<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>                       October 2022                                   Report: EP202210201607




                         Nederlandse Aardolie Maatschappij




 Overkoepelende Analyse Ondergrondse Risico’s
      Waterinjectie Schoonebeek Zechstein




This document is the property of Nederlandse Aardolie Maatschappij, and the copyright therein is vested in Nederlandse
Aardolie Maatschappij. All rights reserved. Neither the whole nor any part of this document may be disclosed to others or
reproduced, stored in a retrieval system, or transmitted in any form by any means (electronic, mechanical, reprographic
recording or otherwise) without prior written consent of the copyright owner.


EP Document.Nummer:                        EP202210201607                                                    Page 1 of 31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>          Inhoudsopgave


Samenvatting                                                                         4

1     Introductie                                                                    5
    1.1     Geschiedenis van risico analyse voor Zechstein waterinjectie             5
    1.2     Rapport indeling                                                         5
    1.3     Methodiek                                                                6
    1.4     Borging van de risico beheersmaatregelen                                 6

2     Invloed water-injectie op reservoir-integriteit                                7
    2.1     Chemische reacties                                                       7
    2.2     Mechanische veranderingen                                                8
    2.3     Temperatuur                                                              8
    2.4     Conclusies                                                               8

3     Vrijkomen van injectiewater als gevolg van zoutoplossing                       9
    3.1     Top event                                                                9
    3.2     Bow-tie analyse                                                          9
    3.3     Mogelijke oorzaken en barrières                                          9
    3.4     Mogelijke gevolgen en mitigerende maatregelen                           14
    3.5     Onafhankelijke expert reviews                                           17

4     Geïnduceerde bevingen als gevolg van waterinjectie                            18
    4.1     Top event                                                               18
    4.2     Bow-tie analyse                                                         18
    4.3     Mogelijke oorzaken en barrières                                         18
    4.4     Mogelijke gevolgen en mitigerende maatregelen                           19
    4.5     Onafhankelijke expert reviews                                           20

5     Vrijkomen van water als gevolg van verminderde put-integriteit                21
    5.1     Top event                                                               21
    5.2     Bow-tie analyse                                                         21
    5.3     Mogelijke oorzaken en barrières                                         21
    5.4     Mogelijke gevolgen en mitigerende maatregelen                           24

6     Conclusies                                                                    26

7     Referenties                                                                   27

8     Appendices                                                                    28

          EP Document.Nummer:                 EP202210201607               Page 2 of 31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>DOCUMENT GESCHIEDENIS

  Datum                 Revisie              Reden
  October 2022          0                    concept




EP Document.Nummer:         EP202210201607             Page 3 of 31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>Samenvatting
In dit rapport wordt een analyse gepresenteerd van de belangrijkste ondergrondse risico’s die
geassocieerd zijn met injectie van het water dat wordt meegeproduceerd uit het Schoonebeek olieveld
in het gedepleteerde Schoonebeek gasveld. Het betreft hier het risico op het vrijkomen van injectiewater
en het risico voor bodembewegingen/-trillingen.

Het Schoonebeek gasveld is gelegen in de Zechstein formatie, net zoals bij NAM’s waterinjectie in
Twente. Hierdoor kan de kennis van 10 jaar waterinjectie in Twente worden gebruikt in deze analyse.

Ten behoeve van de herontwikkeling van het Schoonebeek olieveld is in 2009 een risicoanalyse als
onderdeel van de Milieu Effect Rapportage (MER) uitgevoerd. In de MER is aandacht besteed aan het
mogelijk oplossen van de afdekkende steenzoutlaag indien deze laag in aanraking zou komen met het
injectiewater wat zou kunnen leiden tot het vrijkomen van injectie water en/of bodemdaling. Ook is
aandacht besteed aan effecten van bodembewegingen (daling en trillingen) indien water geïnjecteerd
wordt.

Om hierover aanvullend inzicht te verkrijgen is op verzoek van het Staatstoezicht op de Mijnen (SodM)
in 2015 een uitgebreidere set onderzoeken gedaan. SodM heeft vervolgens de onderzoeksrapporten
laten beoordelen door internationale experts van de US Geological Survey en de universiteiten van
Clausthal en Parijs (ParisTech). Deze hebben de conclusies van NAM bevestigd. SodM stelt dat er een
groot aantal aanwijzingen is dat waterinjectie in de ondergrond van Twente veilig en verantwoord kan
gebeuren.

Daarnaast heeft TNO in 2016 op verzoek van het Ministerie van Economische Zaken een additionele
verificatie uitgevoerd met betrekking tot het risico op zoutoplossing en aardbevingen. TNO kan zich
vinden in de onderzoeksresultaten van NAM.

Latere gebeurtenissen bij Twente putten ROW-2 (gebroken buitenbuis) en ROW-4 (meet
onregelmatigheid die mogelijk wijst op beperkte aantasting van Haliet) hebben niet geleid tot
verspreiding van stoffen in de biosfeer of tot enig gevaar voor mens en milieu. Echter, de voorvallen
hebben wel geleid tot een actualisatie van deze overkoepelende risico analyse en tot verbeteringen in
het monitoring systeem vastgelegd in het Water Injectie Management Plan. Het SodM concludeert in
2022 dat waterinjectie binnen deze randvoorwaarden veilig kan plaatsvinden.

Resumerend laat de risicoanalyse zien dat de beheersmaatregelen zoals vastgelegd voor Twente in de
vergunning en in het Waterinjectie Management Plan (update 2021) goed werken en dat alle
waarborgen voor een veilig en verantwoord opereren van de waterinjectieputten aanwezig zijn.

Op basis van voorgenoemde ervaring in Twente kan preventie van grondwatervervuiling door het in de
ondergrond ongecontroleerd vrijkomen van injectiewater alsmede lokale/regionale bodemdaling als
gevolg van zoutoplossing op een goede manier preventief geborgd worden. Er zijn verschillende
beheersmaatregelen die vroegtijdige detectie van eventuele problemen ten doel hebben en de
mogelijkheid van verdere escalatie beogen te minimaliseren.

Ook de risicoanalyse rond de effecten van een door waterinjectie geïnduceerde aardbeving laat zien
dat de waarborgen voor een veilig en verantwoord opereren van de waterinjectie aanwezig zijn. Een
uitgebreide analyse van de belangrijkste parameters die zouden kunnen leiden tot een verhoogd
bevingsrisico hebben aangetoond dat dit risico als laag ingeschat wordt. Gedurende de 10 jaar van
waterinjectie in Twente is geen enkele beving is geregistreerd. In zuidoost Drenthe zijn voelbare
aardbevingen geweest als gevolg van gasproductie. Echter, gedurende meer dan 10 jaar water injectie
in de velden Schoonebeek, Coevorden en Dalen zijn geen aardbevingen geregistreerd die gerelateerd
kunnen worden aan water injectie. Mocht zich onverhoopt toch een beving voordoen dan zal deze
gedetecteerd worden door het seismische monitoring netwerk. Het seismische risicobeheersplan
beschrijft de acties die genomen zullen worden in het onwaarschijnlijke geval van een beving met het
doel om effecten te minimaliseren.




EP Document.Nummer:                  EP202210201607                                          Page 4 of 31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>1 Introductie
      Het productiewater dat vrijkomt bij de oliewinning in Schoonebeek en bij de gaswinning in Oost
      Nederland is geïnjecteerd in de diepe ondergrond in leeg geproduceerde gasvelden in Twente
      (Tubbergen-Mander, Tubbergen, Rossum-Weerselo) en in zuidoost Drenthe (Coevorden1, Dalen2,
      Schoonebeek3).

1.1 Geschiedenis van risico analyse voor Zechstein waterinjectie
      De waterinjectie volumes die geassocieerd gaan met de olieproductie liggen significant hoger dan de
      gasproductie gerelateerde waterinjectievolumes. Ten behoeve van de herontwikkeling van het
      Schoonebeek olieveld is een risicoanalyse als onderdeel van de Milieu Effect Rapportage (MER)
      uitgevoerd. In de MER is aandacht besteed aan twee hoofdrisico’s die betrekking hebben op
      waterinjectie in de diepe ondergrond:
          1. Het mogelijk oplossen van de afdekkende steenzoutlaag indien deze laag in aanraking zou
              komen met het injectiewater wat zou kunnen leiden tot het vrijkomen van injectie water en/of
              bodemdaling. Dit wordt behandeld in Hoofdstuk 3.
          2. Effecten van bodembewegingen (daling en trillingen) indien water geïnjecteerd wordt. Dit wordt
              behandeld in Hoofdstuk 4.

      Om aanvullend inzicht te verkrijgen voor de hoofdrisico’s in de Twente velden is op verzoek van het
      Staatstoezicht op de Mijnen (SodM) een uitgebreidere set onderzoeken gedaan voor de waterinjectie.
      Deze onderzoeken zijn in 2015 afgerond (Ref 1-4). SodM heeft vervolgens de rapporten laten
      beoordelen door internationale experts van de US Geological Survey en de universiteiten van
      Clausthal en Parijs (ParisTech). Deze hebben de conclusies van NAM bevestigd (Ref 10). SodM stelt
      dat er een groot aantal aanwijzingen is dat waterinjectie in de ondergrond van Twente veilig en
      verantwoord kan gebeuren. Voorts heeft NAM nog 2 studies laten uitvoeren door TNO (Ref 23-24)
      alsmede in-house studies (Ref 25-26) en is sinds 2018 het Kennisprogramma over de Effecten van
      Mijnbouw ingesteld door de Minister van Economische Zaken. Het seismische risico wordt vooral
      bepaald door de depletiefase en niet door de injectiefase.

      Tegelijk met de publicatie van de expert review heeft SodM aan NAM verzocht om een overzicht te
      maken, met een integrale risicoanalyse voor de verspreiding van stoffen (Ref 10). Dit heeft in 2015
      geleid tot de eerste versie van een overkoepelende analyse van de ondergrondse risico’s geassocieerd
      met waterinjectie in gedepleteerde Zechstein gasreservoirs. Hierin zijn de resultaten en conclusies van
      de verschillende onderzoeken samengevat en gecombineerd. Sindsdien is de risicoanalyse meerdere
      malen geactualiseerd. De kennis die op deze manier is vastgelegd op basis van 10 jaar waterinjectie
      ervaring in Twente vormt de basis voor de voorliggende risico analyse voor waterinjectie in
      Schoonebeek Zechstein.

1.2 Rapport indeling
      De verschillende risico’s worden hoofdstuksgewijs behandeld in dit rapport. Hoofdstuk 2 beschrijft de
      invloed van water-injectie op de reservoir-integriteit. Dit hoofdstuk behandelt de integriteit van het
      Zechstein reservoir en de afdekkende anhydriet laag. In Hoofdstuk 3 wordt het risico beschreven van
      het vrijkomen van injectiewater als gevolg van oplossing van de steenzoutlaag die het reservoir aan
      de bovenkant afdicht. Hoofdstuk 4 behandelt geïnduceerde bevingen als gevolg van waterinjectie. En
      in Hoofdstuk 5 wordt het vrijkomen van water als gevolg van verminderde put-integriteit
      geaddresseerd.




1 Tot 1994 werd geassocieerd water van de gas productie in Oost-Nederland geinjecteerd in het Coevorden Zechstein
reservoir.
2 Van 1996 tot 2012 werd geassocieerd water van de gas productie in Oost-Nederland geinjecteerd in het Dalen

Zechstein reservoir.
3 Sinds 2010 wordt geassocieerd water van de gas productie in Oost-Nederland geinjecteerd in het Schoonebeek

Zechstein reservoir.
       EP Document.Nummer:                   EP202210201607                                             Page 5 of 31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>1.3 Methodiek
    Om op een overzichtelijke wijze de risico-analyse te presenteren is gebruik gemaakt van de “bow-tie”
    methodiek (Figuur 1). Hierbij is een ongewenste gebeurtenis geïdentificeerd (midden), met de mogelijke
    bedreigingen die de gebeurtenissen kunnen veroorzaken (links) en de mogelijke consequenties van de
    gebeurtenissen (rechts). De barrières moeten voorkomen dat een bedreiging leidt tot een ongewenste
    gebeurtenis door middel van preventieve maatregelen (links), en dat de gevolgen van een gebeurtenis
    zoveel mogelijk beperkt worden door middel van reactieve mitigatie maatregelen (rechts).

