<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Memo

Opdrachtgever: Gemeente Emmen                                               projectnummer: P002073


Van:            BügelHajema (in samenwerking met Altenburg & Wymenga)
Onderwerp:      Locatieonderzoek N34 en Zwartenbergerweg voor plaatsing WTG op basis van resultaten onderzoek
                N2000 (passende beoordeling op hoofdlijnen) in het kader van de SV windenergie en passende
                beoordeling Pottendijk – Definitief
Datum:          30-10-2023




1.       Inleiding
De gemeente Emmen bereidt zich erop voor dat de opgave voor windenergie die de provincie Drenthe
in 2014 heeft opgelegd aan de gemeente Emmen wordt verminderd. Als gevolg daarvan hoeft - van de
in de structuurvisie Emmen, Windenergie aangewezen gebieden - alleen de locatie N34 of de locatie
Zwartenbergerweg te worden ontwikkeld.


In het kader van de structuurvisie Emmen, Windenergie is in 2015 een planMER opgesteld en is een
passende beoordeling op hoofdlijnen uitgevoerd voor 9 potentiële locaties voor de plaatsing van wind-
turbines (zie afbeelding 1).


Een Passende Beoordeling beschrijft en beoordeelt de mogelijke effecten op de instandhoudingsdoel-
stellingen van Natura 2000-gebieden als gevolg van ontwikkelingen. De doelen die in Natura 2000-
gebieden moeten worden bereikt, worden instandhoudingsdoelen genoemd. Het uiteindelijke doel
van Natura2000 is het bereiken van de landelijk gunstige staat van instandhouding voor alle door de
vogel- en habritatrichtlijn beschermde soorten en habitattypen.


De passende beoordeling voor de structuurvisie Windenergie Emmen is op hoofdlijnen uitgevoerd om-
dat locatieafweging centraal stond. Er was geen sprake van concrete planontwikkeling voor afzonder-
lijke locaties. De beoordeling op effecten is daarmee ook op hoofdlijnen uitgevoerd.


Op basis van de passende beoordeling op hoofdlijnen is in de structuurvisie geconstateerd dat voor
de locatie N34 geen significante negatieve effecten op instandhoudingsdoelen voor Natura2000-gebie-
den verwacht worden. Voor de locatie Zwartenbergerweg is vastgesteld dat bij een mogelijke ontwik-
keling van de locatie een nadere beoordeling dient plaats te vinden omdat op voorhand significant
negatieve effecten niet met zekerheid uit te sluiten waren.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Afbeelding 1. De 9 locaties die in het kader van de structuurvisie zijn onderzocht. Nr. 4 en nr. 7 zijn de locaties die
in deze memo centraal staan.


1.1     Onderzoeksvraag
De vraag die nu voor ligt is of nu in 2023 deze onderzoeksbevindingen uit 2015 ook in 2023 nog actueel
zijn en op basis daarvan eenzelfde conclusie getrokken kan worden, danwel dat er nader onderzoek
moet plaatsvinden, zodat de gemeente een zorgvuldige afweging kan maken voor wat betreft de ont-
wikkeling van windenergie op de locaties N34 en Zwarterbergerweg.




datum 30-10-2023     projectnummer P002073                                                                                2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>1.2     Locaties N34 en Zwartenbergerweg
Voor de ligging van de locaties wordt verwezen naar afbeelding 1. Voor de locaties is in het kader van
het planMER onderzoek in 2015 uitgegaan van:

         opstelling (MW)                   Locatie Zwartenbergeweg                  Locatie N34
             aantal 3 MW                              8                                  7
        Totaal vermogen                             24 MW                              21 MW
             aantal 5 MW                              5                                  5
        Totaal vermogen                             25 MW                              25 MW




Bij de invulling van de locaties is uitgegaan van wat redelijkerwijs maximaal geplaatst kan worden uit-
gaande van generieke windturbines zoals in onderstaande tabel aangegeven.

  Vermogen (MW)            Ashoogte (m)   Tiphoogte (m)     Diameter (m)    Gebruikte tussenafstand (m)
             3                 100            150               100                    400
             5                 130            200               140                    560


1.3     Aanpak beoordeling
In deze memo zijn voor de locaties N34 en Zwartenbergerweg de relevante onderzoeksresultaten en
de conclusies van de passende boordeling op hoofdlijnen uit 2015 samengevat en beoordeeld op ac-
tualiteit.
Bij deze beoordeling is gekeken naar de gehanteerde uitgangssituatie en redenatie van 2015 en of er
sindsdien ontwikkelingen hebben plaatsgevonden die van invloed zijn op deze uitgangssituatie en re-
denatie.


