzaken


                                                                      Taakveld Wonen en Bouwen


                                                                      Taakveld Overhead


                                   50%




    Lijkbezorgingsrechten
    In oktober 2017 is door de raad een nieuwe visie op het begraven vastgesteld. Daarbij is het besluit van de raad uit
    2016 bevestigd om de tarieven alleen trendmatig te verhogen en om af te zien van extra verhogingen van tarieven
    om daarmee volledige kostendekkendheid te bereiken.
    Anderzijds is ook besloten om het streven naar kostendekkendheid in stand te laten, maar dit te bereiken door
    middel van kostenbesparingen.
    In de raad van december 2018 heeft de raad een vereenvoudigde tarievenstructuur vastgesteld, als een van de
    uitvloeisels van de bovengenoemde visie.
    Op rekeningbasis blijkt dat het begraven in 2018 een kostendekkendheid van 45 % heeft gekend.
    De geraamde opbrengsten zijn met een gering bedrag overschreden.


                    Opbouw kosten lijkbezorgingsrechten




                          24%


                                                                 Taakveld begraafplaatsen en crematoria
                                                                 Taakveld Overhead




                                               76%




    1.3.3. Niet kostendekkende belastingen en heffingen
    In het navolgende zal worden ingegaan op die belastingen en heffingen, waarvoor niet geldt dat ze maximaal
    kostendekkend mogen zijn. In de onderstaande tabel 1.5 zijn de opbrengsten van de verschillende belastingen en
    heffingen ten opzichte van de in de begroting (primitief en actueel) geraamde bedragen vermeld. Op grotere
    afwijkingen zal per belastingsoort in het navolgende worden ingegaan, waarbij ook een korte beschrijving van de
    belastingsoort zal worden gegeven.

    Parkeergelden
    In 2017 heeft de Raad in de nieuwe parkeervisie besloten om de Fietsparkeerkelder en het overloopterrein aan de
    Schapenveenweg, buiten de kostendekkendheid van de parkeerexploitatie te plaatsen. Het saldo van de baten voor
    de open en besloten parkeergelegenheden is in 2018 ruim € 68.000 hoger dan de begroting na wijziging.



Jaarstukken 2018                                                                                                           142
</pre>

====================================================================== Einde pagina 142 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 143 ======================================================================

<pre>    Toeristenbelasting
    Dit betreft geen bestemmingsheffing; de opbrengsten komen ten goede aan de algemene middelen.
    Het nu gepresenteerde bedrag aan werkelijke opbrengst is marginaal hoger dan begroot. Dit bedrag is echter
    gebaseerd op de voorlopige aanslagen 2018, die op hun beurt zijn gebaseerd op de definitieve aanslagen 2017. De
    definitieve aanslagen 2018 worden in het voorjaar van 2019 opgelegd.

    Reclamebelasting
    In 2018 zijn weer aanslagen reclamebelasting opgelegd in een drietal deelgebieden van de gemeente.
    De begrote opbrengst is vrijwel gehaald.
    Op verzoek van twee van de drie betrokken winkeliersverenigingen is onderzocht of het mogelijk en gewenst is om
    de heffing op een andere grondslag te baseren. Deze grondslag zou meer recht moeten doen aan het
    profijtbeginsel.
    In september 2018 heeft dit tot besluitvorming door uw raad geleid, waarbij de WOZ-waarde deels medebepalend
    wordt voor de heffing. In tabel 1.4 zijn de toen nog bestaande tarieven van 2018 opgenomen.

    Precariobelasting
    Deze belasting wordt alleen geheven over aan de oliewinning gerelateerde leidingen. De geraamde opbrengst is
    geheel gerealiseerd.

    Sporttarieven
    De opbrengsten zijn met een bedrag van € 140.000 achtergebleven bij de begroting. De verhuur aan verenigingen
    en scholen blijft al enkele jaren achter bij de begrote omvang. Bij de zwembaden zijn ook minder inkomsten
    gerealiseerd t.o.v. begroting. Er is een kleiner aantal dag- en meerbadenkaarten verkocht dan begroot. Ook bij de
    zwembaden is het al jaren een trend dat deze (te hoog begrote) inkomsten niet meer gehaald worden.

    Kwijtschelding
    Wanneer iemand een laag inkomen heeft kan soms kwijtschelding worden verkregen van gemeentelijke
    belastingen. Of iemand in aanmerking komt voor gehele of gedeeltelijke kwijtschelding hangt af van de
    persoonlijke financiële situatie. Verzoeken om kwijtschelding moeten worden getoetst aan de landelijke normen
    die zijn vastgesteld in de Uitvoeringsregeling Invorderingswet 1990. Enige beleidsvrijheid bestaat er met betrekking
    tot de normering. De gemeente Emmen maakt hierbij gebruik van de meest ruime norm, namelijk 100% van het
    inkomen op bijstandsniveau.
    De lasten voor kwijtschelding maken onderdeel uit van de tarieven voor de Afvalstoffenheffing en Rioolrecht.
    In 2013 is de mogelijkheid in het leven geroepen om ondernemers die op bijstandsniveau opereren voor hun
    privéaanslagen kwijtschelding te verlenen. Voor het belastingjaar 2018 was het aantal aanvragen van ondernemers
    22.
    Op het moment van schrijven is voor ruim € 1.340.000 kwijtschelding verleend. Dat is inclusief kwijtschelding over
    voorgaande jaren. Gelet op de huidige werkvoorraad is de verwachting dat het begrote bedrag van € 1.550.000
    niet helemaal wordt benut.

    Uitvoeringskosten Wet WOZ
    Met ingang van 2009 vindt de vergoeding plaats via de algemene uitkering van het Gemeentefonds.
    Deze vergoeding bedroeg in 2018 € 502.006
    Dit ligt iets lager dan het begrote bedrag van € 502.946. Het betreft een vergoeding voor de werkzaamheden die
    voor de andere gebruikers van de WOZ-waarde (het rijk voor de inkomstenbelasting en de waterschappen voor hun
    heffingen) worden verricht. De rest van de kosten, globaal 55%, komen voor rekening van de gemeente.




Jaarstukken 2018                                                                                                           143
</pre>

====================================================================== Einde pagina 143 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 144 ======================================================================

<pre>    1.4      Tarieven 2018
    Hieronder wordt een overzicht gegeven van de verschillende tarieven in 2018.

              Soort                                       Grondslag                   2017     2018
              OZB
                    -   woningen gebruiker                % van WOZ-                    0,00        0,00
                    -   woningen eigenaar                 waarde                   0,2093 %    0,2054 %
                    -   niet woningen eigenaar                                     0,3052 %    0,3204 %
                    -   niet woningen gebruikers                                   0,2565 %    0,2582 %

              Rioolrecht
                  - eigenaar woning                       % van WOZ-               0,0668 %    0,0658 %
                  - gebruiker woning                      waarde                   0,0459 %    0,0454 %
                  - eigenaar niet-woning                                           0,0794 %    0,0878 %
                  - gebruiker niet-woning                                          0,0553 %    0,0618 %

              Afvalstoffenheffing
                  -   eenpersoonshuishoudens                                         242,13      242,13
                  -   meerpersoonshuishoudens                                        276,09      276,09
              Leges
                  -   paspoort                                                       64,40*     65,30*
                  -   Europese identiteitskaart                                     50,40**     51,05**
                  -   rijbewijs                                                       38,95       39,45
                  -   huwelijk/samenlevingsregister       Minimaal                   399,25      419,40
                  -   uittreksel uit bevolkingsregister                               10,95       11,75
                  -   bouwvergunning
                                                          Bepaald
                                                          promillage van de           66,55       68,20
                                                          bouwsom, met
                                                          een minimum van
              Precariobelasting
                  -   leidingen NAM                       per m per jaar               2,50        2,60
              Toeristenbelasting                          per overnachting             1,20        1,25
              Reclamebelasting
              Emmen centrum A-gebied                      Per pand                    500,00     500,00
              Emmen centrum B-gebied                                                  300,00     300,00
              Klazienaveen                                                            500,00     500,00
              Nieuw-Amsterdam/Veenoord gebied A                                       500,00     500,00
              Nieuw-Amsterdam/Veenoord gebied B                                       300,00     300,00

              * personen van 18 jaar en ouder,
              ** eveneens personen van 18 jaar en ouder, deze maximumprijzen zijn
                door het rijk vastgesteld




Jaarstukken 2018                                                                                           144
</pre>

====================================================================== Einde pagina 144 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 145 ======================================================================

<pre>    1.5      Overzicht opbrengsten belastingen en heffingen in 2018
                                                           (bedragen in 1.000 euro ‘s)
           Omschrijving                                    Primitieve    Actuele         Werkelijk     Verschil
                                                           begroting     begroting       2018
                                                           2018          2018
           Onroerende zaakbelasting gebruikers (bruto
           opbrengsten)
                 niet-woningen                                   4.145          3.976         4.077        101

           Onroerende zaakbelasting eigenaren (bruto
           opbrengsten)
                  woningen                                      15.178         14.904        14.909           5
                  niet-woningen                                  5.874          6.329         6.408          79
           Rioolrechten eigenaren
                  woningen                                       4.848          4.746         4.749           3
                  niet-woningen                                    968          1.087         1.115          29

           Rioolrechten gebruikers
                  woningen                                       3.261          3.195         3.206          11
                  niet-woningen                                    616            700           717          17

           Afvalstoffenheffing                                   12.466         12.466        12.483          17
           Parkeergelden
                  open                                           1.350          1.228         1.343        115
                  gesloten                                       2.558          2.000         1.953        -47

           Bouwleges c.a.                                         1.911          2.118         2.105         -13
           Leges rij- en reisdocumenten (bruto)                   1.650          1.650         1.559         -90
           Leges overige documenten (bruto)                         140            140            71         -69

           Leges burgerzaken (bruto)                               152            152            181          29
           Gebruiksvergunningen                                     43             43             14         -29
           Diverse vergunningen                                    133            166            206          40
           Toeristenbelasting                                      720            451            488          37
           Reclamebelasting                                        282            282            281           -1
           Precario                                                 25             25             25            0
           Grafrechten                                             679            708            711            3
           Sporttarieven c.a.                                    1.857          1.927          1.786        -141
                                                  Totaal        58.608         58.311         58.379          68

    Zoals onder 1.3.1 OZB al is aangegeven heeft er in 2018 een verschuiving plaatsgevonden van woningen naar niet-
    woningen bij de bouwkavels.
    Dat is verwerkt in bovenstaande cijfers voor de primitieve en de actuele begroting bij de categorie OZB eigendom.




Jaarstukken 2018                                                                                                        145
</pre>

====================================================================== Einde pagina 145 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 146 ======================================================================

<pre>    1.6      Belastingdruk 2018 diverse groepen
    In de onderstaande tabel is voor een aantal voorbeeldhuishoudens per belastingsoort en in totaal de belastingdruk
    in 2018 in vergelijking met 2017 weergegeven:
    Daar waar gesproken wordt over een gemiddelde woning betreft het zowel eigen woningen als huurwoningen.

             2017
                                             Tarief riool Tarief ozb                       Totaal
                                  WOZ       Eigen Gebr. Eigen Gebr. Afval
                                            aar           aar
                   Gemiddelde                                                          Eigenaar    276,56
                   waarde         100.166    66,91    45,98   209,65        0 276,09
                   huurwoning
                                                                                       Gebruiker    324,32
                   Gemiddelde
                   woningwaarde   147.510    98,54    67,71   308,74        0 276,09           751,07
                   Emmen
                   Individuele
                   eigen woning   165.273 110,40      75,86   345,92        0 276,09           808,27
                   laag
                   Individuele
                   eigen woning   250.417 167,28 114,94       524,12        0 276,09          1.082,43
                   hoog


             2018
                                             Tarief riool Tarief ozb                       Totaal
                                  WOZ       Eigen Gebr. Eigen Gebr. Afval
                                            aar           aar
                   Gemiddelde                                                          Eigenaar    297,31
                   waarde         102.990    67,17    46,76   211,54        0 276,09
                   huurwoning
                                                                                       Gebruiker    322,85
                   Gemiddelde
                   woningwaarde   150.314    98,91    68,24   308,74        0 276,09           751,98
                   Emmen
                   Individuele
                   eigen woning   168.053 110,58      76,30   345,18        0 276,09           808,14
                   laag
                   Individuele
                   eigen woning   254.627 167,54 115,60       523,00        0 276,09          1.082,24
                   hoog


    In bovenstaand overzicht wordt ingegaan op de ontwikkeling van de woonlasten voor de bewoners/eigenaren van
    een viertal categorieën woningen, uitgaande van de in 2018 geldende tarieven. Daarbij is het volgende van groot
    belang:
        -    De gemiddelde waarde van de woningen is een feitelijk gegeven;
        -    De andere drie waardes betreffen voorbeelden om de ontwikkeling te illustreren;
        -    De waarde van een gemiddelde huurwoning is niet bekend, daarvoor zou een uitgebreide analyse van de
             bestanden nodig zijn. Het gaat dus om een gekozen waarde, die naar onze inschatting de werkelijkheid
             redelijk benadert;
        -    De andere voorbeelden zijn min of meer willekeurig gekozen. Wél is van de veronderstelling uitgegaan
             dat de waardeontwikkeling bij deze categorieën niet afwijkt van het gemiddelde.
    Andere conclusies kunnen zonder nader onderzoek niet worden getrokken.

    Ten aanzien van de woonlasten valt op dat er praktisch geen verschillen zijn ten op zichte van het jaar 2017.

    In de volgende figuur is de meerjarige belastingdruk voor de verschillende categorieën grafisch weergegeven.
    Hieruit blijk dat er in grote lijnen sprake is van een dalende tendens.




Jaarstukken 2018                                                                                                        146
</pre>

====================================================================== Einde pagina 146 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 147 ======================================================================

<pre>                   Meerjarige belastingdruk gemeente Emmen




Jaarstukken 2018                                             147
</pre>

====================================================================== Einde pagina 147 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 148 ======================================================================

<pre>    2. Paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing

    In de begroting en in de jaarstukken worden de risico’s vermeld die de financiële positie van de gemeente kunnen
    beïnvloeden. Bij het opstellen van de begroting en de jaarstukken wordt met de voorzienbare en kwantificeerbare
    risico’s rekening gehouden. Risico’s beschouwen we niet als iets negatiefs dat zoveel mogelijk moet worden
    vermeden. Beleid maken en uitvoeren is nu eenmaal risico nemen. Dat betekent dat van te voren goed moet
    worden nagedacht over de gevolgen, zodat een afgewogen besluit kan worden genomen. Risicomanagement
    heeft dan ook een politieke kant: de mate waarin risico’s worden genomen is een politiek bestuurlijke afweging. In
    deze paragraaf beperken we ons tot de meest in het oog springende risico’s.

    2.1 Beleid betreffende risicomanagement en weerstandsvermogen
    Het beleid is gericht op een proactief risicomanagement, waarbij voortdurend de relatie met de beschikbare
    weerstandscapaciteit in ogenschouw wordt gehouden. Het doel van weerstandscapaciteit is daarbij om niet iedere
    tegenvaller direct van invloed te laten zijn op het lopende beleid, waardoor de reguliere dienstverlening in het
    gedrang komt. Risicomanagement heeft als doel bij te dragen aan het behalen van de beleidsmatige, financiële en
    organisatorische doelstellingen. Een risico is een gebeurtenis die wel of niet kan optreden waarbij het gevolg een
    negatief effect (schade) heeft op de (continuïteit van de) dienstverlening en het realiseren van de doelstellingen
    van de organisatie. Risicomanagement is in dezen dan het identificeren en kwantificeren van risico’s en het bepalen
    van activiteiten die de kans van optreden en/ of de gevolgen van risico’s beheersbaar houdt.

    Wij hanteren 14 beleidsuitgangspunten als het gaat om risicomanagement en het benodigd weerstandsvermogen.
    De beschikbare weerstandscapaciteit dient alleen ter dekking van de incidentele resterende risico’s. Wij hanteren
    een zekerheidspercentage op basis van een ingroeimodel in de nieuwe systematiek. Er is gestart met 75% en we
    zijn inmiddels door gegroeid naar 90%. Bij de begroting 2019 is hier voor het eerst van uitgegaan. Bij de
    jaarrekening 2018 hanteren we 90%. Als blijkt dat het weerstandsvermogen matig, onvoldoende of slecht is, moet
    worden aangegeven welke concrete maatregelen zijn/ worden getroffen om het weerstandsvermogen op peil te
    brengen. Het beleid ten aanzien van risicomanagement is uitgebreid beschreven in de beleidsnota
    ‘Risicomanagement en Weerstandsvermogen’.

    2.2 Risicoprofiel
    Om de risico's in kaart te brengen is een risicoprofiel opgesteld. Dit risicoprofiel is tot stand gekomen met behulp
    van het Risicomanagement Informatie Systeem NARIS® van het Nederlands Adviesbureau voor Risicomanagement
    (NAR), waarmee risico's systematisch in kaart worden gebracht en beoordeeld. Via inventarisatie zijn alle financiële
    risico's in kaart gebracht. Het risico dat wij lopen met betrekking tot Wildlands is via een maatwerkberekening
    bepaald. Daarnaast onderkent de gemeente nog kwaliteits- en imagorisico's die 'niet financieel' van aard zijn, of
    waarvan de omvang op dit moment niet te bepalen valt (p.m.). In het onderstaande overzicht worden de risico’s
    boven de zogenaamde rapportagegrens gepresenteerd (zie figuur 1 hieronder: risicokaart en rapportagegrens).

    Figuur 1. Risicokaart en rapportagegrens
     (x € 1.000)               R ap p o r t ag eg r ens



     ≥ € 2.500


     € 1.250 ≤ € 2.500


     € 500 ≤ € 1.250


     € 125 ≤ € 500


     ≤ € 125
     Kans                10%    30%         50%           70%   90%




Jaarstukken 2018                                                                                                           148
</pre>

====================================================================== Einde pagina 148 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 149 ======================================================================

<pre>    Tabel 1: Risico’s boven rapportagegrens

                                                                                                                                             t.o.v.
                                                                                                                          Financieel         begro-
Nr Risico                                                    Maatregelen                                           Kans              Invloed
                                                                                                                          gevolg             ting
                                                                                                                                             2019
 1 REP-regionaal bijdrage van het Rijk à € 10 miljoen        Actief                                                 30% max.€        34,66%
   kan niet, of niet volledig worden verkregen, of niet      - Aanstellen adviseur subsidies die de                     10.000.000
   (volledig) worden ingezet ter dekking van de              subsidievoorwaarden bewaakt en contacten met
   ontwikkeling van de locatie Hoofdstraat (inclusief de     de subsidiegever onderhoudt;
   aan DPE te betalen schadeloosstelling van € 65,5
                                                             - Decentraliseren REP-middelen;
   miljoen).
                                                             - Heldere en vastgelegde afspraken omtrent de
                                                             adressering van de REP-regionaal bijdrage maken
                                                             met provincie Drenthe en laten vastleggen in een
                                                             subsidiebeschikking.

                                                             - In kaart brengen van de subsidievoorwaarden in
                                                             relatie tot uit subsidie te dekken investeringen.

                                                             In voorbereiding
                                                             - Verantwoording opstellen om verantwoording
                                                             af te leggen aan provincie en Rijk.
 2 Stadionbedrijf Emmen BV                                   Geïmplementeerd                                        50% max.€          6,62%
   Met Stadionbedrijf Emmen BV is een sterke financiële      - Door de betrokken partijen dient een duidelijke          2.275.000
   betrokkenheid aangegaan, te weten: lening 1 €             en relevante bijdrage te worden geleverd in de
   2.247.000 in de vorm van een 25 jarige annuïteiten        financiële opzet. In dit kader is o.a. door private
   lening tegen een rente van 2,75% en lening 2 €            partijen een lening ad € 1,5 miljoen verstrekt;
   1.040.000 in de vorm van een 25 jarige
                                                             - Lening 2 is met zekerheidsstelling (recht van 1e
   annuïteitenlening tegen een rente van 3%. Als zich
                                                             hypotheek oost en zuid-tribune);
   continuïteitsproblemen bij het Stadionbedrijf
   voordoen moeten de verstrekte geldleningen worden         - Monitoring op basis van begroting en
   afgeboekt; dit omdat de overeengekomen rente en /         jaarrekening;
   of de aflossingen niet door het Stadionbedrijf betaald    - Er is een voorziening ad € 1.125.000 gevormd
   kunnen worden.                                            (50% van lening 1: zonder zekerheidsstelling).
 3 Solidariteit op jeugd komt al vanaf 2019 in Zuid-                                                                70% max.€          6,39%
   Drenthe te vervallen.                                                                                                1.250.000
                                                                                                                                               N
 4 De bedrijfsvoering staat onder druk. De                   Geïmplementeerd                                        50% max.€          5,41%
   afgelopen jaren is er sprake van een tekort. Hierin zit                                                              1.400.000
   ook een structurele component waardoor het risico         - Monitoring bij Berap-I en II én met de
   bestaat dat ook in 2019 e.v. zich een tekort gaat         tussentijdse rapportage op de belangrijkste
   voordoen.                                                 posten;

                                                             - Taskforce 'Bedrijfsvoering'. Inhuur beoordelen
                                                             op nut en noodzaak;
                                                             - Extern onderzoek 'Meer met minder'.



          ongewijzigd                          gestegen                      gedaald              N    nieuw


    Wildlands
    Bij de jaarrekening 2017 hebben we het risico dat wij lopen met betrekking tot Wildlands berekend met behulp van
    Naris. Hierbij is het op dat moment geldende netto financiële gevolg ad € 44 miljoen afgezet tegen de kans van het
    zich voordoen van het risico. Deze kans is bij de jaarrekening 2017 op basis van een nadere onderbouwing middels
    een position paper ingeschat op 10%. Bij de begroting 2019 hebben wij, gezien de steeds zorgwekkendere
    ontwikkelingen bij Wildlands, het percentage verhoogd naar 30%.

    Op 28 maart 2019 heeft de raad ingestemd met het Businessplan Wildlands en het hierin voorgestelde scenario,
    herstructurering. Bij de voorliggende jaarrekening is mede om die reden, voor de bepaling van het benodigde
    gemeentelijk weerstandsvermogen inzake het risico Wildlands, er voor gekozen dit in afwijking van de gangbare
    gemeentelijke systematiek buiten de zgn. Monte Carlo berekening gehouden. Dit omdat dit risico zich niet
    verhoudt tot de omvang van de andere risico’s en daarmee afbreuk zou doen aan de bruikbaarheid van de
    uitkomsten. Het bepalen van het risicoprofiel omtrent de belangen in Wildlands vergt maatwerk.

    De gemeente heeft hiertoe een berekening gemaakt van de eventuele liquiditeitsbehoefte van Wildlands in een
    worst case scenario van 850.000 bezoekers en op basis van 4 jaar overbrugging. Hiervoor is gekozen op basis van
    een bij het Businessplan Wildlands uitgevoerde gevoeligheidsanalyse. Hierbij is een aantal scenario’s doorgerekend
    (gelijkblijvende yield, gelijkblijvende horeca en retailbestedingen, een lagere realisatie van voorgenomen
    bezuinigingen en een gelijkblijvend lager bezoekersaantal van 850.000). Hieruit blijkt dat het lagere
    bezoekersaantal de belangrijkste variabele is.

    De berekening die we hanteren voor de bepaling van het risico is als volgt:




Jaarstukken 2018                                                                                                                               149
</pre>

====================================================================== Einde pagina 149 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 150 ======================================================================

<pre>         -   het gemiddelde liquiditeitstekort per jaar bepalen over de looptijd van het Businessplan (in dit geval
             € 2.664.896, het gemiddelde over 11 jaar);
         -   uitgaan van een geleidelijke afbouw in 4 jaar nemen we het 1ste jaar 100% - 2e jaar 75% - 3e jaar 50% -
             en 4e jaar 25% van het jaarrisico mee;
         -   in totaal is dit 250% van het jaarbedrag, oftewel een factor 2,5.

    Hiermee komt het benodigde weerstandsvermogen, specifiek voor het risico Wildlands, uit op 2,5 * € 2.664.896 =
    € 6.662.240.

    In het kader van de herstructurering heeft er bij Wildlands een bedrijfswaarde berekening plaats gevonden, mede
    in belang van de jaarrekening 2018 van Wildlands zelf. Deze bedrijfswaarde berekening leidt er toe dat er voor
    Wildlands een groot deel van de aanwezig activa moet afboeken. Dit leidt tot een negatief eigen vermogen bij
    Wildlands. Dit heeft tot bijkomend gevolg dat de in de gemeentelijke balans ultimo 2018 opgenomen certificaten
    van aandelen, ad € 10 miljoen middels het treffen van een voorziening zijn afgewaardeerd naar € nihil.

    Om de toegenomen belangen en de financiële positie van de gemeente Emmen in Wildlands zeker te stellen en
    gezien het economisch en maatschappelijke belang van Wildlands voor de regio, is het noodzakelijk dat de
    governancestructuur wordt aangepast. Hiertoe zullen nadere voorwaarden worden verbonden aan het verstrekken
    van de geldleningen. De governancestructuur zal o.a. worden aangepast op basis van de volgende uitgangspunten:
         het vereenvoudigen van de bestuurlijke structuur en toezicht;
         het vergroten van de betrokkenheid en de bevoegdheden van de gemeente ;
         het werken vanuit een risicomanagementmodel;
         de huidige observer of the board vervult namens de gemeente een rol in de nieuwe governancestructuur;
         het nader uitwerken en aanscherpen van de monitoring.
    De door de raad in 2016 vastgestelde monitoringsystematiek zal in 2019 worden herzien. De aansturing /
    monitoring is hierop vooruitlopend al verbeterd.

    Tot slot merken wij op dat het inschatten van dit risico, ook bij de nu gekozen maatwerkberekening, erg complex,
    omvangrijk en gevoelig is en blijft. Voor een nadere toelichting op het financieel belang van de gemeente Emmen
    in Wildlands wordt verwezen naar onder andere de toelichting op de balans en de paragraaf verbonden partijen.

    Claim voormalig personeel CQ
    Er is sprake van een claim van 5,5 miljoen vanuit het voormalig personeel CQ. Hiermee is rekening gehouden bij de
    berekening van ons weerstandsvermogen. Onze inschatting is dat de kans dat de claim wordt gehonoreerd zeer
    klein is. Dit risico valt daardoor buiten de rapportagegrens.

    Overige risico’s
    Naast de in de tabel 1 genoemde risico’s zijn voor de berekening van het risicoprofiel, onder andere ook de
    volgende risico’s meegenomen, maar vallen onder de rapportagegrens:
         Locatie Vreding;
         Betalingsverplichting aankoop ontwikkelrechten van de hoeken van het FC Emmen stadion in 2020;
         Grondexploitaties;
         Sociaal domein (zie subparagraaf hieronder);
         Parkeerexploitatie;
         Emco taakstelling;
         Risico’s n.a.v. de verwachte (meerjarige) tekorten RUD;
         Rente op leningen en leningen zonder zekerheidsgarantie;
         Gelijkstelling openbaar en bijzonder onderwijs;
         Indexatie gemeenschappelijke regelingen.

    2.3 Sociaal domein
    Voor de risico’s binnen het sociaal domein hebben we bij de start van de drie decentralisaties een afzonderlijke
    reserve ingesteld. Deze reserve is inmiddels nagenoeg uitgeput. Dit houdt in dat de risico’s die zich voordoen
    binnen het sociaal domein rechtstreeks drukken op onze weerstandscapaciteit. In het risicoprofiel van de gemeente
    is het sociaal domein vertegenwoordigd met:




Jaarstukken 2018                                                                                                        150
</pre>

====================================================================== Einde pagina 150 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 151 ======================================================================

<pre>                                                                                                            t.o.v.
                                                                                   Financieel
     Risico                                                                 Kans                    Invloed begroting
                                                                                   gevolg
                                                                                                            2019
     Jeugdhulp - de toegang (aanzuigende werking)                            50% max. € 1.250.000   14,75%
     Jeugdhulp - de toegang (zwaardere zorg agv niet de laagdrempelige
                                                                             50% max. € 500.000      8,48%
     organisatie zijn zoals bedoeld is).
     Jeugdhulp - de toegang (behouden voldoende kwalitatief personeel)       50% max. € 500.000      4,20%      N
     Jeugdhulp - neerwaartse bijstelling bijdrage jeugd/ voogdij 18+ met
                                                                             70% max. € 500.000      8,88%
     ingang van 2019.
     Jeugdhulp - inkoopmodel 2017                                            50% max. € 500.000      6,34%
     Jeugdhulp - solidariteit vervalt al in 2019 ipv 2020                    70% max. € 1.250.000   27,81%      N
     Jeugdhulp - inkoopmodel leidt tot inhoudelijke misverstanden            30% max. € 500.000      3,76%      N
     Wmo - Eigen bijdrage in de vorm van een abonnementstarief heeft
                                                                             50% max. € 500.000      6,30%
     een aanzuigende werking
     Wmo - eenmalige tegemoetkoming hoofdaanbieders
                                                                             70% max. € 500.000      7,70%
     schoonmaakondersteuning
     Wmo - De leverancier van hulpmiddelen is niet in staat om de
                                                                             30% max. € 125.000      1,13%
     kwalitatieve dienstverlening in te richten.
     Wmo - gebiedsbudgetten begeleiding schoonmaakondersteuning              10% max. € 125.000      0,21%
     Wmo- taxikosten publiek vervoer vallen hoger uit obv factuuranalyse.    50% max. € 500.000      6,35%      N
     Wmo - de uitvoeringsorganisatie Publiek vervoer berekent tekort
                                                                             30% max. € 125.000      0,92%      N
     bedrijfsvoering door aan deelnemende partijen.
     BUIG - budget                                                           10% max. € 1.250.000    3,16%



    Er is een afzonderlijke risicosimulatie voor deze risico’s uitgevoerd binnen Naris. Hieruit komt naar voren dat bij
    90% zekerheid voor de risico’s binnen het sociaal domein een weerstandscapaciteit benodigd is van € 2,9 miljoen.




Jaarstukken 2018                                                                                                          151
</pre>

====================================================================== Einde pagina 151 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 152 ======================================================================

<pre>    2.4 Risicosimulatie
    Op basis van de ingevoerde risico’s in Naris is een risicosimulatie uitgevoerd. De risicosimulatie wordt toegepast
    omdat het reserveren van het maximale bedrag ad. € 38,6 miljoen ongewenst is. De risico's zullen immers niet
    allemaal tegelijk en in hun maximale omvang optreden. Figuur 2 en de bijhorende tabel tonen de resultaten van de
    risicosimulatie.

    Bedragen x € 1 mln.                           Figuur 2: cumulatieve verdeling
     Percentage    Begr.   Begr.     Jaarrek.
                    ‘18     ‘19        ‘18
        75%        16,4    15,5       13,9
        80%        17,6    17,2       14,7
        85%        19,3    20,8       15,4
        90%        22,3    26,6       16,2
        95%        28,0    34,2       17,2

    Tabel 2: benodigde weerstands-
    capaciteit bij verschillende
    zekerheidspercentages




    Uit de grafiek en de bijbehorende tabel volgt dat 90% zeker is dat alle risico's kunnen worden afgedekt met een
    bedrag van € 16.188.612 (benodigde weerstandscapaciteit). Hier tellen we het benodigde weerstandsvermogen
    voor Wildlands van € 6.662.240 bij op. Daarmee komt het benodigde weerstandsvermogen uit op € 22.850.852.

    In tabel 2 valt af te lezen dat het totaalbedrag van de risico’s per saldo is gedaald ten opzichte van de begroting
    2018 en 2019. Dit wordt veroorzaakt doordat Wildlands met ingang van de jaarrekening 2018 buiten de
    risicosimulatie is gehouden en via een maatwerkberekening is bepaald. Naast Wildlands bestaan de belangrijkste
    wijzigingen uit:
         -   het risico dat we lopen m.b.t. de gelijkstelling openbaar en bijzonder onderwijs is naar boven bijgesteld;
         -   het mogelijk vervallen van de afspraken rondom solidariteit jeugdhulp met ingang van 2019;
         -   een aantal nieuwe risico’s waaronder de negatieve waardeontwikkeling van grote objecten.

    2.5 Beschikbare weerstandscapaciteit
    De beschikbare weerstandscapaciteit bestaat uit het geheel aan middelen dat de organisatie daadwerkelijk
    beschikbaar heeft om de risico's in financiële zin af te dekken.

    Weerstand                                                 Begroting 2019        Jaarrekening
                                               Peildatum
                                                               Stand ultimo          2018 Stand
                                             begroting 2018
                                                                   2019              ultimo 2018
    Algemene reserves                              22.645.927       15.336.206            15.617.723
    Reserve Sociaal Domein                          6.882.907       -1.006.869               266.041
    Onvoorzien                                        334.792           334.792             334.792
    Vrije ruimte in de                              7.587.303        11.838.513           8.683.907
    bestemmingsreserves
    Rekening-/ begrotingsresultaat                    50.000             66.000          -17.054.000
    Totale weerstandscapaciteit                 € 37.500.929      € 26.568.642         € 7.848.463

    Tabel 3: Beschikbare weerstandscapaciteit




Jaarstukken 2018                                                                                                          152
</pre>

====================================================================== Einde pagina 152 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 153 ======================================================================

<pre>    2.6 Relatie benodigde en beschikbare weerstandscapaciteit
    Om te bepalen of het weerstandsvermogen toereikend is, dient de relatie te worden gelegd tussen de financieel
    gekwantificeerde risico's en de daarbij gewenste weerstandscapaciteit en de beschikbare weerstandscapaciteit. De
    uitkomst van die berekening vormt het weerstandsvermogen (op basis van 90%).

                                         Beschikbare
                                         weerstandscapaciteit            € 7.848.463
    Ratio weerstandsvermogen =                                      =                         = 0,34
                                         Benodigde                       € 22.850.852.
                                         weerstandscapaciteit

     Categorie             Ratio              Betekenis
                                                                   Iedere categorie vergt een andere manier van
          A                    X > 1,5    Uitstekend               handelen. Voor de categorieën D, E en F geldt dat de
                                                                   beschikbare weerstandscapaciteit onvoldoende is.
           B            1,2 < X < 1,5     Ruim voldoende
                                                                   Er zijn dan twee mogelijkheden;
           C               1 < X < 1,2    Voldoende                1. De beschikbare weerstandscapaciteit moet worden
                                                                   aangevuld.
          D             0,8 < X < 1       Matig                    2. De benodigde weerstandscapaciteit terugbrengen
                                                                   door extra beheersmaatregelen.
           E            0,8 < X < 0,5     Onvoldoende

           F                   X < 0,5    Slecht                   Voor de categorie C geldt geen specifieke handeling.
                                                                   Van belang is om deze uitkomst in stand te houden.
         Tabel 4: Beoordeling weerstandsvermogen                   Voor de categorieën A en B geldt dat de beschikbare
                                                                   weerstandscapaciteit kan worden afgeroomd.
    Conclusie
    Het ratio van Emmen is 0,34 en komt daarmee uit op klasse F (bij de begroting 2019 was dit klasse C/ D, o.b.v. 90%,
    zekerheid). Dit duidt op een slecht weerstandsvermogen conform bovenstaande normtabel.
    De mutatie in het weerstandsvermogen wordt hoofdzakelijk veroorzaakt door het negatieve resultaat over 2018
    dat ten laste komt van het beschikbare weerstandsvermogen.

    Er is een doorrekening gemaakt van het meerjarige weerstandsvermogen. Op basis van de huidige stand van de
    reserves en een gelijkblijvend risicoprofiel herstelt het weerstandsvermogen zich de komende jaren naar voldoende
    in 2023, mede dankzij de begrote extra stortingen t.g.v. het weerstandvermogen oplopend tot € 2,7 miljoen per
    jaar vanaf 2020.

