<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Mkba oliewinning
Schoonebeek
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>    Mkba oliewinning Schoonebeek




    Dit rapport is geschreven door:
    Martijn Blom, Martha Deen en Daan Juijn (CE Delft)
    Met medewerking van TNO AGE


    Delft, CE Delft, oktober 2022


    Publicatienummer: 22.220267.149


    Opdrachtgever:TNO Utrecht


    Alle openbare publicaties van CE Delft zijn verkrijgbaar via www.ce.nl


    Meer informatie over de studie is te verkrijgen bij de projectleider Martijn Blom (CE Delft)


    © copyright, CE Delft, Delft



     CE Delft
     Committed to the Environment


     CE Delft draagt met onafhankelijk onderzoek en advies bij aan een duurzame samenleving. Wij zijn toon-
     aangevend op het gebied van energie, transport en grondstoffen. Met onze kennis van techniek, beleid en
     economie helpen we overheden, NGO’s en bedrijven structurele veranderingen te realiseren. Al meer dan
     40 jaar werken betrokken en kundige medewerkers bij CE Delft om dit waar te maken.




1   220267 - Mkba oliewinning Schoonebeek – Oktober 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>    Inhoud
    Samenvatting                                                      4


1   Inleiding                                                         7
    1.1 Aanleiding                                                    7
    1.2 Doel van deze studie                                          8
    1.3 Wat is een mkba?                                              8
    1.4 Afbakening                                                    8
    1.5 Leeswijzer                                                    9


2   Probleemanalyse en alternatieven                                  10
    2.1 Inleiding                                                     10
    2.2 Probleemanalyse                                               10
    2.3 Nulalternatief                                                11
    2.4 Beleidsalternatieven                                          12
    2.5 Conclusie                                                     13


3   Aanpak                                                            14
    3.1 Inleiding                                                     14
    3.2 Aanpak op hoofdlijnen                                         14
    3.3 Welvaartseffecten op een rij                                  14
    3.4 Alternatieve aanwending van lege gasvelden en flexibiliteit   16
    3.5 De rol van de WLO-scenario’s                                  17
    3.6 Algemene uitgangspunten                                       18


4   Directe financiële effecten                                       19
    4.1 Inleiding                                                     19
    4.2 Bepaling van het financiële effect in deze mkba               19
    4.3 Directe opbrengsten oliewinning                               20
    4.4 Kostencomponenten en winningsduur                             23
    4.5 Kosten per alternatief                                        24
    4.6 Financiële effecten per alternatief                           25
    4.7 Conclusie                                                     26


5   Indirecte financiële effecten                                     27
    5.1 Inleiding                                                     27
    5.2 Effecten op werkgelegenheid                                   27
    5.3 Effecten op woningmarkt                                       29
    5.4 Conclusie                                                     30


6   Externe effecten                                                  31
    6.1 Inleiding                                                     31
    6.2 Effecten op voorzieningszekerheid                             31
    6.3 Klimaateffecten                                               32
    6.4 Geïnternaliseerde klimaatkosten                               35



2   220267 - Mkba oliewinning Schoonebeek – Oktober 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>    6.5 Geluidseffecten                                    36
    6.6 Effecten op droogte                                36
    6.7 Effecten op luchtkwaliteit                         38
    6.8 Effecten op waterkwaliteit                         39
    6.9 Effecten op seismiciteit en grondstabiliteit       41
    6.10 Conclusie                                         44


7   Uitkomsten nationaal en regionaal                      45
    7.1 Inleiding                                          45
    7.2 Totaalsaldo op nationaal niveau                    45
    7.3 Totaalsaldo op lokaal niveau                       46
    7.4 Gevoeligheidsanalyses                              47
    7.5 Conclusie                                          48


8   Conclusie                                              49


A   Bibliografie                                           52


B   Verkenning van bodemrisico’s                           53
    B.1 Analyse risico’s grondwaterbereik                  53
    B.2 Analyse seismische risico en bodemdaling           54




3   220267 - Mkba oliewinning Schoonebeek – Oktober 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>    Samenvatting
    Inleiding
    De Tweede Kamer heeft de regering via de motie Bromet gevraagd om een maatschap-
    pelijke kosten- en batenanalyse (mkba) uit te voeren naar de oliewinning in Schoonebeek.
    Via de motie Kröger wordt de regering ook gevraagd om in de mkba rekening te houden met
    de recente ontwikkelingen rondom gas en de situatie in Oekraïne.
    Het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK) heeft TNO gevraagd om in
    samenwerking met een extern adviesbureau de mkba op te stellen. TNO heeft aan CE Delft
    gevraagd de mkba uit te voeren als onderaannemer.

    In de motie wordt daarnaast specifiek aandacht gevraagd voor de lokale belangen van
    Twente en Drenthe en de belangen van toekomstige generaties. Binnen deze mkba staan de
    langetermijneffecten voor Nederland en de regio Twente en Drenthe centraal. Hierbij is
    uitgegaan van het begrip ‘brede welvaart’. Dit betekent dat naast de financiële effecten
    van oliewinning ook effecten op leefomgeving, arbeidsmarkt, klimaat, milieu en bodem
    meegenomen zijn. Effecten van oliewinning op grondwater en aardbevingen zijn kwalitatief
    bepaald.


    Alternatieven
    Er zijn vijf verschillende projectalternatieven voor olieproductie en verwerkingsroutes van
    oliewinning in Schoonebeek. Daarin is gekeken of voortzetting van oliewinning maat-
    schappelijk rendabel is en welke verwerkingsroute voor het productiewater de meeste
    baten oplevert voor Nederland en de regio.
    0. Nulalternatief: dit betreft voortzetting van de olieproductie tot 2040 met beperkte
        injectiecapaciteit van het productiewater via de bestaande injectieputten in Twente.
    1. Verplaatsingsalternatief: hierin wordt de injectie met dezelfde scheidingstechniek
        voortgezet, maar vindt vanaf 2025 plaats in de nabijheid van Schoonebeek.
    2. Vastzoutalternatief: een nieuwe waterzuiveringsinstallatie wordt gebouwd, waarbij het
        productiewater volledig wordt gezuiverd. Het schone zoetwater kan worden geloosd op
        oppervlaktewater, terwijl er een grote hoeveelheid vast zout, zonder nuttige inzet-
        mogelijkheden overblijft.
    3. Circulair alternatief: het productiewater wordt gezuiverd en gescheiden in een schone
        zoetwaterstroom die wordt hergebruikt voor stoomgeneratie, en een ingedikte zout-
        waterstroom (‘brijn’) die wordt geïnjecteerd.
    4. Stopalternatief: hier wordt de oliewinning in Schoonebeek binnen twee jaar definitief
        beëindigd.


    Uitkomsten
    Tabel 1 laat de resultaten van de mkba zien op nationaal niveau. De verschillende alter-
    natieven worden hierbij afgezet tegen twee economische achtergrondscenario’s: WLO-Hoog
    (hoge economische groei en relatief ambitieus klimaatbeleid) en WLO-Laag (lage
    economische groei en weinig ambitieus klimaatbeleid).




4   220267 - Mkba oliewinning Schoonebeek – Oktober 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>               Tabel 1 – Eindsaldo van de mkba en verdeling over de verschillende posten

    Welvaartseffecten             WLO-Laag (€ miljoenen t.o.v. nulalternatief)       WLO-Hoog (€ miljoenen t.o.v. nulalternatief)
                              Verplaatsing   Vast zout   Circulair    Stoppen    Verplaatsing   Vast zout   Circulair    Stoppen
    Directe financiële                872         562         799         -603           349          -13        263         -213
    effecten
    Luchtvervuiling                     -1          -1         -1          15              -2          0          -2          14
    Klimaat                            28          25          27          -16           112          98         108          -32
    Droogte                             0           0           0           0              0           0           0           0
    Voorzieningszekerheid               0           0           0          42              -3          3          -3          39
    Woningmarkt                         0           0           0           2              0           0           0           2
    Werkgelegenheid                     0           0           0           0              0           0           0           0
    Lekkagerisico's (na                  -        -/--           -          0               -        -/--           -          0
    maatregelen)
    Seismische risico's (na              -          0            -          0               -          0            -          0
    maatregelen)
    Geluid                              0           0           0           0              0           0           0           0
    Totaalsaldo                  899 + PM    586 +PM     825 + PM    -560 + PM      456 + PM     88 + PM    366 + PM    -190 + PM
               PM betekent dat het betreffende welvaartseffect niet is gekwantificeerd

               De volgende conclusies kunnen uit de nationale mkba worden getrokken:
               — Stoppen met oliewinning in Schoonebeek (Alternatief 4) leidt tot fors welvaartsverlies
                   voor Nederland. Het continueren van oliewinning verdient de voorkeur vanuit een breed
                   welvaartsbegrip, waarbij een adequate oplossing zal moeten worden gevonden voor de
                   beperkte injectiecapaciteit van het productiewater. Beide zijn onlosmakelijk met elkaar
                   verbonden: de injectiecapaciteit heeft direct invloed op het oliewinningstempo.
               — Directe financiële effecten spelen een grote rol in het welvaartssaldo. Oliewinning
                   levert de Nederlandse staat via EBN veel geld op. De directe opbrengsten van olie-
                   winning in Schoonebeek zijn groter in scenario’s met hoge olieprijzen. Dit betreft WLO-
                   Laag, dat gekenmerkt wordt door een relatief sterke vraag naar fossiele brandstoffen.
                   Daarentegen neemt de vraag naar fossiele brandstoffen af door steviger internationaal
                   klimaatbeleid in WLO-Hoog. Echter, ook in dit scenario is de olieprijs voldoende om de
                   voorzetting van oliewinning economisch en vanuit brede welvaart aantrekkelijk te
                   maken.
               — De klimaateffecten vormen de belangrijkste gekwantificeerde externe kostenpost.
                   De welvaartseffecten van lekkage en bodemrisico’s hebben we enkel kwalitatief
                   beschreven. We verwachten echter dat deze effecten beperkt zullen zijn. Op basis van
                   onze onzekerheidsverkenningen concluderen we dat het uiterst onwaarschijnlijk is dat
                   de lekkage- en bevingsrisico’s die samenhangen met de oliewinning in Schoonebeek het
                   mkba-saldo significant doen veranderen. Onze analyses laten zien dat de schade in
                   termen van aardbevingen, bodemdaling en vervuiling in de tientallen miljarden euro’s
                   dienen te lopen om het positieve saldo te doen kantelen.
               — Zowel in WLO-Hoog als WLO-Laag leidt het verplaatsingsalternatief (Alternatief 1) tot de
                   grootste welvaartstoename, op de voet gevolgd door het circulaire alternatief
                   (Alternatief 3). Het vastzoutalternatief (Alternatief 2) scoort vanwege de hoge
                   operationele kosten voor de zoutlozing en de additionele investeringskosten beduidend
                   minder goed.
               — Het stopalternatief (Alternatief 4) leidt tot een negatief saldo: vergeleken met het
                   nulalternatief leidt beëindiging van de oliewinning in Schoonebeek tot forse welvaarts-
                   verliezen.
               — Waterinjectie onttrekt water uit de kringloop: ongeveer 0,02% van het nationale
                   watertekort in de huidige zomer. Bij het circulaire alternatief speelt dit niet. Dit leidt
                   tot een beperkte batenpost in de vorm van verminderde droogteschade van minder dan
                   een miljoen euro.


5              220267 - Mkba oliewinning Schoonebeek – Oktober 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>    Naast de nationale mkba is in de analyse ook gekeken naar de verdeling hiervan voor de
    regio’s Schoonebeek en Twente:
    — In een analyse voor de regio’s Schoonebeek en Twente is gekeken naar de verdeling van
        kosten en baten over nationale en regionale actoren. Financiële effecten van olie-
        winning zijn voor rijksoverheid, terwijl milieu- bodem- en grondwaterrisico’s en droog-
        terisico’s toevallen aan regionale actoren. Klimaateffecten treden wereldwijd op
        en zijn niet specifiek voor rijksoverheid of regio. Leveringszekerheidseffecten van gas
        vallen toe aan het Rijk en in mindere mate aan regio’s1. Ten slotte zijn er effecten als
        werkgelegenheid, huurinkomsten van percelen (winning en injectie) en ozb-inkomsten
        die uitsluitend toevallen aan lokale actoren.
    — De uitkomsten van de analyse op lokaal niveau zijn minder eenduidig. Het stop-
        alternatief (Alternatief 4) leidt tot het grootste gekwantificeerde welvaartseffect, maar
        de lekkage- en seismische risico’s zouden deze conclusie kunnen veranderen.




    ________________________________
    1
        In het saldo zijn effecten op klimaat en leveringszekerheid uitsluitend bij de nationale analyse meegenomen.



6   220267 - Mkba oliewinning Schoonebeek – Oktober 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>1 Inleiding
1.1   Aanleiding
      Sinds 1947 wordt in het Drentse Schoonebeek olie gewonnen. In 2011 is de Nederlandse
      Aardolie Maatschappij (NAM) overgegaan op een nieuwe productietechniek waarbij stoom in
      het reservoir wordt geïnjecteerd om zo de olie minder viskeus te maken. Deze stoom komt
      bij de winning van de olie als water mee omhoog, naast het water dat van nature aanwezig
      is in het reservoir. Omdat dit zogenaamde ‘productiewater’ na scheiding van de olie
      mijnbouwhulpstoffen en andere verontreinigingen bevat, kan het niet worden geloosd op
      het oppervlaktewater. Om deze reden injecteert de NAM het productiewater in lege gas-
      velden in Twente. Deze verwerkingsroute is ten tijde van de vergunningsaanvraag in 2006
      als meest milieuvriendelijk aangemerkt.

      In de regio’s waar de waterinjectie plaatsvindt bestaan echter zorgen over de veiligheid.
      De lokale bevolking vreest dat er verontreinigingen in het grondwater kunnen optreden of
      dat oplossing van zoutlagen in de diepe bodem (zo’n 1.500 meter diep) kunnen leiden tot
      bevingen of verzakkingen. Daarnaast geven meerdere actiegroepen aan dat de productie
      van stoom grote hoeveelheden water uit de waterkringloop onttrekt, hetgeen in droge
      periodes tot waterschaarste zou kunnen leiden. Deze zorgen zijn versterkt door enkele
      incidenten bij de verwerking van het productiewater 2.

      Als gevolg van deze incidenten heeft de NAM een aantal injectieputten gesloten en is een
      buis-in-buisconstructie geplaatst in de transportleiding. De ingrepen hebben ertoe geleid
      dat er minder productiewater kan worden geïnjecteerd in Twente dan voorzien. Vanwege
      de zorgen in de omgeving en de afgenomen injectiecapaciteit is de NAM op zoek naar alter-
      natieven voor de productiewaterverwerking. Hiertoe onderzoekt het onder meer de
      mogelijkheid om het productiewater te injecteren in de buurt van Schoonebeek.

      In het licht van bovenstaande ontwikkelingen heeft het ministerie van Economische Zaken
      en Klimaat (EZK) TNO verzocht om een maatschappelijke kosten-batenanalyse (mkba) uit te
      voeren naar de oliewinning in Schoonebeek op basis van verschillende verwerkingsroutes
      van het productiewater. In de te onderzoeken alternatieven is ook een sluitingsalternatief
      opgenomen, waarin de oliewinning in Schoonebeek definitief wordt gestaakt. Met deze
      uitvraag komt het kabinet tegemoet aan de motie Bromet c.s. (Kamerstuk 33529-936),
      waarin verzocht wordt om een brede welvaartsanalyse uit te voeren naar de langetermijn-
      opties voor de oliewinning in Schoonebeek, rekening houdend met de lokale belangen van
      Drenthe en Twente en de motie Kröger (Kamerstuk 36072-5). In de mkba dienen ook de
      energiebesparingsplannen van het kabinet en de effecten op de voorzieningszekerheid van
      aardgas meegenomen te worden. TNO heeft aan CE Delft gevraagd de mkba uit te voeren
      als onderaannemer.




      ________________________________
      2
          Zo is in 2015 in de buurt van Hardenberg een lek in de transportleiding ontdekt als gevolg van bacteriële
          corrosie en in 2021 is een scheur in de buitenbuis van injectieput ROW-2 geconstateerd op een diepte van
          ongeveer 1 km. Staatstoezicht op de Mijnen (SodM) concludeert dat in beide gevallen geen sprake is geweest
          van significante lekkages of gevaren voor de leefomgeving.



7     220267 - Mkba oliewinning Schoonebeek – Oktober 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>1.2   Doel van deze studie
      Er zijn verschillende manieren denkbaar om het productiewater dat vrijkomt bij de olie-
      winning in Schoonebeek te verwerken. Het doel van deze mkba is om op consistente en
      integrale wijze deze alternatieven met elkaar te vergelijken. Hierbij wordt een breed
      welvaartsbegrip gehanteerd: naast directe financiële effecten, worden ook indirecte
      financiële effecten en onbeprijsde, niet-financiële effecten zoals luchtkwaliteit en CO 2-
      uitstoot meegenomen.

      Het resultaat van de analyse is een overzicht van de maatschappelijke kosten en baten van
      de verschillende verwerkingsroutes. Het kosten-batensaldo geeft informatie over de
      wenselijkheid van de verschillende alternatieven, maar is slechts één van de bouwstenen in
      de besluitvorming. De uiteindelijke inzet van de rijksoverheid, decentrale overheden en de
      NAM is een politieke keuze, waarbij aspecten zoals lokaal draagvlak en verdeling van
      effecten ook een rol spelen.


1.3   Wat is een mkba?
      Een maatschappelijke kosten-batenanalyse (mkba) heeft tot doel de verschillende opties
      voor de uitvoering van een project op integrale wijze met elkaar te vergelijken. Een mkba
      meet het totale welvaartseffect van één of meerdere beleidsalternatieven. Met welvaart
      wordt hier het totale economische nut van alle Nederlandse consumenten bedoeld. Dit nut
      beslaat niet alleen het nut dat uit producten of diensten behaald wordt, maar bijvoorbeeld
      ook uit milieu en gezondheid. In een mkba worden effecten zoveel mogelijk in geld
      uitgedrukt en vervolgens telt men deze op, zodat een integrale afweging mogelijk is.
      Dat geldt ook voor effecten die meestal niet (of beperkt) in geld worden gewaardeerd,
      zoals CO2-emissies of luchtverontreinigende emissies. Bij het bepalen van de kosten en
      baten wordt uitgegaan van het ruime welvaartsbegrip 3 en worden de kosten en baten
      gekwantificeerd en gerelateerd aan specifieke partijen, om daarmee de eventuele nood-
      zaak van overheidshandelen te kunnen onderbouwen. Een positief saldo duidt op een
      project dat de welvaart verhoogt. Een negatief saldo duidt op een project dat de welvaart
      verlaagt. In een mkba wordt een situatie met het project of beleid (beleidsalternatief)
      vergeleken met de situatie zonder het project (nulalternatief of ‘referentie’). De Algemene
      Leidraad Kosten-batenanalyses vormt in Nederland de leidraad voor de uitvoering van
      kosten-batenanalyses (CPB ; PBL, 2013).


1.4   Afbakening
      In deze mkba worden vijf alternatieven beschouwd, waarvan vier doorgerekend: een nul-
      alternatief en vier doorgerekende beleidsalternatieven. Het nulalternatief betreft een
      alternatief waarin de huidige verwerking van het productiewater in Twente wordt door-
      gezet. De beleidsalternatieven beslaan:
      — een alternatief waarin het productiewater wordt geïnjecteerd in lege gasvelden in
          Drenthe;
      — een alternatief waarin het productiewater wordt gereinigd en een vast zout ontstaat;
      — een circulair alternatief waarin het productiewater wordt gereinigd en wordt her-
          gebruikt voor de stoominjectie;
      — een ‘stopalternatief’, waarin de oliewinning in Schoonebeek wordt stopgezet en er dus
          ook geen productiewater meer hoeft te worden verwerkt;

      ________________________________
      3
          Hier wordt niet alleen gekeken naar de productie van goederen en diensten, maar ruime welvaart houdt ook
          rekening met de externe effecten, zoals de milieugoederen (zowel positief als negatief).



8     220267 - Mkba oliewinning Schoonebeek – Oktober 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>      Deze alternatieven komen grotendeels overeen met de alternatieven die Royal Haskoning
      DHV recent heeft onderzocht in de ‘Herafweging 2022’ (Royal Haskoning DHV, 2022).
      Uitzondering hierop vormt het stopalternatief, dat is toegevoegd op verzoek van de
      opdrachtgever.

