<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Beleidskader
gemeentelijk woonwagen-
en standplaatsenbeleid
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Inhoudsopgave
1   Inleiding2

2 Samenvatting6

3 Achtergrond woonwagen­bewoners en beleid                             8
  3.1 Inleiding                                                        9
  3.2 Huisvestingsbeleid woonwagenbewoners                             9

4 Mensenrechten en woonwagen­bewoners                                  12
  4.1 Inleiding                                                        13
  4.2	Welke mensenrechten zijn van toepassing?                        13
  4.2.1 Het recht op huisvesting                                       13
  4.2.2	Het recht op eerbiediging van privé-, familie- en gezinsleven 14
  4.2.3 Het recht op gelijke behandeling                               14
  4.3	Mensenrechtelijke standaarden voor woonwagenbeleid              15
  4.4	Mensenrechtelijke standaarden bij individuele besluiten         15
  4.5 Conclusie16

5 Bouwstenen voor beleid                                               18
  5.1 Visie                                                            19
  5.2 Rolverdeling                                                     19
  5.3	Vraag, het inventariseren van de woonbehoefte                   20
  5.4 Aanbod                                                           21
  5.5	Opnemen in woonvisie en prestatieafspraken                      22
  5.6 Beheer en exploitatie                                            23
  5.7	Toewijzing van standplaatsen en/of woonwagens                   23
  5.8 Communicatie                                                     24




                                                                             |1
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>1   Inleiding
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>In 1999 is de Woonwagenwet ingetrokken                           Dit beleidskader gaat over het woonwagen- en
en werd het woonwagenbeleid                                      standplaatsenbeleid. Het kader heeft betrekking op
gedecentraliseerd. Met het intrekken van de                      standplaatsen voor woonwagens voor mensen die zich
                                                                 van generatie op generatie als woonwagenbewoner
Woonwagenwet werd de ‘normalisatie’ van                          hebben gemanifesteerd, of ze op dit moment
het huisvestingsbeleid voor woonwagen­                           daadwerkelijk in een woonwagen wonen is niet
bewoners een feit. De zorg van de overheid                       van belang. Hieronder vallen Roma, Sinti, ‘reizigers’
in het voorzien in passende woonruimte                           en rondreizende kermisexploitanten en circusartiesten.
behelsde vanaf dat moment dezelfde als voor                      Er zijn grote verschillen tussen deze groepen. Echter,
burgers die niet in een woonwagen wonen,                         voor dit beleidskader is vooral de wens om te wonen
                                                                 in een woonwagen op een woonwagenlocatie van
namelijk “het treffen van de benodigde                           belang. Om deze reden en voor de leesbaarheid van dit
maatregelen ten behoeve van een goede                            beleidskader worden deze groepen in het vervolg van dit
huisvesting voor hun ingezetenen, ongeacht                       beleidskader aangeduid als woonwagenbewoners.
of zij in een woning, een woonwagen of
op een woonschip willen wonen”. In de                            Vanaf het begin van deze eeuw heeft zich een aantal
memorie van toelichting bij de intrekking                        instanties uitgesproken over het mensenrechtelijk kader
                                                                 dat voor woonwagenbewoners geldt. Het Europees
van de woonwagenwet stond dat “deze                              Hof voor de Rechten van de Mens oordeelde dat
verantwoordelijkheid ook inhoudt dat een                         woonwagenbewoners een minderheidsgroep vormen
wettelijke verplichting voor een gemeente om                     met een eigen culturele identiteit die bescherming
een woonwagencentrum in stand te houden                          van de overheid verdient. Ook andere internationale
niet meer noodzakelijk is.” 1                                    organisaties hebben Nederland hierop al vaker
                                                                 aangesproken. Het College voor de Rechten van de
                                                                 Mens heeft geoordeeld dat het beleid van gemeenten
                                                                 die er naar streven het aantal standplaatsen tot nul
Vanuit het Rijk zijn de eerste jaren na de intrekking            te reduceren, het zogeheten uitsterfbeleid, in strijd is
van de Woonwagenwet enkele handreikingen voor                    met het grondwettelijk recht op gelijke behandeling,
gemeenten uitgebracht met als doel hen te ondersteunen           zoals onder andere uitgewerkt in de Algemene wet
bij de beleidsvorming van het woonwagenbeleid.                   gelijke behandeling. In mei 2017 heeft de Nationale
Inmiddels is van diverse kanten, onder meer door                 ombudsman een rapport uitgebracht waarin hij stelde
bewonersorganisaties, het Europees Hof voor de rechten           dat het Rijk en de gemeenten tekort schoten in hun
van de mens, het College voor de Rechten van de Mens             betrouwbaarheid ten aanzien van woonwagenbewoners.
en de Nationale Ombudsman, aangegeven dat het                    De Nationale ombudsman vond dat zij het recht
beleidskader dat ontwikkeld is bij de intrekking van de          van woonwagenbewoners om te leven volgens hun
Woonwagenwet niet meer voldoet. Zij geven aan dat er             culturele identiteit onvoldoende erkennen en faciliteren.
behoefte is aan een nieuw kader voor het gemeentelijk            De belangrijkste aanbevelingen van de ombudsman
woonwagen- en standplaatsenbeleid. De nationale                  zijn: een gezamenlijke visievorming met gemeenten,
Ombudsman gaf in zijn rapport Woonwagenbewoner                   woningcorporaties en bewoners, een beleidskader voor
zoekt standplaats2 aan dat het landelijke beleidskader en        gemeenten en woningcorporaties en het monitoren van
het op lokaal niveau gevoerde standplaatsenbeleid in             het aantal standplaatsen in Nederland.
overeenstemming dienen te worden gebracht met de
geldende mensenrechtelijke kaders. Daartoe dient dit             De toenmalige minister van Binnenlandse Zaken en
beleidskader.                                                    Koninkrijksrelaties heeft in reactie hierop aan de Tweede
                                                                 Kamer meegedeeld3 dat hij het beleidskader voor lokale
                                                                 overheden voor standplaatsen en woonwagens in
                                                                 overeenstemming zal brengen met de mensenrechtelijke
                                                                 uitgangspunten. Er zijn verschillende bijeenkomsten met
                                                                 woonwagenbewoners, gemeenten, woningcorporaties
                                                                 en andere betrokkenen geweest. Op basis van deze
                                                                 gesprekken is dit beleidskader tot stand gekomen. Tevens
                                                                 is hierover advies gevraagd aan het College voor de
1
    Kamerstukken II, 1996/97, 25 333, nr. 3
2
    Nationale Ombudsman, Woonwagenbewoner zoekt standplaats:
    Een onderzoek naar de betrouwbaarheid van de overheid voor
    woonwagenbewoners, 17 mei 2017, Rapportnummer: 2017/060      3
                                                                     Kamerstukken II, 2016-2017, 34 550 XVIII, nr. 48


                                                                                                                        Inleiding | 3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>                Rechten van de Mens4. De aanbevelingen uit dit advies zijn            standplaatsenbeleid voor woonwagens in diverse
                zoveel mogelijk opgenomen in dit beleidskader.                        Nederlandse gemeenten. Door het beleid voor
                                                                                      woonwagenbewoners te expliciteren wordt de specifieke
                Dit beleidskader is allereerst bedoeld voor                           woonbehoefte van deze groep gewaarborgd. Dit zou ertoe
                gemeentebestuurders, gemeenteraadsleden en                            moeten leiden dat de trend van de afgelopen decennia,
                gemeenteambtenaren. Gemeenten zijn de regisseur van                   een daling van het aantal standplaatsen, wordt gekeerd.
                het huisvestingsbeleid, ook wat betreft woonwagens en
                standplaatsen. Ook kan dit beleidskader behulpzaam zijn               Dit beleidskader is als volgt ingedeeld. In hoofdstuk 3
                voor bestuurders en medewerkers van woningcorporaties.                wordt ingegaan op de doelgroep en de achtergrond van
                Het is immers hun taak om standplaatsen en woonwagens                 het huidige beleid voor woonwagens en standplaatsen.
                te verhuren aan mensen met een laag inkomen, waarbij                  In hoofdstuk 4 wordt het mensenrechtelijk kader
                zij tevens gebonden zijn aan de wetgeving inzake gelijke              uiteengezet. In hoofdstuk 5 zijn concrete aanwijzingen en
                behandeling.                                                          bouwstenen voor het beleid beschreven.

                Het ministerie van Binnenlandse Zaken en
                Koninkrijksrelaties verwacht dat dit beleidskader
                aanleiding geeft voor een herijking van het



                4
                    Advies inzake Woonwagen- en standplaatsbeleid van het College
                    voor de Rechten van de Mens, bij brief van 28 maart 2018 aan de
                    minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
                    aangeboden.




