<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Voorbij Bijplaatsingen

Gedragsinterventies voor het effectief terugdringen van afvalbijplaatsing
                                                        afvalbijplaatsing bij
afvalcontainers




In opdracht van Nederland Schoon,
                          Schoon Agentschap NL en NVRD




September 2010
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Verantwoording

Het bijplaatsingsonderzoek is geïnitieerd vanuit de projectgroep ‘Slim voorkomen en reinigen van
zwerfafval’. In deze projectgroep participeren Stichting Nederland Schoon, de Vereniging voor afval-
                                                                                              afval
en reinigingsmanagement (NVRD
                            NVRD), Agentschap NL en de Vereniging
                                                                ging van Nederlandse Gemeenten
(VNG). Het onderzoek is ondersteund vanuit het impulsprogramma zwerfafval 2007 – 2009 van VNO-
NCW en MKB-Nederland,
               Nederland, de VNG en het ministerie van VROM.

Het project is uitgevoerd door de volgende drie bureaus:
                                                bureaus Dijksterhuis & Van Baaren (d&b), Tabula
Rasa
   sa en IPR Normag. De bureaus d&b
                                 d en Tabula Rasa hebben de interventies ontwikkeld en
uitgevoerd, de monitoringsresultaten geanalyseerd en het onderzoeksrapport opgesteld.
                                                                             opgesteld De
organisatie, het monitoren en het projectmanagement is verzorgd door IPR Normag.



                         Dijksterhuis & van Baaren

                         Dijksterhuis en van Baaren is een adviesbureau gericht op het toepassen van wetenschappelijke kennis
                         over menselijk gedrag in organisaties. Het is opgericht en wordt geleid door Ap Dijksterhuis en Rick van
                         Baaren.


                         Tabula Rasa

                         Tabula Rasa adviseert overheden en organisaties over communicatie en gedragsverandering.
                         Uniek in onze aanpak is dat we ons advies baseren op inzichten uit empirisch sociaal-wetenschappelijk
                                                                                                      sociaal
                         onderzoek, in combinatie met een scherpe probleemanalyse.


                         IPR Normag

                         IPR Normag is een gerenommeerd adviesbureau op het gebied van strategie, beleid en organisatie. Wij
                         opereren voornamelijk in de publieke sector en zijn ons bewust van de maatschappelijke
                         verantwoordelijkheid van onze cliënten.
                                                              n. Ons doel is dan ook optimale dienstverlening met duidelijke
                         meerwaarde.




Dijksterhuis & Van Baaren

Dhr. Prof. dr. R.B. van Baaren                Directeur
Dhr. Drs. J.N. Horstman                       Consultant


Tabula Rasa

Dhr. Dr. L.R. Pol                             Vennoot
Mw. I.C. Smit, MSc, MA                        Consultant


IPR Normag:

Dhr. Drs. Ing. P.M.J. de Bruin                Directeur
Dhr. R.A. Zuyderduyn                          Senior adviseur



                                                                                                                                    2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>Projectgroep Bijplaatsingsonderzoek

Henk Klein Teeseling   Stichting Nederland Schoon

Addie Weenk            Agentschap NL

Bas Peeters            NVRD

Jan Hubers             Omrin

Ronald Zuyderduyn      IPR Normag

Rick van Baaren        Dijksterhuis & Van Baaren

Jorn Horstman          Dijksterhuis & Van Baaren

Bert Pol               Tabula Rasa

Ingeborg Smit          Tabula Rasa



Namens de gehele projectgroep willen wij de gemeenten die deel hebben genomen aan het
onderzoek hartelijk danken voor hun deelname, bijdrage en inzet.

Gemeente               Contactpersoon

Arnhem                 Erik Posthumus

Haarlem                Frank Corvers

Heerenveen             Koos de Wilde

’s Hertogenbosch       Michel de Jong

Leeuwarden             Gjalt Faber

Nijmegen               Fred Aalders

Rotterdam              Maya von Harras

Zoetermeer             Peter Verweij




                                                                                    3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>Inhoud
Verantwoording ............................................................................................................... 2
Projectgroep Bijplaatsingsonderzoek ................................................................................ 3
Samenvatting ................................................................................................................... 6
1     Aanleiding en doel van het onderzoek ........................................................................ 8
    1.1     Probleem: bijplaatsing bij afvalcontainers .............................................................................. 8
    1.2     Oorzaken: vier factoren ........................................................................................................... 8
    1.3     Vraag aan de onderzoeksbureaus: aanpak gedrag ................................................................. 8
    1.4     Methode: deskresearch en veldexperimenten ....................................................................... 9
    1.5     Opzet van het rapport ............................................................................................................. 9
2     Conclusies en aanbevelingen .................................................................................... 11
    2.1     Belangrijkste conclusies......................................................................................................... 11
    2.2     Advies .................................................................................................................................... 15
3     Zes kansrijke gedragsinterventies ............................................................................. 17
    3.1     Psychologische inzichten inzetten voor gedragsverandering ............................................... 17
    3.2     Geselecteerde interventies ................................................................................................... 17
      3.2.1        Interventie 1: De spiegel ............................................................................................... 17
      3.2.2        Interventie 2: De injunctieve norm ............................................................................... 18
      3.2.3        Interventie 3: De descriptieve norm ............................................................................. 20
      3.2.4        Interventie 4: Handhaven en straffen ........................................................................... 22
      3.2.5        Interventie 5: Foot-in-the-door ..................................................................................... 23
      3.2.6        Interventie 6: Schoon houdt schoon ............................................................................. 25
      3.2.7        Controleconditie ............................................................................................................ 25
    3.3     Meetmethode ....................................................................................................................... 26
      3.3.1        Acht gemeenten: Arnhem, Haarlem, Heerenveen, ’s Hertogenbosch, Leeuwarden,
                   Nijmegen, Rotterdam en Zoetermeer ........................................................................... 26
      3.3.2        Meetmethode ............................................................................................................... 26
4     Het bijplaatsingsprobleem: resultaten van de nulmeting .......................................... 28
    4.1     Twee weken nulmeting op 168 locaties ................................................................................ 28
    4.2     Bijplaatsingen gemiddeld bij één op de drie observaties ..................................................... 28
    4.3     Bijplaatsingen gedurende de week: kleine verschillen ......................................................... 31
    4.4     Probleem niet op alle locaties ............................................................................................... 32
    4.5     Werking en vulgraad: 15% volle of defecte containers......................................................... 33


                                                                                                                                                        4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>    4.6    Soort bijplaatsingen: veel bestemd afval .............................................................................. 35
    4.7    Relatie tussen bijplaatsingen en de aanwezigheid van zwerfafval ....................................... 36
5     Effecten en verschillen van de interventies ............................................................... 37
    5.1    Resultaten: vier effectieve interventies: ............................................................................... 37
    5.2    Effecten per conditie: ............................................................................................................ 39
      5.2.1       De spiegel ...................................................................................................................... 39
      5.2.2       De injunctieve norm ...................................................................................................... 40
      5.2.3       De descriptieve norm .................................................................................................... 40
      5.2.4       Handhaven en straffen .................................................................................................. 41
      5.2.5       Foot-in-the-door ............................................................................................................ 42
      5.2.6       Schoon houdt schoon .................................................................................................... 43




                                                                                                                                                    5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>Samenvatting

Vraag aan de onderzoeksbureaus

Stichting Nederland Schoon en Agentschap NL hebben de onderzoeksbureaus Dijksterhuis & van
Baaren en Tabula Rasa gevraagd een aantal interventies te ontwikkelen en te testen om het
bijplaatsen van afval naast en rondom afvalcontainers tegen te gaan. Omdat bijplaatsing primair een
gedragsprobleem is, vinden deze interventies hun grondslag in de sociale psychologie.

IPR Normag is gevraagd het projectmanagement, de communicatie met de deelnemende gemeenten
en de monitoring op zich te nemen.



Methode: deskresearch en veldexperimenten

Dijksterhuis & van Baaren en Tabula Rasa hebben op basis van expertise, deskresearch en
wetenschappelijke literatuur een groslijst opgesteld van kansrijke interventies om bijplaatsing tegen
te gaan. Daaruit zijn door de projectgroep de zes meest belovende en gemakkelijk te realiseren
interventies gekozen. Dat zijn:

    1. Zelfcorrectie door zelfreflectie: “De spiegel”;

    2. Normgedrag: De injunctieve norm (hoe anderen vinden dat het niet moet);

    3. Normgedrag: De descriptieve norm in combinatie met appelleren aan het groepsgevoel (hoe
       anderen uit hun buurt het doen);

    4. Handhaven en straffen: Controleren en beboeten;

    5. Commitment en consistentie: “Foot-in-the-door” (klein verzoek gevolgd door groter
       doelverzoek);

    6. De juiste norm stellen: “Schoon houdt schoon”.

Voorafgaand aan de interventies heeft twee weken een nulmeting plaatsgevonden. Vervolgens zijn in
een tussenweek de interventies geplaatst en uitgevoerd, waarna twee weken een effectmeting werd
gedaan.



Belangrijkste resultaten

In ongeveer één derde van de waarnemingen worden bijplaatsingen bij containerlocaties
geconstateerd. Als er iets bijgeplaatst wordt, dan zijn dit het vaakst kleine hoeveelheden (één tot
drie colli). Grote hoeveelheden bijgeplaatst afval zijn schaars. Er is echter een omvangrijk verschil te
zien tussen bijplaatsingen bij wijkcontainers voor bijvoorbeeld glas, papier, plastic en textiel en
verzamelcontainers voor restafval. Bij restafvalcontainers wordt veel minder vaak en veel kleinere
aantallen afval bijgeplaatst dan bij de wijkcontainers. Binnen dit onderzoek is daarom alleen
ingegaan op het effect van de interventies bij restafvalcontainers. Door de grote verschillen wordt

                                                                                                           6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>aangeraden aanvullend onderzoek in te stellen naar bijgeplaatst afval bij wijkcontainers voor bijv.
glas, papier, plastic en textiel.

Nadat de interventies zijn uitgevoerd is er bij alle zes de interventies een afname te zien in hoe vaak
er wordt bijgeplaatst (de bijplaatsingsfrequentie). Ook de hoeveelheid afval die, in het geval van een
bijplaatsing, er naast wordt gezet is voor vier van de zes interventies lager. De afname in
bijplaatsingen is significant voor interventie 3: De descriptieve norm, interventie 4: Handhaven en
straffen, interventie 5: Foot-in-the-door en interventie 6: Schoon houdt schoon.