1.4     Relevante ontwikkelingen
Relevante ontwikkelingen zijn onder andere fysieke veranderingen in de (directe) omgeving van de
potentiële ontwikkellocaties, in de (directe) omgeving van de relevante Natura 2000 gebieden en in het
gebied tussen de potentiële locaties en de Natura 2000 gebieden die van invloed kunnen zijn op de
instandhouding van kwalificerende soorten voor Natura 2000 gebieden, zoals:
- realisatie windpark Pottendijk (14 turbines);
- realisatie windpark Duitse zijde ter hoogte van Zwartenbergeweg (16 turbines);
- eventuele wijzigingen in grondgebruik die van invloed zijn op omvang en bereikbaarheid foerageer-
gebieden;
- wijzigingen in aanwijzingsbesluiten, instandhoudingsdoelstellingen en toetsingskaders.


In het kader van de realisatie van het windpark Pottendijk is in 2018/2019 een passende beoordeling
opgesteld. Voor zover relevant zijn de aanpak en de uitkomsten van deze passende beoordeling be-
trokken bij de beoordeling van de actualiteit van de conclusies van 2015.




datum 30-10-2023      projectnummer P002073                                                               3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>1.5      Aandachtspunten
De beoordeling van de locaties is gebaseerd op bestaande onderzoeken en gegevens en heeft ook op
hoofdlijnen plaatsgevonden. Hoewel voor Pottendijk gemonitord wordt zijn de onderzoeken van
2018/2019 en daarmee een aantal jaren oud. Ook de website van SOVON die is geraadpleegd voor de
voorliggende beoordeling loopt ten aanzien van populatiegrootte doorgaans twee jaar achter evenals
de viewer van de WUR ten aanzien van het landgebruik.
Afstemming met de provincie Drenthe is dan ook wenselijk, zodat de reactie van de provincie ook on-
derdeel kan worden van deze memo.



2.       Beoordeling resultaten passende beoordeling Structuurvisie
In het kader van de passende boordeling op hoofdlijnen voor de structuurvisie windenergie 2015 is
gekeken naar het mogelijk optreden van significant negatieve effecten op instandhoudingsdoelstellin-
gen van N2000gebieden (vogel- en habitatrichtlijngebieden) zowel in Nederland als in Duitsland.
Daarvoor is op basis van expert judgement uitgegaan van een buffer van 30 km rondom de gemeen-
tegrens van de gemeente Emmen om relevante N2000 gebieden te bepalen die mogelijk effecten kun-
nen ondervinden van de voorgenomen activiteiten. Zie afbeelding 2 voor de ligging de relevante Natura
2000 gebieden. Deze gebieden zijn aangewezen als Habitatrichtlijngebieden of als Vogelrichtlijngebie-
den of als allebei.


2.1      Effectbeoordeling Habitattypen en habitatrichtlijnsoorten N2000 – gebieden
In de passende beoordeling voor de structuurvisie windenergie Emmen is in 2015 geconcludeerd dat
effecten als gevolg van het realiseren van eventuele windparken op kwalificerende habitattypen en
habitatrichtlijnsoorten vanwege de grote afstand1 (minimaal 7.8 km) tussen de potentiële locaties en
de N2000 gebieden op voorhand worden uitgesloten. Deze conclusie is gebaseerd op het feit dat de
habitatrichtlijnsoorten, met uitzondering van vleermuizen sterk gebonden zijn aan de Natura-2000 ge-
bieden en de onmiddellijke omgeving daarvan. Deze conclusie is nog steeds actueel. Er hebben geen
veranderingen in de kwalificerende habitattypen en -soorten plaatsgevonden en de afstanden van de
locaties N34 en Zwartenbergeweg tot de N2000 gebieden zijn gelijk gebleven.
Ten aanzien van vleermuizen waren toen en zijn ook nu voor de Natura-2000 gebieden in de wijde
omgeving van de gemeente Emmen geen Natura 2000 gebieden aangewezen waarvoor instandhou-
dingsdoelen voor vleermuissoorten gelden. Effecten op deze habitatsoorten kunnen worden uitgeslo-
ten en komen verder niet aan de orde.