4 | Beleidskader gemeentelijk woonwagen- en standplaatsenbeleid
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>Inleiding | 5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>2   Samenvatting
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>In 1999 is de Woonwagenwet ingetrokken                   De gemeente is bij uitstek de bestuurslaag die lokaal
en werd het woonwagenbeleid                              afwegingen kan maken op basis van de lokale behoefte.
gedecentraliseerd. De afgelopen jaren heeft
                                                         De visie die ten grondslag ligt aan dit nieuwe beleidskader
zich een aantal instanties uitgesproken                  heeft als kern inzake huisvesting het beschermen van
over het mensenrechtelijk kader dat voor                 woonwagenbewoners tegen discriminatie, het waarborgen
woonwagenbewoners geldt. Zij stellen dat het             van hun mensenrechten en het bieden van rechtszekerheid
beleidskader dat ontwikkeld is bij de intrekking         en duidelijkheid.
van de Woonwagenwet niet meer voldoet.
In mei 2017 heeft de Nationale ombudsman                 Concreet betekent dit:

een rapport uitgebracht waarin hij stelde                • De gemeente stelt het beleid voor woonwagens en
dat het Rijk en de gemeenten het recht van                 standplaatsen vast als onderdeel van het
woonwagenbewoners om te leven volgens                      volkshuisvestingsbeleid;
hun culturele identiteit onvoldoende erkennen            • Het beleid dient voldoende rekening te houden met en
en faciliteren.                                            ruimte te geven voor het woonwagenleven van
                                                           woonwagenbewoners;
                                                         • Hiervoor is nodig dat de behoefte aan standplaatsen
                                                           helder is;
Dit beleidskader reikt gemeenten de kaders aan           • Corporaties voorzien in de huisvesting van woonwagen-
waarmee zij het lokale woonwagenbeleid binnen              bewoners voor zover deze tot de doelgroep behoren;
het mensenrechtelijke kader kunnen ontwikkelen.          • De afbouw van standplaatsen is niet toegestaan
Het biedt bouwstenen die gemeenten kunnen                  (behoudens uitzonderlijke omstandigheden) zolang er
gebruiken om invulling te geven aan het gemeentelijke      behoefte is aan standplaatsen;
huisvestingsbeleid voor woonwagenbewoners.               • Een woningzoekende woonwagenbewoner die dit
Uitgangspunt hierbij blijft dat huisvestingsbeleid een     wenst, heeft binnen een redelijke termijn kans op een
primaire verantwoordelijkheid van de gemeente is.          standplaats.




                                                                                                       Samenvatting | 7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>3   Achtergrond
    woonwagen­
    bewoners en beleid
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>3.1 Inleiding                                                              oudsher12 marginalisatie13 en discriminatie14 ondervonden.
                                                                           De woonwagencultuur is ook erkend als immaterieel
In Nederland zijn er verschillende groepen met                             cultureel erfgoed15. Voor deze groepen is het onderhavige
een woonwagencultuur die in het verleden een                               beleidskader van toepassing16. Immers zij hebben gemeen
nomadisch bestaan hadden. Het betreft Sinti, Roma en                       dat zij op het vlak van huisvesting zichzelf van generatie op
woonwagenbewoners, waaronder ook circusartiesten en                        generatie beschouwen als een aparte groep. Dat uit zich
kermisreizigers worden begrepen. Deze groepen werden in                    onder meer in de wijze waarop ze wonen.
de twintigste eeuw aangeduid als “woonwagenbewoners”
omdat een groot deel sinds de tweede helft van de
19e eeuw woont in woonwagens5. Hieronder wordt kort                        3.2 Huisvestingsbeleid
ingegaan op de te onderscheiden groepen die momenteel
in Nederland zijn.
                                                                               woonwagenbewoners
In de loop van de 15e eeuw kwamen steeds meer Roma                         In 1918 werd de Woonwagenwet17 van kracht. Deze wet
en Sinti naar Nederland. Aanvankelijk betrof het vooral                    bevatte regels waaraan de woonwagen en de bewoners
Oost-Europese Roma6 die uit economische motieven                           moesten voldoen om in aanmerking te komen voor een
kwamen en slechts tijdelijk in Nederland bleven. In de                     vergunning en was mede bedoeld om de toename van
tweede helft van de 19e eeuw kwamen Sinti uit Duitstalig                   het aantal woonwagens af te remmen. De bewoner van
gebied die zich vestigden in Noord-Brabant en Limburg7.                    een wagen die niet aan de eisen voldeed, kreeg geen
De Roma en Sinti kennen een lange geschiedenis van                         vergunning. Er kwam tevens een eind aan de vrijheid
stigmatisering, vervolging en discriminatie8. In de Tweede                 om de woonwagen overal neer te zetten. De wet
Wereldoorlog zijn vele Roma en Sinti afgevoerd naar                        voorzag ook in een verplichting voor de gemeente
de concentratiekampen en daarbij omgekomen9. In de                         om een (sobere) standplaats in te richten mocht zij
jaren zestig van de vorige eeuw kwam een groep Roma                        woonwagens niet willen verwijderen. Door een wijziging
als gastarbeiders naar Nederland. Halverwege de jaren                      van de Woonwagenwet in 195718 werd het mogelijk dat
zeventig kwam daar een groep stateloze Roma bij,                           gemeenten gezamenlijk regionale woonwagencentra
die een verblijfsvergunning kregen op voorwaarde dat                       (de latere grotere regionale kampen) konden inrichten.
ze zich huisvestten in huizen10. Ook bestaan er groepen                    Het beleid richtte zich vanaf dat moment meer op
autochtone reizigers die in hun levensonderhoud                            resocialisatie en het wegwerken van achterstanden.
voorzagen11 door middel van ambulante handel of                            De Woonwagenwet van 196819 maakte het rondtrekken
beroepen als stoelenmatter, mandenmaker, slijper,                          vrijwel onmogelijk en beoogde een concentratie van
ketellapper en paraplu-reparateur. Anderen waren                           woonwagenbewoners in grote kampen. Het doel was het
muzikant of betrokken bij circus- en kermisattracties.                     welzijn van de woonwagenbewoners te bevorderen en
Deze groep van woonwagenbewoners heeft ook van                             hen als aparte groep met eigen voorzieningen te helpen
                                                                           en te verheffen. Daartoe werden er zo’n 50 regionale
                                                                           kampen met een beperkt aantal trekkersplaatsen en
                                                                           eigen voorzieningen gepland. Deze centra lagen meestal
                                                                           op afgelegen plaatsen aan de rand van de grote steden.
                                                                           Tegelijkertijd werd het vergunningenstelsel beperkt:
5
   J. Donker en J. Overbekking, Woonwagenbewoners in Nederland             wie in een woonwagen wilde gaan wonen, kreeg alleen
   (1880-2006) Primo, Purmerend, 2006, p. 6-8
6
   Zie voor geschiedenis van de Roma en Sinti: N. Boggart, P. van
   Eeuwijk en J. Rogies, Zigeuners. De overlevering van een reizend        12
                                                                              zie onder meer: Het Verslag der Staatscommissie ingesteld bij
   volk, Elsevier, Amsterdam, 1980, p.28 en H. van Baar, The European         Koninklijk Besluit van 22 september 1903, no. 51 over Bedelarij en
   Roma, F&N Eigen Beheer, Amsterdam 2011                                     landloperrij, woonwagen en woonschepen en habituele
7
   Monitor racisme en extreem rechts, Cahier nr. 3, Roma en Sinti, Peter      dronkenschap.
   R. Rodrigues en Maaike Matelski, Anne Frankstichting en Universiteit    13
                                                                              College voor de rechten van de mens, oordeelnummer 2006-222,
   Leiden, 2004, p. 12                                                        par. 3.16
8
   M. Morel, De Romakwestie: een mensenrechtelijk perspectief,             14
                                                                              BMC, Rapport Inspectie Leefomgeving en Transport 2012,
   Universiteit Gent 2010, p. 3.                                              Woonwagenbewoners in Nederland 2011.
9
   B.A. Sijes, e.a., Vervolging van zigeuners in Nederland 1940-1945,      15
                                                                              https://www.immaterieelerfgoed.nl/nl/woonwagencultuur
   Rijksinstituut voor oorlogsdocumentatie, monografieën nr. 13,           16
                                                                              Handreiking antidiscriminatiebeleid gemeenten. Bijlage 7 bij de
   Martinus Nijhof, Den Haag, 1979                                            Kamerbrief inzake kabinetsaanpak en voortgangsrapportage over
10
   Monitor racisme en extreem rechts, Cahier nr. 3, Roma en Sinti, Peter      het Nationaal actieprogramma tegen discriminatie, Kamerstukken II,
   R. Rodrigues en Maaike Matelski, Anne Frankstichting en Universiteit       2017/18, 30950, nr. 156
   Leiden, 2004, p. 12-16                                                  17
                                                                              Kamerstukken II, 1913/14, 56, nr. 1
11
   A. Cottaer, L. Lucassen en W. Willems, Mensen van de reis, Waanders     18
                                                                              Kamerstukken II, 1955/56, 4363, nr. 2
   Uitgevers, Zwolle, 1995, p. 8 ev.                                       19
                                                                              Kamerstukken II, 1967/68, 7572, nr. 2