Aanbevolen wordt (een combinatie van) de vier interventies in te zetten om bijplaatsing tegen te
gaan. Met name de Foot-in-the-door interventie heeft potentie om ook op lange termijn effectief te
zijn. Om concrete conclusies te kunnen trekken over de bruikbaarheid van de interventies op de
lange termijn is echter nog gedegen aanvullend onderzoek nodig.

Naast het gedragsprobleem, moeten ook de technische en logistieke aspecten niet over het hoofd
worden gezien. In gemiddeld 15% van de observaties werd een defecte of te volle container
aangetroffen. Bij containers die te vol geladen waren of niet goed functioneerden, werd meer en
vaker bijgeplaatst dan bij containers die wel normaal bruikbaar waren. Het is daarom zaak ook zorg
te dragen voor bruikbare containers, om onnodige bijplaatsingen te voorkomen.




                                                                                                      7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>1       Aanleiding en doel van het onderzoek

1.1     Probleem: bijplaatsing bij afvalcontainers

Voor het afvoeren van huishoudelijk afval maken veel burgers gebruik van afvalcontainers, al dan
niet (semi)ondergronds. De meeste burgers ervaren het gemak van deze containers en houden de
omgeving ervan schoon. Toch gebeurt het regelmatig dat mensen afval naast de afvalcontainer
zetten. Dit wordt bijplaatsing genoemd: het plaatsen van afval naast of in de buurt van een
afvalcontainer in plaats van er in. Deze situatie –
containers omringd met afval (zie fig.1) – wordt
door een groot aantal Nederlandse gemeenten als
een probleem ervaren.

Bijplaatsing leidt onder andere tot een rommelige
situatie bij containerlocaties, zorgt voor ergernis
bij burgers (die zich met name op de gemeente
richt), hygiëneproblemen waaronder stank en
ongedierte,meer zwerfafval, extra kosten voor het
opruimen en een onprettige woonomgeving.
Daarnaast trekt afval ander afval aan: zo zorgt
zwerfafval voor een vervuilde omgeving, wat            Fig. 1: Bijplaatsing rondom een
normverlagend werkt en in die zin bijplaatsingen       afvalcontainer
aantrekt.



1.2     Oorzaken: vier factoren

Uit de startnotitie ‘Oorzaken en redenen van bijplaatsing door burgers’ (2009) door Reclaimsystems
in opdracht van Agentschap NL en Stichting Nederland Schoon is veel bekend geworden over de
oorzaken van bijplaatsing. Deze zijn op te delen in vier categorieën: persoonsgebonden factoren,
sociale omgeving, afvallocatie en het inzamelsysteem dat een gemeente hanteert. Het soort afval dat
bijgeplaatst wordt kan opgedeeld worden in transportverpakkingen, afval dat in de container hoort
en overig afval.

Het kost de gemeenten steeds meer geld en moeite het bijgeplaatste afval te verwijderen, terwijl het
ook anders kan. Door te voorkomen dat er afval bij de containers geplaatst wordt blijft de
woonomgeving prettig en schoon.



1.3     Vraag aan de onderzoeksbureaus: aanpak gedrag

Bijplaatsing is primair een gedragsprobleem. Ook als logistiek en technisch alles in orde is (dat wil
zeggen, de containers worden tijdig geleegd en functioneren correct), blijft er bijgeplaatst worden.
Het is daarom zaak het bijplaatsingsgedrag aan te pakken door middel van het beïnvloeden van
gedrag van de gebruiker.

                                                                                                        8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>Met deze reden zijn de onderzoeksbureaus ‘Dijksterhuis & van Baaren’ en ‘Tabula Rasa’ gevraagd een
aantal interventies te ontwikkelen om bijplaatsingsgedrag tegen te gaan. De interventies dienden
eenvoudig toepasbaar te zijn bij bestaande containerlocaties. IPR Normag is daarbij gevraagd het
projectmanagement, de communicatie met de deelnemende gemeenten en de monitoring op zich te
nemen.



1.4    Methode: deskresearch en veldexperimenten

Dijksterhuis & Van Baaren en Tabula Rasa hebben op basis van deskresearch, expertise en
wetenschappelijke literatuur een groslijst gemaakt van kansrijke interventies om afvalbijplaatsing
tegen te gaan. De geselecteerde methoden hebben hun effectiviteit al bewezen in eerdere
(veld)experimenten, waarin duurzaam of sociaal gewenst gedrag centraal stond. In verschillende
natuurlijke situaties is door gebruik te maken van deze methoden succesvol gedrag gestimuleerd en
verbeterd. Uit de opgestelde groslijst zijn, in samenwerking met de projectgroep, de zes meest
kansrijke en praktisch uitvoerbare interventies geselecteerd en getest op hun werking: het tegengaan
van het bijplaatsen van afval. De geteste interventies zijn de volgende:

       1. Zelfcorrectie door zelfreflectie: “De spiegel”;

       2. Normgedrag: De injunctieve norm (hoe anderen vinden dat het niet moet);

       3. Normgedrag: De descriptieve norm in combinatie met appelleren aan het groepsgevoel
          (hoe anderen uit hun buurt het doen);

       4. Handhaven en straffen: Controleren en beboeten;

       5. Commitment en consistentie: “Foot-in-the-door” (klein verzoek gevolgd door groter
          doelverzoek);

       6. De juiste norm stellen: “Schoon houdt schoon”.

In dit onderzoeksproject zijn deze interventies getest in een veldexperiment. Dat wil zeggen dat het
onderzoek naar het effect van de interventies op echte probleemlocaties is uitgevoerd, in acht
gemeenten in Nederland. Om iets te kunnen zeggen over de werking van de interventies is het
belangrijk de hoeveelheid bijgeplaatst afval op de geselecteerde locaties te meten. Daartoe heeft –
voorafgaand aan de plaatsing van de interventies en begeleid door IPR Normag – eerst twee weken
een nulmeting plaatsgevonden. Vervolgens zijn in een tussenweek de interventiematerialen
geplaatst. Daarna werd gedurende twee weken een effectmeting gedaan.




1.5    Opzet van het rapport

Dit rapport beschrijft de resultaten van het onderzoek waarin de gedragseffecten van zes
gedragsinterventies op straat zijn getest. In het eerste hoofdstuk van dit rapport is het
bijplaatsingsprobleem beschreven, zijn de oorzaken ervan benoemd en is het doel duidelijk
geworden: het tegen gaan van bijplaatsing door gedragsverandering. De verschillende interventies

                                                                                                       9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>waarmee we verwachten dat te kunnen bewerkstelligen zijn ook kort benoemd. Een uitgebreidere
beschrijving van deze interventies is te vinden in hoofdstuk 3.

In hoofdstuk 2 volgen de belangrijkste conclusies en aanbevelingen gebaseerd op het uitgevoerde
onderzoek. Hierbij wordt zowel ingegaan op het algemene probleem, de best werkende interventies
als op aanvullend onderzoek dat wordt aanbevolen.

Hoofdstuk 3 gaat verder in op de interventies. De achtergronden en werking van de relevante sociaal
psychologische theorieën worden beschreven alsmede de uiteindelijke toepassing binnen dit project.

Hoofdstuk 4 is een uitgebreide weergave van de resultaten van de nulmeting: de meting nog voordat
de interventies geplaatst werden. Dit hoofdstuk geeft een goed beeld van het bijplaatsingsprobleem.

Hoofdstuk 5 geeft de resultaten van de geteste interventies weer. Hier wordt beschreven welk effect
de verschillende interventies hebben en of ze ook in de praktijk effectief bleken om bijplaatsingsen
tegen te gaan of te verminderen.




                                                                                                  10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>2      Conclusies en aanbevelingen

      In dit hoofdstuk worden de belangrijkste conclusies uit het onderzoek en het daarop
      gebaseerde advies besproken. In hoofdstuk 4 en 5 zijn de resultaten in meer detail uitgewerkt.



2.1    Belangrijkste conclusies



       Gedragsinterventies werken: vermindering van bijplaatsingen door de interventies

           70%
           60%              Bijplaatsingsfrequentie
           50%
           40%
           30%
           20%
           10%                                                            Nulmeting
            0%                                                            Nameting




           * Het effect van de interventie is significant (p< .05)




       •     De geteste gedragsinterventies hebben een effect op het bijplaatsingsgedrag bij
             containerlocaties. De frequentie waarmee afval wordt bijgeplaatst (hoe vaak wordt er
             bijgeplaatst), neemt bij alle interventies af. Dit effect is echter alleen statistisch
             significant bij de interventies ‘De descriptieve norm‘, ‘Handhaven en straffen’ en ‘Foot-
             in-the-door’.

       •     Hetzelfde geldt voor de hoeveelheid bijplaatsingen. Bij vier interventies is, in vergelijking
             met de controlelocaties, een significante afname te zien in het aantal colli dat wordt
             bijgeplaatst. Dit zijn de interventies ‘De descriptieve norm’, ‘Handhaven en straffen’,
             ‘Foot in the door’ en ‘Schoon houdt schoon’.

       •     Het gecombineerde effect (afname in frequentie en hoeveelheid) wordt niet
             gerapporteerd, maar is zelf te berekenen door de twee grafieken met elkaar te
             vermenigvuldigen. Zo ontstaat de gemiddelde bijplaatsing, per container, per dag. Zie
             voor een rekenvoorbeeld hoofdstuk 5: Effecten en verschillen van de interventies. Fout!



                                                                                                        11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>    Bladwijzer niet gedefinieerd.


      6,0
      5,0
                 Hoeveelheid bijplaatsingen (colli)
      4,0
      3,0
      2,0
      1,0
      0,0                                                                 Nulmeting
                                                                          Nameting




      * Het effect van de interventie is significant (p< .05)




Interventie 1: De spiegel – minder bijplaatsingen, maar niet significant

•   De bijplaatsingsfrequentie is door het plaatsen van de spiegel afgenomen, maar er is niet
    genoeg zekerheid om uit te sluiten dat het hier niet om een toevallige schommeling gaat.
    De hoeveelheid bijgeplaatst afval neemt in gelijke mate toe als bij de controleconditie. Er
    kan dus niet gesproken worden van een effect van de spiegel.

•   Een mogelijk verklaring voor het uitblijven van een effect is het feit dat met enkel de
    aanwezigheid van een spiegel de gewenste norm onvoldoende geactiveerd wordt. Het is
    mogelijk dat de gebruikers van de containers deze persoonlijke norm niet hebben,
    waardoor er niets aan hun gedrag verandert. Daarnaast leverde het formaat van de
    spiegels en voorwaarden bij de bevestiging in sommige gevallen problemen op, wat een
    suboptimale plaatsing van de spiegels tot gevolg had.


