<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>LIBAU</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>COLOFON
UITGAVE                                    FOTO’S EN TEKENINGEN
Libau, adviesorganisatie voor              Janna Bathoorn
omgevingskwaliteit en cultureel            (omslag, p. 2, 3, 10, 12, 14, 22, 28, 38, 51)
erfgoed in Groningen en Drenthe            Jan Kuik, Monumentenwacht Groningen
                                           (p. 17)
TEKST EN INTERVIEWS                        LYVR Architecten
Dorien Fröling                             (p. 27)
Tim Willems-Kruize                         Architecten Henk Stadens en Joop Voorn
Herman Waterbolk                           (p. 30)
Jan Arend Mulder                           Gemeente Hoogeveen
                                           (p. 31)
REDACTIE                                   Waterschap Noorderzijlvest
Kees de Graaf (Studio Platz)               (p. 37)
Dorien Fröling                             Laos Landschapsarchitecten
Helga Reinds                               (p. 42)
                                           BDG Architecten
VORMGEVING                                 (p. 43)
Studio dubbele punt                        Libau
                                           (overige beelden)
DRUK
Zalsman Groningen
Papier omslag en binnenwerk:
Plano Superior New                         SEPTEMBER 2022
Libau heeft voor deze publicatie geprobeerd alle rechthebbenden van de foto’s te achterhalen.
Mocht u desondanks foto’s waarvan u rechthebbende bent tegenkomen en u heeft geen
toestemming gegeven voor de publicatie ervan, neemt u dan contact op met Libau.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>                                                                                                                    JAARVERSLAG 2021											
INHOUD
VOORWOORD                                          3   3 - DUURZAAMHEID                                        32
Dorien Fröling
                                                       UITGELICHT                                              34
1 - KENNIS DELEN EN VERBINDEN                     4    Provincie Groningen, Steunpunt Ruimtelijke Kwaliteit,
                                                       Gemeenten in Groningen, Waterschap Noorderzijlvest,
UITGELICHT                                         6   Verduurzaming erfgoedpanden, Gemeente Westerwolde
Provincie Groningen, Digitale actualiteiten en
Ontwikkelingen dag, Gemeente Aa en Hunze,              INTERVIEW                                               38
Gemeente Assen, Digitale Erfgoedloketfair,             Alex van Oost
Gemeente Midden-Groningen
                                                       UITGELICHT                                              42
INTERVIEW                                         10   Gemeente Westerwolde, Gemeente Pekela, Provincie
Francien van Soest en Marlijn Baarveld                 Groningen en Drenthe, Gemeente de Wolden,
                                                       Gemeente Midden-Drenthe                                      1
UITGELICHT                                        14
Gemeente Noordenveld, Brochure: ‘Ruimte voor 		        4 - OVER LIBAU                                          46
karakteristiek’, Gemeente Stadskanaal,
Gemeente Veendam, Gemeente Het Hogeland                BEMENSING COMMISSIES & SAMENSTELLING RVT 2021           52
2 - WERKEN AAN OMGEVINGSKWALITEIT                 18   ADVIESAANVRAGEN GRONINGEN & DRENTHE                     53
UITGELICHT                                        20   JAARREKENING 2021                                       54
Gemeente Borger-Odoorn, Gemeente Eemsdelta
                                                       WAARDERINGSGRONDSLAGEN 2021                             56
INTERVIEW                                         22
Sandra van Assen en José van Campen
UITGELICHT                                        26
Gemeente Eemsdelta, Gemeente Emmen,
Gemeente Groningen, Gemeente Noordenveld,
Gemeente Oldambt, Gemeente Westerkwartier,
Ruimtelijk economisch perspectief A7-N33,
                                                                                                                    LIBAU
Gemeente Tynaarlo, Gemeente Hoogeveen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>                      2
JAARVERSLAG 2021 - VOORWOORD										   LIBAU
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                                  JAARVERSLAG 2021 - VOORWOORD										
VOORWOORD
Wanneer we naar de inrichting van onze omgeving kijken, staan we in het Noorden         De samenleving ontwikkelt zich en stelt steeds nieuwe eisen. Dit heeft ook van
voor een aantal stevige vraagstukken. Denk aan de energietransitie, de nog              Libau aanpassingen gevraagd. Wij hebben ons met een aantal tussenstappen
allesbehalve opgeloste aardbevingsproblematiek, de landelijke stikstofdiscussie, de     ontwikkeld van een gemeentelijke schoonheidscommissie naar een organisatie voor
bouwopgave, en het feit dat ook hier boeren vechten voor hun bestaansrecht. Dit alles   omgevingskwaliteit. Onze professionals delen hun kennis en informeren waar nodig,
heeft zijn weerslag op onze regio. In al deze dossiers proberen we als Libau mee te     of het nu vanuit de steunpunten, het erfgoedloket of vanuit advieswerk is. Hiervan ziet
denken, om samen met u invulling te geven aan de kwaliteit van onze leefomgeving.       u in dit jaarverslag vele voorbeelden voorbijkomen. Om te blijven bouwen aan onze
                                                                                        mooie regio hebben wij op de laatste pagina het Libau logo als bouwplaat toegevoegd
Door de vele opgaven neemt op het gebied van ruimtelijke kwaliteit en erfgoedbeheer     met daarnaast de uitnodiging voor een kop koffie en een goed gesprek op het Pakhuis.
de druk op de ruimte steeds meer toe. De keuzes die hierin gemaakt moeten worden        Samen met u streven we ernaar om een mooie en leefbare regio aan onze kinderen
gaan ons allemaal aan, want omgevingskwaliteit raakt iedereen, dus neemt de             na te laten, zodat ook zij de toekomst met vertrouwen tegemoet kunnen blijven zien.
behoefte aan een open dialoog tussen professionals en samenleving toe, terwijl we                                                                                                 3
tegelijkertijd moeten constateren dat het aantal taken voor gemeenten complexer
en eerder meer dan minder wordt. Hier kan en wil Libau het verschil maken door te
sparren en mee te denken.
Op de achtergrond speelt de nieuwe Omgevingswet, die al jaren in aantocht is.
Inmiddels heeft de Eerste Kamer als beoogde nieuwe ingangsdatum, 1 januari
2023 goedgekeurd, zij het opnieuw onder voorbehoud. Zoals bekend gaat de
nieuwe Omgevingswet niet langer uit van een ‘nee tenzij’, maar van het ‘ja mits’                                             Dorien Fröling,
principe. Libau is daarop goed voorbereid. De commissieleden van de nieuwe                                                   Directeur Libau
adviescommissies voor omgevingskwaliteit van Groningen en Drenthe (de AVO’s)
zijn hierover uitgebreid geïnformeerd. Bovendien hebben we daarnaast een
digitaliseringslag gemaakt met Portaal Libau, waardoor we sneller kunnen schakelen
en voorbereid zijn op het digitaliseringssysteem voor de omgevingswet (DSO).
We zijn daarnaast volop in gesprek met gemeentes en andere partners.
                                                                                                                                                                                  LIBAU
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>LIBAU
                                                         KENNIS DELEN
JAARVERSLAG 2021 - 1 KENNIS DELEN EN VERBINDEN								
                                                         EN VERBINDEN
                                                         Gemeenten hebben de afgelopen decennia steeds meer taken en bevoegdheden
                                                         gekregen. Bovendien is onze samenleving complexer geworden en staan we voor een
                              4                          aantal forse maatschappelijke uitdagingen die vragen om een integrale aanpak.
                                                         Mede door de vaak beperkte capaciteit bij gemeenten en waterschappen op het vlak
                                                         van omgevingskwaliteit is het heel belangrijk om kennis te delen en verbinden.
                                                         Met de juiste kennis op het goede moment, kan efficiënt en slim worden gewerkt aan
                                                         een aantrekkelijke en duurzame leefomgeving. Zo organiseren wij voor gemeenten
                                                         provinciale Adviescommissies voor Omgevingskwaliteit. Ook ondersteunen we
                                                         gemeenten, waterschappen en (groepen) inwoners in Groningen en Drenthe via het
                                                         huisadviseurschap, steunpunten of het Erfgoedloket.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>1
                                                                                                                                                                              JAARVERSLAG 2021 - 1 KENNIS DELEN EN VERBINDEN								
SAMEN PLANNEN MAKEN                                      in die bij Libau aanwezig is zoals bijvoorbeeld over     Ruimtemakersbijeenkomsten vanuit STeRK. Tot slot
                                                         archeologie. Deze huisadviseurs komen vaak al jaren      ontwikkelen steunpunten zelf ook kennis die vervolgens
In onze praktijk komen we veel initiatiefnemers tegen    bij gemeenten over de vloer en zijn daarmee echt         weer breed wordt gedeeld en als input kan worden
die voor de eerste keer in hun leven een huis bouwen     een ‘verlengstuk’ van de lokale overheid. Samen met      gebruikt door gemeenten en waterschappen bij het
of een visie maken voor hun centrum of dorp. Met         ambtenaren en andere partijen werken ze nauw samen       maken van toekomstig beleid. De publicatie ‘Ruimte
deze, maar ook met professionele initiatiefnemers,       aan alle vraagstukken die met ruimte te maken hebben.    voor hout!’ van STeRK is hiervan een voorbeeld.
denken we met onze kennis en ervaring graag mee          Een voorbeeld van een dergelijke mooie samenwerking
om kwaliteitsvolle plannen te maken. Wij geloven in      is de archeologische advisering rondom een vindplaats    ERFGOEDLOKET AARDBEVINGS-
de kracht van samenwerking. Kwaliteit ontstaat niet      in de nieuwbouwwijk Kloosterveen in Assen – meer
                                                                                                                  GEBIED
van ‘bovenaf’ of van ‘onderop’ maar juist ‘middendoor’   daarover in het vervolg van dit hoofdstuk.
in dialoog met professionals en ervaringsdeskundigen.                                                             Speciaal voor eigenaren en bewoners van monumenten
Een voorbeeld hiervan is het ontwerpadvies dat                                                                    en karakteristieke panden in het aardbevingsgebied is
                                                         STEUNPUNTEN
onze adviseurs geven aan initiatiefnemers om                                                                      het Erfgoedloket in het leven geroepen. Het loket wordt     5
hun bouwplannen nog beter te maken in het kader          In heel Nederland worden gemeenten, waterschappen        uitgevoerd door Libau. Naast eigenaren wordt het loket
van het vooroverleg. Andere voorbeelden zijn de          en omgevingsdiensten ondersteund door zogenaamde         inmiddels ook veelvuldig bezocht door gemeenten
maatwerkmethode en de Ruimte-voor-Ruimte-                steunpunten. Drenthe heeft een eigen Erfgoed             en andere instanties met vragen over de versterking
regeling waarbij onze adviseurs letterlijk aan de        Steunpunt. De provincie Groningen heeft sinds jaar       van panden met een erfgoedstatus. Het Erfgoedloket
keukentafel bij agrariërs aanschuiven om te schetsen     en dag het Steunpunt Cultureel Erfgoed bij Libau         heeft een belangrijke verbindende rol: het zet de
aan hun toekomstplannen. Ook op gebiedsniveau            ondergebracht. Naast bovengenoemde steunpunten           kennis binnen Libau en ons netwerk in om vragen
draagt Libau bij met kennis. Een goed voorbeeld          zag voor de provincie Groningen in 2021 het Steunpunt    te beantwoorden en zonodig partijen te verbinden.