                                                                                                    Achtergrond woonwagen­bewoners en beleid | 9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>                een standplaats als de ouders ook al in een woonwagen       In 1991 werd in de Beleidsnota “Wetgeving wonen op een
                woonden. Dit afstammingsbeginsel was bedoeld om             standplaats in de jaren negentig”22 besloten dat alle aparte
                uitbreiding van het aantal standplaatsen tegen te gaan.     regels en wetten voor woonwagenbewoners gefaseerd
                Elk woonwagencentrum had een maatschappelijk werker,        zouden worden afgeschaft. Uitgangspunt van beleid werd
                gezondheidszorg, recreatievoorzieningen en een eigen        dat woonwagenbewoners moesten worden behandeld als
                lagere school. Naast de 45 grote centra, waren er in 1975   ‘gewone burgers’. Een wijziging van de Woonwagenwet23
                ook nog 125 kleinere centra.                                verplichtte iedere gemeente – opnieuw – om kleine
                                                                            centra in te richten van maximaal 15 standplaatsen, dicht
                Halverwege de jaren 70 van de vorige eeuw werd in de        bij de bebouwde kom om de integratie te bevorderen.
                Nota woonwagenbeleid20 vastgesteld dat dit systeem          Op 1 maart 1999 is de Woonwagenwet ingetrokken24.
                niet goed functioneerde. In deze nota werd gekozen          Sindsdien zijn gemeenten primair verantwoordelijk voor
                voor decategorisering, normalisatie en deconcentratie.      het volkshuisvestingsbeleid, waarvan de huisvesting van
                Daarom werd de Woonwagenwet aangepast21. De scholen         woonwagenbewoners onderdeel uitmaakt. De zorg voor
                op de centra werden opgeheven en er volgde een meer         het voorzien in passende huisvesting behelst het treffen
                individuele benadering. Het rondtrekken werd geheel         van de maatregelen voor een goede huisvesting ongeacht
                verboden en er werd gestreefd naar kleine centra met        of zij in een woning, een woonwagen of op een woonschip
                tien tot vijftien standplaatsen door elke gemeente een      wonen25. Woningcorporaties dragen zorg voor de aanleg
                verplichting op te leggen om op het eigen grondgebied       van standplaatsen en de bouw van woonwagens26. Indien
                een woonwagencentrum in stand te houden of aan te           zij niet voldoende in de woningbehoefte kunnen voorzien,
                leggen. De provincies moesten daartoe streefcijfers         kunnen gemeenten, indien noodzakelijk, besluiten zelf de
                aanleggen in de zogeheten ‘woonwagenplannen’.               betreffende voorzieningen te treffen27.




                                                                            22
                                                                               Kamerstukken II, 1990/91, 22 059, nr. 2
                                                                            23
                                                                               Kamerstukken II, 1989/90, 20 066, nr. 2
                                                                            24
                                                                               Wet van 1 juli 1998 tot wijziging van de Huisvestingswet, de
                                                                               Woningwet en enige andere wetten in verband met de integratie van
                                                                               de woonwagen- en woonschepenregelgeving. (Kamerstukken II,
                                                                               1997/98, 25 333, nr. 2)
                                                                            25
                                                                               Zie ook: E.H.M. Widdershoven, Afschaffing van de wet op
                                                                               woonwagens en woonschepen, Erasmus Universiteit Rotterdam,
                                                                               2005
                20
                     Kamerstukken II, 1974/75, 13 471, nr. 2                26
                                                                               Kamerstukken II, 1996/97, 25 333, nr. 3
                21
                     Kamerstukken II, 1976/77, 14 250, nr. 2                27
                                                                               Artikel 75 van de Woningwet


10 | Beleidskader gemeentelijk woonwagen- en standplaatsenbeleid
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>Achtergrond woonwagen­bewoners en beleid | 11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>4   Mensenrechten en
    woonwagen­
    bewoners
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>4.1 Inleiding                                                            Verder heeft het College voor de Rechten van de Mens
                                                                         (het College) zich in meerdere oordelen35 ten aanzien
Sinds de intrekking van de Woonwagenwet28 in 1998                        van gemeenten en woningcorporaties uitgesproken over
zijn gemeenten primair verantwoordelijk voor het                         de toepassing van het recht op gelijke behandeling van
volkshuisvestingsbeleid, waarvan de huisvesting van                      woonwagenbewoners bij huisvesting. Ten slotte heeft
woonwagenbewoners onderdeel uitmaakt. Het voorzien                       de Nationale Ombudsman een rapport36 uitgebracht
in passende woonruimte behelst het treffen van de                        waarin zij stelt dat in meerdere gemeenten de rechten
benodigde maatregelen ten behoeve van een goede                          van woonwagenbewoners inzake huisvesting niet worden
huisvesting voor hun ingezetenen, ongeacht of zij                        gerespecteerd.
in een woning, of een woonwagen willen wonen29.
De gemeente heeft hierbij beleidsvrijheid zodat optimaal
ingespeeld kan worden op de lokale behoefte. Deze                        4.2	Welke mensenrechten zijn
beleidsvrijheid wordt echter beperkt door onder meer
de grond- en mensenrechten30. De Grondwet en de
                                                                              van toepassing?
internationale verdragsbepalingen waaraan Nederland
zich heeft verbonden, zijn voor iedere gemeente                          Bij de huisvesting van woonwagenbewoners dient
bindend. Gemeentelijk beleid dat in strijd is met de                     rekening gehouden te worden met onder meer de
Grondwet of met mensenrechten is ongeoorloofd. In het                    volgende grondrechten: het recht op huisvesting, het recht
uiterste geval kan via interbestuurlijk toezicht31worden                 op bescherming van het privéleven en het recht op gelijke
ingegrepen. Ook individuele besluiten die in strijd zijn                 behandeling.
met de mensenrechten kunnen door de rechter worden
vernietigd, waarbij de rechter eerdere uitspraken van het                4.2.1 Het recht op huisvesting
Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) dient                    In meerdere verdragen die door Nederland geratificeerd
te betrekken.                                                            zijn, is het recht op huisvesting opgenomen37. Dit houdt
                                                                         in dat de overheid een inspanningsverplichting heeft
Verschillende nationale, Europese en internationale                      om voor iedereen te voorzien in adequate huisvesting.
(rechterlijke) instanties hebben zich uitgesproken over                  De overheid heeft een inspanningsverplichting om te
de invulling van deze mensenrechten en de voorwaarden                    voorzien in onder meer veilige, passende en betaalbare
die in acht moeten worden genomen ten aanzien van de                     huisvesting waarbij ook rekening gehouden wordt met
huisvesting van woonwagenbewoners. Hierbij kan onder                     de culturele identiteit38 (cultural adequacy)39 van de
meer gedacht worden aan de bindende uitspraken van                       woningzoekenden40 en dakloosheid wordt voorkomen.
het EHRM. Daarnaast hebben internationale comités32                      In de Grondwet is dit recht als volgt geformuleerd:
en de European Union Agency for Fundamental Rights33                     “Bevordering van voldoende woongelegenheid is
aan Nederland aanbevelingen34 gedaan inzake de                           voorwerp van zorg der overheid”.41 Dit betreft zowel het
voorwaarden en verplichtingen die de overheid in acht
moet nemen bij de huisvesting van woonwagenbewoners.
                                                                         35
                                                                            College voor de rechten van de Mens, oordeelnummers: 2014-165,
                                                                            2014-166, 2014-167, 2015-61, 2016-19, 2016-63, 2016-64, 2016-65,
                                                                            2016-66, 2016-67, 2016-68, 2016-71, 2016-72, 2016-95, 2016-71,
28
   Wet van 1 juli 1998 tot wijziging van de Huisvestingswet, de             2016-107, 2016-109, 2016-139, 2017-31, 2017-32, 2017-103 2018-08,
   Woningwet en enige andere wetten in verband met de integratie van        2018-09
   de woonwagen- en woonschepenregelgeving                               36
                                                                            Nationale Ombudsman, Woonwagenbewoner zoekt standplaats:
29
   Kamerstukken II, 1996/97, 25 333, nr. 3                                  Een onderzoek naar de betrouwbaarheid van de overheid voor
30
   L. Huijbers, Het woonwagenbeleid in Nederland vanuit mensenrech-         woonwagenbewoners, 17 mei 2017, Rapportnummer: 2017/060
   telijk perspectief, NTM/NJVM bull. 2015/28.                           37
                                                                            Onder meer: Artikel 25, eerste lid, van de Universele Verklaring van
31
   Artikel 132, vierde lid, van de Grondwet                                 de Rechten van de Mens, Artikel 11, eerste lid, van het Internationaal
32
   Committee on the Elimination of Racial Discrimination, Concluding        Verdrag inzake economische, sociale en culturele rechten, Artikel 31
   observations on the ninetheenth tot twentyfirst periodic reports of      van het Herzien Europees Sociaal Handvest, Artikel 34, lid 3
   the Netherlands, 2015. Daarnaast heft ook de Europese Commission         Handvest van de Grondrechten van de Europese Unie (2000/C
   tegen Racisme en Intolerantie in rapporten in 2007 en 2013 hierover      364/01)
   aanbevelingen gedaan                                                  38
                                                                            Waardoor het recht op huisvesting ook gevolgen voor de wijze
33
   European Union Agency for Fundamental Rights report 2018, p. 103         waarop voorzien wordt in de huisvesting van woonwagenbewoners
   en 107 http://fra.europa.eu/en/publication/2018/                      39
                                                                            High Commissioner for Human Rights, The right to adequate
   fundamental-rights-report-2018                                           housing, factsheet no. 21/rev. 1, UN-HABITAT; zo ook M. Uhry
34
   Committee on the Elimination of Racial Discrimination, Concluding        housing related binding obligations on states, Fondation Abbé Pierre
   observations on the ninetheenth to twenty-first periodic reports of      & Feantsa, 2016
   The Netherlands, 2015. Daarnaast heeft ook de Europese Commissie      40
                                                                            Zie ook: Commissioner for Human Rights, Human Rights of Roma
   tegen Racisme en Intolerantie in rapporten in 2007 en 2013               and Travellers in Europe, Council of Europe, p. 137 ev.
   aanbevelingen hierover gedaan                                         41
                                                                            Artikel 22, tweede lid van de Grondwet