Interventie 2: Normgedrag: de injunctieve norm: Foto van persoon die het
verkeerde gedrag uitvoert i.c.m. het doelverzoek – geen significante afname van
bijplaatsingen

•   De injunctieve norm, het plaatsen van een foto van een persoon die het verkeerde
    gedrag uitvoerde (afval bijplaatsen) met daar doorheen een rood kruis, gecombineerd
    met de tekst “Zet alstublieft geen afval naast de container. Dat houdt de buurt schoon.”
    heeft geen significant effect op bijplaatsingen. Zowel de frequentie als de hoeveelheid
    bijplaatsingen neemt niet significant af in vergelijking met de controleconditie.



                                                                                            12
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>•   Dit kan mogelijk verklaard worden door het ontwerp en de uitwerking van het bord met
    de foto. Optimaal laat het bord een schone containerlocatie zien waarin één individu
    duidelijk het ongewenste gedrag vertoont. Op de gebruikte foto is het gedrag van deze
    persoon echter tamelijk ambigue, waardoor niet in één oogopslag duidelijk is wat er met
    de foto bedoeld wordt. Een andere uitvoering van deze interventie zou de kracht hiervan
    wellicht kunnen versterken en zo wel invloed kunnen hebben op het bijplaatsgedrag


Interventie 3: Normgedrag: de descriptieve norm: “Help ook mee het hier schoon te
houden: vrijwel alle mensen uit deze buurt zetten geen afval naast de container” -
sterke vermindering bijplaatsingen

•   Het plaatsen van een bord bij een afvallocatie met daarop de tekst “Help ook mee het
    hier schoon te houden: vrijwel alle mensen uit deze buurt zetten geen afval naast de
    container.” heeft een sterk effect op bijplaatsingen. Er wordt niet alleen minder vaak
    bijgeplaatst, er worden ook kleinere hoeveelheden afval naast containers geplaatst nadat
    een bord met de sociale norm erbij bevestigd is.



Interventie 4: Handhaven en straffen: bord i.c.m. toezicht - sterke vermindering
bijplaatsingen

•   Door zichtbaar vaker toezicht te houden op containerlocaties en (dreigen) de vervuiler
    een boete te geven, neemt het aantal bijplaatsingen significant af. De maatregel werd
    aangekondigd op de containerlocaties door middel van een bord met daarop de tekst:
    “Plaats geen afval naast de container: dat kan u geld kosten. Er zijn reeds X bewoners
    beboet”. Tijdens het onderzoek zijn slecht bij twee van de acht gemeenten ook
    daadwerkelijk boetes uitgeschreven. Alleen de dreiging van boetes en het (zichtbaar)
    controleren lijkt dus al voldoende om bijplaatsingen te verminderen.



Interventie 5: Commitment en consistentie: “Foot-in-the-door” (klein verzoek
gevolgd door groter doelverzoek) - sterke afname bijplaatsingen

•   Door mensen eerst een klein verzoek te doen, gevolgd door een groter (doel)verzoek via
    een bord, neemt de bijplaatsingsfrequentie en -hoeveelheid significant af.

•   Door mensen openlijk blijk te laten geven voorstander te zijn van het netjes houden van
    hun wijk, zijn ze bij een verzoek in de toekomst meer geneigd daar gehoor aan te geven
    en hun afval in de container te plaatsen.




                                                                                             13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>•   In dit experiment bestond het kleine verzoek uit het accepteren van een sticker en het
    openlijk aangeven voor een schone buurt te zijn. Het grote verzoek stond op een bord bij
    de afvalplaats: “Voor een schone buurt. Zet geen afval naast de container”. Tijdens de
    wervingsronde waren veel bewoners erg positief over de actie en bijna iedereen
    verleende zijn of haar medewerking.


Interventie 6: Schoon houdt schoon: sterke vermindering bijplaatsingen

•   Het regelmatig schoonmaken van de containerlocaties en het frequenter legen van de
    afvalcontainers zorgt voor een schonere containerlocatie, waardoor de hoeveelheid afval
    dat erbij geplaatst wordt significant afneemt.



Tijdens de nulmeting gemiddeld bij één op de drie observaties een bijplaatsing.

•   Tijdens de nulmeting werd er bij ongeveer één derde van de observaties een bijplaatsing
    geconstateerd.

•   In 66% van de bijplaatsingen werd er slechts één tot drie colli bijgeplaatst. Grote
    hoeveelheden van 10 of meer colli waren schaars (8%).



Niet overal zijn bijplaatsingen een probleem

•   Op één derde van de deelnemende locaties werd gedurende de nulmeting geen enkele,
    of slechts een incidentele bijplaatsing aangetroffen. Bij de meeste containerlocaties
    (39%) werd soms (één tot drie dagen per week) iets bijgeplaatst. Echte probleemlocaties,
    waar bijna dagelijks afval naast gezet wordt waren er maar heel weinig (4%)


Groot verschil tussen restafvalcontainers en wijkcontainers voor bijv. glas, papier,
plastic en textiel

•   Bij wijkcontainers voor bijvoorbeeld glas, papier, plastic en textiel wordt veel vaker en
    veel meer afval bijgeplaatst dan bij restafvalcontainers. Bovendien is het soort afval dat
    erbij geplaatst wordt verschillend. Waar bij restafvalcontainers vaak afval bijgeplaatst
    wordt dat in de container past en er ook in hoort, bestaan de meeste bijplaatsingen bij
    wijkcontainers uit afval dat niet voor de container bestemd is.




                                                                                             14
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>      Bijplaatsingen zijn een gedragsprobleem, maar ook de techniek en logistiek zijn
      belangrijk

      •   Als containers goed functioneren en niet vol zijn, wordt er toch nog afval bijgeplaatst.
          Bijplaatsingen zijn dus voor een deel een gedragsprobleem. Toch zijn er ook containers
          die wél (over)vol geladen of defect waren. Tijdens 15% van de waarnemingen werd een
          defecte of (over)vol geladen container aangetroffen. Hierdoor werd het gebruikers van
          de container moeilijker gemaakt afval goed aan te bieden. De frequentie en de
          hoeveelheid bijplaatsingen waren bij containers die (over)vol geladen of defect waren
          dan ook hoger dan bij normaal bruikbare en werkende containers.




2.2   Advies

      Inzet interventies

          •    Uit dit onderzoek blijkt dat gedragsinterventies ingezet kunnen worden om
               bijplaatsingen bij afvalcontainers tegen te gaan. Het plaatsen van borden met daarop
               een boodschap op containerlocaties, alsmede het persoonlijk betrekken van mensen
               heeft effect op hun gedrag.

          •    De interventies ‘De descriptieve norm’, ‘Foot-in-the-door’, ‘Handhaven en straffen’
               en ‘Schoon houdt schoon’ zorgen allen voor een significante vermindering van
               bijplaatsingen op de containerlocaties. Wij adviseren daarom de vier interventies in
               te zetten om bijplaatsingen tegen te gaan. Indien gewenst kunnen de verschillende
               interventies ook gecombineerd worden.

          •    Met name de Foot-in-the-door interventie heeft de potentie ook op lange termijn
               effectief te blijven. Met het eigen goede gedrag van de bewoners, verandert ook hun
               attitude ten opzichte van bijplaatsingen mee, waardoor de kans groot is dat hun
               gedrag langdurig veranderd blijft. De lange termijneffecten dienen echter nog goed
               onderzocht te worden voordat hier een conclusie uit kan worden getrokken.



      Ook techniek en logistiek optimaliseren

          •    Naast de gedragsaspecten van bijplaatsingen, werden ook logistieke en technische
               problemen geconstateerd. Het advies is daarom zorg te dragen voor bruikbare
               containers: defecte containers moeten snel gerepareerd worden en volle containers
               dienen zo snel mogelijk te worden geleegd, om eventuele extra bijplaatsingen te
               voorkomen.




                                                                                                  15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>Wijkcontainers voor bijv. glas, papier, plastic en textiel

   •   Bijplaatsingen bij wijkcontainers voor bijv. glas, papier, plastic en textiel lijken erg te
       verschillen van bijplaatsingen bij restafvalcontainers. In het huidige onderzoek waren
       onvoldoende gegevens beschikbaar om de werking van de interventies bij deze soort
       containers apart te behandelen. Daarom wordt aangeraden aanvullend onderzoek te
       doen naar bijplaatsingen bij containers anders dan verzamelcontainers voor
       restafval.



Meten van langetermijneffecten

   •   Op basis van het huidige onderzoek zijn nog geen conclusies te trekken over
       langetermijneffecten van de interventies. We adviseren de effecten daarom ook na
       een langere periode te meten, om zo de bruikbaarheid van de interventies nog beter
       in kaart te kunnen brengen.




                                                                                               16
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>3         Zes kansrijke gedragsinterventies

3.1       Psychologische inzichten inzetten voor gedragsverandering

Het bijplaatsingsonderzoek richt zich op bestrijding en preventie van bijplaatsingen bij
containerlocaties. Door gebruik te maken van relevante wetenschappelijke literatuur en moderne
psychologische kennis op het gebied van gedragsverandering is een aantal psychologische principes
geselecteerd dat ingezet kan worden om bijplaatsgedrag tegen te gaan.

Om de bijplaatsingsproblematiek aan te pakken zullen de gedragsinterventies primair gericht moeten
zijn op burgers die gebruik maken van afvalcontainers in Nederland. Het doel is om
bijplaatsingsgedrag tegen te gaan, wat zich uit in geen of minder afval naast afvalcontainers.



3.2       Geselecteerde interventies

De volgende zes interventiemethoden zijn geselecteerd als kansrijk en uitvoerbaar:

      1. Zelfcorrectie door zelfreflectie: “De spiegel”;

      2. Normgedrag: De injunctieve norm (hoe anderen vinden dat het niet moet);

      3. Normgedrag: De descriptieve norm in combinatie met appelleren aan het groepsgevoel (hoe
         anderen uit hun buurt het doen);

      4. Handhaven en straffen: Controleren en beboeten;

      5. Commitment en consistentie: “Foot-in-the-door” (klein verzoek gevolgd door groter
         doelverzoek);

      6. De juiste norm stellen: “Schoon houdt schoon”.



      3.2.1       Interventie 1: De spiegel


Achtergrond

De interventie zelfcorrectie door zelfreflectie werkt als volgt: als we geconfronteerd worden met ons
eigen gedrag, dan zijn we meer geneigd sociaal wenselijk gedrag te vertonen. Onze persoonlijke
normen worden geactiveerd, waardoor we meer geneigd zijn hiernaar te handelen.