    2.7 Financiële kengetallen
    Met ingang van de begroting 2016 moet de gemeente ingevolge het BBV een aantal kengetallen opnemen.
    Kengetallen zijn getallen die de verhouding uitdrukken tussen bepaalde onderdelen van de begroting of de balans
    en kunnen helpen bij de beoordeling van de financiële positie van de gemeente. Voorgeschreven is dat deze
    paragraaf de volgende kengetallen bevat: netto schuldquote en de netto schuldquote gecorrigeerd voor alle
    verstrekte leningen, solvabiliteitsratio, grondexploitatie, structurele exploitatieruimte en belastingcapaciteit. Deze
    kengetallen maken inzichtelijk(er) over hoeveel (financiële) ruimte de gemeente beschikt om structurele en
    incidentele lasten te kunnen dekken of opvangen. Ze geven zodoende inzicht in de financiële weerbaar- en
    wendbaarheid. In deze paragraaf wordt volstaan met een samenvatting. In de paragraaf financiering is een nadere
    uitwerking weergegeven.

                                                                    Rekening Begroting-        Rekening
     Kengetallen:
                                                                      2017     2018              2018
     1a. netto schuldquote                                           115,9%        116,1%       122,1%
     1b. netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte
                                                                     102,0%        102,0%       108,6%
     leningen
     2a. solvabiliteitsratio                                            8,8%        7,0%         4,1%
     2b. ratio weerstandsvermogen                                       1,84        1,94*         0,34
     structurele exploitatieruimte                                      0,5%        1,3%         -3,3%
     grondexploitatie                                                   8,4%        8,8%         8,0%
     belastingcapaciteit                                             104,3%        103,5%       103,4%

    * O.b.v. 85% zekerheid

    In de kadernota 2018 zijn de volgende normeringen vastgesteld:
        -   netto schuldquote: de norm voor deze categorie is 90 – 130%;
        -   solvabiliteit: het gemiddelde van de solvabiliteitsratio en de ratio voor het weerstandsvermogen is
            voldoende;
        -   grondexploitatie: hiervoor is geen norm vastgesteld omdat de paragraaf grondbeleid en de jaarlijkse


Jaarstukken 2018                                                                                                             153
</pre>

====================================================================== Einde pagina 153 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 154 ======================================================================

<pre>             herzieningen van de grondexploitaties betere instrumenten zijn om hier een oordeel over te geven;
         -   structurele exploitatieruimte: de norm hiervoor is > 0%;
         -   belastingcapaciteit: de norm hiervoor is 95 – 105%.

    In de hiernavolgende tabel is per kengetal aangegeven in hoeverre deze voldoen aan de gemeentelijke normering:

                                                                    Rekening        Begroting-       Rekening
     Kengetallen:
                                                                      2017            2018             2018
     Norm netto schuldquote:                    90-130%               voldoet         voldoet         voldoet
     Norm solvabiliteit:                   gemiddeld voldoende        voldoet         voldoet       Voldoet niet
     Norm grondexploitatie:                    geen norm                nvt             nvt              nvt
     Norm structurele exploitatieruimte:          >0%                 voldoet         voldoet       Voldoet niet
     Norm belastingcapaciteit:                   95-105%              voldoet         voldoet         voldoet

    Samenvattend
    Uit bovenstaand overzicht blijkt in hoeverre de gemeente voldoet aan de gemeentelijke normering. De netto
    schuldquote stijgt ten opzichte van de begroting 2018, wat een negatieve ontwikkeling is.
    De solvabiliteitsratio daalt, ook dat is een negatieve ontwikkeling. Dit wordt veroorzaakt door de daling van het
    eigen vermogen. De ratio weerstandsvermogen daalt doordat de beschikbare weerstandscapaciteit in relatie tot de
    benodigde weerstandscapaciteit is afgenomen. Hierboven is aangegeven dat de ratio weerstandsvermogen in 2023
    weer naar voldoende gaat. De grondexploitatie laat een vrij stabiel beeld zien.
    De structurele exploitatieruimte is in het verslagjaar -3,3%; dit betekent dat het structurele tekort is gedekt door
    incidentele meevallers en incidentele onttrekkingen aan de reserves. In de bijstelling meerjarenbegroting 2019-
    2023 wordt deze hersteld/ voldoet deze weer aan de norm.
    Tot slot de belastingcapaciteit; hier een positieve ontwikkeling doordat de gemeente Emmen steeds meer toegroeit
    naar het landelijk gemiddelde en het kengetal binnen de gemeentelijke normering is gekomen.




Jaarstukken 2018                                                                                                           154
</pre>

====================================================================== Einde pagina 154 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 155 ======================================================================

<pre>    3. Paragraaf onderhoud kapitaalgoederen
    Deze paragraaf geeft een dwarsdoorsnede van het onderhoud van de gemeentelijke kapitaalgoederen (gebouwen,
    wegen, riolering, etc.). Het beleidskader en de daaruit voortvloeiende financiële consequenties worden hier
    genoemd. Een groot deel van het gemeentelijk vermogen is geïnvesteerd in kapitaalgoederen. De
    kapitaalgoederen zijn van groot belang voor het functioneren van onze gemeente, onder andere op het gebied
    van leefbaarheid, veiligheid, verkeer, vervoer en recreatie. Onderhoud en beheer is nodig om de kapitaalgoederen
    in goede staat te houden en om de veiligheid te waarborgen.


    3.1      Wegen

    Basisgegevens / uitgangspunten
    De gemeente beschikt over een wegennet met een lengte van ca. 1.273 km met een totale oppervlakte van ruim
    7.569.000 m2, dit is inclusief de vrijliggende fietspaden.

    Kerncijfers 2018 (peildatum 31-12-2018):
    Verhardingssoorten:
    Gesloten verhardingen (beton, asfalt)              3.900.000 m2
    Open verhardingen (klinkers, tegels)               3.600.000 m2
    Zandwegen                                          33 km
    Bermen                                             135 ha
    Onderhoud sloten                                   250 km
    Lengte wegen binnen de kom                         751km
    Lengte wegen buiten de kom                         452km
    Vrij liggende fietspaden met eigen trace           70 km

    Het beleidskader
    Bij wegen is, zoals bij alle kapitaalgoederen in het openbaar gebied, sprake van een levensduur. Om optimaal
    gebruik te maken van deze levensduur wordt klein onderhoud gepleegd (ook wel correctief onderhoud genoemd).
    Naast klein onderhoud is er sprake van groot onderhoud. Deze maatregelen worden uitgevoerd door middel van
    een jaarplanning. Het op orde houden van het onderhoud van de wegen conform onze doelstellingen en de CROW
    normen is de basis voor de prioriteitskeuze ten aanzien van het onderhoud van de wegen. De onderhoudstoestand
    wordt tweejaarlijks bepaald aan de hand van de globale visuele inspectie-methode van het CROW (nationale
    kennisplatform voor infrastructuur, verkeer en vervoer en openbare ruimte). Hierbij worden drie kwaliteitsniveaus
    gehanteerd: voldoende, matig en onvoldoende.

    Uit het beleidskader voortvloeiende consequenties
    Het wegenonderhoud is erop gericht dat 80% van de wegen voldoet aan de CROW norm ‘voldoende’. Wanneer
    deze norm niet gehaald wordt, is er sprake van een lager kwaliteitsniveau van de wegen. Dit kan invloed hebben
    op de ervaren verkeersveiligheid, het gebruikerscomfort en de woonbeleving. Wanneer de verkeersveiligheid in het
    geding is, wordt actie ondernomen. De wegenbeheerplanning wordt jaarlijks bijgesteld. Naast de technische
    inspectie is de prioritering o.a. afhankelijk van prioritering burgers (Erkende Overleg Partners (EOP ’s)) en de
    eventueel ontstane winterschade. Binnen programma 7 van de jaarrekening is concreet verwoord welke activiteiten
    zijn uitgevoerd in het verslagjaar.

    De vertaling van de financiële consequenties in de begroting
    Voor het besturen van de openbare ruimte is het noodzakelijk om te beschikken over actuele, volledige en
    betrouwbare beheerinformatie. Zonder deze informatie is het niet mogelijk bijvoorbeeld bestekken op de markt te
    zetten, bezuinigingscenario's door te rekenen en begrotingen op te stellen. Hiervoor wordt op dit moment
    onderzoek gedaan naar de vervanging van het beheersysteem voor verhardingen. Hiermee wordt ook de
    koppeling met de kaart van Emmen mogelijk zodat de areaal gegeven verder volledig kunnen worden gemaakt.

    Elke twee jaar wordt er een inspectie uitgevoerd en wordt daarmee de informatie van het beheerpakket
    geactualiseerd. Vanuit de weginspectie najaar 2017 komt naar voren dat het percentage van de verhardingen wat
    een voldoende scoort blijft stijgen. Punt van zorg is wel dat het percentage onvoldoende nog niet binnen de norm
    ligt. Een bepaald percentage onvoldoende blijft er altijd, omdat anders de onderhoudskosten onbetaalbaar
    worden.
    In het kader van de meerjarig investeringsprogramma wegen (€ 3 miljoen per jaar) levert dit nu zichtbaar resultaat
    op. De verwachting is dat de norm voor onvoldoende op termijn wel wordt gehaald.


    3.2 Riolering

    Basisgegevens / uitgangspunten
    De gemeente Emmen beschikt over een uitgestrekt rioolstelsel. Onderstaand staan de belangrijkste kerncijfers op
    het gebied van rioleringen.



Jaarstukken 2018                                                                                                         155
</pre>

====================================================================== Einde pagina 155 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 156 ======================================================================

<pre>    Kerncijfers 2018 (peildatum 31-12-2018):
    Vrijverval riolering                   1.011 km
    Drukriolering /Vacuümriolering           241 km
    Persleidingen                             34 km
    Vacuümstations                             8 stuks
    Drukunits / vacuümunits                1.323 stuks
    Aantal rioolgemalen                      117 stuks
    Aantal straatkolken                  48.500 stuks
    Aantal nieuwe huisaansluitingen           43 stuks
    Aantal grondwaterpeilbuizen               76 stuks

    Het beleidskader
    Het Gemeentelijk Riolerings Plan (GRP) geeft invulling aan de wettelijke zorgplicht betreffende een doel-matige
    inzameling en transport van afvalwater, hemelwater en grondwater en bevat de hoofdlijnen van aanpak voor het
    bereiken van een gewenste situatie. De gemeenteraad heeft op 19 oktober 2017 het Gemeentelijk Rioleringsplan
    (GRP) vastgesteld voor de periode 2017 - 2023. Het GRP is in samenwerking met de partners in de afvalwaterketen
    opgesteld. Door de vaststelling van het GRP voldoet de gemeente aan ex artikel 4.22 Wet Milieubeheer. De
    aandacht voor gemeentelijke watertaken is toegenomen. Richtinggevend hierbij zijn de Wet Milieu-beheer,
    Gemeentewet, Waterwet, de deelstructuurvisie water Emmen en het Waterplan Emmen. Vertaling van wettelijke
    taken en eigen beleid naar bestemmingsplannen en in het GRP zijn hierbij belangrijke aandachtspunten.

    Bijzondere aandacht in het kader van de uitwerking van de deelstructuurvisie water Emmen heeft op dit moment
    het opstellen van regenwaterstructuurplan. Hierin wordt nu samen met de waterschappen gewerkt aan een meer
    gedetailleerde integrale aanpak van waterkwantiteit en water kwaliteitsopgaven voor Emmen-centrum en de
    omliggende wijken. In het Nationaal Bestuursakkoord Water is afgesproken dat waterschappen en gemeenten bij
    het op orde brengen van het watersysteem samen streven naar kostenoptimalisatie ten behoeve van de burger en
    dat het meest kosteneffectieve scenario bepaald moet worden. Ter uitvoering van het landelijk bestuursakkoord
    water wordt er samengewerkt met de gemeenten Borger-Odoorn, Coevorden, Hardenberg, Ommen het
    waterschap Vechtstromen en Hunze en Aa’s en de WMD. De partners in de afvalwaterketen hebben in februari
    2017 besloten de samenwerking te continueren. In het tweede bestuursakkoord 2017 – 2020 wordt de focus
    gelegd op kwaliteitsverbetering, duurzaamheid en verminderen van de kwetsbaarheid.

    Uit het beleidskader voortvloeiende consequenties
    De investeringsplanning op het gebied van riolering en water zijn indertijd in de begroting 2018 meegenomen.
    Doel van alle werkzaamheden is het efficiënt en effectief functioneren van het Emmens rioleringssysteem. Om aan
    de zorgplicht te voldoen waren voor 2018, naast de afhandeling van calamiteiten, een aantal projecten gepland.
    Onderstaand staat de stand van zaken van deze projecten :

    -        In Veenoord stonden in afstemming met de wegbeheerder een aantal rioolvervangingen gepland. Het
             gaat om riolen in de volgende straten : Dennenstraat - Berkenstraat - Middenweg - Kastanjestraat -
             Elzenstraat - Iepenstraat - Schooldijk deels vanaf Berkenstraat tot Vaart zz en een deel van de Eikenstraat.
             Dit voorbereiding voor dit plan is gestart, maar de uitvoering is voorlopig aangehouden. Er zal eerst een
             totaalvisie voor Veenoord opgesteld worden voordat met de uitvoe-ring gestart zal worden. Ook de
             werkzaamheden aan de Jagerslaan moeten eerst afgerond zijn.
    -        De riolering in Klazienaveen in de Engweg – Derksweg – Herderstraat – de Lauden en de Metten is in
             voorbereiding. Het plan is groter geworden dan in eerste instantie gepland. De aanbesteding staat voor
             het voorjaar 2019 gepland.
    -        In Zandpol wordt de riolering vervangen in de Krijtlaan, deel Stieltjeskanaal zz en in een deel van de
             Zandpolstraat. Het project wordt in het voorjaar 2019 aanbesteed.
    -        In Angelslo worden maatregelen getroffen om de kans op wateroverlast terug te dringen in de
             Elkingeslag, Smedingeslag en Heemingeslag. Het project is in uitvoering.
    -        Er is een bijdrage gepland voor de aanleg van een regenwaterriool in de Boermarkeweg. Deze riolering zal
             gelegd worden bij de herinrichtingsproject van de Boermarkeweg. Dit project heeft wat vertraging
             opgelopen.
    -        Jaarlijks wordt er een overstortvijver gebaggerd en heringericht. De renovatie van de vijver aan de
             Houtweg is in 2018 uitgevoerd.

    De vertaling van de financiële consequenties in de begroting
    De lasten worden gedekt uit de vastgesteld rioolheffing. Bij de vaststelling van het GRP is de kostendekking en de
    hoogte van de rioolheffing ook bepaald. Eventuele te korten of overschotten worden verrekend met de
    egalisatievoorziening.


    3.3      Water en kunstwerken

    Basisgegevens / uitgangspunten
    De gemeente bezit 235 water- en civieltechnische kunstwerken. Deze zijn in de navolgende hoofdgroepen
    onderverdeeld. Daarnaast heeft de gemeente 1.046 hectare aan binnenwateren in eigendom en beheer.


Jaarstukken 2018                                                                                                            156
</pre>

====================================================================== Einde pagina 156 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 157 ======================================================================

<pre>    Kerncijfers 2018 (peildatum 31-12-18):
    Beweegbare brug               18 stuks
    Houten brug                   54 stuks
    Betonnen brug                 54 stuks
    Stalen brug                   31 stuks
    Viaduct                       20 stuks
    Tunnel                         7 stuks
    Duiker                      218 stuks
    Steiger/plankiers             62 stuks
    Keermuur/wand                33 stuks
    Sluis                          1 stuks
    Schanskorven                   4 stuks
    Hekwerk                        2 stuks

    Het beleidskader
    Bij deze kunstwerken is, zoals bij alle kapitaalgoederen in het openbaar gebied, sprake van een levensduur. Om
    optimaal gebruik te maken van deze levensduur wordt klein onderhoud gepleegd (ook wel correctief onderhoud
    genoemd). Naast klein onderhoud is er sprake van groot onderhoud. Deze maatregelen worden uitgevoerd middels
    een jaarplanning. De onderhoudstoestand wordt eenmaal per 2 jaar bepaald aan de hand van NEN-normeringen.
    Daarbij wordt een prioritering aangebracht op basis van veiligheid, functionaliteit, duurzaamheid en toonbaarheid.
    In 2017 is de laatste een inspectie van de onderhoudstoestand van de kunstwerken uitgevoerd. In 2019 dient er
    opnieuw geïnspecteerd te worden.

    Uit het beleidskader voortvloeiende consequenties
    Het onderhoud van de kunstwerken is er op gericht dat deze voldoen aan kwaliteits- en veiligheidsnormen. Met de
    kadernota 2014 en 2016 zijn er middelen beschikbaar gesteld door de Raad bedoeld om de aspecten veiligheid en
    functionaliteit te borgen. Dit is nu in uitvoering. Het betreft hier een investeringsplanning t/m 2020. Bedoeling is
    dat in 2019 opnieuw in kaart gebracht wordt welke investeringen nodig zijn om de veiligheid en functionaliteit van
    de kunstwerken te waarborgen. Voor sommige kunstwerken zal er een gerichte diepgaande (vervolg) onderzoek
    volgen. Dit met als doel de restlevensduur te bepalen. In 2018 zijn veel kleinere en grotere reparaties uitgevoerd.
    Zowel correctief ( op basis van meldingen) als preventief zoals schilderwerken. Binnen programma 7 van de
    jaarrekening is concreet verwoord welke activiteiten zijn uitgevoerd in het verslagjaar.

    De vertaling van de financiële consequenties in de begroting
    De financiële consequenties zijn met het beschikbaar stellen van de kredieten door de Raad vertaald in de
    meerjarenbegroting.


    3.4        Openbaar groen

    Basisgegevens / uitgangspunten
    Onderstaande gegevens zijn nog gebaseerd op analoge gegevens van het beheersysteem (geovisia).


    Kerncijfers 2018 ( peildatum 31-12-2018):
    Stedelijk groen                      845 ha
    Landschappelijk groen                1.162 ha
    Bermen en singels langs wegen        135 ha
    Begraafplaatsen                      51 ha
    Water                                1.046 ha

    In het stedelijk groen zijn circa 1.658 speeltoestellen/ speelplaatsen aanwezig. De gemeente heeft een externe
    inspectie uitgevoerd hieruit is naar voren gekomen dat er diverse speeltoestellen zijn afgekeurd en verwijderd.
    Waardoor het aantal ten opzichte van de begroting (1.750) is verminderd.
    Deze worden conform planning onderhouden en eventueel vervangen. Daarnaast zijn er diverse multifunctionele
    sport- en speellocaties in de grote kernen en wijken.

    Het beleidskader
    Groenreconstructies (groot onderhoud) worden uitgevoerd op basis van een jaarplanning. In december wordt
    jaarlijks een planning vastgesteld voor het daaropvolgende jaar. Hierbij wordt zowel gekeken naar de wensen van
    de Erkende Overlegpartners (belevingsonderhoud) als naar werkzaamheden die noodzakelijk zijn vanuit technisch
    oogpunt of vanuit veiligheid (groot onderhoud). Deze werkplanning is integraal van opzet. Dat wil zeggen, de
    werkzaamheden worden waar mogelijk gecombineerd met disciplines als riolering en wegen. Met
    groenreconstructie wordt beoogd een versobering en onderhoudsarm maken van het onderhoud welke vervolgens
    door de EMCO groep op beeldkwaliteit basis kan worden onderhouden. Jaarlijks wordt er vanuit projecten nieuw
    groen toegevoegd aan het groenareaal, dan wel leidt een herinrichting tot een ander kwaliteitsniveau.
    Binnen programma 7 van de jaarrekening is concreet verwoord welke activiteiten zijn uitgevoerd in het verslagjaar.



Jaarstukken 2018                                                                                                           157
</pre>

====================================================================== Einde pagina 157 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 158 ======================================================================

<pre>    Uit het beleidskader voortvloeiende consequenties
    Het onderhoud van de openbare ruimte is vastgesteld op de beeldkwaliteit systematiek. Waarbij het onderscheid is
    gemaakt dat centrum gebieden intensief worden onderhouden, de wijken op basiskwaliteit worden onderhouden
    en het landschappelijke gebied extensief wordt onderhouden.
    De jaarlijkse gemelde knelpunten kunnen we door onze inwoners in het openbaar groen op basis van de
    beschikbare middelen voor 50% oplossen waarbij er jaarlijkse keuzes worden gemaakt om de ergste knelpunten op
    te lossen.

    Financiële consequenties
    Het onderhoud van de openbare ruimte groen is binnen de begroting gedekt. Met de kadernota’s 2018 en 2019
    zijn er extra middelen beschikbaar gesteld om knelpunten in het groenonderhoud op te lossen.


    3.5      Gebouwen

    Basisgegevens
    Het gemeentelijk basisgebouwenbestand omvat naast de 36 scholen (incl. dislocaties) voor openbaar onderwijs. 15
    gymlokalen, 11 sporthallen, 15 welzijnsaccommodaties, 3 kantoren voor gemeentepersoneel, 3 brandweerposten,
    3 zwembaden, het Atlastheater, Villa Lindenhof en diverse gebouwen in de voormalige Dierentuin. Ook zijn er
    enkele 'historische gebouwen en objecten', waaronder de synagoge, een kerktoren en drie ja-knikkers. Het aantal
    kleedgebouwen, is fors afnemen door de overdracht aan de sportverenigingen.

    Het beleidskader
    In de notitie vastgoedbeheer is de richting gegeven ten aanzien van het eigendom, het beheer en het onderhoud
    van gemeentelijke gebouwen. Ook is de kadernota huisvesting maatschappelijke activiteiten, voor accommodaties
    met een maatschappelijke functie, d.w.z. gebouwen voor onderwijs, gebouwen voor sport en gebouwen voor
    welzijnsactiviteiten vastgesteld. Op basis van de notitie vastgoedbeheer is de vastgoedportefeuille ingedeeld in vier
    categorieën:

            gebouwen nodig voor een functie voortvloeiend uit gemeentelijk beleid
            strategische gebouwen
            historische gebouwen en monumenten
            af te stoten gebouwen

    In 2016 zijn we gestart om alle eigendommen (grond en gebouwen) beter in beeld te brengen. In 2018 is dit
    gecontinueerd. Er is een totaal beeld van gebouwen en grondposities met gebouwen van derden. Met name een
    aantal rechten m.b.t. opstallen van derden moet beter juridisch vastgelegd worden. In 2018 zijn verschillende
    gebouwen verkocht die niet meer nodig zijn voor de beleidsdoelen.

    Verkocht:
          Kooikerlaan 50 Schoonebeek
          Oosterdiep WZ 130 Emmercompascuum
          Oosterwijk WZ 56 Nieuw Dordrecht

    Gesloopt:
           Diverse gebouwen Rensenpark
           Het Waal 33 Emmen
           Heemingeslag 31 Emmen
           Laan van de Eekharst 169A Emmen
           Postweg 123 Bargercompascuum


    Uit het beleidskader voortvloeiende consequenties
    Het portefeuillebeheer wordt meer sturend en er is een aantal jaren geleden een proces in gang gezet van
    vastgoedbeheer naar vastgoedmanagement. In dit kader wordt gestreefd het samenvoegen van functies en het -
    waar mogelijk - afstoten van gebouwen.

    In 2015 is op basis van inspecties een conditiemeting uitgevoerd om de staat van onderhoud van de gemeentelijke
    basisgebouwen te bepalen. Op basis van deze 0-meting is:

            het achterstallig onderhoud in beeld gebracht;
            het benodigde planmatig onderhoud een beeld voor de komende 10 jaar in het onderhoudsprogramma.
             Voor de uitvoering van het onderhoudsprogramma voor de jaarschijven 2017 en 2018 wordt ook gebruik
             gemaakt van de nog beschikbare middelen uit de reserve onderhoud gebouwen. In 2018 is er voor veel
             gebouwen het nood-zakelijke planmatig/vervangingsonderhoud uitgevoerd. In het afgelopen jaar is
             relatief veel geïnvesteerd in de sportgebouwen (sporthallen en gymlokalen).




Jaarstukken 2018                                                                                                            158
</pre>

====================================================================== Einde pagina 158 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 159 ======================================================================

<pre>    Daarnaast bestaat sinds het begrotingsjaar 2015 een reserve Boekwaarde en Sloopkosten. Deze reserve wordt
    ingezet voor de dekking van sloopkosten en het nemen van boekwaardeverliezen op gemeentelijke gebouwen. Dit
    laatste speelt met name bij de verkoop van gebouwen. De marktwaarde blijkt in bepaalde gevallen lager dan de
    boekwaarde. Bij verkoop moet dan het boekwaarde-verlies worden genomen en in financiële zin afgeboekt.
    Daarnaast wordt deze reserve ingezet om het verlies af te dekken wanneer een gebouw in de administratie zijn
    maatschappelijke functie verliest en de economische waarde van het gebouw lager is. Deze locatie moet dan in de
    administratie worden opgenomen tegen de lagere waarde.




Jaarstukken 2018                                                                                                      159
</pre>

====================================================================== Einde pagina 159 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 160 ======================================================================

<pre>    4.       Paragraaf Financiering


    4.1.     Inleiding
    Het treasurybeleid van de gemeente Emmen is vastgelegd in het Treasurystatuut 2018 en het Uitvoeringsbeleid
    treasury 2018 van de gemeente Emmen.


    4.2.     Algemene ontwikkelingen

    4.2.1. Leningenportefeuille
    Bij de beslissingen tot het aantrekken van vaste geldleningen is ook in 2018 steeds gebruik gemaakt van de
    mogelijkheden om (tijdelijk) kort te financieren. De kasgeldlimiet wordt in principe niet overschreden
    (Treasurystatuut art 6.1, lid 1) maar, indien de gemeente dat wel doet, moet na een overschrijding van maximaal
    drie kwartalen een plan aan de toezichthouder worden voorgelegd binnen welke termijn de overschrijding
    ongedaan wordt gemaakt (Treasurystatuut art 6.1, lid 2). Dit laatste kan ook door het financieringstekort weer te
    laten dalen tot binnen de kasgeldlimiet. In het jaar 2018 is de kasgeldlimiet door onvoorziene omstandigheden het
    hele jaar overschreden (zie verder bij 4.3.2 Kasgeldlimiet).

    De rentepercentages op kasgeldleningen liggen lager dan de rente over het rekening-courantkrediet waardoor een
    voordeel is is ontstaan ten opzichte van de gewijzigde begroting van € 55.000; ten opzichte van de primitieve
    begroting is het voordeel zelfs € 271.000.

    Opgenomen geldleningen
    Het verloop van de opgenomen geldleningen in 2018 kan als volgt worden weergegeven (bedragen x € 1.000):
                               Eigen financiering            Doorgeleend                   Totaal
                               aantal       bedrag       aantal      bedrag      aantal     bedrag
    Stand 1-1-2018               45       410.326          10        30.310        55      440.636
    Opgenomen geldleningen       10         95.000           0              0      10        95.000
    Algehele aflossing           -8       - 42.624           0              0      -8      - 42.624
    Reguliere aflossingen         0       - 20.098           0        - 1.702       0      - 21.800
    Stand 31-12-2018            47       442.604           10        28.608        57     471.212

    Verstrekte leningen
    In 2018 zijn 13 nieuwe leningen verstrekt; dit betreft:
          - zes nieuwe leningen in het kader van de 1/3-regeling (95);
          - twee leningen als duurzaamheidslening aan sportverenigingen (38);
          - twee leningen aan dorps/wijkcentra (136) voor tijdelijke financiering van een centrum en de financiering
             van uit te voeren onderhoudswerkzaamheden van een ander centrum;
          - drie leningen, een aan de St. Menso (315) voor de financiering van de verbouwingskosten van het kantoor
             en twee leningen aan de Drentse Energie Organisatie (239) t.b.v. de verstrekking van energieleningen aan
             MKB-bedrijven en een coöperatieve vereniging;
    en verder zijn bedragen verstrekt op reeds lopende leningen:
          - gemeentelijke regelingen (120).
    De algehele aflossingen in 2018 betreft:
        -    3 leningen sportverenigingen (28)
        -    5 leningen buurtverenigingen (89)
        -    1 lening DEO (89),
    en de aflossingen op nog lopende leningen (2.073).

    Het verloop van de verstrekte geldleningen in 2018 kan als volgt worden weergegeven (bedragen x € 1.000):
                                                aantal      bedrag
    Stand 1-1-2018                                67         58.096
    Verstrekte geldleningen                       13             823
    Vermeerdering lopende leningen                 0             120
    Algehele aflossing                            -9           - 206
    Reguliere aflossingen                          0        - 2.073
    Stand 31-12-2018                              71         56.759
    Hiervan is doorgeleend                        10         28.608
    Verstrekt uit eigen financiering              61        28.151




Jaarstukken 2018                                                                                                        160
</pre>

====================================================================== Einde pagina 160 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 161 ======================================================================

<pre>    4.2.2. Liquiditeitenplanning
    De liquiditeiten zijn te onderscheiden in de kasstromen (lopende uitgaven/inkomsten), de financieringsstromen
    (nieuwe geldleningen minus aflossingen) en de investeringsstromen.
    Er is veel gebruik gemaakt van korte financiering middels kasgeldleningen; de rente op kasgeldleningen was
    gedurende het hele jaar 2018 negatief en dus ruim beneden de rentevergoeding die over de rekening-
    courantschuld met de BNG Bank moet worden betaald.

    4.2.3. Renteverloop
    Bij het aantrekken van vaste geldleningen (looptijd langer dan 2 jaar) wordt getracht zo optimaal mogelijk gebruik
    te maken van financiering met kort geld; daarbij wordt de mogelijkheid de kasgeldlimiet gedurende maximaal drie
    kwartalen te overschrijden - indien nodig - volledig benut.
    In 2018 zijn 10 leningen aangetrokken ter consolidatie van de vlottende schuld (in 2017 3 leningen).
    Het verloop van de rente voor kort (1- en 3-maands euribor) en lang (10-jaars lening met lineaire aflossing volgens
    opgave van de BNG) geld was de afgelopen jaren als volgt:

                                                                            1-mnds        3-mnds 10-jr lineair
                                                                              rente         rente        rente
    31 december 2011                                                          1,02%         1,36%       2,61%
    31 december 2012                                                          0,11%         0,19%       1,83%
    31 december 2013                                                          0,22%         0,29%       2,16%
    31 december 2014                                                          0,02%         0,08%       0,95%
    31 december 2015                                                         -0,21%        -0,13%       0,99%
    31 december 2016                                                         -0,37%        -0,32%       0,65%
    31 december 2017                                                         -0,37%        -0,33%       0,71%
    Medio 2018                                                               -0,37%        -0,32%       0,72%
    31 december 2018                                                         -0,36%        -0,31%       0,77%

    Uit dit overzicht blijkt dat de korte rente het hele jaar 2018 negatief is geweest en ook zeer constant. De lange
    rente (voor een 10-jaars lineaire lening) vertoonde ook een redelijk constant verloop (laagste stand in 2018 was
    0,70% en de hoogste 1,03%; bron BNG).

    Het gemiddelde rentepercentage dat in 2018 over de leningenportefeuille van € 455,9 miljoen (gemiddelde stand
    in 2018) moest worden betaald bedroeg 2,11%.

    Het renteresultaat is als volgt opgebouwd (bedragen x € 1.000):
                                                                  Begroting           Rekening      Verschil
    Omschrijving                                                      2018                2018         2018
    Rentelasten langlopende geldleningen                              9.668               9.600          68
     Rentebaten langlopende geldleningen                                1.950             1.948           -2
     Per saldo lasten langlopende geldleningen(a)                      7.705             7.651            54     V


     Rentebaten kortlopende financiering                                 116               171             55
     Rentebaten kortlopende financiering (grondexploitatie)             1.034             1.154          120
     Per saldo baten rente kortlopende financiering(b)                 1.150             1.325           175     V


     Lasten bespaarde rente(c)                                            91               104            13     N


     Totaal nettolasten rente 2018 (a-b+c)                             6.658             6.430           228     V
    V= voordeel; N= nadeel

    Het positieve resultaat op rente ter grootte van € 228.000 ten opzichte van de begroting na wijzigingen is
    veroorzaakt door:
    -   lagere rente lang aangetrokken leningen                                               V   68.000
    -   op de korte financiering is een voordeel behaald door lagere werkelijke percentages   V    55.000
    -   aan de grondexploitatie is meer rente toegerekend op de complexen                     V 120.000
    -   lagere bespaarde rente                                                                N    13.000
    -   lagere ontvangen rente verstrekte geldleningen                                        N     2.000
    Totaal voordeel                                                                           V 228.000




Jaarstukken 2018                                                                                                          161
</pre>

====================================================================== Einde pagina 161 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 162 ======================================================================

<pre>    Rentetoerekening Realisatie 2018.
    (bedragen * € 1.000)

    a. De externe rentelasten over de korte en lange financiering                              9.428
    b. De externe rentebaten (idem                                                             1.948
       Saldo rentelasten en rentebaten                                                         7.480
    c. De rente die aan de grondexploitatie moet worden doorberekend                - 1.154
       De rente van projectfinanciering die aan het betreffende taakveld
       moet worden toegerekend (voorbeeld: riolering)                                     0
                                                                                              - 1.154
        Aan taakvelden toe te rekenen externe rente                                             6.326
    d1. Rente over eigen vermogen                                                                 104
    d2. Rente over voorzieningen                                                                    0
        Totaal werkelijk aan taakvelden toe te rekenen rente                                    6.430
    e. De aan taakvelden toegerekende rente (renteomslag)                                       7.174 *)
    f. Renteresultaat op het taakveld Treasury                                                    744

    * De boekwaarde van de activa die integraal zijn gefinancierd. De aan taakvelden toegerekende rente bedraagt
    1,5% = € 7.174. De afwijking tussen de werkelijke rentelasten € 6.430 en de toegerekende rentelasten € 7.174
    bedraagt € 744. Deze afwijking bedraagt 11,6% van de werkelijke rentelasten. Aangezien de afwijking van de
    nacalculatie kleiner is dan 25% is niet overgegaan tot correctie van het omslagpercentage.

    4.3.     Treasurybeheer

    4.3.1. Renterisicobeheer
    In de Wet fido is een kasgeldlimiet en een renterisiconorm gegeven om de invloed van (externe) rentewijzigingen
    op de financiële resultaten van de gemeente te beperken.

    4.3.2. Kasgeldlimiet
    De kasgeldlimiet is bedoeld om een grens te stellen aan de korte financiering (met een rentetypische looptijd tot
    één jaar). De kasgeldlimiet bedraagt 8,5 procent van het totaal van de jaarbegroting van de gemeente bij aanvang
    van het jaar; in ons geval € 34,6 miljoen.
    De rentepercentages van korte financieringsmiddelen zijn doorgaans lager dan de rentepercentages van lange
    financiering. Rekening houdende met de renteontwikkeling, wordt deze ruimte zo optimaal mogelijk benut. Met
    name wordt kort geld aangetrokken voor de voorfinanciering van investeringen inclusief grondbedrijf alsmede het
    afdekken van liquiditeitstekorten gedurende het lopende jaar op de exploitatie. Als hulpmiddelen worden gebruikt
    de liquiditeitenplanning en de rentevisie.