1
    Zwartenbergenweg ligt minimaal 7,8 km van Bargerveen. De afstand tot de overige N2000 gebieden is groter. De
afstand tussen de locatie N34 en N2000 gebieden is aanzienlijk groter.




datum 30-10-2023      projectnummer P002073                                                                        4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>Afbeelding 2. Potentiële locaties en ligging N2000 gebieden in Nederland en Duitsland. Locatie 4 = Zwartenberger-
weg, Locatie 7 = N34


2.2    Effectbeoordeling vogelrichtlijnsoorten N2000 –gebieden
Voor de verschillende N2000 gebieden zijn een groot aantal kwalificerende vogelrichtlijnsoorten aan-
gewezen. Een groot aantal van deze kwalificerende soorten zijn gebiedsgebonden, met name broed-
vogels, en voor een aantal soorten is de maximale actieradius (veel) kleiner dan de afstand tussen de
betreffende N2000 gebieden en de locaties N34 en de Zwartenbergerweg. Ook is in de gemeente




datum 30-10-2023       projectnummer P002073                                                                        5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>Emmen voor een aantal soorten niet de juiste (foerageer)biotoop aanwezig of zijn er voldoende foera-
geergebieden in de directe omgeving van de N2000 gebieden. Deze situatie is niet veranderd en daar-
mee de conclusie ook niet.


In de passende beoordeling structuurvisie windenergie Emmen 2015 is vervolgens gekeken naar de
instandhoudingsdoelstellingen van pendelende vogelsoorten die als kwalificerende vogelsoorten voor
N2000 gebieden (Vogelrichtlijngebieden) zijn aangewezen en die vanwege de maximale foerageeraf-
standen de locaties kunnen bereiken. Of daadwerkelijk effecten optreden is afhankelijk van de afstand
waarover vogels zich van het Natura 2000-gebied verplaatsen en de mate waarin deze vogels het wind-
park zullen passeren.


De maximale foerageerafstanden zijn gebaseerd op het uitgangspunt dat de energiebelasting van een
vogel zo klein mogelijk moet zijn. Hoe minder energie wordt besteed aan een activiteit zoals vliegen en
hoe minder tijd wordt besteed aan het aanvullen van energie (foerageren) hoe groter de kans op over-
leving. Aan de vliegafstand zit een soortafhankelijk maximum, waarbij onderscheid wordt gemaakt tus-
sen het broedseizoen en de periode daarbuiten. Deze zogenaamde maximale foerageerafstanden wij-
zigen daarom niet en zijn als uitgangspunt nog steeds actueel in 2023. Ook de kwalificerende vogel-
richtlijnsoorten voor de N2000 gebieden zijn niet gewijzigd.


In de passende beoordeling voor de structuurvisie zijn de relevante Natura 2000- gebieden en –soorten
bepaald op basis van de maximale foerageerafstand van aangewezen vogelsoorten. Op basis van de
soorten is een maximale foerageerafstand bepaald van maximaal 30 km. Deze afstand is zeer ruim
genomen en in veel gevallen verplaatsen de vogels zich over aanzienlijk kleinere afstanden. Negatieve
effecten op aangewezen vogelsoorten van Natura 2000-gebieden op meer dan 30 kilometer afstand
worden daarmee op voorhand uitgesloten. Binnen een straal van 30 kilometer zijn daarmee 5 Natura
2000- gebieden overgebleven. Hiervan liggen er twee in Duitsland. Zie afbeelding 3.




datum 30-10-2023   projectnummer P002073                                                                  6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>Afbeelding 3.Overzicht van de vijf Natura 2000-gebieden.Nummer 7 = locatie N34. Nummer 4 = locatie Zwartenbergerweg.
Nummer 1 = locatie Pottendijk.




datum 30-10-2023     projectnummer P002073                                                                             7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>2.3    Toetsingskader Duitsland - Effectbeoordeling Duitse Natura 2000 – gebieden
In het kader van de passende beoordeling van het windpark Pottendijk zijn de effecten op de relevante
Duitse Natura 2000 gebieden nader beoordeeld. Hierbij is aangesloten bij het Duitse toetsingskader.
Het relevante Duitse toetsingskader voor de effecten van windturbines op beschermde natuurwaar-
den wordt beschreven in het Niedersächsisches Ministerialblatt 66, nr. 7 (24 februari 2016) en de daar-
bij horende richtlijnen (Umsetzung des Artenschutzes bei der Planung und Genehmigung von Wind-
energieanlagen in Niedersachsen). Dit toetsingskader is vastgesteld na vaststelling van de Structuur-
visie Windenergie in 2015.