Uit wetenschappelijk onderzoek is bekend dat mensen meer geneigd zijn zich aan sociale normen te
houden, als het gedrag persoonlijk gemaakt wordt. Door mensen naar zichzelf te laten kijken vanuit
hun eigen perspectief, gebeurt dit. Men ziet zichzelf nu eenmaal niet graag als iemand die de normen
aan zijn of haar laars lapt, waardoor het moeilijker wordt om sociaal ongewenst gedrag te vertonen.

Het positieve effect hiervan is door meerdere veldexperimenten aangetoond. In verschillende
onderzoeken werd gedrag persoonlijk gemaakt door mensen een naambordje te laten dragen, een

                                                                                                   17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>camera op te hangen of door de eigen reflectie te laten zien in een spiegel. Dit zorgde er o.a. voor dat
men minder afval op straat gooide, niet meer snoep pakte dan was afgesproken en netjes voor een
drankje betaalde. Het effect hiervan was het grootst als men zichzelf ook daadwerkelijk kon zien,
bijvoorbeeld via een spiegel.

Een in Eindhoven uitgevoerd onderzoek bevestigt dit. Een spiegel gemonteerd bij een vuilnisbak
zorgde ervoor dat men vaker een eerder uitgedeelde flyer in de vuilnisbak gooide of mee naar huis
nam (i.p.v. deze op de grond te gooien), dan bij vuilnisbakken waar geen spiegel bij stond.



Toepassing:

Het plaatsen van een spiegel bij een afvalcontainer, op zo’n manier dat mensen zichzelf daarin
gereflecteerd zien als zij het afval komen aanbieden (zie fig.2).




 Fig.2: Interventie 1: De spiegel - Locatie ‘s Hertogenbosch.




    3.2.2       Interventie 2: De injunctieve norm


Achtergrond

Sociale normen zijn onder andere opgedeeld in descriptieve en injunctieve normen. Descriptieve
normen beschrijven ons daadwerkelijk handelen, terwijl injunctieve normen aangeven in hoeverre
onze gedragingen door anderen goedgekeurd worden of niet.


                                                                                                     18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>Injunctieve normen betreffen regels over wat maatschappelijk verwacht, geaccepteerd en
getolereerd wordt. Hierbij kun je denken aan het wachten voor een rood stoplicht of het geven van
een fooi, maar ook het schoonhouden van de buurt. Meestal wordt het normatieve gedrag beloond
en het niet-normatieve gedrag bestraft. In hoeverre deze norm mensen aanzet om dit gedrag ook te
vertonen is afhankelijk van de mate waarin de norm bij hen aanwezig is. Het normtype dat op een
bepaald moment actief is, bepaalt het gedrag van mensen in de gegeven situatie. Door de injunctieve
norm (‘Hoe de meeste mensen niet willen dat het gebeurt’) actief te maken op het moment dat het
gedrag ook plaatsvindt (bv “Hier niet roken”), zal men zich eerder aan die norm houden en minder
ongewenst gedrag laten zien.

Een experiment in het ‘petrified forest’ in Arizona (USA) heeft dit ook aangetoond. In dit petrified
forest worden veel stukjes versteend hout die langs de paden liggen meegenomen. Met een
experiment werd getest wat de meest effectieve boodschap is om dit tegen te gaan. Het meest
effectief bleek een bord, met de tekst “Please don’t remove the petrified wood from the park”, in
combinatie met een plaatje van een enkeling die dit verkeerde gedrag toch uitvoert. De norm werd
hier saillant gemaakt doordat bij de overtreder een zwarte balk over zijn ogen was geplaatst, zoals bij
een misdadiger in de krant.



Toepassing

Een bord plaatsen met daarop de tekst “Zet alstublieft geen afval naast de container. Dat houdt de
buurt schoon.” met een foto van een persoon die het verkeerde gedrag uitvoert en daardoor heen
een rood kruis dat fungeert als verbodsteken (zie fig.3 en fig.4).




 Fig.3: Interventie 2: De injunctieve norm – Locatie ’s Hertogenbosch.



                                                                                                     19
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>  Fig.4: De injunctieve norm geplaatst bij een afvallocatie – Locatie Arnhem.




    3.2.3       Interventie 3: De descriptieve norm


Achtergrond

Naast de injunctieve norm is er de descriptieve norm. Descriptieve normen zijn een beschrijving van
gedrag: wat doet men gewoonlijk in een bepaalde situatie. Descriptieve normen beschrijven welk
gedrag normaal is. Mensen handelen hier automatisch naar omdat ze van nature geneigd zijn te
doen wat de meeste mensen doen. Iedereen houdt er doorgaans niet van het buitenbeentje zijn dat
‘anders’ is. Dit is een onbewust proces dat op veel gedrag van toepassing is.


Om te bepalen wat het juiste gedrag is in een situatie kijkt men automatisch naar wat anderen doen.
Als iedereen bij de aankomst van een trein keurig op het perron staat te wachten tot de passagiers
zijn uitgestapt, is de kans groot dat mensen die net komen aanlopen ook op hun beurt wachten. De
impliciete vuistregel is: als veel andere mensen het doen, dan zal het wel goed zijn. De kracht hiervan
wordt nog eens versterkt als deze anderen gelijkend zijn aan jezelf.



                                                                                                    20
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>Dit principe van de descriptieve norm kan goed gebruikt worden om gewenst gedrag te stimuleren.
Een bekend voorbeeld hiervan is een experiment waarin hotelgasten ertoe overgehaald werden hun
handdoek twee dagen, in plaats van één dag te gebruiken (en hiermee het milieu te ontlasten). Een
verzoek waarin werd vermeld dat 70% van de hotelgasten dit ook doet, bleek veel effectiever dan
het verzoek an sich. De best werkende boodschap benadrukte ook de gelijkheid tussen de hotelgast
en de anderen: de boodschap dat 70% van de mensen uit dezelfde kamer meededen bleek verreweg
het meest effectief.



Toepassing

Bijplaatsgedrag kan in de hand gewerkt of versterkt worden door sociale bewijskracht en
conformisme, maar ze bieden ook handvaten voor oplossingen. Zo kan het zijn dat als mensen
bijgeplaatst afval zien staan, dit als de norm zullen zien en vervolgens ook het eigen afval bijplaatsen;
‘als iedereen bijplaatst zal dat wel normaal zijn’. Door een sociale norm te benadrukken die juist het
goede gedrag benadrukt, het netjes deponeren van afval in de daarvoor bestemde container, kan de
sociale bewijskracht ook een techniek zijn om mensen te conformeren aan het gewenste gedrag.


Door te communiceren dat veel anderen die op hen lijken het goede gedrag vertonen zullen mensen
het moeilijk vinden om afval bij te plaatsen. Dit kan door het plaatsen van een bord met daarop de
boodschap: “Help ook mee het hier schoon te houden: vrijwel alle mensen uit deze buurt zetten geen
afval naast de container” (zie fig.5 en fig.6).




  Fig.5: Interventie 3: De descriptieve norm




                                                                                                      21
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>   Fig.6: Interventie 3: De descriptieve norm – Locatie ‘s Hertogenbosch.




   3.2.4       Interventie 4: Handhaven en straffen


Achtergrond

Mensen zijn meer gemotiveerd zich aan de
regels te houden als ze het idee hebben dat
de pakkans groot is.

Bij verschillende soorten delinquent gedrag
zijn het niet zo zeer de gevolgen voor de
omgeving die het gedrag beïnvloeden,
maar vooral de gevolgen voor de eigen
persoon. Als de kans klein is dat er
consequenties zitten aan het verkeerde
gedrag (pakkans klein), is men meer
geneigd dat gedrag uit te voeren. Niet
rijden met drank op gebeurt vooral als de
kans om gepakt en gestraft te worden als
groot ervaren wordt. Men is veel minder
bezig met de potentiële gevaren voor
anderen (al zal men dit niet zo snel
toegeven).



                                               Fig.7: Interventie 4: Handhaven en straffen –
                                               Locatie Arnhem.


                                                                                               22
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>Toepassing

Door de pakkans gevoelsmatig te vergroten en boetes uit te delen, zal men meer geneigd zijn het
afval gewoon te plaatsen zoals het hoort. Hetzelfde geldt voor bijplaatsgedrag: als het verkeerde
gedrag geen consequenties heeft is men minder snel geneigd zich aan de regels te houden.

Dit is toegepast door verkeerd geplaatst afval steekproefsgewijs en zo veel mogelijk zichtbaar te
doorzoeken op adresgegevens en vervolgens de overtreder een boete geven. Deze maatregelen zijn
aangekondigd door middel van een bord op de containerlocatie met daarop de tekst: “Plaats geen
afval naast de container: dat kan u geld kosten. Er zijn reeds X bewoners beboet” (zie fig. 7).
Gedurende het experiment is via stickers bij de containerlocaties aangegeven hoeveel mensen er al
een boete hebben gekregen.




    3.2.5       Interventie 5: Foot-in-the-door


Achtergrond

Door mensen eerst een klein verzoek te doen waardoor ze zich committeren aan het gewenste
gedrag, zullen ze later meer geneigd zijn in lijn met dit eerdere commitment te handelen.

Mensen willen graag consistent zijn en in lijn handelen met hun eigen overtuigingen en gedrag uit
het verleden. Op deze manier worden ze door anderen en zichzelf als betrouwbaar en consistent
gezien (wie wil er immers omgaan met iemand die A zegt, maar later B doet?)

Door mensen eerst ‘ja’ te laten zeggen op een klein verzoek, waardoor men zichzelf als een
behulpzame of maatschappelijk bewuste burger gaat zien, zal men later conform daaraan gaan
handelen en eerder geneigd zijn aan een groter verzoek gehoor te geven.