    Uit onderstaand (volgens de regelgeving voorgeschreven) overzicht blijkt dat in 2018 de kasgeldlimiet gedurende
                                                                      e
    het hele jaar is overschreden. Na de forse overschrijding in het 2 kwartaal is het streven geweest om aan het einde
    van het jaar binnen de kasgeldlimiet te blijven. Door het uitstel van betaling dat eind 2018 is verleend aan
    Wildlands is dat niet gelukt; indien de openstaande bedragen (ca € 4,5 mln.) wel waren ontvangen was de
    overschrijding in het laatste kwartaal omgeslagen in een overschot.
    Omdat het uitstel voor een beperkte periode is verleend is ook niet overgegaan tot consolidatie (het omzetten naar
    vaste schuld), maar is volstaan met korte financiering.

      Berekening kasgeldlimiet (bedragen x miljoen):
                                                                            e                               e
                                                           1e kwartaal     2 kwartaal     3e kwartaal      4 kwartaal
      Omvang begroting per 1 januari 2018 € 407
      mln.
      1. Toegestane kasgeldlimiet
         In procenten van de grondslag                           8,50%          8,50%           8,50%           8,50%
         In bedrag                                                 34,6           34,6            34,6            34,6
      2. Omvang vlottende schuld
         Opgenomen gelden < 1 jaar                                 41,7            56,7           48,3            45,0
         Schuld in rekening courant                                   0               0              0               0
         Gestorte gelden door derden < 1jaar                          0               0              0               0
         Overige geldleningen niet zijn vaste schuld                  0               0              0               0
      3. Vlottende middelen
         Contante gelden in kas                                        0              0              0               0
         Tegoeden in rekening courant                                3,2            3,8            1,3             3,8
         Overige uitstaande gelden < 1 jaar                          3,0            3,7           10,2             4,7
         Toets kasgeldlimiet
      4. Totaal netto vlottende schuld (2 – 3)                     35,5            49,2           36,8           36,5
         Toegestane kasgeldlimiet (1)                              34,6            34,6           34,6           34,6
         Ruimte                                                    - 0,9         - 14,5           - 2,2          - 1,9


Jaarstukken 2018                                                                                                          162
</pre>

====================================================================== Einde pagina 162 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 163 ======================================================================

<pre>    4.3.3. Renterisiconorm
    De risiconorm wordt berekend door een in de Uitvoeringsregeling fido vastgesteld rentepercentage van 20% te
    vermenigvuldigen met het begrotingstotaal. Het doel van deze norm is het beheersen van de renterisico’s op de
    vaste schuld (schuld met een rentetypische looptijd van één jaar of langer) door onder andere het aanbrengen van
    spreiding in de looptijden in de leningenportefeuille.

    In de volgende tabel wordt het renterisico in relatie tot de norm aangegeven:

                      Bedragen x miljoen euro
                      Renterisiconorm en renterisico’s vaste schuld                         2018
                      1.a Renteherziening op vaste schuld (o/g)                                 0
                      1.b Renteherziening op vaste schuld (u/g)                                 0
                      2. Netto renteherziening (1a - 1b)                                        0
                      3.a Nieuw aangetrokken vaste schuld                                    95,0
                      3.b Nieuwe verstrekte lange leningen                                    0,9
                      4. Netto nieuw aangetrokken vaste schuld (3a - 3b)                     94,1
                      5. Betaalde aflossingen                                                64,4
                      6. Herfinanciering (laagste van 4 en 5)                                64,4
                      7. Rente risico op vaste schuld (2 + 6)                                64,4
                          Renterisiconorm:
                      8. begrotingstotaal 2018                                               407
                      9. Het normpercentage                                                   20
                      10. Rente risiconorm (8*9/100)                                         81,4
                          Toets renterisiconorm
                      10. Renterisiconorm                                                    81,4
                      7. Renterisico op vaste schuld                                         64,4
                      11. Ruimte (+) / Overschrijding (-); (10 - 7)                          17,0

    Uit bovenstaande tabel blijkt dat onze gemeente ruim binnen de risiconorm blijft.

    4.3.4. Kredietrisicobeheer
    De kredietrisico’s doen zich voor bij de verstrekte geldleningen. In onderstaande tabel is te zien welke
    risicogroepen er zijn en welke zekerheden zijn overeengekomen.

                                                                                             (bedragen x € 1.000)
     Kredietrisico op verstrekte gelden        Met/zonder            Restantschuld Restantschuld
                                               (hypothecaire)                    op op 31 decem-    Percentage
     Risicogroep                               zekerheid             1 januari 2018     ber 2018     van totaal
     Sportverenigingen                         zonder                           317          369          0,65%
     Sportverenigingen (duurzaamheids-
     leningen                                  zonder                            238            263          0,46%
     Stadionbedrijf Emmen BV                   zonder                          2.247          2.247          3,96%
     Dierenpark Emmen (lening provincie
     Drenthe)                                  zonder                          5.700          5.400          9,51%
     PC-privé                                  zonder                             35             23          0,04%
     Zakelijke regelingen                      zonder                             18              6          0,01%
     Gemeentelijke kredietbank                 zonder                             87            120          0,21%
     Totaal zonder zekerheid                                                   8.642          8.428         14,85%

     Openbare bibliotheek                      met                               119             61          0,11%
     Zorginstellingen                          met                             1.381          1.144          2,02%
     Woningbouw                                met                             9.511          8.395         14,79%
     Dorps- en wijkcentra                      met                               777            726          1,28%
     Stadionbedrijf Emmen BV                   met                             1.040          1.040          1,83%
     Dierenpark Emmen                          met                            12.500         12.500         22,02%
     Dierenpark Emmen                          met                            19.973         19.973         35,19%
     Wereld van Ontmoeting                     met                             3.433          3.397          5,98%
     Peter van Dijk Holding BV                 met                               450            450          0,79%
     Duoduro BV                                met                               270            180          0,32%
     DEO                                       met                                 0            150          0,55%
     Menso                                     met                                 0            315          0,26%
     Totaal met zekerheid                                                     49.454         48.331         85,12%

     Totaal                                                                   58.096        56.759        100,00%


Jaarstukken 2018                                                                                                       163
</pre>

====================================================================== Einde pagina 163 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 164 ======================================================================

<pre>    4.3.5. Gemeentefinanciering

    Financiering
    De financiering van gemeentelijke activiteiten is in principe gebaseerd op integrale financiering. De totale
    financieringsbehoefte van de gemeente is de graadmeter. De ruimte die de kasgeldlimiet biedt om kort geld aan te
    trekken voor onder andere voorfinanciering van investeringen wordt optimaal benut.
    De renteontwikkeling voor de korte en lange termijn alsmede de ruimte ten opzichte van de kasgeldlimiet zijn
    belangrijke factoren die meespelen bij het consolideren van kortgeld in langgeld ten behoeve van investeringen.
    De looptijd van de geldlening wordt afhankelijk gesteld van de aard van de investeringen alsmede door de
    resterende looptijd van de bestaande leningen en de te betalen rentepercentages bij de verschillende termijnen
    van de leningen. Bij het aantrekken van geldleningen wordt bij tenminste drie financiële instellingen een offerte
    gevraagd.

    Uitzetting
    De gemeente verstrekt in beginsel geen geldleningen aan derden. Aanvragen van derden, die geen leningen
    kunnen aantrekken van financiële instellingen zonder gemeentegarantie, worden afzonderlijk ter besluitvorming
    aan het college voorgelegd.

    Relatiebeheer
    Bank Nederlandse Gemeenten (BNG)
    De BNG te Den Haag is de huisbank van de gemeente, hetgeen inhoudt dat het betalingsverkeer nagenoeg geheel
    via de huisbank wordt afgewikkeld.

    Rabobank
    Alleen het storten en het wisselen van chartaal geld en de betaling van een klein deel van de bijstandsuitkeringen
    vindt plaats bij de plaatselijke Rabobank Emmen-Coevorden.


    4.4.     Administratieve organisatie
    Het geldverkeer vereist een goede administratieve organisatie. In het treasurystatuut is bij de toewijzing van
    bevoegdheden rekening gehouden met de vereiste functiescheiding tussen besluitvorming, uitvoering,
    administratie en controle.
    Van de hardheidsclausule is in het verslagjaar geen gebruik gemaakt. De hardheidsclausule houdt in dat het college
    in bijzondere gevallen kan afwijken van de bepalingen in het treasury statuut, indien toepassing daarvan tot
    onbillijkheden van overwegende aard zou leiden.


    4.5.     Financiële kengetallen
    Kengetallen zijn getallen die de verhouding uitdrukken tussen bepaalde onderdelen van de begroting of de balans
    en kunnen helpen bij de beoordeling van de financiële positie van de gemeente.

    In deze paragraaf worden de volgende (verplichte) kengetallen weergegeven: netto schuldquote en de netto
    schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen, solvabiliteitsratio, grondexploitatie, structurele
    exploitatieruimte en belastingcapaciteit. Deze kengetallen maken inzichtelijk(er) over hoeveel (financiële) ruimte
    de gemeente beschikt om structurele en incidentele lasten te kunnen dekken of opvangen.

    Voor de beoordeling van de financiële positie is het belangrijk dat zowel naar de balans als naar de exploitatie
    wordt gekeken. In de kengetallen structurele exploitatieruimte en belastingcapaciteit komt tot uitdrukking of de
    gemeente over voldoende structurele baten beschikt, en welke mogelijkheid er is om de structurele baten op korte
    termijn te vergroten. De kengetallen netto schuldquote en netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte
    leningen, solvabiliteitsratio en grondexploitatie hebben betrekking op de balans.


    4.5.1A. Netto schuldquote
    Dit kengetal geeft een indicatie van de hoogte van de schuld. Hiermee kan een oordeel worden gevormd in
    hoeverre het inkomen van de gemeente toereikend is om aan de schuldverplichtingen te kunnen voldoen. Het
    kengetal drukt het saldo van de bruto schulden en de geldelijke bezittingen uit in een percentage van het
    inkomen.




Jaarstukken 2018                                                                                                         164
</pre>

====================================================================== Einde pagina 164 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 165 ======================================================================

<pre>     Ultimo jaar                                                                 Rek. 2016    Rek. 2017    Begr. 2018 Rek. 2018
     A Vaste schulden                                                                 464.244      440.694      399.487    472.920
     B Netto vlottende schuld                                                          34.347       66.095        70.000    59.042
     C Overlopende passiva                                                             39.458       37.582        49.606    33.656
     D Financiële activa                                                               16.908       17.392        18.708    18.254
     E Uitzettingen < 1 jaar                                                           63.296       38.892        25.000    32.712
     F Liquide middelen                                                                 1.164        2.390         1.000     1.916
     G Overlopende activa                                                              18.797       10.677        15.000     8.507
     H Totale baten (dus excl. mutaties reserves)                                     423.121      409.813      395.797    412.983

     Netto schuldquote (A+B+C-D-E-F-G)/H x 100%                                       103,50%        115,90%    116,10%        122,10%

     Streefwaarde                      tussen                                        90-130%        90-130%    90-130%        90-130%



    De stijging van de schuldquote ten opzichte van 2017 is met name te verklaren door
    -    de stijging van de vaste schulden (€ 31 mln.);
    -    een kleine daling van de overige schulden (€ 11 mln.) en
    -    een vermindering van de uitzettingen (€ 8 mln).
    Doordat de baten nauwelijks stegen is de schuldquote opgelopen.


                                                     Netto schuldquote
                                                                  streefwaarde

      140%

      120%

      100%

       80%




                                                                                                                    122,10%
                                                                                          116,10%
                                                       115,90%
                             103,50%




       60%

       40%

       20%

        0%
                        Rek. 2016                   Rek. 2017                         Begr. 2018                 Rek. 2018

                                                                 Netto schuldquote


    4.5.1B. Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen
    Doordat een schuld kan worden veroorzaakt doordat er leningen zijn afgesloten en die gelden vervolgens worden
    doorgeleend aan bijvoorbeeld woningbouwcorporaties wordt de netto schuldquote zowel in- als exclusief
    doorgeleende gelden weergegeven (netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen).

     Ultimo jaar                                                                 Rek. 2016    Rek. 2017    Begr. 2018 Rek. 2018
     A Vaste schulden                                                                 464.244      440.694      399.487    472.920
     B Netto vlottende schuld                                                          34.347       66.095        70.000    59.042
     C Overlopende passiva                                                             39.458       37.582        49.606    33.656
     D Financiële activa                                                               75.306       74.347        74.553    73.873
     E Uitzettingen < 1 jaar                                                           63.296       38.892        25.000    32.712
     F Liquide middelen                                                                 1.164        2.390         1.000     1.916
     G Overlopende activa                                                              18.797       10.677        15.000     8.507
     H Totale baten (dus excl. mutaties reserves)                                     423.121      409.813      395.797    412.983

        Netto schuldquote (A+B+C-D-E-F-G)/H x 100%                                     89,70%        102,00%    102,00%        108,60%

     Streefwaarde                      tussen                                        90-130%        90-130%    90-130%        90-130%




Jaarstukken 2018                                                                                                                        165
</pre>

====================================================================== Einde pagina 165 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 166 ======================================================================

<pre>                    Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte geldleningen
                                                                  streefwaarde
      140%

      120%

      100%

       80%




                                                                                                                         108,60%
                                                                                         102,00%
                                                       102,00%
       60%
                            89,70%




       40%

       20%

        0%
                        Rek. 2016                   Rek. 2017                        Begr. 2018                      Rek. 2018

                                                                 Netto schuldquote



    4.5.2. De solvabiliteitsratio
    Dit kengetal geeft de mate aan waarmee de gemeentelijke bezittingen zijn betaald met eigen middelen. Anders
    gezegd, het aandeel van het eigen vermogen in het totaal vermogen. Dit kengetal geeft inzicht in de mate waarin
    de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen.

    Het eigen vermogen van een gemeente bestaat volgens artikel 42 BBV uit de reserves (zowel de algemene reserve
    als de bestemmingsreserves) en het resultaat uit het overzicht van baten en lasten. De hoogte van deze ratio geeft
    in combinatie met andere kengetallen (o.a. weerstandscapaciteit) een indicatie over de financiële positie van de
    gemeente.

     Ultimo jaar                                                                 Rek. 2016         Rek. 2017     Begr. 2018        Rek. 2018
     A Eigen vermogen                                                                   70.715          53.476         43.993           25.159
     B Balanstotaal                                                                   618.863          608.126        631.616          611.346
     Solvabiliteit (A/B) x 100%                                                       11,40%            8,80%          7,00%            4,10%



    Uit bovenstaand overzicht blijkt de in de begroting 2018 verwachte daling van het eigen vermogen in werkelijkheid
    nog sterker is geweest dan verwacht; de belangrijkste oorzaak is de lagere stand van de reserves op 1 januari 2018
    dan begroot en is het negatieve exploitatieresltaat van 2018 hierop van invloed.


    4.5.3. Kengetal grondexploitatie
    Het financiële kengetal ‘grondexploitatie’ geeft aan hoe groot de grondpositie (boekwaarde) is ten opzichte van de
    jaarlijkse baten. De afgelopen jaren is gebleken dat grondexploitatie een forse impact heeft op de financiële
    positie van de gemeente. De boekwaarde van de voorraden grond is van belang, omdat deze waarde moet worden
    terugverdiend bij de verkoop. De gronden zijn op de balans tegen actuele waarde opgenomen.
    Met ingang van het jaar 2016 worden de ‘Niet in exploitatiegenomen bouwgronden’ niet meer onder de voorraden
    verantwoord, maar onder de materiële vaste activa.

     Ultimo jaar                                                                 Rek. 2016         Rek. 2017     Begr. 2018        Rek. 2018
     A Niet in exploitatie genomen bouwgronden                                               0               0              0                0
     B Bouwgronden in exploitatie                                                       28.441          34.522         26.571           33.172
     C Totale baten (dus excl. mutaties reserves)                                      423.121         409.813        395.797          412.983
     Grondexploitatie (A+B)/C x 100%                                                    6,70%           8,40%          6,70%            8,00%




Jaarstukken 2018                                                                                                                               166
</pre>

====================================================================== Einde pagina 166 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 167 ======================================================================

<pre>    4.5.4. Structurele exploitatieruimte
    De structurele ruimte geeft aan hoe wendbaar de gemeente is. Bij structureel hogere baten dan de structurele
    lasten is de gemeente meer flexibel dan in een situatie waarbij de structurele baten en lasten in evenwicht zijn. Een
    positief percentage betekent dat de structurele baten toereikend zijn om de structurele lasten (waaronder rente en
    aflossing van leningen) te dekken.
    Voor de beoordeling van het structurele en reële evenwicht wordt onderscheid gemaakt tussen structurele en
    incidentele baten en lasten. Bij incidentele baten en lasten gaat het om eenmalige zaken die zich gedurende
    maximaal drie jaar voordoen. Structurele baten zijn bijv. de algemene uitkering en eigen belastinginkomsten. Bij
    structurele lasten zijn dat bijvoorbeeld de personeelslasten, kapitaallasten en bijdragen aan gemeenschappelijke
    regelingen.
    Op basis van deze gegevens is het saldo van de structurele baten en structurele lasten berekend. Daarbij wordt het
    saldo opgeteld van de structurele onttrekkingen en toevoegingen aan reserves.

     Ultimo jaar                                                                 Rek. 2016    Rek. 2017    Begr. 2018 Rek. 2018
     A Totale structurele lasten                                                      405.160      405.383      397.348    429.971
     B Totale structurele baten                                                       407.083      398.550      394.897    411.848
     C Totale structurele toevoegingen aan de reserves                                 11.653        8.628          496      2.906
     D Totale structurele onttrekkingen aan de reserves                                12.384       17.521        8.042      6.798
     E Totale baten                                                                   447.964      441.573      407.245    429.920
     Structurele exploitatieruimte ((B-A)+(D-C))/(E) x 100%                            0,60%        0,50%        1,30%     -3,30%




    4.5.5. Belastingcapaciteit: Woonlasten meerpersoonshuishouden
    De ruimte die de gemeente heeft om zijn belastingen te verhogen wordt vaak gerelateerd aan de totale
    woonlasten. Het Coelo publiceert deze lasten ieder jaar in de Atlas van de lokale lasten. Onder de woonlasten
    worden verstaan de OZB en de rioolheffing en reinigingsheffing voor een woning met gemiddelde WOZ-waarde in
    de gemeente. De belastingcapaciteit van de gemeente wordt daarom berekend door de totale woonlasten
    meerpersoonshuishouden in enig jaar te vergelijken met het landelijk gemiddelde in het voorgaande jaar en uit te
    drukken in een percentage.
    Uit onderstaande tabel blijkt dat de woonlast in Emmen langzamerhand toegroeit naar het landelijk gemiddelde.

     Ultimo jaar                                                                 Rek. 2016     Rek. 2017     Begr. 2018 Rek. 2018
     A OZB-lasten voor gezin bij gemiddelde WOZ-waarde                                € 310,94      € 310,68        € 314    € 308,74
     B Rioolheffing voor gezin bij gemiddelde WOZ-waarde                              € 173,06      € 167,29        € 169    € 167,15
     C Afvalstoffenheffing voor een gezin                                             € 276,15      € 276,15        € 276    € 276,09
     D Eventuele heffingskorting
     E Totale woonlasten voor gezin bij gemiddelde WOZ-waarde (A+B+C-D)              € 760,15      € 754,12       € 759        € 751,98
     F Woonlasten landelijke gemiddelde voor gezin in t-1                                € 715       € 723        € 733          € 727
     Woonlasten t.o.v. landelijke gemiddelde jaar er voor
     (E/F) x 100%                                                                   106,30%       104,30%      103,50%        103,40%


     Streefwaarde                       tussen                                     95-105%       95-105%      95-105%        95-105%




                              Woonlasten ten opzichte van het landelijk gemiddelde
                                                                  streefwaarde
     110%

     105%
                           106,30%




     100%
                                                        104,30%




                                                                                       103,50%




                                                                                                                   103,40%




      95%

      90%
                      Rek. 2016                    Rek. 2017                      Begr. 2018                   Rek. 2018

                                           Woonlasten t.o.v. landelijke gemiddelde jaar er voor




Jaarstukken 2018                                                                                                                       167
</pre>

====================================================================== Einde pagina 167 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 168 ======================================================================

<pre>    5. Paragraaf bedrijfsvoering
    In deze paragraaf, wordt uitgebreider ingegaan op het onderdeel bedrijfsvoering. De bedrijfsvoering wordt hier
    met name beschouwd vanuit de organisatieontwikkeling en de processen; waaronder strategisch personeelsbeleid,
    informatiemanagement, privacy en informatieveiligheid. Verder geeft deze paragraaf inzicht in de
    personeelssterkte en formatie, verzuimcijfers, stage en werkervaringsbanen in 2018. In het programma 10
    Bedrijfsvoering en Inkomstenbronnen ligt de focus met name op de bestuurlijke speerpunten en de financiële
    consequenties.
    In de andere programma’s is aangegeven welke relevante resultaten in 2018 zijn gerealiseerd en wat inwoners en
    bedrijven raakt als gevolg van de ontwikkeling van de organisatie.


    5.1 Organisatie ontwikkeling

    In 2017 heeft de strategische visie ‘Emmen 2030: dáár wil je zijn’ op brede steun kunnen rekenen van het college en
    de raad. Het Bestuursakkoord ‘Samen investeren!’ (2018-2022) van de coalitiepartijen kiest voor de komende jaren
    voor zes thema’s die aansluiten bij deze visie: betrokken, leefbaar, duurzaam, bereikbaar, sociaal en ondernemend.
    Vanwege de integraliteit van streefbeelden en dragende thema’s heeft de organisatie in 2018 een aanpak
    ontwikkeld hoe de streefbeelden en dragende thema’s naar de dagelijkse werkzaamheden vertaald kunnen
    worden. Bij de begroting 2019 zijn de streefbeelden onderdeel geworden van de beleidsprogramma’s en is de
    strategische visie in het bestuursakkoord en het collegeprogramma gepositioneerd. De strategische visie zal ook
    nadrukkelijk de organisatieontwikkeling de komende jaren beïnvloeden.

    Het meerjarige organisatieontwikkelingstraject Emmen Ontwikkelt VeRDeR (EOV) is ook in 2018 richtinggevend
    geweest voor de ontwikkeling van de organisatie. EOV kent twee ambities;
    een ‘Goede dienstverlening’ en ‘Meer van de samenleving, andere overheid’. Om deze ambities waar te kunnen
    maken zijn er drie essentiële randvoorwaarden geformuleerd; ‘Bevlogen medewerkers’, ‘Slagvaardig organiseren’
    en ‘Situationeel organiseren’. En om de ambities en randvoorwaarden goed te verbinden met elkaar gaat gewerkt
    worden aan ‘(persoonlijk) leiderschap’.

    ‘Goede dienstverlening’ en ‘Meer van de samenleving, andere overheid’
    In 2018 zijn onder meer organisatiebreed verschillende inspanningen geleverd in relatie tot beide ambities van EOV
    (in programma 1 is verantwoord wat inwoners en bedrijven raakt):
            ‘Goede dienstverlening’:
             -    Naast de aandacht voor het inrichten van de juiste processen, werkafspraken en ondersteuning van
                  systemen, is in 2018 wederom volop gewerkt aan de manier waarop medewerkers invulling geven aan
                  dienstverlening. Houding en gedrag oftewel de mentaliteit waarmee zij hun werk uitvoeren stond
                  centraal.
             -    Sinds oktober 2018 wordt er gewerkt met normen uit een geactualiseerd dienstverleningshandvest
                  (naar aanleiding van de gehouden quickscan postafhandeling door de Rekenkamer). Op de
                  servicenormen uit het handvest vindt monitoring plaats en de normen worden getoetst bij inwoners,
                  ondernemers en organisaties om nog beter te voldoen aan hun wensen en behoeften en de
                  dienstverlening door te blijven ontwikkelen.
             -    Verder zijn er klantonderzoeken uitgevoerd op verschillende manieren. Zoals klantreizen, Klant
                  Contact Monitor onderzoeken (KCM), Klant Signaal Management (KSM) en gesprekken met klanten
                  (o.a. ondernemers) over hun ervaringen in het contact met de gemeente. Verbetervoorstellen uit deze
                  klantonderzoeken worden in 2019 verder opgepakt.
            ‘Meer van de samenleving, andere overheid’:
             -    In 2018 zijn de burgerbegroting in Emmerhout en Nieuw Dordrecht tot stand gekomen. Inmiddels is
                  besloten om de burgerbegroting in ieder geval voor 2019 voort te zetten.
             -    En er is gestart met de agenda Democratie Dichterbij. Daarbij is gesproken met de EOP’s en de raad.
             -    De organisatie heeft verder de mogelijkheden verkend van een integraal dorp- en wijkgerichte
                  aanpak. Geen enkele dorp of wijk is hetzelfde, dat betekent dus maatwerk in de wijze waarop we als
                  gemeente samen met de dorpen en wijken vraagstukken willen gaan oppakken.

    Strategisch personeelsbeleid
    Het te voeren personeelsbeleid vervult een essentieel strategische rol in de route naar de organisatie van de
    toekomst en het stimuleren van de gewenste beweging met EOV. Medewerkers beschouwen wij als de sleutels tot
    het succes van de organisatie.
    Het is de uitdaging het personeelsbeleid en het instrumentarium zodanig vorm te geven dat het de beweging naar
    een nieuwe manier van denken, werken en organiseren ondersteunt. Het moet de vitaliteit en duurzame
    inzetbaarheid, rolduidelijkheid, flexibiliteit, het (persoonlijk) leiderschap en het leren van medewerkers op een
    adequate en effectieve wijze faciliteren. Voor 2018 was de focus op:
            Flexibele inzet medewerkers door het vormgeven en implementeren van nieuwe kaders.
            Teamontwikkeling en zelforganisatie middels de pilot “Teams aan zet” ontwikkelen.
            Maximale aansluiting van het programma EmmenOntwikkeltVerder.
            Vervolg ontwikkelprogramma’s Teamleiders afronden.


Jaarstukken 2018                                                                                                          168
</pre>

====================================================================== Einde pagina 168 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 169 ======================================================================

<pre>            Ondersteuning concern en teamleidersm.b.t. SPP
            HR Gesprekscyclus: ontwikkelafspraken van medewerkers.
            Medewerkers inspiratie onderzoek (MIO); uitkomsten worden in 2019 opgepakt.

    Een prominente component betreffen de speerpunten die, waar het gaat om strategisch personeelsbeleid, binnen
    de BOCE-samenwerking zijn bepaald en in lijn zijn met EOV.
    De strategische HR doelstellingen in BOCE-verband betreffen: leren en ontwikkelen, flexibilisering, (persoonlijk)
    leiderschap en professionalisering. In 2018 is de gezamenlijke visie op leren en ontwikkelen vastgesteld die richting
    zal geven aan de doorontwikkeling van de BOCE academie, het huidige gezamenlijke platform voor aanbod van
    opleiding en scholing.

    In 2018 zijn voorstellen gedaan om geldende kaders aan te passen die het mogelijk maken de flexibele inzet van
    personeel nog meer te vergemakkelijken.
    Daarbij is het streven om werkzaamheden/klussen zoveel mogelijk uit te voeren met eigen mensen. Met als doel
    om intern expertise op te bouwen, voor die werkzaamheden die structureel van karakter zijn. Voor (grote) pieken
    in het werk, slagvaardigheid of waar specialistische kennis en ervaring nodig is, wordt gebruik gemaakt van
    externe kennis en ervaring.

    In het kader van de flexibilisering is bij de kadernota 2018 een integraal personeelsbudget ingesteld, we spreken
    ook wel over het bedrijfsvoeringsresultaat. Gedurende het jaar hebben er enkele wijzigingen op het budget
    plaatsgevonden. Ten opzichte van de actuele begroting is het bedrijfsvoeringsresultaat over 2018 € 1,2 miljoen
    nadelig. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door extra inhuur op diverse gebieden. Dit is financieel vertaald in
    Berap-II. Zie ook programma 10 Bedrijfsvoering en Inkomstenbronnen.

    De organisatieontwikkeling heeft in 2018 plaatsgevonden in een context van toenemende druk op de financiële
    middelen. In 2018 zijn inspanningen ingang gezet op het vlak van de ‘Slagvaardig organiseren’ om desondanks de
    organisatie te kunnen blijven ontwikkelen:
            Extra bijdrijfsvoeringsgesprekken.
            Afbouw inhuur en beïndiging contracten.
            Taksforce bedrijfsvoering / selectieve vacaturestop.
            Sturing bovenformatieven.
    In 2019 zal verder gestuurd gaan worden op ondermeer actualisering van de strategische personeelsplanning en de
    plaatsing van bovenformatieven.
    Verder is eind 2018 het onderzoek “Meer met minder” voorbereid. Het onderzoek vormt een startpunt van een
    (meerjaren) verbeterprogramma. Het onderzoek heeft verder tot doel om besparingspotentieel in de
    bedrijfsvoering te vinden en om begrotingsruimte te creëren. De bevindingen worden naar verwachting medio
    2019 opgeleverd.

    Programma Omgevingswet
    Met het programma Omgevingswet is ook gewerkt aan de ontwikkeling van de organisatie. Met de invoering van
    deze wet worden grotendeels dezelfde ambities nagestreefd als met EOV. Daarom vindt er ook samenwerking
    plaats tussen beide programma’s. Er is met het programma onder meer ingezet op brede bewustwording van
    medewerkers, leiding en bestuur en zijn er een aantal concrete producten opgeleverd waaronder een routeplan
    omgevingsvise. Eind 2018 is een ‘Week van de omgevingswet’ georganiseerd, samen met ketenpartners en de
    buurgemeenten Borger-Odoorn en Coevorden. En op onderdelen was er betrokkenheid van inwoners.

    Programmatische aanpak Emmen ontwikkelt VeRDeR
    In 2018 is besloten dat het traject EOV programmatisch opgepakt gaat worden. Met een programma wordt de
    sturing op de ambities en randvoorwaarden vertaald in heldere en concretere doelen en resultaten. De bedoeling is
    om nog beter de effecten te realiseren die door inwoners en bedrijven gevoeld worden. Samen met medewerkers
    en leiding is verkend hoe het programma vorm moet krijgen.
    Verder is besloten dat medio 2019 het programma dienstverlening integraal onderdeel wordt van het
    organisatieontwikkelprogramma EOV. De verbetering van dienstverlening gaat vanuit dit programma
    onverminderd door.

    5.2 Control

    In 2018 zijn vanuit Concerncontrol diverse onderzoeken, verbetertrajecten en audits uitgevoerd. Zo heeft er een
    onderzoek plaats gevonden vanuit concerncontrol naar de WMO en Jeugdhulp. Hieruit zijn diverse aanbevelingen
    naar voren gekomen voor de interne organisatie die in 2019 gemonitord worden.
    Op basis van een intern auditplan zijn op basis van artikel 212 GW de rechtmatigheidsaudits uitgevoerd en is de
    voortgang van de aanbevelingen van de managementletter (ML), eerdere onderzoeken en de implementatie van
    gewijzigde wet -en regelgeving gemonitord.
    Er is een eerste aanzet gedaan voor een Tax control framework (TCF). In 2017 heeft de gemeente Emmen een
    convenant gesloten met de belastingdienst voor Horizontaal Toezicht. Voor Horizontaal Toezicht is een adequaat
    werkend TCF nodig. Een TCF is een belangrijk middel om de totale fiscaliteit binnen een organisatie te beheersen.




Jaarstukken 2018                                                                                                            169
</pre>

====================================================================== Einde pagina 169 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 170 ======================================================================

<pre>    5.3 Informatiemanagement

    In 2018 heeft de gemeente Emmen stappen gezet op het gebied van Informatiemanagement. Als organisatie
    maken we een verschuiving door van de focus op automatisering naar meer gericht op informatiemanagement en
    mogelijke kansen die daar liggen om informatiemanagement in te zetten voor antwoorden voor maatschappelijke
    vraagstukken. In 2018 hebben onder andere de volgende punten aandacht gehad:
            De medewerkers van team IT zijn in de afrondende fase van de opleiding aangekomen. Eind 2018/zomer
             2019 gaan de meeste medewerkers afstuderen;
            Als gemeente Emmen hebben we deelgenomen aan de kerngroep van Common Ground (stapsgewijze
             ontwikkeling van een nieuwe, toekomstbestendige gemeentelijke ICT-infrastructuur). Van hieruit hebben
             we 2 fieldlabs georganiseerd en werken we aan de feitelijke uitwerking van de prototypes voor Common
             Ground. Speerpunten hierbij zijn Digitale identiteit en de Omgevingswet;
            In het kader van de Omgevingswet hebben we een start gemaakt om in gezamenlijkheid in de keten,
             zowel vanuit inhoud als vanuit informatiemanagement, inzichtelijk te maken hoe we er in de huidige
             situatie voor staan;
            In 2019 is er het keuzemoment wel of niet doorgang GBI, Gemeentelijke Basisprocessen Inkomen. In 2018
             hebben we als gemeente Emmen mee gedacht aan de volgende stap in de ontwikkeling van GBI én
             stappen gemaakt om voor onszelf inzichtelijk te maken wat het in gaat houden om voor een definitieve
             deelname te kiezen;
            Daarnaast werkt Emmen o.a. intensief samen met de gemeente Groningen op het terrein van
             burgerparticipatie en de participatie webshop. Hiervoor is in 2018 de voorbereiding gedaan voor een
             Interreg subsidie;
            Informatiegestuurd Emmen is van start gegaan, om meer inzichtelijk te maken wat de toegevoegde
             waarde is van data ten behoeve van maatschappelijke vraagstukken. Hiervoor is veel samengewerkt met
             gemeente Utrecht over de aanpak, in verband met de koploperspositie op dit vlak.
    Centraal in al die resultaten staan de ambities van ons informatiebeleidsplan “Onderweg naar Morgen”, waarbij
    het gaat om open en transparant, werken als één efficiënte overheid en massaal digitaal - maatwerk lokaal, om
    daarin als gemeente Emmen de volgende stap te zetten. .


    5.4 Privacy en Informatieveiligheid

    Het is de kunst voor de bedrijfsvoering van de gemeente Emmen om de ambities in evenwicht te (blijven) houden
    met de individuele grondrechten van onze inwoners, zoals de privacy. Sinds 25 mei 2018 zijn de aangescherpte
    Europese privacy normen uit de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG)van kracht en van belang voor
    dit evenwicht.
    Om vanuit privacy en informatieveiligheid te komen naar dit noodzakelijk duurzaam evenwicht zijn in 2018 de
    volgende stappen gezet om:
            De zeven AVG-maatregelen die vanuit de VNG als basis op orde waren geadviseerd. Dit heeft o.a. de
             volgende resultaten opgeleverd:
             -   Bewustwording versterkt omtrent rechtmatig en veilig gebruik van informatie door o.a. een E-learning
                 training, VNG-trainingen voor specifieke functionarissen.
             -   Inzicht vergroot van de verwerkingen van persoonsgegevens door het opzetten van het verplichte
                 Register van verwerkingen van persoonsgegevens door de gemeente Emmen;
             -   Model verwerkersovereenkomst gemeente Emmen is opgesteld als te hanteren leidraad;
             -   Het privacyreglement, de privacyverklaring en het visiedocument privacy en
                 persoonsgegevensbescherming zijn voor de gemeente vastgesteld. Hierin is vastgelegd wat in lijn met
                 onze dienstverleningsambities en de eisen uit de normenkaders zoals de AVG en de Baseline
                 Informatiebeveiliging Gemeenten (BIG) de visie van de gemeente is op het gebruik van
                 persoonsgegevens voor de dienstverlening.
             -   Het op orde brengen van een passende basis beveiligingsniveau voor onze informatievoorziening;
             -   De vanuit de AVG verplichte toezichthoudende Functionaris Gegevensbescherming(FG) is aangesteld
                 en het reglement voor de FG met zijn taken en bevoegdheden is vastgesteld;
            De governance omtrent informatieveiligheid en privacy heeft meer vorm gekregen;
            De zelfevaluaties voor DigiD en Suwi-net (Structuur Uitvoeringsorganisatie Werk en Inkomen) zijn door
             een onafhankelijke auditor vastgesteld.
            Uitvoering gegeven aan de zelfevaluatie van het verantwoordingsprogramma Eenduidige Normatiek
             Single Information Audit (ENSIA). Doel van ENSIA is het professionaliseren en aansluiten op het
             gemeentelijke planning- &control- cyclus van het verantwoordingsproces over informatieveiligheid en
             privacy bij gemeenten;
            Voorbereidingen zijn getroffen om de introductie van de Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO),
             die de BIG gaat vervangen, in 2019 vorm te gaan geven;

    Naast bovenstaande stappen en resultaten is meer inzicht verkregen over welke organisatorische en technische
    maatregelen nog gerealiseerd moeten worden om de ambities van de gemeente om in de geest van de AVG te
    handelen. Dit inzicht geeft aan dat er de komende jaren in het licht van de AVG nog diverse andere inspanningen




Jaarstukken 2018                                                                                                        170
</pre>

====================================================================== Einde pagina 170 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 171 ======================================================================

<pre>    noodzakelijk zijn, onder meer op het gebied van security, verantwoordingsplicht, informatiemanagement en
    contractmanagement.
    Verder is een start gemaakt met het project contractmanagement. Er is afgesproken dat een
    verwerkersovereenkomst onderdeel uitmaakt van het contractdossier en zodoende ook te raadplegen is. Er is dan
    een centraal punt waar ze te vinden zijn.