van een gebiedsontwikkeling is de studie van het         Ruimtelijke Kwaliteit (verder STeRK) het levenslicht –   Daarnaast organiseert het loket ook evenementen om
centrumplan van Ter Apel. Hieraan leverden eigenaren,    in eerste instantie als pilot. Overheidsmedewerkers      bestaande en nieuw opgedane kennis te delen. Zo
ondernemers, bewoners, de gemeente en onze               hebben soms behoefte aan specifieke expertise of         werd afgelopen jaar de eerste digitale ‘Erfgoedloketfair’
adviseurs gezamenlijk (en digitaal!) een bijdrage.       advies ten aanzien van ontwikkeling en uitvoering        georganiseerd, omdat vanwege de Coronapandemie
                                                         van beleid. Zij kunnen dan contact opnemen met een       geen live bijeenkomst kon plaatvinden. Het voordeel
                                                         van de steunpunten en worden kosteloos weer op           van deze digitale bijeenkomst was dat ook collega’s
HUISADVISEURSCHAP                                        weg geholpen. De steunpunten vervullen daarnaast         en bewoners uit Drenthe en zelfs Limburg makkelijk
Voor veel gemeenten in Groningen en Drenthe is           een belangrijke platformfunctie. Zij organiseren         konden aansluiten. Het programma bevatte allerlei
Libau huisadviseur op het vlak van cultureel erfgoed     onder andere netwerkbijeenkomsten. Een geslaagd          interessante zaken op het gebied van behouden en
en omgevingskwaliteit. Sommige gemeenten sluiten         voorbeeld was de netwerkbijeenkomst Actualiteiten        verduurzamen van erfgoed. Met kennissessies, een
hiervoor contracten met ons af op basis van advies-      & Ontwikkelingen rondom het thema religieus              bioscoop met educatieve filmpjes.                           LIBAU
uren. Andere gemeenten huren heel specifiek kennis       erfgoed. Een ander mooi voorbeeld betreft de
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>LIBAU
                                                         UITGELICHT
                                                                      PROVINCIE GRONINGEN:
JAARVERSLAG 2021 - 1 KENNIS DELEN EN VERBINDEN								
                                                                      Steunpunt Cultureel Erfgoed
                                                                      Het Steunpunt Cultureel Erfgoed geeft sinds haar
                                                                      ontstaan advies rondom monumentenzorg. Inmiddels
                                                                      is het steunpunt actief op het veel bredere gebied van
                                                                      cultureel erfgoed. Cultureel erfgoed bepaalt mede
                                                                      de beleving van de culturele identiteit, leefbaarheid
                                                                      en omgevingskwaliteit. Mede daarom is erfgoed
                                                                      steeds vaker onderdeel van een gebiedsgerichte
                                                                      aanpak. Vanuit die gedachte hebben wij ons ook in
                                                                      2021 weer ingezet voor het ontwikkelen en delen van
                              6                                       kennis op het gebied van erfgoed en ruimte in de
                                                                      provincie Groningen. Zo is samen met het Energieloket
                                                                      Groningen de website ‘Groene Menukaart’ voor heel
                                                                      Groningen ontwikkeld. Iedere gemeente kan hierop
                                                                      via een eigen pagina haar bewoners informeren.
                                                                      Daarnaast hebben wij verschillende bijeenkomsten
                                                                      georganiseerd, onder meer over de Omgevingswet
                                                                      en over archeologie. Vermeldenswaard is ook de
                                                                      publicatie ‘Ruimte voor karakteristiek!’, uitgegeven
                                                                      met het Erfgoedloket Groningen (een samenwerking
                                                                      van provincie en Nationaal Coördinator Groningen,
                                                                      uitgevoerd door Libau).
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                              JAARVERSLAG 2021 - 1 KENNIS DELEN EN VERBINDEN								
DIGITALE ACTUALITEITEN EN
ONTWIKKELINGEN DAG
De Actualiteiten en Ontwikkelingen dag (A&O) is al
jarenlang een begrip in de landelijke erfgoedwereld, als
plek voor ontmoeting en kennisuitwisseling. In 2020
was er geen A&O. Corona gooide roet in het eten. Een
jaar later, op 3 juni 2021, kon de bijeenkomst gelukkig
wel weer doorgaan – echter wel in digitale vorm.
Georganiseerd door het Steunpunt Cultureel Erfgoed
Groningen zag in juni een lutje A&O online het licht.
Gespreksonderwerpen waren ‘Erfgoed als
leefomgevingskwaliteit’ en ‘Karakteristieke panden’:                                                                                                                          7
thema’s die ook buiten Groningen spelen. Door de
digitale opzet van de dag konden ook de zuster-
steunpunten aansluiten. Zo waren zelfs deelnemers
uit Limburg van de partij. In november vond weer
een fysieke A&O plaats, in samenwerking met de
steunpunten uit Fryslân en Drenthe, de Rijksdienst voor
Cultureel Erfgoed en de Erfgoed Academie. Onderwerp
                                                           GEMEENTE AA EN HUNZE:                                      Deze is vaak verrast dat het pand (deels) behouden
                                                                                                                      kan blijven, maar ook met nieuwbouw kan worden
was ditmaal ‘Duurzaam gebruik van religieus erfgoed’.      De vliegende kiep ofwel de vervangend
                                                                                                                      uitgebreid. Een mooi voorbeeld betrof de boerderij
Door de bredere setting konden de ambtenaren               gemeenteambtenaar
                                                                                                                      aan de Hoofdstraat in Schoonloo. De eigenaar wilde
uit de noordelijke provincies kennisnemen van een
                                                           De ‘vliegende keep’ van Libau ondersteunt diverse          hier twee karakteristieke schuren slopen en één grote
verscheidenheid aan inzichten. Zij wisselden daarnaast
                                                           gemeenten in Groningen en Drenthe bij grote ingrepen       schuur in eigentijdse vorm en materialen terugbouwen.
actief ervaringen en tips & tricks uit in de deelsessies
                                                           in rijks- of provinciale monumenten. Het kan daarbij ook   De vliegende kiep adviseerde dat de losstaande schuur
‘Participatie’ en ‘Innovatieve (kerk)verduurzaming’.
                                                           om sloop/nieuwbouw gaan. Gemeenten vragen dan              gesloopt kon worden. De andere schuur kon weliswaar
                                                           om vast te stellen of het betreffende pand inderdaad zo    herbouwd worden, maar dan met een aantal van de
                                                           slecht is dat afbraak gerechtvaardigd is. De vliegende     bestaande karakteristieken daarin verwerkt, zoals de
                                                           keep beoordeelt de bouwkundige staat maar doet ook         contouren, het grondvlak en een aantal specifieke
                                                           aanbevelingen voor de eventuele nieuwbouw. Vaak            detailleringen.
                                                           vindt er overleg met de eigenaar plaats op de locatie.                                                             LIBAU
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>LIBAU
JAARVERSLAG 2021 - 1 KENNIS DELEN EN VERBINDEN								
                              8
                                                                                                                                                                              DIGITALE ERFGOEDLOKETFAIR
                                                                                                                                                                              Op 3 juni mochten wij ruim 400 gasten begroeten op
                                                                                                                                                                              onze digitale fair. We maakten zo van de Corona-nood
                                                                                                                                                                              een deugd: niet alleen bezoekers uit de provincie
                                                                                                                                                                              Groningen waren welkom, maar ook van buiten. Er
                                                                                                                                                                              deden zelfs mensen uit het buitenland mee! Dit geeft
                                                                                                                                                                              aan hoe groot de interesse is in erfgoed en vooral in het
                                                                                                                                                                              behouden er verduurzamen daarvan. De kennissessies
                                                         GEMEENTE ASSEN:                                         Het gaat om een voor Drenthe uniek prehistorisch
                                                                                                                 kampement van rendierjagers van de zogenaamde                van de digitale fair waren onderverdeeld in 3 thema’s:
                                                         Archeologische vindplaats Kloosterveen
                                                                                                                 Ahrensburgcultuur (11.000-9.500 voor Christus). Door         ‘Behoud’, ‘Verduurzaam’ en ‘Geniet’ en werden
                                                         De gemeente Assen maakt al jaren gebruik van            de gezamenlijke inspanning van gemeente, Libau en            uitstekend bezocht. Ook de informatie-uitwisseling over
                                                         de diensten van Libau. In 2021 was onze adviseur        een lokale amateurarcheoloog is deze vindplaats nu           ‘Financieringen en subsidies’ trok veel bekijks.
                                                         archeologie betrokken bij een bijzonder project ten     bewaard en beschermd. Ook wordt de geschiedenis              Wij hebben daarom besloten het platform van de
                                                         westen van Assen. Hier is de woonwijk Kloosterveen      straks met het heden verbonden: op korte termijn             digitale Erfgoedloketfair beschikbaar te houden.
                                                         volop in ontwikkeling. Bij wijze van landschappelijke   wordt hier een archeologische speelplek ingericht voor       Op www.erfgoedloketfair.nl zijn de verschillende
                                                         afronding van de wijk laat de gemeente een              kinderen uit Kloosterveen en omliggende wijken. Het          kennissessies van 2021 terug te kijken. Ook de
                                                         waterbergingszone aanleggen. In het ontwerp van         verhaal over de rendierjagers dient hierbij als inspiratie   bioscoop met films en de bibliotheek met interessante
                                                         de zone heeft een archeologische vindplaats een         en wordt zo levend gehouden.                                 publicaties rondom het verduurzamen, behouden én
                                                         prominente plek gekregen als ‘speeleiland’.                                                                          genieten van het erfgoed zijn hier blijvend toegankelijk.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                         JAARVERSLAG 2021 - 1 KENNIS DELEN EN VERBINDEN								
                                                                                                                                                                         9
GEMEENTE MIDDEN-                                         Ons Team Ruimtelijke Kwaliteit ondersteunde de          toekomstbestendige leefomgeving ontstaat.
GRONINGEN:                                               initiatiefnemer en de gemeente bij het opstellen        Het uiteindelijke voorkeursmodel speelt in op de
                                                         van een integraal erfontwikkelingsperspectief. Het      bestaande omgevingskwaliteiten en groene waarden
Integrale erfontwikkeling
                                                         nieuwbouwprogramma bestaat uit een woning,              en bouwt zo dicht mogelijk terug op de plek van de
De bebouwing op het erf aan de Kooilaan in               overdekte rijbak, paardenstallen, paddocks en weiden.   bestaande bebouwing. De woning en schuur staan met
Siddeburen kampt met complexe aardbevingsschade.         In het ontwerp is nadrukkelijk rekening gehouden met    dezelfde nokrichting in elkaars verlengde en zijn qua
Gevolg is onder meer dat de voorgevel van de als         de karakteristieken van de omgeving. Verschillende      materiaal en kleurgebruik op elkaar afgestemd.
‘karakteristiek’ aangemerkte boerderij in de stutten     modellen zijn onderzocht om het programma zo            De kapvorm van de paardenbak en stallen refereert
                                                                                                                                                                         LIBAU
staat. Helaas is de sloop van het pand onvermijdelijk.   te organiseren dat voor de bewoners een prettige        daarbij aan de oude tweekapschuur.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>LIBAU
                                                         INTERVIEW
JAARVERSLAG 2021 - 1 KENNIS DELEN EN VERBINDEN								
                              10
                                                         FRANCIEN VAN SOEST
                                                         EN MARLIJN BAARVELD
                                                         THEMA KENNIS DELEN EN VERBINDEN
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                                  JAARVERSLAG 2021 - 1 KENNIS DELEN EN VERBINDEN								
SAMEN DE OPGAVE VERKENNEN                                 Van Soest geeft aan dat er een schat aan kennis              positie voorin het proces te bemachtigen. De provincie
EN REALISEREN                                             en informatie aanwezig is: ‘De kunst is om dat te            is qua organisatie gekanteld: we werken integraler,
                                                          gebruiken. Je hoeft niet alles zelf te weten maar wel        met “multiteams” die de verbinding van onderwerpen
                                                          wat er beschikbaar is en waar je moet zoeken. Daarom         stimuleren. In ons eigen Atelier Ruimtelijke Kwaliteit
De provincie Groningen en de Rijksdienst voor
                                                          is het delen van kennis zo belangrijk; je verrijkt elkaar.   en Landschap, brengen we eveneens mensen bij
Cultureel Erfgoed spelen een belangrijke rol in de
                                                          Het helpt om je eigen vraagstuk scherp in beeld te           elkaar in werksessies. Het vraagstuk wordt daardoor
ruimtelijke inrichting van Groningen en het debat
                                                          krijgen. Vervolgens kom je samen verder.’                    iets van ons gezamenlijk, juist door het gezamenlijk
daarover. Francien van Soest en Marlijn Baarveld
                                                          Het belang van deze verbredende ‘blikverruiming’             te verkennen. We bouwen met elkaar het verhaal
geven aan hoe zij tegen het ontwikkelen en delen van
                                                          kan Baarveld onderschrijven: ‘Er is inderdaad al             op en van daaruit kun je verder werken; het is de
kennis aankijken. Het is een belangrijk middel om
                                                          zoveel materiaal; kaarten, data, gebiedsbiografieën.         gezamenlijke basis van waaruit je keuzes maakt.’
partijen te verbinden en samen de ruimtelijke kwaliteit
                                                          Dat moeten we laten landen in het proces; op het
verder te brengen.