Een voorbeeld van de ‘Foot-in-the-door’ techniek laat zien dat deze erg effectief kan zijn.
Huiseigenaren in California kregen het verzoek om een groot bord in hun tuin te zetten, waardoor
hun huis bijna niet meer zichtbaar was vanaf de weg. Op het bord zou met grote letters komen te
staan: ‘ DRIVE CAREFULLY’. Slechts 17 procent van de ondervraagden stemde toe met het verzoek.
Een andere groep huiseigenaren kreeg echter twee weken voor het grote verzoek een vrijwilliger op
bezoek, die hen vroeg of zij bereid waren een sticker van vijf centimeter op hun raam te plakken. Op
de kleine sticker stond de tekst: ‘be a safe driver’. Omdat dit een vrij klein verzoek was, ging bijna
iedereen hiermee akkoord en plakte de sticker op. Toen hen echter twee weken later het grote
verzoek werd gedaan, stemde verbazingwekkend genoeg 76% van de huiseigenaren in met het grote
verzoek om een bord in hun tuin te plaatsen. Door het accepteren van het eerste verzoek ging men
zichzelf zien als iemand die ‘safe driving’ belangrijk vindt en dit aan anderen mee wil geven. Het zou
niet kloppen met het eerdere gedrag als het grote bord geweigerd zou worden. Niet veel mensen
deden dit dan ook.




                                                                                                    23
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>Toepassing

Door mensen openlijk blijk te laten geven voorstander te zijn van
het netjes houden van hun wijk, zullen ze bij een verzoek dat wat
later gedaan wordt, meer geneigd zijn daar gehoor aan te geven.
In deze situatie gaat het grote verzoek om afval op de juiste
manier te plaatsen (in de containers). Mensen zullen door hun
eerder toezegging meer weerstand voelen als ze toch afval willen
bijplaatsen. Dit is in lijn met hun eerdere commitment.

Dit principe is toegepast door bij mensen langs de deur te gaan
met een sticker met daarop de tekst “Voor een schone buurt”
                                                                      Fig.8: Interventie 5: sticker
(fig.8) en het verzoek deze zichtbaar op te plakken (op deurpost,
                                                                      “Voor een schone buurt”
raam, auto, enz.). Daarnaast werd hun adres in hun bijzijn
aangekruist op een lijst, zodat hun commitment extra openbaar
was. Later werd het grote verzoek gedaan in de vorm van de tekst op een bord bij een
afvalcontainer: “Voor een schone buurt. Zet geen afval naast de container” om mensen te verzoeken
hun afval in de container te plaatsen en niet er naast (fig. 9).




  Fig.9: Interventie 5: Foot-in-the-door – Locatie ‘s Hertogenbosch.




                                                                                                 24
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>    3.2.6       Interventie 6: Schoon houdt schoon


Achtergrond

Onderzoek naar normgedrag laat zien dat mensen gedrag van elkaar afkijken. In verschillende studies
komt naar voren dat het makkelijker is om papier op straat te gooien als er al veel troep ligt, dan
wanneer het schoon is. Dit geldt niet alleen voor kleine vergrijpen: er wordt zelfs eerder gestolen als
de norm laat zien is dat mensen zich niet aan de regels houden. Uit de experimenten kan worden
geconcludeerd dat in een schone omgeving veel minder afval op de grond gegooid wordt dan in een
omgeving waar anderen het al wel gedaan hebben. Met andere woorden: het is erg belangrijk dat
mensen zien dat het niet normaal is om afval neer te gooien of op straat te zetten.



Toepassing

Het is makkelijker afval bij te plaatsen op een plek waar anderen al afval bijgeplaatst hebben. Deze
verkeerde norm wordt dan overgenomen. Door te zorgen dat er geen afval bij de containers ligt
(schoon houden dus), zullen mensen minder geneigd zijn van de norm af te wijken.

De gekozen containerlocaties zijn daarom dus schoon gehouden door:

    •   De omgeving rondom de containers schoon te maken
    •   De containers zelf grondig te reinigen
    •   Straatwerk rondom de containers te fatsoeneren
    •   De kunststof vloerplaat bij de containers te vervangen door een metalen exemplaar

Tijdens de interventieweken zijn tevens één of meerdere van de volgende maatregelen genomen:

    •   De containers zijn vaker (waar mogelijk dagelijks) geleegd
    •   Het grofvuil is vaker weggehaald
    •   De containers en hun omgeving zijn meerdere malen in de week geschrobd en geveegd




    3.2.7       Controleconditie


Naast de zes interventies is er een controleconditie toegevoegd. Bij deze containerlocaties is niets
veranderd aan de situatie, er is enkel gemeten. Op deze manier kan vastgesteld worden of de
verschillen die ontstaan voor en na de interventies ook daadwerkelijk zijn veroorzaakt door de
interventies en niet door andere factoren. Een voorbeeld van een locatie die dient als
controleconditie is weergegeven in figuur 10.




                                                                                                       25
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>  Fig.10: Controleconditie – Locatie ‘s Hertogenbosch.




3.3       Meetmethode



      3.3.1      Acht gemeenten: Arnhem, Haarlem, Heerenveen, ’s Hertogenbosch,
                 Leeuwarden, Nijmegen, Rotterdam en Zoetermeer


Om het effect van de interventies op het gedrag van omwonenden van containerlocaties te
onderzoeken hebben we in acht gemeenten - te weten Arnhem, Haarlem, Heerenveen, ’s
Hertogenbosch, Leeuwarden, Nijmegen, Rotterdam en Zoetermeer - per gemeente 21
containerlocaties geselecteerd.



      3.3.2      Meetmethode

      •   Per gemeente zijn alle zes de interventies uitgevoerd, met daarnaast in elke gemeente een
          controleconditie. Iedere interventie is per gemeente op drie containerlocaties toegepast. In
          totaal waren er 168 meetlocaties.




                                                                                                     26
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>•   Het registreren van het bijgeplaatste afval is uitgevoerd door één of meerdere medewerkers
    van de gemeenten die op vaste tijden de containerlocaties hebben bezocht. De precieze
    meetmethode en benodigde inzet is samen met de deelnemende gemeenten afgestemd en
    op maat bepaald.

•   Op elk meetmoment werd op de containerlocaties het aantal bijplaatsingen en de soort
    bijplaatsing (bijv. bestemd of onbestemd) genoteerd. Daarnaast is de eventuele
    aanwezigheid van zwerfvuil (fijn en grof) bijgehouden en ingeschaald volgens de
    zwerfvuilschaal lopend van zeer schoon tot zeer vuil. Ten slotte werd ook de werking en
    vulgraad van elke container vastgesteld.

•   In de meeste gemeenten zijn de containers van maandag tot en met vrijdag elke dag
    geschouwd. Alleen in Nijmegen werd maar op vier dagen waargenomen: op maandag werd
    er niet gecontroleerd. In Haarlem en Zoetermeer werd daarnaast ook de zaterdag
    geschouwd en in Heerenveen en Leeuwarden werden alle zeven dagen van de week de
    containerlocaties bezocht.

•   Bij elke containerlocatie is twee weken lang een voormeting (nulmeting) uitgevoerd volgens
    de hierboven beschreven methode. In de daarop volgende week zijn de interventies
    geplaatst en/of uitgevoerd, waarna nog twee weken van nameten (interventierondes) heeft
    plaatsgevonden, waarbij nauwkeurig werd geregistreerd hoeveel afval er was bijgeplaatst in
    de veranderde situatie.




                                                                                              27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>4       Het bijplaatsingsprobleem: resultaten van de nulmeting



4.1     Twee weken nulmeting op 168 locaties



Tijdens de nulmeting is gedurende twee weken het aantal bijplaatsingen bij alle 168 geselecteerde
locaties gemeten. In dit eerste hoofdstuk van de resultatensectie worden de volgende vragen
behandeld:

        •    Hoeveel wordt er al bijgeplaatst?
                                                                                       Colli
        •    Op welke dagen wordt het vaakst en het meest
             bijgeplaatst?                                                     Colli is een eenheid
        •    Wat voor soort afval wordt er bijgeplaatst?                       voor afval en geeft
        •    Wat is het verband tussen de bruikbaarheid van                    één tilbare eenheid
             containers (vulgraad en werking) en                                       aan.
             afvalbijplaatsingen?
        •    Wat is het verband tussen de aanwezigheid van
             zwerfafval en bijplaatsingen?

Bij de resultaten is steeds eerst gekeken naar de frequentie van bijplaatsingen. Was er tijdens de
observatie een bijplaatsing ja of nee? Dit is uitgedrukt in procenten: in hoeveel procent van de
waarnemingen is er een bijplaatsing geconstateerd? Vervolgens zijn deze observaties apart genomen
en is er gekeken naar de hoeveelheid bijplaatsingen: als er bijgeplaatst is, hoeveel colli is er dan
bijgeplaatst?



4.2     Bijplaatsingen gemiddeld bij één op de drie observaties



Gemiddeld is er in 37,6% van de observatiemomenten, één of meerdere bijplaatsingen
geconstateerd (zie tabel 1). Dit betekent dat in 62,4% van de waarnemingen er geen afval naast
containers werd aangetroffen. De frequentie van bijplaatsingen verschilt significant per gemeente
(H(7) = 195.48, p=.000). In Heerenveen werd het minst vaak bijgeplaatst (17,3%) en in Nijmegen
stond er het vaakst iets naast of bij een container (66,1%) .

Als er op een containerlocatie is bijgeplaatst, is te zien dat er gemiddeld 3,3 colli bij gezet is. Ook de
hoeveelheid colli die bijgeplaatst worden, is niet in elke gemeente hetzelfde (H(7) = 220.94, p=.000).
In Rotterdam wordt gemiddeld het minste afval erbij gezet (1,3 colli per bijplaatsing), tegenover 4,4
colli in Nijmegen.

Dit samen zorgt ervoor dat er bij alle gemeten containers ( 21 per gemeente), gemiddeld 216,4 colli
per dag bijgeplaatst wordt. Het aandeel van Rotterdam is hierbij het kleinst (6,4 colli) en van


                                                                                                        28
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>Nijmegen verreweg het grootst (61,5 colli). Hier dient bij worden opgemerkt dat in Nijmegen
voornamelijk wijkcontainers voor glas- en textiel gemeten werden en in de overige gemeenten met
name restafvalcontainers.