                                                                                                      Mensenrechten en woonwagen­bewoners | 13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>                aantal woningen, de kwaliteit en de veiligheid ervan,42                       Bij het bepalen van wat adequate huisvesting is moet de
                alsmede de betaalbaarheid.43 Het grondrecht geeft geen                        overheid dus respect hebben voor en rekening houden
                recht op een woonruimte, maar het beleid moet erop                            met de culturele identiteit.54 Woonwagenbewoners
                gericht zijn dat er slechts in noodgevallen een situatie van                  hebben een van generatie op generatie overgedragen
                onvoldoende aantal wooneenheden zou bestaan.44 Er is                          cultuur waarbij het wonen in onderlinge verbondenheid
                bewust voor gekozen om de nadere uitwerking over te                           in een woonwagen bepalend is55. Daarom is het
                laten aan wetgevende en besturende organen.45                                 onvoldoende om woonwagenbewoners reguliere
                                                                                              huisvesting te bieden en geen rekening te houden met
                4.2.2	Het recht op eerbiediging van privé-,                                  hun specifieke woonbehoefte.56 Dit betekent niet dat
                       familie- en gezinsleven                                                iedere woonwagenbewoner per direct een standplaats
                Het mensenrechtelijk kader voor het woonwagenbeleid                           moet krijgen, maar wel dat een woningzoekende
                wordt voor een belangrijk deel gevormd door het                               woonwagenbewoner binnen een afzienbare termijn
                Europees Verdrag van de Rechten van de Mens (EVRM).                           een kans heeft op een standplaats.57 Niet van belang
                In artikel 8 van het EVRM46 is bepaald dat een ieder recht                    is of een woonwagenbewoner tijdelijk in een reguliere
                heeft op respect voor zijn privé leven, zijn familie- en                      woning heeft gewoond. Zolang hij de intentie had om
                gezinsleven, zijn woning en zijn correspondentie. Voor                        terug te keren naar het woonwagenleven, dient rekening
                het bepalen of een woonwagen valt aan te merken                               gehouden te worden met zijn woonbehoefte.
                als ‘woning’ en daarmee onder de bescherming van
                artikel 8 EVRM valt, is bepalend dat de bewoner ‘een                          4.2.3 Het recht op gelijke behandeling
                voldoende en voortdurende band heeft met een specifieke                       Een verbod op discriminatie met betrekking tot
                woonwagen(standplaats)’.47 Dit betekent dat ook                               huisvesting is onder meer opgenomen in het
                wanneer een woonwagenbewoner niet officieel staat                             Internationaal Verdrag inzake de uitbanning van alle
                ingeschreven op een woonwagenlocatie, deze aangemerkt                         vormen van rassendiscriminatie (IVUR).21 Het recht op
                zou kunnen worden als zijn of haar ‘home’. Niet relevant                      gelijke behandeling is ook beschermd in de Grondwet58
                is wat in de Nederlandse wet- en regelgeving onder het                        en verder geconcretiseerd in onder meer de Algemene
                begrip “woning” wordt verstaan. Evenmin is van belang                         wet gelijke behandeling (AWGB). De AWGB is zowel
                of de verblijfplaats wordt gehuurd of illegaal bewoond.                       van toepassing op gemeenten als woningcorporaties.
                Het EHRM beschouwt als wezenskenmerken van de                                 Het College benadert in individuele gevallen het
                identiteit van woonwagenbewoners: het wonen in een                            woonwagenbeleid vanuit het discriminatieverbod zoals
                woonwagen waarbij familieverbanden in onderlinge                              dat is neergelegd in artikel 7a van de AWGB, hetgeen een
                verbondenheid een belangrijke rol spelen48 Trekvrijheid                       implementatie is van de Europese richtlijn houdende
                kan ook worden aangemerkt als een cultureel kenmerk49                         toepassing van het beginsel van gelijke behandeling
                dat nadere invulling geeft aan de ‘wezenskenmerken’                           van personen ongeacht ras of etnische afstamming59.
                woonvorm en familiebanden50. De overheid heeft een                            Het gelijkheidsbeginsel houdt in woonwagenbewoners
                positieve verplichting51 om deze cultuur te beschermen52                      niet nadeliger mogen worden behandeld vanwege het
                en het woonwagenleven te faciliteren53. Gemeenten                             feit dat zij woonwagenbewoner zijn. Om die reden
                dienen bij het te voeren woonwagenbeleid rekening te                          heeft het College geoordeeld dat een uitsterfbeleid
                houden met deze uitgangspunten.

                                                                                              54
                                                                                                 Office of the UN High Commissioner for Human Rights, The Right to
                                                                                                 Adequate Housing. Fact Sheet No 21/Rev. 1, Geneva
                42
                   Kamerstukken II 1975/76, 13873, nr. 3, p. 14                               55
                                                                                                 College, d.d. 19 december 2014 (oordeelnummer 2014-165, 2014-166
                43
                   Van der Pot, ‘Handboek van het Nederlandse staatsrecht’, Deventer:            en 2014-167), d.d. 28 mei 2015 (oordeelnummer: 2015-61); d.d. 8
                   Kluwer 2006, p. 461                                                           maart 2016 (oordeelnummer: 2016-19); d.d. 5 juli 2016 (oordeelnum-
                44
                   P.P.T. Bovend’Eert e.a., ‘Tekst & Commentaar Grondwet’, Deventer:             mer 2016-64, 2016-67 en 2016-68), d.d. 7 juli 2016 (oordeelnummer
                   Wolters Kluwer 2015, p. 65-66                                                 2016-71 en 2016-72), d.d. 14 oktober 2016 (oordeelnummer 2016-109
                45
                   Kamerstukken II 1975/76, 13873, nr. 3, p. 2.                                  en 2016-110), d.d. 19 december 2016 (oordeelnummer 2016-139).
                46
                   Dit recht is ook opgenomen in artikel 17 van het Internationaal               14 College, d.d. 8 maart 2016 (oordeelnummer 2016-19); d.d. 14
                   Verdrag inzake Burgerrechten en Politieke Rechten                             oktober 2016 (oordeelnummer: 2016-109); d.d. 19-12-2016
                47
                   EHRM 29 september 1996, appl. no. 20348/92 (Buckley/VK).                      (oordeelnummer: 2016-139)
                48
                   EHRM 18 januari 2001, appl.no. 27238/95 (Chapman/VK), par. 73              56
                                                                                                 EHRM 17 oktober 2013, appl.no. 27013/07 (Winterstein/Frankrijk), par. 76
                49
                   EHRM 18 januari 2001, appl.no. 27238/95 (Chapman/VK), par. 73              57
                                                                                                 Effectief genot van het recht, zie: EHRM 17 oktober 2013, appl.no.
                50
                   Advies inzake Woonwagens- en standplaatsenbeleid van het College              27013/07 (Winterstein/Frankrijk), par. 76; EHRM 18 januari 2001, appl.
                   voor de rechten van de Mens, bij brief van 28 maart 2018 aan de               no. 27238/95 (Chapman/VK), para. 89-99
                   minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties aangeboden          58
                                                                                                 Artikel 1 van de Grondwet
                51
                   EHRM 11 oktober 2016, appl. no. 19841/06 (Bagdonavicius e. a./Rusland)     59
                                                                                                 Artikel 3, eerste lid, onder h, van de Richtlijn 2000/43/EG van de Raad
                52
                   EHRM 27 mei 2004, appl. no.. 66746/01 (Connors/VK).                           van 29 juni 2000 houdende toepassing van het beginsel van gelijke
                53
                   EHRM 17 oktober 2013, appl.no. 27013/07 (Winterstein/Frankrijk), par. 76      behandeling van personen ongeacht ras of etnische afstamming