Het Duitse toetsingskader voor het beoordelen van effecten van windparken op aangewezen vogel-
soorten van Natura 2000-gebieden verschilt van het Nederlandse toetsingskader. Het Duitse (Nie-
dersächsische) toetsingskader gaat uit van veiligheidsafstanden waarbinnen sprake kan zijn van een
verhoogd risico op aanvaring of verstoring. Voor broedende vogels is de maximale veiligheidsafstand
van de in het toetsingskader genoemde soorten 3 km. Wat betreft foerageergebied of vliegroutes be-
dragen veruit de meeste maximum afstanden minder dan 3 km, met enkele uitschieters als bijv. zee-
arend (6 km) en zwarte ooievaar (10 km). Deze soorten worden hooguit zeer incidenteel in het plange-
bied verwacht.


De locatie N34 ligt op bijna 20 km van Dalum-Wietmarscher Moor und Georgsdorfer Moor en op bijna
29 km van Emstal von Lathen bis Papenburg. Zwartenbergerweg ligt op circa 16 km van Emstal von
Lathen bis Papenburg en op ruim18 km van Dalum-Wietmarscher Moor und Georgsdorfer
Moor. De locaties liggen daarmee ruim buiten de gehanteerde veiligheidsafstanden voor zowel de aan-
gewezen relevante broedende als niet-broedende vogelsoorten. Voor geen van deze Vogelrichtlijnge-
bieden zijn vleermuizen aangewezen als kwalificerende soort en effecten op kwalificerende vleermui-
zen zijn daarom niet aan de orde.


Negatieve effecten van potentiële windparken op de instandhoudingsdoelstellingen voor betreffende
Duitse gebieden kunnen daarmee worden uitgesloten. De Duitse Natura 2000 gebieden komen dan
ook verder niet aan de orde.


2.4    Effectbeoordeling Dwingelderveld en Bargerveen
Vanwege het Duitse toetsingskader en de daarin opgenomen te hanteren veiligheidsafstanden zijn de
Duitse Natura 2000 gebieden in dit kader verder niet relevant. Met in achtneming van de 30 km grens
zijn voor de locaties N34 en Zwartenbergerweg alleen de volgende Natura -2000 gebieden van beteke-
nis:
-      Dwingelderveld
-      Bargerveen




datum 30-10-2023    projectnummer P002073                                                                 8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>Dwingelderveld
De locatie Zwartenbergerweg ligt op meer dan 30 km afstand van het Dwingelderveld en kan daarmee
buiten beschouwing worden gelaten.
De locatie N34 ligt op ca. 25 km van het Dwingelderveld. Ondanks dat dit minder is dat 30 km is dit een
relatief grote afstand voor vogels om dagelijks te overbruggen. De te toetsen kwalificerende soort is
de toendrarietgans. In de passende beoordeling voor de structuurvisie is aangegeven dat in de directe
nabijheid van het Dwingelderveld voldoende foerageergebieden liggen voor de soort toendrarietgans,
zodat het niet aannemelijk is dat ze dagelijks vliegbewegingen richting de N34 zullen maken om daar
te foerageren. In 2015 in geconcludeerd dat significant negatieve effecten uitgesloten kunnen worden.
Tussen 2015 en 2020 lijken er op basis van de geraadpleegde LGN viewer van de WUR geen (signifi-
cante) wijzigingen in potentiële foerageergebieden in de nabijheid van het Dwingelderveld te hebben
plaatsgevonden. Er zijn daarnaast geen grootschalige ontwikkelingen bekend tussen 2020 en 2023 die
van wezenlijke invloed zijn op deze situatie. Significant negatieve effecten kunnen ook nu worden uit-
gesloten.


Bargerveen
Voor het Bargerveen zijn de te toetsen kwalificerende soorten de toendrarietgans en de kleine zwaan.
In de passende beoordeling van 2015 is voor het optreden van mogelijke effecten op deze soorten
gekeken naar de vliegrichtingen en foerageergebieden.


Uit de vliegrichtingen bleek dat de locatie N34 niet ter hoogte van vliegrichtingen van toendrarietgan-
zen en van kleine zwanen uit het Bargerveen ligt. Negatieve effecten op de instandhoudingsdoelstelling
van de toendrarietgans en kleine zwaan van het Bargerveen zijn in 2015 voor deze locatie daarom op
voorhand uitgesloten. Op basis van de ligging van potentiële foerageergebieden is niet aannemelijk
dat de vliegrichtingen zijn gewijzigd en dat de N34 nu wel ter hoogte van vliegrichtingen is komen te
liggen. Significant negatieve effecten als gevolg van realisatie van een windpark op de locatie N34 zijn
uit te sluiten.