    De bow-tie analyse is in eerste instantie ontwikkeld voor Rossum-Weerselo, Tubbergen en Tubbergen-
    Mander, maar is evenzogoed toepasbaar op het Schoonebeek gasveld. Daar waar er verschillen zijn
    tussen de situatie in Twente en bij Schoonebeek is dat aangegeven.




    Figuur 1: Bow tie methodiek voor risico analyse



1.4 Borging van de risico beheersmaatregelen
    Voor risicobeheersing zijn monitoring en inspectie activiteiten van essentieel belang. In het Water
    Injectie Management Plan worden deze activiteiten vastgelegd en vervolgens geoperationaliseerd.

    Naar aanleiding van zorgen van omwonenden, berichten in de media en vragen vanuit de politiek, heeft
    de Minister van Economische Zaken een brief aan de Tweede Kamer gestuurd over de waterinjectie
    activiteiten in Twente (Ref 6). Daarin bevestigt hij dat zowel op het vlak van injectiewaterlekkage,
    bevingen en bodemdaling er een uitgebreid en afdoende monitoringsprogramma is geïmplementeerd
    dat door toezicht van SodM binnen het vergunningskader voldoende waarborgen geeft voor Veiligheid
    en Milieu.

    In 2021-2022 heeft NAM de risico’s opnieuw in kaart gebracht, naar aanleiding van de onderzoeken en
    metingen als gevolg van een scheur in een buitenbuis van een injectieput, en de pekel die achter een
    buitenbuis is gemeten bij een andere injectieput. Op 26 september 2022 concludeert het SodM (Ref 28)
    dat er in beide gevallen geen sprake was van schade voor mens en milieu, en dat de NAM de
    risicobeheersing van de injectie van productiewater in Twente op orde heeft op basis van het
    aangescherpte monitoringsplan voor Twente en de overkoepelende risico-analyse. Laatsgenoemde
    analyse vormt het startpunt voor de voorliggende overkoepelende risico analyse voor Schoonebeek.




    EP Document.Nummer:                 EP202210201607                                         Page 6 of 31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>2 Invloed water-injectie op reservoir-integriteit
  Dit hoofdstuk behandelt de manier waarop, en mate waarin water-injectie kan leiden tot veranderingen in
  het reservoirgesteente en de mogelijke gevolgen van deze veranderingen (invloed op hoofdrisico’s).
  Hieronder wordt verstaan aantasting door:

      •   Chemische reacties
      •   Mechanische veranderingen
      •   Temperatuur

  Het Zechstein reservoir bestaat hoofdzakelijk uit kalksteen maar bevat ook dunne laagjes anhydriet. Dit
  hoofdstuk heeft betrekking op de integriteit van het Zechstein reservoir en de afdekkende anhydriet laag.
  De integriteit van de afdekkende zout lagen (“reservoir containment”) en het risico op verspreiding van
  stoffen wordt behandeld in hoofdstuk 3.

2.1 Chemische reacties
  Wanneer het injectiewater of de mijnbouwhulpstoffen daarin, chemisch niet compatibel zijn met het
  reservoirgesteente of het daarin aanwezige formatiewater, dan kunnen er ongewenste chemische reacties
  optreden. Dit kan leiden tot het verstopt raken van het reservoir waardoor injectie bemoeilijkt wordt, of –in
  theorie– tot het oplossen van mineralen waaruit het reservoirgesteente is opgebouwd. In dit hoofdstuk
  worden de oorzaken en gevolgen van mogelijke geochemische incompatibiliteit weergegeven. Verder
  wordt er ingegaan op preventieve maatregelen om de kans op incompatibiliteit te verkleinen, alsmede
  reactieve maatregelen om de mogelijke gevolgen te beperken.

  NAM heeft een lange ervaring met het injecteren van water in zowel zandsteen als kalksteenformaties en
  eventuele daarmee geassocieerde geochemische reacties. Tot dusver is het bij de NAM (en de olie-
  industrie wereldwijd) nog niet voorgekomen dat een reservoir "oplost". De mineralen waaruit de reservoirs
  bestaan (kalksteen en anhydriet), zijn niet of nauwelijks oplosbaar in het te injecteren water.
  Aanslagvorming wat kan leiden tot verstopping komt wel voor, en daar richt de risico analyse zich dan ook
  meestal op (Ref 12).

  Het productiewater uit het Schoonebeek olie-veld dat wordt geïnjecteerd in de Zechstein reservoirs heeft
  een met het Zechstein formatiewater overeenkomstige samenstelling, waardoor er geen gevaar bestaat
  voor reacties met het Zechstein reservoirgesteente (Ref 12). Ook de pH van het injectiewater is dusdanig
  hoog dat het Zechstein reservoirgesteente niet zal oplossen.

  Incompatibiliteit van productiewater met het Zechstein formatiewater zou kunnen leiden tot het neerslaan
  van onoplosbare zouten. Dit verschijnsel kan plaatsvinden wanneer twee waterstromen worden gemengd
  en/of verandering van condities zoals bijvoorbeeld pH, druk en/of temperatuur optreedt. Mogelijk
  gevormde neerslag kan leiden tot verminderde injectiviteit doordat gesteenteporiën verstopt kunnen raken.
  Doordat deze neerslagvorming gebaseerd is op fysische en chemische eigenschappen, kunnen deze door
  thermodynamische modellen worden voorspeld. Deze laten zien dat het risico van neerslagvorming in het
  Zechstein reservoir laag is (Ref 12). Mogelijkerwijs kunnen kleine hoeveelheden bariumsulfaat
  neergeslagen worden. Dit is te voorkomen door een antibarium-sulfaataanslagvloeistof toe te voegen.

  Verder zijn de in het injectiewater voorkomende mijnbouwhulpstoffen onderzocht met betrekking tot
  chemische interactie met het Zechstein reservoirgesteente en formatiewater (Ref 12). De
  mijnbouwhulpstoffen zijn commercieel ontwikkeld, waarbij alleen de leverancier de precieze samenstelling
  kent. Hoewel NAM de precieze samenstelling niet kent zijn in het algemeen de werkzame bestanddelen
  wel bekend en deze verschillen vaak weinig tussen de producten van verschillende leveranciers. Aan de
  hand van risico-kaarten beschrijft de leverancier verder de veiligheidsaspecten. Dit is volgens wettelijke
  voorschriften, waarbij SodM toezicht en controle houdt. Daarbij krijgt SodM inzage in additionele gegevens
  van de leverancier. Het is zodoende niet mogelijk voor de NAM om de precieze samenstelling van de
  mijnbouwhulpstoffen te benoemen, maar wel de mate waarin de stoffen gevaarlijk of schadelijk kunnen
  zijn.

  De mijnbouwhulpstoffen zijn in de toegepaste concentraties compatibel met het Zechstein
  reservoirgesteente en formatiewater. De meeste mijnbouwhulpstoffen zijn niet reactief. Ze hechten zich
  bijvoorbeeld aan materialen en zorgen zodoende voor een beschermende laag. De H2S binder is wel
    EP Document.Nummer:                   EP202210201607                                            Page 7 of 31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>  reactief met H2S, maar de reactie producten die in het injectiewater voorkomen zijn niet reactief. De
  zuurstof binder kan aanslag vormen met componenten in het formatiewater, maar de hoeveelheden zijn
  dusdanig klein dat het verwachte effect verwaarloosbaar is. De mijnbouwhulpstoffen hebben geen impact
  op het Zechstein reservoirgesteente zoals oplossing of chemische reacties met mineralen. Degradatie van
  mijnbouwhulpstoffen wordt niet verwacht, want dat zou tevens de functionaliteit van de stoffen
  verminderen, wat aan het licht zou zijn gekomen in het chemicaliën selectieproces.

  Mochten er toch onverwachte reacties plaatsvinden, dan zal dat merkbaar zijn door veranderingen in de
  injectiviteit. Het verstopt raken van poriën zal gepaard gaan met toenemende injectiedruk. Injectiedrukken
  moeten regelmatig geëvalueerd worden, conform het waterinjectie management plan (sectie 1.4). Op
  basis daarvan kan de dosering van aanslagremmer aangepast worden. Indien de injectie druk onverwacht
  zo hoog oploopt dat de mechanische integriteit van de afdekkende lagen in het geding komt, dan zal vanuit
  de controlekamer de injectie stopgezet worden. In het onwaarschijnlijke geval dat er niet ingegrepen wordt,
  zal een beveiliging in het pompsysteem ervoor zorgen dat de pomp automatisch afslaat mocht de
  maximale injectiedruk overschreden worden (zie ook hoofdstuk 3, 4, en 5).

2.2 Mechanische veranderingen
  Bij waterinjectie kan de injectiviteit van een reservoir worden verbeterd door een hogere injectiedruk toe
  te passen, waarmee scheuren in het reservoir ontstaan. Dankzij de scheuren kan het water beter het
  reservoir instromen. Deze manier van werken wordt aangeduid als injectie onder “fracture conditions”. In
  de Schoonebeek waterinjectie-vergunningsaanvraag wordt voorzien in de mogelijkheid om met deze
  methode water te injecteren. Echter, de ervaring in Twente leert dat op die plekken waar in het verleden
  een hoge gasproductie capaciteit is gezien, het reservoir ook snel water kan opnemen door de scheuren
  die van nature al aanwezig zijn in het Zechstein kalksteen reservoir (Ref 7). Het is de verwachting dat
  injectie onder fracture-condities in de Zechstein kalksteen reservoirs niet nodig zal zijn.

  Mocht injectie onder fracture conditions toch plaatsvinden, dan moet de scheurvorming beperkt blijven tot
  de kalksteen. De onder- en bovenliggende anhydriet en zoutlagen hebben een hogere minimale
  horizontale spanning, waardoor scheurvorming daar alleen kan optreden bij een nog hogere druk. Om de
  integriteit van de afsluitende lagen te garanderen is daarom een druklimiet gesteld op de injectiepompen
  (zie hoofdstuk 3 en 5). Tevens wordt niet geïnjecteerd in of dichtbij breuken om het risico op aardbevingen
  te minimaliseren (zie hoofdstuk 4).

2.3 Temperatuur
  Het is een bekend gegeven in de literatuur, dat injecteren van koud water in warme reservoirs kan leiden
  tot thermische scheuren van het reservoirgesteente. Injectie onder “fracture-condities” zoals hierboven
  beschreven kan mogelijk plaatsvinden op een lagere injectiedruk dan normaal verwacht zou worden.

  Zoals boven beschreven wordt in de Schoonebeek waterinjectie vergunningsaanvraag voorzien in de
  mogelijkheid om met deze methode water te injecteren. De bijbehorende beheersmaatregelen zoals die
  in Twente geïmplementeerd zijn worden ook bij Schoonebeek geïmplementeerd.

2.4 Conclusies
  Aantasting van het reservoir en afdichtende anhydriet door chemische reacties wordt niet verwacht.
  Mogelijk kunnen er (thermische) scheuren in het reservoirgesteente ontstaan tijdens injectie (injectie onder
  fracture conditions). In de waterinjectie-vergunningen wordt voorzien in deze mogelijkheid. Mechanische
  veranderingen in de afdichtende anhydriet lagen worden voorkomen door het opleggen van een
  injectiedruk limiet.




    EP Document.Nummer:                   EP202210201607                                           Page 8 of 31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>3 Vrijkomen van injectiewater als gevolg van zoutoplossing
3.1 Top event
    Het injectie reservoir bestaat uit kalksteen. Daar overheen ligt een laag ondoordringbaar anhydriet,
    gevolgd door een pakket ondoordringbaar steenzout (haliet). Daarna volgt nog zo’n 3000 meter aan klei
    en zandsteen pakketten. De anhydriet laag en het steenzout vormen de afdichtende laag die gedurende
    miljoenen jaren het gas tegengehouden hebben. Deze afdichtende lagen zorgen er ook voor dat het
    injectiewater goed opgeborgen blijft en niet naar boven kan komen.

     LOSS OF CONTAINMENT due to salt dissolution
    Het oplossen van de afdichtende steenzout laag is een risico dat zou kunnen leiden tot de verspreiding
    van het injectiewater, in het uiterste geval tot in het grondwater binnen de biosfeer (zone tot maximaal
    500 meter diepte). Daarnaast bestaat de zorg dat het oplossen van zout zou kunnen leiden tot cavernes,
    welke uit zouden kunnen groeien tot sinkholes aan het oppervlak. Dergelijke cavernes zouden ook een
    ontsnappingsroute bieden voor het nog in het reservoir aanwezige gas.