                                                          goede moment en op het goede schaalniveau. Door              Extern is Van Soest bijvoorbeeld enthousiast over
                                                          vervolgens alle disciplines bij elkaar te zetten, kom je     het netwerk Ruimtemakers dat in 2019 vanuit het            11
Francien van Soest en Marlijn Baarveld kijken
                                                          tot nieuwe oplossingen met betere kwaliteit. Zaken           provinciale Programma Erfgoed, Ruimtelijke Kwaliteit
beide vanuit hun eigen adviesrol naar de ruimte
                                                          waar je zelf niet aan gedacht had. Daarbij speelt mee        en Landschap is opgestart. ‘Daar ontmoeten wij
in Groningen. Van Soest is Provinciaal Adviseur
                                                          dat de huidige opgaven zo complex zijn dat we ook niet       mensen vanuit Rijk, waterschappen en gemeenten
Ruimtelijke Kwaliteit en atelierleider en houdt zich
                                                          meer alles zelf kunnen weten.’                               die ook met ruimtelijke kwaliteit bezig zijn.’ Naast het
vanuit het gelijknamige provinciale atelier bezig met
                                                                                                                       verkennen van de actuele opgaven zouden dergelijke
uiteenlopende vraagstukken en projecten, van groot en
                                                          Voorin proces                                                netwerken ook een rol mogen krijgen in het begeleiden
meer strategisch tot klein. Daar kunnen ook projecten
                                                          In hun eigen werk spelen verbinden en                        van projecten, zo geeft Baarveld aan: ‘Werksessies
bij zitten waarvan de provincie zelf opdrachtgever
                                                          kennisdeling zeker een prominente rol. Baarveld              werken heel goed maar ik merk dat wanneer projecten
is. Baarveld is Adviseur erfgoed en ruimte voor de
                                                          noemt als voorbeeld de werksessies rondom de                 tot uitvoering komen, al snel de sectorale werkwijze
regio noordoost van de RCE. Ook zij begeeft zich
                                                          Omgevingsagenda Noord: ‘We halen dan mensen bij              weer de overhand krijgt. Het zou goed zijn wanneer
op allerlei schaalniveaus, van de advisering rondom
                                                          elkaar en wisselen ideeën uit, de begrippen krijgen we       de groep die bij het begin adviseert ook tijdens de rit
Rijksmonumenten tot en met de beleidsdoorwerking
                                                          scherp. En uiteraard werken er bij de adviesaanvragen        blijft reflecteren.’
van de Nationale Omgevingsvisie (NOVI) op regionaal
                                                          aan de RCE verschillende disciplines samen.’ Het zijn
niveau, met een specifieke focus op erfgoed.
                                                          werkvormen die ook in het Groninger provinciehuis (en
Tijdens het gesprek zal blijken dat kennisdeling en
                                                          daarbuiten) worden toegepast, aldus van Soest: ‘Intern
samenwerking in hun beider praktijken een centrale
                                                          werken we zo, en we proberen daarbij steeds meer een
rol vervult.
                                                                                                                                                                                  LIBAU
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>JAARVERSLAG 2021 - 1 KENNIS DELEN EN VERBINDEN								   LIBAU
                               12
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                              JAARVERSLAG 2021 - 1 KENNIS DELEN EN VERBINDEN								
Veel op bord                                               bijvoorbeeld dat we in de verbouwing van Nederland        Van Soest noemt de ontwerpstudie ‘Sponsland’ als
Kijkend naar de eerste resultaten van de pilot             niet vanaf nul beginnen; neem het bestaande               goed voorbeeld van een dergelijke aanpak. Van Soest
van het Steunpunt Ruimtelijke Kwaliteit zijn beide         volwaardig mee in nieuwe ontwikkelingen. Het zou fijn     sluit hierbij aan: ‘Een goede verbeelding helpt enorm,
adviseurs positief gestemd. Van Soest signaleert dat       zijn wanneer onze partners dat verhaal ook overnemen      zeker ook voor mensen die er niet dagelijks mee bezig
met name gemeenten behoefte hebben aan extra               en uitdragen.’                                            zijn. Dergelijke studies hoeven niet per se bedreigend
ondersteuning: ‘Zij hebben veel op hun bordje liggen.’                                                               te zijn. Daarbij is het gekozen tijdspad wel: gaat het
De bijeenkomsten van het netwerk Ruimtemakers              Kansen in beeld                                           over vandaag of over keuzes die wat verder weg in
beoordeelt zij als nuttig: ‘Er worden goede thema’s        Beide adviseurs benadrukken de inzet van ontwerpers       de tijd liggen. Dat comfort moet er wel in zitten.’ In
besproken. Een vraag is wel: gaan we het netwerk           en hun verbeeldende kracht in dit werkveld. Op de         dat verband maakt zij zich wel zorgen over het tempo
verder verbreden? We zijn nu met name met de               vraag of hiermee ook tegenstellingen tussen partijen      waarin momenteel de discussies over woningbouw en
gemeentelijke en waterschaps collega’s begonnen. Dat       worden overwonnen, geeft Baarveld aan dat het er          verstedelijking worden gevoerd:
zijn de gelijkgestemden die met vergelijkbare opgaven      vooral om gaat mogelijkheden in beeld te brengen:         ‘Voor dat soort opgaven zou je wensen dat er genoeg
bezig zijn.’ Baarveld vindt dat ‘clubgevoel’ belangrijk,   ‘Je houdt in dit land met schaarse ruimte altijd          tijd is om de goede stappen te kunnen zetten. Wanneer    13
zeker in een eerste fase: ‘Het is prettig om te ervaren    tegenstellingen en er moeten altijd keuzes worden         keuzes enorm worden versneld bestaat het gevaar
dat meer mensen worstelen met deze complexe                gemaakt. Maar met de inzet van het ruimtelijk ontwerp     dat bepaalde zaken worden overgeslagen. Slaat men
vraagstukken. Zij kunnen de ambassadeurs van het           wordt wel aangetoond waar de kansen liggen en welke       bijvoorbeeld de noodzaak van klimaatadaptief bouwen
steunpunt worden.’ Het steunpunt biedt daarbij ook de      nieuwe verbindingen en programmatische combinaties        over om maar zo veel mogelijk tempo te kunnen
mogelijkheid om de samenwerking met partners in de         mogelijk zijn. Niet elke gebiedsinrichting hoeft per se   maken? Daar moeten we met elkaar heel scherp
regio te verstevigen: ‘Niemand kan alles doen en overal    pijn te doen. Bijkomend voordeel is dat we uit de puur    op blijven.’
bij zijn. Afstemming kan dan helpen: wie kan wat doen      technische benadering stappen en op een andere
en hoe neem je elkaars belang mee? Ons verhaal is          manier de toekomst meer voorspelbaar maken.’
                                   “EEN GOEDE VERBEELDING HELPT ENORM,
                         ZEKER OOK VOOR MENSEN DIE ER NIET DAGELIJKS MEE BEZIG ZIJN”
                                                                                                                                                                              LIBAU
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>LIBAU
                                                 UITGELICHT
                                                              GEMEENTE NOORDENVELD:
							
                                                              Herinrichting vrijetijdsboulevard
                                                              De gemeente Noordenveld vroeg ons Team Ruimtelijke
                                                              Kwaliteit mee te denken bij de herinrichting van de
                                                              Vrijetijdsboulevard in Roden. Dit gebied ligt direct
                                                              ten noorden van het centrum en biedt ruimte aan
                                                              een aantal grootwinkelbedrijven op het gebied van
                                                              vrijetijdseconomie. Er is veel ‘verharding’ in de
                                                              openbare ruimte van het gebied. Daarmee is de
                                                              boulevard niet echt een visitekaartje voor bedrijven
                                                              die het buitenleven in de natuur propageren – om het
                         14                                   zacht uit te drukken. Een andere aanleiding om werk te
                                                              maken van de herinrichting is de geplande woningbouw
                                                              in het gebied. Dit vraagt om een openbare ruimte met
                                                              meer verblijfskwaliteit en groen. De belanghebbenden
                                                              in het gebied werken samen aan een nieuw ontwerp,
JAARVERSLAG 2021 - 1 KENNIS DELEN EN VERBINDEN
                                                              onder leiding van een landschapsarchitect. Doel is te
                                                              komen tot een gebiedsinrichting die klimaatadaptief is,
                                                              bijdraagt aan de biodiversiteit en tegelijkertijd de sfeer
                                                              van vrijetijdseconomie uitstraalt. Libau ondersteunt
                                                              in dit proces de gemeente bij het bewaken van het
                                                              ruimtelijk beleid. zijn hier blijvend toegankelijk.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>                                                         JAARVERSLAG 2021 - 1 KENNIS DELEN EN VERBINDEN								
BROCHURE ‘RUIMTE VOOR
KARAKTERISTIEK!’
Het is een prachtig woord maar wat verstaan
we precies onder ‘karakteristiek’? Er zijn veel
karakteristieke gebouwen aangewezen en bij de
eigenaren ervan leven vele vragen. Daarom besloot
het Erfgoedloket samen met het Steunpunt Cultureel
Erfgoed ‘Ruimte voor karakteristiek!’ te maken.
De brochure geeft informatie over wat de status
‘karakteristiek’ inhoudt. Daarnaast worden voorbeelden
gegeven wat er allemaal met karakteristieke
gebouwen mogelijk is, onder meer op het gebied           15
van verduurzaming, verbouw of uitbreiding. Ook is er
aandacht voor karakteristieke boerderijen, zowel als
agrarisch bedrijf als voor de woonfunctie. Conclusie:
er kan vaak meer dan de eigenaren denken!
De brochure is samengesteld in samenwerking met
een klankbordgroep om op die manier kennis, tips
en voorbeelden te delen. Hierin hadden onder meer
verschillende gemeenten zitting alsmede de Vereniging
Groninger Monument Eigenaren (VGME). De brochure
is gemaakt vanuit het Steunpunt Cultureel Erfgoed en
het Erfgoedloket Groningen maar wordt ook gebruikt
door eigenaren van karakteristieke panden in Drenthe.
                                                         LIBAU
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>LIBAU
                                                         GEMEENTE STADSKANAAL:
JAARVERSLAG 2021 - 1 KENNIS DELEN EN VERBINDEN								
                                                         Spreekuur Steunpunt Ruimtelijke
                                                         Kwaliteit
                                                         Eén van de instrumenten van het Steunpunt Ruimtelijke
                                                         kwaliteit is het ‘spreekuur beleidsontwikkeling’:
                                                         een korte consultatie om samen verder te komen in
                                                         proces en inhoud. Een gemeente of Waterschap heeft
                                                         bijvoorbeeld de vraag: ‘hoe ga ik om met ruimtelijke
                                                         kwaliteit?’. Met de zogenaamde beleidslemniscaat
                                                         bepalen we samen hoe de vraag past in het
                                                         beleidsvormingsproces. De beleidslemniscaat is bij
                              16                         meerdere overheden bekend maar is door Libau
                                                         speciaal aangepast voor beleid rondom ruimtelijke
                                                         kwaliteit. De werkwijze van het steunpunt geeft inzicht
                                                         in de stappen die elkaar logisch opvolgen,
                                                         en verheldert welke beleidsinstrumenten passen bij het
                                                         strategische, tactische of juist het uitvoerende niveau.