Tabel 1: Bijplaatsingsfrequentie en –hoeveelheid per gemeente tijdens de nulmeting

                     Bijplaatsing-       Totaal         Gemiddelde
                      frequentie     bijplaatsingen     bijplaatsing
                                     per dag (colli)       (colli)
Arnhem                  44,8%              24,3              2,6
Haarlem                 20,6%              11,9              2,8
Heerenveen              17,3%              10,9              3,0
`s Hertogenbosch        33,3%              29,7              4,2
Leeuwarden              56,5%              43,5              3,7
Nijmegen*               66,1%              61,5              4,4
Rotterdam               22,9%              6,4               1,3
Zoetermeer              46,8%              28,2              2,9
Totaal                  37,6%             216,4              3,3

* betreft voornamelijk wijkcontainers voor glas, papier, plastic of textiel



Figuur 11 laat de verdeling van de hoeveelheid bijplaatsingen zien. Als er bij een container
bijgeplaatst is, gaat het in de meeste gevallen om een bijplaatsing van één, twee of drie colli (66%
van de bijplaatsingen). Bijplaatsingen van vier, vijf of zes colli komen in 17% van de gevallen voor.
Grotere bijplaatsingen zijn al een stuk schaarser: in 9% worden er 7 tot 10 bijplaatsingen
geconstateerd en meer dan tien bijplaatsingen zijn slechts in 8% van de gevallen aangetroffen. Dit
geeft aan dat een bijplaatsing over het algemeen bestaat uit een aantal colli. Grotere bijplaatsingen
zijn er wel, maar worden in een veel kleinere veelvuldigheid aangetroffen.




                                                                                                    29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>                  Hoeveelheid colli bijgeplaatst
  70%         66%

  60%

  50%

  40%

  30%                                                                   Bijplaatsingen
                            17%
  20%
                                          9%            8%
  10%

   0%
           1 - 3 colli   4 - 6 colli   7 -10 colli    >10 colli


  Figuur 11: Verdeling van het aantal colli dat per bijplaatsing werd
  aangetroffen




Wanneer er onderscheid wordt gemaakt tussen restafvalcontainers en wijkcontainers voor glas,
papier, plastic of textiel (in Nijmegen en enkele locaties in andere gemeenten), is er een groot
verschil te zien in de frequentie en de hoeveelheid bijplaatsingen tussen deze soorten containers (zie
figuur 12).

Er wordt veel vaker afval bijgeplaatst bij wijkcontainers voor glas, papier, plastic of textiel dan bij
restafvalcontainers (62% tegenover 33% van de waarnemingen). Daarnaast wordt er niet alleen
vaker, maar ook meer afval bij deze containers gezet, dan bij restafvalcontainers. Waar bij
restafvalcontainers gemiddeld 2,8 colli wordt bijgeplaatst, is dit bij wijkcontainers voor glas, papier of
textiel gemiddeld zelfs 4.2 colli. Het is daarom van belang deze containers apart van de
restafvalcontainers te behandelen.

Een interessante observatie was het feit dat de aanwezigheid van een restafvalbak of -container het
aantal extra bijplaatsingen rondom wijkcontainers lijkt te beperken. Het aantal bijplaatsingen bij
wijkcontainers voor glas, papier, plastic of textiel was veel lager als in de buurt van deze containers
ook een plek was om restafval te deponeren. Dit was enkel een observatie op een aantal
containerlocaties, waardoor de invloed hiervan niet wetenschappelijk aangetoond kan worden.
Desondanks geeft het een interessante kijk op deze soort containers, wat de moeite waard is om
verder te onderzoeken.




                                                                                                       30
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>  70%                                     4,5          4,2
                62%
                                          4,0
  60%
                                          3,5
  50%
                                          3,0                  2,8
  40%                                     2,5                                   Wijkcontainers
                        33%
                                                                                bv. Glas, opk,
  30%                                     2,0                                   pva of textiel
                                          1,5                                   Restafval-
  20%                                                                           containers
                                          1,0
  10%
                                          0,5
   0%                                     0,0
           Bijplaatsingsfrequentie               Gemiddelde bijplaatsing


 Figuur 12: Verschil in bijplaatsingsfrequentie en –hoeveelheid tussen wijkcontainers (bijv.
 glas, papier, plastic of textiel) en restafvalcontainers.




4.3     Bijplaatsingen gedurende de week: kleine verschillen



Op maandag werden gemiddeld het vaakst bijplaatsingen aangetroffen (43%) (zie tabel 2). Op de
locaties waar bijgeplaatst wordt was de hoeveelheid bijplaatsingen op de maandag het hoogst:
gemiddeld 3,2 colli. Op woensdag werden het minst frequent bijplaatsingen geobserveerd (33%).
Tevens was de hoeveelheid bijplaatsingen op die dag het laagste van de week, met gemiddeld 2,6
colli per container. De verschillen in de frequentie van, en het aantal bijplaatsingen tussen de dagen
van de week zijn echter niet significant (respectievelijk: H(6) = 8.697, p=.191 en H(6) = 3.249, p=.78).
De gevonden fluctuaties kunnen dus ook slechts toe te schrijven zijn aan toeval. Belangrijk hierbij is
op te merken dat er op zaterdag en zondag veel minder containers zijn waargenomen dan op de
overige dagen. Dit komt doordat slechts vier gemeenten op zaterdag (Haarlem, Zoetermeer,
Heerenveen en Leeuwarden) en twee gemeenten op zondag (Heerenveen en Leeuwarden) de
containerlocaties controleerden. De resultaten in het weekend zijn dus niet representatief voor het
hele onderzoek, maar enkel voor die specifieke gemeenten. Tevens zorgt het feit dat maar weinig
gemeenten in het weekend waarnamen ervoor dat de bijplaatsingen in het weekend nu pas op
maandag ontdekt werden, wat mogelijk het hoge aantal bijplaatsingen op maandag verklaart.




                                                                                                      31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>Tabel 2: Overzicht van de bijplaatsingsfrequentie en gemiddelde hoeveel, per dag in de week.


                           Maandag       Dinsdag     Woensdag Donderdag          Vrijdag   Zaterdag        Zondag

      Bijplaatsing-
       frequentie
                             43%          40%          33%          35%              39%       35%          36%

     Gemiddelde
  bijplaatsing (colli)
                              3,2          2,8         2,6           3               2,6       2,9          2,6

    Totaal aantal
  waarnemingen (N)
                              294         325          336          336              315       168           95




4.4        Probleem niet op alle locaties



                Bijplaatsingsfrequentie per week
  80%

  70%

  60%

  50%
                              39%                                         Locaties
  40%           33%
  30%                                      23%
  20%

  10%                                                    4%
      0%
                                                                    dagen per week
            Geen (<1 dag) Matig (1-2-3   Vaak (4-5    Altijd (6-7
                            dagen)        dagen)       dagen)


  Figuur 13: Overzicht van het percentage afvalcontainers per hoeveelheid
  dagen per week dat er afval naast een locatie is aangetroffen.


Figuur 13 laat het aantal containerlocaties zien, uitgesplitst over het aantal dagen per week dat er
afval naast is gezet. In totaal werd er bij 168 locaties gemeten. Zoals de grafiek laat zien, zijn
bijplaatsingen niet een probleem bij al deze locaties. In een derde (33%) van de containerlocaties
werd gedurende de twee weken helemaal niets, of heel incidenteel iets bijgeplaatst. Daarnaast is er
een aantal probleemlocaties te benoemen waar vaak afval wordt bijgeplaatst (4 of 5 dagen per week)
en waren er een aantal locaties waar bijna dagelijks iets bij werd gezet. Het grootste deel van de
containerlocaties (39%) bestaat echter uit containers waar maar matig wordt bijgeplaatst, namelijk 1
t/m 3 dagen per week. Het bijplaatsingsprobleem is dus niet bij alle locaties even sterk aanwezig,
maar concentreert zich op specifieke locaties.


                                                                                                      32
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>4.5     Werking en vulgraad: 15% volle of defecte containers



Om het aantal bijplaatsingen goed te kunnen interpreteren, is het nodig ook onderscheid te maken
tussen goed functionerende containers en containers die defect zijn, of zo vol zijn dat afval niet meer
goed aangeboden kan worden. Als burgers afval willen aanbieden wordt hen dit extra moeilijk
gemaakt, door niet-functionerende of te volle containers. De mogelijkheid om afval in de container
te kunnen plaatsen is daarom de eerste vereiste om bijplaatsingen te voorkomen. In tabel 3 staat per
gemeente aangegeven in hoeveel procent van de observaties er een defecte of volgeladen container
werd aangetroffen. Vervolgens is gekeken naar het effect hiervan op de frequentie en het aantal
bijplaatsingen.

Tabel 3: Percentage volle en/of defecte containers, per gemeente



                        Percentage vol
                           of defect
Arnhem                         8%
Haarlem                       19%
Heerenveen                     6%
`s Hertogenbosch              16%
Leeuwarden                     8%
Nijmegen*                     21%
Rotterdam                     25%
Zoetermeer                    12%
Totaal                        15%

* betreft voornamelijk wijkcontainers voor glas, papier, plastic of textiel

In gemiddeld 15% van de observaties waren er containers die niet goed functioneerden of (over)vol
geladen waren. De gemeenten verschillen onderling in de frequentie waarin dit voorkwam (χ2 (7) =
69.59, p=.000). In Heerenveen werden de minste niet-bruikbare containers aangetroffen (6%), terwijl
in Rotterdam dit het vaakst voorkwam: in een kwart (25%) van de observaties waren de containers
niet normaal bruikbaar. Verspreid over de week is te zien dat op maandag de meeste containers vol
of defect zijn (25%). Op zondag kwam dit het minst voor (5%). Dit geeft aan dat na het weekend de
containers het vaakst niet bruikbaar zijn (tabel 4). Hier gelden echter dezelfde beperkingen als
hierboven: doordat er in het weekend veel minder werd waargenomen op de locaties zijn de
percentages gevonden in het weekend alleen representatief voor specifieke gemeenten (op zondag
bijvoorbeeld alleen Heerenveen en Leeuwarden, waar over het algemeen het aantal niet bruikbare
containers al heel laag ligt, zie tabel3 ) en niet voor het gehele onderzoek.




                                                                                                    33
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>Tabel 4: Percentage waarnemingen met niet-bruikbare containers, verdeeld per dag van de week


                    Maandag      Dinsdag      Woensdag Donderdag          Vrijdag        Zaterdag   Zondag
 % niet-bruikbare
   containers
                       26%         18%           12%           13%            12%          7%        5%
  Totaal aantal
waarnemingen (N)
                       294          325           336          336            315          168        95



Wanneer we kijken naar het bijplaatsgedrag bij bruikbare en niet-bruikbare containers (tabel 5), is te
zien dat er bij defecte en/of volle containers veel vaker, en ook meer bijgeplaatst wordt. Waar
gemiddeld bij bruikbare containers in 36% van de waarnemingen iets bijgeplaatst wordt, is dit bij
defecte of volle containers in bijna de helft het geval (48%). Dit verschil is significant (U = 18037,
p=.000). Ook het aantal colli dat bijgeplaatst wordt is hoger bij containers die vol of defect zijn, dan
bij bruikbare containers, respectievelijk 3,5 en 2,7 colli. (U= 23132, p=.029).