Voor beide soorten is voor de Zwartenbergerweg geconcludeerd dat niet met zekerheid op voorhand
geconcludeerd kan worden dat significant negatieve effecten als gevolg van verlies aan foerageerbied
of als gevolg van aanvaringsslachtoffers vanwege vliegrichtingen naar foerageergebieden kunnen wor-
den uitgesloten. Aangeven is dat nader locatie gericht onderzoek noodzakelijk is.


In het kader van de passende beoordeling voor windpark Pottendijk (2018/2019) is onder andere ge-
keken naar fysieke aantasting van foerageergebied en naar aanvaringsslachtoffers.


Fysieke aantasting foerageergebied




datum 30-10-2023   projectnummer P002073                                                                   9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>In het kader van Pottendijk is na het uitvoeren van berekeningen geconcludeerd dat met het realiseren
van het windpark bestaande uit 14 turbines er sprake is van een geringe afname van foerageergebied
ten opzicht van het totale beschikbare areaal aan foerageergebied. Aangegeven is dat ganzen met ge-
mak afstanden van meerdere kilometers kunnen overbruggen tussen hun slaapplaats en foerageerlo-
caties, waardoor het beschikbare oppervlak aan geschikt foerageergebied rondom het Bargerveen
waarschijnlijk enkele honderden vierkante kilometers bedraagt. Het verlies aan foerageergebied
rondom de turbines is minimaal ten opzichte van het totaal beschikbare areaal aan foerageergebied.
Geconcludeerd is dat significant negatieve effecten op aangewezen vogelsoorten als gevolg van fysieke
aantasting van het foerageergebied door de plaatsing van windturbines kunnen worden uitgesloten.


Met de realisatie van maximaal 7 windturbines op de locatie Zwartenbergerweg is volgens dezelfde
rekenwijze ten opzichte van Pottendijk sprake van de helft minder verlies aan potentieel foerageerge-
bied. Ten opzichte van het totaal beschikbare areaal is dit potentieel verlies gering. Ook indien dit in
cumulatie met het verlies van het windpark Pottendijk en de locatie van het windpark aan de Duitse
zijde ter hoogte van de Zwartenbergerweg wordt beschouwd.
Er lijken tussen 2015 en 2020 op basis van de geraadpleegde LGN viewer van de WUR geen (signifi-
cante) wijzigingen in potentiële foerageergebieden te hebben plaatsgevonden. Er zijn daarnaast geen
grootschalige ontwikkelingen bekend tussen 2020 en 2023 die van wezenlijke invloed zijn op deze si-
tuatie. Significant negatieve effecten kunnen ook worden uitgesloten als gevolg van fysieke aantasting
van foerageergebieden.


Voor het foerageergebied voor Kleine zwaan kan dezelfde conclusie worden getrokken als voor Toen-
drarietgans, zeker gezien het zeer kleine aantal Kleine zwanen ten opzichte van het aantal Toendrariet-
ganzen.


Aanvaringsslachtoffers
In het kader van de ecologische beoordeling van windpark Pottendijk zijn berekeningen uitgevoerd om
de sterfte als gevolg van aanvaringen met turbines te bepalen. De verwachte sterfte als gevolg van een
windpark dient te worden getoetst aan de zogenaamde ‘1%-norm’, die 1% van de jaarlijkse natuurlijke
sterfte van de soort weergeeft. Deze additionele sterfte als gevolg van het windpark wordt als verwaar-
loosbaar beschouwd indien deze lager is dan 1% van de natuurlijke sterfte.
Indien de huidige populatie (ruim) boven het instandhoudingsdoel zit, en er sprake is van een positieve
populatietrend, dan hoeft een overschrijding van de 1%-norm niet automatisch tot een aantasting van
het instandhoudingsdoel te leiden.
Het instandhoudingsdoel voor de toendrarietgans voor Bargerveen is 17.600. De laatste jaren bevindt
volgens de gegevens van Sovon de populatie zich met gemiddeld 35.489 (van de periode 2015/16 –
2020/2021) ver boven het instandhoudingsdoel van 17.600 vogels.




datum 30-10-2023   projectnummer P002073                                                                   10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>Voor Pottendijk is in 2018/2019 op basis van een gemiddelde populatie van 30.514 vogels (van de pe-
riode 2010/11 - 2015/16) berekend dat de verwachtte additionele sterfte circa 4 slachtoffers per jaar
is. Dit ligt ruim beneden de 1 % -norm die op basis van de recente populatiegrootte voor Pottendijk op
70 is vastgesteld. Daarnaast geldt dat de populatiegrootte van de Toendrarietgans ver boven het in-
standhoudingsdoel van 17.600 ligt. Al met al kunnen significant negatieve effecten als gevolg van aan-
varingsslachtoffers voor Zwartenbergerweg worden uitgesloten.