    Zout-concentratie
    Het injectiewater is zout, maar niet verzadigd met zout. Volledig met zout verzadigd water heeft een
    zoutgehalte van ongeveer 300 g/l. Het zoutgehalte van het injectiewater is veel lager. Het injectiewater
    is afkomstig uit Schoonebeek waar het als productiewater vrijkomt bij de oliewinning. In Schoonebeek
    wordt stoom geïnjecteerd om de stroperige olie te verwarmen en zo de winning te bevorderen. De stoom
    condenseert in het olie reservoir waar het zich mengt met het aanwezige zoute formatiewater. Dit
    watermengsel komt mee naar boven met de oliewinning als productiewater. Doordat er steeds meer
    gecondenseerd stoom bij komt, neemt het zoutgehalte van het productiewater in de loop der tijd af. Het
    zoutgehalte was bij aanvang ongeveer 90 g/l. In 2015 was het water ongeveer even zout als zeewater
    (ongeveer 34 g/l). De verwachting is dat het zoutgehalte verder zal afnemen naar ongeveer 10 g/l. Het
    Schoonebeek productiewater wordt in de kalksteen reservoirs geïnjecteerd. Het zoutgehalte van het
    injectiewater is bepalend voor het vermogen van het water om zout op te lossen. In de modelleringen
    (Ref 1) is de conservatieve aanname gedaan dat het injectiewater altijd een zoutgehalte heeft van 1 g/l.
    Derhalve is de afname van het zoutgehalte en de toenemende capaciteit van het injectiewater om zout
    op te lossen al meegenomen in de analyse.

3.2 Bow-tie analyse
    Appendix 1 laat een bow-tie analyse zien van de mogelijke oorzaken en gevolgen die op zouden kunnen
    treden mocht oplossing van steenzout plaatsvinden. Daarnaast zijn de barrières en beschermende
    maatregelen genoemd die zowel in het voortraject (voor aanvang van waterinjectie) als ook naderhand
    genomen zijn dan wel uitgevoerd zouden kunnen worden mocht lekkage geconstateerd worden. De
    mogelijke dreigingen linksboven in de bow-tie analyse zijn geassocieerd met mogelijke oplossing van
    zout ter hoogte van het reservoir, direct bij de injectieputten. De mogelijke dreigingen linksonder zijn
    geassocieerd met mogelijke oplossing van zout in het reservoir ver bij de injectieput vandaan.

    De bow-tie analyse is primair ontwikkeld voor de velden in Twente (Rossum-Weerselo, Tubbergen en
    Tubbergen-Mander) maar is evenzogoed van toepassing op het Schoonebeek gasveld. Daar waar er
    verschillen zijn tussen de situatie in Twente en in Schoonebeek is dat aangegeven.



3.3 Mogelijke oorzaken en barrières
    Op basis van uitgebreide modelleringen is aangetoond dat zoutoplossing alleen waarschijnlijk is als
    tegelijkertijd aan twee zeer specifieke condities voldaan wordt (Ref 1):
        1. het injectiewater moet in direct contact kunnen komen met het steenzout
        2. het injectiewater moet in voldoende mate langs het steenzout kunnen doorstromen om steeds
             weer “vers” (niet zout verzadigd) water aan te voeren.

    Uit een beschouwing van de putten, waarin het water wordt geïnjecteerd, in samenhang met de geologie
    van de injectiereservoirs (carbonaatlagen) en afdichtende lagen (anhydriet en steenzout lagen) in de

    EP Document.Nummer:                    EP202210201607                                        Page 9 of 31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>     diepe ondergrond (Ref 1, 2), zijn slechts een paar scenario’s geïdentificeerd, waarbij in theorie
     injectiewater langs het zout zou kunnen stromen:

         1. Langs de put
         2. Dichtbij de put
         3. In het veld

     Deze scenario’s zijn in de onderstaande paragrafen uitgewerkt.


3.3.1 Risico van zoutoplossing langs de put
     Dit risico is te vinden linksboven in de bow-tie (‘at the wellbore’) in Appendix 1.

      Threat: fresh water can contact Halite via hole in the liner below the production packer
      Threat: from perforations fresh water can reach Halite via a flowpath (i.e. crack in cement) behind production liner
     Direct rondom een put zou injectiewater dat op diepte van de carbonaatlaag (C) wordt geïnjecteerd via
     mogelijke scheurtjes in het cement (als deze van een slechte kwaliteit is) rondom de verbuizing naar de
     onder- of bovenliggende steenzoutlaag (H) kunnen stromen. Daarnaast kan het injectiewater ook in
     contact komen met het zout als er een lek in de ondergrondse verbuizing is ontstaan (zie Figuur 2). Elk
     afzonderlijk kunnen deze situaties niet tot grootschalige zoutoplossing leiden, omdat het niet verzadigde
     injectiewater niet rond kan stromen. Het water raakt daardoor snel verzadigd en kan niet nog meer zout
     oplossen. Slechts een combinatie van deze twee situaties kan een continu stromingspad opleveren wat
     mogelijk wel tot aantasting van de zoutlaag zou kunnen leiden.




     Figuur 2: Schematische weergave van een theoretisch scenario waarbij dichtbij de put injectie water in
     contact zou kunnen komen met het Steenzout of Haliet (H): via injectie in het Carbonaat (C), waarna
     het via mogelijke scheurtjes (blauwe lijntjes) in slechte kwaliteit cement rondom de verbuizing langs de
     Anhydrietlaag (A) en het Haliet stroomt, dan wel via een lek in de verbuizing op diepte van het Haliet
     (rode spitse punten in laag H), waarna het weglekt naar het Carbonaat


      Barrier: CO2 corrosion is prevented by using corrosion inhibitor. Oxygen corrosion can be prevented by avoiding the
      introduction of oxygen upstream and (if required) using oxygen scavenger and injection valves.
     De putverbuizing onder de productiepacker wordt beschermd tegen corrosie door toediening van anti
     corrosiemiddelen zoals corrosion inhibitor (tegen CO2 corrosie) en indien noodzakelijk zuurstofbinder.

      Barrier: Water will follow the path of least resistance. As long as the perforations are open and accessible (injection pressure
      monitoring), it is unlikely that water will choose a path through/along the halite
     Zelfs in het slechts denkbare geval waarin er een lek in de verbuizing is, gecombineerd met scheurtjes
     in het cement, dan zal het water het pad van de minste weerstand kiezen: de perforaties. Zolang deze
     toegankelijk zijn zal nagenoeg al het water via de perforaties stromen, waardoor eventuele zout
     oplossing beperkt wordt.




     EP Document.Nummer:                           EP202210201607                                                        Page 10 of 31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre> Barrier: perform regular inspection logging to verify appropriate integrity status of production liner and cement
 Barrier: good cement bonding across entire reservoir will prevent flow-past scenario. Water will stop at Halite
Aanvullende beschermende maatregelen zijn een goede en regelmatige inspectie van de injectieputten
zelf. Deze inspectie is gericht op zowel de kwaliteit van de verbuizingen in de put, als ook de kwaliteit
van de cementlaag waarmee de verbuizing is vastgezet in het gesteente. In Twente zijn dergelijke
inspecties (calliper, PNL en eventueel temperatuur, PLT en CBL logs) een integraal onderdeel van het
Waterinjectie Management Plan voor de injectievelden (Ref 14). De resultaten van de
inspectieprogramma’s moeten op 6-jaarlijkse basis gedeeld worden met het bevoegd gezag en de
toezichthouder SodM (Ref 16). In geval van bijzonderheden dienen deze onverwijld gemeld te worden
en worden deze ook weergegeven in de jaarlijkse waterinjectie rapportage. Voor de waterinjectie bij
Schoonebeek zal een soortgelijk Waterinjectie Management Plan geïmplementeerd worden.

De ROW-2 en ROW-4 gebeurtenissen hebben geleid tot een intensivering van het logging programma
met betere tools en een hogere logging frequentie. Voortaan zal NAM jaarlijks een PNL log runnen
conform het geactualiseerde Water Injectie Management Plan.

In 2021 heeft NAM een aantal extra metingen in de operationele putten (ROW-4, 5 en 7) laten uitvoeren.
Om een beeld te krijgen van de gesteentelagen zijn bij wijze van experiment Pulse Neutron Logs (PNL)
gebruikt. Deze meettechniek wordt doorgaans gebruikt om olie- of gas-saturatie te meten in een
reservoir. Het idee was om deze te testen voor de detectie van eventuele waterhoudende ruimtes in het
haliet achter de casing.

In de putten ROW-5 en ROW-7A is geen indicatie gevonden van waterhoudende ruimtes in het haliet.
Echter, bij put ROW-4 is in de Zechstein 2 Haliet over een lengte van ca 3 meter een afwijkende uitslag
aangetroffen. Ook wijkt de CBL log van 2021 bij dit interval af van de CBL log uit 2013. Deze observaties
worden gerelateerd aan het ontstaan van een waterhoudende ruimte achter de casing (Ref 27, ter
beoordeling ingediend bij de toezichthouder). ROW-4 is uit voorzorg buiten gebruik genomen.

Een mogelijke oorzaak voor de aantasting van haliet die is aangetroffen achter de verbuizing bij ROW-
4 kan liggen in het starten/stoppen van injectie (door bijvoorbeeld onderhoudswerkzaamheden).
Hierdoor ondergaat een put thermische cycli: afkoeling door het koude injectiewater, opwarming tijdens
stops. Hoewel dit kleine effecten zijn is het op termijn niet uit te sluiten dat de cement bond wordt
aangetast, of dat er barstjes in het cement ontstaan. Hierdoor kan een micro-annulus ontstaan achter
de casing, waardoor er injectiewater (laag zout gehalte) in aanraking kan komen met de haliet. Zie
Figuur 3. Tijdens injectie wordt het injectiewater een micro-annulus ingeperst (1). Bij een injectie stop
zakt het water onder invloed van zwaartekracht weg uit de near-wellbore area, naar lager gelegen delen
van het reservoir (2). Het water draineert uit de micro-annulus. Omdat het onverzadigde injectiewater
niet continue rond kan stromen leidt dit mechanisme niet tot grootschalige zoutoplossing.




Figuur 3: Tijdens injectie wordt het injectiewater een micro-annulus ingeperst (1). Bij een injectie stop
zakt het water onder invloed van zwaartekracht weg uit de near-wellbore area, naar lager gelegen
delen van het reservoir (2). Het water draineert uit de micro-annulus.

EP Document.Nummer:                            EP202210201607                                                        Page 11 of 31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>     Door het vergelijken van periodieke PNL logs kan worden geobserveerd of er veranderingen optreden
     in het haliet achter de casing. Bij het vaststellen van integriteitsverlies is de put niet langer geschikt voor
     injectie en kan deze worden geabandonneerd. Deze PNL monitoring is inmiddels opgenomen in het
     geactualiseerde Water Injectie Management Plan (Ref 14).

     Er is ook een alternatieve verklaring voor de observaties in ROW-4. Mogelijk vindt cross-flow plaats
     tussen de twee injectie reservoirs via een micro-annulus als gevolg van een dynamisch drukverschil
     tijdens injectie. Het bestaan van een dergelijke micro annulus is niet uit te sluiten. Het debiet zal echter
     zeer laag zijn waardoor eventuele zout oplossing beperkt wordt (de observaties zijn te verklaren met
     minder dan 1 liter per dag). Ook dit mechanisme kan bijtijds gedetecteerd worden door het vergelijken
     van periodieke PNL logs. Dit mechanisme is minder relevant voor waterinjectie in het Schoonebeek
     gasveld. In het Schoonebeek gasveld bevindt zich namelijk slechts één injectie reservoir waardoor er
     geen sprake kan zijn van cross flow tussen twee injectie reservoirs.