      In overleg met het ministerie van EZK wordt in deze mkba geen onderzoek gedaan naar
      alternatieven waarin lozing op zee plaatsvindt, of waarin productiewater wordt geëxpor-
      teerd naar Duitsland. Hoewel ook naar deze alternatieven onderzoek wordt uitgevoerd door
      de NAM, kleven er juridische obstakels aan export of lozing van afvalwater. In overleg met
      het ministerie is daarom besloten deze alternatieven niet te beschouwen.

      Een mkba is per definitie een nationaal instrument. In de analyse worden alleen effecten in
      beeld gebracht die een invloed hebben op Nederlandse consumenten. In een regionale
      analyse kijken we ook naar de (verdeling van) van kosten en baten voor de regio. Effecten
      over de grens (bijvoorbeeld voor nabijgelegen dorpen) worden dus niet gekwantificeerd.
      Wel worden dit soort effecten, waar relevant, kwalitatief beschreven.


1.5   Leeswijzer
      Het vervolg van dit rapport is als volgt opgezet. In Hoofdstuk 2 presenteren we de
      probleemanalyse en beschrijven we de verschillende alternatieven die worden onderzocht
      in meer detail. Hoofdstuk 3 gaat in op de aanpak: we laten zien welke effecten we mee-
      nemen en wat de uitgangspunten van de mkba zijn. In Hoofdstuk 4 presenteren we de
      directe kosten en opbrengsten van de oliewinning. Hoofdstuk 5 gaat in op de indirecte,
      financiële effecten zoals effecten op werkgelegenheid en de woningmarkt. In Hoofdstuk 6
      staan we stil bij de externe (onbeprijsde) effecten, zoals effecten op luchtkwaliteit, CO2-
      emissies, voorzieningszekerheid, waterkwaliteit en bodemstabiliteit. In Hoofdstuk 3 maken
      we de balans op en presenteren we de overkoepelende resultaten van de mkba. Ten slotte
      biedt Hoofdstuk 8 een conclusie en interpretatie van deze resultaten.




9     220267 - Mkba oliewinning Schoonebeek – Oktober 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>2 Probleemanalyse en
  alternatieven
2.1   Inleiding
      In dit hoofdstuk presenteren we de probleemanalyse en beschrijven we het nulalternatief
      en de vier beleidsalternatieven. We staan eerst stil bij de problemen die samenhangen met
      de huidige manier waarop het productiewater wordt verwerkt. Vervolgens schetsen we
      verschillende oplossingsmogelijkheden die we samenvatten in vier beleidsalternatieven.


2.2   Probleemanalyse
      De NAM produceert sinds 1947 olie uit het Schoonebeek olieveld en sinds 2011 volgens een
      methode waarbij stoom wordt geïnjecteerd in het olieveld. Op deze manier wordt de olie
      minder stroperig gemaakt en kan er meer geproduceerd worden. De stoom wordt gemaakt
      uit ultrapuurwater, dat geproduceerd wordt in de ultrapuurwaterfabriek van NieuWater.
      Nadat de ruwe olie is gewonnen, wordt deze door de NAM geëxporteerd naar een
      raffinaderij van BP in het Duitse Lingen, waar het verwerkt wordt tot diverse olieproducten.
      Het Schoonebeek olieveld loopt door tot over de grens, en ook in het Duitse deel van het
      veld wordt olie gewonnen. Exploitant is het Duitse Wintershall DEA, dat de olie wint zonder
      stoominjectie, enkel waterinjectie. Het Schoonebeek olieveld is een groot reservoir en
      bevat circa 1 miljard vaten. De NAM geeft aan dat er in theorie tot zo’n 2.000 m3 olie per
      dag gewonnen kan worden aan de Nederlandse kant.

      De daadwerkelijke productie valt sinds 2016 echter fors lager uit dan deze 2.000 m3 per
      dag. De voornaamste reden is dat in april 2015 een scheur in een transportleiding is ontdekt
      nabij Hardenberg, die is veroorzaakt door bacteriële corrosie. De NAM heeft als reparatie-
      maatregel een buis-in-buisconstructie geplaatst in de transportleiding, waardoor de
      effectieve diameter van de leiding is afgenomen. Uit voorzorg zijn daarnaast een aantal
      leidingen naar injectieputten gesloten, waarbij eenzelfde risico op bacteriële corrosie werd
      vastgesteld. Door de buis-in-buisconstructie is de aftakking van de transportleiding naar
      Tubbergen-Mander (TUM) niet meer toegankelijk. Injectieputten TUM-1, TUM-2 en TUM-3
      zijn daarom in 2021 definitief geabandonneerd (Royal Haskoning DHV, 2022). Ook injectie-
      put ROW-2 is definitief gesloten, nadat tijdens onderhoudswerkzaamheden werd geconsta-
      teerd dat de buitenbuis ter hoogte van het bovenste injectiereservoir was gescheurd.
      Hoewel deze incidenten niet tot schade voor mens en milieu hebben geleid, hebben ze wel
      een flinke beperking opgelegd aan de injectiecapaciteit. Door de kleinere diameter van de
      transportleiding en het uitvallen van verschillende injectieputten, kan nog maar een deel
      van de oorspronkelijk beoogde waterinjectie worden gerealiseerd. De NAM heeft de olie-
      productie daarom ook moeten beperken. Omdat de olieproductie op dit moment
      gelimiteerd is door de waterverwerkingscapaciteit, is de NAM op zoek naar een nieuwe
      verwerkingsroute voor haar productiewater.

      Ook vanuit de regio Twente wordt druk uitgeoefend om de huidige waterinjectie te
      vervangen voor een meer duurzaam alternatief. In de omgeving leven zorgen over de
      veiligheid van de injectie, die zijn aangewakkerd door de hierboven beschreven incidenten.
      Bewonersgroeperingen zoals Stichting Stop Afvalwater Twente waarschuwen voor




10    220267 - Mkba oliewinning Schoonebeek – Oktober 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>      verontreinigingen van het grondwater, risico’s op aardbevingen, en uitputting van het
      oppervlaktewater.


      Tekstbox 1 - Oliewinning in Schoonebeek ligt op dit moment stil

       De oliewinning in Schoonebeek ligt op moment van schrijven al een aantal maanden stil. Dit heeft verschillende
       oorzaken. Staatstoezicht op de Mijnen (SODM) heeft in het voorjaar onregelmatigheden vastgesteld bij
       waterinjectieput ROW-4. Daarnaast bleek uit metingen dat het productiewater een hoger gehalte tolueen
       bevatte dan is toegestaan volgens de vergunning. De NAM mocht haar oliewinningsproces pas weer hervatten
       wanneer het onderzoek naar put ROW-4 was afgerond, SODM de risico’s als beheersbaar kwalificeerde, en een
       nieuwe tolueenfilter in gebruik was genomen. Aan deze drie voorwaarden is inmiddels voldaan. Toch lijkt het
       erop dat de oliewinning dit kalenderjaar niet meer hervat zal worden. Het ministerie van EZK heeft de NAM
       namelijk gevraagd om de oliewinning in Schoonebeek de komende maanden nog niet op te starten, vanwege het
       grote aardgasgebruik dat gepaard gaat met de oliewinning. De NAM geeft aan te hebben ingestemd met dit
       verzoek. Het is op dit moment nog niet duidelijk wanneer de oliewinning weer hervat zal worden.



      Zowel vanuit bedrijfseconomisch perspectief van de NAM als het lokaal perspectief is er dus
      behoefte aan een alternatief voor de huidige verwerking van het productiewater. De NAM
      en het ministerie van EZK onderzoeken hiertoe meerdere alternatieven:
      — injectie van het productiewater in gasvelden in Drenthe;
      — reiniging van productiewater en lozing op de Noordzee;
      — reiniging en scheiding van het productiewater waarbij een vast zout ontstaat;
      — reiniging en hergebruik van het productiewater voor de stoomproductie;
      — export van het productiewater naar Duitsland.

      Daarnaast roepen sommige lokale en politieke partijen om een volledige stop van de olie-
      winning in Schoonebeek, vanwege de injectieproblematiek en klimaatoverwegingen.


      Samengevat
      In dit onderzoek worden alternatieve verwerkingsroutes vergeleken op hun maatschap-
      pelijke impact. De projectalternatieven bieden een oplossing voor de problemen met de
      beperkte productieverwerkingscapaciteit en kunnen leiden tot een productietempo dat voor
      de exploitant bedrijfseconomisch rendabeler is. We hebben daar het stopalternatief aan
      toegevoegd om te kunnen beoordelen of beëindiging van oliewinning volgens het brede
      welvaartsbegrip wenselijk is. Kortom, of de vermindering van maatschappelijke effecten
      die verbonden zijn aan de oliewinning opwegen tegen de afname van productiemarges
      (producentensurplus). We doen dit door de verschillende alternatieven te vergelijken met
      een nulalternatief, waarin de huidige waterinjectie in Twente wordt voortgezet. In overleg
      met het ministerie van EZK is ervoor gekozen om de alternatieven waarbij het productie-
      water wordt geëxporteerd of wordt geloosd op de Noordzee, niet door te rekenen vanwege
      juridische obstakels en een gebrek aan draagvlak.


2.3   Nulalternatief
      Het nulalternatief in een mkba is het meest waarschijnlijke alternatief zonder nieuw
      beleid. In dit geval betreft dit de voortzetting van waterinjectie in Twente. We gaan ervan
      uit dat de NAM tot uiterlijk 2040 olie blijft winnen, omdat de vergunning dan afloopt.
      In de berekening nemen we aan dat de oliewinning stopt vanaf het moment dat dit niet
      langer bedrijfseconomisch rendabel is. Afhankelijk van de energieprijzen in het WLO-
      achtergrondscenario (zie Paragraaf 3.5), kan het dus zo zijn dat de oliewinning al vóór 2040



11    220267 - Mkba oliewinning Schoonebeek – Oktober 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>      wordt beëindigd. In het nulalternatief is de injectiecapaciteit gemaximeerd. Er zal in dit
      alternatief dus ook cumulatief minder olie worden gewonnen.


2.4   Beleidsalternatieven
      In deze mkba worden vier beleidsalternatieven doorgerekend. Deze alternatieven bestaan
      uit een beslissing om (al dan niet) oliewinning te continueren en de verwerkingsroute voor
      het productiewater. In alle gevallen gaan we uit van oliewinning tot maximaal 2040.
      1. Het verplaatsingsalternatief. In dit alternatief wordt de waterinjectie in Twente
          beëindigd na een overgangsperiode van zo’n 2,5 jaar. Vanaf 2025 vindt de injectie
          volledig plaats in de Drentse gasvelden nabij Schoonebeek. In deze gasvelden wordt op
          moment van schrijven al productiewater geïnjecteerd dat vrijkomt bij gaswinning van
          de NAM. Voor de extra injectiecapaciteit worden enkele nieuwe injectieputten
          geplaatst op reeds gebruikte kavels van de NAM. Omdat er in dit alternatief geen sprake
          meer is van een beperking op de oliewinning door maximale injectiecapaciteit, kan de
          oliewinning toenemen. Het verplaatsingsalternatief komt overeen met Alternatief 4.2
          uit de recent door Royal Haskoning DHV gepubliceerde Herafweging 2022 (Royal
          Haskoning DHV, 2022). Dit betekent dat de toevoeging van biocide aan het productie-
          water wordt geminimaliseerd.
      2. Het vastzoutalternatief. In dit alternatief, dat gelijk is aan Alternatief 1 uit de
          Herafweging 2022, wordt bij het terrein van de Oliebehandelingsinstallatie (OBI) in
          Schoonebeek een nieuwe waterzuiveringsinstallatie gebouwd. Hierbij wordt het
          productiewater volledig gezuiverd, waarbij zowel de hulpstoffen als het zout uit het
          water worden gehaald (Royal Haskoning DHV, 2022). Het resterende water wordt
          geloosd op het oppervlaktewater van het Stientjeskanaal. In dit alternatief blijft naast
          water een grote hoeveelheid vast zout over. Royal Haskoning concludeert dat er geen
          vraag is naar dit type zoutproduct in de geproduceerde hoeveelheden. We nemen
          daarom aan dat het zout veilig geloosd moet worden op een nader te bepalen afval-
          locatie. Net als in het verplaatsingsalternatief kan de oliewinning in dit alternatief
          toenemen. Er geldt een overgangsperiode van 3,5 jaar.
      3. Het circulaire alternatief. In dit alternatief wordt het productiewater gezuiverd en
          gescheiden in een schone zoetwaterstroom, en een ingedikte zoutwaterstroom, die ook
          wel ‘brijn’ wordt genoemd. De zoetwaterstroom wordt vervolgens hergebruikt voor de
          productie van stoom. Op deze manier wordt er voor de oliewinning geen water meer
          onttrokken aan het oppervlaktewatersysteem. Het brijnwater heeft een volume gelijk
          aan ongeveer 10-25% van het oorspronkelijke productiewater. Omdat het om zoveel
          kleinere hoeveelheden gaat, kan het brijnwater in de aquifer (de watervoerende laag)
          van het Schoonebeek olieveld worden geïnjecteerd. Het is ook mogelijk om het brijn-
          water, net als in Alternatief 1, te injecteren in de gasvelden nabij Schoonebeek. Zo zou
          een hybride vorm van het circulaire alternatief en het verplaatsingsalternatief ontstaan.
          We rekenen deze tussenvorm niet door, maar beschrijven de voor- en nadelen wel
          kwalitatief. Voor het circulaire alternatief moeten nieuwe pijpleidingen tussen de OBI
          en de puurwaterfabriek van NieuWater worden gelegd. Daarnaast moet een Water
          Treatment Unit (WTU) worden geïnstalleerd. Net als in het verplaatsingsalternatief kan
          de oliewinning in dit alternatief toenemen. Er geldt een overgangsperiode van 3,5 jaar.
          Dit alternatief is gelijk aan Alternatief 3 uit de Herafweging 2022.
      4. Het stopalternatief. In dit alternatief wordt de oliewinning in Schoonebeek niet meer
          hervat. De waterinjectie wordt beëindigd en bestaande installaties, putten en pijp-
          leidingen worden geabandonneerd.




12    220267 - Mkba oliewinning Schoonebeek – Oktober 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>      Figuur 1 geeft een overzicht van de vier verschillende beleidsalternatieven en het nul-
      alternatief weer, inclusief hun relatie.


      Figuur 1 – Overzicht van de vier verschillende beleidsalternatieven




      Bron: CE Delft op basis van RHDHV.




2.5   Conclusie
      De verschillende projectalternatieven bieden oplossingsrichtingen voor zowel zorgen vanuit
      de lokale omgeving als een antwoord op de huidige waterinjectie in Twente.
      We hebben vier beleidsalternatieven onderscheiden ten opzichte van het nulalternatief:
      1. Een verplaatsingsalternatief, waarbij de waterinjectie wordt verplaatst naar de
          Schoonebeek gasvelden.
      2. Een vastzoutalternatief, waarbij het productiewater wordt gescheiden in een schone
          zoetwaterstroom en een vastzoutstroom die geloosd moet worden.
      3. Een circulair alternatief, waarbij het productiewater wordt hergebruikt voor de
          productie van stoom en waarbij beperkte injectie in het Schoonebeek olieveld
          plaatsvindt.
      4. Een stopalternatief, waarbij de oliewinning in Schoonebeek niet meer wordt hervat en
          er dus geen waterinjectie meer noodzakelijk is.

      In het volgende hoofdstuk zetten we uiteen hoe we deze alternatieven zullen vergelijken en
      doorrekenen in de mkba.




13    220267 - Mkba oliewinning Schoonebeek – Oktober 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>3 Aanpak
3.1     Inleiding
        In dit hoofdstuk beschrijven we de algemene uitgangspunten van een mkba, de specifieke
        aanpak voor deze mkba, de geïdentificeerde effecten en de wijze waarop we omgaan met
        onzekerheden.


3.2     Aanpak op hoofdlijnen
        Een maatschappelijke kosten-batenanalyse heeft tot doel de verschillende opties
        (Alternatieven uit Paragraaf 2.4) voor de uitvoering van een project op integrale wijze met
        elkaar te vergelijken. Alle effecten worden vervolgens zoveel mogelijk in geld uitgedrukt en
        vervolgens telt men deze op, zodat een integrale afweging mogelijk is. Dat geldt ook voor
        zaken die meestal niet in geld worden gewaardeerd, zoals de impact op de CO2-footprint
        van luchtverontreinigende emissies van de opties. Bij het bepalen van de kosten en baten
        wordt uitgegaan van het brede welvaartsbegrip en worden de kosten en baten
        gekwantificeerd en gerelateerd aan specifieke partijen, bijvoorbeeld omwonenden en
        regionale inwoners. Naast inzicht in het nationale saldo geven we ook inzicht in het
        welvaartssaldo voor de regio. Met de resultaten kunnen we noodzaak van overheidskeuzes
        ten aanzien de verschillende alternatieven onderbouwen. Een positief saldo duidt op een
        project dat de welvaart verhoogt. Een negatief saldo duidt op een project dat de welvaart
        verlaagt.
        Daarbij geven we aan dat niet alle projecteffecten in geld zijn uit te drukken. Hierbij zullen
        we de post kwalitatief benoemen en in de eindtabel op Pro Memorie (PM) zetten.


3.3     Welvaartseffecten op een rij
        Deze mkba brengt alle relevante welvaartseffecten in beeld. De effecten zijn weergegeven
        in Tabel 2 en worden daarna toegelicht. In de tabel geven we aan in hoeverre deze effecten
        nationaal van aard zijn en voor welke periode deze zijn ingeschat.


        Tabel 2 – Overzicht van projecteffecten

      Type effect   Effect                  Toelichting effect           Waardering    Schaalniveau


      Direct        Directe kosten olie-    CAPEX                        €             Nationaal
                    winning en verwerking   OPEX                         €             Nationaal
                    productiewater          Energiekosten                €             Nationaal
                                            Abandonnering en nazorg      €             Nationaal
                                            (ABEX)
                    Directe opbrengsten     Opbrengsten van olie-        €             Nationaal
                                            winning op de markt voor
                                            ruwe olie
      Indirect      Arbeidsmarkt            Effecten op werkgelegen-     € en in fte   Nationaal en Regionaal
                                            heid
                    Woningmarkt             Effecten op waarde van       €             Nationaal en Regionaal
                                            objecten als indicatie van
                                            gepercipieerde risico’s




14      220267 - Mkba oliewinning Schoonebeek – Oktober 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>     Type effect   Effect                  Toelichting effect            Waardering         Schaalniveau


     Extern        Klimaatbaten                                          €                  Mondiaal
                   Reductie luchtveront-                                 €                  Nationaal en regionaal
                   reinigende emissies
                   (luchtkwaliteit)
                   Voorzieningszekerheid   Extra gasafname voor          €                  Nationaal
                                           olieproductie
                   Bodemrisico’s           Effecten op seismiciteit en   Kwalitatief en €   Nationaal en regionaal
                                           grondstabiliteit


                   Effecten op                                           €                  Nationaal en regionaal
                   vermindering van
                   droogte
                   Effecten op water-      Effecten van lekkages in      Kwalitatief        Nationaal en regionaal
                   kwaliteit               oppervlaktewater en
                                           grondwater




       Indeling effecten
       In de meest linkse kolom is de indeling van de effecten weergegeven. De welvaartseffecten
       zijn ingedeeld in directe effecten, indirecte effecten en externe effecten. Directe effecten
       zijn de directe kosten en opbrengsten voor de exploitant van de oliewinning (NAM) inclusief
       de verwerking van meegekomen productiewater. Dit zijn de investeringskosten (CAPEX),
       operationele kosten (OPEX), energiekosten, en abandonneringskosten (ABEX). Daarnaast zijn
       de financiële opbrengsten van de projectalternatieven meegenomen. Dit betreffen de
       verkoopopbrengsten van de olie; het verschil tussen opbrengsten en kosten in de vorm van
       de winstmarge op het geïnvesteerd vermogen.