                                                         De werkwijze past bij uiteenlopende vraagstukken.
                                                         Zo heeft de gemeente Stadskanaal bijvoorbeeld
                                                         een goede ruimtelijke structuurvisie liggen die ze
                                                         wil wijzigen om te voldoen aan de eisen van de
                                                         Omgevingswet. Een ander voorbeeld is het Waterschap
                                                         Noorderzijlvest dat nadenkt over de kustverdediging op
                                                         lange termijn. Hoe krijgt ruimtelijke kwaliteit hierin een
                                                         plek? Het spreekuur biedt uitkomst.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                          JAARVERSLAG 2021 - 1 KENNIS DELEN EN VERBINDEN								
                                                      De Ruimtemakers gingen samen op zoek naar een             GEMEENTE HET HOGELAND:
                                                      lonkend perspectief voor de wijk, en formuleerden vijf
                                                                                                                Pastorie in Uithuizen
                                                      tips voor opgaven als deze. In de eerste plaats: werk
                                                      vanuit de schaal van het dorp of de stad. Koppel hier     Aan de Hoofdstraat-West in Uithuizen staat een
                                                      relevante thema’s aan, zoals duurzame verstedelijking.    bijzonder kerkelijk complex. De pastorie hiervan
                                                      Vervolgens: betrek de bewoners en maak ze mede-           voldeed niet aan de aardbevingsgerelateerde
                                                      eigenaar. Koester (en versterk waar mogelijk) de groen-   veiligheidsnormen en door een aantal partijen is
                                                      en waterstructuren, en in het verlengde daarvan: maak     daarom een versterkingsplan opgesteld. Koos Poelma,
                                                      slimme koppelingen bij de wijkvernieuwing. Koppel de      vicevoorzitter van het parochiebestuur, vond het
                                                      ingrepen in de openbare ruimte bijvoorbeeld aan de        een leerzaam proces: ‘Als bestuurder ben ik slechts
                                                      vervanging van het riool. Tenslotte: de aanpak van de     een voorbijganger en zie ik het als mijn taak om het
                                                      woningen kan op diverse manieren plaatsvinden. Een        complex duurzaam en veilig in stand te houden voor
                                                      tweede leven met behoud van jonge erfgoedwaarden          de toekomst. Waar je normaal gesproken als eigenaar       17
                                                      vormt daarbij een kans.                                   in the lead bent, was deelname aan het ontwikkelen
                                                                                                                van een versterkingsplan toch een heel andere
                                                                                                                ervaring. Je komt ergens in terecht, een rijdende trein
                                                                                                                waarbij veel partijen medezeggenschap hebben.’
                                                                                                                Het versterkingsplan is in verschillende stadia van
                                                                                                                vooroverleg naar definitief ontwerp in de gemeentelijke
                                                                                                                Monumentencommissie besproken. Poelma vond dat
GEMEENTE VEENDAM:                                                                                               waardevol: ‘Het gesprek over de opgave in relatie tot
Ruimtemakersbijeenkomst                                                                                         de erfgoedwaarden wordt op een respectvolle manier
Veendam Noord                                                                                                   gevoerd. Ik ervoer dat we een basis delen; we hebben
                                                                                                                een gezamenlijk belang; het doorgeven van dit erfgoed
In maart 2021 organiseerden we de eerste
                                                                                                                richting de toekomst.’
Ruimtemakersbijeenkomst. De Ruimtemakers-
bijeenkomsten zijn bedoeld voor kennisdeling en
worden georganiseerd door het Steunpunt Ruimtelijke
Kwaliteit dat mogelijk is gemaakt door de provincie
Groningen en Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed. De
gemeente Veendam had de primeur en legde als casus
                                                                                                                                                                          LIBAU
de vernieuwing van de wijk Veendam-Noord voor.        Overleg met betrokkenen, derde van rechts dhr. Poelma
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>LIBAU
                                                            WERKEN AAN
JAARVERSLAG 2021 - 2 WERKEN AAN OMGEVINGSKWALITEIT							
                                                            OMGEVINGSKWALITEIT
                                                            Het bereiken en in stand houden van een goede omgevingskwaliteit is de
                                                             hoofddoelstelling van de Omgevingswet. Iedereen die ingrepen pleegt in de
                                18                          fysieke leefomgeving is verplicht bij te dragen aan dit doel. Maar wat is een goede
                                                             omgevingskwaliteit eigenlijk? Omgevingskwaliteit is breder dan ruimtelijke kwaliteit dat
                                                             gaat over ‘belevingswaarde’, ‘gebruikswaarde’ en ‘toekomstwaarde’ en later is het begrip
                                                            ‘herkomstwaarde’ aan ruimtelijke kwaliteit toegevoegd. Omgevingskwaliteit gaat over
                                                            veel meer: het gaat over bodem, water, lucht, planten, dieren, geschiedenis, verhalen en
                                                             rituelen, menselijk gebruik, schoonheid enzovoorts. Kortom, omgevingskwaliteit gaat
                                                             over ‘alles’ en maakt dat mensen, planten en dieren ergens in balans met de planeet
                                                             prettig kunnen leven. Hoe draagt Libau hieraan bij?
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>2
                                                                                                                                                                             JAARVERSLAG 2021 - 2 WERKEN AAN OMGEVINGSKWALITEIT							
KANSEN OMGEVINGSWET                                        en stedenbouw, ingezet om geschikte locaties voor        commissie voor welstand- en monumentenadvisering
                                                           bedrijvigheid te verkennen en de hoofdopzet van          actief. Deze Commissie Ruimtelijke Kwaliteit en
Naast het begrip omgevingskwaliteit wil de wetgever        mogelijke, nieuwe bedrijventerreinen te bepalen.         Cultuurhistorie kreeg per 1 januari 2022 een nieuwe
door de Omgevingswet meer ruimte geven aan                 Het project ‘Wonen met een Plus’ in de gemeente          naam: Adviescommissie voor Omgevingskwaliteit
initiatieven vanuit de samenleving. Dit vraagt om een      Eemsdelta is een mooi voorbeeld van de manier            Drentse gemeenten. De integrale inzet werd hier
andere houding (ja, mits in plaats van nee, tenzij) maar   waarop we vanuit archeologische waarden de               nog verder vergroot; de disciplines archeologie en
óók om een andere manier van werken door Libau.            gemeente hebben geholpen om gerichte keuzes              duurzaamheid zijn op afroep beschikbaar.
Een manier van werken die de omgeving centraal             te maken. Door scherpe kaders te stellen voor            Ook vanuit de commissies zetten we vol in op het
stelt, integraal is én waarbij we met initiatiefnemers     het archeologische onderzoek in het centrum van          vooraf meedenken bij initiatieven door waar nodig
meedenken over wat er kan. Als Libau streefden we          Delfzijl kwam de juiste informatie boven water terwijl   de ruimtelijke kaders uit te leggen, de opgave aan
hier al naar en de Omgevingswet biedt kansen om dit        de planning van het bouwproject geen gevaar              te scherpen en te inspireren. Uiteraard houden
verder uit te bouwen en te verdiepen.                      liep. Voor dezelfde gemeente bracht Libau de             de commissies ook een beoordelende rol. Door te
                                                           kernkarakteristieken van de dorpen en het landschap      investeren in de voorkant van het ontwerpproces,         19
WETEN WAAR WE VANDAAN                                      in beeld. Gemeente Eemsdelta heeft hiermee               zitten de betrokken partijen op het juiste moment met
                                                           een volwaardige bouwsteen in handen voor de              elkaar om tafel en wordt optimaal gebruik gemaakt
KOMEN
                                                           omgevingsvisie en het te ontwikkelen beleid.             van de aanwezige ontwerpkracht. Vaak is er meer
Waarom voelen we ons ergens thuis? De rijke                                                                         mogelijk dan van tevoren wordt gedacht. Door
gelaagdheid in de kenmerken en identiteit van onze         MEEDENKEN AAN DE                                         wensen, belangen en rollen vroegtijdig in beeld te
landschappen, steden en dorpen in Groningen en                                                                      brengen, verloopt het advies- en vergunningentraject
                                                           VOORKANT
Drenthe is hierbij essentieel. Het is de kunst om                                                                   soepeler. In dit hoofdstuk worden adviestrajecten
nieuwe ontwikkelingen op een natuurlijke wijze             In Groningen faciliteerde Libau in 2021 twee aparte      uitgelicht die illustratief zijn voor de manier waarop
onderdeel te maken van ‘dat wat al is’. De adviseurs       commissies die per 1 januari 2022 zijn geïntegreerd      de adviescommissies bijdragen aan de kwaliteit van
van Libau werken vanuit de aanwezige waarden               in de Adviescommissie voor Omgevingskwaliteit            onze leefomgeving. De voorbeelden tonen de breedte
en gebiedskwaliteiten en verbinden die met actuele         Groninger gemeenten. Overeenkomstig het                  van de adviesvragen die worden voorgelegd, en de
opgaven, op alle schaalniveaus.                            gedachtegoed van de Omgevingswet adviseren               werkwijze die de adviescommissie daarbij hanteert:
Illustratief voor het werken aan de omgevingskwaliteit     we integraal vanuit de disciplines stedenbouw en         van nieuwbouw van woningen in Hoogeveen en
op een hoger schaalniveau was de bijdrage aan de           landschap, architectuur, cultuur- en bouwhistorie,       appartementen in Nieuw-Buinen tot de doorontwikkeling
ruimtelijke en economische visie op de regio aan           en restauratie – waar nodig op afroep aangevuld          van erfgoed zoals de theekoepel annex tuinmanswoning
weerszijden van de A7 en de N33. Bij deze opgave is        met expertise over constructies, archeologie en          in Glimmen en de herbestemming van het Noorder
gebiedskennis op het vlak van met name landschap           duurzaamheid. In Drenthe is al jaren een geïntegreerde   Sanatorium in Zuidlaren.
                                                                                                                                                                             LIBAU
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>LIBAU
                                                              UITGELICHT
JAARVERSLAG 2021 - - 2 WERKEN AAN OMGEVINGSKWALITEIT							
                                 20
                                                              GEMEENTE BORGER-ODOORN:                               supermarkt met behoud van de bloemenstal en de            voorstelbaar is. Daarnaast is een voorkeursmodel
                                                                                                                    bouw van een appartementengebouw. De gemeente             benoemd. Dit was ook het voorkeursmodel van
                                                              Appartementen in Nieuw-Buinen
                                                                                                                    vroeg het Team Ruimtelijke Kwaliteit van Libau de         de gemeente en de ontwikkelaar. Tot slot is een
                                                              Midden in een naoorlogse buurt in Nieuw-Buinen        modellen stedenbouwkundig te onderzoeken en               aantal aandachtspunten meegegeven voor de
                                                              bevinden zich een leegstaande supermarkt en een       hierover advies uit te brengen. In de zoektocht naar de   situering, de geleding en de beëindiging van het
                                                              bloemenstal. De leegstaande supermarkt vormt een      antwoorden hebben we de modellen en de bestaande          appartementengebouw. De ontwikkeling sluit zo beter
                                                              dissonant in de buurt. Een ontwikkelaar heeft voor    omgeving in het 3D-programma SketchUp getekend.           aan bij de grondgebonden woningen in de buurt.