      Threat: fresh water reaches Halite via induced fracture near wellbore
      Barrier: strong Anhydrite layer is present between Halite and ZeZ-Carbonates that is well correlatable across the injection
      reservoirs (Ref 2)
      Barrier: surface injection pressure limit prevents that fracture pressure in Anhydrite is reached
      Barrier: Carbonate is naturally fractured and due to depletion these fractures are filled with water at relative low pressure
      compared to fracturing pressure of Anhydrite (Ref 2)
      Barrier: Carbonate contains a natural fracture network that results in a high leak-off rate when a fracture in the carbonate
      reaches the Anhydrite preventing frac growth into it (Ref 7)
     De vorming van hydraulisch geïnduceerde fractures in het Anhydriet is bijzonder onwaarschijnlijk omdat
     het natuurlijke fracture netwerk in het carbonaat reservoir onder een relatief lage druk staat en zeer
     gemakkelijk water opneemt en afvoert. Continue monitoring van de injectiedruk is daarom van belang
     om zeker te stellen dat de perforaties open zijn. De injectiedruk wordt continu gemonitord op de
     injectiepompen (Ref 5). Deze zijn uitgerust met een druk begrenzing, waardoor de druk niet hoger kan
     worden dan scheurvormingsdruk in de afdichtende lagen. Hierdoor wordt de kans op mogelijke
     scheurvorming in de onder en bovenliggende afdichtende anhydrietlagen sterk gereduceerd. Bovendien
     wordt ervoor gezorgd dat de gemiddelde druk in het reservoir niet boven de oorspronkelijke
     reservoirdruk uitkomt (Ref 5, 7 en 16). Indien de druk sterk afwijkt van de verwachte druk zullen de
     modellen geëvalueerd worden, met name m.b.t. de validiteit van onderliggende gegevens en aannames
     over put configuratie, reservoir eigenschappen en reservoir dimensies.


3.3.2 Risico van zoutoplossing dicht bij de put
     Dit risico is verder uitgewerkt links midden in de bow-tie in Appendix 1.

      Threat: fresh water reaches Halite via natural fracture network in ZeZ's
      Barrier: above and below each ZeZ-Carbonate an 2-38 m thick unfracced Anhydrite layer is present that prevents contact
      between the Halite and the Carbonate
     Aan de boven- en onderkant van het carbonaat reservoir kan het injectiewater niet in contact komen
     met het haliet. Op basis van vele boorputgegevens kan worden aangetoond dat de lege carbonaat
     gasreservoirs in Twente overal zowel aan de boven- als onderzijde gescheiden worden van het
     steenzout door een onoplosbare anhydrietlaag (Ref 2). In zuidoost Drenthe zijn deze anhydrietlagen
     ook overal aanwezig, maar er bevindt zich geen steenzout onder het reservoir. De bovenste
     anhydrietlaag vormt een perfecte afsluiting (barrière) die er ook gedurende vele miljoenen jaren voor
     gezorgd heeft dat het gas in deze reservoirs opgesloten is gebleven. Als er in het gesteente geen
     breuken aanwezig zijn, dan kan op afstand van de put door de aanwezigheid van onoplosbare
     anhydrietlagen tussen het carbonaat en het steenzout geen contact ontstaan tussen het injectiewater
     en het steenzout.


      Threat: fresh water flows via natural fracture network into juxtaposed Halite and flows away from it via another fracture network
      Barrier: the further away from the well, the lower the water velocity and, hence, speed of salt dissolution



     EP Document.Nummer:                            EP202210201607                                                        Page 12 of 31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>     Alleen in de buurt van breuken is een situatie mogelijk waarbij het injectiewater in contact zou kunnen
     komen met het steenzout (zie Figuur 4) doordat de verschillende lagen aan weerszijde van en langs de
     breuk in diepte zijn verschoven. Om stroming van injectiewater langs breuken te beperken dient er
     voldoende afstand te zijn tussen injectieputten en breuken. Gedetailleerde simulatie modellen (Ref 1)
     laten zien dat met een injectiesnelheid van 2500 m3/d gedurende 20 jaar (cumulatief geïnjecteerd
     volume van 15 mln m3) een afstand van 140 meter tussen put en breuk voldoende is om het risico van
     zout oplossing langs breuken te beperken.
     Wanneer het injectiewater in het reservoir komt, mengt het zich met het reeds aanwezige zeer zoute
     formatiewater. Hoe verder bij de put vandaan, hoe hoger het zout gehalte en hoe lager het vermogen
     van het water om zout op te lossen. Wanneer het water bij de put wegstroomt, neemt tevens de
     stromingssnelheid af. Dit leidt ook tot een afname van de snelheid waarmee zout langs een breuk
     eventueel op zou kunnen lossen.




     Figuur 4: Als de carbonaat laag (C) op afstand van de put door verschuiving langs de breuk in diepte
     overlapt met het haliet (H) zou injectiewater in direct contact met het Haliet kunnen komen
     NB: in zuidoost Drenthe bevindt er zich geen haliet onder het reservoir

      Barrier: near the halite, the natural fractures are filled with salt, delaying contact with the juxtaposed halite
     In de buurt van breuken zijn de natuurlijk voorkomende scheuren in het kalksteen reservoir gevuld met
     zout (Ref 2). Hierdoor wordt het contact van het injectiewater met de Zechstein haliet formatie sterk
     vertraagd.

      Barrier: Each well is connected to extensive ZeZ-Carbonate fractured network. Resulting pressure build-up when water reaches
      a juxtaposed Halite will cause the water to disappear into another connected network
     Zelfs wanneer er direct contact zou zijn tussen het injectiewater in het zout, dan nog zou het water het
     pad van de minste weerstand kiezen: de van nature voorkomende open scheuren in het kalksteen
     reservoir.

      Barrier in Twente: low kv/kh inside ZeZ-Carbonate slows salt dissolution as salt saturated water can only move away from
      juxtaposed Halite in a horizontal direction (Ref 1 and 2)
     Door de lagere effectieve verticale permeabiliteit in het Twente carbonaat reservoir kan water dat in
     contact is geweest met haliet alleen in horizontale richting wegstromen. Deze additionele factor zorgt
     voor een verdere reductie van de snelheid waarmee zout opgelost kan worden.

      Barrier Drenthe: as there is no halite below the reservoir this mechanism does not play a role in downthrown fault juxtapositions
      (Ref 11 Ch 11.1)
     In het Schoonebeek gasveld bevindt het zout zich uitsluitend boven het reservoir en niet onder het
     reservoir. Daarmee is het risico op zout oplossing bij breuken lager dan in Twente.


3.3.3 Risico van zoutoplossing in het veld
     Dit risico is verder uitgewerkt linksonder in de bow-tie van Appendix 1.



     EP Document.Nummer:                             EP202210201607                                                       Page 13 of 31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>     Threat: cross-flow ZeZ2C/ZeZ3C allows fresh water to run past ZeZ2H
     Barrier in Drenthe: As there is no ZeZ3C there is no risk of cross flow from ZeZ2C to ZeZ3C (Ref 11 Ch 11.1)
    In het Schoonebeek gasveld speelt het cross flow scenario geen rol omdat er slechts één injectie
    reservoir aanwezig is.

     Threat: fresh water flows via fracture network across bottom of ZeZ-carbonate into juxtaposed ZeZ-carbonate and flows away
     from it via same fracture network
     Barrier in Drenthe: As there is no ZeZ3C there is no risk of cross flow from ZeZ2C to ZeZ3C (Ref 11 Ch 11.1)
    In het Schoonebeek gasveld speelt geldt dit scenario niet voor het Schoonebeek gasveld omdat zich
    daar geen haliet onder het carbonaat reservoir bevindt.

     Threat: water assembles in flanks of reservoir where over time a convection cell is set up dissolving overlying juxtaposed
     Halite. Consequently, saline water flows downward and fresh water rises
     Barrier: convection can only start when sufficient juxtaposed halite has dissolved through diffusion, which is a very slow process
     (tens of thousands of years)
    Na verloop van tijd is het injectie reservoir vol. Dit kan enkele jaren tot enkele tientallen jaren duren.
    Daarna worden de putten opgeruimd en stopt de stroming in het reservoir. De primaire barrière tussen
    het opgeslagen injectiewater en het haliet is de tussenliggende onoplosbare anhydriet laag. Indien er
    toch ergens contact is tussen het stilstaande injectiewater en het haliet (bijvoorbeeld bij een breuk), dan
    kan dit haliet in eerste instantie alleen oplossen door diffusie, wat een zeer traag proces is. Model
    berekeningen laten zien dat het tienduizenden jaren duurt voordat er voldoende haliet opgelost kan zijn
    om een convectie stroom op gang te brengen (Ref 1) die tot verdere oplossing zou kunnen leiden.

     Barrier Twente: low kv/kh in rock matrix and in faults significantly slows convection
    In Twente zijn de eigenschappen van het reservoir zodanig dat water makkelijk horizontaal door de
    lagen kan stromen, maar slechts heel moeilijk en langzaam verticaal kan stromen. Dit komt primair door
    de aanwezigheid van afdichtende horizontale anhydriet laagjes in het kalksteen reservoir zelf (Ref 2).
    De beperkte verticale stroming maakt dat verdere oplossing door convectie, als het al op zou kunnen
    treden, ook zeer langzaam verloopt, in de orde van duizenden tot tienduizenden jaren (Ref 1).

     Barrier: if present, the remaining reservoir gas will accumulate at top reservoir preventing contact of fresh water with Halite
    Na injectie zal het nog in het reservoir aanwezige gas migreren naar de top van het reservoir terwijl het
    water naar beneden zakt. Mocht er toch lokaal contact zijn tussen het reservoir en het haliet daar boven,
    dan kan het gas een barrière vormen tussen het injectiewater en het haliet. Hierdoor wordt zout
    oplossing op de hoger gelegen delen van het injectie reservoir bemoeilijkt. Dit mechanisme zorgt er
    tevens voor dat ontsnapping van gas naar hoger gelegen lagen als gevolg van zout oplossing fysisch
    onrealistisch wordt geacht.

     Barrier: Injected water will be distributed effectively across the fractured Carbonate such that only a small amount of water is
     present to form a convection cell
    Als convectie toch op gang zou komen, dan wordt verwacht dat het een lokaal fenomeen is, bijvoorbeeld
    bij een breuk. In de directe omgeving van zo’n breuk is de hoeveelheid water beperkt. Het is zeer
    onwaarschijnlijk dat een significante hoeveelheid zout zal oplossen binnen een relevante tijdschaal ten
    gevolge van waterinjectie in de Zechstein kalksteen reservoirs.




3.4 Mogelijke gevolgen en mitigerende maatregelen
    Verschillende risicoscenario’s zijn beschreven, waaronder het scenario dat tijdens de waterinjectie
    lekkage plaatsvindt vanuit de injectieput (zie ook hoofdstuk 5) of vanuit het reservoir in de directe
    omgeving van de injectieput (dit hoofdstuk). De conclusie daarbij is dat migratie van injectiewater via of
    nabij de put als scenario niet geheel ondenkbaar is. In de navolgende paragrafen is dit verder uitgewerkt.
    Hierbij is gekeken naar een drietal mogelijke gevolgen:

        1. Verspreiding van stoffen resulterend in grondwatervervuiling
        2. Ontsnapping van gas naar het maaiveld
        3. Sterke lokale bodemdaling in de vorm van sinkholes
    EP Document.Nummer:                            EP202210201607                                                         Page 14 of 31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>     Daarnaast zijn scenario’s bekeken waarbij zoutoplossing plaats zou kunnen vinden in het veld ver bij
     de injectieputten vandaan. Het is zeer onwaarschijnlijk dat daar een grote hoeveelheid zout zal oplossen
     binnen een relevante tijdschaal. Om de mogelijke gevolgen in het geval van extreme zoutoplossing te
     testen zijn modelberekeningen verricht aan een van de Twente reservoirs (Tubbergen) waarbij
     aangenomen is dat overal het Carbonaat reservoir direct in contact staat met het steenzout zodat een
     maximale (niet realistische) zoutoplossings situatie nagebootst wordt (Ref 3). Die studies laten zien dat
     in het meest extreme geval op een termijn van duizenden jaren zoutoplossing zou kunnen optreden.
     Hierbij wordt minder dan 1% van het totale volume van de zoutlaag boven het reservoir opgelost, wat
     inhoudt dat zelfs in dit extreme scenario de integriteit van de afdekkende zoutlaag gegarandeerd blijft.
     De studie laat ook zien dat deze bodemdaling zich zal manifesteren aan het oppervlak als een
     geleidelijke komvormige verzakking met een diameter van ongeveer 5 kilometer die op zijn diepste punt
     een diepte heeft van ca. 12-14 cm. Er is geen sprake van lokale verzakkingen. Gezien de zeer lange
     tijdsduur (duizenden jaren) en de relatief beperkte effecten is dit scenario niet verder uitgewerkt.