    5.5 Personeelssterkte en formatie

    Het aantal medewerkers in 2018 bedroeg in totaal 956 ; 472 mannen (49,4%) en 484 vrouwen (50,6%). De
    man/vrouw verhouding is ten opzichte van het verslagjaar 2017 vrijwel gelijk gebleven. Het aantal medewerkers is
    in 2018 met 69 afgenomen naar 956 als gevolg van de vorming van Menso. De toegestane formatie is in 2018
    gedaald met - 57,9 fte en de personeelsbezetting is afgenomen met 54,8 fte. De onderbezetting is in 2018
    wederom licht gedaald naar -56,5 (-59,5 in 2017).

    Tabel 1: Formatieoverzicht in meerjarenperspectief
    Form atieoverzicht
    Gem eente                    31-12-2015           31-12-2016             verschil * 31-12-2017         verschil * 31-12-2018           verschil *
    Em m en                              uren   fte        uren        fte         fte      uren     fte         fte          uren   fte          fte
    Form atie                        34.405 955,7         34.602     961,2         5,5     34.508 958,6          -2,6     32.425 900,7          -57,9
    Bezetting                        32.269 896,4         32.198     894,4        -2,0     32.366 899,0          4,7      30.391 844,2          -54,8
    Onder(-)/over(+)bezetting        -2.136 -59,3         -2.404     -66,8                 -2.142 -59,5                   -2.034 -56,5
    * t.o.v. het vorige jaar


    Tabel 2 Personeelssterkte in meerjarenperspectief
    Personeelssterkte
    Gem eente     31-12-2015          31-12-2016            31-12-2017           31-12-2018
    Em m en         m an vrouw Totaal   m an vrouw Totaal      m an vrouw Totaal    m an vrouw Totaal
                     518     509 1027     508    515 1023       505     520 1025     472    484  956
    Percentage     50,4% 49,6%         49,7% 50,3%           49,3% 50,7%           49,4% 50,6%
    Verschil *         -8     -5  -13     -10      6     -4      -3       5    2      -33   -36   -69
    Verschil % *   -1,5% -1,0% -1,3% -1,9%      1,2% -0,4% -0,6%       1,0% 0,2% -6,5% -6,9% -6,7%

    * ten opzichte van het vorige jaar




    Figuur 1

    Parttime-factor
    Onderstaande tabel geeft een overzicht van de verdeling van medewerkers met een voltijdbaan (volledige
    aanstelling van 36 uur) en met een deeltijdbaan (<36 uur). Als een medewerker fulltime werkt, maar de uren zijn
    verdeeld over twee functies, dan wordt dit geteld als twee deeltijdbanen. In onze organisatie werkt in 2018 40,4%
    van de medewerkers parttime (386). In 2017 was dit 41,1%
    ( 421).

    Tabel 3 Verdeling van medewerkers met een voltijdbaan (volledige aanstelling van 36 uur) en met een deeltijdbaan
    (<36 uur).

     31-12-2018        Aantal             % Fulltim e          % Parttim e          % 0-16 uur 16-28 uur 28-36 uur
     man                   472      49,4%         402      85,2%        70      14,8%          3            24          43
     vrouw                 484      50,6%         168      34,7%      316       65,3%         22           139          155
     Totaal                956     100,0%         570      59,6%      386       40,4%         25           163          198




Jaarstukken 2018                                                                                                                                        171
</pre>

====================================================================== Einde pagina 171 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 172 ======================================================================

<pre>    Salarisschaal
    In 2018 zijn 351 medewerkers ingeschaald in de schalen 10 en hoger (36,7%). 180 medewerkers (18,8%) zijn
    ingeschaald in de schalen 1 t/m 6. Een lichte stijging ten opzichte van 2017 (18,1%). Het aantal medewerkers in de
    schalen 7 t/m 9 is 425. Het percentage ‘medewerkers in de schalen 7 t/m 9’ is 44,5%.

    Tabel 4: Personeelssterkte per salarisschaal
    Personeelssterkte per salarisschaal
    Gem eente       31-12-2015                            31-12-2016                                    31-12-2017                                                31-12-2018
    Em m en          m an vrouw Totaal              %          m an vrouw Totaal                   %      m an vrouw Totaal                                  %      m an vrouw Totaal                     %
          1 t/m 3        1         5        6     0,6%           1           5           6     0,6%                0             5              5          0,5%          0           1           1    0,1%
          4 t/m 6      108        98      206 20,1%            105          94         199 19,5%               95            85             180        17,6%            94          85          179 18,7%
          7 t/m 9      174       290      464 45,2%            159         292         451 44,1%              167            303            470        45,9%            153         272         425 44,5%
       10 t/m 12       210       104      314 30,6%            218         114         332 32,5%              216            117            333        32,5%            198         117         315 32,9%
    13 en hoger         25        12       37     3,6%          25          10          35     3,4%            27            10                 37         3,6%         27           9          36    3,8%
          Totaal       518       509     1027                  508         515     1023                       505            520        1025                            472         484         956


    Leeftijdsopbouw
    De gemiddelde leeftijd van de medewerkers in 2018 is 49,5 jaar (50,9 bij de mannen en 48,2 bij de vrouwen). In
    2017 was de gemiddelde leeftijd ook 49,5 jaar. In 2018 is 35,5% van de medewerkers 55 jaar en ouder. Circa 40%
    van de uitstroom vindt plaats in de leeftijdscategorie 60+ (zie figuur 2). Dit is de waarschijnlijke oorzaak dat de
    gemiddelde leeftijd in kalenderjaren’ niet is gestegen in 2018.

    Het percentage jonge medewerkers (0-35 jaar) is stabiel ten opzichte van 2017 en is 9,1%. Maatregelen voor
    verjonging van het personeelsbestand blijven daarom belangrijk.

    Tabel 5: Gemiddelde leeftijd medewerkers onderverdeeld naar mannen, vrouwen en totaal.
    Gem iddelde leeftijd
    Gem eente 31-12-2015                          31-12-2016                           31-12-2017                            31-12-2018
    Em m en            m an vrouw Totaal            m an vrouw Totaal                    m an vrouw Totaal                       m an vrouw Totaal
                       50,8      47,5      49,2      50,9        47,9        49,4           51,1       48,0        49,5          50,9            48,2        49,5
    Verschil *          0,4        0,9      0,6          0,1         0,3         0,2         0,2        0,1            0,1           -0,2            0,2      0,0
    * ten opzichte van het vorige jaar


    Tabel 6: Leeftijdsopbouw naar leeftijdscategorie verdeeld naar mannen, vrouwen en totaal.
    Leeftijdsopbouw
    Gem eente 31-12-2015                                 31-12-2016                                    31-12-2017                                           31-12-2018
    Em m en           m an vrouw Totaal             %      m an vrouw Totaal                       %     m an vrouw Totaal                             %       m an vrouw            Totaal           %
       0-25 jaar         2        1        3      0,3%           3          4           7     0,7%            3              3              6        0,6%           3          3           6      0,6%
      25-35 jaar        42       55       97      9,4%          44         58          102 10,0%              35         52             87           8,5%         31          50          81      8,5%
      35-45 jaar       103       155     258    25,1%           92         140         232 22,7%              82        123           205 20,0%                   81          108         189 19,8%
      45-55 jaar       172       190     362    35,2%          174         192         366 35,8%          175           191           366 35,7%                   166         175         341 35,7%
      55-60 jaar       108       66      174    16,9%          100         72          172 16,8%              82         91           173 16,9%                   72          92          164 17,2%
             60+        91       42      133    13,0%           95         49          144 14,1%          128            60           188 18,3%                   119         56          175 18,3%
    Totaal             518       509     1027                  508         515    1023                    505           520          1025                         472         484         956


    In- door en uitstroom
    Er zijn 129 medewerkers uitgestroomd (12,6%) en 60 medewerkers ingestroomd (5,9%). Per saldo is het aantal
    medewerkers in 2018 gedaald gestegen met 69 medewerkers. De uitstroom toename is met name veroorzaak door
    de komst van MENSO per 01-01-2018 (55 uitstromers + 3 op eigen verzoek)

    Er zijn 51 medewerkers doorgestroomd naar een andere functie of afdeling. Personele mutaties als gevolg van o.a.
    organisatiewijzigingen worden niet meegeteld bij het bepalen van de interne mobiliteit. Het
    doorstroompercentage is 5,9%. De doorstroom vindt in de gehele organisatie plaats.

    Tabel 7: In door en uitstroom naar getal en percentage.




Jaarstukken 2018                                                                                                                                                                                              172
</pre>

====================================================================== Einde pagina 172 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 173 ======================================================================

<pre>     In- door en uitstroom                         2015                     2016                 2017                 2018
     Gem eente Em m en                                    M    V Totaal       M     V Totaal       M     V Totaal       M      V Totaal
     Stand 31-12 vorig jaar                          526      514   1040     518   509   1027    508    515   1023    505    520     1025
     Instroom                                         12      12      24     25    28      53     28    35      63     25     35       60
     Uitstroom                                        20      17      37     35    22      57     31    30      61     58     71      129
     Stand 31-12 dit jaar                            518      509   1027     508   515   1023    505    520   1025    472    484      956
     Percentage instroom                           2,3% 2,3%        2,3% 4,8% 5,5%       5,2% 5,5% 6,8%       6,2%    5,0%   6,7%    5,9%
     Percentage uitstroom                          3,8% 3,3%        3,6% 6,8% 4,3%       5,6% 6,1% 5,8%       6,0% 11,5% 13,7%      12,6%
     Doorstroom                                       10      22      32     23    25      48     20    31      51     20     31       51
     Percentage doorstroom                         1,9% 4,3%        3,1% 4,4% 4,9%       4,7% 3,9% 6,0%       5,0%    4,0%   6,0%    5,0%
     Personeelsverloop * =                                          3,58%                5,56%                5,96%                 13,02%
     Gem iddelde bezetting *1 =                                     1034                 1025                 1024                    991


     * gemiddelde bezetting x uitstro o m
     *1stand 31-12 dit vo rig jaar + 31-12 dit jaar / 2


    Figuur 2




    5.6 Verzuimcijfers

    Het verzuimpercentage in 2018 bedraagt 6,26 %. Dit is een stijging van +0,36 procentpunt ten opzichte van 2017.
    Het streefcijfer is 5,6%.




    Figuur 3

    De mate waarin medewerkers zich ziek melden, de meldingsfrequentie, is 1,28 in 2018. Dit is een lichte stijging ten
    opzichte van 2017 (meldingsfrequentie 1,25). De meldingsfrequentie is een belangrijke graadmeter voor de
    omvang van het verzuim. In het eerste kwartaal bedroeg de meldingsfrequentie reeds 0,51. Een belangrijke
    oorzaak is de ‘zware’ griepgolf in de eerste maanden van 2018. In de overige drie kwartalen was de
    meldingsfrequentie tussen de 0,2 en 0,3. In het eerste kwartaal bedroeg het verzuimpercentage rond de 8%. Dit is
    in de loop van 2018 genormaliseerd naar 6,26% doordat er effectieve maatregelen zijn getroffen zoals deskundige
    verzuimbegeleiding en dossierbewaking (o.a. poortwachter signalering en vroegtijdige signalering complex
    verzuim).




Jaarstukken 2018                                                                                                                             173
</pre>

====================================================================== Einde pagina 173 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 174 ======================================================================

<pre>    Figuur 4



    5.7 Emmen biedt mogelijkheden voor stage en werkervaring banen

    Werkervaringskandidaten
    Binnen de gemeente Emmen worden werkervaring banen ingezet met als doel werkzoekenden de mogelijkheid te
    bieden werkervaring op te doen zodat hun kansen op een reguliere baan groter worden. Het is de bedoeling om
    minimaal 25 werkervaring banen per jaar te laten vervullen door mensen in de leeftijd van 18 tot 65 jaar met een
    WW-uitkering, WW- of Wajongindicatie of Wwb-uitkering. Daarnaast kunnen ook niet-uitkeringsgerechtigden
    (nuggers) die als werkzoekende ingeschreven staan bij het UWV WERKbedrijf in aanmerking komen voor een
    werkervaring aan binnen de gemeente Emmen.

    In 2018 zijn 21 werkervaringsbanen opengesteld. In 2018 zijn 12 banen ingevuld. Er zijn er 17 kandidaten
    uitgestroomd (inclusief na-ijl effect van uitstroom kandidaten die in 2017 zijn begonnen).

    Van de 17 uitstromers zijn:
       4 werkervaringskandidaten doorgestroomd naar regulier werk.
       12 kandidaten gestopt omdat de overeenkomst regulier is geëindigd.
       1 kandidaat gestopt wegens ziekte.


    Stageplaatsen
    In 2018 hebben 119 stagiaires in de gemeente Emmen gewerkt (13 minder dan in 2017). Dit is circa 12% van de
    personele bezetting. Het streefcijfer van 6% is ruimschoots gerealiseerd. Evenals in 2017 worden stageplekken
    overwegend ingevuld door MBO en HBO stagiaires. De teams Sport (55), Facilitair (8) en Vergunningen (11)
    hebben de meeste stagiaires begeleid.




    Figuur 5




Jaarstukken 2018                                                                                                       174
</pre>

====================================================================== Einde pagina 174 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 175 ======================================================================

<pre>    6. Paragraaf Verbonden partijen

    Inleiding
    In de paragraaf verbonden partijen besteden wij aandacht aan derden rechtspersonen (verbonden partijen),
    waarmee de gemeente Emmen een bestuurlijk en/ of financieel belang heeft. Verbonden partijen betreffen
    (participaties in) ondernemingen, gemeenschappelijke regelingen, stichtingen en verenigingen.

    Definities
    Volgens het BBV is er sprake van een verbonden partij als er zowel een bestuurlijk als financieel belang is. Van
    bestuurlijk belang is sprake wanneer de gemeente op enigerlei wijze zeggenschap heeft, door een zetel in het
    bestuur of door stemrecht. Onder financieel belang wordt verstaan dat de gemeente middelen ter beschikking
    heeft gesteld die ze kwijt raakt ingeval van faillissement van de verbonden partij of dat de gemeente voor een
    bepaald bedrag aansprakelijk wordt gesteld als de verbonden partij zijn/ haar verplichtingen niet na komt.

    Doelstelling
    Elke verbonden partij draagt direct of indirect bij aan de beleidsdoelen van de gemeente. Dit is verwoord onder
    visie ten opzichte van de doelstelling in onderstaande tabel. In april 2008 heeft de raad de Nota verbonden partijen
    gemeente Emmen vastgesteld. In de Nota wordt ingegaan op de visie en de beleidsuitgangspunten ten aanzien van
    verbonden partijen en het beheer en toezicht op verbonden partijen. De positie’s, activiteiten en risico’s van de
    verbonden partijen zijn verwerkt in de beleidprogramma’s waarop de samenwerking betrekking heeft.

    Deelnemingen
    De deelnemingen zijn gerubriceerd naar de volgende categorieën:
             A. Deelname in Gemeenschappelijke regelingen;
             B. Deelname in stichtingen/ verenigingen/ overige;
             C. Deelname in coöperaties/ vennootschappen;
             D. Deelnemingen niet zijnde verbonden partijen.
    In de kolom financieel belang zijn, indien beschikbaar, de meest recente cijfers verwerkt. Dit betekent dat de
    jaartallen in deze kolom niet voor alle verbonden partijen hetzelfde zijn.

    A.   Deelname in gemeenschappelijke regelingen

    Programma       Verbonden partij        Bestuurlijk belang /      Financieel belang
                                            participatie
           2        Recreatieschap          De 12 Drentse             In de begroting 2019 is rekening gehouden met
                    Drenthe                 gemeenten                 een meerjarige bijdrage van € 153 .000 aan het
                    Gevestigd te Diever     participeren. De          Recreatieschap Drenthe.
                                            burgemeester is           Eigen vermogen, vreemd vermogen en resultaat:
                                            voorzitter van het        E.V. begin 2019: € 677.000
                                            dagelijks bestuur en      E.V. eind 2019: € 685.000
                                            het algemeen bestuur.     V.V. begin 2019: € 685.000
                                            De portefeuillehouder     V.V. eind 2019: € 685.000
                                            Recreatie en Toerisme     Resultaat: nihil
                                            is lid van het algemeen
                                            bestuur.
           2        Eems Dollard Regio      De portefeuillehouder     In de begroting 2019 is rekening gehouden met
                    (EDR)                   internationale            een meerjarige bijdrage van € 10.500 aan de
                    Gevestigd te Bad        betrekkingen is lid van   Eems Dollard Regio.
                    Nieuweschans            het dagelijks bestuur     Eigen vermogen, vreemd vermogen en resultaat:
                                            en algemeen bestuur.      N.B.
           9        Gemeentelijke           De 12 Drentse             In de begroting 2019 is rekening gehouden met
                    Gezondheidsdienst       gemeenten                 een meerjarige bijdrage van € 2.595.000 voor de
                    Drenthe (GGD)           participeren. De          jeugd en € 932.000 voor de overige taken.
                    Gevestigd te Assen      gemeente is in het        Eigen vermogen, vreemd vermogen en resultaat:
                                            dagelijks bestuur en      E.V. begin 2017: € 2,3 miljoen
                                            algemeen bestuur          E.V. eind 2017: € 2,3 miljoen
                                            vertegenwoordigd          V.V. begin 2017: € 3,1 miljoen
                                            door de                   V.V. eind 2017: € 1,9 miljoen
                                            portefeuillehouder        Resultaat 2017: € 118.000 voordelig
                                            Volksgezondheid. De
                                            portefeuillehouder is
                                            tevens vicevoorzitter.




Jaarstukken 2018                                                                                                           175
</pre>

====================================================================== Einde pagina 175 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 176 ======================================================================

<pre>           3       Gemeenschappelijke     De 12 Drentse            In de begroting 2019 is rekening gehouden met
                   Veiligheidsregio       gemeenten                een meerjarige bijdrage van € 6,5 miljoen aan de
                   Drenthe (VRD)          participeren. Het        VRD.
                   Gevestigd te Assen     algemeen bestuur         Eigen vermogen, vreemd vermogen en resultaat:
                                          bestaat uit de           E.V. begin 2019: € 1,6 miljoen
                                          burgemeesters van de     E.V. eind 2019: € 1,5 miljoen
                                          aan deze regeling        V.V. begin 2019: € 24,1 miljoen
                                          deelnemende              V.V. eind 2019: € 22,9 miljoen
                                          gemeenten. De            Resultaat 2019: € 0
                                          Burgemeester is tevens
                                          lid van het dagelijks
                                          bestuur en plv.
                                          voorzitter.
           5       Regionale              De gemeente is in het    In de begroting 2019 is rekening gehouden met
                   Uitvoeringsdienst      dagelijks bestuur en     een meerjarige bijdrage van € 3,3 miljoen aan de
                   Drenthe                algemeen bestuur         RUD.
                   Gevestigd te Assen     vertegenwoordigd         Eigen vermogen, vreemd vermogen en resultaat:
                                          door de                  E.V. begin 2019: € 577.000
                                          portefeuillehouder       E.V. eind 2019: € 590.000
                                          Toezicht en              V.V. begin 2019: € 3,8 miljoen
                                          Handhaving. De           V.V. eind 2019: € 3,8 miljoen
                                          portefeuillehouder is    Resultaat 2019: € 21.000 voordelig.
                                          tevens voorzitter.
           9       EMCO groep             3 gemeenten              De gemeente draagt bij in het tekort van de
                   Gevestigd te           participeren in de       EMCO groep. In de begroting 2019 is rekening
                   Emmen                  EMCO groep. 4            gehouden met een meerjarige bijdrage van 3,2
                                          portefeuillehouders      miljoen in 2019, Voor 2020 e.v. is respectievelijk
                                          zijn lid van het         3, 5 miljoen ,3,1 miljoen en 2,7 miljoen geraamd.
                                          algemeen bestuur. 1      Eigen vermogen, vreemd vermogen en resultaat:
                                          portefeuillehouder is    E.V. begin 2019: € 0
                                          tevens voorzitter van    E.V. eind 2019: € 0
                                          het db en ab.            V.V. begin 2019: € 13,2 miljoen
                                                                   V.V. eind 2019: € 13,1 miljoen
                                                                   Resultaat 2019: € 5,1 miljoen nadelig
          10       Bestuursacademie       De gemeente is in het    Eigen vermogen, vreemd vermogen en resultaat:
                   Noord Nederland        bestuur                  N.B.
                   (BANN)                 vertegenwoordigd
                   Gevestigd te           door de portefeuille-
                   Groningen              houder Organisatie en
                                          Personeel.
          4/9      Publiek Vervoer        23 Groningse             De bijdrage aan Publiek vervoer bedraagt op
                   Groningen Drenthe      gemeenten, 12 Drentse    basis van de begroting in 2019 € 77.000.
                   te Assen.              gemeenten en de          Eigen vermogen, vreemd vermogen en resultaat:
                                          provincies Groningen     N.B.
                                          en Drenthe
                                          participeren.

    B.   Deelname in stichtingen/ verenigingen/ overige

    Programma      Verbonden partij       Bestuurlijk belang /     Financieel belang
                                          participatie
           5       Stichting              Namens de gemeente       De gemeente heeft in het verleden eenmalig een
                   Bodembeheer            is de portefeuille-      bedrag ter beschikking gesteld. Hiermee hebben
                   Schoonebeek            houder Milieu en         we bijdragen aan het fonds dat door de stichting
                   Gevestigd te Emmen     Duurzaamheid lid van     beheerd wordt.
                                          de raad van toezicht.    Eigen vermogen, vreemd vermogen en resultaat:
                                                                   N.B.
           5       PPS                    Alle partijen hebben     De baten en lasten worden gezamenlijk evenredig
                   bestemmingsplan        een gelijke stem.        verdeeld over de partijen. Er wordt door de
                   Stroomdal              Besluiten en kunnen      gemeente geen bijdrage betaald.
                   Gevestigd te           alleen worden            Eigen vermogen, vreemd vermogen en resultaat:
                   Schoonebeek            genomen als alle         N.B.
                                          partijen aanwezig zijn
                                          en met unanimiteit
                                          van stemmen.
          10       Coöperatieve           De portefeuillehouder    De gemeentelijke bijdrage voor het basis pakket is
                   vereniging DIMPACT     zorg, welzijn en         begroot op € 3,38 per inwoner in 2019.



Jaarstukken 2018                                                                                                        176
</pre>

====================================================================== Einde pagina 176 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 177 ======================================================================

<pre>    Programma      Verbonden partij          Bestuurlijk belang /    Financieel belang
                                             participatie
                   Gevestigd te              bedrijfsvoering         Eigen vermogen, vreemd vermogen en resultaat:
                   Enschede                  vertegenwoordigt de     N.B.
                                             gemeente in het
                                             algemeen bestuur van
                                             de vereniging en de
                                             gemeentesecretaris is
                                             lid van de raad van
                                             commissarissen.

    C.   Deelname in coöperaties/ vennootschappen

    Programma      Verbonden partij          Bestuurlijk belang /    Financieel belang
                                             participatie
           5       Area Reiniging NV         Via stemrecht op        1.600.699 aandelen á € 1 nominaal (volgestort). In
                   Gevestigd                 aandelen: 54,94%.       de begroting 2019 is rekening gehouden met een
                   te Emmen                  De portefeuillehouder   dividend van € 405.000. Op dit moment zijn de
                                             Financiën               marktontwikkelingen voor Area Reiniging NV
                                             vertegenwoordigt de     dusdanig dat de dividendverwachting onder druk
                                             gemeente Emmen in       staat.
                                             de AvA.                 Eigen vermogen, vreemd vermogen en resultaat:
                                                                     E.V. begin 2017: € 5,7 miljoen
                                                                     E.V. eind 2017: € 6,0 miljoen
                                                                     V.V. begin 2017: € 13,3 miljoen
                                                                     V.V. eind 2017: € 15,7 miljoen
                                                                     Resultaat 2017: € 730.000.
                                                                     In 2018 wordt naar verwachting € 200.000 aan
                                                                     dividend over 2017 ontvangen.
           8       Stadionbedrijf            Via stemrecht op        Certificaten 55.132 á € 1 nominaal.
                   Emmen BV                  aandelen.               2 leningen (nominaal):
                   Gevestigd te              Vertegenwoordiger       € 2.247.000; rente 2,75% (voor 50% voorziening
                   Emmen                     van de gemeente         gevormd(
                                             Emmen als               € 1.040.000; rente 3%
                                             aandeelhouder is de     Eigen vermogen, vreemd vermogen en resultaat
                                             portefeuillehouder      (afwijkend boekjaar):
                                             Financiën.              E.V. 30/6 2016: € 1,4 miljoen negatief
                                                                     E.V. 30/6 2017: € 1,4 miljoen negatief
                                                                     V.V. 30/6 2016: € 3,4 miljoen
                                                                     V.V. 30/6 2017: € 3,4 miljoen
                                                                     Resultaat seizoen 2016/2017 : € 2.000 voordelig
          10       NV Bank                   Via stemrecht op        58.266 aandelen á € 2,50 nominaal (volgestort). In
                   Nederlandse               aandelen: 0,105%.       de begroting 2019 is rekening gehouden met een
                   Gemeenten (BNG)           De portefeuillehouder   dividend van € 145.500.
                   Gevestigd te Den          Financiën               Eigen vermogen, vreemd vermogen en resultaat:
                   Haag                      vertegenwoordigt de     E.V. begin 2017: € 3.753 miljoen
                                             gemeente Emmen in       E.V. eind 2017: € 4.220 miljoen
                                             de AvA.                 V.V. begin 2017: € 150.247 miljoen
                                                                     V.V. eind 2017: € 135.805 miljoen
                                                                     Resultaat 2017: € 375 miljoen
                                                                     In 2018 is € 147.000 aan dividend over 2017
                                                                     ontvangen.
          10       ENEXIS Holding N.V.       Via stemrecht op        Na verkoop van een deel van de aandelen eind
                   Gevestigd te              aandelen: 0,5917%.      2016 is de dividenduitkering van Enexis BV
                   Rosmalen                  De portefeuillehouder   geschat op € 594.000.
                                             Financiën               Eigen vermogen, vreemd vermogen en resultaat:
                                             vertegenwoordigt de     E.V. juli 2018: € 3.832 miljoen
                                             gemeente Emmen in       E.V. eind 2018: € 3.804 miljoen
                                             de AvA.                 V.V. juli 2018: € 4.052 miljoen
                                                                     V.V. eind 2018: niet opgegeven door Enexis.
                                                                     Resultaat 2019: € 200 miljoen
                                                                     In 2018 is € 612.000 aan dividend over 2017
                                                                     ontvangen.
          10       Publiek Belang            Via stemrecht op        De dividenduitkering van PBE BV is inbegrepen bij
                   Elektriciteitsproductie   aandelen: 0,8977%.      het dividend van ENEXIS Holding N.V..
                   B.V.                      De portefeuillehouder   Eigen vermogen, vreemd vermogen en resultaat:
                   Gevestigd te              Financiën               E.V. begin 2019: € 1,6 miljoen


Jaarstukken 2018                                                                                                          177
</pre>

====================================================================== Einde pagina 177 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 178 ======================================================================

<pre>    Programma      Verbonden partij       Bestuurlijk belang /     Financieel belang
                                          participatie
                   ‘s-Hertogenbosch       vertegenwoordigt de      E.V. eind 2019: € 1,6 miljoen
                                          gemeente Emmen in        V.V. begin 2019: € 5.000
                                          de AvA.                  V.V. eind 2019: € 0
                                                                   Resultaat 2019: € 20.000 nadelig

          10       Verkoop                Via stemrecht op         Eigen vermogen, vreemd vermogen en resultaat:
                   Vennootschap BV        aandelen: 0,8977%.       E.V. begin 2019: € 137.500
                   Gevestigd te           De portefeuillehouder    E.V. eind 2019: € 125.000
                   ‘s-Hertogenbosch       Financiën                V.V. begin 2019: € 7.500
                                          vertegenwoordigt de      V.V. eind 2019: € 7.500
                                          gemeente Emmen in        Resultaat 2019: € 12.500 nadelig
                                          de AvA.
          10       1e CSV Amsterdam       Via stemrecht op         Eigen vermogen, vreemd vermogen en resultaat:
                   B.V. (was tot 9 mei    aandelen: 0,8977%.       E.V. begin 2019: € 770.000
                   2014 Claim Staat       De portefeuillehouder    E.V. eind 2019: € 670.000
                   Vennootschap B.V.)     Financiën                V.V. begin 2019: € 0
                   te ‘s-Hertogenbosch    vertegenwoordigt de      V.V. eind 2019: € 0
                                          gemeente Emmen in        Resultaat 2019: € 100.000 nadelig
                                          de AvA
          10       Vordering op Enexis    Via stemrecht op         Afwikkeling volgens overeengekomen schema
                   BV Gevestigd te        aandelen:0,5917%. De     van de vordering inzake de verstrekte bruglening.
                   ‘s-Hertogenbosch       portefeuillehouder       Rentevergoeding tegen een vooraf
                                          Financiën                overeengekomen rentepercentage.
                                          vertegenwoordigt de      Op basis van de in 2009 aangegeven
                                          gemeente Emmen in        verwachtingen is de rendementsuitkering van
                                          de AvA.                  Vordering op Enexis BV geschat op € 149.000.
                                                                   Eigen vermogen, vreemd vermogen en resultaat:
                                                                   E.V. begin 2019: € 0
                                                                   E.V. eind 2019: € 0
                                                                   V.V. begin 2019: € 356,5 miljoen
                                                                   V.V. eind 2019: € 0
                                                                   Resultaat 2019: € 20.000 nadelig
          10       C.B.L. Vennootschap    Via stemrecht op         Eigen vermogen, vreemd vermogen en resultaat:
                   BV Gevestigd te        aandelen: 0,8977%.       E.V. begin 2019: € 135.000
                   ‘s-Hertogenbosch       De portefeuillehouder    E.V. eind 2019: € 125.000
                                          vertegenwoordigt de      V.V. begin 2019: € 5.000
                                          gemeente Emmen in        V.V. eind 2019: € 5.000
                                          de AvA.                  Resultaat 2019: € 10.000 nadelig
           9       Menso NV Gevestigd     Via stemrecht op         Eigen vermogen, vreemd vermogen en resultaat:
                   te Emmen               aandelen: 100%.          N.B.
                                          De portefeuillehouder
                                          Financiën
                                          vertegenwoordigt de
                                          gemeente Emmen in
                                          de AvA.

    D. Deelnemingen niet zijnde verbonden partijen
    Omdat de hieronder gepresenteerde deelnemingen in strikte zin geen verbonden partijen zijn, is de kolom
    “financieel belang” bij een aantal deelnemingen niet ingevuld. Door middel van onderstaand overzicht schetsen wij
    een totaalbeeld van de betrokkenheid van de gemeente bij externe partijen.


     Programma     Deelneming             Bestuurlijk belang /      Financieel belang
                                          participatie
           2       Vereniging             De gemeente Emmen         -
                   Internationaler        heeft een zetel in het
                   Naturpark              DB en de
                   Bourtanger Moor        ledenvergadering.
                   Bargerveen
          10       Vereniging VEGANN      De portefeuillehouder     -
                                          Financiën
                                          vertegenwoordigt de
                                          gemeente in de
                                          vereniging.
          10       Stichting              Als oud-Essent            -


Jaarstukken 2018                                                                                                        178
</pre>

====================================================================== Einde pagina 178 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 179 ======================================================================

<pre>     Programma     Deelneming           Bestuurlijk belang /     Financieel belang
                                        participatie
                   Duurzaamheid         aandeelhouder neemt
                   Essent               de gemeente Emmen
                                        deel in de Stichting.
          10       Wildlands            De gemeente Emmen        Aan Wildlands Adventure Zoo Emmen is, op basis
                   Adventure Zoo        heeft € 10 mln.          van het raadsbesluit van 28 maart 2019, in totaal
                   Emmen (incl. Atlas   certificaten van         voor € 63 mln. aan langlopende leningen
                   Theater)             aandelen in STAK WAZ     verstrekt tegen een rente van 2,25%. Daarnaast is
                                        Emmen. STAK WAZ          € 7,5 miljoen aan Rekening Courant krediet
                                        Emmen heeft              verstrekt tegen 2,25%. In de eerste 5 jaar
                                        minimaal 25% van alle    ontvangt Wildlands een korting van een 0,5% op
                                        stemmen in NDP B.V.      de rente met betrekking tot de langlopende
                                        (aandeelhouder van       leningen.
                                        Wildlands Adventure      Daarnaast heeft de gemeente € 10 mln.
                                        Zoo Emmen B.V.)          certificaten van aandelen. Hiervoor is in de
                                                                 jaarrekening 2018 een voorziening getroffen van
                                        Naar aanleiding van      € 10 miljoen.
                                        het raadsbesluit op 28   Het totale financieel belang van de gemeente in
                                        maart 2019 wordt de      Wildlands komt hiermee uit op € 80,5 miljoen.
                                        governance de            Een nadere toelichting op ons financieel belang
                                        komende periode          in Wildlands is opgenomen in de toelichting op
                                        aangepast.               de balans.

                                                                 Eigen vermogen, vreemd vermogen en resultaat:
                                                                 E.V. begin 2017: € 19,5 miljoen positief
                                                                 E.V. eind 2017: € 17,6 miljoen positief
                                                                 V.V. begin 2017: € 76,1 miljoen
                                                                 V.V. eind 2017: € 73,2 miljoen
                                                                 Resultaat 2017: € 1,9 miljoen nadelig




Jaarstukken 2018                                                                                                     179
</pre>

====================================================================== Einde pagina 179 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 180 ======================================================================

<pre>    7. Paragraaf grondbeleid
    Inleiding
    Met de jaarrekening wordt in de paragraaf grondbeleid gerapporteerd over de financiële neerslag van het
    gevoerde grondbeleid. Hiervoor worden alle grondcomplexen per 1 januari naar de laatste inzichten geactualiseerd
    en bijgesteld.

    7.1 Grondbeleid
    De grondexploitaties zijn een financiële vertaling van het geldende grondbeleid. Vooral de daadwerkelijke
    grondverkoop en de programmering van grondverkoop van woningbouw en bedrijventerreinen zijn belangrijke
    onderdelen van de grondexploitaties en bepalen in belangrijke mate het financieel resultaat.