Voor de Kleine zwaan is in de passende beoordeling van Pottendijk aangegeven dat de populatie in het
Bargerveen aanzienlijk fluctueert sinds 2003. Het instandhoudingsdoel is vastgesteld op 130 vogels.
De laatste 12 jaar is sprake van een significante afname en in het jaar 2020/2021 zijn 3 vogels waarge-
nomen in het Bargerveen. Tijdens veldonderzoek naar vliegbewegingen van vogels voor windpark Pot-
tendijk in 2018/2019 is slechts éénmaal een groep Kleine zwanen waargenomen. Er werden geen aan-
varingsslachtoffers verwacht onder deze soort (zie rapport 2551 van Altenburg & Wymenga, Klop et al.
2019).
Het lage aantal Kleine zwanen heeft onder andere te maken met tegenvallende broedsuccessen in de
Arctische broedgebieden. Daarnaast veranderen de vogels hun voedselgewoontes en overwinteren ze
steeds korter in ons land. De laatste jaren vertrekken ze, vooral in zachte winters, vaak alweer in de-
cember/januari richting de broedgebieden in Noord-Rusland. In strenge winters trekken de meeste
Kleine zwanen door naar Groot-Brittannië. Ook is er een verschuiving in de overwinteringsgebieden
opgetreden. Sinds 2005 overwinteren steeds grotere aantallen Kleine zwanen in de Griekse Evros Delta
en in China.


Analoog aan windpark Pottendijk is het niet aannemelijk dat sprake is van slachtoffers onder Kleine
zwaan indien de locatie Zwartenbergerweg wordt ontwikkeld. Hier is echter niet 100% zekerheid over
te geven. Daarbij ontstaat met het eventueel realiseren van een windpark op de locatie Zwartenber-
gerweg samen met het windpark aan de Duitse zijde een groter soort samengesteld windpark wat
mogelijk van invloed kan zijn. Vanwege de slechte staat van instandhouding en zeer kleine populatie
telt ieder slachtoffer relatief zwaar. Aanvullende metingen (tellingen) in het veld kunnen meer infor-
matie over eventuele aanvaringsrisico’s geven.


2.5      Conclusie
Zowel voor de locatie N34 als voor de locatie Zwartenbergeweg worden geen significant negatieve ef-
fecten op instandhoudingsdoelen van kwalificerende soorten van omliggende Natura 2000 gebieden
verwacht, met als mogelijke uitzondering de Kleine zwaan bij locatie Zwartenbergerweg. Hiervoor is
aanvullend veldwerk nodig om de risico’s te kunnen kwantificeren en de aanname te onderbouwen.




datum 30-10-2023     projectnummer P002073                                                                11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>3.     Soortenbescherming
De Wet Natuurbescherming regelt de bescherming van plantensoorten en diersoorten (soortenbe-
scherming). In het kader van de structuurvisie is ook gekeken naar soortenbescherming (flora en fau-
naonderzoek). Ook is in het kader van het windpark Pottendijk soortenonderzoek uitgevoerd.
Indien één van de locaties ontwikkeld dient te worden, dan dient ook specifiek locatieonderzoek naar
soorten te worden uitgevoerd. Op basis van de resultaten van het onderzoek voor Pottendijk en op
basis van ervaring en expert judgement is echter de verwachting dat ook de resultaten van soortenon-
derzoek naar alle waarschijnlijkheid niet onderscheidend zullen zijn. Dit heeft er onder andere mee te
maken dat er voldoende mitigerende maatregelen getroffen kunnen worden, zowel tijdens de aanleg-
fase als de operationele fase (denk aan type turbine, tiplaagte, situering, verlichting, wijze van bouw en
aanleg) om soorten te beschermen en om eventueel ontheffing te verkrijgen van de Wet Natuurbe-
scherming.




datum 30-10-2023   projectnummer P002073                                                                     12
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>