3.4.1 Verspreiding van stoffen

      Mitigation: small cavities formed by salt dissolution are quickly filled by salt creep. Salt is derived from a wider area, so that the
      halite seal remains in intact
     Op de diepte van de injectiereservoirs is het steenzout plastisch. De druk in het plastische zout is altijd
     hoger dan de druk in het injectiewater. Indien er ondanks alles toch holten in het zout ontstaan bij of
     nabij een injectieput, dan zullen deze weer gevuld worden door zout kruip, waarbij zout toestroomt vanuit
     de wijde omgeving. De eventueel gevormde holte wordt dus weer ‘dichtgedrukt’, waardoor zich geen
     grote holte kan vormen. De vorming van cavernes of sinkholes aan het oppervlak wordt door dit
     verschijnsel fysisch onrealistisch geacht (Ref 15). Hierdoor worden geen lokale verzakkingen verwacht
     en blijft de afdekkende werking van het zout intact. Dit effect is relatief sterk in het Schoonebeek gasveld
     omdat de snelheid van zout kruip hoger is op grotere diepte (en gerelateerde hogere temperatuur).

      Mitigation: Perform PNL logging to establish whether salt dissolution behind liner is occurring. Straddle poor liner sections
      and/or perform cement squeezes. If required, shut in and abandon the well
     Door regelmatige inspectie van de putten kan zout oplossing langs een put gedetecteerd worden, en
     kan bijtijds ingegrepen worden. Bijvoorbeeld door reparatie of abandonering van de injectieput. Voor de
     detectie van zout-oplossing op enige afstand van putten is geen directe monitoring methode
     beschikbaar. Sampling van formatiewater ter kalibratie van zout-oplossing modellen is soms
     gesuggereerd als mogelijkheid. Echter, het mengproces van het relatief zoete injectiewater met het
     zoute formatiewater en de resulterende drie dimensionale verdeling van zoutconcentraties is bijzonder
     complex en moeilijk voorspelbaar. Derhalve kunnen aan een beperkt aantal metingen van de actuele
     zout-concentratie in het reservoir geen conclusies verbonden worden over de validiteit van scenario’s
     en modellen.

      Mitigation: average reservoir pressure is kept below hydrostatic during most of the injection period. In case the halite seal is
      breached, leakage will be in the opposite direction. i.e. from the overburden into the reservoir.
     De gemiddelde druk in het reservoir blijft ten alle tijden onder de oorspronkelijke druk en gedurende
     bijna de gehele injectieperiode ook beneden de hydrostatische druk. In het onwaarschijnlijke geval dat
     de afdekkende haliet-laag toch doorbroken wordt, zal in de meeste gevallen lekkage in omgekeerde
     richting plaatsvinden: van de hoger gelegen hydrostatische zandsteen lagen naar het onder lagere druk
     staande kalksteen injectie reservoir.

      Mitigation: a thick package of claystones in the Lower Triassic/Bunter formation above the Zechstein halite formation is
      secondary seal that prevents upward migration into the biosphere
     Indien de druk in het gelekte injectiewater toch hydrostatisch of hoger zou zijn, dan vormen de hoger
     gelegen kleisteen lagen van het onder Trias (Bunter formatie) een bewezen afdekkende laag van
     duizenden meters tussen het injectiewater (~3000m diep) en de biosfeer (<500m diep). Deze en de
     hierop volgende barrières gelden ook voor eventuele lekkage door de verbuizing van putten (zie
     hoofdstuk 5).



     EP Document.Nummer:                             EP202210201607                                                           Page 15 of 31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>     Mitigation: laterally extensive sandstone layers between the Lower Triassic/Bunter claystone will accommodate water, thereby
     relieving overpressure and removing the mechanism behind further upward migration.
     Mitigation: additional claystone layers in the Triassic, Jurassic, and Cretaceous provide barriers against injection water
     migration into fresh groundwater bearing layers
    Zelfs als een of enkele van deze kleilagen door onverwacht hoge druk doorbroken zouden worden, dan
    kan het water opgevangen worden in de lateraal uitgestrekte zandsteen lagen in de Bunter formation,
    waarmee de druk afneemt en de kans op verdere doorbraak naar hoger gelegen lagen ook afneemt.
    Ook in de bovenste 500 meter (biosfeer) komen veel afdekkende klei/kleisteen lagen voor.

     Consequence: loss of containment resulting in widespread contamination of groundwater or drinkwater
    Mocht er ondank alles toch injectiewater in het grondwater terecht komen dan moet met het volgende
    rekening worden gehouden:
        • Het productiewater komt vanuit een hogere druk in een gebied met lagere druk, waardoor
            stoffen in de gasfase kunnen vrijkomen en een emissie veroorzaken van mogelijk brandbare
            gassen en ook van broeikasgassen
        • Er zitten afbreekbare componenten in, zoals aromatische koolwaterstoffen en minerale olie. Dit
            afbreken zal niet plaatsvinden op grote diepte, door het ontbreken van zuurstof en nutriënten,
            maar wel als het productiewater naar de oppervlakte komt waar het grondwater zuurstofrijker
            is. Het kan ook worden gestimuleerd door middel van het toedienen van nutriënten en zuurstof.
        • De stoffen zoals aromatische koolwaterstoffen en minerale olie zijn gevaarlijk voor mens, dier
            en plant. Zout heeft invloed op micro-organismen en planten.
        • Tevens kunnen in het productiewater toegevoegde stoffen aanwezig zijn die niet of nauwelijks
            afbreken, zoals inhibitors. Voor deze stoffen dient een specifieke inventarisatie te worden
            uitgevoerd.

     Mitigation: Groundwater velocity is very low, usually a few meters per year
     Mitigation: groundwater monitoring is performed around all well locations so that contamination is detected in a timely manner
    De verontreiniging kan zich zowel horizontaal als verticaal verplaatsen. Dit is mede afhankelijk van
    eventuele onttrekkingen in de omgeving en het volume water dat vrijkomt. Grondwaterstroming is relatief
    traag, in de regel een paar meter per jaar. Lokaal zijn hogere snelheden wel mogelijk. De verspreiding
    zal zodoende pas na een aantal jaren wat grotere afmetingen hebben. Hoe sneller de verontreiniging
    wordt ontdekt, des te effectiever kan de verontreiniging worden gesaneerd. In de omgeving van iedere
    putlocatie staan peilbuizen waar het grondwater gemonitord wordt. Indien een verontreiniging gevonden
    wordt, kan sanering plaatsvinden.

     Mitigation: Remediation can take place by extracting groundwater and reinjection after treatment
    Sanering van een diepe grondwaterverontreiniging bestaat er over het algemeen uit dat het water uit de
    omgeving wordt onttrokken. Afhankelijk van de kwetsbaarheid van de omgeving voor verlaging van
    stijghoogten, kan dit in combinatie met retourbemaling worden uitgevoerd.


3.4.2 Ontsnapping van gas en bodemdaling

     Consequence: loss of containment resulting in gas release to surface
     Consequence: significant localized subsidence due to sinkholes, leading to damage to buildings, infrastructure or environment


    Naast het risico op verontreiniging van grondwater bestaat de zorg dat het oplossen van zout zou
    kunnen leiden tot cavernes, welke uit zouden kunnen groeien tot sinkholes aan het oppervlak. Dergelijke
    cavernes zouden ook een ontsnappingsroute bieden voor het nog in het reservoir aanwezige gas. De
    vorming van cavernes of sinkholes aan het oppervlak is bijzonder onwaarschijnlijk en wordt door TNO
    fysisch onrealistisch geacht (Ref 15). Desondanks is het scenario onder verder uitgewerkt.

     Mitigation: gas has the tendency to migrate to the top, pushing water downward, thereby inhibiting upward salt dissolution
    Gas zal door de lagere dichtheid naar boven te stijgen, waarbij het water naar beneden geduwd wordt.
    Daarmee wordt opwaartse zout oplossing bemoeilijkt. Zodoende wordt ook de kans op gas-migratie
    naar hoger gelegen lagen sterk gereduceerd. Bovendien gelden de bovengenoemde barrières voor
    injectie water (relatief lage drukken en afdichtende kleisteenlagen) tevens voor gas.



    EP Document.Nummer:                          EP202210201607                                                       Page 16 of 31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>     Mitigation: In the unrealistic case that a salt cavern is formed, upward growth will stop at the top of the Zechstein salt. This is
     overlain by a package of >1000m claystones and sandstones. In case of collapse and upward cavern migration, the cavern
     size will reduce significantly.
    In een hypothetische situatie dat er toch een zout caverne zou ontstaan, dan kan deze niet verder
    groeien dan de top van de Zechstein haliet formatie op een diepte van zo’n 3000 meter in Schoonebeek.
    Indien een dergelijke caverne in zou storten, dan migreert de caverne naar boven. Tijdens deze migratie
    zal het volume sterk afnemen.

     Mitigation: perform satellite (InSar) measurements to detect and measure subsidence in time
     Mitigation: reduce or stop injection rate in wells/fields where unacceptable subsidence is measured
    Door middel van Insar monitoring is het mogelijk om vroegtijdig kleine bodembewegingen te detecteren.
    Zodoende zou het hypothetische ontstaan van een sinkhole vroegtjidig opgemerkt kunnen worden zodat
    maatregelen getroffen kunnen worden zoals het stoppen van waterinjectie.



3.5 Onafhankelijke expert reviews
    De NAM rapporten over zout oplossing risico (Ref 1-3) zijn door SodM onderworpen aan onafhankelijke
    reviews door de universiteiten van Clausthal en Parijs (ParisTech) (Ref 10):

     Conclusie review prof. Hou, Clausthal m.b.t. de zoutrapporten:
            “Based on my review of all three reports, it can be concluded that the study assumptions are
            conservative or even too conservative; modelling approaches and conclusions are logic,
            realistic and acceptable; the long term stability of the halite seal (e.g. cavern development,
            breach of confinement) due to the halite dissolution in the low salt-saturated injection water is
            confirmed; and the reported large scale volumes of fresh water injection in the Zechstein
            carbonate reservoirs (ZEZ2C & ZEZ3C) can be a sustainable safe operation in the long-term
            (more than 1,000 years).”

     Conclusies review team Dr Bruel, Parijs m.b.t. de zoutrapporten:
            “Our feeling is that the safety of the long-term storage is not questioned”
            “A common survey consisting in (of) water wells monitoring combined with time series of
            satellite-based measurements of the surface deformation will be sufficient in the early phase
            to ensure that the storage behaves as expected.”

    Daarnaast heeft TNO op verzoek van het ministerie van economische zaken een additionele verificatie
    uitgevoerd (Ref 15). Conclusies van TNO m.b.t. zoutoplossing:
             “Het is zeer onwaarschijnlijk, dat een caverne van significant grootte zal worden gevormd door
             het oplossen van zout ten gevolge van waterinjectie in de Twentevelden”
             “In het onwaarschijnlijke geval, dat een grote hoeveelheid zout wordt opgelost, blijven de
             effecten aan het maaiveld beperkt tot geleidelijke bodemdaling in de orde van 10 cm
             (gebaseerd op het Rossum-Weerselo veld). Bij de andere velden zal dit kleiner zijn, vanwege
             de lagere volumes van geïnjecteerd water”




    EP Document.Nummer:                            EP202210201607                                                         Page 17 of 31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>4 Geïnduceerde bevingen als gevolg van waterinjectie
4.1 Top event
     UNWANTED SEISMIC EVENT due to water injection
    Aardbevingen of trillingen kunnen ontstaan door spanningsveranderingen door productie of injectie in
    de diepe ondergrond. Vooral injectie nabij bestaande breukzones kan leiden tot beweging van deze
    breuken, wat wordt aangeduid als re-activatie van de breukzone. De bewegende gesteentelagen
    kunnen trillingen en aardbevingen veroorzaken.

    Aardbeving studies
    In de MER in 2006 is al aandacht besteed aan de effecten van bodembewegingen (daling en trillingen)
    indien water geïnjecteerd wordt. De MER concludeerde dat de injectiereservoirs in Twente niet eerder
    seismisch actief zijn geweest en dat, zolang de gemiddelde reservoir druk beneden de oorspronkelijke
    reservoirdruk blijft, er dan ook geen trillingen als gevolg van waterinjectie worden verwacht. Het feit dat
    11 jaar waterinjectie in Twente niet tot aardbevingen heeft geleid is in overeenstemming met de
    conclusies uit de MER.