14 | Beleidskader gemeentelijk woonwagen- en standplaatsenbeleid
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>van woonwagenstandplaatsen, dat gericht is op het                    het woonwagenleven, moet rekening gehouden worden
laten verdwijnen van woonwagenbewoning in een                        met zijn of haar woonbehoefte.
gemeente, discriminerend60 is. Eveneens heeft het
College bepaald dat gemeentelijk beleid dat gericht is          Bij het vormgeven van het gemeentelijk
op het reduceren van standplaatsen strijdig kan zijn            woonwagenbeleid is het aan te bevelen om de behoefte
met het discriminatieverbod en de mensenrechten;                aan woonwagenbewoning te inventariseren. Zo kan
zeker wanneer daarbij geen rekening wordt gehouden              worden bepaald of gemeenten het woonwagenleven
met de behoefte aan standplaatsen. Het (materiële)              in hun gemeente voldoende mogelijk maken en of
gelijkheidsbeginsel houdt in dat ongelijke gevallen ongelijk    woonwagenbewoners daadwerkelijk binnen afzienbare
behandeld moeten worden naarmate van hun verschil.              tijd kans maken op een standplaats. Op deze manier
Bij woonwagenbewoning gaat het om ongelijke gevallen,           kan het woonwagenbeleid ook voldoende gemotiveerd
omdat deze woonvorm voor woonwagenbewoners een                  worden. Overigens kan bij een wijziging van een
wezenlijk onderdeel is van hun cultuur en identiteit.           bestemmingsplan van een woonwagenlocatie ‘een gebrek
Daarom kan hun woonbehoefte niet gelijk gesteld worden          aan behoefte – en het ten gevolge daarvan mogelijke
aan bewoners van reguliere woningen. De bijzondere              ontstaan van leegstand’ – als een ruimtelijk motief
beschermingspositie van woonwagenbewoners vloeit dus            worden aangemerkt.’62 Maar, ook hier dient dit gebrek aan
ook voort uit het gelijkheidsbeginsel.                          behoefte goed te worden onderbouwd. Het enkel stellen
                                                                dat er een gebrek aan behoefte is, is onvoldoende63. Voor
                                                                een gebalanceerd beleid en goede communicatie tussen
4.3	Mensenrechtelijke                                          overheden en woonwagenbewoners, is participatie van

     standaarden voor                                           woonwagenbewoners en hun belangenorganisaties in
                                                                woonwagenbeleidsvoering en -besluitvorming zeer van
     woonwagenbeleid                                            belang. Participatie gaat verder dan alleen raadpleging
                                                                van woonwagenbewoners, het betekent dat zij juist actief,
Uit het bovenstaande volgt dat gemeenten in hun                 effectief en doorlopend betrokken worden bij zaken die
algemene beleid aandacht moeten hebben voor de                  hen betreffen64.
specifieke woonbehoefte van woonwagenbewoners.
Deze behoefte kenmerkt zich door het wonen in een
woonwagen en door het in familieverband samen wonen             4.4	Mensenrechtelijke
op een woonwagenlocatie.
                                                                     standaarden bij individuele
De volgende standaarden gelden voor woonwagenbeleid:                 besluiten
• De gemeente heeft een zorgplicht om een beleid te             Ook bij individuele besluiten, bijvoorbeeld bij een
  ontwikkelen dat het woonwagenleven voldoende                  besluit tot uitzetting als gevolg van verplaatsing van
  faciliteert en beschermt. Om die reden dient de lokale        een woonwagenlocatie, dient rekening gehouden te
  overheid te voorzien in voldoende                             worden met het mensenrechtelijk kader. Vanwege het
  woonwagenstandplaatsen.                                       feit dat een woonwagen een uiting is van de cultuur
• Om de rechten van woonwagenbewoners ‘praktisch en             en identiteit van een woonwagenbewoners, dient
  effectief’ te laten zijn, dient een woningzoekende            besluitvorming zorgvuldig te zijn. Bij het aanbieden
  woonwagenbewoner binnen een afzienbare tijd kans te           van alternatieve huisvesting bijvoorbeeld, dient
  maken op een standplaats. Als uitgangspunt is de              rekening te worden gehouden met het feit dat het
  wachttijd voor een standplaats ongeveer hetzelfde als         woonwagenleven dermate specifiek is, dat een zelfde
  de wachttijd voor een sociale huurwoning61.                   woongenot voor woonwagenbewoners alleen mogelijk
• Bij het bepalen of iemand als woonwagenbewoner kan            is in een woonwagen. In andere woorden het aanbieden
  worden aangemerkt, dient ook rekening gehouden te
  worden met ‘spijtoptanten’. Voor de bescherming van
  de rechten is het niet van belang of een woonwagenbe-
                                                                62
                                                                   College voor de Rechten van de Mens oordeelnummer 2014-165 en
                                                                   2014-167, para. 3.15
  woner tijdelijk in een reguliere woning heeft gewoond.
                                                                   EHRM 17 oktober 2013, appl.no. 27013/07 (Winterstein/Frankrijk), par. 76
  Zolang hij of zij de intentie had om terug te keren naar         ABRvS 19 april 2017, ECLI:NL:RVS:2017:1103, r.o. 3.2
                                                                63
                                                                   College voor de rechten van de Mens, oordeelnummer 2016-19
                                                                   (Waddinxveen), par. 5.3, oordeelnummer 2017-136 (Capelle aan de IJssel),
60
   College voor de Rechten van de Mens oordeelnummer 2015-61,      par. 6.3, en oordeelnummer 2018-18 (Utrechtse Heuvelrug), par. 6.4-6.5
   para. 4 en 2014-165 en 167, para. 3.19                       64
                                                                   Recommendation Rec(2008)5 of the Committee of Ministers to
61
   College voor de Rechten van de Mens, oordeelnummer 2016-19      member states on policies for Roma and/or Travellers in Europe
   (gemeente Waddinxveen), par. 5.3.                               (definitions)


                                                                                              Mensenrechten en woonwagen­bewoners | 15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>                van reguliere huisvesting aan woonwagenbewoners is
                onvoldoende; dit is immers geen cultureel toereikende
                woning voor hen.65



                4.5 Conclusie
                De mensenrechten hebben invloed op de beleidsvrijheid
                die een gemeente heeft bij het ontwikkelen en uitvoeren
                van woonwagenbeleid. Samenvattend komt het erop neer
                dat een gemeente rekening houdt in zijn woonbeleid met
                de specifieke woonbehoefte van woonwagenbewoners
                en voorziet in voldoende standplaatsen, zodat
                woonwagenbewoners binnen een redelijke termijn een
                standplaats kunnen krijgen. Zo mogelijk wordt tegemoet
                gekomen aan de wens om in familieverband samen te
                leven. Ook bij individuele beslissingen dient rekening
                gehouden te worden met de mensenrechten van de
                woonwagenbewoners.