    Woningbouw
    In september 2016 is in opdracht van de gemeente en de woningbouwcorporaties door RIGO een
                                                                                                                 1
    woningmarktonderzoek Emmen opgesteld. Deze is (tevens) input geweest voor de nieuwe woonvisie 2018-2023 .
    Het woningmarktonderzoek komt tot 2026 netto ongeveer op een toevoeging van 640 woningen tot 960
                                     2
    woningen in de positieve variant . Er is behoefte aan (vooral vrijstaande) grondgebonden woningen met een prijs
    tussen de € 250.000 en € 350.000. Ook is er een tekort aan koopappartementen. Dit is de kwantitatieve vraag.
    Daarnaast ligt een kwalitatieve vraag. De gemeente Emmen heeft een groot bestand aan verouderde woningen die
    niet meer voldoen aan de eisen van deze tijd. Extra nieuwbouw blijft nodig om de herstructurering van deze
    woningvoorraad op te vangen. De gemeenteraad heeft op 20 december 2018 de Structuurvisie herprogrammering
                                        3
    woningbouw 2018-2028 vastgesteld . Hiermee is besloten op een aantal woningbouwlocaties te gaan
    herprogrammeren én dat in bestemmingsplannen voorziene capaciteit voor woningen wordt geschrapt

    De gemeente Emmen heeft per 1 januari 2019 bouwgrond voor 355 woningen in exploitatie in de harde
    plancapaciteit. In de aanwezige plancapaciteit zit vooral het luxere woningbouwtype (twee-onder-één-kap en
    vrijstaand). Voor het jaar 2018 was een verkoop geraamd van 40 kavels. In het verslagjaar zijn 40
    woningbouwpercelen verkocht. Er zijn 29 kavels voor particuliere bouw en 11 voor projectmatige bouw verkocht.

    De grondexploitatie ‘7054 Emmen – Emmermeer – Aireydorp’ is gereed en afgesloten. In 2018 zijn de volgende
    grondexploitaties door de raad vastgesteld: ‘7122 Emmen – Oude Brandweerlocatie’, ‘7124 Emmer-Compascuum –
    Kavel aan de Runde’, ‘7220 Klazienaveen – Ontwikkeling De Snikke’ en ‘7246 Nieuw-Amsterdam – Ganzenroer’.

    Bedrijventerreinen
    De voorraad bouwrijpe grond beschikbaar voor uitgifte aan bedrijven is in 2015 en 2016 afgewaardeerd. Van de
    122 hectare die binnen de gemeente ligt is 69 hectare direct beschikbaar in exploitatie in de harde plancapaciteit.
    Om flexibel op de marktvraag in te kunnen springen is de bestemming van de overige hectare niet gewijzigd.

    In opdracht van de provincie Drenthe en de zes gemeenten in Zuid Drenthe heeft het bureau Louter een rapport
    opgesteld waarin de ontwikkeling van de vraag naar en het aanbod van bedrijventerreinen in Zuid-Drenthe zijn
                4
    onderzocht . Het rapport geeft voor de gemeente Emmen een vraag aan bedrijventerrein tussen de 57 en 87
    hectare aan. De berekende jaarlijkse vraag bedrijventerrein voor de gemeente Emmen is volgens het midden
    scenario 5,7 hectare. Het rapport stelt bovendien dat over een periode van tien jaar vraag en aanbod ongeveer in
    evenwicht zijn.

    Basis voor de prognose uitgifte bedrijventerreinen Emmen is het onderzoek van Louter. Voor de prognose voor de
    jaren 2019 en 2020 wordt uitgegaan van daadwerkelijk betaalde opties of waar schriftelijk belangstelling voor kan
    worden aangetoond. De gemeente Emmen heeft per 1 januari 2019 ca 69 hectare bedrijventerrein financieel in
    programmering in de grondexploitaties.

    De grondexploitatie ‘7094 Emmen – Tankstation Emmen Zuid’ is gereed en afgesloten.

    Compensatie- en strategische gronden
    Naast gronden in exploitatie heeft de gemeente ook gronden, waarvan de planvorming nog niet bekend is. De
    gemeente heeft 190,0 hectare compensatiegronden. Deze worden ingezet als compensatie/ruilmiddel voor het
    verwezenlijken van plannen. Daarnaast heeft de gemeente 108,4 hectare strategische gronden. Deze gronden zijn
    aangekocht om toekomstige plannen te kunnen verwezenlijken.

    In 2018 is de voorraad strategische grond per saldo met 41,2 hectare afgenomen. Er zijn gronden aan zonneakker
    Oranjepoort in erfpacht uitgegeven en gronden ingebracht in grondexploitaties. De compensatie- en strategische
    gronden worden elk jaar door de interne taxateurs gewaardeerd. Strategische gronden op perceelsniveau en


    1
      Thuis in Emmen, Woonvisie 2018-2023 : snoeien doet bloeien, raadsbesluit 4 juli 2017
    2
      Nadere onderbouwing nieuwbouwprogrammering. Specifiek Delftlanden, 14 december 2017, team Beleid Leefomgevingen
    3
      Structuurvisie herprogrammering woningbouw 2018-2028, raadsbesluit 20 december 2018
    4 Bedrijventerrein analyse Zuid-West Drenthe, in opdracht van Zuid-Drentse gemeenten en Provincie Drenthe, Peter Louter en Pim
    van Eikeren


Jaarstukken 2018                                                                                                                     180
</pre>

====================================================================== Einde pagina 180 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 181 ======================================================================

<pre>    compensatiegronden tegen de gemiddelde waarde per m2. Indien de boekwaarde hoger is dan de waardering
    wordt een voorziening getroffen.

    7.2 Resultaten van de grondexploitaties
    Het resultaat van een grondexploitatie wordt bepaald door de gemaakte en verwachte kosten en opbrengsten in
    de tijd te zetten. De uitkomst van deze grondexploitatiebegroting wordt daarbij uitgedrukt in de contante waarde.
    Deze contante waarde resultaat (cw-resultaat) is een prognose. Toekomstige ontwikkelingen zijn moeilijk te
    voorspellen maar beïnvloeden wel het cw-resultaat. Derhalve worden alle grondexploitaties elk jaar per 1 januari
    herijkt naar de nieuwste inzichten en verwachtingen. De herijking bevat de volgende onderdelen:
            Het verloop van de boekwaarden;
            De rekenparameters, welke kosten- en -opbrengsten- stijging en rentevoet wordt gehanteerd;
            De ramingen van nog te maken kosten en te genereren opbrengsten.

    Hieruit volgt het herijkt financieel resultaat in contante waarde van € 21,5 miljoen negatief per 1 januari 2019.

                                    Opbouw cw-resultaat Bouwgrond in exploitatie 1-1-2019

                                                             Bij: nog te                   Af: nog te
                                                                                                                                    Resultaat
                                                      +                          -                          =
                                    Boekwaarde               realiseren                    realiseren             Resultaat
                                                                                                                                    (con t a n t e
                                    per 1-1-2019               kosten                     opbrengsten           (ein dwa a r de)
                                                                                                                                     wa a r de)
                                                           (ein dwa a r de)           (ein dwa a r de)

     Positiev e grondexploitaties            - 41 8               - 1 1 .97 2                   1 8.640                  6.2 49            5.47 5
     Negatiev e grondexploitaties         - 59.03 5               - 3 4.1 05                    58.3 09                - 3 4.83 1      - 2 7 .004
     Totaal grondexploitaties            - 59.454                - 46.07 7                     7 6.949                - 28.582         - 21.530
     Bedragen x € 1.000
    Tabel 1 Opbouw contante waarde-resultaat grondexploitaties per 1-1-2019

    Verloop boekwaarden
    Onderstaande tabel geeft per categorie de boekwaarde en de mutaties aan in het jaar 2018.

                          Overzicht van de mut at ies in de boekwaarde van de grondproject en boekjaar 2018
                                                           Boekwaarde                                          Boekwaarde
                                                                      Kost en Opbrengst en Result aat nemingen
                                                             1-1-2018                                            1-1-2019
     A. Bouwgrond in exploitatie
     1 Stads- en dorpsv ernieuwing (herstructurering)            2 .661         1 .403           -1 .92 7                    28             2 .1 65
     2 Stads- en dorpsuitbreiding (woningbouw)                  1 1 .1 89       2 .049           -2 .461                    453           1 1 .2 3 1
     3 Industrie- en bedrijv enterreinen                        45.2 41         1 .402           -1 .41 9                   83 3         46.058
     Tot aal A                                                  59.091          4.855           -5.807                    1.315          59.454
     B. Voorraden
     1 Com pensatiegronden                                       5.043                0                 0                      0           5.043
     2 Ov erige v oorraden                                           -6              31            -1 2 8                      0            -1 02
     Tot aal B                                                   5.037               31            -128                        0           4.941
     C. Materiële v aste activ a
     1 Strategische grondv oorraad                              1 6.2 7 4   -3 .442                    0                 -1 .2 02         1 1 .63 0
     2 Voorheen nog niet in exploitatie genom en gronden          8.81 8          5                    0                        0          8.82 2
     Tot aal C                                                  25.092      -3.438                     0                 -1.202          20.452
     D. Voorbereidingskosten
     1 Facilitair grondbeleid                                      2 47           1 37             -1 1 0                     0             27 4
     2 Gem eentelijk grondbezit                                     -57             20                  0                     0              -3 7
     Tot aal D                                                     190            157              -110                       0             237
     Tot aal                                                    89.410          1.605           -6.045                      113          85.084
     Bedragen x € 1.000
    Tabel 2 Overzicht mutaties boekwaarden

    De boekwaarde van alle gronden per 1 januari 2019 bedraagt € 85,1 miljoen. Per 1 januari 2018 bedroeg de
    boekwaarde € 89,4 miljoen. De totale boekwaarde is met € 4,3 miljoen gedaald.


      Stads- en dorpsuitbreiding herstructurering en woningbouw
    Voor een bedrag van € 0,5 miljoen is aan (tussentijdse) winsten genomen. Daarnaast zijn opbrengsten gegenereerd
    door grondverkoop van € 4,4 miljoen en is voor € 3,5 miljoen in de grondexploitaties geïnvesteerd.
      Industrie-en bedrijventerreinen
    Voor een bedrag van € 0,8 miljoen is aan (tussentijdse) winsten genomen. Daarnaast is € 1,4 miljoen aan opbrengst
    door grondverkoop gegenereerd en is € 1,4 miljoen geïnvesteerd in de grondexploitaties.
      Strategische grondvoorraad


Jaarstukken 2018                                                                                                                                181
</pre>

====================================================================== Einde pagina 181 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 182 ======================================================================

<pre>    Er is voor een bedrag van € 1,2 miljoen aan tussentijds verlies genomen. Er zijn gronden aan zonneakker
    Oranjepoort in erfpacht uitgegeven voor een lagere waarde dan waarvoor ze zijn aangekocht.
        Facilitair grondbeleid
    Betreft gemeentelijke kosten voor planvorming voor initiatieven van derden.
        Voorbereidingskosten gemeentelijke grondbezit
    Betreft voornamelijk planvoorbereidingskosten.

    Plankosten
    De plankosten worden via de methodiek van tijdsregistratie rechtstreeks toegerekend aan de grondexploitaties. De
    niet-rechtstreeks aan projecten toe te rekenen kosten, de indirecte uren, worden via een verdeelsleutel doorbelast.
    In het jaar 2018 is voor € 1,2 miljoen aan plankosten toegerekend. Dit ligt in lijn met vorig jaar. Daarnaast is €
    159.538 aan gemeentelijke voorbereidingskosten gemaakt voor nieuwe ontwikkelingen van derden of van de
    gemeente. Vorig jaar was voor € 1,3 miljoen plankosten toegerekend aan de gemeentelijke grondexploitaties en €
    301.236 aan nieuwe ontwikkelingen.

    Parameters
    Volgens het wijzigingsbesluit BBV wordt de rentetoerekening over de vastgestelde grondexploitaties gebaseerd op
    de werkelijke rente op vreemd vermogen. Het rentepercentage is berekend op 2,04% voor de jaarrekening 2018.
    Het wijzigingsbesluit BBV heeft bepaald dat voor het contant maken van het resultaat een discontovoet
    gehanteerd dient te worden van 2,0%.

    Voor de parameters opbrengsten en kostenstijging is de Outlook grondexploitaties 2018 van Metafoor R.O.,
    geconsulteerd. De gehanteerde parameter voor de kostenstijging is 3,0%. Dit is ten opzichte van vorig jaar een
    stijging van 0,5%. Hoewel de grondprijzen landelijk stijgen, blijven deze in Emmen nagenoeg onveranderd.
    Daarom is tot 2023 een opbrengstenstijging gehanteerd van 0% en daarna een opbrengstenstijging van 2,0%.
    Indien de looptijd van een grondexploitatie langer is dan tien jaar, is conform de verslaggevingsregels van de BBV,
    geen opbrengstenstijging gehanteerd over de opbrengsten na die tienjaarstermijn.

    Onvoorzien
    Volgens de verantwoordingsregels van de BBV kunnen alleen kosten in de grondexploitatie worden opgenomen
    die in de kostensoortenlijst zijn opgenomen van het Besluit ruimtelijke ordening. De post onvoorzien is hieronder
    niet opgenomen. Wel kan op bepaalde kostensoorten een percentage voor onvoorziene lasten worden
    gehanteerd. De post onvoorzien is een buffer voor zaken die niet verwacht worden en wordt gehanteerd als
    percentage over de civiele kosten en plankosten. De hoogte van de post onvoorzien is afhankelijk van de mate van
    onzekerheid in een project. Naarmate het plan voortschrijdt in realisatie kunnen de gereserveerde kosten
    onvoorzien afnemen. Het percentage dat wordt gehanteerd is 15% bij start vaststelling van het project naar 5%
    richting het einde van het project.

    Nog te maken kosten en opbrengsten
    Om het vastgesteld cw-resultaat te kunnen realiseren moet enerzijds nog geïnvesteerd worden en anderzijds
    opbrengsten gegenereerd. Per 1 januari 2019 is aan nog te maken investeringen € 33,9 miljoen, aan
    financieringslasten € 12,2 miljoen geraamd en aan opbrengsten € 76,9 miljoen.
                    5
    Raamkrediet
    Met het vaststellen van de jaarrekening worden raamkredieten die nodig zijn voor de grondexploitaties opnieuw
    vastgesteld. Het benodigde raamkrediet voor de vastgestelde grondexploitaties bedraagt per 1 januari 2019 € 197,9
    miljoen. Het raamkrediet bedroeg per 1 januari 2018 € 199,4 miljoen. Het benodigde raamkrediet is € 1,5 miljoen
    lager. In bijlage A (zie paragraaf 7.5) wordt het nieuwe raamkrediet ten opzichte van het jaar 2018 weergegeven.

    Afgezien van geopende en afgesloten projecten worden de grootste mutaties (meer dan € 250.000) in het
    raamkrediet veroorzaakt door:
        7196 Emmen – Bedrijvenpark A37
    De kosten zijn gestegen door indexatie van nog te maken kosten. Door een langere fasering van de uitgifte van de
    resterende gronden zijn de kosten voor tijdelijk beheer en financieringskosten gestegen.

        7450 Emmen – Businesspark Meerdijk
    De kosten zijn gestegen door indexatie van nog te maken kosten. Door een langere fasering van de uitgifte van de
    resterende gronden zijn de plankosten en financieringskosten gestegen. De kosten voor tijdelijk beheer zijn
    gestegen omdat de verwachte OZB kosten in deze grondexploitatie niet goed waren verwerkt.

    Het geprognosticeerde contante waarde saldo per 1 januari 2019
    De optelling van de cw-resultaten van alle vastgestelde grondexploitaties geeft het totaal geprognosticeerde
    resultaat binnen de grondcomplexen, het contante waarde – saldo (cw-saldo). Dit geeft op totaal niveau de
    verwachting weer in welke mate het geïnvesteerde vermogen nog goedgemaakt wordt door het saldo van de
    toekomstige kosten en opbrengsten. In onderstaand tabel staat de geprognosticeerde cw-resultaat met een
    vergelijking van vorig jaar.

    5
        Raamkrediet = investeringskosten + opbrengstenstijging + rentekosten.


Jaarstukken 2018                                                                                                          182
</pre>

====================================================================== Einde pagina 182 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 183 ======================================================================

<pre>                  Verloop geprognosticeerde contante waarde saldo in 2018
                                                         1-1-2018          1-1-2019 verschil
                                                    (geïndexeerd 2 ,0%)
    Stads- en dorpsv ernieuwing (herstructurering)                -1 .7 68      -93 9      82 9
    Stads- en dorpsuitbreiding (woningbouw)                       -5.2 2 6    -6.3 49  -1 .1 2 3
    Industrie- en bedrijv enterreinen                           -1 2 .3 1 0 -1 4.2 42  -1 .93 3
     Totaal                                                    -19.303 -21.530        -2.227
    Bedragen x € 1.000
    Tabel 3 Verloop cw-saldo grondexploitaties 2018

    Het verwacht cw-saldo per 1 januari 2019 bedraagt afgerond € 21,5 miljoen nadelig. Voor de verliesgevende
    grondcomplexen is een voorziening getroffen. Het cw-saldo per 1 januari 2018 bedroeg € 19,3 miljoen nadelig
    (geïndexeerd). De verslechtering van het cw-saldo wordt voornamelijk veroorzaakt door aanpassing van de fasering
    van gronduitgifte en tussentijdse winstnemingen.

    7.3 Resultaat boekjaar 2018
    Uit de herijkte berekening van alle complexen wordt een nieuw jaarresultaat bepaald. De commissie BBV heeft
    richtlijnen opgesteld voor het nemen van resultaat van grondcomplexen.

    Jaarresultaat 2018
    Het resultaat op het boekjaar 2018 van de grondcomplexen wordt in onderstaande tabel weergegeven. Het
    resultaat is per saldo € 270.000 voordelig.

                                   Resultaat grondprojecten 2018

                                             Winst/ Afgesloten               Resultaat
                                                               Voorzieningen
                                             verlies complexen                 2018
     Herstructurering                           40               -1 1                48            77
     Woningbouw                               453                  0               -63 3        -1 80
     Bedrijv enterreinen                      81 2                21            -1 .448         -61 5
     Subtotaal grondexploitaties           1 .3 05                10            -2 .03 3        -7 1 8
     Ov erige gronden                     -1 .2 02                 0             2 .1 91         989
     Totaal                                   103                 10                157         27 0
                                            V               V               V               V
     Ten gunste van jaarrekeningresultaat                                                       27 0
    Bedragen x € 1.000
    Tabel 4 Resultaat grondprojecten 2018

    Het resultaat is als volgt opgebouwd:

    Winst/Verlies en afgesloten grondexploitatiecomplexen
    Met ingang van 2017 geldt op basis van de BBV de percentage of completion methode (POC-methode) voor
    (voortijdige) winstneming. In de POC-methode worden de winsten genomen naar rato van gerealiseerde
    opbrengsten en kosten. Hiervoor moet het resultaat op de grondexploitatie op betrouwbare wijze zijn ingeschat en
    de winsten van het project naar de gemeente terugvloeien. Aan de volgende voorwaarden dient te worden
    voldaan om winst te kunnen nemen; Het resultaat op de grondexploitatie kan betrouwbaar worden ingeschat en
    de grond moet zijn verkocht en de kosten zijn gerealiseerd.

    Toepassing van de POC-methode leidt ertoe dat nagenoeg alle verwachte toekomstige winsten nu al als
    gerealiseerd genomen worden terwijl de begroting van de grondexploitaties bestaat uit prognoses. Deze POC-
    methode is daardoor onvoorzichtiger en risicovoller dan gewenst. Het hanteren van de POC-methode van
    winstneming is echter verplicht.

    In lijn met de voorwaarden van de POC-methode is bij de toepassing bij de bedrijventerreinen rekening gehouden
    met een onzekerheid van 18% op de nog te realiseren opbrengsten. Dit percentage is bepaald op basis van het
    verschil tussen de opgenomen programmering (69 hectare) en de minimale vraag (57 hectare) zoals deze blijkt uit
    het rapport van Louter.

    Op strategische gronden is € 1,2 miljoen aan tussentijds verlies genomen. Er zijn gronden aan zonneakker
    Oranjepoort in erfpacht uitgegeven voor een lagere waarde waarvoor ze zijn aangekocht.

    In onderstaand tabel staan de complexen met de voortijdige winstnemingen volgens de POC-methode en de
    verliesneming op de strategische gronden. Per saldo bedraagt de winst 103.000.



Jaarstukken 2018                                                                                                       183
</pre>

====================================================================== Einde pagina 183 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 184 ======================================================================

<pre>                              Grondexploit at ies met posit ief result aat en Overige gronden
                                                                                                 Nominale Winst neming
                                                                                Percent age of
                                                                                                   saldo  jaarrekening
                                                                                 complet ion
                                                                                                  winst       2018
     Herst ruct urering
       7 095 Em m en - Woningbouw Prinsenlaan                                               0%        236
       7 1 2 2 Em m en - Oude Brandweerlocatie Oost                                         0%        593
       7 2 2 0 Klazienav een - Ontwikkeling De Snikke                                     7 3%         55             40
     Herst ruct urering t ot aal                                                                      883             40
     Woningbouw
       7 1 02 Em m erm eer - Schuilingstraat oostzijde                                    58%          51 4            -6
       7 1 09 Zuidbarge - Ontwikkeling Ericasestraat                                        0%         3 01
       7 1 1 8 Em m er-Com pascuum - Koppelwijk/Maatschappijweg                           3 6%         491             50
       7 1 2 4 Em m er-Com pascuum - Kav el aan de Runde                                    0%         1 09
       7 1 53 Barger-Com pascuum - Ten noorden v an de Postweg                            48%       1 .048             52
       7 1 7 8 Zwartem eer - Zuid-West                                                    44%          229             34
       7 2 1 9 Klazienav een - De Planeet                                                 89%       1 .53 4           21 2
       7 2 3 2 Erica - Veenschapswijk                                                     94%          7 07            83
       7 2 46 Nieuw-Am sterdam - Ganzenroer                                                 0%           83
       7 2 65 Nieuw-Weerdinge - Mandebroek III                                            41 %           82            33
       7 52 0 Weitev een - Bouwplan Kienholt 2                                            95%          1 38            -3
     Woningbouw t ot aal                                                                            5.235             453
     Bedrijvent erreinen
       7 067 Em m en - Ontwikkeling KFC                                                     0%         1 43
       7 07 3 Em m en - Industrieterrein ten zuiden v an de NAM - Bargerm eer             67 %      2 .964           1 65
       7 07 7 Em m en - Bedrijv enpark Eigenhaardweg                                      7 8%      1 .7 7 5        1 32
       7 1 1 6 Em m er-Com pascuum - Bedrijv enterrein Kijlweg                            83 %         21 1         1 24
       7 1 97 Klazienav een - Pollux West Bedrijv enpark                                  81 %      1 .094           1 05
       7 2 02 Klazienav een - Bedrijv enterrein Pollux II                                 94%          3 96           88
       7 440 Em m en - Bedrijv enterrein Waanderv eld                                     7 8%      1 .405          1 98
     Bedrijvent erreinen t ot aal                                                                   7 .987          812
     Tot aal winst neming POC-met hode grondexploit at ies                                         14.105         1.305
     Overige gronden
       7 2 7 1 Strategische gronden                                                                              - 1 .2 02
     Tot aal winst /verlies                                                                                           103
     Bedragen x € 1.000

    Grondexploitaties waarbij 1 8% onzekerheden is v erwerkt in resultaat en winstnem ing
    Tabel 5 Tussentijdse winstnemingen grondexploitaties en verlies strategische gronden

    Naast winst- en verliesnemingen zijn ook resultaten genomen op afgesloten complexen. Het complex ‘7054
    Emmermeer - Aireydorp’ is afgerond en levert een negatief resultaat op van € 11.000. Het complex ‘7094
    Tankstation Emmen-Zuid’ is afgerond en levert een positief resultaat op van € 21.000. Per saldo leveren de
    afgesloten complexen een positief resultaat van totaal € 10.000.

    Voorzieningen
    Voorziene verliezen worden in de jaarrekening opgenomen zodra zij bekend zijn. De verliezen worden genomen
    op contante waarde en hiervoor wordt een voorziening getroffen.

    Per 1 januari 2019 is voor € 32,49 miljoen aan voorzieningen getroffen voor de gecalculeerde verliezen op de
    grondcomplexen. Dit is € 139.000 meer ten opzicht van 1 januari 2018. Maar omdat totaal € 296.000 bijdragen uit
    reserves zijn toegevoegd aan de voorzieningen is het jaarresultaat van de voorzieningen per saldo € 157.000
    voordelig (€ 296.000 - € 139.000).




Jaarstukken 2018                                                                                                       184
</pre>

====================================================================== Einde pagina 184 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 185 ======================================================================

<pre>                                          Mut at ies voorzieningen 2018
                                                                                       Wijzigin g                    T en l a st e v a n
                                                                     T ot a a l per                   T ot a a l per
     Complexen met get roffen voorzieningen                                         v oor zien in gen                ja a r r esu l t a a t
                                                                       1-1-2018                         1-1-2019
                                                                                           2018                              2018
     Bouwgrond in exploit at ie
     Herstructurering
       7 07 0 Em m en - Centrum - Willinkplein Zuid                         - 1 .2 97              - 30       - 1 .3 2 7               - 30
       7 089 Rietlanden - Winkelcentrum Rietlanden                             - 441                 35          - 406                   35
       7 1 2 3 Em m er-Com pascuum - Ontwikkeling Aldi                           - 58                 4            - 54                   4
       7 2 66 Nieuw-Weerdinge - Herstructurering Oude Bouw                          0            - 226           - 226               - 226
     Bijdrage uit reserves                                                                                                             266
     Tot aal herst ruct urering                                             - 1.7 96             - 218       - 2.014                     48
     Woningbouw
       7 045 Em m en - Woningbouw Oude Meerdijk                                - 3 87            - 1 05          - 491               - 1 05
       7 050 Em m en - Delftlanden                                          - 6.1 2 5           - 3 97        - 6.52 2              - 3 97
       7 065 Em m en - Centrum - Klokkenslag                                - 1 .01 6              - 45       - 1 .060                 - 45
       7 093 Em m en - Centrum -Rondom de bibliotheek                          - 1 91                 3          - 1 88                   3
       7 51 1 Nieuw-Schoonebeek - Achter de Dorpshoev e                          - 31              - 90          - 1 21                - 90
     Tot aal woningbouw                                                    - 7 .7 50            - 633        - 8.383                - 633
     Bedrijv enterreinen
       7 061 Vreding e.o.                                                       - 3 66             - 13          - 37 9                 - 13
       7 07 1 Ten noorden v an de Rondweg - Em m tec                            - 903            - 2 86       - 1 .1 89               - 2 86
       7 07 2 BAHCO-Drenthecollege                                                - 19                3            - 16                    3
       7 094 Tankstation Em m en-Zuid                                               -8                8                0                   8
       7 1 96 Bedrijv enpark A3 7                                               - 61 3           - 582        - 1 .1 95               - 582
       7 1 98 Pollux IV                                                      - 1 .61 9             - 22       - 1 .641                  - 22
       7 42 0 De Tweeling                                                   - 8.404              - 112        - 8.51 6                - 112
       7 450 Businesspark Meerdijk                                          - 3 .2 7 2           - 444        - 3 .7 1 6              - 444
     Tot aal bedrijvent errein                                            - 15.203            - 1.448       - 16.651               - 1.448
     Tot aal Bouwgrond in exploit at ie                                   - 24.7 49           - 2.299      - 27 .048              - 2.033
     Overige gronden
       7 2 7 1 Strategische gronden                                         - 7 .601            2 .1 61       - 5.440               2 .1 61
       7 2 7 2 Com pensatiegronden                                                 0                  0             0                     0
       7 2 88 Rundedal                                                             0                  0             0                     0
     Bijdrage uit reserves                                                                                                              30
     Mut at ie overige gronden                                              - 7 .601            2.161        - 5.440                2.191
     Tot aal mut at ies                                                   - 32.349              - 139      - 32.488                    157
     Bedragen x € 1.000
    Tabel 6 Mutaties voorzieningen

    De voornaamste mutaties van de voorzieningen (meer dan € 250.000) wordt veroorzaakt door:
        7050 Delftlanden
    De kosten zijn gestegen door indexatie van nog te maken kosten. Door een langere fasering van de uitgifte van de
    resterende gronden zijn de financieringskosten gestegen. De kosten voor tijdelijk beheer zijn gestegen omdat de
    verwachte OZB kosten in deze grondexploitatie niet goed waren verwerkt. De plankosten zijn gestegen vanwege
    voorbereidingen tot aanpassing van het bestemmingsplan en gesprekken met de curator.

        7071 Industrieterrein ten noorden van de Rondweg - Emmtec
    De kosten zijn gestegen door indexatie van nog te maken kosten. Door een langere fasering van de uitgifte van de
    resterende gronden zijn de financieringskosten gestegen. De opbrengsten zijn gedaald omdat gronden zijn
    verkocht voor een lagere grondprijs.

        7196 Bedrijvenpark A37
    De kosten zijn gestegen door indexatie van nog te maken kosten. Door een langere fasering van de uitgifte van de
    resterende gronden zijn de kosten voor tijdelijk beheer en financieringskosten gestegen. De opbrengsten zijn
    gedaald omdat gronden zijn verkocht voor een lagere grondprijs.

        7450 Businesspark Meerdijk
    De kosten zijn gestegen door indexatie van nog te maken kosten. Door een langere fasering van de uitgifte van de
    resterende gronden zijn de plankosten en financieringskosten gestegen. De kosten voor tijdelijk beheer zijn
    gestegen omdat de verwachte OZB kosten in deze grondexploitatie niet goed waren verwerkt.

       7271 Strategische gronden
    De voorziening van strategische gronden is vanwege de uitgifte gronden in erfpacht aan zonneakker Oranjepoort
    verlaagd.



Jaarstukken 2018                                                                                                                        185
</pre>

====================================================================== Einde pagina 185 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 186 ======================================================================

<pre>    Verschil werkelijk en begroot jaarresultaat 2018
    Uit de herijkte berekening van alle complexen is het jaarresultaat 2018 bepaald. In de tabel hieronder is het verschil
    aangegeven tussen het werkelijke jaarresultaat en het begrote jaarresultaat 2018. Er was een positief jaarresultaat
    van € 1.182.000 begroot.

                                Verschil jaarresult aat grondproject en 2018

                                                                     Afgeslot en
                                       Winst /verlies               complexen/                 Voorzieningen                  Jaarresult aat 2018
                                                                 eenmalige verkoop


                                  Werkelijk Begroot Verschil Werkelijk Begroot Verschil Werkelijk Begroot Verschil           Werkelijk Begroot Verschil

     Herstructurering                    40              40        -1 1    1 25   -1 3 6          48     -3 8         86            77      87        -1 0
     Woningbouw                       453     3 97          56                     -          -63 3     -1 64      -469         -1 80      233      -41 3
     Bedrijv enterreinen              81 2     85       7 27          21               21   -1 .448     -3 2 2   -1 .1 2 6      -61 5     -2 3 8    -3 7 7
     Subt ot aal BIE-gronden        1.305     482       824           10   125    -115      -2.033      -525 -1.509             -7 18          82   -800
     Ov erige gronden              -1 .2 02          -1 .2 02                      -        2 .1 91    1 .1 00   1 .091          989     1 .1 00    -1 1 1
     Tot aal                          103     482     -37 8           10   125    -115        157       57 5       -418         27 0     1.182      -912
                                     V        V         N         V        V       N          V          V          N           V          V         N
     Ten gunst e van jaarrekeningresult aat                                                                                     27 0     1.182      -912
     Bedragen x € 1.000
    Tabel 7 Werkelijk versus begroot jaarresultaat 2018

    Verschil ‘BIE-gronden’
    De tussentijdse winstnemingen volgens de POC-methode op de grondexploitaties (BIW-gronden) met een positief
    resultaat (cw-resultaat) zijn € 824.000 hoger dan was begroot. De afwijking op de afgesloten grondexploitaties/
    eenmalige verkopen bedraagt € 115.000 nadelig. De aanpassingen op de voorzieningen van de grondexploitaties
    met een negatief resultaat (cw-resultaat) zijn € 1.509.000 hoger dan was begroot. Totaal betekent dit voor de
    grondexploitaties een afwijking van € 800.000 nadelig ten opzichte van het begrote jaarresultaat 2018.

    Verschil ‘Overige gronden’
    Op strategische gronden is € 1.202.000 aan tussentijds verlies genomen. Er zijn gronden aan zonneakker
    Oranjepoort in erfpacht uitgegeven voor een lagere waarde waarvoor ze zijn aangekocht. De voorzieningen van
    strategische gronden is vanwege uitgifte in erfpacht met € 2.191.000 verlaagd. De aanpassing van deze voorziening
    is € 1.091.000 hoger dan was begroot. Totaal betekent dit voor de overige gronden een afwijking van € 110.000
    nadelig ten opzichte van het begrote jaarresultaat 2018.

    Per saldo is het jaarresultaat 2018 € 912.000 lager dan was begroot.

    7.4 Risico’s
    Voor het algemene risico met betrekking tot grondexploitaties is geen specifieke reserve verplicht; de afdekking
    van het risico loopt via het algemene weerstandsvermogen. In Paragraaf 2 ‘Weerstandsvermogen en
    Risicobeheersing wordt uitgebreid ingegaan op deze materie. Bij het berekenen van het risicoprofiel van de
    gemeente Emmen is één risico opgenomen vanuit de grondexploitaties:

    Richttermijn van tien jaar en risico beperkende beheersmaatregelen
    In het wijzigingsbesluit BBV is opgenomen dat de looptijd van een grondexploitatie maximaal tien jaar
    (voortschrijdend) mag zijn. De tien jaar is een richttermijn. Hiervan kan gemotiveerd van af worden geweken als dit
    geautoriseerd is door de raad en als risico-beperkende maatregelen worden getroffen.

    Een zevental grondexploitaties hebben een looptijd die langer is dan tien jaar. Dit is het woningbouwproject ‘7118
    Emmer-Compascuum- Koppelwijk Maatschappijweg’ en voor de bedrijventerreinen ‘Emmtec’, ‘Bargermeer’,
    ‘Bedrijventerrein A37’, ‘Pollux West’, ‘De Tweeling’ en ‘Businesspark Meerdijk’. In deze grondexploitaties is vanaf
    2029 uitgifte van twee woningbouwkavels en 225.588 m2 bedrijventerrein gefaseerd.

    Motivatie
    De motivatie van de afwijking is dat de gemeente Emmen in de grondexploitaties uit gaat van reële
    programmering en prijzen. De programmering in de grondexploitaties zijn getoetst op basis van de behoefte
    onderzoeken van bedrijventerrein en woningbouw (zie hierboven paragraaf 7.1). Daarnaast worden de
    grondprijzen jaarlijks getaxeerd en getoetst op marktconformiteit door interne taxateurs.

    Twee risicobeheersmaatregelen worden toegepast om het risico van de opbrengsten op langere termijn te
    beperken:
    1. Bij de berekening van het resultaat op contante waarde wordt geen opbrengsten index gehanteerd op
       opbrengsten na tien jaar.
    2. Het kwantificeren van het risico voor de geprognosticeerde opbrengsten na tien jaar.


Jaarstukken 2018                                                                                                                                       186
</pre>

====================================================================== Einde pagina 186 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 187 ======================================================================

<pre>            De kwantificering van het risico wordt berekend op basis van een inflatiepercentage gelijk aan de
             disconteringsvoet. Hoe later in de tijd de opbrengst wordt geprognosticeerd hoe hoger het
             gekwantificeerde risico voor de opbrengst. De totale risicoberekening voor bovenstaande
             grondexploitaties bedraagt afgerond € 2,8 miljoen (zie onderstaande tabel).