       Als gevolg van de projectalternatieven worden effecten ‘doorgegeven’ aan andere markten,
       bijvoorbeeld de woningmarkt of de arbeidsmarkt. Indien daarbij sprake is van marktimper-
       fecties dan is er sprake van additionele indirecte effecten. Een groot deel van de effecten
       op andere markten is niet additioneel. Indirecte effecten zijn een afgeleide van de directe
       effecten en werken door op bijvoorbeeld de regionale arbeidsmarkt (extra werkgelegen-
       heid), de woningmarkt (effect op woningwaarde en verkoopbaarheid van woningen) of de
       detailhandel (bestedingen). We geven twee voorbeelden:
       — Om structurele werkgelegenheidseffecten te kunnen meenemen in een mkba, zal aan-
           getoond moeten worden dat de arbeidsmarkt niet goed werkt, en dat onvrijwillige
           werkloosheid bestaat. Indien werklozen aan een baan geholpen kunnen worden, kan
           immers aangetoond worden dat een nieuwe baan geen baan in een andere sector
           verdringt. Er is dan sprake van toename van de werkgelegenheid als gevolg van extra
           investeringen in de verwerkingsroutes.
       — Ook effecten op de woningmarkt kunnen overlappen met directe en externe effecten
           van aardbevingsrisico’s. Indien kopers van woningen in het gebied goed geïnformeerd
           zijn, dan kunnen deze effecten niet zomaar opgeteld worden bij de bodemrisico’s.
           Dan zou men dit effect immers twee keer meenemen in de mkba. Kortom, veel
           indirecte effecten worden in de praktijk ‘doorgegeven’ in aanpalende markten.
           We nemen woningwaardes toch mee, omdat ze een beeld geven van de gepercipieerde
           risico’s bovenop de lokale effecten die je zou verwachten als alles goed gaat.




15     220267 - Mkba oliewinning Schoonebeek – Oktober 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>      Externe effecten zijn (door de exploitant) niet-beoogde effecten van de interventie op
      derden, zoals onvoorziene incidenten en risico’s, klimaateffecten (die niet geïnternaliseerd
      zijn via een CO2-prijs), milieueffecten, en mogelijke hinder voor omwonenden. Bij keuzes
      over de alternatieven zijn deze risico’s niet ‘ingeprijsd’ in het exploitatiesaldo.


3.4   Alternatieve aanwending van lege gasvelden en flexibiliteit


      Alternatieve aanwending van gasvelden
      Abandonneren van oliewinning in Schoonebeek (stopalternatief, Alternatief 4) kan een
      ander gebruik van (gas)reservoirs en bijbehorende infrastructuur in Twente en Schoonebeek
      mogelijk maken voor alternatieve doeleinden. Mogelijke voorbeelden betreffen energie-
      opslag of CO2-opslag (Structuurvisie voor de ondergrond, provincie Drenthe4).

      Bijvoorbeeld waterstofopslag, al ligt dit niet in de nabijheid van toekomstige waterstofhubs
      als IJmuiden, Rotterdam en de Eemshaven. Verder zouden de velden interessant kunnen
      zijn voor CO2-opslag, vanwege hun opslagcapaciteit en hoge injectiviteit. Echter worden op
      dit moment alleen lege gasvelden op zee als mogelijkheid gezien voor CO 2-opslag.

      In het algemeen zijn de consequenties van opslag in carbonaat als reservoirgesteente nog
      onbekend en vereist dit nader onderzoek. Er zijn dus nog een aantal onzekerheden over de
      technische mogelijkheden en bijbehorende risico’s van de verschillende gasvelden voor
      eerder genoemde doeleinden. Om die reden hebben we die alternatieven niet beschouwd in
      deze studie.


      Waardering flexibiliteit
      Ook niet-geproduceerde oliereserves kunnen op een later moment leiden tot meer
      flexibiliteit, waardoor meer mogelijkheden beschikbaar zijn om in te spelen op onver-
      wachte toekomstige scenario’s. Hierbij kan gedacht worden aan hoge olieprijzen, fysieke
      olieschaarste, of juist nieuwe inzichten over de potentiële milieuschadelijkheid van olie-
      winning uit het Schoonebeek olieveld, bijvoorbeeld als zou blijken dat lekkages schadelijker
      of risicovoller zijn voor het milieu- en grondwaterreserves dan zou zijn gedacht.

      Deze zogenaamde optiewaarde van uitstel kunnen we niet in geld uitdrukken. We geven
      echter aan dat oliewinning in Schoonebeek na 2040 niet erg voor de hand ligt in het licht
      van wereldwijde koolstofbudgetten5. De vraag naar fossiele brandstoffen zoals olie zal
      tegen die tijd fors gedaald moeten zijn en hierbij zal ook de olieprijs flink dalen. Dit zal
      een sterk negatieve impact hebben op de businesscase om de stroperige Schoonebeek olie
      uit de grond te kunnen krijgen. Al met al verwachten wij dat deze optiewaarde zeer
      beperkt is.




      ________________________________
      4
          Bron: www.nlog.nl/ruimtelijke-ordening-strong
      5
          Het koolstofbudget is een schatting van de maximale uitstoot van CO2 om een bepaald temperatuurdoel te
          behalen.



16    220267 - Mkba oliewinning Schoonebeek – Oktober 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>3.5   De rol van de WLO-scenario’s
      De welvaartseffecten worden voor de verschillende projectalternatieven uitgewerkt tegen
      de achtergrondscenario’s WLO-Hoog en WLO-Laag van het CPB en PBL, zoals voorgeschreven
      in de Algemene Leidraad mkba (CPB ; PBL, 2013). Daarnaast is een tweegradenvariant
      toegevoegd. De WLO-scenario’s beschrijven niet alleen de economische en demografische
      ontwikkelingen van de komende jaren, maar geven ook de CO2-prijzen waartegen
      klimaatbaten moeten worden gewaardeerd in een mkba. Dit zijn zogenaamde efficiënte
      prijzen. Het efficiënte prijspad geeft tussen nu en 2050 de CO2-prijzen weer die nodig zijn
      om de cumulatieve CO2-reductie in een WLO-scenario tegen de laagst mogelijke kosten te
      realiseren. We nemen een gevoeligheidsanalyse mee waarin de CO2-prijzen aansluiten bij
      een pad waarbij de klimaatdoelstellingen van Parijs gehaald worden. Tabel 3 geeft een
      overzicht van de belangrijkste kenmerken van de WLO-scenario’s die relevant zijn voor
      deze mkba.


      Tabel 3 – Kenmerken van de WLO-scenario’s (prijzen 2016)

                                      WLO-Laag                   WLO-Hoog                      Tweegradendoel
                                                                                               (Akkoord Parijs)
       Economische groei              1 % per jaar               2% per jaar                   2% per jaar


       Demografische ontwikkeling     Na 2030 krimp, voor 2030   Relatief sterke aanwas        Relatief sterke aanwas door
                                      beperkte aanwas            door positief migratiesaldo   positief migratiesaldo
                                      bevolking
       Klimaatbeleid                  Heel beperkt               Internationaal klimaat-       Implementatie Parijs-
                                                                 beleid, relatief veel         akkoorden
                                                                 samenwerking
       Wereldwijde emissiereductie    45%                        65%                           80-95%
       2050 ten opzichte van 1990


       Efficiënte CO2-prijs 2050      40 €/ton                   160 €/ton                     € 200 – € 1.000 per ton CO2
       Efficiënte CO2-prijs 2030      20 €/ton                   80 €/ton                      € 100 – € 500 per ton CO2
       Vraag naar fossiele energie    Aanzienlijk, door          Vraag neemt sterk af door     Vraag neemt verder af door
                                      ontbreken van stevige      internationaal beprijzen      internationaal beprijzen van
                                      wereldwijde prikkels om    van fossiele brandstoffen     fossiele brandstoffen. In 2050
                                      CO2 te reduceren                                         zijn er geen fossiele
                                                                                               brandstoffen meer nodig,
                                                                                               tenzij de CO2 wordt
                                                                                               afgevangen (CCS).
       Olieprijs                      Oplopende olieprijzen      Door klimaatbeleid neemt      Door internationaal
                                      vanwege geopolitieke       de vraag naar olie af en      klimaatbeleid neemt de vraag
                                      spanningen en beperkt      nemen olieprijzen op den      naar olie af en nemen
                                      klimaatbeleid              duur af                       olieprijzen op den duur af
                                      (162 dollar/barrel in      (80 dollar/barrel in 2050)    (80 dollar/barrel in 2050).
                                      2050)


      Bron: (CPB ; PBL, 2016).



      Scenario WLO-Hoog combineert een hoge economische groei van twee procent per jaar met
      een relatief sterke bevolkingsaanwas. In scenario WLO-Laag gaat een gematigde
      economische groei van één procent per jaar samen met een beperkte demografische
      ontwikkeling.



17    220267 - Mkba oliewinning Schoonebeek – Oktober 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>      Deze referentiescenario’s zijn beleidsarm ingevuld. Ze bieden daardoor een kader waar-
      tegen de beleidsalternatieven (en referentie) kunnen worden afgezet. De olieprijs in WLO-
      Laag loopt op, met name vanwege geopolitieke spanningen en conflicten. In WLO-Hoog zien
      we dat internationaal klimaatbeleid de vraag naar olie zal beperken, hetgeen de olieprijs
      ook drukt. Olie uit Schoonebeek zal tegen die buitenlandse velden moeten concurreren om
      de resterende en gestaag afnemende olievraag in de wereld in te kunnen vullen.


3.6   Algemene uitgangspunten
      De algemene uitgangspunten van de mkba zijn:
      — We beperken de effecten tot alle effecten voor Nederland. Aangezien de aandeel-
         houders van oliewinning maar voor een deel Nederlands zijn, is hiervoor gecorrigeerd.
         Zie Paragraaf 4.2 voor een verdere toelichting. Grensoverschrijdende effecten worden
         kwalitatief beschreven, maar zijn niet opgenomen in het saldo van de mkba.
      — De looptijd van de mkba is 100 jaar. In de praktijk zal oliewinning in Schoonebeek
         eerder stoppen, maar kunnen mogelijke bodemrisico’s en verstoringen ook na de
         productiefase optreden. Door deze nazorgfase mee te nemen, kunnen dergelijke
         langetermijneffecten meegenomen worden.
      — Het startjaar van de kosten en baten is begin 2022.
      — De kosten en baten hebben als prijspeil 1 januari 2022. Het welvaartseffect wordt
         uitgedrukt in reële prijzen, inclusief btw. Dit betekent dat er is gecorrigeerd voor de
         (verwachte) inflatie.
      — De discontovoet van de kosten en baten bedraagt 2,25%.
      — De kosten en baten worden zowel op het geaggregeerd niveau gepresenteerd als op
         basis van kentallenset per object.
      — De kosten en baten worden gepresenteerd aan de hand van de effecten die bij de
         verschillende stakeholders optreden. Er is geen rekening gehouden met financierings-
         kosten.




18    220267 - Mkba oliewinning Schoonebeek – Oktober 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>4 Directe financiële effecten
4.1   Inleiding
      In dit hoofdstuk beschouwen we de directe financiële effecten van de oliewinning in
      Schoonebeek. Dit betreft de verandering in (over)winsten die neerslaan bij Nederlandse
      aandeelhouders als gevolg van de verschillende beleidskeuzes. Dat de diverse alternatieven
      leiden tot veranderingen van de winstgevendheid van de oliewinning in Schoonebeek is het
      duidelijkst in het stopalternatief. Maar ook in de andere scenario’s kunnen verschuivingen
      optreden – bijvoorbeeld omdat er extra kosten gemaakt moeten worden in de zuiverings-
      stap.


4.2   Bepaling van het financiële effect in deze mkba
      Een mkba brengt kosten en baten voor de gehele Nederlandse samenleving in beeld. Dit kan
      gezien worden als de som van alle consumenten en producentensurplussen. Wanneer een
      bedrijf dat volledig in Nederlandse handen is meer winst maakt, vertaalt dit zich in een
      hogere dividenduitkering aan de Nederlandse aandeelhouders.

      Dit geldt alleen voor Nederlandse aandeelhouders. Wanneer een bedrijf uitsluitend buiten-
      landse aandeelhouders kent, komt extra winst niet ten goede aan Nederland. In het geval
      van de oliewinning in Schoonebeek geldt een hybride vorm: een deel van de winst (40%)
      vloeit via EBN naar de Nederlandse staat, en het overige deel vloeit via de NAM (dat in
      handen is van Shell en Exxon) hoofdzakelijk naar buitenlandse aandeelhouders. Alleen extra
      winsten die terechtkomen bij de Nederlandse overheid worden daarom in deze mkba mee-
      gerekend.

      In een mkba moeten we daarnaast corrigeren voor het feit dat arbeid en kapitaal ook elders
      in de economie productief zijn. Wanneer investeringen in de oliewinning in Schoonebeek
      nooit waren gepleegd, had het uitgespaarde kapitaal en de uitgespaarde arbeid ingezet
      kunnen worden om elders in de economie waarde toe te voegen. Deze opportuniteitskosten
      moeten in een mkba worden meegenomen. We doen dit door alleen overwinsten mee te
      nemen in het saldo. Overwinsten zijn hoger-dan-reguliere-winsten, oftewel winsten die zo
      groot zijn dat we aannemen dat ze elders in de economie niet voorkomen vanwege prijs-
      verlagende concurrentie. Omdat de oliemarkt flinke toetredingsdrempels kent en maar een
      klein aantal spelers, worden in de olieketen wel regelmatig overwinsten gemaakt.
      We berekenen de hoogte van deze overwinsten door de bedrijfseconomische winst te
      verlagen met een gemiddelde winst van 6,6% (dit is het gemiddelde winstpercentage in de
      Nederlandse economie volgens het CBS over de periode 2013-2018 (CBS, 2022).

      Belastingen, subsidies en heffingen worden in een mkba niet meegenomen, omdat het over-
      drachten betreffen van de ene Nederlander naar de andere. Op regionale schaal zijn
      belastingen en subsidies wel relevant. Uit data van de NAM blijkt dat lokale gemeenten,
      en landeigenaren jaarlijks meer dan € 1 miljoen aan belastingen en pacht ontvangen van de
      NAM. Gesommeerd over de gehele periode en verdisconteerd met een discontovoet van
      2,25% telt dit op tot € 25 miljoen over de periode 2022-2040.




19    220267 - Mkba oliewinning Schoonebeek – Oktober 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>4.3   Directe opbrengsten oliewinning
      We kunnen de directe opbrengsten van de oliewinning in Schoonebeek berekenen aan de
      hand van geraamde productiecijfers (aangeleverd door de NAM en Royal Haskoning DHV)
      en verwachte olieprijzen. De directe opbrengsten verschillen per alternatief, omdat de
      productiecapaciteit afhankelijk is van de waterverwerkingscapaciteit.


      Prijs van ruwe olie
      Voor de prijs van ruwe olie onderscheiden we twee mogelijke prijspaden. Deze prijspaden
      zijn grotendeels gelijk aan de WLO-prijspaden uit 2015. Omdat de huidige energieprijzen
      flink afwijken van de WLO-ramingen vanwege de gascrisis en de oorlog in Oekraïne6, maken
      we voor de periode tot en met 2026 gebruik van handelsprijzen op de futuresmarkt. De
      prijzen tussen 2026 en 2030 bepalen we met behulp van lineaire interpolatie. Dit resulteert
      in de prijspaden die zijn weergegeven in Figuur 2.


      Figuur 2 – Geraamde olieprijzen in WLO-Hoog en WLO-Laag (€ per US barrel)

                                 €160,00

                                 €140,00

                                 €120,00
          Olieprijs per barrel




                                 €100,00

                                  €80,00

                                  €60,00

                                  €40,00

                                  €20,00

                                     €-
                                           2022 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040
                                                                                      Jaartal


                                                                       WLO-Hoog           WLO-Laag


      Merk op dat de olieprijzen in WLO-Laag fors hoger zijn dan in WLO-Hoog. Dit komt voor-
      namelijk omdat in WLO-Hoog ambitieuzer klimaatbeleid wordt verondersteld, waardoor de
      vraag naar fossiele brandstoffen zoals olie sneller afneemt dan in WLO-Laag, ondanks de
      hogere economische groei die aan WLO-Hoog ten grondslag ligt.


      Productie per alternatief
      De productievolumes per alternatief zijn aangeleverd door de NAM en Royal Haskoning DHV.
      De jaarlijkse productie is niet alleen afhankelijk van de waterverwerkingscapaciteit, maar
      ook van de temperatuur en druk van het veld en de resterende oliehoeveelheid.

      In Figuur 3 worden de productievolumes voor de verschillende alternatieven weergegeven.
      Deze volumes zijn nog niet gecorrigeerd voor het feit dat in sommige scenario’s de olie-
      winning eerder dan 2040 kan stoppen, omdat deze onrendabel wordt. Het verplaatsings-
      ________________________________
      6
               Inclusief de nasleep van de coronacrisis.



20    220267 - Mkba oliewinning Schoonebeek – Oktober 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>     alternatief, het vastzoutalternatief en het circulaire alternatief kennen zeer vergelijkbare
     productiehoeveelheden, omdat de waterverwerkingscapaciteit in deze scenario’s gelijk is.
     TNO geeft aan dat de productie in het circulaire alternatief mogelijk lager uit kan vallen
     dan in het verplaatsingsalternatief en het vastzoutalternatief, omdat herinjectie van de
     ingedikte zoutstroom in de aquifer kan leiden tot een ongewenste additionele drukopbouw
     in het oliereservoir, en daarmee de efficiëntie van het stoominjectieproces verlaagt.
     De getoonde volumes voor dit alternatief moeten daarom als een bovengrens worden
     gezien. De getoonde productievolumes gaan daarnaast uit van volledig operationele water-
     verwerkingscapaciteit. Hoewel gepland onderhoud hierin is meegenomen, kunnen de
     getoonde volumes lager uitvallen als gevolg van ongeplande onderbrekingen.

     Figuur 3 – Productievolumes ruwe olie in de verschillende alternatieven (m3 olie per dag)

                                             2500
         Dagelijkse productie in kuub olie




                                             2000

                                                                                                                                                                                         Nulalternatief
                                             1500
                                                                                                                                                                                         Verplaatsingsalternatief
                                             1000
                                                                                                                                                                                         Vastzoutalternatief en
                                                                                                                                                                                         circulaire alternatief
                                             500
                                                                                                                                                                                         Stopalternatief

                                               0
                                                    2022
                                                           2023
                                                                  2024
                                                                         2025
                                                                                2026
                                                                                       2027
                                                                                              2028
                                                                                                     2029
                                                                                                            2030
                                                                                                                   2031
                                                                                                                          2032
                                                                                                                                 2033
                                                                                                                                        2034
                                                                                                                                               2035
                                                                                                                                                      2036
                                                                                                                                                             2037
                                                                                                                                                                    2038
                                                                                                                                                                           2039
                                                                                                                                                                                  2040




                                                                                                             Jaartal




     Totale opbrengsten per alternatief
     De totale opbrengsten per alternatief zijn gelijk aan de productiehoeveelheden per alter-
     natief vermenigvuldigd met de ruwe olieprijs conform achtergrondscenario. Figuur 4 en
     Figuur 5 tonen de jaarlijkse opbrengsten7.




     ________________________________
     7
         Wederom nog niet gecorrigeerd voor de mogelijkheid dat de NAM eerder haar winningsactiviteiten beëindigt
         omdat ze onrendabel worden.



21   220267 - Mkba oliewinning Schoonebeek – Oktober 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>     Figuur 4 – Jaarlijkse opbrengsten door de verkoop van ruwe olie uit het Schoonebeek olieveld – WLO-Hoog


                                 €350.000.000

                                 €300.000.000
        Jaarlijkse opbrengsten




                                 €250.000.000
                                                                                       Nulalternatief
                                 €200.000.000
                                                                                       Verplaatsingsalternatief
                                 €150.000.000
                                                                                       Vastzoutalternatief en
                                 €100.000.000                                          circulaire alternatief

                                  €50.000.000                                          Stopalternatief

                                           €-
                                                2027
                                                2022
                                                2023
                                                2024
                                                2025
                                                2026

                                                2028
                                                2029
                                                2030
                                                2031
                                                2032
                                                2033
                                                2034
                                                2035
                                                2036
                                                2037
                                                2038
                                                2039
                                                2040
                                                 Jaartal




     Figuur 5 - Jaarlijkse opbrengsten door de verkoop van ruwe olie uit het Schoonebeek olieveld – WLO-Laag

       €600.000.000



       €500.000.000



       €400.000.000
                                                                                      Nulalternatief


                                                                                      Verplaatsingsalternatief
       €300.000.000

                                                                                      Vastzoutalternatief en
                                                                                      circulaire alternatief
       €200.000.000                                                                   Stopalternatief



       €100.000.000



                                      €-
                                           2038
                                           2039
                                           2022
                                           2023
                                           2024
                                           2025
                                           2026
                                           2027
                                           2028
                                           2029
                                           2030
                                           2031
                                           2032
                                           2033
                                           2034
                                           2035
                                           2036
                                           2037



                                           2040




     Zoals duidelijk blijkt uit Figuur 4 en Figuur 5, zijn de jaarlijkse opbrengsten in WLO-Laag
     groter dan in WLO-Hoog. Dit volgt direct uit de hogere olieprijs in WLO-Laag.