    In 2015 is een meer uitgebreide risicoanalyse uitgevoerd (Ref 4). Deze gaat in op de belangrijkste
    factoren in de ondergrond die mogelijkerwijs zouden kunnen leiden tot het optreden van bodemtrillingen
    (aardbevingen) als gevolg van waterinjectie. Daarna wordt de relevantie van deze factoren getoetst aan
    de ondergrondse condities zoals bekend in Twente. Op basis van een systematische kwalitatieve
    inschatting van factoren die het optreden van aardbevingen zouden kunnen beïnvloeden en de conditie
    van de ondergrond bevestigt deze nadere analyse dat de kans klein is dat aardbevingen zich in Twente
    in de toekomst zullen voordoen.

    Als onderdeel van het Tussenrapport van de 2016 Herevaluatie water injectie (Ref 11) is een
    kwalitatieve analyse gemaakt van de seismische dreiging in verschillende velden in zuidoost Drenthe
    (Ref 17). In zuidoost Drenthe is de seismische dreiging iets hoger dan in Twente omdat er voelbare
    aardbevingen geweest zijn tijdens gasproductie, het temperatuurverschil tussen het reservoirgesteente
    en het injectiewater hoger is en de breuken in de Drenthe velden groter zijn. Echter, vanwege de diepere
    ligging van de velden in Drenthe zal daar de impact van mogelijke bevingen op de bovengrond kleiner
    zijn.

    Tenslotte is in 2021 en 2022 een studie uitgevoerd naar de seismische risico’s door injectie in het
    Schoonebeek gasveld. De hoofdconclusie is dat het seismisch risico bij waterinjectie lager wordt
    ingeschat dan tijdens de gasproductiefase (Ref 19).

4.2 Bow-tie analyse
    Appendix 2 laat een bow-tie analyse zien van de mogelijke oorzaken en gevolgen die ten grondslag
    liggen aan een onverwachte beving als gevolg van waterinjectie. De meest extreme uitkomst zou
    kunnen zijn dat er schade aan gebouwen en infrastructuur op zou kunnen treden.

4.3 Mogelijke oorzaken en barrières

     Threat: pressure increase leads to seismicity
    Wereldwijd is gebleken dat waterinjectie slechts in incidentele gevallen aardbevingen veroorzaakt. Uit
    een door TNO uitgevoerde vergelijking van velden waar door waterinjectie wel bodemtrillingen zijn
    voorgekomen, blijkt dat in nagenoeg al deze gevallen de druk in het reservoir gedurende de injectie was
    toegenomen tot niveaus die boven de oorspronkelijke druk van het veld liggen (Ref 8).
     Barrier: Carry-out static pressure measurements (SPTG's) annually in each well to measure actual local reservoir pressure
     avoiding that initial reservoir pressure is not exceeded.
     Barrier: wells are shut-in or injection is reduced in case reservoir pressure appears to increase to rapidly or is close to initial
     reservoir pressure
    Bij de waterinjectie in Nederland schrijven de verleende vergunningen voor dat de gemiddelde
    reservoirdruk onder de oorspronkelijke reservoirdruk dient te blijven. Deze vergunningsvoorwaarde en

    EP Document.Nummer:                            EP202210201607                                                         Page 18 of 31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>    de monitoring die op basis hiervan plaatsvindt (Ref 5) zijn belangrijke voorzorgsmaatregelen om dit
    risico te beperken en te monitoren. Indien een situatie met onverwacht hoge injectiedrukken ontstaat,
    zullen de modellen geëvalueerd worden, met name m.b.t. de validiteit van onderliggende gegevens en
    aannames over put configuratie, reservoir eigenschappen en reservoir-dimensies. Op basis hiervan
    wordt de injectiesnelheid teruggenomen of wordt de put ingesloten.

    Zolang de druk beneden de initiële druk blijft is de kans op aardbevingen laag. Echter, ook bij lagere
    drukken is het “triggeren” van aardbevingen niet geheel uit te sluiten. De kans daarop hangt af van de
    spanningstoestand van het reservoirgesteente. Om een aardbeving te genereren moet een breukvlak
    in de diepe ondergrond in een kritieke spanningstoestand komen. Echter gedurende de 55 jaar van
    gasproductie en de eerste 11 jaar van waterinjectie zijn geen trillingen geregistreerd in de regio Twente.
    In zuidoost Drenthe zijn voelbare aardbevingen geweest als gevolg van gasproductie, Echter,
    gedurende meer dan 10 jaar water injectie in de velden Schoonebeek, Coevorden en Dalen waarbij ca
    10 mln m3 water is geïnjecteerd (vergelijkbaar met Twente) zijn geen aardbevingen geregistreerd die
    gerelateerd kunnen worden aan water injectie (Ref 19).

     Threat: direct injection of water into faults leads to seismicity.
    Een andere factor die bijdraagt aan het risico voor aardbevingen is als direct in of in de directe nabijheid
    van grote en tektonisch actieve breuken geïnjecteerd wordt. In de wijde omgeving van Zuidoost Drenthe
    is nog nooit een natuurlijke aardbeving geregistreerd. Breuken in de diepe ondergrond zijn niet
    herkenbaar in de topografie aan het maaiveld. Omgekeerd zijn duidelijke langgerekte hoogteverschillen
    zoals de Hondsrug niet gerelateerd aan breuken (Ref 18).

     Barrier: avoid that injection occurs directly into a fault. Improve accuracy of hypocentre location
    De kans op aardbevingen wordt verder teruggedrongen door uitsluitend gebruik te maken van putten
    die niet in of nabij (gekarteerde geologische) breuken staan. In 2020 werd een mechanische breuk
    geconstateerd in de casing van waterinjectieput ROW-2 (Ref 21). Mogelijk is deze veroorzaakt door
    beweging langs een kleine geologische breuk die op de 3D seismische interpretatie op een afstand van
    ca 50 meter ligt (Ref 2). Deze put is definitief buiten gebruik genomen.

     Threat: cold water leading to thermal stresses and inducing seismicity
     Barrier: legacy shows no seismicity related to cold water injection in the Netherlands
    Een derde factor die mogelijk van belang is, is het temperatuurverschil tussen het injectiewater en de
    reservoirtemperatuur. Als dit temperatuurverschil groot is, zou het koude water mogelijk tot
    spanningssituaties in het reservoir kunnen leiden, wat breuken instabiel zou kunnen maken Vanwege
    de diepere ligging van het Schoonebeek Zechstein reservoir is het temperatuurverschil daar groter dan
    in Twente. In Ref 19 is daarom verder gekeken naar het effect van temperatuur op de mogelijke
    verklaring van bevingen in het verleden door waterinjectie. Uit de studie blijkt dat de zone van afkoeling
    beperkt blijft en dat de kleine bevingen die zijn waargenomen in zuidoost Drenthe verklaard kunnen
    worden door de gasproductie en niet door de waterinjectie.

     Threat: poor understanding of physics and input parameters
     Barrier: install improved seismic and accelerometer network
     Barrier: calibrate model with best available information and actual data measured when an event occurred (Ref 9)
    Het begrip van de bovengenoemde bedreigingen en de effectiviteit van de genoemde barrières is
    afhankelijk van de voorspelende waarde van modellen. Daarom is rond Schoonebeek een uitgebreid
    seismisch monitoring netwerk geïnstalleerd door de installatie van 7 additionele seismometers. De
    minimale sterkte van de bevingen die door dit netwerk kan worden geregistreerd ligt tussen de M=0,5
    en M=1,0.

    Eventuele lichte trillingen die niet tot schade leiden kunnen wel gebruik worden om modellen te
    kalibreren. Met betere modellen kunnen de andere barrières verder versterkt worden zodat de kans op
    een top even met een hogere magnitude verder gereduceerd wordt.



4.4 Mogelijke gevolgen en mitigerende maatregelen
     Consequence: damage to buildings and environment; safety
     Mitigation: Maintain protocol ('traffic light'-system) defining actions to be taken in time when event with a certain magnitude is
     detected.



    EP Document.Nummer:                             EP202210201607                                                        Page 19 of 31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>          Mitigation: adjust injection volume into wells/reservoirs that show high reservoir pressure or reservoir pressure increase. In
          case an event with M > 3 is measured, water injection will be stopped in the most near-by well(s) and way forward will be
          discussed and agreed with Authorities

         Eventuele metingen met het geofoonnetwerk zijn gekoppeld aan het seismisch risico beheers systeem.
         Dit risico management plan koppelt mogelijke observaties (lees: geregistreerde bevingen) aan
         beschermende maatregelen. Afhankelijk va de sterkte van de aardbeving zullen modellen worden
         geactualiseerd, kan injectiesnelheid worden teruggenomen, of kunnen injectieputten stilgelegd worden.
         Voor de waterinjectie in Schoonebeek is een seismisch risicobeheersplan geschreven (Ref 20).
         Mogelijke schade wordt afgehandeld via de onafhankelijke commissie mijnbouwschade4.



4.5 Onafhankelijke expert reviews
         Het NAM rapport over aardbevingsrisico (Ref 4) is door SodM onderworpen aan een onafhankelijke
         review van de US Geological survey (Ref 10).

          Conclusie review Dr William L. Ellsworth, U. S. Geological Survey m.b.t. het aardbevingsrapport:
                 “It should be possible to safely dispose of wastewater in the depleted gas fields of the Twente,
                 but this must be done with monitoring and safeguards in place”

          Dr. Ellsworth doet ook een observatie:
                   “Should even such small earthquakes occur (ML 0.5-1.0), they would be a clear indication that
                   conditions in the reservoir were not what was assumed…”.

         Daarnaast heeft TNO op verzoek van het ministerie van economische zaken een additionele verificatie
         uitgevoerd (Ref 15). Conclusies van TNO m.b.t. aardbevingen:
                  “Het eventueel optreden van geïnduceerde aardbevingen ten gevolge van waterinjectie in de
                  drie gedepleteerde gasvelden in Twente is niet uit te sluiten op basis van de huidige analyse,
                  maar TNO-AGE acht dit niet waarschijnlijk. Seismische monitoring van de waterinjectie,
                  gericht op het waarnemen van kleine aardbevingen (magnitudes tussen de 0,5 en 1,0), waarbij
                  geen schade optreedt, is zodoende van belang om de analyse te staven. Als tegen de
                  verwachting in toch dergelijke bevingen zouden worden geregistreerd, moeten aanvullende
                  maatregelen (waaronder additioneel onderzoek) worden genomen”

         NAM heeft deze aanbevelingen over genomen in de seismische risicobeheersplannen die gelden voor
         Schoonebeek en Twente.




4   https://www.commissiemijnbouwschade.nl/
         EP Document.Nummer:                           EP202210201607                                                         Page 20 of 31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>5 Vrijkomen van water als gevolg van verminderde put-
  integriteit
5.1 Top event
     Putlekkage Tijdens water injectie


5.2 Bow-tie analyse
    Bij waterinjectie van productiewater wordt gebruik gemaakt van bestaande putten, en NAM is
    voornemens nieuwe waterinjectie putten te gaan boren. Om het risico van putlekkage in kaart te brengen
    is er een bow-tie analyse gedaan. Appendix 3 laat de bow-tie analyse zien van de mogelijke oorzaken
    en gevolgen die van toepassing kunnen zijn bij een scenario met put-lekkage tijdens waterinjectie. De
    oorzaken en gevolgen die specifiek betrekking hebben op het oplossen van steenzout ten gevolge van
    een put-lekkage zijn in deze analyse buiten beschouwing gelaten omdat deze risico’s in een aparte
    analyse beschouwd zijn (Hoofdstuk 3 en Appendix 1). Naast de mogelijke oorzaken en gevolgen zijn
    de barrières en beschermende maatregelen beschreven waardoor de risico’s van put-lekkage tijdens
    waterinjectie geminimaliseerd worden. In deze risico analyse wordt uitgegaan van een generieke put
    configuratie.



5.3 Mogelijke oorzaken en barrières
     Barrière: Lekkage naar de ondergrond wordt voorkomen door een of meerdere metalen buiswanden van de vaste
     putconstructie.
    Waterinjectie geschiedt via putten die zijn opgebouwd uit meerdere metalen buizen die door cement op
    hun plaats worden gehouden. Binnen deze vaste put-constructie bevindt zich een vervangbare
    injectiebuis waardoor het water daadwerkelijk geïnjecteerd wordt. Aan de onderkant van de injectiebuis
    verzorgt de productiepacker een afdichting tussen de injectiebuis en de vaste putconstructie. De
    productiepacker bevindt zich vlak boven het injectiereservoir. Door het injectiereservoir zit typisch 1
    metalen buis die eveneens door cement op zijn plaats wordt gehouden. In deze buis zijn gaten
    geschoten (perforaties) om verbinding met het injectiereservoir te krijgen. Door de putconstructie zoals
    hierboven beschreven wordt het grondwater in de ondiepe ondergrond door 3 of 4 metalen buiswanden
    gescheiden van het injectiewater. Figuur 5 toont een schematische weergave van een typische
    putconfiguratie voor een kandidaat put voor waterinjectie.