     Risicoberekening
                                                                                  Fasering       Risico
     Woningbouw                                                                    Kavels
    7 1 1 8 Em m er-Com pascuum - Koppelwijk/Maatschappijweg                           2             21
     Bedrijvent errein                                                                M2
    7 07 1 Em m en - Industrieterrein ten noorden v an de Rondweg - Em m tec         3 2 .3 60      51 4
    7 07 3 Em m en - Industrieterrein ten zuiden v an de NAM - Bargerm eer             9.2 3 0        72
    7 1 96 Klazienav een - Bedrijv enpark A 3 7                                    1 2 3 .000    1 .3 7 4
    7 1 97 Klazienav een - Pollux West Bedrijv enpark                                  1 .57 5        16
    7 42 0 Nieuw-Am sterdam - De Tweeling                                            1 9.82 3       2 64
    7 450 Em m en - Businesspark Meerdijk                                            3 9.600        501
     Bedrijvent errein t ot aal                                                    225.588       2.7 42
     Tot aal                                                                                     2.7 63
    Bedragen x € 1.000
    Tabel 8 Risicoberekening tienjaarstermijn

    Daarnaast zijn ten aanzien van het grondbeleid een aantal risico’s te benoemen:
      Hoewel de waardering van bedrijventerreinen op grondpositie is aangepast, is de bestemming niet gewijzigd.
       Indien besloten wordt gronden uit te geven die in principe afgewaardeerd zijn kan dit ten koste gaan van een
       ontwikkeling elders, met mogelijke financiële gevolgen;
      Bij nieuwe stedelijke ontwikkelingen (woningbouw en bedrijventerreinen) moet worden getoetst aan ‘de
       ladder voor duurzame ontwikkeling’. Er moet aangetoond worden dat er een regionale behoefte aan die
       ontwikkeling bestaat;
      Hoewel het vastgestelde woningbouwprogramma in lijn is met de afzetmogelijkheden, zijn er veel
       woningbouwinitiatieven. Indien niet afgewogen wordt wat prioriteit heeft en wat de markt extra kan
       absorberen, is er een risico op overprogrammering;
      Door het hanteren van de POC-methode voor de winstneming is nagenoeg alle verwachte toekomstige winst
       genomen. Grondexploitaties hebben een geprognotiseerd resultaat en hebben veelal een lange looptijd.
       Toekomstige ontwikkelingen zullen het resultaat beïnvloeden.

    Teneinde de specifieke financiële risico’s van de grondexploitaties adequaat te monitoren worden deze jaarlijks
    volledig herzien. Op basis van deze herzieningen worden de resultaten en het risico herijkt.




Jaarstukken 2018                                                                                                      187
</pre>

====================================================================== Einde pagina 187 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 188 ======================================================================

<pre>    7.5 Overzicht raamkrediet
    Bijlage: A Kredietaanvraag door herzieningen
                                                      Raamkrediet
                                                                                Benodigd krediet grex
     Vastgestelde grondexploitatiecom plexen
                                                                         Herziening 1 -1 -1 8 Herziening 1 -1 -1 9     Verschil
     St ads-en dorpsvernieuwing (herst ruct urering ca)
     Lokaal akkoord
         7 2 1 6 Klazienav een - Derksweg                                                117                  118                1
         7 2 6 6 Oude bouw Nieuw-Weerdinge                                               52 8                 52 1              -6
     Overig
         7 054 Em m en - Em m erm eer - Airey dorp                                   4 .04 7                              -4 .04 7
         7 07 0 Em m en - Centrum - Willinkplein - Zuid                              2 .7 7 3              2 .7 2 3            -50
         7 089 Rietlanden - Winkelcentrum Rietlanden                                 1 .6 9 0              1 .4 4 9          -2 4 1
         7 09 5 Em m en - Woningbouw Prinsenlaan                                        394                   41 4              20
         7 1 06 Em m erm eer - Winkelcentrum fasen 2 a, 3 a en 3 c                      87 2                  87 5                3
         7 1 1 9 Em m er-Com pascuum - Herinrichting Centrum                         3 .9 7 7              4 .04 7              70
         7 1 2 2 Em m en - Voorm alige Brandweerlocatie                                     0                 714             714
         7 1 2 3 Em m er-Com pascuum - Ontwikkeling Aldi                                334                   328                -5
         7 2 2 0 Klazienav een - Locatie de Snikke                                          0                 53 3            53 3
            Tot aal st ads-en dorpsvernieuwing (herst ruct urering ca)              14.7 30               11.7 22        -3.009
     St ads- en dorpsvernieuwing (woningbouw)
         7 04 5 Em m en - Woningbouw Oude Meerdijk                                    4 .852                4 .9 59          1 07
         7 050 Em m en - Delftlanden                                                 1 3 .1 1 2           1 2 .87 5         -2 3 7
         7 06 5 Em m en - Centrum - Klokkenslag                                       4 .1 9 2             4 .2 3 4            42
         7 09 3 Em m en - Rondom de bibliotheek                                           664                  714             50
         7 1 02 Em m erm eer - Schuilingstraat o.z.                                   1 .2 7 7              1 .3 4 2           65
         7 1 09 Zuidbarge - Ontwikkeling Ericasestraat                                    177                  21 0            33
         7 1 1 8 Em m er-Com pascuum - Koppelwijk/Maatsch.weg                         3 .880               3 .9 3 6            56
         7 1 2 4 Ontwikkeling kav el aan de Runde                                             0                  69            69
         7 1 53 Barger-Com pascuum - Ten Nrd. Van de Postweg                          1 .2 6 8              1 .2 7 6             9
         7 1 7 8 Zwartem eer - Zuid-West                                              2 .853               2 .887              33
         7 2 1 9 Klazienav een - De Planeet                                           6 .4 1 8             6 .3 9 0           -2 8
         7 2 3 2 Erica - Veenschapswijk                                                3 .56 1              3 .52 5           -3 6
         7 2 4 6 Nieuw-Am sterdam - Locatie Ganzenroer                                        0                1 27          1 27
         7 2 6 5 Nieuw - Weerdinge - Mandebroek III                                   2 .52 9               2 .52 5             -4
         7 2 9 1 Verspreide gronden                                                           0                    0             0
         7 4 00 Gronden uit opgehev en com plexen                                             0                    0             0
         7 51 1 Nw.-Schoonebeek - Achter de Dorpshoev e                               2 .2 7 3             2 .3 4 3            69
         7 52 0 Weitev een - Bouwplan Kienholt 2                                       1 .856               1 .84 4           -1 2
         7 54 0 Schoonebeek - Stroom dal                                            1 0.4 7 5             1 0.2 51          -2 2 4
     Tot aal St ads- en dorpsvernieuwing (woningbouw)                               59.387               59.508              121
     Indust rie- en bedrijvent erreinen
         7 06 1 Em m en - Centrum - Vreding e.o.                                      2 .6 84               2 .6 9 8           14
         7 06 7 Ontwikkeling KFC                                                          31 9                 349             31
         7 07 1 Em m en - Ind.terr. ten N. v /d Rondweg - Em m tec                  1 0.7 88              1 0.9 58           170
         7 07 2 Em m en - Bahco - Drenthe College                                      1 .9 86              1 .9 87              1
         7 07 3 Em m en - Ind.terr. ten Z. v an de NAM - Bargerm eer                 1 2 .005             1 2 .04 0            35
         7 07 7 Em m en - Bedrijv enpark Eigenhaardweg                                8.03 9                8.053              13
         7 09 4 Em m en - Tankstation Em m en Zuid                                        1 25                              -1 2 5
         7 1 1 6 Em m er-Com pascuum - Bedr.terr. Kijlweg                                 2 02                1 89            -1 3
         7 1 9 6 Klazienav een - Bedrijv enpark A 3 7                                2 8.56 5            2 9 .03 2           466
         7 1 9 7 Klazienav een - Pollux West Bedrijv enpark                           6 .4 87              6 .4 7 7           -1 0
         7 1 9 8 Klazienav een - Pollux IV                                             2 .852              2 .84 1            -1 1
         7 2 02 Klazienav een - Bedr.terr. Pollux II                                      3 86                37 9              -7
         7 4 2 0 Nieuw-Am sterdam - De Tweeling Oost + Credo                        2 0.52 9             2 0.6 1 9             90
         7 4 4 0 Em m en - Bedrijv enterrein Waanderv eld                              5.82 1              5.82 3                3
         7 4 50 Em m en - Businesspark Meerdijk                                     2 4 .4 9 6           2 5.2 3 5           7 39
     Tot aal Indust rie- en bedrijvent erreinen                                    125.285              126.681           1.396
     Tot aal                                                                       199.403              197 .911         -1.492
     Bedragen x € 1.000

              Project geopend 2 01 8
              Project afgesloten 2 01 8




Jaarstukken 2018                                                                                                                      188
</pre>

====================================================================== Einde pagina 188 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 189 ======================================================================

<pre>                   D. Afkortingenlijst




Jaarstukken 2018                         189
</pre>

====================================================================== Einde pagina 189 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 190 ======================================================================

<pre>Jaarstukken 2018   190
</pre>

====================================================================== Einde pagina 190 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 191 ======================================================================

<pre>       Afkorting   Omschrijving                                                          Afkorting   Omschrijving
       AFPN        Algemene Forensische Psychiatrie Noord                                GBA         Fonds voor Cultuurparticipatie
       AMK         Advies- en meldpunt kindermishandeling                                GFT         Groente-, fruit- en tuinafval
       AMRD        Arbeidsmarktregio Drenthe                                             GGD         Gemeentelijke Gezondheidsdienst
       AOT         Allround Operationeel Technicus                                       GHOR        Geneeskundige hulpverlening bij ongevallen en rampen
       AOW         Algemene Ouderdomswet                                                 GLB         Gemeenschappelijk Landbouw Bedrijf
       APE         Een onderzoeks- en adviesbureau voor de publieke sector               GOA         Gemeentelijk Onderwijs Achterstandsbeleid
       AvA         Algemene vergadering Aandeelhouders                                   GR          Gemeenschappelijke regelingen
       AVOI        Algemene verordening ondergrondse infrastructuur                      Greenpac    Green Polymer Application Centre
       AWBZ        Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten                                  GRIF        Griffie
       B&W         Burgemeesters en Wethouders                                           GRP         Gemeentelijk Rioleringsprogramma
       BAHCO       Bargermeer herstructureren en collectief ondernemen                   GS          Gedeputeerde Staten
       BAG         Basisregistratie Adressen en Gebouwen                                 GSB         Grote Steden Beleid
       BANN        Bestuursacademie Noord- Nederland                                     GVVP        Gemeentelijk Verkeers-en Vervoersplan
       BAR         Budgettaire Algemene Reserve                                          GW          Gemeentewet
       BBE         Biobased economie                                                     H&V         Hulpmiddelen en voorzieningen
       BBP         Bruto binnenlands product                                             HAVO        Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs
       BBV         Besluit Begroting en Verantwoording                                   HBO         Hoger Beroeps Onderwijs
       BBZ         Bijstandsbesluit Zelfstandigen                                        HG          Huiselijk Geweld
       BCF         BTW Compensatiefonds                                                  HH          Huishoudelijke Hulp
       BDU         Brede Doel Uitkering                                                  HHT         Huishoudelijke Hulp Toelage
       Bibob       Wet bevordering integriteitsbeoordelingen door het openbaar bestuur   HIC         High Impact Crimes
       BKV         Beeldende Kunst en Vormgeving                                         HRM         Human Resource Management
       BLS         Besluit Locatiegebonden Subsidies                                     IAU         Incidenteel Aanvullende Uitkering
       BMC         Een managementadvies bureau                                           IBT         Inter Bestuurlijk Toezicht
       BNG         Bank Nederlandse Gemeenten                                            ICC         Interne cultuurcoördinator
       BOA         Bijzondere Opsporingsambtenaar                                        ICT         Informatie en Communicatie Technologie
       BOCE        Borger- Odoorn, Coevorden en Emmen                                    ICO         Centrum voor kunst en cultuur
       BRO         Basis Registratie Onderhoud                                           IE          In exploitatie
       BRP         Basis Registratie Persoonsgegevens                                    IGO         Integrale gebiedsontwikkeling
       Brzo        Besluit risico's zware ongevallen                                     IKC         Integraal KindCentra
       BSO+        Buitenschoolse Opvang +                                               IKDrenthe   Innovatie en Kenniscentrum Drenthe
       BTW         Belasting Toegevoegde Waarde (omzetbelasting)                         ILG         Investeringsbudget landelijk gebied
       BUIG        Bundeling Uitkeringen Inkomensvoorzieningen Gemeenten                 IMOP        Informatie meerjarenontwikkelplan
       BV          Besloten Vennootschap                                                 iNUP        informatie Nationaal Uitvoeringsprogramma
       BVH         Basisvoorziening handhaving                                           IOAW        Wet inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte
       BWS         Besluit Woninggebonden Subsidies                                                  werkloze werknemers
       BZK         Binnenlandse Zaken                                                    IOAZ        Wet inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte
       CAK         Centraal administratiekantoor                                                     gewezen zelfstandigen
       CBK         Centrum Beeldende Kunst                                               IPO         Inter Provinciaal overleg
       CBL         Cross Border Lease                                                    ISV         Investeringsbudget Stedelijke Vernieuwing
       CBS         Centraal Bureau voor Statistiek                                       IVB         Integraal Vervoersbeleid
       CC          Concerncontrol                                                        JGZ         Jeugdgezondheidszorg
       CeMK        Cultuureducatie met kwaliteit                                         JOGG        Jongeren op gezond gewicht
       Cer         Compensatie eigen risico                                              JOT         Jongeren Opvang Team
       CEVAN       Centrum voor automatisering Noord- Nederland                          KCC         Klantcontactcentrum
       CHW         Culthistorische Waardenkaart                                          KCE         Kennis campus Emmen
       CI          Culturele Infrastructuur                                              KING        Kwaliteits Instituut Nederlandse Gemeenten
       CIZ         Centrum Indicatiestelling Zorg                                        KLIC        Kabels en leidingen informatie centrum
       CJG         Centrum jeugd en gezin                                                KN          Kadernota
       CKB         Cultuur- Kennis- en beleefcentrum                                     KRW         Kaderrichtlijnen Water
       CKV         Culturele Kunstzinnige Vorming                                        KvK         Kamer van koophandel
       CMO         Crisismanagement organisatie                                          LAP         Landelijk afvalbeheersplan
       COCI        Centre for Open Chemical Innovation                                   LEADER      Stimuleringsprogramma platteland
       COELO       Centrum voor onderzoekvan de economie van de lagere overheden         LPL         Lagere publiekrechtelijke lichamen
       CP          Cultuurparticipatie                                                   LSA         Landelijk samenwerkingsverband aandachtswijken
       CPB         Centraal Plan Bureau                                                  LTO         Land- en Tuinbouworganisatie
       CQ          Centrum voor de Kunsten in zuid-oost Drenthe                          MAU         Meerjarig aanvullende uitkering
       CROW        Nederlandse organisatie die kennis over verkeer en vervoer bundelt    MBO         Middelbaar Beroepsonderwijs
       CRS         Centraal Registratie Syteem (overlegpartners)                         MDW         Medewerker
       CUO         Culturele Uitvoeringsovereenkomst                                     MER         Milieu Effect Rapportage
       CV          Commanditaire Vennootschap                                            MFA         Multi Funcionele Accommodatie
       CVE         Centrumvernieuwing Emmen                                              MFS         Multifunctionele speelvelden
       CVPO        Culturele Vorming Primair Onderwijs                                   MIRT        Meerjarenprogramma infrastructuur, ruimte en transport
       CvV         College van vereffenaars                                              MKB         Midden- en Kleinbedrijf
       DB          Dagelijks Bestuur                                                     MO          Maatschappelijke Opvang
       DJP         Digitaal Jongeren Platform                                            MOMO        Modernisering van de monumentenzorg
       DNW         Dorpen en wijken                                                      MOP         Meerjaren ontwikkelplan
       DOLG        Duurzame Ontwikkeling Landelijk Gebied                                MOPSV       MOP SV beschrijving erbij
       DP          Drents Plateau                                                        MOR         Meldingen openbare ruimte
       DPE         Dierenpark Emmen                                                      MPG         Meerjaren perspectief grondexploitaties
       EBR         Energiebedrijf Rundedal                                               MPV         Meerjaren perspectief vastgoed
       EDR         Eems Dollard regio                                                    NAM         Nederlandse aardolie maatschappij
       EFRO        Europees fonds voor regionale ontwikkeling                            NAR         Nederlands Adviesbureau voor Risicomanagement
       EGN         European geopark network                                              NASB        Nationaal Actieplan Sport en Bewegen
       EMU         Economische en monetaire Unie                                         NBW         Nationaal Bestuursakkoord Water
       ENTP        European new town platform                                            NDHS        Nieuw Dordrecht historische en cultureel
       EOP         Erkende Overleg Partner                                               NDP         Noorder dierenpark
       EPZ         Electriciteits Productiemaatschappij Zuid-Nederland                   NEA         Nederlandse vervoerswetenschappelijk instituut, Economisch bureau
       ER          Emmen Revisited                                                                   voor het weg en watervervoer en Administratie en
       ERH         Energy Resources Holding                                                          automatiseringscentrum voor het beroepsvervoer
       ESF         Europees Sociaal Fonds                                                NEN         Nederlandse Norm
       ESGEVA      Overlegorgaan van de GFT contractanten onderling en met de VAM        NNGB        Nationale Norm Gezond Bewegen
       ETS         Europese territoriale samenwerking                                    NNIEGG      Nog niet in exploitatie genomen gronden
       EV          Externe Veiligheid                                                    NOM         Noorderlijke ontwikkelingsmaatschappij
       EZ          Economische Zaken (ministerie van)                                    NUG         Niet Uitkeringsgerechtigden
       FC          Football club                                                         NUP         Nationaal uitvoeringsprogramma
       FES         Fonds Economisch Structuurversterking                                 NV          Naamloze vennootschap
       FIDO        Financiële Decentrale Overheden                                       NWW         Niet-werkende werkzoekenden
       FLO         Functioneel leeftijdsontslag                                          O&P         Organisatie & Personeelsbeleid
       FMP         Financieel meerjaren perspectief                                      OAB         Onderwijs achterstandenbeleid
       FPU         Flexibel pensioen en uitkering                                        OBE         Openbare Bibliotheken Emmen
       FTE         Fulltime- equivalent                                                  OBO         Openbaar onderwijs
       FV          Fysieke Veiligheid                                                    OC&W        Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
       FvCP        Fonds voor Cultuurparticipatie                                        OGGZ        Openbare Geestelijke Gezondheidszorg




Jaarstukken 2018                                                                                                                                                         191
</pre>

====================================================================== Einde pagina 191 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 192 ======================================================================

<pre>       Afkorting   Omschrijving                                                                    Afkorting   Omschrijving

       OKCE        Ontwikkeling Kindcentra Emmen                                                   WO          Wetenschappelijk Onderwijs
       OKE         Ontwikkelingskansen door kwaliteiten en educatie                                WOZ         Wet Waardering Onroerende Zaken
       OM          Openbaar Ministerie                                                             WRO         Wet Ruimtelijke Ordening
       OMG         Outlawmotorgangs                                                                WSJG        Waar Staat Je Gemeente
       OOE         Openbaar Onderwijs Emmen                                                        WSV         Wet stedelijke verniewing
       OOGO        Op Overeenstemming Gericht Overleg                                              WSW         Wet Sociale Werkvoorziening
       OV          Openbaar vervoer                                                                Wtcg        Wet tegemoetkoming chronisch zieken en gehandicapten
       OVD         Overeenkomst van dienstverlening                                                WVG         Wet Voorziening Gehadicapten
       OZB         Onroererendezaakbelasting                                                       WW          Werkloosheidswet
       P-          Parkeerterrein                                                                  WWB         Wet Werk en Bijstand
       P&C         Planning & control                                                              YIA         Youth in action
       PBE         Publiek belang Electriciteitsproductie                                          ZVW         Zorgverzekeringswet
       PCFO        Publiek Contacten en Facilitaire Ondersteuning                                  ZZP         Zelfstandigen zonder personeel
       PGB         Persoonsgebonden Budget
       PIOFACH     personeel, informatie, organisatie, financiën, administratie, communicatie en
                   huisvesting
       PM          Pro Memorie (er worden kosten verwacht, maar de hoogte is nog niet bekend)
       PMJP        Provinciaal meerjaren programma plattelandsontwikkeling
       PO          Primair onderwijs
       POD         Positief Opvoeden Drenthe
       POP         Plattelands ontwikkelingsprogramma
       PPS         Publiek Private Samenwerking
       Raad        Gemeenteraad van Emmen
       REP         Ruimtelijk Economisch programma
       RIEC        Regionaal Informatie en Expertise Centrum
       RMC         Regionaal Meldpunt en coorditie centrum
       ROC         Regionaal Opleidings Centrum
       RSP-ZZL     Regionaal specifiek pakket zuiderzeelijn
       RUD         Regionale Uitvoeringsdienst
       RUDDO       Regeling uitzettingen en derivaten decentrale overheden
       RvC         Raad van Commissarissen
       RWE         Rhienische- Westfalische elecktricitatswerke
       SCP         Sociaal Cultureel Planbureau
       SER         Sociaal Economische Raad
       SIOF        Strategisch Innovatie en Ontwikkelings Fonds
       SIV         Sociaal Integratie en Veiligheid
       SNN         Samenwerkingsverband Noord Nederland
       SRGE        Stimuleringsregeling glastuinbouw Emmen
       SRLE        Stimuleringsregeling Revitalisering Landbouw Emmen
       SRME        Stichting Marketing Regio Emmen
       SROI        Social Return On Investment
       STIVAM      Stichting Vuilafvoersmaatschappij
       SVB         Sociale verzekeringsbank
       SVIR        Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte
       SW          Sociale werkvoorziening
       TDC         Trainings-en Diagnosecentrum
       TROP        Toeristisch Recreatief Ontwikkelplan
       UvW         Unie van Waterschappen
       UWV         Uitvoeringsinstituut Werknemers Verzekeringen
       VAM         Vuil afvoermaatschappij
       VANG        Van Afval Naar Grondstof
       VAR         Vrije Algemene Reserve
       VAZVAZ      Van Architectuur tot Zang en Van Aesthetiek tot Zeden en gewoonten
       VDG         Vereniging Drentse Gemeenten
       VEGANN      Vereniging van gemeenten aandeelhouders Noord- Nederland
       VHROSV      Volkshuisvesting Ruimtelijke Ordening Stedelijke Vernieuwing
       Vip- COM    Verbeter- en innovatieprogramma communicatie
       VMBO        Voortgezet Middelbaar Beroeps Onderwijs
       VNG         Vereniging Nederlandse Gemeenten
       VO          Voortgezet Onderwijs
       VOF         Vennootschap onder firma
       VPB         Vereniging parkmanagement bedrijventerreinen
       VRD         Veiligheidsregio Drenthe
       VROM        Ministerie van volkshuisvesting ruimtelijke ordening en milieubeheer
       VSV         Voortijdig Schoolverlaten
       VTH         Vergunningen, toezicht en handhaving
       VTO         Vorming, Training en Opleiding
       VVE         Voor- en Vroegschoolse Educatie
       VVN         Veilig Verkeer Nederland
       VWO         Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs
       VWS         Volksgezondheid, Welzijn en Sport (ministerie van)
       Wabo        Wet Algemene Bepaling Omgevingsrecht
       Wajong      Werk en Arbeidsondersteuning Jonggehandicapten
       Wak         Week van de Amateurkunst
       WAR         Weerstandsdeel algemene reserve
       WBb         Wet Bodembescherming
       WE          Voor- en Vroegschoolse Educatie
       WEB         Wet Educatie en Beroepsonderwijs
       Wet HOF     Wet Houdbaarheid Overheidsfinanciën
       WGS         Wet gemeentelijke schuldhulpverlening
       WI          Wet inburgering
       WIA         Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen
       WIJ         Wet investeringe in Jongeren
       WION        Wet Informatie Ondergrondse Netwerk
       WKO         Warmte koude opslag
       WLB         Werkleerbedrijf
       Wlz         Wet langdurige zorg
       WMD         Waterleidingmaatschappij Drenthe
       WML         Wettelijk Minimum Loon
       WMO         Wet Maatschappelijke Ondersteuning




Jaarstukken 2018                                                                                                                                                      192
</pre>

====================================================================== Einde pagina 192 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 193 ======================================================================

<pre>                   E. Bijlagen A t/m E




Jaarstukken 2018                         193
</pre>

====================================================================== Einde pagina 193 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 194 ======================================================================

<pre>Jaarstukken 2018   194
</pre>

====================================================================== Einde pagina 194 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 195 ======================================================================

<pre>    A.      Staat van reserves en voorzieningen

    Reserves                                                                                          Bedragen in hele euro's
    Algemene reserve
    FCL     nr + omschrijving reserve/voorziening                         Stand 1/1      Stortingen                   Onttrekkingen     Stand 31/12
     75100 100 Budgettaire algemene reserve                           15.592.829,50            0,00                    5.085.892,96   10.506.936,54
     75101 101 Vrije algemene reserve                                   -820.602,39            0,00                    1.555.984,00   -2.376.586,39
     75102 102 Weerstandsdeel algemene reserve                         7.487.373,51            0,00                            0,00    7.487.373,51
    Totaal - Algemene reserve                                         22.259.600,62            0,00                    6.641.876,96   15.617.723,66


    Amortisatiereserve
    FCL     nr + omschrijving reserve/voorziening                         Stand 1/1      Stortingen                   Onttrekkingen     Stand 31/12
     75301 301 Amortisatiereserve investeringsubsidies instellingen    1.230.258,65            0,00                     216.163,36     1.014.095,29
     75302 302 Amortisatiereserve Willinkplein Zuid                    1.000.000,00            0,00                      25.000,00      975.000,00
     75318 318 Amortisatiereserve sportvelden                           403.252,00             0,00                      48.520,00      354.732,00
     75340 340 Amortisatiereserves sporthal Klazienaveen                348.750,00             0,00                      11.250,00      337.500,00
     75344 344 Amortisatiereserve herwaarderingsreserve onderwijs        93.379,00             0,00                      37.351,00       56.028,00
     75373 373 Amortisatiereserve schoolgebouwen                       3.260.895,33            0,00                     152.812,00     3.108.083,33
    Totaal - Amortisatiereserve                                        6.336.534,98            0,00                     491.096,36     5.845.438,62


    Egalisatiereserve
    FCL     nr + omschrijving reserve/voorziening                         Stand 1/1      Stortingen                   Onttrekkingen     Stand 31/12
     75308 308 Egalisatiereserve verkiezingen                            83.974,37      133.278,00                      205.000,00       12.252,37
     75319 319 Reserve woonwagens                                              0,00      45.876,41                             0,00      45.876,41
     75333 333 Egalisatiereserve woonwagencentra                               0,00            0,00                            0,00            0,00
    Totaal - Egalisatiereserve                                           83.974,37      179.154,41                      205.000,00       58.128,78


    Overige bestemmingsreserve
    FCL     nr + omschrijving reserve/voorziening                         Stand 1/1      Stortingen                   Onttrekkingen     Stand 31/12
     75303 303 Reserve Arbeidsmarkt Regio Drenthe                       977.461,13      565.394,00                       27.558,90     1.515.296,23
     75304 304 Bestemmingsreserves overlegpartners                      492.830,93       65.493,23                       51.383,85      506.940,31
     75310 310 Calamiteitenfonds accommodaties                          166.623,41      153.844,00                             0,00     320.467,41
     75311 311 Fonds Bouwen, Duurzaamheid & Jeugdwerkloosheid          1.331.095,50     300.000,00                      986.205,00      644.890,50
     75315 315 Jeugdbeleid                                               89.000,00      105.710,00                       88.200,00      106.510,00
     75317 317 Evenementenfonds                                                0,00            0,00                            0,00            0,00
     75321 321 Bestemmingsreserve ontwikkeling landelijk gebied         109.165,08             0,00                            0,00     109.165,08
     75324 324 Bestemmingsreserve exploitatie woonwagens                598.426,54       16.369,00                       68.609,68      546.185,86
     75325 325 Bestemmingsreserve werkloosheidsfonds                    363.054,35             0,00                     200.000,00      163.054,35
     75328 328 Bestemmingsreserve eenmalige kosten                      301.330,02      617.954,00                      919.284,02             0,00
     75329 329 Knelpuntenpot                                                   0,00     250.000,00                      250.000,00             0,00
     75337 337 Bestemmingsreserve onderhoud gebouwen                   1.403.796,88      95.369,00                      211.434,00     1.287.731,88
     75339 339 Bestemmingsreserve strategische innovatie (SIOF)        1.257.903,62      51.000,00                      628.957,93      679.945,69
     75342 342 Bestemmingsreserve brandweerkazerne                       64.731,10             0,00                      38.402,00       26.329,10
     75343 343 Revolverend fonds verduurzamen bestaande bouw                   0,00            0,00                            0,00            0,00
     75346 346 Fonds Dorpen en Wijken                                   487.134,50       50.000,00                      242.106,00      295.028,50
     75349 349 Reserve Fonds Herstructurering Centrum Emmen            2.020.000,00            0,00                     220.000,00     1.800.000,00
     75350 350 Bestemmingsreserve onderhoud gymzalen                     21.793,04             0,00                            0,00      21.793,04
     75351 351 Bestemmingsreserve ESF                                   621.168,95             0,00                     307.421,14      313.747,81
     75353 353 Bestemmingsreserve boekwaarde                            811.819,79      130.000,00                      348.402,00      593.417,79
     75354 354 Bestemmingsreserve veiligheid                            118.463,74             0,00                      51.000,00       67.463,74
     75357 357 Bestemmingsreserve museale voorzieningen                  63.588,88             0,00                            0,00      63.588,88
     75359 359 Bestemmingsreserve SRLE                                  811.580,00             0,00                     314.376,00      497.204,00
     75362 362 Reserve fysieke leefomgeving                             701.305,99      615.000,00                      583.854,50      732.451,49
     75365 365 Bestemmingsreserve bodemsanering                        5.210.121,76     864.396,00                      849.422,53     5.225.095,23
     75367 367 Reserve Sociaal Domein                                  4.385.041,39    1.983.000,00                    6.102.000,00     266.041,39
     75368 368 Reserve asielzoekers/statushouders                       253.080,00             0,00                     170.000,00       83.080,00
     75375 375 Bestemmingsreserve citymarketing en promotie             493.918,00             0,00                            0,00     493.918,00
     75378 378 Bestemmingsreserve Emmen Vernieuwt                      5.478.287,30      78.586,70                     1.623.008,00    3.933.866,00
     75381 381 Bestemmingsreserve 20e penning                           231.945,76             0,00                            0,00     231.945,76
     75382 382 Bestemmingsreserve nationaal actieplan bewegen            76.484,07             0,00                      37.200,00       39.284,07
     75391 391 Bestemmingsreserve buitenkunst bezit                     127.620,00             0,00                            0,00     127.620,00
     75393 393 Bestemmingsreserve startende ondernemers tuinbouw         12.934,00             0,00                      12.934,00             0,00
     75394 394 Bestemmingsreserve resultaatbestemming 2009               17.388,35             0,00                      17.388,35             0,00
     75397 397 Bestemmingsreserve Atalanta rente voorfinanciering              0,45            0,00                            0,45            0,00
    Totaal - Overige bestemmingsreserve                               29.099.094,53    5.942.115,93                  14.349.148,35    20.692.062,11
    Totaal - Reserves                                                 57.779.204,50    6.121.270,34                  21.687.121,67    42.213.353,17


    Voorzieningen
    FCL     nr + omschrijving reserve/voorziening                         Stand 1/1      Stortingen              Vrijval+Aanwending     Stand 31/12
     75402 402 Voorziening dubieuze vorderingen                         181.356,52       -19.921,03                            0,00     161.435,49
     75408 408 Voorziening dubieuze debiteuren belastingen              372.000,00      380.000,00                      374.000,00      378.000,00
     75458 458 Voorziening GKB risicofonds                               15.413,93         2.000,00                        2.866,36      14.547,57
     75460 460 Voorziening bijstandsdebiteuren                         3.375.656,00            0,00                     444.205,00     2.931.451,00
     75478 478 Voorziening op vordering verkoop vennootschap BV                0,00            0,00                            0,00            0,00
     75480 480 Voorziening grondvoorraad / overige gronden             7.600.635,00      30.000,00                     2.190.633,00    5.440.002,00
     75481 481 Voorzieningen grondexploitatie                         24.748.840,00    2.391.894,00                      92.425,00    27.048.309,00
     75482 482 Voorziening deelneming stationbedrijf Emmen BV          1.800.000,00            0,00                            0,00    1.800.000,00
     75483 483 Voorziening bodemsanering                                       0,00            0,00                            0,00            0,00
     75484 484 Voorziening riolering                                   8.850.029,96      90.362,00                             0,00    8.940.391,96
     75485 485 Voorziening afvalstoffenheffing                          534.686,00             0,00                     408.862,00      125.824,00
     75486 486 Voorziening begraafplaatsen                                     0,00            0,00                            0,00            0,00
     75487 487 Voorziening lening CQ                                    750.000,00             0,00                            0,00     750.000,00
     75488 488 Voorziening order windenergie                                   0,00            0,00                            0,00            0,00
     75489 489 Voorziening sloopkosten Aquarena                         535.000,00             0,00                            0,00     535.000,00
     75490 490 Voorziening lening stadionbedrijf                       1.125.000,00            0,00                            0,00    1.125.000,00
     75491 491 Voorziening groot onderhoud Atlastheater                 360.000,00      360.000,00                      115.761,98      604.238,02
     75493 493 Voorziening aandelenkapitaal Wildlands                          0,00   10.000.000,00                            0,00   10.000.000,00
    Totaal - Voorzieningen                                            50.248.617,41   13.234.334,97                    3.628.753,34   59.854.199,04


    Totaal - Reserves en Voorzieningen                                 108.027.822      19.355.605                      25.315.875     102.067.552




Jaarstukken 2018                                                                                                                                      195
</pre>

====================================================================== Einde pagina 195 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 196 ======================================================================

<pre>    B. Mutaties reserves per programma > € 250.000
    Pr. Omschrijving                                                  Begroot                  Werkelijk                 Verschil
                                                                Lasten       Baten        Lasten       Baten       Lasten       Baten
     2   Dekking programmabudget Emmen Vernieuwt                               362.000                   362.000                      0
     2   Dekking begroting 2019                                                750.000                   750.000                      0
     2   Vierkant voor werk 2018-2020                                          400.000                   400.000                      0
     2   Subidie SLRE 2016-2017                                                310.920                   310.920                      0
     4   Uitvoeringsprogramma 2017-2018                                        300.000                   300.000                      0
     5   Stichting Bodembeheer Schoonebeek                                     300.000                   300.000                      0
     5   Energienota 2017-2020                                                 598.000                   356.818                241.182
     5   Lagere storting in de reserve bodemsanering           -1.000.000                -1.000.000                       0
     5   Sloop gebouwen                                                        405.332                                          405.332
     5   Meerjarenuitvoeringsprogramma Bodem 2016-2020          1.794.396                1.658.396                  136.000
     5   Bijdrage BOSA fonds aan ISV kosten 2018                               748.000                  393.835                 354.165
     5   Omgevingswet                                                         -292.000                                         -292.000
     5   Toekenning Westerstraat                                               300.000                  300.000                       0
     5   Herverdeeleffect VHROSV 2018                             615.000                  615.000                        0
     6   Nadeel bijzondere bijstand                                            550.000                  550.000                         0
     7   Vorming knelpuntenpot                                                 250.000                  250.000                         0
     7   Storting knelpuntenpot                                   250.000                  250.000                        0
     7   Onttrekking knelpuntenpot                                             250.000                  250.000                         0
     9   Meerkosten jeugdzorg                                               1.138.000                 1.138.000                         0
     9   Meerkosten jeugdzorg                                               2.000.000                 2.000.000                         0
     9   Storting resereve sociaal domein                       1.007.000                1.007.000                        0
     9   Aanloop- transitiekosten LWB                                          492.000                  492.000                       0
     9   Onttrekking AMRD tbv Projecten                                       -263.364                                         -263.364
     9   Storting AMRD tbv Projecten                              565.394                  565.394                        0
     9   Dekking leren en werken                                               622.317                  622.317                         0
     9   WMO jeugdhulp                                            976.000                  976.000                        0
     9   Dekking jeugdbeleid                                                  -334.351                                         -334.351
     9   Verschil tarief-/eigen bijdrage Huishoudelijke Hulp     -292.417                                          -292.417
     9   Dekking begeleiding gebiedsbudget                        860.792      792.000                  600.000     860.792     192.000
    10   FLO Brandweer                                                         315.511                  308.938                   6.573
    10   Storting reserve eenmalige kosten                        719.158                  617.954                  101.204
    10   Dekking bovenformatieven                                              883.889                  567.067                 316.822
    10   Dekking inhuur opdracht FAC                                                                    333.500                -333.500




Jaarstukken 2018                                                                                                                            196
</pre>

====================================================================== Einde pagina 196 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 197 ======================================================================

<pre>    C. Begrotingsrechtmatigheid

    1 Algemeen
    In verband met de regelgeving omtrent begrotingsrechtmatigheid moet het college bij de jaarrekening inzicht
    geven in de begrotingsoverschrijdingen.