22   220267 - Mkba oliewinning Schoonebeek – Oktober 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>4.4   Kostencomponenten en winningsduur
      De directe kosten in de verschillende alternatieven worden gevormd door een aantal
      verschillende componenten:
      — Reguliere investeringskosten. Dit betreffen investeringen in installaties die onaf-
          hankelijk zijn van de waterverwerkingsroute.
      — Investeringskosten voor waterverwerking. Dit zijn investeringskosten die samenhangen
          met de gekozen waterverwerkingsroute, bijvoorbeeld in pijpleidingen of water-
          reinigingsinstallaties.
      — Reguliere OPEX. Dit zijn reguliere operationele kosten (personeel, verzekeringen,
          onderhoud, etc.) die los staan van de waterverwerking. Energiekosten scharen we hier
          niet onder OPEX.
      — OPEX voor de waterverwerking. Dit zijn operationele kosten voor de waterverwerking,
          zoals de stortkosten in het vastzoutalternatief.
      — Energiekosten. Dit zijn kosten voor gas en elektriciteit, nodig voor de oliewinning en de
          waterverwerking. De kosten voor gas en elektriciteit verschillen tussen de twee WLO-
          scenario’s. Wederom maken we tot 2027 gebruik van handelsprijzen op de futuresmarkt
          en vervolgens van de WLO-prijzen. In het referentiealternatief wordt stoom volledig
          geproduceerd met behulp van gasboilers. In de beleidsalternatieven (met uitzondering
          van het stopalternatief) wordt extra stoom geproduceerd met behulp van elektrische
          boilers die draaien op overtollige windenergie.
      — CO2-kosten. Dit zijn kosten die gemaakt worden om de benodigde CO2-rechten voor het
          EU ETS te verkrijgen.
      — Ontmantelingskosten. Dit zijn kosten die gemaakt worden bij de ontmanteling van de
          installaties, putten en pijpleidingen. Deze kosten worden in alle alternatieven mee-
          genomen, maar vinden op andere momenten in de tijd plaats, namelijk vanaf het
          laatste winningsjaar.

      Op basis van de totale kosten en opbrengsten per jaar kan voor elk alternatief worden
      ingeschat tot wanneer de oliewinning rendabel is vanuit bedrijfseconomisch perspectief.
      Tabel 4 geeft een overzicht van de op deze manier bepaalde resterende winningsperiode.
      In WLO-Laag is de olieprijs dusdanig hoog dat in alle beleidsalternatieven (met uitzondering
      van het stopalternatief) de gehele periode tot 2040 olie wordt gewonnen. In WLO-Hoog zien
      we eerdere beëindiging in het nulalternatief en het vastzoutalternatief.


      Tabel 4 - Berekende duur van de oliewinning in de verschillende alternatieven en WLO-scenario’s

       Laatste winningsjaar                                       WLO-Hoog                              WLO-Laag
       Nulalternatief                                                   2038                                2040
       Verplaatsingsalternatief                                         2040                                2040
       Vastzoutalternatief                                              2036                                2040
       Circulaire alternatief                                           2040                                2040
       Stopalternatief                                                  2021                                2021




23    220267 - Mkba oliewinning Schoonebeek – Oktober 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>4.5   Kosten per alternatief
      De totale jaarlijkse kosten per alternatief zijn geschat op basis van productiegegevens van
      de NAM en Royal Haskoning en zijn weergegeven in Figuur 6 en Figuur 7.


      Figuur 6 – Totale jaarlijkse kosten per alternatief in WLO-Hoog


                                        €300.000.000
        Totale jaarlijkse kosten




                                        €250.000.000


                                        €200.000.000


                                        €150.000.000


                                        €100.000.000


                                         €50.000.000


                                                  €-
                                                       2025




                                                       2044
                                                       2022
                                                       2023
                                                       2024

                                                       2026
                                                       2027
                                                       2028
                                                       2029
                                                       2030
                                                       2031
                                                       2032
                                                       2033
                                                       2034
                                                       2035
                                                       2036
                                                       2037
                                                       2038
                                                       2039
                                                       2040
                                                       2041
                                                       2042
                                                       2043

                                                       2045
                                                       2046
                                                       2047
                                                       2048
                                                       2049
                                                       2050
                                           Nulalternatief           Verplaatsingsalternatief   Vastzoutalternatief
                                           Circulaire alternatief   Stopalternatief




      Figuur 7 - Totale jaarlijkse kosten per alternatief in WLO-Laag



                                        €300.000.000
             Totale jaarlijkse kosten




                                        €250.000.000


                                        €200.000.000


                                        €150.000.000


                                        €100.000.000


                                         €50.000.000


                                                  €-
                                                       2024
                                                       2022
                                                       2023

                                                       2025
                                                       2026
                                                       2027
                                                       2028
                                                       2029
                                                       2030
                                                       2031
                                                       2032
                                                       2033
                                                       2034
                                                       2035
                                                       2036
                                                       2037
                                                       2038
                                                       2039
                                                       2040
                                                       2041
                                                       2042
                                                       2043
                                                       2044
                                                       2045
                                                       2046
                                                       2047
                                                       2048
                                                       2049
                                                       2050




                                           Nulalternatief           Verplaatsingsalternatief   Vastzoutalternatief
                                           Circulaire alternatief   Stopalternatief




24    220267 - Mkba oliewinning Schoonebeek – Oktober 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>           In Tabel 5 zijn de totale lopende kosten in WLO-Hoog uitgesplitst naar hun verschillende
           kostencomponenten. In de data die we verkregen hebben van de NAM en Royal Haskoning
           DHV wordt maar een beperkte onderverdeling gemaakt tussen enerzijds de investerings-
           kosten en OPEX voor de oliewinning en anderzijds de investeringskosten en OPEX voor de
           waterverwerking. De operationele kosten van oliewinning en waterinjectie zijn daarom
           samengenomen.


           Tabel 5 – Bijdrage van de verschillende kostencomponenten in de verschillende alternatieven – WLO-Hoog

 Totale lopende kosten                         Nul-    Verplaatsings-             Vast-    Circulaire           Stop-
 (€ miljoen)                             alternatief      alternatief   zoutalternatief   alternatief     alternatief
 Investeringskosten                               9               95               285           143                  0
 Ontmantelingskosten                            189               187              189           189                189
 Operationele kosten oliewinning +              801               936              936           936                  0
 injectie
 Operationele kosten zoutstorting +               0                0               620            75                  0
 WTU
 Gaskosten                                      282               282              282           319                  0
 Reguliere elektriciteitskosten                  80               135              132           134                  0
 Elektriciteitskosten e-boilers                   0               908              908           908                  0
 CO2-kosten                                     225               225              225           225                  0
 Totaal                                       1.586            2.769             3.577         2.929                189



           Een aantal zaken vallen op:
           — De investeringskosten zijn in het nulalternatief fors kleiner dan in de drie beleids-
              alternatieven waarin een andere waterverwerkingsroute wordt gevonden. Dit is niet
              vreemd in het verplaatsingsalternatief, vastzoutalternatief en het circulaire alternatief
              moet immers geïnvesteerd worden in nieuwe infrastructuur en waterzuivering. Het vast-
              zoutalternatief is verreweg het duurst.
           — Het vastzoutalternatief kent daarnaast forse operationele kosten voor de lozing van het
              zoutproduct. Ook de Water Treatment Unit (WTU), die ook moet worden geïnstalleerd,
              in het circulaire alternatief kent forse operationele kosten.
           — De elektriciteitskosten voor de e-boilers vormen een groot deel van de totale jaarlijkse
              kosten. Ook dit is goed te verklaren: de e-boilers vervangen een flink deel van de gas-
              vraag en de stoomproductie wordt in de drie alternatieven met e-boilers uitgebreid met
              meer dan een factor 2.


4.6        Financiële effecten per alternatief
           Op basis van de kosten en opbrengsten per alternatief kunnen we de directe financiële
           effecten voor Nederland bepalen. Zoals gezegd rekenen we hiertoe alleen de overwinsten
           mee (winsten hoger dan 6,6% van de kosten) die toevallen aan Nederlandse aandeelhouders
           (de 40% van de winst die naar EBN vloeit). De totale extra winst wordt uitgedrukt in een
           netto contante waarde door de individuele kosten en opbrengsten te disconteren met de
           maatschappelijke discontovoet (2,25%). Tabel 6 presenteert de resultaten.




25         220267 - Mkba oliewinning Schoonebeek – Oktober 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>      Tabel 6 – Directe financiële welvaartseffect van de verschillende alternatieven (€ 2021 miljoenen, netto
      contante waarde)

       Directe financiële welvaartseffect                                       WLO-Laag                   WLO-Hoog
       Nulalternatief                                                                  440                       104
       Verplaatsingsalternatief                                                      1.312                       454
       Vastzoutalternatief                                                           1.002                       91
       Circulair alternatief                                                         1.239                       367
       Stopalternatief                                                                 -75                       -79



      Zoals duidelijk wordt uit Tabel 6 zijn de directe financiële effecten voor Nederland fors:
      de oliewinning levert een aanzienlijk financieel saldo op voor Nederland. In het
      verplaatsingsalternatief, het vastzoutalternatief en het circulaire alternatief gaat het om
      meer dan € 1 miljard cumulatief in WLO-Laag (het scenario met hoge olieprijzen).
      De verschillen met het nulalternatief zijn bovendien groot. Dit komt doordat in de drie
      beleidsalternatieven met een andere waterverwerkingsroute meer olie gewonnen kan
      worden. Het stopalternatief kent een negatief saldo omdat er in dit alternatief geen
      inkomsten meer worden gegenereerd, maar wel ontmantelingskosten worden gemaakt.


4.7   Conclusie
      In dit hoofdstuk hebben we de directe, financiële effecten van de oliewinning inclusief
      verwerking van het productiewater in Schoonebeek bepaald. De oliewinning resulteert in
      aanzienlijke welvaartsbaten in de meeste alternatieven en scenario’s, ook na correctie voor
      opportuniteitskosten en winsten die terechtkomen bij buitenlandse aandeelhouders.
      Het verplaatsingsalternatief, vastzoutalternatief en circulaire alternatief scoren bovendien
      significant beter dan het nulalternatief. Reden hiervoor is dat de additionele water-
      verwerkingscapaciteit in deze alternatieven gebruikt kan worden om de olieproductie op te
      hogen. De extra productieopbrengsten wegen ruimschoots op tegen de extra meerkosten
      van de verschillende verwerkingsroutes (zowel in investeringskosten als operationele
      kosten). Het verplaatsingsalternatief kent de meest gunstige financiële effecten.




26    220267 - Mkba oliewinning Schoonebeek – Oktober 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>5 Indirecte financiële effecten
5.1   Inleiding
      Hoofdstuk 5 gaat in op de indirecte effecten die ontstaan als gevolg van project-
      alternatieven met betrekking tot oliewinning in Schoonebeek. De indirecte effecten
      betreffen de ‘doorwerkende effecten’ op de arbeidsmarkt en woningmarkt. Deze effecten
      worden doorgegeven op andere markten dan de markt voor ruwe olie. Om additionele
      effecten te kunnen aantonen, dient er sprake te zijn van marktfalen in de vorm van
      onvrijwillige werkloosheid op de regionale arbeidsmarkt. In dat geval kunnen extra
      investeringen in de infrastructuur van olieproductie leiden tot vermindering van deze
      werkloosheid en kunnen deze voordelen bieden voor de regionale economie. Naast de
      effecten op de arbeidsmarkt kunnen ook effecten op de woningmarkt ontstaan als het
      woon- en leefmilieu voor omwonenden aangetast wordt.


5.2   Effecten op werkgelegenheid
      In een mkba gaan we ervan uit dat werknemers na een transitieperiode (maximaal vijf jaar)
      een nieuwe baan vinden. Het effect op werkgelegenheid is in de regel van korte duur, en in
      de mkba kijken we naar het totale effect over een lange periode. Werkgelegenheid bestaat
      uit directe werkgelegenheid (personeel van NAM en uitbesteed werk) en indirecte
      werkgelegenheid (afgeleide werkgelegenheid, toeleveranciers). De verhouding tussen de
      directe en indirecte werkgelegenheid voor de constructiefase van het opnieuw in gebruik
      nemen van Schoonebeek werd geschat op 400 respectievelijk 1.500 fulltime equivalent (fte)
      (Van Werven, 2007). Deze getallen gebruiken we voor de verhouding tussen directe en
      indirecte werkgelegenheid. De absolute getallen zijn niet representatief, omdat het
      nadrukkelijk gaat over de heropening, en niet over business as usual. Voor de (huidige)
      operationele fase in Schoonebeek zijn volgens Business As Usual (BAU) tot circa 50
      structurele arbeidsplaatsen (Van Werven, 2007). We vergelijken de alternatieven alleen op
      de kortetermijneffecten.


      Methodiek
      De alternatieven vereisen verschillende aantallen directe en indirecte mensen.
      Het kortetermijneffect van de verschillende alternatieven op werkgelegenheid is op basis
      van een inschatting van benodigd personeel voor de constructiefase, de operationele fase
      (in Alternatief 1), en indirecte werkgelegenheid. Hiervoor gebruiken we als basis (Van
      Werven, 2007).

      De duur van de constructiefase (Alternatieven 1 t/m 3) baseren we eveneens op een eerder
      uitgevoerde studie (Van Werven, 2007). Alternatief 4; stoppen met de winning in
      Schoonebeek, betekent tijdelijke werkloosheid voor het werkzame personeel op de
      productielocatie gedurende een transitiefase. De tijdelijkheid van de werkloosheid schatten
      we in op basis van beschikbare CBS-data over baanvindduren voor de jaren 2002 t/m 2014
      voor mensen die eerder werkzaam waren. Het merendeel (45%) vindt binnen zes maanden
      een nieuwe baan, terwijl 23% in 24 maanden of langernog geen nieuwe baan gevonden
      heeft.




27    220267 - Mkba oliewinning Schoonebeek – Oktober 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>     De kosten van de directe en indirecte effecten van de werkgelegenheid bepalen we aan de
     hand van fte, duur, en een gemiddeld salaris in de olie- en gasindustrie8.


     Resultaten
     Tabel 7 geeft een overzicht van een inschatting van de kortetermijneffecten. Deze korte-
     termijneffecten onderscheiden vooral het effect van het stoppen met de oliewinning,
     waardoor voor een korte periode een verlies aan banen ontstaat.


     Tabel 7 - Kortetermijneffecten op werkgelegenheid

         Alternatief                                             Fte (direct)            Fte (indirect)
         Verplaatsingsalternatief                                          4                        15
         Vastzoutalternatief                                               6                        23
         Circulair alternatief                                             6                        23
         Stopalternatief                                                 -52                      -195



     In Alternatief 1 (verplaatsingsalternatief) - volledige injectie in lege gasvelden in
     Schoonebeek Drenthe- wordt productiewater geïnjecteerd in Twente (BAU) en in Drenthe.
     In Schoonebeek is momenteel één injectieput actief in gebruik. Voor de injectie van de
     totale hoeveelheid productiewater in Schoonebeek moeten een aantal (ordegrootte 5)
     nieuwe putten aangelegd worden. Voor de herontwikkeling van Schoonebeek is gerekend
     met 25 personen die twee jaar (50 mensjaren) worden ingezet voor de bouw van 73 putten
     (een factor 15 meer dan de voorziene injectieputten) (Van Werven, 2007). Voor vijf putten
     zijn dan omgerekend vier mensjaren nodig voor de constructiefase. Er zijn dan, gegeven de
     verhouding tussen direct en indirect werk, nog eens 15 mensjaren (fte’s) nodig.

     In Alternatief 2 (vastzoutalternatief)- zuivering en scheiding, lozing van schoon zoetwater-
     stroom op oppervlaktewater, bovengrondse opslag van vast gemengd zout - ontstaat
     werkgelegenheid in de constructiefase van de zuiveringsinstallaties, leidingen voor
     waterafvoer en opslag van vast gemengd zout. De tijdelijke werkgelegenheid die hier
     ontstaat is waarschijnlijk van dezelfde ordegrootte als Alternatief 3. In totaal gaat het dan
     om zes mensjaren. Er zijn dan, gegeven de verhouding tussen direct en indirect werk, nog
     eens 23 mensjaren (fte’s) nodig.

     In Alternatief 3 (circulair alternatief) geldt, net als in Alternatief 1, dat er nieuwe injectie-
     putten aangelegd moeten worden. Daarvoor zijn vier mensjaren nodig over een constructie-
     fase van twee jaar. Daarnaast ontstaat hier mogelijk werkgelegenheid voor de zuivering en
     scheiding. Een nieuwe waterzuiveringsinstallatie moet gebouwd worden. Op die manier kan
     het productiewater geschikt worden gemaakt voor de reeds bestaande ultrapuurwater-
     fabriek (UPWF). Er moeten daarvoor drie nieuwe ondergrondse pijpleidingen, en één
     nieuwe elektriciteitskabel worden aangelegd. Daarnaast moet nog een waterleiding voor
     het overtollig zoetwater richting het Stieltjeskanaal gelegd worden. Hiervoor gaan we ervan
     uit dat er nog twee mensjaren nodig zullen zijn voor een constructiefase van twee jaar. In
     totaal gaat het dan om zes mensjaren. Er zijn dan, gegeven de verhouding tussen direct en
     indirect werk, nog eens 23 mensjaren (fte’s) nodig.

     Alternatief 4 (stopalternatief)- het stoppen met oliewinning in Schoonebeek - kan wel
     leiden tot kortdurende werkloosheid en dus welvaartsverlies. Deze 50 arbeidsplaatsen per
     jaar vervallen, maar we gaan ervan uit dat deze mensen binnen afzienbare tijd een nieuwe
     ________________________________
     8
          Dit is € 62.649,00 volgens nationaleberoepengids.nl.



28   220267 - Mkba oliewinning Schoonebeek – Oktober 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>      baan vinden. Gemiddeld vinden mensen die eerder werkzaam waren binnen een redelijke
      tijd (iets meer dan één jaar9) opnieuw een baan. In totaal is er dan een tijdelijk welvaarts-
      verlies van 52 mensjaren aan directe werkgelegenheid.


5.3   Effecten op woningmarkt
      De effecten op de woningmarkt worden beschreven op basis van verschillende gesprekken
      met makelaars. Hierin zijn de projectalternatieven voorgelegd en is bepaald of er mogelijke
      effecten op de woningmarkt kunnen optreden. We kijken eerst naar de regio rondom
      Schoonebeek en Coevorden, en vervolgens naar de regio Twente, waar injectie tot op
      heden heeft plaatsgevonden. De effecten op woningwaardes geven tevens een beeld van de
      gepercipieerde risico’s van productie en injectie door (toekomstige) woningeigenaren.


      Regio Schoonebeek en Coevorden
      Een makelaar in Schoonebeek krijgt veel vragen over de impact van oliewinning in
      Schoonebeek. Schoonebeek leeft bij de mensen in het dorp. Er zijn zorgen over de winning
      en verwerking van het productiewater. De oliewinning heeft tot op heden geen impact
      gehad op de huizenmarkt in Schoonebeek. Zowel voor wat betreft het aantal transacties als
      in mogelijke waardedaling wordt er geen invloed waargenomen. De keerzijde is ook dat de
      alternatieven die leiden tot verplaatsing van injectie van het productiewater ook niet in
      positieve zin bijdragen aan aantrekkelijkheid van het woonmilieu in Schoonebeek. Dit geldt
      tevens voor Coevorden, dat een meer ‘geïndustrialiseerd’ beeld kent dan Schoonebeek

      Het stopalternatief leidt uiteindelijk tot ontmanteling van de long-stroke rod pumps
      (moderne jaknikkers) en kan zo wel een positieve impact hebben op aantrekkelijkheid van
      het fysieke woonmilieu voor een deel van de woningen met direct uitzicht op de productie-
      locatie (ten noorden van Schoonebeek, NAM-locatie Sch-447). Dit effect is betrekkelijk
      bescheiden van omvang als gevolg van de huidige groene omzoming van de meeste boor- en
      injectielocaties. Een relatief beperkt aantal woningen (schatting 100) ondervindt naar
      verwachting een kleine waardetoename van maximaal 5% in het stopalternatief. Dat levert
      een eenmalige daling op ter grootte van € 2 miljoen (niet-structureel in de tijd).


      Regio Twente
      Bij het winnen van olie komt afvalwater vrij en dat wordt geïnjecteerd in oude lege gas-
      velden in Twente. Bij één van de putten in Twente werden kleine, ongevaarlijke over-
      schrijdingen van het gehalte tolueen in het afvalwater vastgesteld.