     Lekkende afsluiter
     Lekkende wellhead
     Lekkende injectiebuis door corrosive
     Lekkende productiepacker, SPM of SSD
     Casing lekkage (i.e. squeezing salt of tectonische breuk activiteit)
     Liner/casing lekkage onder de productie packer door corrosie
    In de bow-tie analyse zijn de initiële dreigingen gedefinieerd als een lekkage van een van de onderdelen
    in het primaire injectiedomein (rode stippellijn in Figuur 5). Van boven tot onder wordt er onderscheid
    gemaakt in lekkages van afsluiters, de wellhead, de productiebuis, de productiepacker, de vaste
    putconstructie onder de productiepacker en de afsluitende laag van het injectiereservoir. Deze
    dreigingen zijn beschreven in de linkerkant van de bow-tie.




    EP Document.Nummer:                            EP202210201607                                  Page 21 of 31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>Figuur 5: Schematische weergave van een typische putconstructie


Het converteren van een gasproductieput naar een waterinjectieput heeft geen grote invloed op het
soort risico’s en daaraan verbonden beheersmaatregelen. De beheersingsmaatregelen voor deze
risico’s zijn daarom veelal hetzelfde als voor NAM’s bestaande productie- en injectieputten. Alle
(waterinjectie)putten zijn geconstrueerd volgens interne standaarden en worden zodanig geopereerd
dat de putintegriteit gewaarborgd wordt. De door NAM gehanteerde standaarden zijn consistent met en
in vele gevallen zelfs strenger dan de geldende wettelijke voorschriften en richtlijnen.

 Barrière: Jaarlijkse inspectie en onderhoud (WIT)
 Barrière: 2 Jaarlijkse inspectie en onderhoud (SIT)
 Barrière: In de X-mastree en wellhead worden meerdere barrières gehanteerd, waardoor het falen van een bariere niet leidt
 tot een externe lekkage
Bovengrondse lekkages bij de put worden voorkomen door regelmatige inspecties en onderhoud aan
de afsluiters en aan de wellhead. Daarbij is het ontwerp zodanig dat er altijd meerdere barrières bestaan
(bijvoorbeeld dubbele afdichtingen) zodat het falen van 1 afdichting niet kan leiden tot een externe
lekkage.

 Barrière: Het binnentreden van zuurstof kan worden voorkomen door gebruik van bijvoorbeeld injectiekleppen
 Barrière: Gebruik van corrosie inhibitie
Bij het boren van een nieuwe injectieput kan de materiaalkeuze worden afgestemd op corrosie. De
conversie van gasproductieput naar waterinjectieput houdt in dat de materialen blootgesteld worden
aan andere vloeistoffen en operationele condities. Dit heeft met name consequenties voor risico’s die
gerelateerd zijn aan corrosie. Om de kans op corrosie te minimaliseren zullen maatregelen getroffen
moeten worden om de hoeveelheid opgeloste zuurstof in het injectiewater te minimaliseren en het
intreden van zuurstof in de put zo veel mogelijk te voorkomen (zoals bijvoorbeeld het gebruik van
injectiekleppen). Daarnaast is het monitoren van corrosie een belangrijke maatregel die helpt om de
risico’s op putlekkage verder te beperken.


EP Document.Nummer:                          EP202210201607                                                   Page 22 of 31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre> Barrière: Gebruik van corrosie inhibitie
 Barrière: Frequent monitoren van corrosie voordat een lekkage optreed (calliper)
Ondergrondse putlekkage wordt voorkomen door het minimaliseren van de kans op corrosie
(bijvoorbeeld door het beperken van het binnendringen van zuurstof). Ook door regelmatige inspecties
van de injectiebuis en de productiecasing onder de productiepacker wordt de kans op een ondergrondse
lekkage geminimaliseerd. Als er onverhoopt toch een lekkage van de injectiebuis optreedt, dan wordt
een lekkage van productiewater naar de ondergrond voorkomen door de eerdergenoemde
meerwandige constructie van de put. Pas als er meerdere barrières tegelijkertijd falen kan dit leiden tot
een externe putlekkage.

 Lekkage door scheurvorming in het afsluitende gesteente van het injectiereservoir.
 Zie linkerzijde bow-tie "loss of containment due to salt dissolution"
Lekkage door scheurvorming in het afsluitende gesteente van het injectiereservoir wordt voorkomen
door met een gecontroleerde dynamische injectiedruk rond de put in het reservoir te werken. De druk
waarbij mogelijke scheurvorming in de afsluitende laag boven het reservoir kan optreden wordt
berekend aan de hand van geomechanische eigenschappen van het gesteente. Op basis daarvan wordt
de maximale dynamische injectiedruk berekend. Om veilige operaties te garanderen wordt een lagere
maximaal toegestane druk bepaald door een ruime veiligheidsmarge aan te nemen. Deze maximale
ondergrondse injectiedruk wordt vervolgens vertaald naar een maximale bovengrondse injectiedruk.
Een beveiliging in het pompsysteem zal ervoor zorgen dat de pomp automatisch afslaat mocht deze
maximale injectiedruk overschreden worden. Indien er onverwacht toch een scheur door het afsluitende
anhydriet ontstaat komt het injectiewater in contact met het Zechstein haliet, wat kan leiden tot het
oplossen van zout. Dit scenario is verder uitgewerkt in hoofdstuk 3 en de bijbehorende bow-tie in
appendix 1.

 Liner/casing lekkage onder de productie packer (i.e. squeezing salts, interbed slip)
 Zie linkerzijde bow-tie "loss of containment due to salt dissolution"
Tijdens reparatiewerkzaamheden aan put ROW-2 in 2021 is geconstateerd dat de buitenbuis ter hoogte
van het bovenste van de twee injectiereservoirs is gescheurd. Hierbij is de binnenbuis intact gebleven
en is er geen injectiewater gelekt. Er is geen gevaar geweest voor mens en milieu. Wel is gebleken dat
het monitoring systeem onvoldoende was toegerust om het defect te detecteren. Daarom is het
monitoring system verder aangescherpt om sneller en nauwkeuriger interventies te kunnen doen na
afwijkingen in metingen. Dit behelst het continu handhaven van positieve druk op de ringruimte tussen
binnen- en buitenverbuizing. Verlies van deze druk initieert een alarm en onderzoek naar oorzaak.
Tevens wordt jaarlijks het vloeistofniveau in annulaire ruimte tussen binnen- en buitenbuis gemeten.
Deze verbeteringen zijn vastgelegd in het water injectie management plan (Ref 14).


 Casing lekkage (interne corrosie)
 Barrière: Lage pH annulus vloeistof (thermodynamische bescherming)
Wintershall-DEA opereert het Emlichheim olieveld, de zuidelijke extensie van het Schoonebeek veld in
Duitsland. Medio 2019 werd bekend dat Wintershall-DEA via één van hun water injectie putten (EMLH
132), in het ergste geval tot zo’n 220.000 m3 injectiewater had verloren in de ondiepe biosfeer. Deze
lekkage werd veroorzaakt door gaten in de binnen- en buitenverbuizing die langere tijd onopgemerkt
zijn gebleven. NAM houdt zich aan de beheersmaatregelen van de water injectie putten die zijn
overeengekomen met SodM en zijn vastgelegd in Ref. 14. Vergeleken met het beheer van Wintershall-
DEA ten tijde van voor de 2019 lekkage hanteert NAM een aantal maatregelen die een lekkage in de
ondiepe ondergrond in NAM injectieputten zeer onwaarschijnlijk maken. Zo wordt een annulus vloeistof
met een lage Ph gebruikt om corrosie te voorkomen, worden jaarlijks metingen verricht aan de integriteit
van de binnenbuis, en worden puttten uit voorzorg buiten gebruik genomen wanneer een
onregelmatigheid aangetroffen wordt in de metingen.


 Casing lekkage (i.e. squeezing salt of tectonische breuk activiteit)
 Barrière: Materiaal keuze (i.e. MUST casing standaard sinds 1979)
Tijdens abandonment werkzaamheden op de Schoonebeek-447 put (SCH-447) in maart 2021 bleken
zowel de casing (buitenste buis) als ook de tubing (binnenste buis; opvoer serie van olie) in de put
dermate vervormd te zijn dat er geen diepere toegang in de put mogelijk was. Schoonebeek-447 is sinds
2012 uit productie. NAM heeft een onderzoek naar de oorzaak uitgevoerd middels een zogenoemde

EP Document.Nummer:                            EP202210201607                                Page 23 of 31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>    ‘Root Cause Analysis (RCA)’ (Ref 21). Algemeen kan worden geconcludeerd dat het bij SCH-447 gaat
    om vervorming van de casing en tubing ter hoogte van het geologisch aanwezige natuurlijke zout in de
    bodem (‘Röt-zoutpakket’) op een diepte van circa 2km. Deze vervorming is hoogst-waarschijnlijk op die
    diepte ontstaan door zoutvloei. Zoutvloei is een langzaam proces onder invloed van temperatuur en
    geologische drukverschillen. Door vloei van het zout tegen de buitenkant van de casing heeft het de
    buitenbuis van SCH-447 plaatselijk ingedrukt en uiteindelijk ook de tubing. De krachten tengevolge van
    deze beweging zijn in later geboorde putten gemitigeerd door de toepassing van dubbele en/of
    zwaardere verbuizing; alle putten in de nabijheid van SCH-447 dateren van na 1974 en zijn met een
    dubbele buitenbuis uitgevoerd en sinds 1979 voorzien van extra versterkte casing (‘Must casing’) ter
    hoogte van het Röt-zoutpakket.




5.4 Mogelijke gevolgen en mitigerende maatregelen
     Consequentie: Verontreiniging van grondwater en oppervlakte water
    Als er een externe putlekkage optreedt, dat wil zeggen een lekkage door de buitenste barrière, kan er
    injectiewater in de ondergrond komen of op de injectielocatie. Er wordt hierbij onderscheid gemaakt
    tussen verontreiniging van oppervlaktewater, verontreiniging van de biosfeer (<500 meter diep) en
    lekkage in de diepe ondergrond.

     Mitigatie: Kleine lekkages worden opgevangen op locatie (putkelder en hoekbak) zodat oppervlakte water niet direct wordt
     verontreinigd. Door locatie bezoeken van operators kunnen lekkages tijdig worden opgemerkt.
    Verontreiniging van oppervlaktewater kan optreden door een lekkage aan het oppervlak. Zoals eerder
    beschreven, wordt een bovengrondse lekkage bij de put door meerdere barrières voorkomen. Mocht er
    onverhoopt toch een lekkage ontstaan, dan word deze in eerste instantie opgevangen door de putkelder,
    en vervolgens in een gesloten systeem van afwateringsgoten die uitkomen op een verzamel reservoir
    (de hoekbak) op locatie. De locatie vloer is vloeistofkerend wat lekkage door de vloer heen voorkomt.
    Door frequente locatie-bezoeken van operators kunnen bovengrondse lekkages tijdig worden
    opgemerkt, voordat verontreiniging van de omgeving buiten de locatie kan optreden.

     Mitigatie: Grondwaterstroming is relatief traag. In de omgeving van iedere putlocatie staan peilbuizen waar het grondwater
     gemonitord wordt. Indien een verontreiniging gevonden wordt, kan sanering plaatsvinden.
    Voor het geval dat er onverhoopt toch injectiewater buiten de locatie terecht komt wordt het grondwater
    gemonitord met peilbuizen. Grondwaterstroming is relatief traag, in de regel een paar meter per jaar.
    Lokaal zijn hogere snelheden wel mogelijk. De verspreiding zal zodoende pas na een aantal jaren wat
    grotere afmetingen hebben. Hoe sneller de verontreiniging wordt ontdekt, des te effectiever kan de
    verontreiniging worden gesaneerd. In de omgeving van iedere putlocatie bevinden zich peilbuizen waar
    het grondwater gemonitord wordt. Indien een verontreiniging gevonden wordt, kan sanering
    plaatsvinden.