                                                              deze markante plek een aantal ontwikkelingsmodellen   Hierdoor werd duidelijk dat de beoogde ontwikkeling
                                                              gemaakt. De modellen gaan uit van de sloop van de     an sich op deze markante plek ruimtelijk prima
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>                                                       JAARVERSLAG 2021 - - 2 WERKEN AAN OMGEVINGSKWALITEIT							
GEMEENTE EEMSDELTA:
Wonen met een Plus
De herontwikkeling ‘Wonen met een Plus’ in het
centrum van Delfzijl vereist archeologisch onderzoek
naar resten van de 17de-eeuwse stad en de
militaire vesting. De gemeente Eemsdelta beslist
als bevoegd gezag over de manier waarop dit
onderzoek moet worden uitgevoerd, Libau biedt de
gemeente inhoudelijke ondersteuning. Het onderzoek
dreigde niet optimaal te kunnen worden uitgevoerd.
Oorzaken daarvan waren de complexiteit van het
project en te verwachten planningsproblemen voor       21
de bouwer. Samen met een archeologisch bedrijf, de
gemeente Eemsdelta en de aannemers hebben wij
een compromis gevonden. Zo kon kwalitatief beter
archeologisch onderzoek plaatsvinden, terwijl de
planning van de bouw niet in gevaar kwam.
De gemeente maakte scherpe keuzes voor de aanpak
van het onderzoek en het te onderzoeken oppervlak,
dit levert niettemin straks veel nieuwe kennis op
over het militaire en burgerlijke leven in het 17de-
eeuwse Delfzijl.
                                                       LIBAU
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>LIBAU
                                                            INTERVIEW
JAARVERSLAG 2021 - 2 WERKEN AAN OMGEVINGSKWALITEIT							
                                22
                                                            SANDRA VAN ASSEN
                                                            EN JOSÉ VAN CAMPEN
                                                            AANJAGEN VAN OMGEVINGSKWALITEIT
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                                     JAARVERSLAG 2021 - 2 WERKEN AAN OMGEVINGSKWALITEIT							
OMGEVINGSKWALITEIT VERGT                                    kwaliteitsteams, -commissies en jury’s. De adviseurs           locatie én in de tijd. ‘Bepaalde onderliggende waarden
UITWERKING IN PROGRAMMA                                     vonden elkaar in een gedeelde interesse in ruimtelijke         blijven gelijk maar de accenten kunnen wisselen.’
                                                            kwaliteitsteams, deden daar samen onderzoek naar en            Sandra van Assen beaamt dat: ‘Vanaf ongeveer 1900
Het is één van de centrale begrippen uit de                 werken nu zelfs gezamenlijk aan promotie-onderzoek             ontstonden de schoonheidscommissies. Het ging
Omgevingswet en de Nationale Omgevingsvisie:                naar adviespraktijken voor omgevingskwaliteit. Aan wie         destijds om de esthetische kwaliteit van gebouwen.
omgevingskwaliteit. Een verbreding ten opzichte van         dan beter de vraag te stellen wat we moeten verstaan           In de loop van de tijd is de kwaliteitsscope steeds
ruimtelijke kwaliteit. Experts José van Campen en           onder dat nieuwe begrip ‘omgevingskwaliteit’?                  breder geworden. In de Omgevingswet (memorie
Sandra van Assen zien vooral voor ontwerpers bij                                                                           van toelichting) omvat het zowel de esthetiek van
regionale en lokale overheden een rol weggelegd om          Bredere scope                                                  gebouwde objecten als de kwaliteit van de brede
het begrip omgevingskwaliteit handen en voeten te           Van Campen trapt af met de constatering dat                    omgeving. Dus inclusief natuur en cultuur. We zien
geven en uit te werken in een programma. Mits ze            omgevingskwaliteit soms wordt omschreven op basis              in ons promotie-onderzoek dat dit al enigszins
daartoe goed in staat gesteld worden.                       van juridisch afgebakende begrippen en sectorale               doorsijpelt in de adviespraktijk. Deze brede reikwijdte
                                                            beleidsterreinen – zoals dat in de Omgevingswet                maakt het ingewikkelder maar tegelijkertijd helpt de      23
Ze vormen al jaren een duo dat zich toelegt op de           gebeurt. ‘Dat is meer de wetstechnische benadering.            situatiegebondenheid van kwaliteit ons enorm. Je denkt
kennis en kunde van goede ruimtelijke kwaliteitszorg –      Maar je kunt het ook mensen zelf vragen: dat is veel           altijd na over kwaliteit in een bepaalde context.
met een focus op de publieke sector. José van Campen        aansprekender.’ Daaruit blijkt bijvoorbeeld dat een            Ga daarover met elkaar in gesprek en durf ook
werd opgeleid als planoloog en ontwikkelde zich tot         groene woonomgeving heel hoog scoort. ‘Maar ook –              te zeggen: ‘Deze waarden vinden we op deze
specialist op het gebied van ruimtelijk kwaliteitsbeleid.   afhankelijk van de doelgroep – zaken als voorzieningen,        plek en in deze tijd belangrijk – en deze minder.
Sandra van Assen is stedenbouwkundige en architect.         stedelijkheid, gezelligheid of juist natuurlijkheid. Kortom:   Omgevingskwaliteit hangt heel erg af van waar je bent,
Ze combineert haar eigen bureau met het werk als            het is een levend begrip waar je greep op krijgt door          op welk moment en met wie.’
stedenbouwkundige voor de gemeente Súdwest                  er met elkaar over te praten.’ Volgens Van Campen
Fryslân en heeft veel ervaring met het werken in            varieert de invulling van het begrip namelijk per individu,
                                   “OMGEVINGSKWALITEIT, HET IS EEN LEVEND BEGRIP WAAR JE
                                    GREEP OP KRIJGT DOOR ER MET ELKAAR OVER TE PRATEN”
                                                                                                                                                                                     LIBAU
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>LIBAU
                                                            Blinde vlekken
JAARVERSLAG 2021 - 2 WERKEN AAN OMGEVINGSKWALITEIT							
                                                            Dat onderlinge gesprek is volgens Van Assen ook
                                                            de manier om ons te verhouden tot de acht criteria
                                                            die in een recente uitwerking van de Verklaring van
                                                            Davos aan ‘omgevingskwaliteit’ worden gekoppeld.
                                                            ‘Ik zie het ook niet zozeer als criteria maar meer als
                                                                                                                       “DE KWALITEIT VAN DE LEEFOMGEVING IS VAN GROOT
                                                            gespreksonderwerpen. In Fryslân zijn we momenteel         MAATSCHAPPELIJK BELANG. ZO STAAT HET OOK IN DE WET.
                                                            met waterschappen, gemeenten en provincie in
                                                            gesprek: wat gaat er goed, waar zitten de blinde
                                                                                                                      WE HEBBEN HIER EEN ZORGPLICHT VOOR. DIE KUN JE NIET
                                                            vlekken? Een dergelijk debat kan in Drenthe en                         LICHTVAARDIG OPVATTEN”
                                                            Groningen ook uitstekend worden gevoerd.’ Ook Van
                                                            Campen ziet ‘de acht criteria van Davos’ meer als een
                                24                          gespreksagenda: ‘We kunnen daarmee connectie
                                                            maken met andere sectoren zoals economie en milieu.
                                                            Het is belangrijk om kwantitatieve normen te koppelen
                                                            aan kwalitatieve doelen.’ Ze noemt als voorbeeld de
                                                            aanpak van Ruimte voor de Rivier, waarbij naast harde
                                                            waterveiligheidsnormen ook ruimtelijke kwaliteit een     Ingewikkelde processen                                 Haarlemmermeer als voorbeeld waar deze opgave
                                                            hoofddoelstelling was in het ontwerptraject.             Het woord is gevallen: gemeenten. Zij krijgen een      is onderkend: ‘De gemeente werkt aan een nota
                                                            ‘De verruiming van het kwaliteitsbegrip maakt zo’n       belangrijke rol onder de nieuwe Omgevingswet.          Omgevingskwaliteit. De inhoud bleek in het bestaande
                                                            dubbeldoelstelling nog rijker en beter te combineren     Maar kunnen zij ook de omgevingskwaliteit              beleid al goed op orde, maar de processen rondom
                                                            met andere doelen.’                                      handen en voeten geven? Van Assen pleit voor           kwaliteitsadvisering bleken zó divers dat er veel tijd
                                                            Opvallend genoeg moet op dit gebied wel weer het         een geschikt beleidsinstrument: een ‘programma’        nodig was om daar lijn in te krijgen. Het gaat om het
                                                            nodige missiewerk worden verricht, zo geeft Van Assen    Omgevingskwaliteit, aanvullend op Omgevingsvisie       construeren van structurele kwaliteitszorg.
                                                            aan: ‘Bij ruimtelijke kwaliteit denken veel mensen nog   en Omgevingsplan: ‘In het programma leg je vooral de   De kwaliteit van de leefomgeving is van groot
                                                            steeds aan de esthetiek van gebouwde objecten.           governance vast, oftewel de hoe-vraag. Hoe borgen we   maatschappelijke belang. Zo staat het ook in de wet.
                                                            De verbreding naar omgevingskwaliteit dwingt ons         de kwaliteit in termen van sturing en proces?’         We hebben hier een zorgplicht voor. Die kun je niet
                                                            het begrip kwaliteit opnieuw invulling te geven.’        Van Campen noemt de Noord-Hollandse gemeente           lichtvaardig opvatten.’
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                             JAARVERSLAG 2021 - 2 WERKEN AAN OMGEVINGSKWALITEIT							
Goede sturing heeft ook met voldoende menskracht         In positie brengen                                          conflicterende of ver uit elkaar liggende belangen en
te maken, aldus Van Assen. We hebben bijna 40            De conclusie van beide adviseurs is dat de zorgplicht       behoeften bij elkaar brengen. Maar dan moeten ze
noordelijke gemeenten en een groot deel daar             voor omgevingskwaliteit de komende tijd een                 daartoe wel in positie worden gebracht.’
van heeft geen stedenbouwkundigen in dienst of           forse investering vraagt. Niet alleen in de educatie,       In het verlengde hiervan kunnen gemeenten hun
landschapsarchitecten. Hoe krijg je omgevingskwaliteit   maar met name in het opdrachtgeverschap van                 adviescommissies ook beter inbedden, aldus José
voor elkaar als je geen ontwerpers hebt om hier          gemeenten en provincies. Het (opnieuw) aanstellen           van Campen. ‘Veel gemeenten denken dat ze er zijn
inhoud aan te geven? Zonder mensen die er verstand       van gekwalificeerde ontwerpers vormt daarbij een            als ze een welstandsnota en een welstandscommissie
van hebben komt het niet op de agenda, is er geen        belangrijk speerpunt, zo luidt het pleidooi van Van         hebben. Maar wil je als gemeente invulling geven
structureel gesprek, worden kansen niet verbeeld.’       Assen: ‘We hebben decennialang vakgenoten zien              aan omgevingskwaliteit dan is een veel bredere
Volgens Van Assen zou in dit verband ook het onderwijs   vertrekken bij regionale en lokale overheden. Ze            adviserende rol voor zo’n commissie noodzakelijk –
veel meer aandacht kunnen krijgen: ‘Er is op dit         werken nu bij particuliere bureaus. Kwaliteit is daardoor   en dat kan ook. De Omgevingswet biedt daar alle
moment bijvoorbeeld geen opleiding op het gebied van     niet of nauwelijks meer structureel onderdeel van           mogelijkheid voor. Kwaliteit is integraal en kan
omgevingskwaliteit; er studeren nauwelijks mensen op     overheidsorganisaties. We werken vanuit de TU Delft in      gaan over alles in de fysieke leefomgeving – maak       25
af, het maakt geen onderdeel uit van cursuspakketten     opdracht van de Actieagenda Ruimtelijk Ontwerp aan          dat duidelijk aan burgers, ondernemers en de hele
gericht op de Omgevingswet. Dat is toch opmerkelijk:     een onderzoek naar ontwerpkracht. Hieruit blijkt onder      gemeentelijke organisatie.’
we geven het begrip een centrale plek in de wet,         andere dat ontwerpers vaak de verbindingen leggen
maar verankeren het niet in de educatie.’                en oplossingen aandragen. Op die manier kunnen ze
                         “HOE KRIJG JE OMGEVINGSKWALITEIT VOOR ELKAAR ALS JE GEEN
                              ONTWERPERS HEBT OM HIER INHOUD AAN TE GEVEN?’’