      In de regio Twente geldt een vergelijkbaar beeld als voor de regio Schoonebeek ten aanzien
      van naar de regio getransporteerd productiewater en injectie ervan. De betreffende
      makelaar verwacht hiervan geen effecten op de huizenmarkt, aangezien er tot op heden
      geen serieuze incidenten hebben plaatsgevonden. Verkochte huizen met uitzicht op een
      injectieput zijn voor dezelfde prijs weggegaan als vergelijkbare woningen zonder dit
      uitzicht. Hierbij dient aangetekend te worden dat het om een zeer gering aantal transactie
      ging.



      ________________________________
      9
          Op basis van de verdeling: 45% binnen 6 maanden; 16% binnen 6 tot 12 maanden; 15% binnen 12 tot 24
          maanden; en 23% in meer dan 24 maanden.



29    220267 - Mkba oliewinning Schoonebeek – Oktober 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>      Het circulaire alternatief heeft in ieder geval geen negatieve impact. Wij schatten in dat
      het effect op de woningmarkt beperkt is, zeker omdat injectie in de referentie in Twente
      plaatsvindt.


5.4   Conclusie
      De indirecte effecten van de verschillende projectalternatieven op de arbeidsmarkt en
      woningmarkt zijn beperkt. De verwerkingsroutes hebben een bescheiden effect op de
      regionale werkgelegenheid. Omdat de huidige arbeidsmarkt krap is, is het de vraag in
      hoeverre een extra vraag naar banen als additioneel gezien kan worden. Door de huidige
      krapte op de arbeidsmarkt gaan we uit van een welvaartseffect van nul in het stop-
      alternatief. In een gevoeligheidsanalyse laten we zien hoe groot het effect is wanneer er
      wel tijdelijke werkloosheid optreedt. Het verlies van werkgelegenheid in het stopalternatief
      blijft beperkt tot 50 fte. Ook de welvaartseffecten van de verschillende alternatieven zijn
      beperkt, vanwege de krappe arbeidsmarkt. De verwachting is dat de werkloosheid in de
      krappe arbeidsmarkt van korte duur is.

      Naast indirecte effecten op de arbeidsmarkt kunnen ook effecten op de woningmarkt
      spelen. We verwachten, op basis van gesprekken met makelaars, dat deze effecten
      bescheiden zijn in de regio Schoonebeek en in Twente en, als ze al optreden, vooral
      gerelateerd zijn aan verbeteren van het uitzicht door ontmanteling van de productielocatie.
      Risico’s op aardbevingen en lekkages hebben tot op heden nog geen aantoonbare effecten
      op de woningmarkt gehad. De verwachting is ook dat bij het uitblijven van grote incidenten
      met het productiewater, alternatieve verwerking van het afvalwater geen negatieve impact
      zal hebben op de woningmarkt.




30    220267 - Mkba oliewinning Schoonebeek – Oktober 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>6 Externe effecten
6.1   Inleiding
      Naast directe en indirecte financiële effecten kent de oliewinning in Schoonebeek en
      bijbehorende waterverwerking ook externe effecten. Dit zijn effecten op milieu, gezond-
      heid en leefomgeving, die niet opgenomen zijn in de directe kosten. In een mkba worden
      deze effecten gemonetariseerd, omdat ze wel invloed hebben op het nut van consumenten.
      Reeds geïnternaliseerde effecten (zoals CO2-kosten binnen het EU ETS) worden niet
      gemonetariseerd.


6.2   Effecten op voorzieningszekerheid
      De huidige oorlog in Oekraïne heeft geleid tot een West-Europese gascrisis, waarbij
      leveringszekerheid van gas niet langer vanzelfsprekend is. Voor de productie van de stoom
      die door de NAM geïnjecteerd wordt in het Schoonebeek olieveld, worden grote hoeveel-
      heden aardgas ingezet. Alternatieven waarin meer of minder gas wordt gebruikt, kunnen
      dus een significante invloed uitoefenen op de vraag naar aardgas, en daarmee op de
      leveringszekerheid.

      De effecten van de oliewinning in Schoonebeek op de leveringszekerheid van olie zijn
      verwaarloosbaar, aangezien de olieproductie uit Schoonebeek voor minder dan 1% van de
      Nederlandse vraag naar olie voorziet en een afname van de Nederlandse productie
      gemakkelijk opgevangen kan worden door andere olieproducerende landen. De werking van
      de internationale oliemarkt is daarbij veel meer liquide en kent minder kenmerken van
      marktfalen. Overigens betekent dit niet dat er geheel geen geopolitieke leveringsrisico’s
      zijn, wel dat er meer alternatieven voorhanden zijn om over te stappen op alternatieve
      olieleveranciers bij leveringsstoringen.


      Methode voor het bepalen van gasleveringszekerheid
      Om de invloed van de verschillende beleidsalternatieven op de leveringszekerheid van
      aardgas te schatten, maken we gebruik van een zogenaamde preventiekostenmethode.
      We kijken hierbij naar de kosten die gemaakt worden door de Nederlandse overheid om de
      leveringszekerheid te garanderen, en rekenen die om naar de marginale baten van
      gasbesparing. Het afgelopen jaar heeft de Nederlandse overheid € 623 miljoen aan subsidies
      en garanties beschikbaar gesteld om te verzekeren dat de gasopslag bij Bergermeer
      minimaal voor 68% gevuld is voor de winter (Rijksoverheid, 2022). Met deze subsidies en
      garanties beoogde het Rijk de vulgraad met 30%-punt te verhogen. Dit komt neer op een
      toename van 1,23 miljard m3 aardgas, oftewel een maximale overheidsbijdrage van € 0,51
      per m3 10 . Omdat de huidige gascrisis een uitzonderlijke situatie is, nemen we aan dat de
      overheid gemiddeld eens in de tien jaar op deze manier bij moet springen om de leverings-
      zekerheid op pijl te houden. De marginale leveringszekerheidsbaten van gasbesparing

      ________________________________
      10
           Onder normale omstandigheden kan de (private) exploitant van een gasopslag op basis van het verschil tussen
           zomer- en winterprijzen voldoende gas opslaan om ook in periodes met veel gasvraag (strenge winters)
           voldoende voorraad aan te houden. Omdat deze opslagkosten verwerkt zijn in de gasinkoopprijzen, kan men
           beargumenteren dat de marginale preventieprijs voor gasleveringszekerheid 0 is onder normale omstandig-
           heden op de gasmarkt.



31    220267 - Mkba oliewinning Schoonebeek – Oktober 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>      komen met deze aanname uit op € 0,05 per m3. De redenering is dat besparing op de
      gasconsumptie als gevolg van de projectalternatieven in de marge leidt tot een gelijke
      verlaging van behoefte aan capaciteit voor gasopslagen.

      Tabel 8 laat het totale gasgebruik over de gehele resterende winningsperiode zien voor de
      verschillende alternatieven. Het stopalternatief zorgt voor een besparing van bijna
      1 miljard m3 aardgas cumulatief, oftewel meer dan 10% van het jaarlijkse aardgasgebruik in
      de gebouwde omgeving. Het nulalternatief en het vastzoutalternatief kennen in WLO-Hoog
      een kleiner gasgebruik, omdat de oliewinning in deze alternatieven voor 2040 wordt
      beëindigd.


      Tabel 8 – Totaal geraamd gasgebruik in de verschillende alternatieven tot beëindiging van de oliewinning,
      over de gehele periode 2022-2122

       Totaal gasgebruik (miljoen m3 aardgas)                                WLO-Hoog                      WLO-Laag
       Nulalternatief                                                               917                        1004
       Verplaatsingsalternatief                                                    1004                        1004
       Vastzoutalternatief                                                          825                        1004
       Circulaire alternatief                                                      1004                        1004
       Stopalternatief                                                                0                           0



      Op basis van marginale leveringszekerheidsbaten van gasbesparing van € 0,05 per m3, leiden
      deze verschillen in gebruik tot de volgende gedisconteerde welvaartseffecten ten opzichte
      van het nulalternatief (referentie).


      Tabel 9 – Welvaartseffecten door verandering in voorzieningszekerheid in de verschillende beleids-
      alternatieven, over de gehele periode 2022-2122

       Welvaartseffecten voorzieningszekerheid ten                           WLO-Hoog                      WLO-Laag
       opzichte van referentie
       Verplaatsingsalternatief                               €              -3.000.000   €                       0
       Vastzoutalternatief                                    €               3.000.000   €                       0
       Circulair alternatief                                  €              -3.000.000   €                       0
       Stopalternatief                                        €              39.000.000   €             42.000.000



      Tabel 9 laat zien dat de leveringszekerheidsbaten in het stopalternatief significant zijn,
      met zo’n € 40 miljoen cumulatief. De andere beleidsalternatieven leiden in WLO-Hoog tot
      beperkte welvaartseffecten, omdat er langer of minder lang olie wordt gewonnen in
      Schoonebeek. In WLO-Laag wordt in alle gevallen (met uitzondering van het stopalternatief)
      doorgewonnen tot 2040. Aangezien additionele stoomproductie in de beleidsalternatieven
      tot stand komt met behulp van groene stroom, zijn de verschillen met het nulalternatief
      hier verwaarloosbaar.


6.3   Klimaateffecten
      Oliewinning leidt op verschillende manieren tot negatieve klimaatimpacts:
      — Oliewinning gaat gepaard met winningsemissies. Dit zijn de (indirecte) emissies die
          samenhangen met het energiegebruik dat nodig is om de olie uit te grond te krijgen.
          Deze winningsemissies zijn in Schoonebeek vrij groot, omdat de stroperige olie




32    220267 - Mkba oliewinning Schoonebeek – Oktober 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>         verwarmd moet worden met stoom. Voor de stoomproductie wordt op dit moment
         aardgas verstookt, waarbij CO2 vrijkomt.
     —   Bij oliewinning komt veelal aardgas mee omhoog, dat afgefakkeld wordt. Bij de
         verbranding van dit meegewonnen aardgas komt CO2 vrij. In Schoonebeek wordt
         meegewonnen aardgas zoveel mogelijk hergebruikt voor de stoomproductie. Fakkel-
         emissies zijn dus beperkt.
     —   Oliewinning kan leiden tot directe lekkage van aardgas dat niet afgefakkeld of her-
         gebruikt wordt. Aardgas dat op deze manier in de atmosfeer terechtkomt, is zeer
         schadelijk voor het klimaat, vanwege de grote Global Warming Potential van methaan.
         In Nederland zijn methaanlekkages over het algemeen beperkt als gevolg van strenge
         regelgeving en toezicht. In andere landen waar olie wordt gewonnen kunnen methaan-
         lekkages echter tot significante klimaateffecten leiden.
     —   Bij het transport van ruwe olie en olieproducten komt CO2 vrij.
     —   De raffinage van olie vraagt veel energie en grondstoffen. Het gebruik van deze energie
         en de productie van grondstoffen gaat gepaard met CO2-uitstoot.
     —   Het uiteindelijke gebruik van het geraffineerde olieproduct leidt bij verbranding tot
         CO2-uitstoot.

     Hoewel oliewinning dus tot veel directe en indirecte emissies leidt, is het op voorhand niet
     zeker dat beëindiging van de oliewinning in Schoonebeek zich vertaalt in klimaatbaten.
     Dit komt doordat de vraag naar olie niet afneemt op het moment dat een Nederlandse
     productielocatie verdwijnt. Het weggevallen aanbod wordt simpelweg overgenomen door
     andere olieproducenten die meer olie winnen uit bestaande of nieuwe velden. Dit soort
     carbon leakage moet in een mkba worden meegenomen.

     Om de daadwerkelijke effecten van de verschillende alternatieven op de mondiale broei-
     kasgasuitstoot te berekenen, hanteren we de volgende aanpak:
     1. We gaan ervan uit dat de klimaatimpact van raffinage en het gebruik van olie
         ongewijzigd blijven bij veranderingen in het productievolume in Schoonebeek. De vraag
         naar olie, en daarmee de vraag naar raffinage, wordt immers verondersteld gelijk te
         blijven. We veronderstellen dat alle klimaatimpacts dus te herleiden zijn naar
         veranderingen in well-to-tank (WTT) emissies.
     2. We nemen aan dat transportemissies toenemen wanneer het productievolume in
         Schoonebeek afneemt. De raffinaderij van BP in Lingen bevindt zich immers dichtbij het
         Schoonebeek olieveld. Dit zal in de regel niet gelden voor productielocaties die bij-
         springen wanneer het aanbod van olie afneemt door wegvallen van de productielocatie
         in Schoonebeek.
     3. We veronderstellen dat methaanlekkages toenemen wanneer de oliewinning in
         Schoonebeek afneemt. Door verplaatsingseffecten zal in dit geval immers meer olie
         worden gewonnen op locaties waar methaanlekkages minder goed voorkomen worden.
     4. Winningsemissies in Schoonebeek zijn in het nulalternatief groter dan het wereldwijde
         gemiddelde. Wanneer een groot deel van de stoom wordt geproduceerd met behulp van
         elektrische boilers, vallen de winningsemissies lager uit dan het wereldwijde
         gemiddelde. Het stopalternatief leidt daarmee tot een afname van de netto winnings-
         emissies, maar de andere beleidsalternatieven leiden per saldo tot een grotere afname.

     De winningsemissies van de Schoonebeekse olie kunnen we berekenen op basis van het
     energiegebruik en de CO2-intensiteit van aardgas en elektriciteit in Nederland. Over de
     fakkel-, transport-, en methaanemissies van het Schoonebeek olieveld zijn geen publieke
     data beschikbaar. We hebben daarom zelf grove aannames gemaakt op basis van
     gesprekken met TNO. Voor de well-to-tank emissies van geïmporteerde olie (als gevolg van
     carbon leakage) hanteren we emissiekengetallen gebaseerd op data van de EIA (EIA, 2020)
     en JEC (JEC, 2020). De kwantitatieve aannames zijn samengevat in Tabel 10.




33   220267 - Mkba oliewinning Schoonebeek – Oktober 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>     Tabel 10 – Aannames van well-to-tank-emissies van Schoonebeekse olie en geïmporteerde olie

      WTT-emissies                                                                              kg CO2 per barrel
      Geïmporteerde olie                                                                                       59
        waarvan winningsemissies                                                                               16
        waarvan transportemissies                                                                               4
        waarvan fakkelemissies                                                                                  9
        waarvan methaanlekkage                                                                                 30
      Schoonebeekse olie bij uitsluitend gebruik gasboiler                                                     87
        waarvan winningsemissies                                                                               72
        waarvan transportemissies                                                                               0
        waarvan fakkelemmisies                                                                                  0
        waarvan methaanlekkage                                                                                 15
      Schoonebeekse olie bij gebruik van gasboiler en elektrische boilers                                      48
        waarvan winningsemissies                                                                               33
        waarvan transportemissies                                                                               0
        waarvan fakkelemmisies                                                                                  0
        waarvan methaanlekkage                                                                                 15



     Uit deze gegevens blijkt dat de well-to-tank emissies van Schoonebeekse olie op dit
     moment groter zijn dan die van geïmporteerde olie. Dit komt hoofdzakelijk door de grote
     winningsemissies als gevolg van de stoominjectie. Op het moment dat een aanzienlijk deel
     van de stoom geproduceerd wordt met hernieuwbare elektriciteit, vallen de Schoonebeekse
     WTT-emissies onder het wereldwijde gemiddelde. NAM heeft aangegeven dat ze voor de e-
     biolers een apart contract hebben met energieleveranciers van groene stroom. Ze nemen
     alleen groene stroom af op momenten dat er een ‘overmaat aan groene stroom’ is, tegen
     een prijs die is geïndexeerd op de aardgasprijs.

     Op basis van bovenstaande gegevens en de geraamde productievolumes die we verkregen
     hebben van de NAM, kunnen we het verwachte klimaateffect van de verschillende
     alternatieven in beeld brengen. Tabel 11 en Tabel 12 laten zien hoe de cumulatieve
     klimaatemissies verschillen tussen het nulalternatief en de vier beleidsalternatieven.
     Alle beleidsalternatieven leiden tot een significante afname van de klimaatimpact.


     Tabel 11 – Verschil in cumulatieve klimaatemissies ten opzichte van het nulalternatief, over de gehele periode
     2022-2122, WLO-Laag

      Verschil met het nulalternatief                             Mton CO2-eq.
      Verplaatsingsalternatief                                              -1,44
      Vastzoutalternatief                                                   -1,40
      Circulaire alternatief                                                -1,40
      Stopalternatief                                                       -0,76


     Tabel 12 - Verschil in cumulatieve klimaatemissies ten opzichte van het nulalternatief, over de gehele periode
     2022-2122, WLO-Hoog

      Verschil met het nulalternatief                             Mton CO2-eq.
      Verplaatsingsalternatief                                              -1,34
      Vastzoutalternatief                                                   -1,24
      Circulaire alternatief                                                -1,30
      Stopalternatief                                                       -0,71




34   220267 - Mkba oliewinning Schoonebeek – Oktober 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>      Om de verschillen in klimaatemissies te waarderen, gebruiken we de efficiënte CO2-prijzen
      uit de WLO-scenario’s. Figuur 8 laat de efficiënte CO2-prijzen het hun verloop over de tijd
      zien. Naast de prijzen voor WLO-Hoog en WLO-Laag laten we ook het tweegradenprijspad
      zien uit de WLO dat compatibel is met het Akkoord van Parijs. We baseren ons hierbij op de
      middenwaarde van het tweegradenprijspad uit het Handboek Milieuprijzen (CE Delft, 2017).


      Figuur 8 – Efficiënte CO2-prijzen uit de WLO-scenario’s (€ per ton CO2)


                                €250,00



                                €200,00
         Efficiënte CO2-prijs




                                €150,00



                                €100,00



                                 €50,00



                                    €-



                                              WLO-Hoog      WLO-Laag    tweegradenprijspad


      Gebruik van deze efficiënte prijzen leidt tot de volgende welvaartseffecten:


      Tabel 13 – Cumulatieve, gemonetariseerde klimaateffecten in de verschillende scenario’s en alternatieven,
      over de periode 2021-2121.

       Verschil ten opzichte van                    WLO-Hoog           WLO-Laag                      WLO-
       nulalternatief                                                                   tweegradenprijspad
       Verplaatsingsalternatief           €        112.000.000   €     28.000.000   €          182.000.000
       Vastzoutalternatief                €         98.000.000   €     25.000.000   €          160.000.000
       Circulaire alternatief             €        108.000.000   €     27.000.000   €          176.000.000
       Stopalternatief                    €         56.000.000   €     14.000.000   €           91.000.000




6.4   Geïnternaliseerde klimaatkosten
      De oliebewerkingsinstallatie (OBI) van de NAM valt onder het EU ETS. Dit betekent dat de
      NAM emissierechten moet kopen voor haar directe CO2-uitstoot. Als de directe CO2-uitstoot
      afneemt (zoals in het stopalternatief), hoeft de NAM minder emissierechten te kopen.
      Omdat het EU ETS een zogenaamd cap-and-trade systeem is, staat de jaarlijkse uitstoot
      onder het EU ETS vast. Wanneer de NAM minder emissierechten koopt, zal een andere ETS-
      deelnemer dus meer CO2 kunnen uitstoten. Dit wordt het waterbedeffect genoemd.
      Deze deelnemer zal wel meer emissierechten moeten kopen (voor iedere extra ton CO2
      moet immers een emissierecht worden ingeleverd). Het CPB en PBL geven aan dat bij



35    220267 - Mkba oliewinning Schoonebeek – Oktober 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>      gebruik van de efficiënte CO2-prijzen geen rekening hoeft te worden gehouden met het
      waterbedeffect (CPB ; PBL, 2016). Wel moet worden gecorrigeerd voor de extra ETS-kosten
      die andere ETS-deelnemers maken. Deze kosten zijn gelijk aan de besparing op ETS-kosten
      voor de NAM maal de ETS-prijs. Tabel 14 geeft de effecten weer op basis van de ETS-prijs in
      WLO-Hoog en WLO-Laag. Merk op dat de effecten in het verplaatsingsalternatief,
      het vastzoutalternatief en het circulaire alternatief gelijk zijn aan die in het nulalternatief.
      Dit komt doordat er in deze alternatieven precies evenveel aardgas wordt verstookt op de
      OBI.

      Tabel 14 – Verandering in ETS-kosten voor deelnemers aan het EU ETS (cumulatief over de periode 2021-
      2121)

       Extra ETS-kosten andere ETS-deelnemers                                WLO-Hoog               WLO-Laag
       Verplaatsingsalternatief                                    €                  0   €                   0
       Vastzoutalternatief                                         €                  0   €                   0
       Circulaire alternatief                                      €                  0   €                   0
       Stopalternatief                                             €        -88.000.000   €        -30.000.000


      In een mkba wordt klimaat als een mondiale post beschouwd. Anders dan bij andere
      effecten nemen we veranderingen in ETS-kosten dus ook mee als ze toevallen aan
      buitenlandse partijen.