                65
                     EHRM 17 oktober 2013, appl. no. 27013/07 (Winterstein/Frankrijk),
                     par. 76; Stenegry en Adams




16 | Beleidskader gemeentelijk woonwagen- en standplaatsenbeleid
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>Mensenrechten en woonwagen­bewoners | 17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>5   Bouwstenen
    voor beleid
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>5.1 Visie                                                     5.2 Rolverdeling
De kern van het lokale standplaatsenbeleid,                   Het is aan het Rijk om de visie op en het beleidskader
dat past binnen het mensenrechtelijk kader,                   voor standplaatsen- en woonwagenbeleid, zoals
is dat het woonwagenleven mogelijk is en voldoende            opgenomen in dit document, vast te stellen. Het Rijk
wordt ondersteund. Uitgangspunt hierbij blijft dat            is internationaal rechtelijk het aanspreekpunt voor
huisvestingsbeleid een primaire verantwoordelijkheid van      de naleving van mensenrechten, ook wanneer de
de gemeente is. De gemeente is bij uitstek de bestuurslaag    primaire verantwoordelijkheid is overgedragen aan
die lokaal afwegingen kan maken. Het beleidskader             gemeenten. Vanuit de systeemverantwoordelijkheid
biedt bouwstenen die gemeenten kunnen gebruiken               die het Rijk heeft, bewaakt het Rijk de ontwikkeling van
om invulling te geven aan het gemeentelijke                   het aantal standplaatsen door de jaren heen. Het Rijk
huisvestingsbeleid voor woonwagenbewoners.                    houdt vanuit zijn systeemverantwoordelijkheid en
                                                              vanuit zijn verantwoordelijkheid voor de nakoming van
De visie die ten grondslag ligt aan dit nieuwe beleidskader   internationale (mensenrechten-)verdragen de vinger aan
heeft als kern inzake huisvesting het beschermen van          de pols en zal blijvend investeren in een goede relatie met
woonwagenbewoners tegen discriminatie, het waarborgen         vertegenwoordigers van de doelgroep. Uiteraard werkt het
van hun mensenrechten en het bieden van rechtszekerheid       Rijk hierbij nauw samen met de betrokken partijen. Binnen
en duidelijkheid. Concreet betekent dit:                      de interbestuurlijke verhoudingen houdt het Rijk toezicht
                                                              op de provincies. Het Rijk houdt toezicht op gemeenten
• De gemeente stelt het beleid voor woonwagens en             voor die terreinen waar de provincies geen taak en
  standplaatsen vast als onderdeel van het                    expertise hebben, zoals de mensenrechten.
  volkshuisvestingsbeleid;
• Het beleid dient voldoende rekening te houden met en        De provincies houden toezicht op gemeenten. Het gaat
  ruimte te geven voor het woonwagenleven van                 om de kerntaken in het ruimtelijk-fysieke domein: onder
  woonwagenbewoners;                                          meer bouwen, ruimtelijke ordening en huisvesting van
• Hiervoor is nodig dat de behoefte aan standplaatsen         mensenrechten66, ook wat betreft woonwagenbewoners.
  helder is;                                                  Tevens kan de provincie een rol spelen bij de inventarisatie
• Corporaties voorzien in de huisvesting van woonwagen-       van de behoefte aan standplaatsen en/of locaties. Immers
  bewoners voor zover deze tot de doelgroep behoren;          ook gemeenten die de nuloptie hebben gerealiseerd,
• De afbouw van standplaatsen is niet toegestaan              hebben de verplichting om te voorzien in voldoende
  (behoudens uitzonderlijke omstandigheden) zolang er         standplaatsen voor woonwagenbewoners die willen
  behoefte is aan standplaatsen;                              wonen in een woonwagen. Derhalve verdient het
• Een woningzoekende woonwagenbewoner die dit                 aanbeveling om de behoefte-inventarisatie tenminste
  wenst, heeft binnen een redelijke termijn kans op een       op regionaal niveau te laten plaatsvinden. Ook voeren
  standplaats.                                                gemeenten bij de voorbereiding van het bestemmingsplan
                                                              onder meer overleg met de provincie67. Hierbij kan de
Als niet duidelijk is wat de behoefte is, kan dat betekenen   regionale behoefte aan woonwagenstandplaatsen op tafel
dat de behoefte aan standplaatsen in kaart wordt              komen.
gebracht. Als een gemeente in de afgelopen jaren een
afbouw dan wel een bevriezingsbeleid heeft gehanteerd         De partijen op lokaal niveau stellen binnen dit
wat betreft het aantal standplaatsen, en er is een gebleken   beleidskader een lokaal beleid vast en voeren dat
behoefte aan standplaatsen, dan is een inhaalslag nodig.      uit. De gemeente is verantwoordelijk voor het lokale
Als er in de gemeente geblokkeerde standplaatsen              woonbeleid, neergelegd in een woonvisie. Om goede
bestaan, kan snel resultaat worden geboekt door               redenen zijn de meeste gemeentelijke woningbedrijven
deze standplaatsen opnieuw in gebruik te geven aan            in de vorige eeuw omgezet in woningcorporaties.
woningzoekende woonwagenbewoners.                             Het daadwerkelijk realiseren en exploiteren van
                                                              (sociale) woonruimten (in welke vorm dan ook) is geen
                                                              kerntaak van gemeenten. De gemeente is natuurlijk wel
                                                              verantwoordelijk voor de ruimtelijke ordeningskant van
                                                              het standplaatsenbeleid. Via het bestemmingsplan (in de


                                                              66
                                                                 Handboek Wet revitalisering generiek toezicht, ministerie van
                                                                 Binnenlandse Zaken en Koninkrijsrelaties, Vereniging Nederlandse
                                                                 Gemeenten, Interproviciaal Overleg, augustus 2012.
                                                              67
                                                                 Artikel 3.11 van het Besluit ruimtelijke ordening


                                                                                                         Bouwstenen voor beleid | 19
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>                toekomst het omgevingsplan) wordt vastgelegd waar de           Bij beide opties is het van belang om criteria vast te stellen
                kavels voor standplaatsen liggen en hoeveel dat er zijn.       op basis waarvan de volgorde op die wachtlijst (hierbij
                Ook is de gemeente verantwoordelijk voor het beheer van        kunnen ook urgentieregels gelden) en de uiteindelijke
                de openbare ruimte en voor handhaving van bijvoorbeeld         toewijzing (zie paragraaf 4.5) plaatsvindt. Van groot belang
                bouwvoorschriften (brandveiligheid).                           is dat de gehanteerde criteria helder zijn en de werkwijze
                                                                               transparant is.
                Woonwagenbewoners die een huishoudinkomen
                hebben tot aan de inkomensgrenzen, genoemd in                  Bij deze criteria gaat het erom aan te geven wie in
                artikel 48 van de Woningwet, behoren tot de doelgroep          aanmerking komt voor een standplaats en/of woonwagen.
                van woningcorporaties. Het ontwikkelen, verhuren               Bij schaarste aan standplaatsen dient voorrang te
                en exploiteren van woonwagenlocaties, standplaatsen            worden gegeven aan woonwagenbewoners, die vanwege
                en woonwagens behoort daarmee tot de kerntaak van              hun culturele eigenheid een andere woonbehoefte
                de woningcorporaties. Veel woningcorporaties zijn al           hebben dan andere woningzoekenden. Hierbij kan
                actief op dit terrein. Daarbij worden diverse werkvormen       het “afstammingsbeginsel” worden gehanteerd:
                gebruikt. Sommige corporaties richten een BV of een            woningzoekende woonwagenbewoners die nu reeds in
                stichting op die voor de corporaties gezamenlijk het           een woonwagen wonen, dan wel door omstandigheden
                woonwagen- en standplaatsenwerk uitvoert. Soms op              in een stenen woning wonen maar de behoefte hebben
                regionaal niveau, soms op provinciaal niveau. Voor de          in een woonwagen te wonen (spijtoptanten). Om op
                duidelijkheid en ter voorkoming van misverstanden: een         een eenvoudige en pragmatische wijze de afstamming
                door corporaties in het leven geroepen BV of stichting         aan te tonen kan gebruik worden gemaakt van het
                is aan de zelfde regels gebonden als de corporatie zelf.       criterium “woonadres” van de aanvrager, van de ouders
                Woningcorporaties hebben onder de Algemene wet gelijke         of grootouders. In die gevallen waarin, om welke reden
                behandeling een zelfstandige verplichting om te voldoen        dan ook, dit criterium niet kan worden toegepast, kan de
                aan de non-discriminatie standaarden.                          woningzoekende in de gelegenheid worden gesteld om
                                                                               op andere wijze de afstamming van woonwagenbewoners
                                                                               aan te tonen.
                5.3	Vraag, het inventariseren
                     van de woonbehoefte                                       Als er wordt gekozen om een onderzoek te doen, op basis
                                                                               waarvan beleid kan worden geformuleerd, kan er een
                                                                               enquête worden uitgezet bij de woonwagenbewoners die
                Voor een goed standplaatsenbeleid is het van belang            wonen in een woonwagen en hun inwonende familieleden
                om de omvang van de vraag te weten. Een voor de                en bij spijtoptanten. Daarmee kan de actuele behoefte
                hand liggende methode om daar achter te komen is het           aan standplaatsen en woonwagens in beeld worden
                instellen van een wachtlijst. Ook is het raadzaam om, als er   gebracht en kunnen ook prognoses gemaakt worden
                bijvoorbeeld een lange periode geen wachtlijst is geweest      voor de komende jaren, net als bij reguliere huisvesting.
                (of geen actief beleid is gevoerd), een onderzoek naar de      Woonwagenbewoners hechten er aan in familieverband te
                behoefte aan standplaatsen en woonwagens te doen.              wonen. Door de woonwagenbewoners bij het onderzoek
                Het opstellen van een wachtlijst en de inventarisatie aan      te betrekken, kunnen de spijtoptanten mogelijk weer in
                behoefte hoeft geen ingewikkelde of kostbare procedures        beeld worden gebracht. Er is een voorbeeld beschikbaar
                te zijn.                                                       van een dergelijk onderzoek gedaan in de gemeente
                                                                               Haarlemmermeer68. Als een dergelijk onderzoek is gedaan,
                Bij het inrichten van een wachtlijst zijn de volgende opties   is het aanleggen van een wachtlijst nog steeds van belang
                mogelijk:                                                      in verband met de toewijzing. Op basis van een dergelijk
                                                                               onderzoek kan ook de gewenste samenstelling van de
                a. aansluiten bij de reguliere wachtlijst van de woningcor-    woonwagenlocaties nader worden ingevuld. Op die
                   poratie of een regionaal woonruimteverdeelsysteem,          manier kan zo mogelijk tegemoet gekomen worden aan
                   waar een woningzoekende kan aangeven dat hij of zij         het wonen in familieverband op een woonwagenlocatie.
                   belangstelling heeft voor een standplaats en/of
                   woonwagen;
                b. een aparte wachtlijst voor standplaatsen.