                                                                                                                                                                             LIBAU
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>LIBAU
                                                            UITGELICHT
                                                                         GEMEENTE EEMSDELTA:
JAARVERSLAG 2021 - 2 WERKEN AAN OMGEVINGSKWALITEIT							
                                                                         Werkboeken karakteristiek Eemsdelta
                                                                         Eerder brachten we voor de voormalige gemeente
                                                                         Delfzijl de kernkarakteristieken van de dorpen en
                                                                         het landschap in beeld. In aanvulling hierop kreeg
                                                                         Libau de opdracht deze analyse aan te vullen voor
                                                                         het grondgebied van de voormalige gemeenten
                                                                         Appingedam en Loppersum. De nieuwe gemeente
                                                                         Eemsdelta heeft hiermee een volwaardige
                                                                         gebiedsdekkende bouwsteen in handen gekregen
                                                                         voor haar omgevingsvisie en het te ontwikkelen
                                26                                       beleid. De aantrekkelijk vormgegeven kaarten
                                                                         worden inmiddels gebruikt als onderlegger bij tal
                                                                         van ruimtelijke ontwikkelingen in de kernen en het
                                                                         buitengebied. Ze bieden houvast in het gesprek met
                                                                         initiatiefnemers over de omgang met aanwezige
                                                                         aardkundige, cultuurhistorische, landschappelijke en
                                                                         stedenbouwkundige omgevingswaarden.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                        JAARVERSLAG 2021 - 2 WERKEN AAN OMGEVINGSKWALITEIT							
                                                                                                                                                                        27
GEMEENTE EMMEN:                                        een bijna rechthoekige vorm met vier en een halve        sloot het plan beter aan bij de directe omgeving. Het
                                                       laag, dat bijna het gehele beschikbare erf besloeg. De   brede overleg met de commissie, de vaststelling van
Appartementencomplex Sterrenkamp
                                                       commissie was op zich lovend, over het ontwerp, maar     de knelpunten met de geldende voorwaarden en het
Voor de locatie Sterrenkamp in Emmen, de voormalige    het voldeed niet aan de welstandscriteria en aan de      meegeven van een aantal suggesties heeft op deze
bibliotheek, werd aan de adviescommissie van Drenthe   ontwikkelvisie van de gemeente. In het herziene plan     manier veel positief effect geoogst!
(CRKC) eind 2020 een plan voor nieuwbouw van een       van eind 2021 is het gebouw opgedeeld in twee hogere
appartementencomplex voorgelegd. Het plan betrof       volumes en een lager volume. Door deze herziening                                                                LIBAU
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>LIBAU
JAARVERSLAG 2021 - 2 WERKEN AAN OMGEVINGSKWALITEIT							
                                28
                                                            GEMEENTE GRONINGEN:
                                                            Theekoepel in Glimmen
                                                            Een bijzonder rijksmonument aan de Rijksstraatweg
                                                            in Glimmen is een pand uit 1848. Het voorste deel
                                                            was oorspronkelijk in gebruik als statige theekoepel
                                                            voor de eigenaren van het landgoed Huis in Glimmen.
                                                            Onder hetzelfde dak werd destijds een veel soberder     GEMEENTE NOORDENVELD:                                   ervoor dat bij ruimtelijke ontwikkelingen in het gebied
                                                            dienstwoning met schuur ondergebracht. De nieuwe                                                                de cultuurhistorische waarden als leidraad worden
                                                                                                                    Veenhuizen Werelderfgoed
                                                            eigenaren wilden graag aanvullende woonruimte                                                                   gehanteerd. Ook de gemeentelijke Adviescommissie
                                                            realiseren in het schuurgedeelte en op de verdieping    In juli 2021 plaatste het Werelderfgoedcomité           voor Omgevingskwaliteit speelt hierbij een rol, als
                                                            onder de rietkap. De monumentencommissie                van UNESCO de Koloniën van Weldadigheid                 adviseur over deze verschillende typen erfgoed. In
                                                            onderschreef de voorstellen voor verbouw, restauratie   op de Werelderfgoedlijst. De Maatschappij van           2020 zijn in de commissie verschillende plannen
                                                            en verduurzaming. De nieuwe indeling is functioneel     Weldadigheid in Veenhuizen kreeg hiermee de             voor monumenten behandeld. Er zijn bijvoorbeeld
                                                            en respecteert de waardevolle hoofdstructuur. De        status van Werelderfgoed. Het gebied getuigt van        uitbreidingen van voormalige personeelswoningen
                                                            adviezen van de commissie over het entreeontwerp        een bijzonder 19de-eeuwse experiment in sociale         besproken. Ook kwam in een vooroverleg de
                                                            en het aantal dakvensters werden overgenomen door       hervormingen. In het gebied liggen onder andere de      uitbreiding van het Gevangenismuseum in het
                                                            de initiatiefnemer. De voormalige theekoepel annex      voormalige gestichten, dienstgebouwen en boerderijen.   voormalige Tweede Gesticht ter sprake; indertijd bij de
                                                            dienstwoning heeft zo een mooie, nieuwe toekomst        Ook het omliggende gebied met de kenmerkende            bouw een van de grootste panden van Nederland.
                                                            gekregen als gerieflijk en karaktervol woonhuis.        verkaveling is Werelderfgoed. De erkenning zorgt
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>                                                         JAARVERSLAG 2021 - 2 WERKEN AAN OMGEVINGSKWALITEIT							
GEMEENTE OLDAMBT:
Sociëteitsgebouw het Boschplein
In het centrum van Winschoten getuigen vele
historische gebouwen van de prominente positie als
hoofdstad van het Oldambt. Aan de Blijhamsterstraat
verrees in 1843 een gerechtsgebouw in classicistische
trant. In ongeveer dezelfde periode verrees aan Het
Boschplein een nieuw hotel annex sociëteitsgebouw,
met grandeur. Deze twee rijksmonumenten worden
door hetzelfde team van ontwikkelaar en architect
nieuw leven ingeblazen als appartementengebouwen.
In beide gevallen blijven de hoofdopzet en structuur     29
overeind. De voor de woonfunctie noodzakelijke
aanpassingen zijn gedaan met behoud van het karakter
van de monumenten. Op enkele punten adviseerde
de commissie de koers nog iets bij te stellen in het
belang van behoud van monumentale waarden. Ook
de meerwaarde voor de uitstraling van de te realiseren
appartementen speelde daarbij een rol. Eén van de
adviezen betrof het uitvoeren van (beknopt) kleur
historisch onderzoek. Dergelijk onderzoek leidt vaak
tot verrassende en inspirerende vondsten. Zo kunnen
onderbouwde keuzes worden gemaakt voor een
kleurbeeld dat de architectuur van het pand versterkt.
                                                         LIBAU
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>LIBAU
                                                             GARNWERD HUNZEWEG 7 VERBOUW   OMGEVINGSVERGUNNING   MAQUETTEFOTOS                       017/42
JAARVERSLAG 2021 - 2 WERKEN AAN OMGEVINGSKWALITEIT							
                                                            westzijde
                                30
                                                            GEMEENTE WESTERKWARTIER:
                                                            Aanbouw woonhuis Garnwerd
                                                            Aan de Hunzeweg in Garnwerd staat een
                                                            eenvoudig woonhuis: met recht een monument van
                                                            bescheidenheid. De nieuwe eigenaren zijn er op
                                                            zorgvuldige wijze in geslaagd een nieuwe aanbouw aan
                                                            oostzijde                                                            zuidzijde
                                                            de achterzijde te ontwerpen. Deze zorgt voor de nodige                       RUIMTELIJK ECONOMISCH                                  De Landschapsarchitect zocht samenwerking met
                                                            extra woonruimte en gaat tegelijkertijd zo min mogelijk
                                                                                                                                         PERSPECTIEF A7-N33                                     ons Team Ruimtelijke Kwaliteit om te putten uit
                                                            de concurrentie aan met het sobere woonhuis. Hierdoor                                                                               de aanwezige gebiedskennis bij Libau. Op deze
                                                            komen zowel het Rijksmonument als de aanbouw                                 De provincie Groningen en de gemeenten Midden-         wijze konden ook de kernkwaliteiten in het gebied
                                                            optimaal tot hun recht. De monumentencommissie was                           Groningen, Veendam en Oldambt besloten gezamenlijk     scherp worden geformuleerd. Daarnaast is onze
                                                            vol lof over de kwaliteit van het ontwerp, dat ook in de                     een perspectief op te stellen voor de ruimtelijke en   ontwerpdeskundigheid ingezet bij het formuleren van
                                                            sobere en uitgekiende detaillering en materiaalgebruik                       economische ontwikkeling in de regio aan weerszijden   ruimtelijke principes en strategieën en de uitwerking
                                                            tot uiting komt. Samen met de commissie zijn door                            van de A7 en de N33. Het perspectief brengt de         daarvan. Denk daarbij bijvoorbeeld aan het ontwikkelen
                                                            de opdrachtgever en de architect de puntjes op de i                          economische kansen voor het gebied in beeld en         van nieuwe bedrijventerreinen. In het proces hebben
                                                            gezet. De fraaie boom achter het woonhuis krijgt extra                       vertaalt deze ruimtelijk zo, dat de karakteristieke    we tevens het begeleiden van de werkbijeenkomsten
                                                            betekenis doordat de nieuwe aanbouw zich er als het                          en de landschappelijke kwaliteiten van het gebied      met belanghebbenden gefaciliteerd.
                                                            ware omheen vouwt.                                                           worden behouden en waar mogelijk worden versterkt.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                                                          JAARVERSLAG 2021 - 2 WERKEN AAN OMGEVINGSKWALITEIT							
                                                        van het Rijksmonument. Het bestaande gebouw is           GEMEENTE HOOGEVEEN:
                                                        opgedeeld in verschillende soorten woningen en
                                                                                                                 Spaarbankbosch Wonen in een bosrijke
                                                        daarnaast vindt nieuwbouw plaats. De commissie
                                                                                                                 omgeving
                                                        adviseerde onder meer over een passende indeling, de
                                                        verduurzaming van het bestaande pand en het behoud       Aan de ontsluitingsweg van Hoogeveen naar Pesse
                                                        van monumentale interieuronderdelen. Datzelfde           verkoopt de Gemeente Hoogeveen aan de rand van het
                                                        gold voor het vinden van een passende vormentaal         Spaarbankbosch zes bouwkavels. Met het opgestelde
                                                        voor de nieuwe toevoegingen, met een juiste balans       beeldkwaliteitsplan wordt bijzondere architectuur
                                                        tussen aansluiting bij de structuur van het sanatorium   gestimuleerd. Ook worden de nodige eisen gesteld aan
                                                        en een hedendaagse vormentaal. Daarnaast kwam
                                                                                                                                                                                    Beeldkwaliteitsplan
                                                                                                                 de inrichting van de perceelgrenzen.
                                                        de monumentale tuinaanleg, oorspronkelijk ontworpen      Aan de CRKC zijn een aantal plannen in dit gebied
                                                              Spaarbankbosch
                                                        door Jan Vroom jr., terug als onderwerp van gesprek      voorgelegd. Sommige ontwerpen weken daarbij te
                                                        tijdens de commissievergaderingen.                       zeer af van de criteria uit het beeldkwaliteitsplan, met                                 31
                                                                ‘wonen in een bosrijke omgeving’                 name op het kleur- en materiaalgebruik. Daarnaast
                                                                                                                 was de vraag naar een consequente uitwerking van
                                                                                                                 het architectonische concept en een zorgvuldige
                                                                                                                         IInrichting
                                                                                                                           nrichting
                                                                                                                 detaillering  niet altijd in de plannen te herkennen.