Met andere woorden: bij containers die vol zijn of defect, wordt veel vaker en veel meer afval
bijgeplaatst dan bij bruikbare containers. Om (extra) bijplaatsingen te voorkomen is het dus van
belang te zorgen dat de containers goed functioneren en op tijd geleegd worden.



Tabel 5: Bijplaatsingfrequentie en de gemiddelde bijplaatsing voor bruikbare containers en defecte en/of
volle containers per gemeente.


                                                             Defecte en/of volle
                           Bruikbare containers                  containers
                                          Gemiddelde                      Gemiddelde
                       Bijplaatsings-                    Bijplaatsings-
                                          bijplaatsing                    bijplaatsing
                        frequentie                        frequentie
                                              (colli)                         (colli)
Arnhem                    44%             2,3              59%                 5,7
Haarlem                   19%             3,6              27%                  6
Heerenveen                17%             2,4              22%                 3,7
`s Hertogenbosch          29%             2,9              57%                 4,3
Leeuwarden                54%             3,3              91%                 6,6
Nijmegen*                 67%             4,1              64%                 5,5
Rotterdam                 20%             1,2              34%                 1,6
Zoetermeer                46%             2,9              57%                 2,9
Totaal                    36%              3               48%                 4,5
* betreft voornamelijk wijkcontainers voor glas, papier, plastic of textiel


Zoals hierboven beschreven is er een groot verschil geobserveerd tussen bruikbare en niet-bruikbare
containers. Omdat dit onderzoek zich met name richt op de gedragsaspecten van bijplaatsingen en in
mindere mate op het effect van logistieke of technische problemen, zal bij de komende analyses
alleen ingegaan worden op containers die goed functioneerden en niet vol waren.




                                                                                                           34
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>4.6        Soort bijplaatsingen: veel bestemd afval


Tijdens het onderzoek is er onderscheid gemaakt tussen vier soorten bijplaatsingen:
      •    Bestemd afval: afval dat wel in de container hoort en er ook in past, maar er toch naast is
           gezet (bijvoorbeeld: een vuilniszak met etensresten, naast een restafvalcontainer);
      •    Afval dat in eerste instantie te groot is, maar na het met de hand te verkleinen wel past en
           ook in de container hoort;
      •    Afval dat te groot is en niet in de container past, maar er wel in hoort (bijvoorbeeld: een te
           grote vaas, naast een glasbak);
      •    Onbestemd afval: afval dat niet in de container hoort (bijvoorbeeld een doos met glas, naast
           een restafvalcontainer).

Bij deze analyse is er wederom gekeken naar het verschil tussen het soort afvalcontainer (restafval of
wijkcontainer voor bijvoorbeeld glas, papier, plastic of textiel). Alle containers die vol waren of niet
goed functioneerden zijn buiten beschouwing gelaten: er is alleen gekeken naar het soort
bijplaatsingen bij containers die normaal bruikbaar zijn. Zoals te zien is in figuur 14, is de verdeling
van het soort bijplaatsingen heel verschillend tussen de soorten containers.




                           Soort bijplaatsingen
  70%                                                    63%
                                                                  Restafval-
  60%                                                             containers
  50%        47%
                                                                  Wijkcontainers bv.
  40%                                                             Glas, opk, pva of
                                        33%                       textiel
  30%
                                              21%
  20%              13%    15%

  10%                           3%                  5%

      0%
              Past wel    Past na       Past niet   Mag niet
                         verkleinen


 Figuur 14: Overzicht van de percentages van de hoeveelheid bijplaatsingen
 per soort (ingedeeld in vier categorieën), geconstateerd tijdens de nulmeting.



Bij restafvalcontainers wordt het meeste afval bijgeplaatst dat gewoon in de container past, maar er
toch naast is gezet (47%), gevolgd door afval dat te groot is voor de container en er niet in past
(33%). Slechts vijf procent van de bijplaatsingen bestaat uit afval dat er niet in mag.



                                                                                                            35
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>Bij wijkcontainers is deze verdeling heel anders: ruim 63% van alle bijplaatsingen bestaat uit afval dat
er niet in mag, 21% is afval dat niet past en 13% is er naast gezet, terwijl het er wel in past. Het
aandeel afval dat past na verkleinen, is voor alle soorten containers niet groot, (15% en 3%).



4.7     Relatie tussen bijplaatsingen en de aanwezigheid van zwerfafval



Naast het aantal bijplaatsingen is tijdens de observaties op de containerlocaties ook de aanwezigheid
van fijn en grof zwerfafval genoteerd. De mate van zwerfafval werd onder andere aangegeven op
een zwerfafval schaal, lopend van ‘zeer schoon’ tot ‘zeer vuil’.


Tabel 6: Correlatiegrafiek: relatie tussen de schoonheidsgraad zwerfvuil en bijgeplaatst afval

                  Bijplaatsings-
                                   Bijplaatsing-     Fijn
                   hoeveelheid
                                    frequentie     zwerfvuil
                      (colli)
 Grof zwerfvuil       .390*           .316*          .386*

 Fijn zwerfvuil       .350*           .198*           1
* De gevonden correlatie is significant (p< .05)


In tabel 6 zijn de relaties aangegeven tussen de zwerfvuil schalen en de hoeveelheid en frequentie
van bijplaatsingen. Er is een significant verband gevonden tussen de aanwezigheid van zwerfvuil (grof
en fijn) en de frequentie van bijplaatsingen. Op plekken waar meer zwerfvuil ligt, wordt ook vaker
bijgeplaatst dan op containerlocaties met minder zwerfvuil. Hetzelfde geldt voor de hoeveelheid
bijgeplaatst afval: als de vervuiling met zwerfvuil (grof of fijn) hoger is, neemt ook de hoeveelheid
bijgeplaatst afval toe. Tevens is te zien dat er een relatie gevonden is tussen grof zwerfvuil en fijn
zwerfvuil: als er meer fijn zwerfvuil gevonden wordt, is er ook vaker meer grof zwerfvuil op die
locatie aanwezig, en omgekeerd (r=.386).




                                                                                                     36
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>5       Effecten en verschillen van de interventies

In dit hoofdstuk worden de effecten van de zes interventies in meer detail besproken. Alle data zijn
verwerkt in het statistische programma SPSS. Voor het significantieniveau wordt p < .05 gehanteerd.

Eerst zullen de resultaten over alle interventies besproken worden. Vervolgens wordt er per
interventie een beschrijving gegeven van de belangrijkste bevindingen tijdens de interventieweken
en de resultaten van de effectmeting. Dit wordt wederom gedaan door eerst te kijken naar de
frequentie van de bijplaatsingen. Hoe vaak wordt er iets bij of naast gezet? Daarna worden deze
observaties apart genomen en wordt er gekeken naar de hoeveelheid bijgeplaatst afval. Als er
bijgeplaatst wordt, hoeveel wordt er dan bijgezet? Het aantal bijplaatsingen kan dus afnemen
doordat er minder vaak afval naast wordt gezet, doordat er kleinere hoeveelheden worden
bijgeplaatst of beide.

Het is mogelijk naar de gecombineerde effecten te kijken. Deze cijfers worden niet gerapporteerd,
maar zijn zelf te berekenen uit de andere twee grafieken en wel door beide cijfers met elkaar te
vermenigvuldigen. Neem dit rekenvoorbeeld: als er in 45% van de waarnemingen iets bijgeplaatst
was en deze bijplaatsing gemiddeld uit 3.5 colli bestond, is te berekenen dat er 0.45 * 3.5 = 1.58 colli,
per container per dag bijgeplaatst is.



Focus op locaties met regelmatig bijplaatsingen

Om een effect van een interventie aan te tonen, is het belangrijk dat er op elke locatie voldoende
bijplaatsingen zijn waargenomen. Bijplaatsingen die er niet zijn kun je immers ook niet voorkomen.
De gegevens van de containerlocaties waar gemiddeld op minder dan één dag per week afval
bijgeplaatst werd, zijn daarom niet meegenomen in de analyses. Van alle 168 locaties waar het
aantal bijplaatsingen is gemeten, zijn 112 locaties met voldoende bijplaatsingen verder geanalyseerd.



Wijkcontainers voor glas, papier, plastic en textiel worden buiten beschouwing
gelaten

Zoals eerder besproken is er een groot verschil zichtbaar tussen containers voor restafval en
wijkcontainers voor glas, papier, plastic of textiel. Niet alleen het soort afval dat bijgeplaatst wordt,
maar ook de frequentie en de hoeveelheid van de bijplaatsingen verschilt enorm. Het is daarom
nodig om deze soort containers apart te analyseren. Door het lage aantal wijkcontainers is het echter
binnen dit onderzoek niet mogelijk deze soort containers afzonderlijk te behandelen voor elke
interventie: er zijn te weinig gegevens voorhanden om zuivere resultaten te kunnen geven. De
volgende effecten van de interventies zijn dus enkel van toepassing op de restafvalcontainers.



5.1     Resultaten: vier effectieve interventies:

Figuur 15 laat de effecten van de verschillende interventies zien op de frequentie van bijplaatsingen.
In hoeveel procent van de waarnemingen was er iets bij de containers bijgeplaatst?

                                                                                                      37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>Bijplaatsingsfrequentie

  70%
  60%
  50%
  40%
  30%
  20%
  10%                                                                  Nulmeting
   0%                                                                  Nameting




  * Het effect van de interventie is significant (p< .05)

  Figuur 15: de effecten van de verschillende interventies op de frequentie
  van bijplaatsingen.



Er is een duidelijk daling te zien in de bijplaatsingsfrequentie, nadat de interventies zijn uitgevoerd. In
vergelijking met de situatie voor de interventies (de nulmeting) en de controleconditie, daalt het
aantal dagen dat er bijplaatsingen worden waargenomen. Alleen de interventies ‘De descriptieve
norm, ‘Handhaven en straffen’ en ‘Foot-in-the-door’ vertonen echter een significant effect. Deze drie
interventies zorgen voor een significante afname in het aantal dagen dat er afval wordt bijgeplaatst.

Als vervolgens wordt gekeken naar de hoeveelheid bijplaatsingen (als er wordt bijgeplaatst, hoeveel
staat er dan naast) laten de laatste vier interventies een daling zien (zie figuur 16). Het aantal
bijgeplaatst afval neemt bij de controleconditie, die spiegel en de injunctieve norm iets toe. De
interventies: ’De descriptieve norm’, ‘Handhaven en straffen’, ‘Foot-in-the-door’ en ‘Schoon houdt
schoon’ vertonen alle vier een significante effect op de hoeveelheid colli die wordt bijgeplaatst.