6.5   Geluidseffecten
      De installaties en pompen van de NAM kunnen in theorie leiden tot welvaartsverlagend
      achtergrondlawaai. Uit geluidscontouren aangeleverd door de NAM blijkt echter dat er geen
      woningen zijn in Schoonebeek of Twente die blootgesteld worden aan geluidsniveaus van
      meer dan 50 db(A). Geluidsoverlast wordt in mkba’s in de regel gewaardeerd met de milieu-
      prijzen uit het Handboek Milieuprijzen van CE Delft. In de meest recente versie van dit
      handboek (CE Delft, 2017) wordt een drempelwaarde van 50 dB(A) gehanteerd, waaronder
      geen geluidskosten worden toegewezen. We concluderen daarom dat de geluidseffecten van
      de oliewinning in Schoonebeek verwaarloosbaar zijn.


6.6   Effecten op droogte
      Voor de stoomproductie bij puurwaterproducent NieuWater wordt oppervlaktewater
      gebruikt. Dit oppervlaktewater wordt eerst in het Schoonebeek olieveld geïnjecteerd als
      stoom en komt vervolgens als productiewater weer omhoog. Het productiewater wordt ten
      slotte ondergebracht in lege gasvelden in Twente. Op deze manier onttrekt de oliewinning
      in Schoonebeek oppervlaktewater uit de waterkringloop. Dit kan lokale droogteproblema-
      tiek in de zomer verergeren.

      Om de effecten van de verschillende alternatieven op droogte te kwantificeren, schatten
      we eerst de jaarlijkse kosten van droogte in Nederland in. Onderzoeksbureau Ecorys heeft
      becijferd dat de extreme droogte in de Nederlandse zomer van 2018 de economie zo’n
      € 400 miljoen tot € 2 miljard heeft gekost, voornamelijk door verliezen in de landbouw-
      keten (Ecorys, 2019). Omdat de zomer van 2018 de droogste zomer van de afgelopen jaren
      was, maar Nederland door klimaatverandering steeds meer last zal krijgen van droogte,
      gaan we uit van gemiddelde kosten van € 400 miljoen per jaar over de periode 2022-2040.
      Op basis van de cijfers van de Droogtemonitor (Rijkswaterstaat, 2022) schatten we in dat
      bijbehorend watertekort gemiddeld 250 milliliter over de zomermaanden bedraagt.




36    220267 - Mkba oliewinning Schoonebeek – Oktober 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>     Uitgesmeerd over het gehele Nederlandse landoppervlak komt dit neer op zo’n 8.500
     miljard liter water.

     Op basis van data van de NAM kunnen we berekenen hoeveel water de oliewinning in
     Schoonebeek jaarlijks onttrekt aan de waterkringloop. Figuur 9 laat zien dit zien.
     Figuur 9 – Jaarlijkse hoeveelheid water die door waterinjectie wordt onttrokken uit de waterkringloop in de
     verschillende alternatieven

                                                     1,8
        Jaarlijks watergebruik in miljarden liters




                                                     1,6
                                                     1,4
                                                     1,2
                                                     1,0
                                                     0,8
                                                     0,6
                                                     0,4
                                                     0,2
                                                     0,0


                                                                                  Jaartal


                                                           Nulalternatief              Verplaatsingsalternatief
                                                           Vast zoutalternatief        Circulaire alternatief
                                                           Stopalternatief




     Duidelijk zichtbaar is dat het verplaatsingsalternatief en het vastzoutalternatief tot fors
     meer watergebruik leiden dan het nulalternatief. Dit komt doordat er vanwege een grotere
     waterverwerkingscapaciteit in deze alternatieven meer stoom in het olieveld wordt
     geïnjecteerd. In het circulaire alternatief daalt het watergebruik tot nul in 2026, omdat het
     productiewater wordt hergebruikt voor de stoomproductie.

     Op basis van deze gegevens kunnen we een schatting maken van de bijdrage die de
     verschillende alternatieven leveren aan de cumulatieve kosten veroorzaakt door droogte.
     Hiervoor vermenigvuldigen we de gevonden procentuele bijdrage van de verschillende
     alternatieven aan het totale Nederlandse watertekort met de jaarlijkse kosten van droogte.
     We gaan er tevens van uit dat besparingen op watergebruik droogtekosten alleen reduceren
     in droge periodes, oftewel zo’n 40% van de tijd. Dit leidt tot relatief beperkte welvaarts-
     effecten, die zijn weergegeven in Tabel 15.


     Tabel 15 – Cumulatieve welvaartseffecten van de verschillende alternatieven door bijdrage aan droogte, over
     de gehele periode 2022-2122

      Welvaartseffecten droogte                                                                          WLO-Laag         WLO-Hoog
      Nulalternatief                                                                   €                   -167.000   €    -156.000
      Verplaatsingsalternatief                                                         €                   -387.000   €    -387.000
      Vastzoutalternatief                                                              €                   -378.000   €    -307.000
      Circulaire alternatief                                                           €                    -54.000   €     -54.000
      Stopalternatief                                                                  €                          0   €          0




37   220267 - Mkba oliewinning Schoonebeek – Oktober 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>6.7   Effecten op luchtkwaliteit
      Bij de verbranding van aardgas voor de stoomproductie komen flinke hoeveelheden stikstof-
      oxiden (NOx) en zwaveloxiden (SOx) vrij. Deze luchtvervuilende emissies kunnen leiden tot
      gezondheidsschade voor mensen en dieren. Mensen kunnen luchtwegklachten ondervinden
      en astma-aanvallen krijgen als gevolg van inademing van deze schadelijke stoffen. Als er
      teveel reactieve stikstofverbindingen, zoals ammoniak (NH3) en stikstofoxiden (NO x), in de
      omgeving terechtkomen, is dat ook slecht voor de natuur. In het Handboek Milieuprijzen
      (CE Delft, 2017) zijn schadekosten per kg geëmitteerde NOx en SOx opgenomen. Voor NOx
      zijn deze gelijk aan € 27,88 per kg, en voor SOx bedragen de schadekosten € 27,54 per kg.

      De luchtvervuilende emissies in de verschillende alternatieven zijn overgenomen uit data
      van de NAM en zijn weergegeven in Tabel 16 en Tabel 17. De NAM zal in 2023 of 2024
      (afhankelijk van het beleidsalternatief) zwavelfilters plaatsen, waardoor de SOx-emissies
      drastisch afnemen. De totale NOx-emissies zijn daarom fors hoger.


      Tabel 16 – Cumulatieve NOx-emissies in de verschillende alternatieven en achtergrondscenario’s

       Cumulatieve NOx-emissies (kg)                                        WLO-Hoog                    WLO-Laag
       Nulalternatief                                                         585.000                      640.000
       Verplaatsingsalternatief                                               640.000                      640.000
       Vastzoutalternatief                                                    526.000                      640.000
       Circulaire alternatief                                                 640.000                      640.000
       Stopalternatief                                                               0                           0


      Tabel 17 - Cumulatieve SOx-emissies in de verschillende alternatieven en achtergrondscenario’s

       Cumulatieve SOx-emissies (kg)                                        WLO-Hoog                    WLO-Laag
       Nulalternatief                                                          30.000                      30.000
       Verplaatsingsalternatief                                                63.000                      63.000
       Vastzoutalternatief                                                     63.000                      63.000
       Circulaire alternatief                                                  63.000                      63.000
       Stopalternatief                                                               0                           0

      De hierboven getoonde emissiecijfers kunnen worden vermenigvuldigd en gedisconteerd om
      het welvaartseffect van de verschillende alternatieven in beeld te brengen. Tabel 18 geeft
      de resultaten weer.


      Tabel 18 - Resultaten in euro's

       Welvaartseffect van luchtvervuilende emissies                        WLO-Hoog                    WLO-Laag
       Nulalternatief                                        €             -14.000.000   €             -15.000.000
       Verplaatsingsalternatief                              €             -16.000.000   €             -16.000.000
       Vastzoutalternatief                                   €             -14.000.000   €             -16.000.000
       Circulaire alternatief                                €             -16.000.000   €             -16.000.000
       Stopalternatief                                       €                       0   €                      0




38    220267 - Mkba oliewinning Schoonebeek – Oktober 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>6.8   Effecten op waterkwaliteit
      Effecten op waterkwaliteit gelden voor oppervlaktewater en grondwater, beide aanwezig in
      de biosfeer (bovengrond en ondergrond tot een diepte van ongeveer 500 m). Wanneer er
      geen lekkages optreden, zijn de effecten op de waterkwaliteit voor alle alternatieven
      verwaarloosbaar- er van uitgegaan dat er geen milieuregels worden overtreden. Bij een
      lekkage is er een kans dat productiewater met daarin onder andere mijnbouwhulpstoffen en
      formatiewater, waarin onder andere zware metalen aanwezig zijn, in de biosfeer terecht-
      komt en milieuschade ontstaat.


      Effect van lekkages op oppervlakte- en grondwaterkwaliteit
      Voor de omvang van de effecten volgen we de classificatie van (Royal Haskoning DHV,
      2022):
      — (---) er treedt een duidelijk effect in de biosfeer op;
      — (--) er treedt een kleinschalig effect op;
      — (-) de effecten zijn tijdelijk en herstelbaar, mits er juist gemonitord wordt.

      Bij het verplaatsingsalternatief; volledige injectie in de lege gasvelden rondom
      Schoonebeek, wordt ten opzichte van de andere alternatieven het meeste productiewater
      geïnjecteerd. Door waterinjectie neemt de druk in het lege gasveld toe, waar nu een
      onderdruk is. De geabandonneerde putten in het lege gasveld zijn daar niet op ingericht,
      waardoor de kans op lekkages in geabandonneerde putten toeneemt, met mogelijke
      lekkages van gassen als gevolg. Met de juiste monitoring (onder andere van de injectiedruk,
      de wanddikte van de tubing, kwaliteitscheck van het staal) kan een lek vroeg gedetecteerd
      worden, waardoor de impact tijdelijk en herstelbaar gehouden kan worden (effect -).

      Bij het circulair alternatief, zuivering en scheiding en injectie van zout water, wordt een
      geconcentreerde reststroom geïnjecteerd in het aquifer van het olieveld Schoonebeek.
      Door waterinjectie kan de reservoirdruk toenemen, met een toegenomen kans op lekkages.
      De zoute reststroom zou daarbij gevolgen kunnen hebben voor een risico op lekkages door
      interactie met de metalen verbuizing. De zoute reststroom kan daarnaast de waterstroom
      van andere delen in het aquifer beïnvloeden, maar het aquifer wordt niet voor drinkwater
      gebruikt. Dit alternatief onttrekt netto geen water aan de biosfeer. Het productiewater
      wordt ingedikt tot circa een kwart van het geproduceerde water, bij de voorziene hoeveel-
      heid productiewater van 3.000 m3/dag, waarvan 10-25% wordt geïnjecteerd en het overige
      deel geschikt is voor stoomproductie of lozing. Ook hier geldt dat met de juiste monitoring
      (onder andere van de injectiedruk, de wanddikte van de tubing, kwaliteitscheck van het
      staal) een lek vroeg gedetecteerd kan worden, waardoor de impact tijdelijk en herstelbaar
      gehouden kan worden (effect -).


      Effect lekkages op oppervlaktewater
      Het vastzoutalternatief (en lozen van schoon water) en het stopalternatief hebben in
      principe geen effect op het grondwater. Het vastzoutalternatief heeft mogelijk wel effect
      op het oppervlaktewater. Het circulair alternatief heeft naast effect op grondwater
      mogelijk ook effect op het oppervlaktewater. Dit komt door het lozen van water in opper-
      vlaktewater. We nemen aan dat dit risico is afgevangen in de zuiveringsstap in de Riool
      Water Zuiverings Installatie (RWZI). Productie van het Schoonebeek olieveld is dan
      afhankelijk van de werking van de zuiveringsinstallatie. De effecten van lekkages in deze
      stap zijn tijdelijk van aard en herstelbaar, en vallen buiten de mijnbouwlocatie (effect -).
      Het vastzoutalternatief kent een extra risico op milieubelasting op de lange termijn.



39    220267 - Mkba oliewinning Schoonebeek – Oktober 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>          Dit komt doordat het zout mogelijk niet direct gebruikt kan worden, en voor lange tijd
          opgeslagen moet worden in een speciale stortplaats. Daar ontstaat het risico van degradatie
          van reststoffen, die vervolgens in de biosfeer terecht kunnen komen. De kans dat dit
          gebeurt is groot.


          Effect lekkages bij transport
          De risico’s en effecten bij transport zijn vergelijkbaar voor alle alternatieven, met uit-
          zondering van het vastzoutalternatief. Bij een lekkage van schoon zoetwater treden geen
          milieueffecten op. Bij de andere alternatieven gaan we uit van monitoring, waarbij
          lekkages snel gedetecteerd worden. Verontreinigde bodem dient dan gesaneerd te worden.
          We gaan ervan uit dat de leidingen zich op voldoende afstand bevinden van kwetsbare
          gebieden.


          Grensoverschrijdende effecten
          De effecten zijn alleen bekeken voor Nederland. Het Schoonebeek olieveld loopt door onder
          Duitsland, onder de naam Emlichheim olieveld. Door de gehele olieaccumulatie loopt van
          het noordwesten naar het zuidoosten een breuk. Aan de oostkant van de breuk is het olie-
          veld verbonden met het Schoonebeek-Rühle Bramberge aquifer (Schoonebeek Oost). Dit is
          het aquifer dat het meest geschikt is voor waterinjectie (Royal Haskoning DHV, 2022).
          De aquifer strekt zich ver uit in Duitsland. De in dit hoofdstuk genoemde effecten voor
          waterinjectie in de aquifer van Schoonebeek kunnen dan ook gelden voor Duitsland, als
          waterinjectie dicht bij de grens plaatsvindt. In Duitsland is een overdruk in het aquifer ten
          opzichte van het Nederlandse deel. Hierdoor ontstaat een waterinflux richting Nederland.
          Injectie van een zoute ingedikte stroom in Nederland kan dit effect versterken.

          Als injectie van water plaatsvindt in een gasveld dichtbij de grens met Duitsland, kunnen de
          in dit hoofdstuk genoemde effecten eveneens gelden voor Duitsland.


          Overzicht effecten
          Tabel 19 geeft een overzicht van alle effecten op waterkwaliteit die kunnen optreden bij de
          verschillende alternatieven. Hierin staat ook een samenvatting van de risico’s en de
          manieren om deze risico’s te mitigeren. De effecten zijn inclusief deze mitigatie maat-
          regelen. In de gevoeligheidsanalyse (Paragraaf 7.4) gaan we in op het risico als niet aan de
          mitigerende maatregelen wordt voldaan. In dat geval nemen de effecten toe.

          Tabel 19 – Overzicht van alternatieven, de effecten op waterkwaliteit, risico’s en voorwaarden voor de
          geschatte effecten.
                     Nul-                Verplaatsings-      Vastzout-          Circulair             Stop-
                     alternatief         alternatief         alternatief        alternatief           alternatief
Effect op grond-     (-) Risico op       (-) Risico op       (0) n.v.t.         (-) Risico op         N.v.t.
water bij injectie   lekkage en zout-    lekkage en zout-                       lekkage, effecten
                     oplossing,          oplossing,                             met grote impact.
                     effecten met        effecten met                           Risico beperkt
                     grote impact.       grote impact.                          door nieuwe
                     Risico beperkt      Risico beperkt                         injectieputten,
                     door putselectie,   door putselectie,                      selectie van
                     monitoring en       monitoring en                          geschikte locaties;
                                                                                beperking




40        220267 - Mkba oliewinning Schoonebeek – Oktober 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre>                      Nul-                 Verplaatsings-      Vastzout-            Circulair            Stop-
                      alternatief          alternatief         alternatief          alternatief          alternatief
                      actie bij calami-    actie bij calami-                        injectie- en
                      teiten.              teiten.                                  reservoirdruk en
                                                                                    actie bij
                                                                                    calamiteiten.
Effect                (0) Geen             (0) Geen            (-) Lekkage          (-) Lekkage          N.v.t.
oppervlaktewater      waterzuivering       waterzuivering      waterstroom in       waterstroom in
bij zuivering                                                  oppervlaktewater;    oppervlaktewater;
                                                               verontreinigingen    verontreinigingen
                                                               in                   in
                                                               oppervlaktewater     oppervlaktewater
                                                               als zuivering niet   als zuivering niet
                                                               goed werkt           goed werkt
Effect lekkages bij   (-) Lekkage van      (-) Lekkage van     (0) Lekkage          (-) Lekkage van      N.v.t.
transport             zout injectiewater   zout injectie-      schoon zoetwater,    geconcentreerd
                      kan gesaneerd        water, bodem-       geen milieu-         zout injectie-
                      worden.              verontreiniging     impact               water, bodem-
                                                                                    verontreiniging
Effect lekkages       N.v.t.               N.v.t.              (-) Relatief grote   (-) Risico uit       N.v.t.
reststoffen (opslag                                            kans op ongeluk      opslag voor korte
en transport)                                                  vanwege de grote     termijn nihil.
                                                               transport-           Weinig transport
                                                               bewegingen. Te       van reststoffen.
                                                               beperken met
                                                               verkeersplan.
                                                               (--) Lange termijn
                                                               groot risico
                                                               lekkage uit
                                                               opslag.
          Bron: (Royal Haskoning DHV, 2022)




6.9       Effecten op seismiciteit en grondstabiliteit
          Hier beschrijven we de effecten van seismiciteit en grondstabiliteit voor elk alternatief,
          met een nadruk op alternatieven waarbij waterinjectie plaatsvindt. In deze effecten gaan
          we uit van een aantal voorwaarden om risico’s op aardbevingen te beperken. Hiermee
          sluiten we aan op het recente onderzoek van (Royal Haskoning DHV, 2022). In de gevoelig-
          heidsanalyse (Paragraaf 7.4) maken we een inschatting van de kans op seismiciteit en de
          impact bij het optreden van een aardbeving.

          Voor de omvang van de effecten volgen we de classificatie van (Royal Haskoning DHV,
          2022):
          — (---) zonder aanpassing is het risico te groot voor uitvoering;
          — (--) gevolgen zijn serieus en alleen met expliciete monitoring en gerichte acties zijn de
             risico’s te verantwoorden;
          — (-) gevolgen zijn niet op de mijnbouwlocatie; gevolgen zijn tijdelijk en herstelbaar.




41        220267 - Mkba oliewinning Schoonebeek – Oktober 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 43 ======================================================================

<pre>     Effecten van seismiciteit
     Bij een verandering van de druk in de ondergrond kunnen in de aanwezigheid van breuk-
     zones aardbevingen ontstaan. Het is in Nederland niet toegestaan om de druk in de onder-
     grond te verhogen tot boven het oorspronkelijke niveau. Om het risico op seismiciteit te
     minimaliseren, moeten de putten op afstand van een breukzone zijn. Daarnaast moeten er
     in de historische data geen aardbevingen van groter dan 2,5 M L geregistreerd zijn. Als er
     toch een breukzone dicht bij een put aanwezig blijkt te zijn, bestaat de kans op een
     aardbeving wanneer productiewater geïnjecteerd wordt. De injectie van productiewater
     verandert de drukbalans in de ondergrond en kan daarmee aanwezige breukzones activeren.
     Onder andere de injectiesnelheid en mate van drukverdeling in de ondergrond spelen hierin
     een rol. Bij lekkages in een put kan in principe een kans op aardbevingen ontstaan wanneer
     de lekkage in de buurt van een breuk is.

     De magnitude van een eventuele aardbeving is afhankelijk van de lokale condities in de
     ondergrond. De impact hangt af van de magnitude, de diepte, de afstand tot het epi-
     centrum van de aardbeving, maar ook de grondsoort, schade aan de woning en ervaring van
     de bewoners. Gezien de vele factoren die van invloed zijn, maken we geen onderscheid
     tussen het verplaatsingsalternatief en het circulair alternatief voor de impact van een
     eventuele aardbeving.
     De gevolgen van aardbevingen, met name ondiepe aardbevingen, kunnen groot zijn. Daarbij
     gaat het om fysieke schade aan bijvoorbeeld woningen, infrastructuur, bomen en andere
     objecten in de (publieke) ruimte. Daarnaast kan een aardbeving, en een kans daarop,
     emotionele stress geven. Beide gevolgen hebben een groot effect op het welbevinden van
     de bewoners in de omgeving van het epicenter. In de gevoeligheidsanalyse in
     Paragraaf 7.4.1 gaan we in op van de kans op een aardbeving en een ordegrootteschatting
     voor de omvang van de impact.