    Volgens de financiёle verordening van de gemeente Emmen handhaaft de raad de lasten van de begroting op
    programmaniveau. Dit betekent dat bij begrotingsoverschrijdingen aan de lastenkant het college een analyse in de
    jaarrekening opneemt, waarbij de oorzaken en de achtergronden worden toegelicht. Bij de jaarrekening krijgt de
    raad vervolgens het voorstel voorgelegd om de begrotingsoverschrijdingen alsnog te autoriseren.

    Voor de analyse is gebruik gemaakt van de landelijke indeling van het Nederlands Instituut van Registeraccountants
    (NIVRA). Deze indeling is als volgt:

    1=      Kostenoverschrijdingen die geheel of grotendeels worden gecompenseerd door direct gerelateerde
            inkomsten.
    2=      Kostenoverschrijdingen die passen binnen het bestaande beleid, maar die niet tijdig konden worden
            gesignaleerd.
    3=      Kostenoverschrijdingen die passen binnen het bestaande beleid, maar waarbij de accountant
            ondubbelzinnig vaststelt dat die ten onrechte niet tijdig zijn gesignaleerd.
    4=      Kostenoverschrijdingen inzake activiteiten die niet passen binnen het bestaande beleid en waarvoor
            men tegen beter weten in geen voorstel tot begrotingsaanpassing heeft ingediend.
    5=      Kostenoverschrijdingen inzake activiteiten welke achteraf als onrechtmatig moeten worden
            beschouwd omdat dit bijvoorbeeld bij nader onderzoek van de subsidieverstrekker, belastingdienst of
            een toezichthouder blijkt.
    6=      Kostenoverschrijdingen op activeerbare activiteiten (investeringen) waarvan de gevolgen voornamelijk
            zichtbaar worden via hogere afschrijvings- en financieringslasten in het jaar zelf of pas in de volgende
            jaren.

    Budgetafwijkingen welke weliswaar in financiële zin binnen de begroting blijven, maar waarbij zeer duidelijk is dat
    aanzienlijk minder prestaties zijn geleverd c.q. activiteiten zijn ontplooid dan in de financiële begroting specifiek
    als doelstelling was aangegeven en welke niet in de jaarrekening zijn toegelicht vormen een aparte categorie
    “begrotingsoverschrijdingen”. Het gaat hier om afwijkingen van beoogde prestaties en niet om financiële
    budgetafwijkingen c.q. niet financiële informatie die de accountant soms wel waarneemt, maar waar hij niet
    standaard op toetst. Indien de accountant deze vorm van onrechtmatigheid waarneemt heeft dit geen gevolgen
    voor de strekking van de accountantsverklaring. Wel zal de accountant deze waarnemingen opnemen in zijn
    verslag van bevindingen.

    2 Analyse

    2.1. Algemeen
     De analyse van de begrotingsoverschrijdingen hebben we opgesplitst in:
    - begrotingsoverschrijdingen voor wat betreft lasten per programma exclusief reservemutaties (rekening van baten
    en lasten);
    - begrotingsoverschrijdingen voor wat betreft investeringskredieten (investeringen).

    2.2. Begrotingsoverschrijdingen lasten per programma (rekening van baten en lasten)
    In onderstaand overzicht komen alleen de lastenoverschrijdingen (met een ondergrens van € 400.000) aan de orde.
    Deze ondergrens vindt zijn basis in het controleprotocol en wordt gehanteerd om de analyse bij overschrijdingen
    op hoofdlijnen te kunnen uitvoeren. Een overschrijding aan de lastenkant wil niets zeggen over het tekort op het
    programma als geheel, want er wordt geen rekening gehouden met extra inkomsten. Bij de toelichting op de
    oorzaken binnen een programma hebben wij ons beperkt tot de hoofdlijnen. Voor een gedetailleerd overzicht van
    de onder- en overschrijdingen verwijzen wij u naar de desbetreffende programma’s in het jaarverslag.

    Lasten exclusief reservemutaties (x € 1.000)
     Programma                                       Lasten begroting          Lasten volgens         Overschrijding
                                                          na wijziging               rekening
     4 Onderwijs en Jeugd                                       48.347                  50.581                  - 2.234
     6 Inkomensondersteuning                                    65.894                  67.442                  - 1.548
     7 Openbare ruimte en Verkeer & Vervoer                     27.212                  27.788                    - 577
     9 Sociaal Domein                                          158.670                 159.376                    - 706
     10 Bedrijfsvoering en Inkomstenbronnen                     41.151                  51.853                 -10.702




Jaarstukken 2018                                                                                                            197
</pre>

====================================================================== Einde pagina 197 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 198 ======================================================================

<pre>    Programma 4 Onderwijs en jeugd (te verklaren overschrijding € 2.234)

     Productgroep     Lasten        Lasten      Over-     Categorie   Toelichting naar oorzaak en
                      begroting     volgens     schrijd   NIVRA-      achtergronden
                      na            rekening    ing       indeling
                      wijziging
     4.1 Openbaar          33.749      35.987     2.257       1        De systematiek van de financiering
     Basisonderwijs                                                     van openbaar basisonderwijs
                                                                        vereist dat het resultaat van baten
                                                                        en lasten wordt gestort/onttrokken
                                                                        in/aan de onderwijsreserve. Dit
                                                                        komt echter niet tot uiting onder
                                                                        de mutatie reserves, maar conform
                                                                        BBV-regelgeving op de balans
                                                                        € 1.424)
                                                                       De werkelijke lonen en salarissen
                                                                        wijken (o.a. door cao aanpassing)
                                                                        2,7% af ten opzichte van de
                                                                        begroting (€ 795).


    Programma 6 Inkomensondersteuning (te verklaren overschrijding € 1.548)

     Productgroep     Lasten        Lasten      Over-     Categorie   Toelichting naar oorzaak en
                      begroting     volgens     schrijd   NIVRA-      achtergronden
                      na            rekening    ing       indeling
                      wijziging
     6.3 Inkomens-         64.894      67.442     1.548      1/2       De hogere uitkeringslasten
     regelingen                                                         Participatiewet inclusief de Baan-
                                                                        Afspraak-Banen (€ 1.627) worden
                                                                        gecompenseerd door de hogere
                                                                        inkomsten (per saldo is er een
                                                                        voordeel van € 60).
                                                                       De hogere uitkeringslasten IOAW/Z
                                                                        (€ 159) worden gecompenseerd
                                                                        door de hogere inkomsten (per
                                                                        saldo is er een voordeel van € 54).
                                                                       Team IMS kent loonkosten van
                                                                        gedetacheerd personeel De
                                                                        Toegang (€ 322); deze worden
                                                                        gecompenseerd door hogere
                                                                        inkomsten.




Jaarstukken 2018                                                                                              198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 198 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 199 ======================================================================

<pre>    Programma 7 Openbare ruimte en Verkeer & Vervoer (te verklaren overschrijding € 577)

     Productgroep        Lasten        Lasten      Over-     Categorie   Toelichting naar oorzaak en
                         begroting     volgens     schrijd   NIVRA-      achtergronden
                         na            rekening    ing       indeling
                         wijziging
     2.1 Verkeer en           13.936      14.242       306      1/2       Nadeel op de loonkosten als
     Vervoer                                                               gevolg van een wettelijke
                                                                           wijziging. Consignatie wordt nu
                                                                           met twee personen uitgevoerd
                                                                           administratie (€ 103)
                                                                          Uitbreiding reinigingsbestek van de
                                                                           productovereenkomst met AREA
                                                                           (€ 280)
                                                                          Extra inhuur en onderhoud van
                                                                           diverse machines (€ 87)
                                                                          Van een aantal VRI’s ( verkeersre-
                                                                           gelinstallaties) bleek het detectie-
                                                                           systeem deels (meetpunten in het
                                                                           wegdek) niet adequaat te werken
                                                                           (€ 77)
     5.7 Openbaar              8.644       8.829       185       2        Beheer openbaar groen: door de
     groen                                                                 droogte was het noodzakelijk om
                                                                           de beplanting extra water te geven
                                                                           (€ 54);
                                                                          Sport- en spelvoorzieningen wijken
                                                                           en dorpen: Door technische
                                                                           inspecties is gebleken dat veel
                                                                           speeltoestellen herstelt dienden te
                                                                           worden om de veiligheid te kunnen
                                                                           waarborgen (€ 68)
                                                                          Overige beheer (€ 63)
     7.5                       1.149       1.220        71       2        Extra kosten voor aanschaf van
     Begraafplaatsen                                                       materialen door meerdere inbraken
                                                                           op diverse begraafplaatsen (€ 64)


    Programma 9 Sociaal domein (te verklaren overschrijding € 706)

     Productgroep        Lasten        Lasten      Over-     Categorie   Toelichting naar oorzaak en
                         begroting     volgens     schrijd   NIVRA-      achtergronden
                         na            rekening    ing       indeling
                         wijziging
     6.5 Arbeidsparti-        13.646      14.502       856      1/2       Mutaties orderadministratie
     cipatie                                                               worden niet begroot (N € 583); hier
                                                                           tegenover staat een evengroot
                                                                           voordeel aan de batenkant.
                                                                          De eindafrekening van het Project
                                                                           Vierkant naar Werk valt nadelig uit
                                                                           (N € 145); Een groot deel hiervan
                                                                           wordt gedekt door een uitname uit
                                                                           de ESF-reserve (€ 133).
                                                                          Overige (N € 128)
     6.81 Geëscaleer-        22.065       23.435     1.370       2        kosten voor beschermd wonen
     de zorg 18+                                                           liepen na een aanvankkelijke
                                                                           daling in de loop van het jaar weer
                                                                           op als gevolg van groei in het
                                                                           aantal verstrekkingen en vanwege
                                                                           zwaardere zorgpakketten:
                                                                           -   zorg in natura (N € 259)
                                                                           -   persoonsgebonden budgetten
                                                                               (N € 1.082)
                                                                           -   overige (N € 29).




Jaarstukken 2018                                                                                                  199
</pre>

====================================================================== Einde pagina 199 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 200 ======================================================================

<pre>     6.71 Maatwerk-          34.963        34.524      - 439        2          Lagere apparaatskosten (V € 310)
     dienstverlening                                                           Minder rechthebbenden voor de
     18+                                                                        TCG (V € 345)
                                                                               Hogere lasten Begeleiding agv.
                                                                                Groei kosten voor PGB’s (N € 289)
                                                                               Overige (V €73)
     7.1 Volksge-            10.870         9.748    - 1.122        2          Vrijval budget door activering
     zondheid                                                                   bijdrage aan Leger des Heils (V
                                                                                € 750);
                                                                               Overige diverse kleiner verschillen
                                                                                (V € 372).



    Programma 10 Bedrijfsvoering en Inkomstenbronnen (te verklaren overschrijding € 10.702)

     Productgroep       Lasten        Lasten        Over-      Categorie     Toelichting naar oorzaak en
                        begroting     volgens       schrijd    NIVRA-        achtergronden
                        na            rekening      ing        indeling
                        wijziging
     0.5 Treasury               871        11.853    10.697         2          Toevoeging aan voorziening
                                                                                aandelenkapitaal Wildlands
                                                                                (€ 10.000)
                                                                               Niet geheel realiseren stelpost
                                                                                vrijval kapitaallasten € 285)
                                                                               Lagere resultaat treasury door met
                                                                                name monder doorbelaste rente
                                                                                naar de taakvelden (€ 405)

    2.3. Begrotingsoverschrijdingen investeringskredieten
    De begrotingsoverschrijdingen op investeringskredieten worden jaarlijks inzichtelijk gemaakt bij de jaarrekening.
    Voor de afwijking geldt een ondergrens van € 50.000. Bij de jaarrekening 2018 is er geen sprake van
    kredietoverschrijdingen groter dan € 50.000.




Jaarstukken 2018                                                                                                        200
</pre>

====================================================================== Einde pagina 200 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 201 ======================================================================

<pre>        Bijlage D Interbestuurlijk Toezicht

        Domein       Belang toezicht         Informatie arrangement                                  Weging en beoordeling                Score
        Monumenten   (Planologische)         Check op digitaal beschikbare ruimtelijke plannen op    Objectief:
                     bescherming             www.ruimtelijkeplannen.nl.                              -Zijn in de Toelichting, Regels en   Nog niet of
                     cultuurhistorische en   1-Check via provinciale planadviseurs en                Verbeelding van                      onvoldoende
                     archeologische          beleidsmedewerkers cultuurhistorie en archeologie.      bestemmingsplannen                   voldaan aan eisen
                     waarden via actuele                                                             gemeentelijke visie op erfgoed       MW maar daar wordt
                     gemeentelijke           2-Een overzicht van:                                    en/of (beschermende)                 wel aan gewerkt.
                     ruimtelijke plannen.    a. het aantal adviezen van de Monumentencommissie       maatregelen opgenomen voor
                                             dat jaarlijks wordt afgegeven, hoe vaak hiervan wordt   cultuurhistorie, archeologische      Het gevraagde
                     Deskundige              afgeweken en de motivering daarvan;                     monumenten, archeologische           overzicht (2) is nog
                     advisering              b. het aantal malen dat jaarlijks                       verwachtingsgebieden en              niet beschikbaar
                     vergunningverlening     archeologievoorwaarden aan een                          beschermde stads- en
                     (omdat ondeskundige     omgevingsvergunning worden verbonden, hoe vaak          dorpsgezichten? Ja, in alle          Intensiteit toezicht
                     omgang met erfgoed      hiervoor deskundig advies werd ingewonnen, hoe          bestemminsplannen zijn regels        gemiddeld
                     onherroepelijke         vaak hiervan is afgeweken en de motivatie daarvan.      omtrent archeologie opgenomen.       In 2017 is de
                     gevolgen heeft).                                                                Daarnaast hanteren                   Erfgoednota Emmen
                                             3- Vindt er adequaat toezicht en handhaving plaats;     medewerkers van VTH en RO            2017-2021 en de
                                             en is dit geborgd in documenten (sluitende              het gemeentelijk                     Cultuurhistorische
                                             beleidscyclus)                                          archeologiebeleid.                   waarden- en
                                                                                                     De Erfgoednota Emmen 2017-           beleidskaart Emmen
                                             3-‘Piep-systeem’                                        2021 en de Cultuurhistorische        vastgesteld.
                                                                                                     waarden- en beleidskaart             (Planologische)
                                                                                                     Emmen vastgesteld in 2017 stelt      bescherming
                                                                                                     generieke maatregelen is.            cultuurhistorische en
                                                                                                     Publicatie en plaatsing op           archeologische
                                                                                                     ruimtelijke plannen moet nog         waarden via actuele
                                                                                                     plaatsvinden. Evenals juridische     gemeentelijke
                                                                                                     borging via actualisatie van de      ruimtelijke plannen
                                                                                                     Erfgoedverordening Emmen             wordt gecontinueerd
                                                                                                     2010. Planologische borging          en bij nieuwe dorps-
                                                                                                     cultuurhistorische waarden heeft     en wijkplannen
                                                                                                     plaatsgevonden door opname           geactualiseerd: o.a.




Jaarstukken 2018                                                                                                                                                  201
</pre>

====================================================================== Einde pagina 201 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 202 ======================================================================

<pre>                   van toelichting en regels in         Emmermeer,
                   bestemmingsplannen                   Angelslo, en
                   beschermde dorpsgezichten en         Emmerhout, in
                   historische kernen. Verdere          bestemmingsplannen
                   borging nieuw erfgoed beleid         en
                   moet plaatsvinden bij actualisatie   erfgoedverordening
                   overige bestemmingplannen. -         juridisch verankerd.
                   Vragen gemeenten adviezen aan        Bij
                   Monumentencommissies en              vergunningverlening
                   archeologisch deskundigen en         wordt gebruik
                   hoe besluiten zij daarop (wel/niet   gemaakt van
                   opvolgen). Ja de gemeente heeft      deskundige
                   een eigen gemeentearcheoloog         advisering.
                   die zowel intern als extern          In 2013 in het
                   adviseert over de noodzaak tot       gemeentelijk
                   onderzoek en vervolgonderzoek        archeologiebeleid
                   en projecten begeleid.               vastgesteld.Proces
                   Voor alle (concept)                  van evaluatie en
                   omgevingsvergunning-                 actualisatie daarvan is
                   aanvragen met de activiteit          inmiddels gestart.
                   ‘handelen met gevolgen voor          Sinds 2011 heeft de
                   monumenten’ wordt advies             gemeente een eigen
                   gevraagd aan de provinciaal          gemeentearcheoloog
                   werkende                             in dienst die beleid
                   monumentencommissie (CRKC).          maakt en naleeft,
                   Gaat het om Rijksmonumenten          intern en extern
                   wordt ook advies gevraagd aan        adviseert, rapporten
                   de RCE (conform het Bor artikel      toetst etc..
                   6.4)
                   Omgevingsvergunningaanvragen
                   worden getoetst aan de
                   gemeentelijke archeologische




Jaarstukken 2018                                                                  202
</pre>

====================================================================== Einde pagina 202 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 203 ======================================================================

<pre>                   beleidskaart. Zo nodig wordt
                   advies gevraagd aan de
                   deskundige.

                   Adviezen van de deskundigen op
                   het gebied van cultureel erfgoed
                   worden doorgaans opgevolgd,
                   tenzij er zwaarwegende
                   argumenten zijn om aan de
                   adviezen (deels) voorbij te gaan.

                   -Wordt er voldaan aan de eisen
                   met betrekking tot
                   vergunningverlening, toezicht en
                   handhaving zoals gesteld in de
                   wet VTH?
                   Aan de eisen met betrekking tot
                   vergunningverlening, zoals
                   gesteld in de wet VTH wordt
                   voldaan. Toezicht en handhaving
                   wordt niet uitgevoerd door
                   medewerkers met kennis en
                   relevante opleiding op het gebied
                   van monumentenzorg.

                   Subjectief:
                   -Beoordeling informatie
                   aangereikt door
                   beleidsmedewerkers
                   cultuurhistorie en archeologie
                   In 2018 heeft het accent gelegen
                   op uitvoering monumentenbeleid




Jaarstukken 2018                                       203
</pre>

====================================================================== Einde pagina 203 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 204 ======================================================================

<pre>                   en nieuw erfgoedbeleid:
                   ontwikkelen van werkwijze
                   borging en verankering CH in
                   ruimtelijke plannen. In 2018 zijn
                   twee pilots gestart om een
                   werkwijze nieuw erfgoedbeleid te
                   implementeren:
                   - actualisatie BP Emmen
                   Centrum Noord:
                   voorbereidingsbesluit genomen
                   en werkzaamheden
                   inventarisatie CH waarden
                   gestart;
                   - start verkenning behoud
                   karakteristieken Emmerhout bij
                   verduurzaming woningen en
                   wijk.
                   Het gemeentelijk cultuurhistorie-
                   en archeologiebeleid is via
                   nedbrowser toegankelijk voor
                   alle interne medewerkers. via
                   een website voor alle externe
                   betrokkenen zoals bedrijven en
                   particulieren is het
                   archeologiebeleid toegankelijk.
                   Het cultuurhistoriebeleid nota en
                   kaart is nog niet extern online
                   toegankelijk. Hiervoor zijn in
                   2018 de eerste stappen gezet.
                   En wordt verder uitgewerkt in
                   volgende jaren. Daarnaast is de
                   gemeentelijk




Jaarstukken 2018                                       204
</pre>

====================================================================== Einde pagina 204 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 205 ======================================================================

<pre>                                                                                                       archeoloog,medewerkers
                                                                                                       cultuurhistorie, (monumenten)
                                                                                                       vergunningverllening, altijd voor
                                                                                                       informatie en advies te
                                                                                                       benaderen.
                                                                                                       In 2019 is een
                                                                                                       vergunningverlener monumenten
                                                                                                       aangesteld.

        Domein          Belang toezicht        Informatie arrangement                                  Weging en beoordeling                   Score
        Huisvesting     Tijdige huisvesting    - Maandelijkse realisatiecijfers van het Rijk via het   Objectief:
        statushouders   van het aantal         Centraal Orgaan Opvang Asielzoekers (COA).              - Aan de hand van de                    Formeel is niet
                        statushouders          - (Half)jaarlijkse rapportage van B&W aan de            maandelijkse realisatiecijfers van      voldaan aan de
                        overeenkomstig         gemeenteraad.                                           het COA.                                halfjaarlijkse
                        halfjaarlijkse         - Regionale overleggen met gemeenten, corporaties,                                              taakstelling.
                        taakstelling van het   COA en vluchtelingenwerk.                               Subjectief:
                        Rijk.                                                                          - Aan de hand van de                    Het COA kan door
                                                                                                       rapportages van B&W aan de              capaciteitsproblemen
                                                                                                       gemeenteraad en de regionale            bij de IND
                                                                                                       overleggen.                             onvoldoende
                                                                                                                                               statushouders leveren
                                                                                                       NB:                                     om aan de
                                                                                                       - Op het moment dat de                  taakstelling te
                                                                                                       gemeentelijke cijfers afwijken van de   voldoen.
                                                                                                       realisatiecijfers van het COA, gelden
                                                                                                       de realisatiecijfers van het
                                                                                                                                               De provincie heeft dit
                                                                                                       COA.Voor het vormen van een
                                                                                                       oordeel over het behaalde resultaat     probleem onderkend
                                                                                                       van de betreffende gemeente wordt       en heeft daarom op
                                                                                                       eerst gekeken naar de realisatie van    14 februari 2019 een
                                                                                                       de geldende taakstelling waarna de      brief aan het COA
                                                                                                       eventuele achterstand wordt             gestuurd waarin zij
                                                                                                       betrokkenbij het vormen van een         afpraken met het COA




Jaarstukken 2018                                                                                                                                                        205
</pre>

====================================================================== Einde pagina 205 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 206 ======================================================================

<pre>                                                                                                       eindoordeel.                            bevestigd dat de
                                                                                                       - Indien een gemeenten van groen        provincie niet hoeft te
                                                                                                       naar rood schiet dient de gehele        interveniëren als de
                                                                                                       interventieladder te worden
                                                                                                                                               achterstand
                                                                                                       doorlopen.
                                                                                                                                               verschoonbaar is.
                                                                                                       - Indien het Rijk de lopende
                                                                                                       taakstelling tussentijds verhoogd
                                                                                                                                               Voor Emmen is de
                                                                                                       geldt de lopende taakstelling           achterstand vanwege
                                                                                                       (exclusief verhoging) voor de           de problematiek bij de
                                                                                                       beoordeling. De verhoging dient de      IND verschoonbaar.
                                                                                                       volgende taakstellingsperiode te zijn
                                                                                                       gerealiseerd.



        Domein        Belang toezicht         Informatie arrangement                                   Weging en beoordeling                   Score
        Ruimtelijke   Actuele                 - Check op digitaal beschikbare ruimtelijke plannen op   Objectief:                              Voldaan aan eisen
        ordening      bestemmingsplannen        www.ruimtelijkeplannen.nl.                             - Zijn bestemmingsplannen               Wro
                      en aanwezigheid                                                                    ‘jonger’ dan tien jaar.
                      Structuurvisie(s) bij   - Check via planadviseurs provincie naar progressie in   - Beschikken gemeenten over             Voldaan aan eisen
                      gemeenten conform         planprocedure bij bestemmingsplannen van                 Structuurvisies?                      Wro
                      wettelijke eisen in       gemeenten.
                      Wro.                                                                             Subjectief:                             Intensiteit toezicht
                                              - Check via Relatiebeheerders provincie bij              - Beoordeling o.b.v. informatie         laag
                                                gemeenten naar aanwezigheid dan wel progressie           m.b.t. voortgang aangereikt
                                                voor wat betreft Structuurvisies.                        door Relatiebeheerders en             Bestemmingsplannen
                                                                                                         Planadviseurs.                        binnen de gemeente
                                                                                                                                               Emmen zijn actueel.
                                                                                                                                               In die gevallen dat dat
                                                                                                                                               niet het geval is geldt
                                                                                                                                               een
                                                                                                                                               beheerverordening en
                                                                                                                                               wordt het
                                                                                                                                               desbetreffende




Jaarstukken 2018                                                                                                                                                         206
</pre>

====================================================================== Einde pagina 206 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 207 ======================================================================

<pre>                   bestemmingsplan met
                   voorrang herzien. Dat
                   geldt bijvoorbeeld
                   voor de
                   bedrijventerrein
                   Bargermeer. De
                   voorbereidingen om
                   te komen tot een
                   geactualiseerd
                   bestemmingsplan zijn
                   gestart



                   De gemeente bereidt
                   zich voor op de komst
                   van de
                   omgevingswet. Dit
                   gebeurt via een
                   programma. In dat
                   kader wordt gewerkt
                   aan een
                   omgevingsvisie en
                   een proces om te
                   komen tot een
                   omgevingsplan loopt.

                   Intensiteit toezicht
                   laag




Jaarstukken 2018                           207
</pre>

====================================================================== Einde pagina 207 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 208 ======================================================================

<pre>        Zelfbeoordeling archiefbeheer gemeente Emmen over 2018

        Opzet
        Elk jaar vraagt de Provincie ons in het kader van interbestuurlijk toezicht om een oordeel over ons archiefbeheer op vier thema’s:
                 1. Kwaliteitssysteem
                 2. Goede, geordende en toegankelijke staat
                 3. Selectie, vernietiging en openbaarmaking
                 4. Bewaaromgevingen
        In 2018 hebben we breder zicht gekregen op de (staat van de) gemeentelijke informatiehuishouding, met name de digitale kant. Eerdere signalen dat hier
        structureel ontoelaatbare problemen waren en ontstonden, zijn geadresseerd door hierover ambtelijk en bestuurlijk te rapporteren en verbetervoorstellen op te
        stellen. Deze hebben – onder meer door een andere bestuurlijke (financiële) afweging - niet geleid tot het inzetten van afdoende structurele verbeteringen.
        Daarom wijkt dit rapport qua vorm af van eerdere jaren, om zo een integraal beeld te schetsen van de ernst van de problemen.

        Zelfbeoordeling
        In 2018 zijn opnieuw stappen gezet in de professionalisering van het informatiebeheer en is in de organisatie hard gewerkt om de informatiehuishouding van
        de gemeente te laten voldoen aan wettelijke eisen. Een aantal voorbeelden hiervan zijn:
                      Voor het gemeentearchief is 1 fte formatie toegevoegd.
                      Het Strategisch Informatieoverleg is operationeel geworden.
                      Er is een werkgroep actief om de informatiecomponenten van de invoering van de Omgevingswet in beeld te brengen en tijdig te adresseren
                      Een voorstel voor informatiegestuurd werken is op de bestuurlijke agenda geplaatst
                      Er is sprake van een groeiend informatiebewustzijn bij verschillende applicatiebeheerders.
                      Door de handhavers in het Sociaal Domein zijn actief grote stappen gezet om hun eigen informatiebeheer structureel te professionaliseren.
        Ook al worden dergelijke goede stappen gezet, dit is echter niet voldoende om het informatiebeheer structureel op orde te brengen en te houden.

        Structurele onderbezetting
        1. Het gemeentearchief blijft aanlopen tegen een structurele onderbezetting (2,6 beschikbare fte op een gemiddelde benchmark van 6 fte voor gemeenten
        met vergelijkbare omvang). Dit wordt getracht met vrijwilligers zoveel mogelijk op te lossen, maar gezien het grootste deel van de werkzaamheden vraagt dit
        om gekwalificeerd personeel. Praktisch betekent dit onder andere dat analoge, strikt vertrouwelijke, gegevens niet afgeschermd worden, omdat er te weinig
        gekwalificeerde medewerkers zijn om de stukken op te halen ten behoeve van de (burger-) dienstverlening. Daardoor staan we nu uit nood toe dat
        ongekwalificeerde medewerkers van vakafdelingen zelf benodigde stukken uit het archief halen en in principe elke gemeenteambtenaar toegang heeft tot het
        archief.. Dit brengt grote risico’s met zich mee met betrekking tot informatiebeveiliging, -beheer en privacy.




Jaarstukken 2018                                                                                                                                                        208
</pre>

====================================================================== Einde pagina 208 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 209 ======================================================================

<pre>        2. Bij team DIS (Documentaire Informatievoorziening en Services) zijn een aantal functies opgeheven bij een bezuinigingsronde in 2015. De medewerkers
        blijven in deze functie tot hun pensionering. Daarna worden deze functies opgeheven. De verwachting was dat de digitalisering op korte termijn een
        structurele terugloop in formatie zou opleveren. Dat is ook op deze wijze gecommuniceerd aan de gemeenteraad bij de invoering van het zogenaamde
        zaakgericht werken.
        Omdat informatiebeheer zich steeds meer naar het digitale beweegt klopt het dat de hoeveelheden papieren post afnemen. Hier staat echter tegenover dat er
        een explosieve groei is in digitale data, die evengoed beheerd moet worden. Dit beheer kost evenveel tijd, maar door de grotere omvang en teruglopende
        formatie wordt in de praktijk veel informatie, ook te bewaren informatie, niet volgens de minimale eisen die aan informatiebeheer, informatieveiligheid en
        privacybescherming bij de overheid worden gesteld, beheerd. Zo zijn we onder andere verplicht tot het vernietigen van informatie, onder andere vanwege
        privacy van burgers. Dit is aan regels gebonden. Daaraan houdt de gemeente zich niet.

        Regie op Informatiebeheer
        Voor een goede zorg voor informatie is voor digitale documenten en –data, naast de documentkant, ook het technisch, applicatie- en functioneel beheer
        hiervan van wezenlijk belang. Zij zijn in de praktijk de mensen die (bulk-) acties op data en documenten kunnen uitvoeren, zoals het weggooien of het
        verplaatsen ervan. Dit gebeurt op dit moment op niet of nauwelijks controleerbare wijze.
        De verantwoordelijke teams hiervoor staan flink onder druk vanwege onder andere:
                   Het ontbreken van regie op de aankoop van ICT binnen de gemeente Emmen. Het aanschaffen van eigen software in plaats gebruik te maken
                van generieke, beschikbare software is in veel gevallen gunstiger voor teammanagers, omdat dan de beste oplossing kan worden gekozen voor het
                uitvoeren van een specifiek werkproces. De kosten van beheer worden echter centraal bij de beheerders neergelegd, zonder dat de rekening daarvan
                periodiek bij de betreffende manager wordt neergelegd. Hierdoor is een wildgroei ontstaan aan (web-)applicaties. Tegelijk ontbreekt het de gemeente
                aan passende generieke software voor veel processen. In dit laatste worden wel kleine stappen in de goede richting gezet, maar door het ontbreken
                van gedeelde visie, daadkracht en besluitvaardigheid op strategisch en bestuurlijk niveau blijft de wildgroei van ICT bestaan met steeds meer niet-
                beheerde data.
             Vaak ontbreekt bij deze beheerders kennis van archiefeisen (bijvoorbeeld bij het verplaatsen van gegevens). Feitelijk zijn zij ook niet verantwoordelijk
                voor de gegevens. Dat zijn de CMT’ers, die dit delegeren aan de onder hen ressorterende teamleiders. Deze voelen zich echter niet in staat om deze
                data te beheren, door een gebrek aan kennis en kunde of zijn zich in het geheel niet bewust van de verantwoordelijkheid die op hen rust. Omdat
                hierdoor vrijwel alles bewaard wordt (wat niet is toegestaan) drukt deze datalast op de gemeentelijke systemen, waar het technisch, applicatie- en
                functioneel beheer alleen maar toeneemt.

        Er ligt een verantwoordelijkheid bij alle ambtenaren en bestuurders om te zorgen voor een goede informatiehuishouding. Maar om dat te kunnen doen,
        moeten zij wel op de hoogte worden gebracht van de eisen rondom het beheer van informatie en archief en geholpen worden om zich de kennis en
        basisvaardigheden hiervan eigen te maken. Hiervoor zijn geen uren of goede faciliteiten beschikbaar. Dit is een ernstig zorgpunt.

        Conclusie
        De geconstateerde gebreken zijn dus het gevolg van ten eerste het ontbreken van een gedeelde visie, op strategisch en bestuurlijk niveau en ten tweede door




Jaarstukken 2018                                                                                                                                                         209
</pre>

====================================================================== Einde pagina 209 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 210 ======================================================================

<pre>        een structureel tekort aan middelen en mensen. Hierbij moet benadrukt worden dat nu in het informatiebeheer goed gekwalificeerd personeel werkzaam is,
        dat met man en macht werkt en doorwerkt, maar handen en middelen tekort komt voor de uitvoering van alle taken.
                Al met al zijn ernstige tekortkomingen geconstateerd, met name in het beheer van digitale gegevens.

        Eindoordeel zelfevaluatie archiefbeheer gemeente Emmen
        Op basis van de vier beoordeelde cruciale thema’s kwalificeren wij het archiefbeheer in de gemeente Emmen gedurende het verslagjaar 2018 als
        onvoldoende.

        Advies aan het college van Burgemeester en Wethouders
        Stel in 2019 middelen beschikbaar voor het uitvoeren van een 0-meting ten aanzien van informatiebeheer, informatiebeveiliging en borging van de privacy.
        Stel op basis van deze 0-meting een ontwikkelvisie vast om structureel de basis op orde te krijgen en te houden. Stel daarbij een smart geformuleerd
        ontwikkelplan vast, inclusief verwachte financiële gevolgen.