                                                                                                        38
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>Hoeveelheid bijgeplaatst afval (in colli)

  6,0
  5,0
  4,0
  3,0
  2,0
  1,0                                                                  Nulmeting
  0,0                                                                  Nameting




 * Het effect van de interventie is significant (p< .05)

 Figuur 16: de effecten van de verschillende interventies op de hoeveelheid
 bijplaatsing.




5.2        Effecten per conditie:

In deze sectie worden de effecten opnieuw besproken, maar voor elke interventie apart. De
grafieken zijn dezelfde als in de hierboven besproken grafiek, met daaruit afzonderlijk de interventies
en de controleconditie geselecteerd.



      5.2.1       De spiegel



           Bijplaatsingsfrequentie                    Hoeveelheid (colli)
  70%                                          6,0
                               58%
  60%                                          5,0
  50%          46% 44%               45%                                      3,7
                                               4,0
                                                                 3,2    3,1
  40%
                                               3,0         2,6                        Nulmeting
  30%
                                               2,0                                    Nameting
  20%

  10%                                          1,0

      0%                                       0,0
               Controle        Spiegel                     Controle     Spiegel


 Figuur 17: Het effect van de interventie ‘De spiegel’ op de bijplaatsingfrequentie en de
 hoeveelheid bijplaatsingen.                                                                        39
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>Het aantal dagen dat er bij de containerlocaties afval is bijgeplaatst, is na het plaatsen van de spiegel
weliswaar gedaald (van 58% naar 45%) (zie fig. 17), maar dit verschil is in vergelijking met de
controleconditie niet significant (χ2 (1) = 1.686, p=.194). De hoeveelheid bijplaatsingen neemt iets
toe, maar dit is in vergelijking met de controleconditie ook niet significant (3.1 vs. 3.7 colli, U=
1120,5, p=.884).



    5.2.2       De injunctieve norm


Net als bij de spiegel is er bij de injunctieve norm een daling zichtbaar in de bijplaatsingsfrequentie
(zie fig. 18). Het aantal bijplaatsingen daalt van 45% naar 37%. De hoeveelheid bijplaatsingen stijgt
licht van 2,4 naar 2,5 colli. Vergeleken met de controleconditie zijn deze verschillen echter niet
significant ( χ2 (1) = .731, p=.392 en U= 972, p=.213). Er kan dus niet gesproken worden van een
effect van het bord met de foto.


            Bijplaatsingsfrequentie                    Hoeveelheid (colli)
  70%                                            6,0
  60%                                            5,0
  50%         46% 44%          45%
                                                 4,0
                                     37%                         3,2
  40%
                                                 3,0       2,6             2,4 2,5          Nulmeting
  30%
                                                 2,0                                        Nameting
  20%
  10%                                            1,0

   0%                                            0,0
              Controle     Injunctieve norm               Controle     Injunctieve norm



 Figuur 18: Het effect van de interventie ‘De injunctieve norm’ op de bijplaatsingfrequentie en
 de hoeveelheid bijplaatsingen.




    5.2.3       De descriptieve norm


Het bord met de tekst “Help ook mee het hier schoon te houden: vrijwel alle mensen uit de buurt
zetten geen afval naast de container” zorgt voor een grote afname in bijplaatsingen (zie fig. 19).
Waar in de voormeting nog bij de helft (50%) van de dagen afval bijgeplaatst stond, is dit in de
nameting nog maar 30%. Vergeleken met de controleconditie is dit verschil significant (χ2 (1) = 4.721,
p=.030). Als er vervolgens gekeken wordt naar de hoeveelheid bijplaatsingen zorgt de interventie
bovendien voor een afname van het aantal colli, van 2,7 naar 2,1 colli. Vergeleken met de
controleconditie is dit verschil significant (U= 1739,5, p=.000).


                                                                                                          40
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>         Bijplaatsingsfrequentie                      Hoeveelheid (colli)
  70%                                           6,0
  60%                                           5,0
                              50%
  50%       46% 44%
                                                4,0
                                                                 3,2
  40%
                                    30%         3,0       2,6             2,7
  30%                                                                            2,1        Nulmeting
                                                2,0                                         Nameting
  20%

  10%                                           1,0

   0%                                           0,0
             Controle       Descriptieve                 Controle       Descriptieve
                              norm *                                      norm *


 Figuur 19: Het effect van de interventie ‘De descriptieve norm’ op de bijplaatsingfrequentie en
 de hoeveelheid bijplaatsingen.




    5.2.4       Handhaven en straffen


Handhaven en straffen in combinatie met een bord met daarop de tekst: “Plaats geen afval naast de
container: dat kan u geld kosten. Er zijn reeds X bewoners beboet” zorgt voor een afname in
bijplaatsingen (zie fig. 20). Het percentage bijplaatsingen is bijna gehalveerd (van 51% naar 28%) en
ook de gemiddelde hoeveelheid is verminderd, van 3,1 naar 2,4 colli. Vergeleken met de
controleconditie is dit voor beiden een significant effect (χ2 (1) = 7.218, p=.007 en U= 2227.5, p=.001).



        Bijplaatsingsfrequentie                       Hoeveelheid (colli)
  60%                                          6,0
                              51%
  50%        46% 44%                           5,0

  40%                                          4,0
                                                                3,2      3,1
                                    28%
  30%                                          3,0      2,6                     2,4      Nulmeting
  20%                                          2,0                                       Nameting

  10%                                          1,0

   0%                                          0,0
             Controle       Handhaven &                 Controle       Handhaven &
                             straffen *                                 straffen *


 Figuur 20: Het effect van de interventie ‘Handhaven en straffen’ op de bijplaatsingfrequentie
 en de hoeveelheid bijplaatsingen.
                                                                                                        41
</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre>In Arnhem, Nijmegen en Rotterdam was het onderbord afgeplakt, waardoor uitgedeelde boetes niet
zichtbaar waren voor de gebruikers van de containers.

In alle gemeenten zijn slechts een paar overtreders beboet: in heel Nederland werden zeven boetes
uitgeschreven. In zes gemeenten werden helemaal geen boetes uitgeschreven, in de gemeente
Haarlem drie en in de gemeente Leeuwarden vier. Het waarschuwingsbord in combinatie met meer
zichtbaar optreden van toezichthouders heeft dus al het gewenste effect, zonder dat er
daadwerkelijk overtreders aangepakt worden.



    5.2.5       Foot-in-the-door


Vooraf aan de interventieweken is in elke gemeente een wervingsteam op stap gegaan. De bewoners
die aangesloten zijn op de containers uit de Foot-in-the-door interventie werden een sticker
aangeboden en hun adres werd genoteerd. Tijdens de wervingsronde nam 89% van de thuiszijnde
bewoners een sticker aan (zie tabel 7), of gaf zijn of haar adres door als deelnemer. Dit zorgde ervoor
dat een groot deel van de huishoudens rondom de afvalcontainers mee deed als deelnemer aan een
schone buurt.


Tabel 7: Percentage geaccepteerde stickers, het aantal deelnemers en bewoners die niet bereikbaar
waren, weergegeven per gemeente.



                 Percentage        Aantal          Bewoners
                 geaccepteerd      deelnemers      niet thuis
Arnhem           88%               98              182
Haarlem          71%               44              37
Heerenveen       100%              33              70
`s Hertogenbosch 88%               78              111
Leeuwarden       93%               123             123
Nijmegen         88%               98              74
Rotterdam        93%               111             151
Zoetermeer       86%               59              72
Totaal           89%               644             820


Het plakken van de sticker in combinatie met het bord “Voor een schone buurt: zet geen afval naast
de container” zorgde voor een flinke afname van het aantal bijplaatsingen (zie figuur 21). Niet alleen
werd er veel minder vaak bijgeplaatst (van 45% naar 28%), maar tevens daalde het aantal colli dat
verkeerd aangeboden werd van 2,9 naar gemiddeld 2,2 colli. In vergelijking met de controleconditie
was zowel de frequentie, als de hoeveelheid bijplaatsingen significant minder na het uitvoeren van de
interventie (χ2 (1) = 4.308, p=.038 en U= 2550, p=.019).




                                                                                                    42
</pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 43 ======================================================================

<pre>        Bijplaatsingsfrequentie                          Hoeveelheid (colli)
  70%                                           6,0
  60%
                                                5,0
  50%       46% 44%          45%
                                                4,0
  40%                                                          3,2
                                                                          2,9
                                   28%          3,0      2,6                                 Nulmeting
  30%                                                                           2,2
                                                2,0                                          Nameting
  20%
  10%                                           1,0

   0%                                           0,0
            Controle     Foot in the door *              Controle     Foot in the door *



 Figuur 21: Het effect van de interventie ‘Foot-in-the-door’ op de bijplaatsingfrequentie en de
 hoeveelheid bijplaatsingen.




    5.2.6       Schoon houdt schoon


Een week voor het begin van de nameting zijn de containerlocaties voorbereid op de
interventieweken voor de interventie ‘Schoon houdt schoon’. Zoals in figuur 22 te zien is, zorgt het
schoonhouden van de containerlocaties voor een daling in het aantal dagen dat er afval bij de
containers is bijgeplaatst (48% vooraf, tegenover 39% nadien). Dit verschil is echter niet significant
(χ2 (1) = .979, p=.322). Wanneer we echter kijken naar de hoeveelheid bijgeplaatst afval is hier wel
duidelijk een significante daling te zien (U= 2614, p=.017). Waar in de voormeting nog gemiddeld 3.7
colli werd bijgeplaatst, is dit na de interventie gedaald tot 2.6.


        Bijplaatsingsfrequentie                         Hoeveelheid (colli)
  70%                                           6,0
  60%
                                                5,0
            46% 44%           48%
  50%                                                                     3,7
                                    39%         4,0
  40%                                                          3,2
                                                3,0      2,6                    2,6        Nulmeting
  30%
                                                2,0                                        Nameting
  20%
  10%                                           1,0

   0%                                           0,0
             Controle       Schoon houdt                 Controle      Schoon houdt
                               schoon                                    schoon *

 Figuur 22: Het effect van de interventie ‘Schoon houdt schoon’ op de bijplaatsingfrequentie en
 de hoeveelheid bijplaatsingen.


                                                                                                       43
</pre>

====================================================================== Einde pagina 43 =================================================================

<br><br>