     Effecten per alternatief
     We gaan ervan uit dat bij de oliewinning geen nieuwe putten geboord hoeven te worden,
     en dat de druk constant wordt gehouden in het oliereservoir door stoominjectie. De risico’s
     op aardbevingen door oliewinning zijn dan dermate klein dat we deze buiten beschouwing
     laten. Het stopalternatief en het vastzoutalternatief hebben dan geen risico op aard-
     bevingen.

     Voor het verplaatsingsalternatief- volledige injectie in de lege gasvelden in de regio
     Schoonebeek - wordt water op een diepte van rond de 3 km geïnjecteerd. De effecten van
     injectie van productiewater of injectiewater op seismiciteit zijn naar verwachting verwaar-
     loosbaar voor de velden Schoonebeek Gas, Dalen en Coevorden. In het Dalen veld en het
     Coevorden gasveld zijn tussen 1975 en 2019 in totaal negen aardbevingen geregistreerd,
     allen met een Magnitude onder de 2.2 (KNMI, 2022). Op alle momenten vond gaswinning
     plaats. Bij drie van de negen aardbevingen vond ook waterinjectie plaats op het moment
     van de aardbeving. In alle gevallen vonden de aardbevingen plaats op grote afstand van de
     waterinjectieputten. De aardbevingen zijn daarom waarschijnlijk gerelateerd aan de gas-
     productie en niet aan de waterinjectie (Royal Haskoning DHV, 2022). Om de kans verder te
     verkleinen, dient een seismisch monitoringsnetwerk en een injectieprotocol opgezet te
     worden. Het injectieprotocol beschrijft welke maatregelen en acties genomen worden bij
     een waargenomen trilling. (effect -)

     In het circulaire alternatief wordt water in het aquifer onder het Schoonebeek olieveld
     geïnjecteerd. Op dit moment vindt daar al injectie van stoom plaats en tot op heden zijn er
     geen aardbevingen geregistreerd. Ook voor dit alternatief zijn nieuwe putten nodig, waarbij



42   220267 - Mkba oliewinning Schoonebeek – Oktober 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 43 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 44 ======================================================================

<pre>     geldt dat deze geplaatst moeten worden op afstand van een breukzone. De kans op
     seismiciteit voor dit alternatief is zeer gering, mits aan de voorwaarden van mitigerende
     maatregelen (zie onderstaand kader) wordt voldaan (Royal Haskoning DHV, 2022). (effect -)


     Tekstbox 2 - Effecten inclusief mitigerende maatregelen

      De effecten zijn inclusief mitigerende maatregelen om de kans op seismiciteit laag te houden. De kans op
      seismiciteit voor alle alternatieven met waterinjectie (verplaatsingsalternatief, circulair alternatief en
      referentie) is gering als aan de voorwaarden wordt voldaan. De voorwaarden zijn:
      — dat uitsluitend putten waarvan is aangetoond dat deze geschikt zijn voor waterinjectie in aanmerking
            komen;
      — deze zijn op voldoende afstand tot breuklijn11;
      — en deze zijn op locaties waar geen bevingen in historische data zijn;
      — de druk in het reservoir mag niet boven de originele druk komen;
      — er vindt gerichte monitoring plaats;
      — er kunnen acties ondernomen worden in geval een calamiteit optreedt.
      Als aan de voorwaarden wordt voldaan, zijn de risico’s gering: ze zijn tijdelijk van aard en herstelbaar. In het
      referentiealternatief worden bestaande putten gebruikt, en is daarmee beter bekend wat de seismische risico’s
      zijn.




     Effect grondstabiliteit
     In het verplaatsingsalternatief en het nulalternatief kan in principe, door waterinjectie, een
     beperkte hoeveelheid zout van de bovenliggende zoutsteenlaag oplossen. Een mogelijk
     gevolg is bodemdaling.
     De mogelijke effecten hiervan zijn groot. Echter, het injectiewater wordt niet continu
     rondgepompt, waardoor het geïnjecteerde water verzadigd en grootschalige zoutoplossing
     onwaarschijnlijk is. Monitoring is effectief niet mogelijk. Daarom is de beoordeling
     (effect -).


     Grensoverschrijdende effecten

     Effecten van seismiciteit nemen af in omvang met de afstand tot het epicenter. In de
     ondergrond zijn breuken die doorlopen tussen Nederland en Duitsland. Het zou dan kunnen
     dat seismiciteit door waterinjectie in Nederland effecten heeft in Duitsland. Dit geldt voor
     de alternatieven met waterinjectie dichtbij de grens met Duitsland (circulair en
     verplaatsingsalternatief).


     Overzicht effecten
     Tabel 20 geeft een overzicht van de inschattingen van effecten op seismiciteit en
     grondstabiliteit volgens (Royal Haskoning DHV, 2022).




     ________________________________
     11
          Het kan voorkomen dat er toch breuken aanwezig zijn die niet gesignaleerd zijn op seismische crosssecties.
          Als (bijvoorbeeld hierdoor) niet aan de voorwaarde van afstand tot een breuklijn wordt voldaan, is de kans op
          seismiciteit aanwezig en een mogelijke impact groot.



43   220267 - Mkba oliewinning Schoonebeek – Oktober 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 44 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 45 ======================================================================

<pre>       Tabel 20 – Effect op seismiciteit en grondstabiliteit volgens (Royal Haskoning DHV, 2022)

                           Nul-                 Verplaatsings-       Vastzout-       Circulair            Stop-
                           alternatief          alternatief          alternatief     alternatief          alternatief
        Effect op          (-) Waterinjectie    (-) Waterinjectie    N.v.t. Geen     (-) Juiste           N.v.t. Geen
        seismiciteit       kan tot aard-        kan tot aard-        waterinjectie   putkeuze,            waterinjectie
                           bevingen leiden;     bevingen leiden;                     monitoring en
                           juiste putkeuze,     juiste putkeuze,                     acties bij
                           monitoring en        monitoring en                        calamiteiten
                           acties bij           acties bij                           maken de
                           calamiteiten         calamiteiten                         risico’s tijdelijk
                           maken de             maken de                             van aard en de
                           risico’s tijdelijk   risico’s tijdelijk                   gevolgen
                           van aard en de       van aard en de                       herstelbaar,
                           gevolgen             gevolgen
                           herstelbaar,         herstelbaar,
        Effect op          (-) Waterinjectie    (-) Waterinjectie    N.v.t. Geen     N.v.t. Geen          N.v.t. Geen
        grondstabiliteit   kan mogelijk         kan mogelijk         waterinjectie   zoutlaag             waterinjectie
                           leiden tot           leiden tot
                           zoutoplossing,       zoutoplossing,




6.10   Conclusie
       In dit hoofdstuk hebben we de externe effecten van de verschillende verwerkings-
       alternatieven in kaart gebracht. Duidelijk wordt dat de klimaateffecten de belangrijkste
       gekwantificeerde externe kostenpost vormen. De welvaartseffecten van lekkage en
       bodemrisico’s hebben we enkel kwalitatief beschreven. We verwachten echter dat deze
       effecten beperkt zullen zijn.




44     220267 - Mkba oliewinning Schoonebeek – Oktober 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 45 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 46 ======================================================================

<pre>7 Uitkomsten nationaal en
  regionaal
7.1        Inleiding
           In dit hoofdstuk maken we de balans op en presenteren we het totaalsaldo van de mkba.
           Ook laten we zien hoe robuust de resultaten zijn met behulp van een aantal gevoeligheids-
           analyses en risicoverkenningen.


7.2        Totaalsaldo op nationaal niveau
           Tabel 21 geeft het eindsaldo van de mkba weer, inclusief een onderverdeling naar de
           verschillende posten.


           Tabel 21 – Overzichtstabel: eindsaldo van de mkba en onderverdeling naar de verschillende posten

 Welvaartseffecten                                                   WLO-Laag                                        WLO-Hoog
                                            (€ miljoenen t.o.v. nulalternatief)              (€ miljoenen t.o.v. nulalternatief)
                             Verplaatsing   Vast zout    Circulair    Stoppen     Verplaatsing      Vast   Circulair    Stoppen
                                                                                                    zout
 Directe financiële                  872          562         799         -603            349        -13        263         -213
 effecten
 Luchtvervuiling                       -1           -1          -1          15              -2         0         -2          14
 Klimaat                              28           25          27          -16            112         98        108          -32
 Droogte                               0            0            0           0              0          0          0           0
 Voorzieningszeker-                    0            0            0          42              -3         3         -3          39
 heid
 Woningmarkt                           0            0            0           2              0          0          0           2
 Werkgelegenheid                       0            0            0           0              0          0          0           0
 Lekkagerisico's (na                    -         -/--           -           0               -      -/--           -          0
 mitigerende
 maatregelen)
 Seismische risico's                    -           0            -           0               -         0           -          0
 (na mitigerende
 maatregelen)
 Geluid                                0            0            0           0              0          0          0           0
 Totaalsaldo*                   899 + PM    586 + PM     825 + PM    -560 + PM       456 + PM    88 + PM   366 + PM    -190 + PM
           —      PM betekent dat het betreffende welvaartseffect niet is gekwantificeerd
           —      PM-posten kunnen verschillen per alternatief

           Duidelijk zichtbaar is dat de directe financiële effecten dominant zijn in het eindsaldo 12.
           Ook de klimaateffecten vormen in WLO-Hoog (vanwege de hogere CO2-prijs) een
           significante bijdrage aan het saldo. Zowel in WLO-Hoog als WLO-Laag leidt het ver-
           plaatsingsalternatief tot de grootste welvaartstoename, op de voet gevolgd door het
           circulaire alternatief. Het vastzoutalternatief scoort vanwege de hoge operationele kosten
           ________________________________
           12
                Additionele CO2-kosten voor andere deelnemers aan het EU ETS zijn ook opgenomen onder de post ‘financiële
                effecten’.



45         220267 - Mkba oliewinning Schoonebeek – Oktober 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 46 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 47 ======================================================================

<pre>           voor de zoutlozing en de additionele investeringskosten beduidend minder goed.
           Het stopalternatief leidt tot een negatief saldo: vergeleken met het nulalternatief leidt
           beëindiging van de oliewinning in Schoonebeek tot forse welvaartsverliezen.

           In Tabel 21 zijn de lekkagerisico’s en de seismische risico’s kwalitatief omschreven met
           nullen en minnen, omdat er op dit moment onvoldoende informatie beschikbaar is om deze
           posten te kwantificeren. Zoals beschreven in de kwalitatieve analyses in Paragraaf 6.8 en
           Paragraaf 6.9 verwachten we niet dat deze risico’s groot zijn. Het vastzoutalternatief heeft
           (-) vanwege lekkages bij de zuivering en (--) vanwege risico’s op lange termijn lekkages in
           de bovengrondse opslag. De alternatieven met waterinjectie hebben (-), mits alle
           mitigerende maatregelen worden getroffen zoals omschreven in (Royal Haskoning DHV,
           2022). Als dit niet gebeurt, zijn de effecten van lekkages en seismische risico’s groter. In
           Paragraaf 7.4.1 laten we zien hoe groot de schade van een eenmalige aardbeving of lekkage
           moet zijn om het negatieve saldo van het stopalternatief te doen omslaan in een positief
           saldo.


7.3        Totaalsaldo op lokaal niveau
           In Tabel 22 zijn de uitkomsten van de mkba vertaald naar een indicatief saldo op lokaal
           niveau (regio Schoonebeek + Twente). Een aantal posten die op nationaal niveau relevant
           zijn, worden in de regionale tabel niet meegenomen. Dit zijn: de directe financiële
           effecten, de effecten op voorzieningszekerheid, en de klimaateffecten. Lokale belastingen
           en huurinkomsten worden op lokaal niveau wel relevant. Deze zijn daarom toegevoegd aan
           de tabel. Een mkba is eigenlijk een te grof instrument om de precieze bijdrage van de olie-
           winning in Schoonebeek aan de lokale economie te becijferen; in Tabel 22 moeten de
           resultaten daarom als onzekere schattingen worden geïnterpreteerd.


           Tabel 22 – Regionale overzichtstabel: lokaal eindsaldo van de mkba en onderverdeling naar de verschillende
           posten

 Welvaartseffecten        WLO-Laag (€ miljoenen t.o.v. nulalternatief)      WLO-Hoog (€ miljoenen t.o.v. nulalternatief)
                          Verplaatsing   Vast zout    Circulair   Stoppen   Verplaatsing   Vast zout    Circulair   Stoppen
 Luchtvervuiling               -1            -1          -1         15           -2               0        -2         14
 Droogte                        0             0           0          0            0               0         0          0
 Woningmarkt                    0             0           0          2            0               0         0          2
 Werkgelegenheid                0             0           0          0            0               0         0          0
 Lekkagerisico's (na
 mitigerende
 maatregelen)                   -           -/--          -          0            -              -/--       -          0
 Seismische risico's
 (na mitigerende
 maatregelen)                   -             0           -          0            -               0         -          0
 Geluid                         0             0           0          0            0               0         0          0
 Lokale belastingen
 en huurinkomsten               0             0           0         -25           0               0         0         -25
 Totaalsaldo*               -1 + PM       -1 + PM      -1 +PM     -8 + PM     -2 + PM        0 + PM     -2 + PM     -9 + PM
                *      PM betekent dat het betreffende welvaartseffect niet is gekwantificeerd
                *      PM-posten kunnen verschillen per alternatief




46         220267 - Mkba oliewinning Schoonebeek – Oktober 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 47 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 48 ======================================================================

<pre>          Op lokaal niveau zijn de uitkomsten minder eenduidig. Het stopalternatief leidt tot het
          grootste gekwantificeerde welvaartseffect, maar de lekkage- en seismische risico’s zouden
          deze conclusie kunnen veranderen.


7.4       Gevoeligheidsanalyses
          Om te testen hoe robuust de gepresenteerde uitkomsten zijn, voeren we een viertal
          gevoeligheidsanalyses uit:
          1. Een berekening waarbij we uitgaan van de hogere CO 2-prijzen uit
             onzekerheidsverkenning van de WLO (consistent met het klimaatakkoord van Parijs).
          2. Een berekening waarbij we uitgaan van twee keer zo hoge gas- en elektriciteitsprijzen.
          3. Een berekening waarbij we uitgaan van ‘normalere’ arbeidsmarktomstandigheden en de
             gemiddelde tijdelijke werkloosheid één jaar bedraagt.
          4. Een berekening waarbij we aannemen dat de investeringen in het circulaire alternatief
             20% duurder uitvallen dan geraamd.

          Tabel 23 laat zien dat geen van deze gevoeligheidsalternatieven de uitkomsten
          noemenswaardig verandert.


          Tabel 23 – Uitkomsten van de verschillende gevoeligheidsanalyses

 Gevoeligheidsalternatief                        WLO-Laag                                       WLO-Hoog
                              Verplaatsing   Vast zout   Circulair   Stoppen   Verplaatsing   Vast zout   Circulair   Stoppen
 tweegraden CO2-prijzen           1053          721         974        -541        344           150         434       -155
 Hogere gasprijs                  736           424         662        -523        415           68          325       -173
 20% hogere CAPEX circulair       899           586         813        -560        456           88          355       -190
 Tijdelijke werkloosheid          901           587         827        -488        458           89          368       -206
 Hoofdsaldo                       899           586         825       -576         456           88         366        -190



          We concluderen op basis van deze gevoeligheidsanalyses dat de uitkomsten robuust zijn
          voor onzekerheden achter de kwantitatief doorgerekende posten.

7.4.1 Risicoverkenningen: lekkage en seismiciteit
          In de gepresenteerde saldo’s staan de lekkagerisico’s en seismische risico’s kwalitatief
          aangegeven met minnen en nullen. Omdat het hierdoor moeilijk is om tot een duidelijke
          interpretatie van het saldo te komen, voeren we risicoverkenningen uit op de twee posten.
          We schatten daarbij in hoe groot de schade van een lekkage of aardbeving zou moeten zijn
          om het stopalternatief beter te laten scoren dan de andere alternatieven (in het
          stopalternatief wordt verondersteld dat de kans op lekkage en/of aardbevingen gelijk is aan
          nul). Wanneer de hiervoor benodigde schade groter is dan realistisch voor mogelijk kan
          worden gehouden, kunnen we concluderen dat het mkba-saldo robuust is: wanneer we
          bodem- en lekkagerisico’s wel goed zouden kunnen kwantificeren, zou dit de uitkomsten
          niet significant doen veranderen.

          We hanteren hiervoor een kans maal impact-methode: we maken eerst een grove schatting
          van de kans op een incident, en vermenigvuldigen deze kans met de schadekosten om tot
          het welvaartseffect te komen. Deze berekeningsmethode sluit aan bij het wiskundeconcept
          van een verwachtingswaarde: wanneer iemand meedoet aan een loterij en een kans van
          1 op 1000 heeft om € 100,00 te verdienen, dan is de verwachtingswaarde gelijk aan 1/1000
          maal 100 = € 0,10.




47        220267 - Mkba oliewinning Schoonebeek – Oktober 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 48 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 49 ======================================================================

<pre>      Risico op vervuiling van grondwater
      Zoals beschreven in Bijlage B, schatten we de kans op een lekkage-incident waarbij het
      grondwater vervuild raakt, in op ongeveer 1 op 220. Dit is een erg ruwe schatting die geen
      rekening houdt met de verschillen in de injectieputkwaliteit, levensduur, onderhoud en
      ondergrond tussen Nederland en Duitsland. Het verschil tussen het welvaartsverlies in het
      stopalternatief en de welvaartswinst in het verplaatsingsalternatief bedraagt in WLO-Laag
      € 616 miljoen. Op basis van de een kans maal impact-berekening, zou een lekkage de
      Nederlandse samenleving € 135 miljard euro schade moeten kosten om het stopalternatief
      beter te laten scoren dan het verplaatsingsalternatief. Dit lijkt erg onwaarschijnlijk, zelfs
      wanneer de lekkage zou leiden tot vervuiling van het oppervlaktewater. In theorie is het
      ook mogelijk dat er meerdere lekkages optreden, elk met een grote maatschappelijke
      schade als gevolg. Ook dit achten we echter zeer onwaarschijnlijk: na een eerste grote
      lekkage ligt het immers voor de hand dat de waterinjectie wordt gestaakt.


      Risico op aardbevingen en verzakkingen
      Een vergelijkbaar resultaat geldt voor de bodemrisico’s. In B.2 schatten we de kans op een
      aardbeving groter dan twee op de Schaal van Richter in op 1/52, wederom op basis van een
      grove analyse. Zo’n aardbeving zou tot lokale schade moeten leiden van € 34 miljard om
      het stopalternatief beter te laten scoren dan het verplaatsingsalternatief.
      Ook dit is een astronomisch groot bedrag. Tussen maart 2018 en 31 december 2021 waren
      er zeven aardbevingen met een sterkte groter dan twee op de Schaal van Richter in
      Groningen (KNMI, 2022). De totale uitgekeerde schadevergoeding in Groningen in deze
      periode bedroeg € 1,25 miljard (Instituut Mijnbouwschade Groningen, 2021), oftewel,
      ‘slechts’ € 180 miljoen per beving.

      Op basis van deze onzekerheidsverkenningen concluderen we dat het uiterst onwaarschijn-
      lijk is dat de lekkage- en bevingsrisico’s die samenhangen met de oliewinning in
      Schoonebeek het mkba-saldo significant doen veranderen.


7.5   Conclusie
      In dit hoofdstuk hebben we de balans opgemaakt en het mkba-saldo gepresenteerd.
      Het verplaatsingsalternatief blijkt de meeste welvaart op te leveren, op de voet gevolgd
      door het circulaire alternatief. Het stopalternatief verlaagt daarentegen de welvaart.
      Diverse gevoeligheidsanalyses en onzekerheidsverkenningen laten zien dat deze resultaten
      robuust zijn voor de geïdentificeerde onzekerheden.




48    220267 - Mkba oliewinning Schoonebeek – Oktober 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 49 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 50 ======================================================================

<pre>8 Conclusie
          Binnen deze studie is een mkba uitgevoerd van verschillende projectalternatieven voor
          olieproductie en verwerkingsroutes van oliewinning in Schoonebeek. Daarin is gekeken of
          voortzetting van oliewinning maatschappelijk rendabel is en welke verwerkingsroute voor
          het productiewater de meeste baten opleveren voor Nederland en de regio.