     Mitigatie: Annulaire drukken worden actief gemonitord zodat een eventuele lekkage wordt geïdentificeerd. Als een
     onacceptabele putintegriteit wordt geobserveerd wordt de put ingesloten en gerepareerd of zelfs vroegtijdig verlaten.
    Voor ondergrondse lekkages geldt dat door de dubbelwandige constructie van de put, waarbij de druk
    tussen de verschillende verbuizingen (de annuli) gemonitord wordt, interne lekkages vroegtijdig
    opgemerkt kunnen worden. Alle annulaire drukken worden gemonitord. Als een interne lekkage
    opgemerkt wordt zal de waterinjectie van de betreffende put tijdelijk of permanent gestopt worden.
    Indien er ondanks alles toch een externe lekkage boven de productiepacker ontstaat, dan kan het water
    uiteindelijk in de biosfeer terecht komen. Dit scenario is verder uitgewerkt in hoofdstuk 3 en de
    bijbehorende bow-tie in appendix 1.

     Zie rechterzijde bow-tie "loss of containment due to salt dissolution"
    Mogelijke lekkages beneden de productiepacker kunnen niet opgemerkt worden door middel van
    veranderende annulaire drukken. Daarom worden voor alle putten inspectieprogramma’s vastgesteld
    die er in voorzien dat de conditie van de ondergrondse verbuizingen regelmatig gecontroleerd worden.
    Hierdoor wordt de mogelijke afname van de kwaliteit en conditie van de diepe verbuizingen vroegtijdig
    vastgesteld en kunnen lekkages voorkomen worden. Indien er onverwacht toch een lekkage beneden
    de productiepacker ontstaat, dan komt het injectiewater in contact met het Zechstein haliet, wat kan
    leiden tot het oplossen van zout. Ook dit scenario is verder uitgewerkt in hoofdstuk 3 en de bijbehorende
    bow-tie in appendix 1.

    EP Document.Nummer:                         EP202210201607                                                    Page 24 of 31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>Monitoring
De frequentie van monitoring activiteiten is opgenomen in het Water Injectie Management Plan.

Selectie van putten en materialen
Bij het gebruik van bestaande gasproductieputten die worden geconverteerd voor waterinjectie in
Schoonebeek zal putintegriteit meegenomen worden als selectiecriterium. De integriteit wordt
gecontroleerd door middel van metingen en analyse. Vervangbare onderdelen kunnen worden
aangepast voor waterinjectie, echter de bestaande casing/liner kan niet worden vervangen. Voor de
start van waterinjectie zal de operating envelope van de put opnieuw bepaald worden voor de nieuwe
injectiecondities. Als een put een (beheerst) integriteitsprobleem heeft, zal het risico onder de nieuwe
omstandigheden (injectie) opnieuw in kaart gebracht moeten worden, voordat de waterinjectie gestart
wordt.

Voor nieuw te boren waterinjectie putten kan het ontwerp worden geoptimaliseerd voor de
gebruiksperiode (i.e. cement, materiaalkeuze).




EP Document.Nummer:                  EP202210201607                                         Page 25 of 31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>6 Conclusies
   Ten behoeve van de herontwikkeling van het Schoonebeek olieveld is in 2009 een risicoanalyse als
   onderdeel van de Milieu Effect Rapportage (MER) uitgevoerd. In de MER is aandacht besteed aan het
   mogelijk oplossen van de afdekkende steenzoutlaag indien deze laag in aanraking zou komen met het
   injectiewater wat zou kunnen leiden tot het vrijkomen van injectie water en/of bodemdaling. Ook is
   aandacht besteed aan effecten van bodembewegingen (daling en trillingen) indien water geïnjecteerd
   wordt. De MER concludeert dat deze zoutlagen niet of nauwelijks zullen oplossen in het injectiewater
   en dat er geen bodemdaling of trillingen als gevolg van waterinjectie worden verwacht, zolang de
   gemiddelde reservoir druk beneden de oorspronkelijke reservoirdruk blijft.

   Om hierover aanvullend inzicht te verkrijgen is op verzoek van Staatstoezicht op de Mijnen (SodM) in
   2015 een uitgebreidere set onderzoeken gedaan. SodM heeft vervolgens de onderzoeksrapporten laten
   beoordelen door internationale experts van de US Geological Survey en de universiteiten van Clausthal
   en Parijs (ParisTech). Deze hebben de conclusies van NAM bevestigd. SodM stelt dat er een groot
   aantal aanwijzingen is dat waterinjectie in de ondergrond van Twente veilig en verantwoord kan
   gebeuren.

   Daarnaast heeft TNO in 2016 op verzoek van het ministerie van economische zaken een additionele
   verificatie uitgevoerd m.b.t. het risico op zoutoplossing en aardbevingen. TNO kan zich vinden in de
   onderzoeksresultaten van NAM.

   Latere gebeurtenissen bij put ROW-2 (gebroken buitenbuis) en ROW-4 (meet onregelmatigheid die wijst
   op beperkte aantasting van Haliet) hebben niet geleid tot verspreiding van stoffen in de biosfeer of tot
   enig gevaar voor mens en milieu. Echter, de voorvallen hebben wel geleid tot een actualisatie van deze
   overkoepelende risico analyse en tot verbeteringen in het monitoring systeem vastgelegd in het Water
   Injectie Management Plan.

   Resumerend laat de risicoanalyse zien dat de beheersmaatregelen vastgelegd in de vergunning en in
   het Waterinjectie Management Plan (update 2022) goed werken en dat alle waarborgen voor een veilig
   en verantwoord opereren van de waterinjectieputten aanwezig zijn.

   Dit houdt in dat preventie van grondwatervervuiling door het in de ondergrond ongecontroleerd
   vrijkomen van injectiewater alsmede lokale/regionale bodemdaling als gevolg van zoutoplossing op een
   goede manier preventief geborgd worden. Er zijn verschillende beheersmaatregelen geïmplementeerd
   die vroegtijdige detectie van eventuele problemen ten doel hebben en de mogelijkheid van verdere
   escalatie beogen te minimaliseren.

   Ook de risicoanalyse rond de effecten van een door waterinjectie geïnduceerde aardbeving laat zien
   dat de waarborgen voor een veilig en verantwoord opereren van de waterinjectie aanwezig zijn. Een
   uitgebreide analyse van de belangrijkste parameters die zouden kunnen leiden tot een verhoogd
   bevingsrisico hebben aangetoond dat dit risico als laag ingeschat wordt. Dit is in lijn is met de observatie
   dat gedurende de 10 jaar van waterinjectie in Twente geen enkele beving is geregistreerd. In zuidoost
   Drenthe zijn voelbare aardbevingen geweest als gevolg van gasproductie, Echter, gedurende meer dan
   10 jaar water injectie in de velden Schoonebeek, Coevorden en Dalen zijn geen aardbevingen
   geregistreerd die gerelateerd kunnen worden aan water injectie. Mocht zich onverhoopt toch een beving
   voordoen dan zal deze gedetecteerd worden door het seismische monitoring netwerk. Het seismische
   risicobeheersplan beschrijft de acties die genomen zullen worden in het onwaarschijnlijke geval van een
   beving met het doel om effecten te minimaliseren.




   EP Document.Nummer:                   EP202210201607                                            Page 26 of 31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>7 Referenties

  1.        Halite dissolution modelling of water injection into Carbonate gas reservoirs with a Halite seal.
            Report EP201310203080, NAM 2014 (2016 revisie).
  2.        Geology description of Twente Gas Fields: Tubbergen, Tubbergen-Mander and Rossum-
            Weerselo. Report EP201310201845, NAM 2014 (2016 revisie).
  3.        Subsidence caused by Halite dissolution due to water injection into depleted Carbonate gas
            reservoirs encased in Halite. Report: EP201310204177, NAM 2014 (2016 revisie).
  4.        Threat assessment for induced seismicity in the Twente water disposal fields, Report:
            EP201502207168, NAM 2015 (2016 revisie).
  5.        Waterinjectie Management Plan, Report: EP201308203212, NAM
  6.        Injectie van productiewater bij olie- en gaswinning, Kamerbrief Minister van Economische Zaken,
            DGETM-EM / 15020314, Maart 27 2015
  7.        Technical evaluation of Twente water injection wells ROW3, ROW4, ROW7, ROW9, TUB7 and
            TUB10 3 years after start of injection EP201410210164, NAM 2015
  8.        Literature review on Injection-Related Induced Seismicity and its relevance to Nitrogen Injection.
            Report TNO 2014 R11761. TNO 2014
  9.        Seismisch risicobeheersplan - Waterinjectie Twente velden. NAM rapport EP202009204124,
            NAM 2021.
  10.       Reviews NAM rapporten m.b.t. ‘Risico’s zoutoplossing’ en ‘Seismic threat analysis’. SodM, juni
            2016. https://www.sodm.nl/documenten/publicaties/2016/06/23/7-evaluatie-reviews-waterinjectie
  11.       Herafweging verwerking productiewater Schoonebeek, Tussenrapport alternatievenafweging.
            Royal Haskoning DHV. Juni 2016. Referentie: I&BBD9591-100-100R001F02.
            http://www.nam.nl/techniek-en-innovatie/waterinjectie-in-twente/evaluatie-onderzoek.html
  12.       Geochemical compatibility Of Schoonebeek oil field production water with Zechstein reservoirs.
            NAM, Dec 2016. EP201611200959
  13.       Zoback, M.D. (2012) Managing the Seismic Risk Posed by Wastewater Disposal. ARMA e-
            NEWSLETTER SPRING 2012, Volume 1, Issue 2 Spring 2012.
  14.       Waterinjectie Management Plan - Waterinjectie Twente. EP202205201100 May 2022.
  15.       Waterinjectie in Twentse gasvelden. Report AGE 16-10.104. TNO AGE 2016
  16.       Technical evaluation of Twente water injection wells TUM1, TUM2, TUM3, ROW2, ROW3,
            ROW4 and ROW5 6 years after start of injection. EP201701214429 NAM 2017
  17.       Note for file: seismic threat assessment for the potential injection and storage of produced water
            in the Drenthe Zechstein Carbonate reservoirs. NAM, November 2016. EP201611202382
  18.       Balen, R.T. van, Houtgast, R.F. & Cloetingh, S.A.P.L. (2005). Neotectonics of the Netherlands.
            Quaternary Science Reviews, 24, 439-454. doi: 10.1016/j.quascirev.2004.01.011
  19.       NAM (2022) seismic threat assessment for schoonebeek-zechstein water injection. NAM rapport
            EP202204200931
  20.       NAM (2022) Seismisch risicobeheersplan - Waterinjectie Schoonebeek-Zechstein. NAM rapport
            EP202204200929
  21.       Subsurface Scenarios for ROW-2 Casing Shear. NAM rapport EP202111204310
  22.       Onderzoek SCH-447 Incident - Root Cause Analysis. NAM rapport EP202204201376
  23.       Description and analysis of field cases of injection in The Netherlands, TNO-rapport 2015
            R10906, 5 november 2015
  24.       Geomechanical modelling of the effects of (nitrogen) injection on fault stability in a reservoir,
            representative for a typical Rotliegend reservoir in the northern part of The Netherlands, TNO-
            rapport 2015 R11259, 11 November 2015
  25.       Norg UGS fault reactivation study and implications for seismic threat, NAM rapport
            EP201610208045, October 2016.
  26.       Groningen Pressure Maintenance Study - Progress Report, February 2016.
  27.       ROW-4 onderzoek, NAM Report EP202207200487, Juli 2022
  28.       Beoordeling aanvullend onderzoek ROW-4 en overkoepelende risicoanalyse waterinjectie
            Twente, SodM brief aan NAM, 22192785, 26 september 2022




       EP Document.Nummer:                 EP202210201607                                         Page 27 of 31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>8 Appendices
                         Appendix 1 Bow-tie analyse voor zoutoplossing




   EP Document.Nummer:              EP202210201607                       Page 28 of 31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>EP Document.Nummer:   EP202210201607   Page 29 of 31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>Appendix 2. Bow-tie voor geïnduceerde seismiek




      EP Document.Nummer:               EP202210201607   Page 30 of 31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>  Appendix 3. Bow-tie voor putlekkage tijdens waterinjectie (exclusief zoutoplossingsrisico’s)




EP Document.Nummer:                 EP202210201607                                          Page 31 of 31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>