                                                                               68
                                                                                    Het onderzoek in de Haarlemmermeer is in 2017 ontworpen en
                                                                                    uitgevoerd door mevrouw Achterbergh, momenteel onder meer
                                                                                    voorzitter van de Vereniging Roma, Sinti en Woonwagenbewoners
                                                                                    Nederland


20 | Beleidskader gemeentelijk woonwagen- en standplaatsenbeleid
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>5.4 Aanbod                                                               Bij de vraag naar de ideale grootte van een
                                                                         woonwagenlocatie spelen, naast de totale behoefte aan
Hoeveel standplaatsen moet een gemeente realiseren?                      standplaatsen in de gemeente, onder andere de volgende
Van belang is welke band woonwagenbewoners die                           factoren mee:
in een woonwagen willen leven, hebben met een
gemeente. Er zijn gemeenten die van oudsher een                          • Wat is de grootte van de plaatselijke families?
grotere populatie aan woonwagenbewoners hebben dan                       • Zijn er voldoende mogelijkheden om verschillende
andere gemeenten. Om die reden is hier geen ‘kengetal’                     doelgroepen bij elkaar te plaatsen of kiest men voor
te geven. Gemeenten die een afbouwbeleid hebben                            meerdere kleinere woonwagenlocaties?
gevoerd dienen ook een behoefte-inventarisatie te doen,                  • Zijn er mogelijkheden de bestaande locaties uit te
dit afbouwbeleid is immers niet in overeenstemming met                     breiden?
het mensenrechtelijk kader.                                              • Zijn er mogelijkheden voor nieuwe locaties?

Voor veel woonwagenbewoners is van belang dat                            Ook is het van belang te overwegen of een locatie al dan
families bij elkaar kunnen wonen69. Men houdt graag                      niet gemengd dient te zijn, waar naast huurstandplaatsen
dagelijks contact. Binnen de familie wordt op elkaars                    en -woonwagens ook koopstandplaatsen zijn.
kinderen gepast en voor ouderen gezorgd. Het wonen in
familieverband is juist één van de specifieke kenmerken                  Op dit moment zijn er huurstandplaatsen waarbij ook de
van de cultuur van woonwagenbewoners. In bepaalde                        wagen wordt gehuurd en huurstandplaatsen waarop de
gevallen kan het wenselijk zijn een locatie in te richten                huurders zelf een woonwagen moeten plaatsen. Het ligt
voor één bepaalde groep.                                                 niet voor de hand om een standplaats te huur aan te
                                                                         bieden waarop de huurders zelf een woonwagen moeten
                                                                         plaatsen. Indien de woonruimtezoekenden op basis van
                                                                         hun huishoudinkomen in aanmerking komen voor een
                                                                         huurstandplaats van een woningcorporatie, zullen zij
                                                                         meestal niet de middelen hebben om zelf een woonwagen
                                                                         te kopen. Tevens veroorzaakt dit problemen op het
69
     Advies inzake Woonwagens- en standplaatsenbeleid van het College
                                                                         moment dat de huurders van de standplaats komen te
     voor de rechten van de Mens, bij brief van 28 maart 2018 aan de
     minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties aangeboden   overlijden. Dan moeten de erfgenamen op korte termijn


                                                                                                             Bouwstenen voor beleid | 21
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>                de standplaats ontruimen, hetgeen er bijna altijd toe leidt   5.5	Opnemen in woonvisie en
                dat de woonwagen vernietigd moet worden.
                                                                                   prestatieafspraken
                Daarnaast bestaan er ook standplaatsen die in eigendom
                zijn van de bewoner. Op deze manier wordt het wonen           Het zo goed mogelijk afstemmen van de vraag
                in familieverband mogelijk gemaakt voor dat deel van          en het aanbod is het doel van het gemeentelijk
                de woonwagenbewoners, die niet qua inkomen niet tot           woonwagenbeleid. Hierbij dienen de woningcorporaties
                de primaire doelgroep van woningcorporaties behoren.          en de bewoners zelf te worden betrokken. Dit kan het
                Bij de verkoop van kavels voor woonwagens is van              best gebeuren door het opstellen van een woonvisie
                belang dat in het bestemmingsplan deze kavels als een         waarin aandacht is voor alle te huisvesten doelgroepen,
                woonwagenlocatie is bestemd. Op dit moment is het             dus ook de woonbehoefte van woonwagenbewoners.
                zo dat woonwagenbewoners moeilijk een hypotheek               De woningcorporaties moeten immers binnen hun
                kunnen krijgen voor een standplaats en woonwagen (en          mogelijkheden bijdragen aan de realisatie van het
                ook moeilijk een inboedel- en opstalverzekering kunnen        woonbeleid in de gemeente. Daarom moeten de
                afsluiten). Mede om die reden zal de behoefte vooral          woningcorporaties, die in de gemeente werkzaam zijn,
                uitgaan naar huurstandplaatsen. Desalniettemin kan            aangeven hoe zij zullen bijdragen aan het realiseren
                een woningcorporatie of gemeente in voorkomende               van de woonvisie en dus ook hoe zij een bijdrage zullen
                gevallen de standplaatsen te koop of in erfpacht              leveren om de noodzakelijk standplaatsen te realiseren.
                aanbieden (bij verkoop eventueel in combinatie met            De woonvisie en het door de woningcorporatie gedane
                een terugkoopbeding). Hierbij kan een beroep worden           aanbod vormen de basis voor de onderhandelingen
                gedaan op de Nationale Hypotheekgarantie en wellicht op       tussen de gemeente, de woningcorporatie en
                startersleningen van gemeenten.                               de huurdersorganisaties die moeten leiden tot
                                                                              prestatieafspraken. Als er overeenstemming is over de
                Het bestemmingsplan is de plaats om vast te leggen wat        prestatieafspraken, committeert de woningcorporatie
                het toegestane gebruik van een kavel is.                      zich hieraan. Als er een conflict ontstaat waardoor de
                                                                              prestatieafspraken niet tot stand komen, heeft elk van de
                • Is de bestemming alleen wonen, dan kan er niet worden       drie partijen (gemeente, huurdersorganisatie, corporatie)
                  gewerkt anders dan thuisgebonden werkzaamheden die          het recht dit conflict voor geschilbeslechting aan de
                  ook in stenen woningen zijn toegestaan.                     minister voor te leggen voor een bindende uitspraak.
                • Is de bestemming gemengd dan kan er worden
                  gewoond en gewerkt. Een dergelijke keuze heeft              Het Rijk vindt het wenselijk dat de gemeente in de
                  gevolgen voor de grootte van de standplaatsen en de         woonvisie beschrijft welke rol zij zelf wil (blijven)
                  inrichting van de locatie.                                  vervullen ten aanzien van het voorzien in huisvesting
                                                                              voor woonwagenbewoners die willen wonen in een
                In het bestemmingsplan kunnen de kavels voor                  woonwagen. Voor woonwagenbewoners die qua
                woonwagenstandplaatsen worden vastgesteld. Hier speelt        inkomen behoren tot de primaire doelgroep van de
                de vraag naar de ideale omvang van een standplaats.           woningcorporaties ligt de verantwoordelijkheid bij
                De woonwagens zijn in de afgelopen decennia groter            woningcorporaties. Zij moeten voorzien in voldoende
                geworden, waardoor de woonwagenstandplaatsen op               huurwoonwagens en -standplaatsen. Voor andere
                oudere woonwagencentra niet altijd voldoen aan de             woonwagenbewoners verplicht het mensenrechtelijk
                veiligheidsvereisten. Uiteraard is het aan te bevelen om      kader dat de gemeente aanvullende maatregelen treft om
                bij de ontwikkeling van nieuwe woonwagenlocaties,             te voorzien in voldoende (koop-)standplaatsen. Dit vloeit
                de herstructurering van bestaande woonwagenlocaties en        voort uit artikel 75 van de Woningwet70.
                het vastleggen ervan in ruimtelijke plannen in overleg te
                treden met de bewoners.