          De projectalternatieven bieden een oplossing voor de problemen met een beperkte
          productieverwerkingscapaciteit in de huidige velden in Twente en kunnen daarmee leiden
          tot een versnelling van het winningstempo. Daarnaast bestaan er zorgen over het transport
          en de injectie in oude gasvelden in Twente. In de projectalternatieven wordt de locatie van
          injectie verplaatst van Twente naar gas - of olievelden in Schoonebeek.
          De verplaatsing en vergroting van de productieverwerkingscapaciteit heeft een positieve
          invloed op de rendabele exploitatie van oliewinning in het Schoonebeek olieveld.

          We hebben daar het stopalternatief (Alternatief 4) aan toegevoegd om te kunnen
          beoordelen of beëindiging van oliewinning volgens het brede welvaartsbegrip wenselijk is.
          Daarbij is de vraag of de vermindering van maatschappelijke effecten die verbonden zijn
          aan de oliewinning voor de omgeving, opwegen tegen de afname van het financiële
          voordeel van oliewinning voor Nederland. We doen dit door de verschillende alternatieven
          te vergelijken met een nulalternatief, waarin de huidige waterinjectie in Twente wordt
          voortgezet. De alternatieven worden in Tabel 24 op een rij gezet.


          Tabel 24 – Overzicht van de projectalternatieven in deze studie

 Alternatief                Oliewinning Schoonebeek      Verwerking productiewater
 Nulalternatief             •   Voortzetting             •   Injectie productiewater in Twente met bestaande
                                productie tot 2040.          injectieputten.
 Verplaatsingsalternatief   •   Er is geen sprake        •   Waterinjectie in Twente beëindigd na een overgangsperiode
 (Alternatief 1)                meer van een                 van zo’n 2,5 jaar.
                                beperking op de          •   Vanaf 2025 vindt de injectie volledig plaats in de Drentse
                                oliewinning door             gasvelden nabij Schoonebeek.
                                maximale                 •   De toevoeging van biocide aan het productiewater wordt
                                injectiecapaciteit.          geminimaliseerd.
                            •   Oliewinning kan dus
                                toenemen.
 Vastzoutalternatief        •   Net als in Alternatief   •   Een nieuwe waterzuiveringsinstallatie wordt gebouwd.
 (Alternatief 2)                1 kan de                 •   Productiewater wordt volledig gezuiverd.
                                productiecapaciteit      •   Het resterende water wordt geloosd op het oppervlakte-
                                sterk toenemen.              water (Stientjeskanaal).
                                                         •   Naast water blijft een grote hoeveelheid vast zout over.
 Circulaire alternatief     •   Net als in Alternatief   •   Het productiewater wordt gezuiverd en gescheiden in een
 (Alternatief 3)                1 kan de                     schone zoetwaterstroom en een ingedikte zoutwaterstroom
                                productiecapaciteit          (‘brijn’).
                                sterk toenemen.          •   De zoetwaterstroom wordt vervolgens hergebruikt voor de
                                                             productie van stoom.
                                                         •   Op deze manier wordt er voor de oliewinning geen water
                                                             meer onttrokken aan het oppervlaktewatersysteem.
                                                         •   Het brijnwater heeft een volume gelijk aan ongeveer 10-25%
                                                             van het oorspronkelijke productiewater.




49        220267 - Mkba oliewinning Schoonebeek – Oktober 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 50 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 51 ======================================================================

<pre> Alternatief                 Oliewinning Schoonebeek      Verwerking productiewater
 Stopalternatief             •    Beëindiging van         •    De waterinjectie wordt beëindigd en bestaande installaties,
 (Alternatief 4)                  oliewinning in               putten en pijpleidingen worden geabandonneerd.
                                  Schoonebeek.



          Brede welvaartsbegrip
          Bij het bepalen van de kosten en baten wordt uitgegaan van het ruime welvaartsbegrip 13 en
          worden de kosten en baten gekwantificeerd en gerelateerd aan specifieke partijen om
          daarmee de eventuele noodzaak van overheidshandelen te kunnen onderbouwen.
          Een positief saldo duidt op een project dat de welvaart verhoogt. Een negatief saldo duidt
          op een project dat de welvaart verlaagt.


          Uitkomsten Nederland
          De volgende conclusies kunnen uit de mkba worden getrokken:
          — Stoppen met oliewinning in Schoonebeek (Alternatief 4) leidt tot fors welvaartsverlies
              voor Nederland. Het continueren van oliewinning verdient de voorkeur vanuit een breed
              welvaartsbegrip, waarbij een adequate oplossing zal moeten worden gevonden voor de
              beperkte injectiecapaciteit van het productiewater. Beide zijn onlosmakelijk met elkaar
              verbonden: de injectiecapaciteit heeft direct invloed op het winningstempo.
          — Directe financiële effecten spelen een grote rol in het welvaartssaldo. Oliewinning
              levert de Nederlandse staat via EBN veel geld op. De directe opbrengsten van olie-
              winning in Schoonebeek zijn groter in scenario’s met hoge olieprijzen. Dit betreft WLO-
              Laag, dat gekenmerkt wordt door een relatief sterke vraag naar fossiele brandstoffen.
              Daarentegen neemt de vraag naar fossiele brandstoffen af door steviger internationaal
              klimaatbeleid in WLO-Hoog. Echter, ook in dit scenario is de olieprijs voldoende om de
              voorzetting van oliewinning economisch en vanuit brede welvaart aantrekkelijk te
              maken. Wel zal in het scenario WLO-Hoog met lagere olieprijzen beëindiging eerder
              plaatsvinden (in vastzoutalternatief en nulalternatief).
          — De klimaateffecten vormen de belangrijkste gekwantificeerde externe kostenpost.
              De welvaartseffecten van lekkage en bodemrisico’s hebben we enkel kwalitatief
              beschreven. We verwachten echter dat deze effecten beperkt zullen zijn. Op basis van
              onze onzekerheidsverkenningen concluderen we dat het uiterst onwaarschijnlijk is dat
              de lekkage- en bevingsrisico’s die samenhangen met de oliewinning in Schoonebeek het
              mkba-saldo significant doen veranderen.
          — Hoewel oliewinning in Schoonebeek tot extra emissies van broeikasgassen ten behoeve
              van stoomproductie leidt, zal de beëindiging van de oliewinning in Schoonebeek zich
              niet automatisch vertalen in klimaatbaten. Dit komt doordat de vraag naar olie niet
              afneemt op het moment dat een Nederlandse productielocatie verdwijnt. Het
              weggevallen aanbod wordt simpelweg overgenomen door andere olieproducenten die
              meer olie winnen uit bestaande of nieuwe velden. Deze carbon leakage is meegenomen.
              Om een beoordeling te maken van het overall klimaateffect, moet naar de
              ketenemissies van transport, methaanlekken en affakkelen worden gekeken. Uit deze
              gegevens blijkt dat de CO2-footprint (well-to-tank) van Schoonebeek olie op dit moment
              groter is dan die van geïmporteerde olie. Dit komt hoofdzakelijk door de grote
              winningsemissies als gevolg van de stoominjectie. Door de stroperigheid van de olie
              moet veel warmte worden ingezet. Op het moment dat een aanzienlijk deel van de
              stoom geproduceerd wordt met een elektrische boiler op basis van hernieuwbare
          ________________________________
          13
               Hier wordt niet alleen gekeken naar de productie van goederen en diensten, maar ruime welvaart houdt ook
               rekening met de externe effecten, zoals de milieugoederen (zowel positief als negatief).



50        220267 - Mkba oliewinning Schoonebeek – Oktober 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 51 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 52 ======================================================================

<pre>       elektriciteit, komt de CO2-footprint van Schoonebeek olie onder het wereldwijde
       gemiddelde. Alle projectalternatieven leiden, met inzet van een elektrische boiler, tot
       een significante afname van de totale klimaatimpact (well-to-tank). De toevoeging van
       een elektrische boiler met groene stroom in de projectalternatieven is derhalve cruciaal
       om netto-klimaatbaten te realiseren.
     — De effecten op leveringszekerheid van gas zijn in potentie groot. Voor de productie van
       de stoom die door de NAM geïnjecteerd wordt, worden in het Schoonebeek olieveld
       grote hoeveelheden aardgas ingezet. Door het vervangen van de gasketels (huidige
       situatie) door een elektrische boiler, kan aanzienlijk minder gas worden gebruikt.
       Met Alternatieven 2,3, en in sterke mate 4 (stoppen) kan dus een invloed uitgeoefend
       worden op de vraag naar aardgas, en daarmee op de leveringszekerheid. Deze positieve
       effecten kunnen alleen optreden als de stroom met hernieuwbare bronnen wordt
       opgewekt (op eigen bodem). In WLO-Laag is dit niet het geval.
     — De effecten van de oliewinning in Schoonebeek op de leveringszekerheid van olie zijn
       verwaarloosbaar.

     Uitkomsten ten aanzien van verschillende alternatieven
     Ten aanzien van de alternatieven merken we het volgende op:
     — Zowel in WLO-Hoog als WLO-Laag leidt het verplaatsingsalternatief tot de grootste
        welvaartstoename, op de voet gevolgd door het circulaire alternatief. Het vastzout-
        alternatief scoort vanwege de hoge operationele kosten voor de zoutlozing en de
        additionele investeringskosten beduidend minder goed.
     — Het stopalternatief leidt tot een negatief saldo: vergeleken met het nulalternatief leidt
        beëindiging van de oliewinning in Schoonebeek tot forse welvaartsverliezen.
     — Waterinjectie onttrekt water uit de kringloop: zo’n 0,02% van het nationale watertekort
        in de huidige zomer. Bij het circulair alternatief speelt dit niet. Dit leidt tot een
        beperkte batenpost in de vorm van verminderde droogteschade van minder dan een
        miljoen.


     Uitkomsten regio
     De volgende conclusies kunnen uit de mkba worden getrokken:
     — In een analyse voor de regio Schoonebeek en Twente is gekeken naar verdeling van
         kosten en baten over nationale en regionale actoren. Financiële effecten van olie-
         winning zijn voor rijksoverheid, terwijl milieu- bodem- en grondwaterrisico’s, droog-
         terisico’s toevallen aan regionale actoren. Klimaateffecten treden wereldwijd op, en
         zijn niet specifiek voor rijksoverheid of regio. Leveringszekerheidsbaten van gas vallen
         toe aan het Rijk en in mindere mate aan regio’s14. Ten slotte zijn er effecten als werk-
         gelegenheid, huurinkomsten van percelen (winning en injectie) en ozb-inkomsten die
         uitsluitend toevallen aan lokale actoren.
     — De uitkomsten van de analyse op lokaal niveau zijn minder eenduidig. Het
         stopalternatief leidt tot het grootste gekwantificeerde welvaartseffect, maar de
         lekkage- en seismische risico’s zouden deze conclusie kunnen veranderen.
     — Wel staat vast dat de belangrijkste financiële voordelen van winning nationaal van aard
         zijn. Lokaal domineren milieueffecten en bodemrisico’s.




     ________________________________
     14
          In het saldo zijn effecten op klimaat en leveringszekerheid uitsluitend bij de nationale analyse meegenomen.



51   220267 - Mkba oliewinning Schoonebeek – Oktober 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 52 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 53 ======================================================================

<pre>A Bibliografie
     CBS, 2022. Bedrijfsleven; arbeids- en financiële gegevens, per branche, SBI 2008. [Online]
     Available at: https://www.cbs.nl/nl-nl/cijfers/detail/81156ned
     [Geopend 1 10 2022].
     CE Delft, 2017. Handboek Milieuprijzen 2017, Delft: CE Delft.
     CPB ; PBL, 2013. Algemene leidraad voor maatschappelijke kosten-batenanalyse, Den Haag:
     Centraal Planbureau (CPB) ; Planbureau voor de Leefomgeving (PBL).
     CPB ; PBL, 2016. WLO klimaatscenario's en de waardering van CO2-uitstoot in MKBA's, Den
     Haag: Centraal Planbureau (CPB) ; Planbureau voor de Leefomgeving (PBL).
     Ecorys, 2019. Economische schade door droogte in 2018, Rotterdam: Ecorys.
     EIA, 2020. Spectrum of the well-to-tank emissions intensity of global oil production, 2019.
     [Online]
     Available at: https://www.iea.org/data-and-statistics/charts/spectrum-of-the-well-to-
     tank-emissions-intensity-of-global-oil-production-2019
     [Geopend 28 09 2022].
     Instituut Mijnbouwschade Groningen, 2021. Jaarverslag 2021, Groningen: sn
     JEC, 2020. JEC Well-To-Tank report V5, Luxemburg: Europese Commissie.
     KNMI, 2022. http://rdsa.knmi.nl/dataportal/. [Online]
     Available at: http://rdsa.knmi.nl/dataportal/
     [Geopend 10 augustus 2022].
     KNMI, 2022. https://www.knmi.nl/. [Online]
     Available at: https://www.knmi.nl/nederland-nu/seismologie/stations
     [Geopend 30 augustus 2022].
     Landesambt für Bergbau, Energie und Geologie, 2022. lbeg.info. [Online]
     Available at: lbeg.info
     [Geopend 15 augustus 2022].
     NAM, 2021. Risico-inventarisatie seismiciteit door waterinjectie in het Rotterdam olieveld,
     sl: sn
     NLOG, 2022. www.nlog.nl. [Online]
     Available at: https://www.nlog.nl/datacenter/prodfigures/wells
     [Geopend 27 september 2022].
     Rijksoverheid, 2022. Subsidieregeling vullen gasopslag Bergermeer van start. [Online]
     Available at: https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2022/05/27/subsidieregeling-
     vullen-gasopslag-bergermeer-van-start
     [Geopend 28 09 2022].
     Rijkswaterstaat, 2022. Droogtemonitor. [Online]
     Available at: https://waterberichtgeving.rws.nl/owb/droogtemonitor
     [Geopend 9 29 2022].
     Royal Haskoning DHV, 2022. Herafweging verwerking productiewater Schoonebeek 2022,
     Amersfoort: sn
     Van Werven, 2007. Social Impact Assessment - Herontwikkeling olieveld Schoonebeek ,
     Groningen: Van Werven.
     Werkgroep Discontovoet 2020, 2020. Rapport Werkgroep discontovoet 2020, Den Haag:
     Ministerie van Financiën.
     CBS. 2021. Statline: Bedrijfsleven; arbeids- en financiële gegevens, per branche, SBI 2008
     [Online]. CBS. Available: https://www.cbs.nl/nl-nl/cijfers/detail/81156ned [Accessed].




52   220267 - Mkba oliewinning Schoonebeek – Oktober 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 53 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 54 ======================================================================

<pre>B Verkenning van bodemrisico’s
B.1   Analyse risico’s grondwaterbereik


      Kans op lekkages in het grondwaterbereik bij injectie
      Voor het inschatten van het mogelijke effect op waterkwaliteit schatten we de kans op
      lekkages in. Kans op lekkages van geabandonneerde putten als gevolg van drukopbouw zijn
      hier ook onderdeel van. Lekkages kunnen ontstaan op verschillende dieptes in de put, waar-
      door injectiewater een gesteentelaag in kan stromen. Ook kunnen er door de put lekkages
      ontstaan die verschillende gesteentelagen met elkaar in verbinding brengen, waardoor
      eventuele schadelijke stoffen kunnen verplaatsen.


      Lekkages in Duitse injectieputten
      Voor lekkages in de putten zelf, kwantificeren we de kans en schatten we de impact op
      basis van voorgevallen en genoteerde incidenten in. In het Duitse Nedersachsen wordt ook
      productiewater geïnjecteerd. Er zijn in totaal 220 injectieputten aanwezig. Op dit moment
      zijn daar twee incidenten met lekkages bekend. Het gaat om lekkages door corrosie aan de
      binnenste- en buitenstebuis. Eén daarvan is in het grondwaterbereik, dat betekent ondieper
      dan 500 meter. Het grondwater wordt aan de Duitse kant niet voor drinkwater gebruikt. 15


      Tekstbox 3 - Lekkages in Duitse injectieputten

       In Duitsland is door een lekkage bij injectieput 132, tussen 2014 en 2018, tot 220.000 m3 ‘Lagerstättenwasser’
       water met geloosde zouten, koolwaterstoffen en zware metalen of radioactieve stoffen gelekt uit een
       injectieput. Dit is vermoedelijk op een diepte van 134 tot 230 meter. Bij deze put wordt actueel een diepe
       boring gebruikt voor onderzoek en sanering. De tot dusver genomen monsters van het oppervlaktewater geven
       geen afwijkende uitslagen die in verband kunnen worden gebracht met het productiewater. Er wordt hier
       stroomafwaarts van de put geen drinkwater gewonnen.

       Daarnaast is bekend dat put nummer 51 door corrosie is aangetast op dieptes van 555, 768 en 778 meter.
       Vermoedelijk is productiewater hier tussen 540 en 560 meter diepte door de put naar het gesteente gelekt.
       De grondwatervoorraden in dit deel zijn gemiddeld tot een diepte van 400 meter. Vooralsnog zijn hier gevaren
       voor mens en omgeving vastgesteld. (Landesambt für Bergbau, Energie und Geologie, 2022)




      Kans op lekkages vertaald naar Nederland
      Bij één van de twee incidenten in Duitsland is de lekkage op de diepte van drinkwater-
      reservoirs. Hier wordt stroomafwaarts geen drinkwater gewonnen. Aan de Nederlandse kant
      wordt wel drinkwater uit grondwater gewonnen, en bestaat daarmee kans op vervuiling bij
      lekkage. Die kans verschilt per alternatief. Voor de kans op lekkage in het grondwaterbereik
      nemen we 1/220 aan naar het voorbeeld van Duitsland.
      ________________________________
      15
           Grondwater is water dat zich in de ondergrond bevindt en is meestal afkomstig van neerslag. In Nederland
           wordt grondwater gebruikt om drinkwater te maken. Formatiewater zit in een diepgelegen gesteentepakket en
           is niet deel van de hydrologische kringloop.



53    220267 - Mkba oliewinning Schoonebeek – Oktober 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 54 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 55 ======================================================================

<pre>B.2   Analyse seismische risico en bodemdaling
      We maken een inschatting van het risico op seismiciteit per alternatief, en de impact daar-
      van. De eerste is een kans, en de tweede geeft een mogelijk effect weer. Voor de kans
      volgen we de herevaluatie van de verwerking van productiewater Schoonebeek (Royal
      Haskoning DHV, 2022). In Nederland is slechts één geval bekend waarbij, waarschijnlijk
      door waterinjectie, een aardbeving werd geïnduceerd. Dit was een aardbeving van 2,8 op
      de schaal van Richter, en vond plaats nabij Weststellingwerf (NAM, 2021). In de periode
      tussen maart 2018 en december 2021 zijn er gemiddeld 52 waterinjectieputten in
      Nederland waarbij water geïnjecteerd wordt. In de gevoeligheidsanalyse maken we op basis
      hiervan een risico-effect inschatting.

      Voor het inschatten van een ordegrootte van effecten bekijken we de schadeclaims in
      Groningen, in de periode tussen maart 2018 en december 2021. Deze delen we door het
      aantal aardbevingen in die regio boven twee op de schaal van Richter (M L) in diezelfde
      periode. In werkelijkheid zijn er in deze periode ook schadeclaims ingeleverd die over een
      andere periode gingen, en zijn er mogelijk nog schadeclaims die op een later moment
      ingediend zullen worden. Bovendien zijn er vele parameters van invloed op het voorkomen
      van een aardbeving en op de schade die hierdoor kan ontstaan. Het gaat daarom
      nadrukkelijk om een grove, ordegrootte, inschatting.

      Tussen maart 2018 en 31 december 2021 waren er zeven aardbevingen boven 2,0 MW in
      Groningen (KNMI, 2022). De totale uitgekeerde schadevergoeding in Groningen in deze
      periode was € 1,25 miljard (Instituut Mijnbouwschade Groningen, 2021). Dit is inclusief
      fysieke schade, waardedaling en immateriële schade. Dit bedrag gedeeld door het aantal
      aardbevingen is bijna € 180 miljoen.

      De kans van het optreden van een aardbeving door waterinjectie (op basis van het totaal
      aantal waterinjectieputten in Nederland, en het totaal geregistreerde aardbevingen boven
      twee op de schaal van Richter veroorzaakt door waterinjectieputten) schatten we op 1/52,
      oftewel 1,9%.

      Dat betekent dat er een kans van 1,9% zou zijn op een schade van ordegrootte € 180
      miljoen. Het effect van seismiciteit voor het circulaire alternatief, verplaatsingsalternatief
      en nulalternatief is dan van een ordegrootte € 3,4 miljoen.




54    220267 - Mkba oliewinning Schoonebeek – Oktober 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 55 =================================================================

<br><br>