                                                                                                                 Dit leidde    in   een aantal
                                                                                                                         Perceelsgrens
                                                                                                                         P erceelsgrens tussen kavels
                                                                                                                         • h
                                                                                                                                                kav
                                                                                                                               ulst 2,5 meter aan d
                                                                                                                              hulst
                                                                                                                                                      gevallen       in eerste instantie
                                                                                                                                                      en bos wordt gevormd door:
                                                                                                                                                  de buitenzijde (boszijde)
                                                                                                                          •   een hek 1.80 m. hoog van een
                                                                                                                              een
                                                                                                                 tot een negatief advies. De commissie drong erop
GEMEENTE TYNAARLO:                                                                                                        2 parkeerplaatsen
                                                                                                                            pa                    elkaar op eigen terrein
                                                                                                                             arkeerplaatsen naast e
                                                                                                                 aan de detaillering beter te laten aansluiten op de
Noorder sanatorium Zuidlaren                                                                                     architectonische stijl en vroeg tevens aandacht voor
De Commissie Ruimtelijke Kwaliteit en Cultuurhistorie                                                            de bouwkundige consequenties van de gekozen
adviseerde over de verbouw van het Noorder                                                                       uitwerking. De adviezen van de CRKC resulteerden
Sanatorium in Zuidlaren tot appartementen. Het                                                                   in een diverse reeks nieuwe ontwerpen, waarbij de
karakteristieke sanatorium gebouw werd in 1935                                                                   eenheid in kwaliteit een veel grotere bijdrage levert aan
gebouwd naar een ontwerp van architect Egbert                                                                    de identiteit van deze bijzondere plek.
                                                                                                                                                         1,5 meter
Reitsma. Een gedegen bouwhistorisch onderzoek
heeft gediend als basis voor de verbouwkeuzes.                                                                                                                         2,5 meter
Ook fungeerde dit onderzoek als toetssteen voor                                                                                             1,,8 meter
                                                                                                                                            1,8  me
                                                                                                                                                 mete
                                                                                                                                                    er
                                                                                                                                                                     perceelgrens
de commissie om te beoordelen in hoeverre de
                                                                                                                                                                                                          LIBAU
                                                                                                                                       privé-eigendom
                                                                                                                                       p rivé-eigen
verbouwplannen impact hadden op de waarden
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>LIBAU
JAARVERSLAG 2021 - 3 DUURZAAMHEID									
                                             DUURZAAMHEID
                                             De Nederlandse ‘earth overshoot day’ is de dag waarop de jaarlijkse biocapaciteit
                                             van onze planeet is verbruikt als iedereen op aarde zou leven zoals wij Nederlanders.
                       32                    Die dag viel in Nederland in 2022 op 12 april, alweer twee weken eerder dan in
                                             2021. Een vitale natuur is cruciaal voor het tegengaan van klimaatverandering
                                             en verduurzaming van de voedselvoorziening. Kortom: we moeten met elkaar
                                             dingen anders én duurzaam gaan doen! En dat hoeft niet alleen groots en
                                             meeslepend, maar mag ook met kleine stappen. Ook Libau neemt hierin haar
                                             verantwoordelijkheid.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>3
                                                                                                                                                                                    JAARVERSLAG 2021 - 3 DUURZAAMHEID									
HERGEBRUIK                                                    DUURZAAM BOUWEN                                           NATUURINCLUSIVITEIT
Al sinds jaar en dag maken wij ons vanuit Libau hard          Hout is een bouwmateriaal dat enorm in de                 Het Steunpunt Ruimtelijke Kwaliteit voor Groningen
voor het hergebruik van cultureel erfgoed. Het is bij         belangstelling staat. Door allerlei innovaties is dit     organiseerde een special over natuurinclusiviteit,
uitstek duurzaam: gebouwen die soms al honderden              materiaal de laatste jaren een serieus alternatief        een thema dat onder de paraplu van duurzaamheid
jaren oud zijn weer een nieuw leven geven. We hebben          geworden voor beton. Waar beton zorgt voor een            steeds meer aandacht krijgt. De aanleiding voor deze
daarom vorig jaar vanuit het Erfgoedloket Groningen           forse uitstoot van broeikasgassen, slaat hout CO2 juist   bijeenkomst was dat het in Nederland zeer slecht is
meegewerkt aan digitale ‘Groene Menukaart’.                   langdurig op. Bovendien vormt hout een hernieuwbare       gesteld met de biodiversiteit. Een aantal gemeenten in
Voor diverse pandtypes staan tal van duurzame                 grondstof. In de Scandinavische bossen groeit iedere      Nederland heeft de handschoen opgepakt en succesvol
maatregelen overzichtelijk op een rij, aangevuld met          paar seconden een volledig nieuw huis. En alsof het       beleid opgesteld. Een mooi voorbeeld is de gemeente
tips voor het besparen en opwekken van energie,               nog niet genoeg is: houten gebouwen dragen ook bij        Ede die tijdens de special een presentatie verzorgde.
indicaties van de investeringen en besparingen,               aan de gezondheid van hun gebruikers. Gemeenten           Deze gemeente werkt met een puntensysteem
subsidiemogelijkheden en dergelijke. Ook voor                 kunnen het gebruik van hout en andere biobased            waarbij initiatiefnemers een bepaald aantal punten
                                                                                                                                                                                    33
eigenaren van gebouwen zonder erfgoedstatus – en              materialen stimuleren. Bijvoorbeeld door gebruik in       moeten halen om een omgevingsvergunning te krijgen.
dat geldt natuurlijk voor het overgrote deel van de           publieke gebouwen of door hier in beleid aandacht         Initiatiefnemers zijn vrij in de keuze welke ingrepen zij
bestaande gebouwen – is deze informatie bruikbaar. Zij        aan te schenken. Uit een onderzoek van Libau naar         plegen. In het kader van de special maakte Libau een
kunnen hiermee met de verduurzaming van hun eigen             het welstandsbeleid kwam in 2021 naar voren dat           gereedschapskist van verschillende maatregelen die
pand aan de slag gaan.                                        duurzaam bouwen in het algemeen en houtbouw in het        de biodiversiteit bevorderen. Per ‘laag’ – watersysteem,
Door bestaande gebouwen zoveel mogelijk opnieuw               bijzonder in veel gemeentelijke welstandsnota’s nog       beplanting, bouwwerken, verharding, bodem en
te gebruiken, wordt geen nieuwe, schaarse ruimte              een ondergeschoven kindje is. Ter inspiratie hebben       grondgebruik – zijn maatregelen op verschillende
ingenomen. Ook wordt de aarde niet uitgeput en                we daarom vanuit het Steunpunt Ruimtelijke Kwaliteit      schaalniveaus in beeld gebracht. We constateren dat
vervuild omdat er weinig tot geen nieuwe grondstoffen         voor Groningen samen met DAAD Architecten de              veel gemeenten in ons werkgebied nu nog geen beleid
nodig zijn. Wij pleiten daarom voor grote terughoudend        inspiratiebrochure ‘Ruimte voor hout!’ gemaakt.           hebben op dit vlak. We roepen iedereen op hiermee
bij sloop. En als sloop echt onvermijdelijk is, haal          Ook buiten Groningen kunnen opdrachtgevers,               aan de slag te gaan want als het niet goed gaat met de
dan een gebouw netjes uit elkaar. Geef bruikbare              ontwerpers en gemeenten daarmee hun voordeel doen.        planten en dieren, gaat het uiteindelijk ook niet goed
grondstoffen een identiteit, sla ze op in circulaire depots                                                             met de mens.
en geef deze materialen zo een nieuw leven.
                                                                                                                                                                                    LIBAU
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>LIBAU
                                             UITGELICHT
                                                                                                       inpassing zonneparken’. Libau draait namens het            STEUNPUNT RUIMTELIJKE
JAARVERSLAG 2021 - 3 DUURZAAMHEID									
                                                                                                       Atelier Ruimtelijke Kwaliteit en Landschap van de
                                                                                                                                                                  KWALITEIT:
                                                                                                       provincie mee in de zogenaamde maatwerkgesprekken.
                                                                                                                                                                  ‘Ruimte voor hout!’
                                                                                                       Initiatiefnemers schuiven met hun adviesbureaus aan
                                                                                                       bij deze gesprekken, evenals de betrokken gemeentes.       De Drentse zanger Daniel Lohues zong het al in
                                                                                                       De landschappelijke inpassing vormt een belangrijk         2011: ‘Hout Moet’. Inmiddels wordt hout steeds vaker
                                                                                                       onderwerp tijdens de gesprekken; deze moet kloppen         weer toegepast als bouwmateriaal. Het biedt vele
                                                                                                       op verschillende schaalniveaus van groot naar              voordelen zoals de opslag van CO2. Toch bieden
                                                                                                       klein. Zo wordt bijvoorbeeld gezocht naar technische       de welstandsnota’s in de provincie Groningen nog
                                                                                                       oplossingen die bijdragen aan ‘rustige randen’ bij de      weinig ruimte voor aan brede toepassingen van
                                                                                                       opstelling van de zonnepanelen. Dat geldt ook voor het     hout. Uiteraard zijn via een hardheidsclausule in
                                                                                                       creëren van koppelkansen. Daarbij wordt de aanleg          de nota’s afwijkingen van de criteria voor houtbouw
                       34                                                                              van een zonnepark gecombineerd met het maken van           mogelijk. Maar laten we zo niet onnodig kansen
                                                                                                       dorpsommetjes, een habitat voor akkervogels en het         liggen om de noodzakelijke verduurzaming van de
                                                                                                       voorkomen van veenoxidatie. Het zorgt soms voor            gebouwde omgeving te bevorderen? Op zoek naar
                                                                                                       lange trajecten met grote uitdagingen om de uiteindelijk   antwoorden onderzocht Steunpunt Ruimtelijke Kwaliteit
                                                                                                       de balans te vinden tussen duurzame energie en een         (STeRK) in samenwerking met DAAD Architecten
                                                                                                       fijne leefomgeving.                                        hoe houtbouw met ruimtelijke kwaliteit in de kernen
                                                                                                                                                                  van Groninger dorpen kan worden toegepast. De
                                                                                                                                                                  resultaten zijn gebundeld in de brochure ‘Ruimte voor
                                                                                                                                                                  hout!’. Deze brochure is bedoeld om het gesprek over
                                                                                                                                                                  houtbouw met ruimtelijke kwaliteit bij beleidsmakers
                                             PROVINCIE GRONINGEN:                                                                                                 op gang te brengen. Ook worden zo initiatiefnemers
                                                                                                                                                                  geïnspireerd en krijgen adviseurs tools in handen voor
                                             Vormgeven aan nieuwe energie-
                                                                                                                                                                  ontwerpgesprekken.
                                             landschappen
                                             Groningen moet verduurzamen en dat kan onder meer
                                             met het opwekken van zonne-energie. Het landschap
                                             krijgt letterlijk een schitterende aanblik met de vele
                                             duizenden zonnepanelen. Niet iedereen ervaart dit als
                                             positief. De provincie hanteert daarom een ‘Handreiking
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>                                                                                              JAARVERSLAG 2021 - 3 DUURZAAMHEID									
                                      GEMEENTEN IN GRONINGEN:
natuurinclusieve gereedschapskist
                                      Special Natuurinclusief
- van gebouw en erf tot landschap -
                                      Onze tweede Ruimtemakersbijeenkomst was
                                      een special over natuurinclusiviteit. Dit begrip kan
                                      tegenwoordig niet meer los gezien worden van
                                      ruimtelijke ontwikkelingen. Welke instrumenten hebben
                                      gemeenten in huis om de natuur meer ruimte te geven
                                      bij nieuwe ontwikkelingen?