                                                                              70
                                                                                   Artikel 75 van de Woningwet:
                                                                                   1. Burgemeester en wethouders kunnen, ingeval dit noodzakelijk is
                                                                                   voor het naar behoren uitvoeren van deze wet, besluiten recht-
                                                                                   streeks van gemeentewege voorzieningen in het belang van de
                                                                                   volkshuisvesting te treffen.
                                                                                   2. Indien ter uitvoering van het eerste lid van gemeentewege
                                                                                   woongelegenheden worden gebouwd, geschiedt dit slechts, indien
                                                                                   aannemelijk is, dat door het bouwen van woongelegenheden door
                                                                                   toegelaten instellingen niet voldoende in de woonbehoefte wordt
                                                                                   voorzien.


22 | Beleidskader gemeentelijk woonwagen- en standplaatsenbeleid
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>5.6 Beheer en exploitatie                                     5.7	Toewijzing van
In de huidige situatie is er al een groot aantal
                                                                   standplaatsen en/of
woningcorporaties dat een rol speelt in de totstandkoming          woonwagens
en exploitatie van woonwagenlocaties. Sommige
woningcorporaties, alsmede sommige gemeenten,                 Bij de daadwerkelijke toewijzing van een standplaats is het
hebben een intermediaire organisatie tussen hen en de         gewenst om rekening te houden met de mogelijkheid voor
huurders geplaatst. In bepaalde omstandigheden als de         woonwagenbewoners om in familieverband te kunnen
gemeente zelf verantwoordelijk is voor de exploitatie         samenleven. Daarom is het te overwegen om voorrang
en het beheer van de woonwagenlocatie, kan dit een            te verlenen aan (in volgorde): volwassen kinderen (op
verstandige keuze zijn. Aangezien het beheer en de            volgorde van leeftijd) van de zelfde locatie die nog bij hun
exploitatie van woonwagenlocaties slechts beperkt afwijkt     ouders wonen en eerstegraads familieleden van bewoners
van het beheer en de exploitatie van reguliere woningen       van de locatie. Bij de toewijzing kan worden overwogen een
ligt het voor de hand dat van een woningcorporatie dit zelf   ingestelde bewonerscommissie te laten adviseren.
ter hand neemt. Op die manier wordt voorkomen dat alle
expertise op het gebied van standplaatsenbeleid verdwijnt     Als de toewijzing door een woningcorporatie wordt
en wordt juist bewerkstelligd dat er een band tussen          gedaan, kunnen er nog andere regels van toepassing
huurder en verhuurder kan worden opgebouwd. Maar ook          zijn waar rekening mee moet worden gehouden.
als de woonwagenlocatie wordt beheerd en geëxploiteerd        Corporaties zijn met de herziening van de Woningwet
door een derde namens de gemeente, ontslaat dit de            per 1 juli 2015 verplicht te voldoen aan de regels
gemeente en de beheerder er niet van om de bewoners           voor passend toewijzen voor de huishoudens die
inspraak te geven en met hen te overleggen over zaken         op grond van hun inkomen mogelijk recht zouden
die betrekking hebben op hun woonwagenlocatie en het          hebben op huurtoeslag. Aan huishoudens die op
woonwagenbeleid in het algemeen.                              grond van hun inkomen potentieel recht hebben op
                                                              huurtoeslag, moet een woning worden toegewezen
Het zou een goede zaak zijn als woonwagenbewoners             met een huur tot de aftoppingsgrens die voor het
zelf een huurdersorganisatie oprichten die een rol kan        huishoudenstype geldt. Er zijn twee aftoppingsgrenzen
spelen bij de processen rond de gemeentelijke woonvisie       (voor één en tweepersoonshuishoudens: € 597,30 en
en de prestatieafspraken met woningcorporaties.               voor drie of meerpersoonshuishoudens: €640,1471).
Huurdersorganisaties hebben recht op een                      Gemeenschappelijke noemer is dat zij (mogelijk) recht op
onkostenvergoeding voor intern overleg, scholing, overleg     huursubsidie hebben en om die reden in een goedkope
met de verhuurder en eventueel de inhuur van een              woongelegenheid moeten worden gehuisvest.
deskundige. Gemeenten en woningcorporaties doen er
goed aan de totstandkoming van huurdersorganisaties te        Daarnaast bestaat de zogenoemde ‘staatssteungrens’;
bevorderen.                                                   corporaties moeten 80 procent van de woningen met
                                                              een huur tot €710,68 toewijzen aan huishoudens met een
                                                              inkomen tot €36.798, 10 procent mogen zij toewijzen aan
                                                              een huishouden met een inkomen tot €41.056 en nog
                                                              eens 10 procent mogen zij toewijzen aan een huishouden
                                                              met een hoger inkomen72. Binnen het laatstgenoemde
                                                              percentage van 10% kan een woonwagenhuishouden
                                                              met een hoger inkomen in een woonwagen met een
                                                              huur tot €710,68 kan worden gehuisvest. Dit staat los
                                                              van de mogelijkheid om dergelijke huishoudens een
                                                              standplaats te koop aan te bieden. Omdat het aantal
                                                              standplaatsen binnen het gehele woningbestand
                                                              van de woningcorporatie beperkt is en het aantal
                                                              woonwagenbewoners met een inkomen boven de
                                                              inkomensgrenzen klein is, is deze 10 procent vrije ruimte
                                                              meestal voldoende om ook deze woonwagenbewoners te
                                                              huisvesten overeenkomstig hun woonbehoefte.



                                                              71
                                                                   Prijspeil 2018
                                                              72
                                                                   Prijspeil 2018


                                                                                                   Bouwstenen voor beleid | 23
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>                5.8 Communicatie                                            Het aanwijzen van een of meer contactambtenaren is een
                                                                            goede stap die de contacten over en weer kan bevorderen.
                Het is in dit beleidskader al diverse malen aan de orde     Een duurzame dialoog tussen woonwagenbewoners,
                gekomen: de communicatie tussen de lokale overheid,         woningcorporaties en gemeenten, met inzet van alle
                de woningcorporatie en de woonwagenbewoners is, zoals       kanten, acht het ministerie wenselijk. Dit vraagt om
                voor alle burgers, van bijzonder belang. Een aanpak kan     de bereidheid en inzet van alle partijen: gemeenten,
                worden gestoeld op:                                         woningcorporaties en de woonwagenbewoners zelf.

                • een nadrukkelijke inzet op vertrouwen: ga de dialoog
                  aan en betrek de woonwagenbewoners, net als andere
                  inwoners van de gemeente, bij het beleid dat hun
                  aangaat. Het is aan te bevelen om ruimte te creëren
                  voor actieve, effectieve en constante betrokkenheid van
                  woonwagenbewoners;
                • expliciete aandacht voor de culturele identiteit van de
                  woonwagenbewoner en de daarmee samenhangende
                  woonwens;
                • inzet op een duurzaam beleid. Een beleid dat is
                  gewaarborgd voor een langere periode.




24 | Beleidskader gemeentelijk woonwagen- en standplaatsenbeleid
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>Deze brochure is een uitgave van:

Ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties
Postbus 20011 | 2500 ea Den Haag

Fotograaf: Riesjard Schropp

Juli 2018 | Publicatie-nr. 113803
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>