Jaarstukken 2018                                                                                                                                                   210
</pre>

====================================================================== Einde pagina 210 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 211 ======================================================================

<pre>        Domein        Belang toezicht         Informatie arrangement                                        Weging en beoordeling                Score
        Archiefzorg   Aanwezigheid van        Verslag van de Interne verantwoording over de                 Objectief:
                      een deugdelijke         beoordeling van de volgende vier risicogerichte               - De resultaten met betrekking       Er wordt niet
                      informatiehuishouding   cruciale thema’s, waarvan het niet vervullen te               tot de cruciale thema’s, zoals die   voldaan aan alle
                      bij overheden, zoals    kwalificeren is als taakverwaarlozing:                        blijken uit de invulling van de      wettelijke vereisten,
                      die benodigd is voor        1.      Het beheer van zowel analoge als digitale         KPI’s.                               zoals samengevat in
                      adequate                            overheidsinformatie voldoet aan toetsbare                                              de vier cruciale
                      verantwoording,                     eisen van een toe te passen                       Subjectief:                          thema’s
                      sluitende                           kwaliteitssysteem.                                - Interpretatie van het
                      bewijsvoering en                                                                      verbeterplan en het nakomen          Er is geen passend
                      historisch onderzoek,       2.      Zowel analoge als digitale                        van eerdere afspraken.               verbeterplan
                      zowel intern als in                 overheidsinformatie wordt in goede,               - Interpretatie van de te lopen      geformuleerd of
                      samenhang met                       geordende en toegankelijke staat                  risico’s door het niet (volledig)    voorzien en/of er
                      ketenpartners en                    gebracht.                                         voldoen aan de wettelijke eisen.     worden duidelijk
                      burgers.                                                                                                                   onaanvaardbare
                                                  3.      Zowel analoge als digitale                        Procesafspraken ten aanzien          risico’s gelopen
                                                          overheidsinformatie wordt tijdig vernietigd       van de beoordeling
                                                          dan wel overgebracht, openbaar gemaakt            - Het toezichtsrapport wordt         (zie bovenstaande
                                                          en beschikbaar gesteld.                           eerst ambtelijk besproken met        toelichting)
                                                                                                            vertegenwoordigers van de
                                                  4.      Zowel analoge als digitale                        beoordeelde overheid. Daarbij
                                                          overheidsinformatie wordt duurzaam                worden duidelijkheid,
                                                          beheerd en is geplaatst in daartoe                volledigheid en overeenkomst
                                                          geëigende beheer omgevingen.                      met de eigen visie                   Intensiteit toezicht
                                                                                                            besproken. Dit kan nog leiden tot    hoog .
                                              Ter onderbouwing worden de kritische prestatie indicatoren    aanpassing, alvorens het rapport
                                              (KPI’s), zoals die door de Vereniging van Nederlandse         officieel aan de zorgdrager wordt
                                              Gemeenten (VNG) zijn opgesteld voor de interne
                                                                                                            toegestuurd.
                                              verantwoording en beoordeling
                                                                                                            - Wanneer er voldoende
                                              (https://vng.nl/files/vng/nieuws_attachments/2013/20130418-
                                              verantwoording-kpi.pdf ), ingevuld.
                                                                                                            aanleiding is voor twijfel over de
                                                                                                            juistheid van aangeleverde
                                                                                                            informatie, blijkende uit




Jaarstukken 2018                                                                                                                                                         211
</pre>

====================================================================== Einde pagina 211 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 212 ======================================================================

<pre>                   calamiteiten, klachten en/of
                   berichten in de pers, kan bij
                   uitzondering worden besloten tot
                   de uitvoering van een
                   zogenaamde reality check. In dat
                   geval zal de toezichthouder zich
                   zelf ter plaatse op de hoogte
                   stellen van de feitelijke situatie.




Jaarstukken 2018                                         212
</pre>

====================================================================== Einde pagina 212 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 213 ======================================================================

<pre>        Domein      Belang toezicht            Informatie arrangement            Weging en beoordeling       Score
        Financiën   Het bevorderen van             - Begroting die voldoet aan   Objectief
                    financieel gezonde                het Besluit begroting en   Aan de hand van landelijk   Goed
                    gemeenten om taken                verantwoording (Bbv).      afgesproken criteria
                    (zowel autonoom als            - Begrotingswijzigingen.                                  Intensiteit toezicht: laag
                    medebewind) te                 - Jaarstukken.                Subjectief
                    kunnen uitvoeren               - Raadsstukken.               Interpretatie van de        Voor 2018 is repressief toezicht van
                    zonder dat (onnodig)           - Verordeningen ex. artikel   genomen maatregelen         toepassing. De p&c documenten voldoen
                    financiële problemen              212 en 213                 om begroting en             aan de wettelijke regelgeving.
                    op de collectiviteit van          Gemeentewet.               meerjarenramingen
                    gemeenten                                                    sluitend te maken
                    (Gemeentefonds)
                    worden afgewenteld.




        Domein      Belang toezicht            Informatie arrangement            Weging en beoordeling       Score




Jaarstukken 2018                                                                                                                                     213
</pre>

====================================================================== Einde pagina 213 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 214 ======================================================================

<pre>        Omgevingsrecht   Bescherming van mens       De hoofddocumenten van de            Objectief:                    Beoordeling is niet aangeleverd en
                         en natuur tegen schade     eigen beleidscyclus:                 - Aan de hand van de          ontbreekt. Beoordeling wordt na
                         en gevaar; kwaliteit van       - (meerjarig probleem of         criteria uit de Wabo, Wet     aanlevering in totaaloverzicht verwerkt.
                         de uitvoering van                   risico- analyse             VTH, het Bor en de Mor:
                         vergunningverlening,           - (meerjarig)                    o Beoordeling van de
                         nalevingstoezicht en                uitvoeringskader            werking van de beleids-
                         handhaving (milieu             - jaarlijks programma            en uitvoeringscyclus
                         bouwen en wonen)               - jaarlijks verslag              (BIG-8) op
                                                    En bij steekproef: de dossiers van   systeemniveau.
                                                    de organisatie (nalevingstoezicht)   o Beoordeling van de
                                                                                         uitwerking van de
                                                    Een bestuurlijk vastgestelde         beleids- en
                                                    zelfevaluatie                        uitvoeringscyclus naar
                                                                                         risicothema’s. Jaarlijks
                                                                                         worden een of enkele
                                                    Bestuurlijk vastgestelde             thema’s geselecteerd.
                                                    kwaliteitsverordening.               o Beoordeling of
                                                                                         kwaliteitsverordening
                                                    Bestuurlijk vastgesteld              bestuurlijk is vastgesteld.
                                                    verbeterplan (optioneel).
                                                                                         Subjectief:
                                                    Vanaf 1 januari 2015: er is een      - Interpretatie van de
                                                    bestuurlijk vastge-stelde            wijze waarop de
                                                    eindmeting.                          gemeente invulling geeft
                                                                                         aan de wettelijke criteria
                                                                                         en, voor zover van
                                                                                         toepassing, afspraken tot
                                                                                         verbetering.

                                                                                         Risicothema’s op het
                                                                                         gebied van het milieu:
                                                                                         - De asbestregelgeving




Jaarstukken 2018                                                                                                                                                  214
</pre>

====================================================================== Einde pagina 214 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 215 ======================================================================

<pre>                   door het toezicht op en
                   de handhaving van
                   sloopmeldingen en het
                   opsporen en tegengaan
                   van illegale
                   asbestverwijdering.
                   - De regelgeving met
                   betrekking tot
                   verontreinigde grond door
                   toetsing van meldingen
                   en toezicht op het gebruik
                   en de afvoer van
                   bouwstoffen.
                   - De regelgeving met
                   betrekking tot
                   brandveiligheid bij opslag
                   gevaarlijke stoffen door
                   het opnemen van de
                   juiste voorschriften in de
                   omgevingsvergunning en
                   het handhaven van deze
                   vergunning.
                   - Vergunningverlening en
                   handhaving van de
                   regelgeving met
                   betrekking tot risicovolle
                   inrichtingen.

                   Risicothema’s op het
                   gebied van bouwen:
                   - De regelgeving met
                   betrekking tot




Jaarstukken 2018                                215
</pre>

====================================================================== Einde pagina 215 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 216 ======================================================================

<pre>                   constructieve veiligheid
                   en brandveiligheid door
                   aandacht hiervoor bij
                   vergunningverlening en
                   handhaving.

                   Risicothema’s op het
                   gebied van
                   monumentenzorg (zie 1.3
                   Monumenten; dit
                   onderdeel wordt
                   opgepakt bij het IBT op
                   het toezichtdomein
                   Monumenten):
                   - Het hebben van een
                   actuele gemeentelijke
                   monumentenverordening
                   en een onafhankelijke en
                   deskundige
                   gemeentelijke
                   monumentencommissie.
                   - Deskundige uitvoering
                   van vergunningverlening
                   en handhaving ten
                   behoeve van het
                   aanbrengen van
                   wijzigingen aan
                   rijksmonumenten.

                   Speciale
                   aandachtspunten IBT
                   over 2018




Jaarstukken 2018                              216
</pre>

====================================================================== Einde pagina 216 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 217 ======================================================================

<pre>                   - Beoordeling of de
                   kwaliteitsverordening
                   VTH bestuurlijk is
                   vastgesteld en gestart is
                   met de uitvoering van
                   deze verordening.
                   - Uitvoering van audits
                   (als aanvulling op het
                   systeemtoezicht indien
                   geen of onvoldoende
                   inzicht is verkregen om
                   een oordeel te geven
                   over de gemeente over
                   het Omgevingsrecht).




Jaarstukken 2018                               217
</pre>

====================================================================== Einde pagina 217 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 218 ======================================================================

<pre>        BIJLAGE – Uitleg beoordeling

        Toezicht         Beoordeling groen (goed)       Beoordelingoranje              Beoordeling rood
        domein                                          (voldoende/matig)              (onvoldoende)
        Monumentenwet    Voldaan aan eisen              Nog niet of onvoldoende        Niet voldaan aan eisen
                         Erfgoedwet en Bro (3.1.6 lid   voldaan aan eisen              Ergoedwet.
                         2), voldaan aan eisen met      Erfgoedwet maar daar
                         betrekking tot                 wordt wel aan gewerkt.
                         vergunningverlening,
                         toezicht en handhaving
                         zoals gesteld in de wet VTH    -   Bestemmingsplannen
                         - Nieuw vast te stellen            nog niet voldoende         --Bestemmingsplannen voldoen
                         bestemmingsplannen                 Erfgoedwet-proof           niet aan de Erfgoedwet, Bro
                         actueel volgens Erfgoedwet         aangaande erfgoed als      ondanks inzet overleg en
                         en Bro.                            geheel of op               ruimtelijk planinstrumentarium
                         - Monumentencommissies             onderdelen                 door provincie.
                         en archeologisch                   (bijvoorbeeld alleen       -Geen adviezen gevraagd aan
                         deskundigen adequaat om            cultuurhistorie).          Monumentencommissie en/of
                         advies gevraagd.                   Gemeentelijk               archeologisch deskundigen
                                                            erfgoedbeleid nog in       - afwijking adviezen zonder
                                                            ontwikkeling.              motivatie
                                                        -   Monumentencommissi         -Cultuurhistorische waarden
                                                            es en archeologisch        (monumentale en/of
                                                            deskundigen                archeologische
                                                            onvoldoende adequaat       waarden/verwachtingen) gaan
                                                            om advies gevraagd         (ongezien) verloren
                                                        -   Cultuurhistorische
                                                            waarden
                                                            (monumentale en/of
                                                            archeologische
                                                            waarden) gaan soms
                                                            (ongezien) verloren

                         Intensiteit toezicht laag      Intensiteit toezicht           Intensiteit toezicht hoog (Rood).
                         (Groen).                       gemiddeld (Oranje).

        Huisvesting      Voldaan aan de                 Niet voldaan aan de            Niet voldaan aan de taakstelling
        statushouders    halfjaarlijkse taakstelling    halfjaarlijkse taakstelling    na afloop plan van aanpak
                                                                                       Huisvesting Statushouders

                         1) Gemeente heeft voldaan      Niet voldaan aan de            - Na afloop plan van aanpak
                         aan de laatste taakstelling    taakstelling en de             Huisvesting Statushouders heeft
                         en heeft geen achterstand of   achterstand is niet meer       de gemeente de halfjaarlijkse
                         loopt hierop in.               dan 100% van deze              taakstelling niet gehaald en/of er
                                                        taakstelling.                  is nog een achterstand.
                         2) Niet voldaan aan de
                         laatste taakstelling met een   Uitvoering toezicht door
                         maximale afwijking hierop      middel van
                         van 15% of 1 statushouder.     interventieladder fase 1 tot
                                                        en met fase 3, waarbij de




Jaarstukken 2018                                                                                                   218
</pre>

====================================================================== Einde pagina 218 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 219 ======================================================================

<pre>                                                  laatste fase bestaat uit:
                                                  a) GS overleggen met
                                                      B&W door middel van
                                                      een brief waarin B&W
                                                            de
                                                      een 2 kanstermijn
                                                      wordt geboden van 1
                                                      taakstellingsperiode.
                                                  b) Gemeente stelt een
                                                      plan van aanpak
                                                      Huisvesting
                                                      Statushouders op, met
                                                      een maximale looptijd
                                                      van 2
                                                      taakstellingsperiodes,
                                                      dat door B&W is
                                                      goedgekeurd. Na
                                                      afloop looptijd plan van
                                                      aanpak dient gemeente
                                                      ‘groen’ te zijn.

                      Intensiteit toezicht laag   Intensiteit toezicht           Intensiteit toezicht hoog.
                                                  gemiddeld.
                                                                                          de
        Ruimtelijke   Voldaan aan eisen Wro.      Niet voldaan aan eisen         Na de ‘2 kanstermijn’ niet
        ordening                                  Wro.                           voldaan aan de taakstelling

                      - Bestemmingsplannen        - Bestemmingsplannen           Niet voldaan aan de taakstelling
                      (bijna) actueel.            niet allemaal actueel c.q.     en de achterstand is nauwelijks
                                                  ‘jonger’ dan tien jaar oud.    gereduceerd of zelfs verder
                                                                                                       de
                      - Actuele Structuurvisie    Met name status                opgelopen n.a.v. de ‘2 kansen
                      aanwezig                    Bestemmingsplan                termijn’.
                                                  Buitengebied weegt zwaar.
                                                  Dat plannen in concreet in
                                                  voorbereiding/ procedure       Uitvoering toezicht door middel
                                                  zijn, geeft geen reden tot     van interventieladder fase 4 tot
                                                  plaatsing in het ‘groen’.      en met fase 6 (in de
                                                                                 plaatstreding).
                                                  - Structuurvisie niet          - GS voeren overleg met B&W.
                                                  actueel, dan wel nog niet      - GS besluiten om wel of niet
                                                  vastgesteld. Dat visies           om in de plaats te treden.
                                                  concreet in voorbereiding/
                                                  procedure zijn, geeft geen
                                                  reden tot plaatsing in het
                                                  ‘groen’.

                                                  Uitvoering toezicht via
                                                  interventieladder fase 1 tot
                                                  en met fase 3 dat bestaat
                                                  uit:
                                                       - GS overleggen
                                                          met B&W door




Jaarstukken 2018                                                                                              219
</pre>

====================================================================== Einde pagina 219 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 220 ======================================================================

<pre>                                                            middel van een
                                                            brief waarin B&W
                                                                  de
                                                            een 2
                                                            kanstermijn wordt
                                                            geboden van 6
                                                            maanden.

                                                    Gemeente overlegt binnen
                                                    6 maanden gegevens over
                                                    de termijn waarbinnen zij
                                                    de verplichtingen van de
                                                    Wro zal nakomen. In elk
                                                    geval moeten daarbij
                                                    binnen 1 jaar concrete
                                                    resultaten kunnen worden
                                                    overgelegd. De raad moet
                                                    het betrokken zijn bij de
                                                    verbeteringsslag.



                      Intensiteit toezicht laag     Intensiteit toezicht          Intensiteit toezicht hoog (Rood).
                      (Groen).                      gemiddeld (Oranje).
        Archiefzorg   Er wordt voldaan aan alle     Er wordt niet voldaan         Er wordt niet voldaan aan alle
                      wettelijke vereisten bij de   aan alle wettelijke           wettelijke vereisten, zoals
                      4 cruciale thema’s.           vereisten bij de 4            samengevat in de vier cruciale
                                                    cruciale thema’s              thema’s

                                                    Er is een passend             Er is geen passend verbeterplan
                                                    verbeterplan en/of er is      geformuleerd of voorzien en/of er
                                                    voldoende aannemelijk         worden duidelijk onaanvaardbare
                                                    gemaakt dat het te lopen      risico’s gelopen
                                                    risico aanvaardbaar is.




                      Intensiteit toezicht laag     Intensiteit toezicht          Intensiteit toezicht hoog (Rood).
                      (Groen).                      gemiddeld (Oranje).
        Financiën     Goed                          Voldoende/matig               Onvoldoende
                      Voldaan aan eisen             Deels wel en deels niet       Niet voldaan aan eisen
                      Gemeentewet                   voldaan aan eisen             Gemeentewet
                      1. Geraamde structurele       Gemeentewet                   1. Geraamde structurele
                          uitgaven en inkomsten     1. Geraamde structurele           uitgaven en inkomsten zijn
                          voor het begrotingsjaar       uitgaven en inkomsten         niet in evenwicht en,
                          in evenwicht en,              voor het begrotingsjaar   2. Meerjarenraming maakt niet
                      2. Uit meerjarenraming is         zijn in evenwicht. Uit        aannemelijk dat dit
                          aannemelijk dat dit           meerjarenraming is            evenwicht wordt hersteld.
                          evenwicht wordt               nog niet aannemelijk      3. Ook kan er sprake zijn van




Jaarstukken 2018                                                                                              220
</pre>

====================================================================== Einde pagina 220 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 221 ======================================================================

<pre>                            gecontinueerd en,              dat dit evenwicht              één of meer bestuurlijk
                         3. Er is, voor zover              behouden blijft, of,           relevante onderwerpen die
                            bekend, geen sprake         2. Geraamde structurele           de financiële positie nadelig
                            van bestuurlijke               uitgaven en inkomsten          kunnen beïnvloeden. Hierbij
                            relevante onderwerpen          zijn niet in evenwicht.        kan gedacht worden aan de
                            die de financiële positie      Uit de                         jaarrekening, het
                            substantieel nadelig           meerjarenraming is             weerstandsvermogen, de
                            kunnen beïnvloeden.            aannemelijk dat dit            grondexploitatie, het
                            Hierbij kan gedacht            evenwicht wordt                onderhoud kapitaalgoederen
                            worden aan de                  hersteld, en/of,               of andere onderwerpen.
                            jaarrekening, het           3. Er is sprake van één of        Deze onderwerpen
                            weerstandsvermogen,            meer bestuurlijk               onderbouwen mede de
                            de grondexploitatie of         relevante onderwerpen          kleuring.
                            andere onderwerpen             die de financiële
                                                           positie nadelig kunnen
                                                           beïnvloeden.



                         Intensiteit toezicht: laag     Intensiteit toezicht:         Intensiteit toezicht: hoog
                                                        gemiddeld

                         -  begroting vergt geen        -   begroting vergt geen      -  instelling preventief toezicht
                            goedkeuring                     goedkeuring.              -  goedkeuring
                         - regulier ambtelijk           -   Verdiepingsvragen            begroting/begrotingswijziging
                            contact (< 2 x per jaar).       rondom meerjarige            en noodzakelijk
                         - Monitoren                        financiële problematiek   - besluit toezicht op maat
                            begrotingswijizigingen      -   Intensivering ambtelijk   - intensivering ambtelijk en
                         - Themaonderzoeken                 en bestuurlijk contact       bestuurlijk contact (> 5 x per
                         - Onderzoek                        (2-5 x per jaar)             jaar)
                            programmarekening met       -   Monitoren van             - verdiepingsvragen rondom
                            accountantsverslag              herstelmaatregelen/be        financiële problematiek
                         Opvragen nota’s                    grotingswijzigingen       - afspraken rondom termijn
                            deelonderwerpen             -   Het zijn van                 herstel
                            financiële positie              sparringpartner           - monitoren van
                                                        -   Themaonderzoeken             herstelmaatregelen
                                                        -   Onderzoek                 - het zijn van sparringpartner
                                                            programmarekening         - themaonderzoeken
                                                            met                       - Onderzoek
                                                            accountantsverslag           programmarekening met
                                                                                         accountantsverslag
                                                        Opvragen nota’s               - Opvragen nota’s
                                                        deelonderwerpen                  deelonderwerpen financiële
                                                        financiële positie               positie
                                                                                      Facultatief: het houden van een
                                                                                      begrotingsscan (i.s.m. BZK)

        Omgevingsrecht   Inzicht in                     Onvoldoende inzicht in        Weinig tot geen inzicht in
                         nalevingstoezicht.             nalevingstoezicht.            nalevingstoezicht.

                         De gemeente heeft alle         De gemeente heeft een of      De gemeente heeft meerdere of




Jaarstukken 2018                                                                                                   221
</pre>

====================================================================== Einde pagina 221 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 222 ======================================================================

<pre>                   vereisten op orde/er is         meerdere van de vereisten       geen van de vereisten op orde of
                   inzicht in nalevingstoezicht.   niet op orde.                   laat onvoldoende verbetering
                                                                                   zien na interventie.
                   * Actueel beleid                Beleid en/of probleem- en
                   (vergunningen-en                risicoanalyse is niet           Geen beleid en/of probleem- en
                   handhavingsbeleid inclusief     actueel (>4 jaar) of            risicoanalyse. Belangrijke risico’s
                   veiligheid, bouwplantoetsing,   incompleet                      worden niet onderkend.
                   bodembeleid en probleem-
                   en risicoanalyse (<4 jaar) is   Beleid bevat geen doelen        Gemeente heeft geen
                   beschikbaar voor GS.            en of prioriteiten,             (vastgesteld) jaarprogramma of
                                                   ambitieniveau is niet in lijn   pas na 1 maart vastgesteld door
                   * Beleid bevat doelen en        met capaciteit.                 B&W, aangeboden aan de raad
                   prioriteiten                                                    en beschikbaar voor GS.
                                                   Beleid en/of probleem- en
                   * Beleid en probleem- en        risicoanalyse besteedt          Gemeente heeft geen begrijpelijk
                   risico analyse besteedt         geen of onvoldoende             programma.
                   aandacht aan Wabo               aandacht aan onderkende
                   risicothema’s.                  Wabo-risico’s.                  Op vele punten voldoet de
                                                                                   beleidscyclus niet aan de
                   Voor 1 januari is vth           Jaarprogramma roept             wettelijke eisen.
                   programma aan de raad           vragen op (onduidelijk hoe
                   aangeboden en aan GS            het programma is                De stukken bevatten ernstige
                   gestuurd                        afgestemd op de                 omissies ten opzichte van wat in
                                                   onderkende Wabo- en             Wabo, Wet VTH, Bor en Mor
                   Voor 1 april (dan wel samen     gemeentespecifieke              wordt vereist.
                   met jaarrekening voor 15        risico’s). Geen of
                   juli) is het jaarverslag vth    onduidelijke relatie met        Gemeente heeft niet genoeg of
                   aan de raad aangeboden en       beleidsdoelen, prioriteiten     onvoldoende gekwalificeerde
                   aan GS gestuurd.                en evaluatie vorig              mensen om programma uit te
                   Doelen en normen zijn           programma voor wat              voeren (ambitieniveau is te
                   behaald volgens eisen in        betreft risicovolle taken.      hoog).
                   Wabo, Bor en Mor. Er is         Beschikbare middelen zijn
                   sprake van een consistent       onvoldoende voor                Gemeente heeft geen
                   programma met voldoende         uitvoering programma.           jaarverslag of pas na 1
                   operationele doelen,            Informatie over                 september aangeboden aan de
                   afwijkingen zijn begrijpelijk   systematiek en                  raad en beschikbaar voor GS.
                   geformuleerd.                   werkzaamheden voor het
                   Jaarverslag bevat conclusies    actueel houden van              De kwaliteitsverordening is niet
                   over mate van uitvoering ,      vergunningen ontbreekt of       vastgesteld.
                   bijdrage aan beleidsdoelen,     is onduidelijk.
                   de beheersing van risico’s
                   en of beleid, prioriteiten en   Jaarverslag is niet tijdig
                   /of programma bijgesteld        beschikbaar. Verslag is
                   dienen te worden.               niet op 1 april, of samen
                   In Jaarprogramma zijn voor      met jaarrekening op 15 juli,
                   wat betreft                     maar wel voor 1
                   vergunningverlening             september aangeboden
                   systematiek en werkzaam-        aan de raad en
                   heden voor actueel houden       beschikbaar voor GS.
                   voor risicovolle activiteiten   Jaarverslag roept vragen




Jaarstukken 2018                                                                                               222
</pre>

====================================================================== Einde pagina 222 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 223 ======================================================================

<pre>                   beschreven.                   op.
                   De kwaliteitsverordening is   De kwaliteitsverordening is
                   vastgesteld.                  niet vastgesteld.




                   Intensiteit toezicht laag     Intensiteit toezicht          Intensiteit toezicht hoog (Rood).
                   (Groen).                      gemiddeld (Oranje).




Jaarstukken 2018                                                                                           223
</pre>

====================================================================== Einde pagina 223 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 224 ======================================================================

<pre>    E. Overzicht beleidsindicatoren

    De bron en de waarde van de indicator staan op www.waarstaatjegemeente.nl (maart 2019). Hier kan de waarde van Emmen vergeleken worden met die van
    andere gemeenten.
      Indicator
    opgenomen in
                                                                                  Jaar-
    programma (-
                           Indicator           eenheid       periode   waarde   rekening         bron                                omschrijving
        niet in
                                                                                  2017
     programma
     opgenomen)
                                                                                                                De som van het aantal personen van 0 tot 20 jaar en 65
                                                                                           CBS - Bevolkings-
           -          Demografische druk           %          2018      76,2      75,3                          jaar of ouder in verhouding tot de personen van 20 tot
                                                                                              statistiek
                                                                                                                                         65 jaar.
                                                                                                               Onder een baan wordt een vervulde positie verstaan. Dit
                                                                                           CBS Bevolkings-
                                                                                                                        betreffen zowel fulltimers, parttimers als
                                               per 1.000                                   statistiek / LISA -
           -                 Banen                            2017     558,1     675,8                          uitzendkrachten. De indicator betreft het aantal banen
                                              inw 15-74jr                                   bewerking ABF
                                                                                                                 per 1.000 inwoners in de leeftijd van 15 tot en met 74
                                                                                               Research
                                                                                                                                           jaar.
                                                                                           CBS Bevolkings-
                                               per 1.000                                   statistiek / LISA - Het aantal vestigingen van bedrijven, per 1.000 inwoners
           -              Vestigingen                         2017       96      115,2
                                              inw 15-74jr                                   bewerking ABF                     in de leeftijd van 15-74 jaar.
                                                                                               Research
                                                                                                                   De functiemengingsindex (FMI) weerspiegelt de
                                                                                           CBS BAG / LISA -
                                                                                                                 verhouding tussen banen en woningen, en varieert
           -            Functiemenging             %          2017      48,2      48,4      bewerking ABF
                                                                                                               tussen 0 (alleen wonen) en 100 (alleen werken). Bij een
                                                                                              Research
                                                                                                                 waarde van 50 zijn er evenveel woningen als banen.
                                              aantal per
          3              Winkeldiefstal         1.000         2017      2,1       2,3           Politie            Het aantal winkeldiefstallen per 1.000 inwoners.
                                              inwoners
                                              aantal per
          3            Diefstal uit woning      1.000         2017      2,2       2,6           Politie        Het aantal diefstallen uit woningen, per 1.000 inwoners.
                                              inwoners
                                                                                                                    Het aantal geweldsmisdrijven. Voorbeelden van
                                              aantal per                                                               geweldsmisdrijven zijn seksuele misdrijven,
           -          Geweldsmisdrijven         1.000         2017       6        5,9           Politie           levensdelicten zoals moord en doodslag en dood en
                                              inwoners                                                         lichamelijk letsel door schuld (bedreiging, mishandeling,
                                                                                                                                          etc.).
                                              aantal per                                                            Hieronder vallen brandstichting, alle vormen van
           -               Vernieling           1.000         2017      5,8       5,2           Politie             vernieling en misdrijven tegen de openbare orde
                                              inwoners                                                                           en het openbaar gezag.
                                                                                                                   Jongeren van 12 tot 18 jaar die een licht strafbaar
                                              aantal per
                                                                                                                       vergrijp plegen, worden door de politie of
           -           Verwijzingen Halt      10.000 inw      2017      104       122        Bureau Halt
                                                                                                                leerplichtambtenaren naar Bureau Halt verwezen voor
                                                12-17jr
                                                                                                                                een passende Halt-straf.

                          Voortijdige                                                                          Het percentage van het totaal aantal leerlingen (12 - 23
                                                             2016-
          4          schoolverlaters totaal        %                    2,2       1,7       DUO/Ingrado              jaar) dat voortijdig, dat wil zeggen zonder
                                                             2017
                         (VO + MBO)                                                                                    startkwalificatie, het onderwijs verlaat.
                                                                                                                  Van absoluut verzuim is sprake als een leerplichtige
                                                                                                                jongere tussen de 5 en 16 jaar of een jongere van 16 of
                                                                                                                   17 jaar die valt onder de kwalificatieplicht niet is
                                               per 1.000                                                       ingeschreven op een school en ook niet vrijgesteld is van
          4            Absoluut verzuim                       2017      1,08      0,69      DUO/Ingrado
                                              inw. 5-18 jr                                                                       de inschrijvingsplicht.
                                                                                                                     De cijfers van Ingrado hebben betrekking op
                                                                                                                 schooljaren. De periodeaanduiding "2017" staat voor
                                                                                                                                schooljaar "2016/2017".

                                                                                                                Van relatief verzuim is sprake als een op een school
                                               per 1.000                                                         ingeschreven leer- of kwalificatieplichtige jongere
          4             Relatief verzuim                      2017     23,47     21,13      DUO/Ingrado
                                              inw. 5-18 jr                                                     ongeoorloofd afwezig is. De periodeaanduiding "2017"
                                                                                                                        staat voor schooljaar "2016/2017".




Jaarstukken 2018                                                                                                                                                           224
</pre>

====================================================================== Einde pagina 224 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 225 ======================================================================

<pre>                                               aantal per
                                                                                        ABF - Systeem
         -          Nieuwbouw woningen           1.000        2016      2,1    2,4                                      Het aantal nieuwbouwwoningen.
                                                                                       Woningvoorraad
                                               woningen
                                                                                                            Niet gescheiden ingezameld restafval dat te groot of te
                      Fijn huishoudelijk         kg per                                CBS - Statistiek
         5                                                    2016      270    270                            zwaar is om op dezelfde wijze als het huishoudelijk
                           restafval            inwoner                               Huishoudelijk afval
                                                                                                                       restafval te worden aangeboden.
                        Hernieuwbare                                                   Rijkswaterstaat -
         -                                         %          2017      5,4    1,6
                         elektriciteit                                                 Klimaatmonitor
                                                                                        Verwey Jonker
                   Jongeren met delict voor                                                                 Het percentage jongeren (12-21 jaar) dat met een delict
         -                                         %          2015      1,38   1,38        Instituut -
                           rechter                                                                                      voor de rechter is verschenen.
                                                                                        Kinderen in Tel
                                                                                                             Het percentage jongeren tot 18 jaar met jeugdhulp ten
                                               % van alle     eerste
                                                                                         CBS - Beleids-       opzicht van alle jongeren tot 18 jaar. Jeugdhulp is de
         -         Jongeren met jeugdhulp       jongeren     halfjaar   13,2   10,7
                                                                                       informatie Jeugd      hulp en zorg zoals deze bedoeld en beschreven is in de
                                               tot 18 jaar     2018
                                                                                                                                 Jeugdwet (2014).
                                                                                                              Het percentage jongeren (12-22 jaar) met een
                                                                                                            jeugdreclasseringsmaatregel ten opzichte van alle
                                                              eerste                        CBS -             jongeren (12-22 jaar). Jeugdreclassering is een
                        Jongeren met
         -                                         %         halfjaar   0,5    0,6    Beleidsinformatie combinatie van begeleiding en controle voor jongeren
                      jeugdreclassering
                                                               2018                         Jeugd       vanaf 12 jaar, die voor hun 18e verjaardag met de politie
                                                                                                        in aanraking zijn geweest en een proces-verbaal hebben
                                                                                                                                 gekregen.
                                                                                                            Jongeren met jeugdbescherming betreft jongeren tot 18
                                                              eerste
                        Jongeren met                                                     CBS - Beleids-        jaar die op enig moment in de verslagperiode een
         -                                         %         halfjaar   1,3    1,2
                      jeugdbescherming                                                 informatie Jeugd      maatregel door de rechter dwingend opgelegd hebben
                                                               2018
                                                                                                                                  gekregen.
                                                                                        Gezondheids-
                                                                                           monitor      Het percentage niet-wekelijks sporters t.o.v. bevolking
         -             % Niet-sporters             %          2016      63,2   63,2    volwassenen (en van 19 jaar en ouder. Bevolking van 19 jaar en ouder dat
                                                                                      ouderen), GGD’en,    niet minstens één keer per week aan sport doet.
                                                                                         CBS en RIVM

                                                                                        CBS - Arbeids-      Het percentage van de werkzame beroepsbevolking ten
         -         Netto arbeidsparticipatie       %          2017      61,3   59,9
                                                                                          deelname              opzichte van de (potentiële) beroepsbevolking.

                                                                                                             Het aantal personen met een uitkering op grond van de
                                                                                                                  Wet werk en bijstand (WWB, t/m 2014) en de
                                                            eerste
                                                per 1.000                                   CBS -             Participatiewet (vanaf 2015). De uitkeringen (leefgeld)
         -           Bijstandsuitkeringen                  halfjaar     52,1   55,4
                                               inw 18jr eo                             Participatiewet      aan personen in een instelling, de elders verzorgden, zijn
                                                             2018
                                                                                                                niet inbegrepen. Ook de uitkeringen aan dak- en
                                                                                                                          thuislozen zijn niet inbegrepen.

                                                aantal per eerste
                     Aantal re-integratie-                                                  CBS -               Het aantal reintegratievoorzieningen, per 1.000
         -                                        1.000    halfjaar     30,6   36,4
                       voorzieningen                                                   Participatiewet               inwoners in de leeftijd van 15-74 jaar
                                               inw.15-74jr 2018

                                                                                                                 Aantal per 1.000 inwoners in de betreffende
                                                                                                              bevolkingsgroep. Een maatwerkarrangement is een
                                                              eerste                    CBS - Monitor
                   Wmo-cliënten met een        per 1.000                                                      vorm van specialistische ondersteuning binnen het
         -                                                   halfjaar   83     96      Sociaal Domein
                   maatwerk-arrangement          inw                                                         kader van de Wmo. Voor de Wmo-gegevens geldt dat
                                                               2018                         WMO
                                                                                                                het referentiegemiddelde gebaseerd is op 327
                                                                                                                          deelnemende gemeenten.
                                                                                       Verwey Jonker
                                                                                                             Percentage kinderen tot 18 jaar die in een gezin leven
         -         % Kinderen in armoede           %          2015      8,87   8,87       Instituut -
                                                                                                               dat van een bijstandsuitkering moet rondkomen.
                                                                                       Kinderen in Tel
                        Woonlasten
                                                                                                            Het gemiddelde totaalbedrag in euro's per jaar dat een
         10            éénpersoons-               euro        2018      716    725    COELO, Groningen
                                                                                                               éénpersoonshuisouden betaalt aan woonlasten.
                        huishouden
                        Woonlasten
                                                                                                            Het gemiddelde totaalbedrag in euro's per jaar dat een
         10            meerpersoons-              euro        2018      750    759    COELO, Groningen
                                                                                                              meerpersoonshuisouden betaalt aan woonlasten.
                        huishouden
                                                                                       CBS - Statistiek
         10        WOZ-waarde woningen          dzd euro      2018      150    147        Waarde                  De gemiddelde WOZ waarde van woningen.
                                                                                      Onroerende Zaken




Jaarstukken 2018                                                                                                                                                         225
</pre>

====================================================================== Einde pagina 225 =================================================================

<br><br>