                                      Klaas van Nierop (ecoloog gemeente Groningen) en
                                      Liesbeth Hunink (ecoloog gemeente Ede) deelden hun
                                      ervaringen en instrumenten met het netwerk van de
                                      Groningse Ruimtemakers. De gemeente Ede was één         35
                                      van de eerste gemeenten met een puntensysteem met
                                      natuurinclusieve maatregelen; initiatiefnemers kunnen
                                      hier een locatie specifieke keuze maken. Gemeente
                                      Groningen is begonnen met een doelsoortenbeleid en
                                      ook deze gemeente heeft vervolgens een keuzelijst met
                                      maatregelen opgesteld.
                                      Hoe effectief de maatregelen zijn, is natuurlijk
                                      afhankelijk van de plek. Het Steunpunt Ruimtelijke
                                      Kwaliteit heeft een gereedschapskist ontwikkeld met
                                      daarin de mogelijke maatregelen voor verschillende
                                      ‘lagen’ (watersysteem, beplanting, bouwwerken,
                                      verharding en bodem- en grondgebruik). Bovendien zijn
                                      er als oogst van de bijeenkomst stappen geformuleerd
                                      voor gemeenten die hun beleid richting meer
                                      natuurinclusiviteit willen aanpassen.
                                                                                              LIBAU
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>LIBAU
                                             UITGELICHT
                                                                                                    waterschap tussentijds kan aanpassen met actuele        VERDUURZAMING
JAARVERSLAG 2021 - 3 DUURZAAMHEID									
                                                                                                    informatie. Maar hoe realiseer je mooie kaarten die
                                                                                                                                                            ERFGOEDPANDEN
                                                                                                    goed communiceren? In werkateliers hebben we
                                                                                                    samen gekeken naar vormgeving en inhoud. Welke          In 2021 nam het aantal vragen over verduurzaming van
                                                                                                    kleuren werken goed samen, hoe leggen we nadruk op      gebouwd erfgoed bij het Erfgoedloket toe. De vragen
                                                                                                    de juiste onderdelen en welke legendaeenheden vallen    zijn gevarieerd en hebben onder meer betrekking
                                                 Waterbeheer                                        eventueel af omdat ze niet passend zijn? En als de      op financiële regelingen en concrete oplossingen.
                                                 programma                                          kaarten er zijn, hoe plaatsen we die vervolgens samen   Gemiddeld twee keer per maand gaat een adviseur
                                                                                                    met de onderbouwing in tekst? Dit heeft uiteindelijk    van het Erfgoedloket adviesteam in gesprek met
                                                 2022-2027                                          een handzaam document opgeleverd die door het           eigenaren die grote ambities hebben met bijbehorende
                                                                                                                                                            vraagstukken. De adviseurs denken mee in de
                                                                                                    Waterschap eigenhandig kan worden ingezet.
                                                 Een toekomstbestendig waterbeheergebied maken we
                                                 met robuust werk aan water                                                                                 opgave in combinatie met de historische waarden en
                                                 met maatwerk
                       36                        met elkaar                                                                                                 adviseren welke ingrepen bespreekbaar kunnen zijn
                                                                                                                                                            bij de vergunningverlenende instanties. In Appingedam
                                                                                                                                                            kwam bijvoorbeeld een vraag naar voren over betere
                                                                                                                                                            glasisolatie. Wat is mogelijk bij geprofileerde houten
                                                                                                                             November 2021
                                                                                                                                                            kozijnen met getrokken glas? Bij een pand in Eenrum
                                                                                                                                                            bood het oude verwarmingssysteem kansen: met
                                                                                                                                                            een houtkachel in de bestaande haarden kunnen
                                             WATERSCHAP                                                                                                     via rookkanalen de aanpalende ruimten lichtelijk
                                             NOORDERZIJLVEST:                                                                                               voorverwarmd worden. Onze adviseurs denken
                                             Begeleiding kaartmateriaal                                                                                     uiteraard ook buiten het aardbevingsgebied graag mee.
                                             Waterbeheerprogramma                                                                                           Het verduurzamen van gebouwd erfgoed is duidelijk
                                                                                                                                                            maatwerk, waarbij ieder pand zijn eigen kwaliteiten
                                             Het Waterschap Noorderzijlvest pakte het
                                                                                                                                                            en mogelijkheden heeft. Er kan steeds meer, maar
                                             Waterbeheerprogramma anders aan dan bij
                                                                                                                                                            verduurzamen naar een niveau zoals bij nieuwbouw
                                             voorgaande edities. Het programma moest een
                                                                                                                                                            is in de meeste gevallen van gebouwd erfgoed nog
                                             vertaling worden van de ‘Blauwe Omgevingsvisie’:
                                                                                                                                                            niet haalbaar.
                                             een adaptief en inspirerend beleidsstuk met veel
                                             beeldmateriaal. Libau hielp mee en rafelde de
                                             visiekaart van de Blauwe omgevingsvisie uiteen.
                                             Dit leverde verschillende kaartbeelden op, die het
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                                                                          JAARVERSLAG 2021 - 3 DUURZAAMHEID									
                                                                                            B
                                                                                                                                            F
                                                                                                                                                                        E
                                                                                                                           C
                                                                                                                                                   D
                                                                                                                                                                                                                          37
                                                                                      A
                                  regiekaart beeldkwaliteit openbare ruimte
                                        A | Hoofdstraat: lint aan het kanaal                    C | De Kruier: ontspannen verblijven                         E | Molenweg: parkeren met groen
                                        B | Marktplein: parkeren aan het park                   D | Molenplein: knusse woonkamer aan het water               F | Heemker Akkerstraat: groene singel met HUB
                              F
                               GEMEENTE WESTERWOLDE:                                                  en meer groen, water en verblijfskwaliteit. Met een          bij betrokken. Daarnaast werd samen met de gemeente
                                                      E                                               stedenbouwkundige analyse zijn de ruimtelijke                gezocht naar mogelijkheden om ontwikkelingen te
                               Studie centrumplan Ter Apel
                                                                                                      kansen voor het centrum benoemd. Ook is een                  kunnen versnellen. Dit is mogelijk door een meer
               C               De gemeente Westerwolde wilde een centrumplan                          voorstel gemaakt voor het doorontwikkelen van de             integrale aanpak. In het proces wordt een koppeling
                               voor Ter Apel opstellen, in samenwerking met lokale                    beeldbepalende gebouwen aan het Kanaal.                      gemaakt tussen planinitiatieven en andere (urgente)
                               ondernemers,
                                  D         vastgoedeigenaren en uiteraard                            Het belangrijkste onderdeel van het plan wordt               opgaven. Zo wordt bijvoorbeeld de herinrichting
                               bewoners. Team Ruimtelijke Kwaliteit werd gevraagd                     gevormd door de herinrichting van de openbare                van de openbare ruimte in verband gebracht met
                               om ondersteuning. Met de belanghebbenden                               ruimte in het centrum van Ter Apel. Ook hier zijn de         klimaatadaptatie, veranderende mobiliteit en de wens
                               formuleerden we centrale thema’s: levendige functies                   omwonenden en belanghebbenden intensief                      naar meer verblijfsplekken.                            LIBAU
uier: ontspannen verblijven                E | Molenweg: parkeren met groen
plein: knusse woonkamer aan het water      F | Heemker Akkerstraat: groene singel met HUB
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>LIBAU
                                             INTERVIEW
JAARVERSLAG 2021 - 3 DUURZAAMHEID									
                       38
                                             ALEX VAN OOST
                                             NOORDELIJK INNOVATIELAB
                                             CIRCULAIRE ECONOMIE (NICE)
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                                JAARVERSLAG 2021 - 3 DUURZAAMHEID									
VERBINDING EN KENNISDELING                                  Toen hij begon als jonge architect ging het om            de planeet?’ Van Oost wijst op de Covid-pandemie
CENTRAAL IN TRANSITIE                                       bio-ecologisch bouwen, daarna volgden duurzaam            en recent de oorlog in Oekraïne. Volgens sommigen
                                                            bouwen en Cradle to Cradle: ‘Het draait allemaal in       kunnen dergelijke gebeurtenissen bijdragen om de
Met het Noordelijk Innovatielab Circulaire Economie         essentie om de manier waarop we ons als menselijke        gewenste fundamentele veranderingen tot stand te
werkt architect Alex van Oost aan een fundamentele          soort verhouden tot het systeem en ons daarbinnen         brengen. Hij is daar kritischer over: ‘We zoeken steeds
transitie: leren leven binnen de grenzen van de aarde.      gedragen. We hebben de verbinding met onze                naar de grote reset-knop buiten onszelf, maar die zit
Dat vergt een systeemkanteling waar iedereen aan            leefomgeving, met de planeet, voor een groot deel         natuurlijk in ons allemaal. Hoe kantelen we met elkaar
mee moet doen. NICE verbindt daartoe uiteenlopende          verloren. In essentie gaat het daarom om het herstellen   het systeem?’ De urgentie daarvan is overduidelijk:
disciplines en generaties. ‘We staan niet boven de          van verbinding. Met de natuur. We staan niet boven de     ‘Aanvankelijk dacht ik nog dat we de klimaatcrisis
natuur maar zijn er onderdeel van.’                         natuur maar zijn er onderdeel van. Dat wij de natuur      konden helpen voorkomen. Nu weet ik dat die niet meer
                                                            vernietigen en over haar grenzen gaan, betekent net zo    te stoppen is en we alleen nog maar zo goed mogelijk
Gevraagd naar zijn definitie van de circulaire economie     goed dat we over onze eigen grenzen gaan.                 met de consequenties kunnen omgaan. Oftewel:
wijst Alex van Oost op het denken in kringlopen en          We voelen de disbalans steeds meer in onszelf,            brace for impact. En dat is geen sinecure; het grijpt     39
de notie dat afval niet bestaat, oftewel de natuurlijke     alle crises komen steeds dichter op de huid.’             in op alles wat we doen.’
principes. ‘We moeten op een heel andere manier het
economisch systeem inrichten. In de huidige lineaire        Grenzen bewaken
economie onttrekken we grondstoffen aan de omgeving,        Bij het vinden van die nieuwe balans met de
daarmee maken we producten en die dumpen we
weer in die omgeving. Dat zorgt voor een enorme
                                                            natuur citeert Van Oost architect Thomas Rau: ‘De
                                                            werkelijke uitdaging is niet de klimaatverandering
                                                                                                                             ‘‘WE ZOEKEN STEEDS
disbalans, het is geen natuurlijk systeem.’ Zelf hanteert   maar onze eigen mind change, onze verandering van                   NAAR DE GROTE
hij liever het beeld van de Ellen MacArthur Foundation
als richtinggevend principe: ‘Daarin zie je twee
                                                            bewustzijn. Het bewaken van je grenzen, als individu
                                                            en als organisatie. Ik merk persoonlijk dat dit in deze
                                                                                                                                 RESET-KNOP
kringlopen: de biobased kringloop en de technische          samenleving steeds moeilijker wordt. Dat maakt mij             BUITEN ONSZELF, MAAR
kringloop, verenigd in een vlindervorm. Dat zijn de twee
hoofdsystemen waarop we zouden kunnen sturen.’
                                                            ook nederig in het omgaan met dit type vraagstukken.
                                                            Als we niet eens binnen onze eigen grenzen kunnen
                                                                                                                            DIE ZIT NATUURLIJK IN
Zelf is Van Oost al dertig jaar bezig met deze materie.     acteren, hoe doen we dat dan binnen de grenzen van                  ONS ALLEMAAL’’
                                                                                                                                                                                LIBAU
</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre>LIBAU
                                             Disciplines verbinden                                     samen en leren door te doen; de kennis over de             Meppel die dit illustreren: ‘We denken bijvoorbeeld
JAARVERSLAG 2021 - 3 DUURZAAMHEID									
                                             Kijkend naar de rol die NICE in dit verband speelt,       circulaire economie bevindt zich namelijk nog maar         mee bij de vernieuwbouw van schouwburg Ogterop,
                                             legt van Oost uit dat zijn organisatie is opgericht als   nauwelijks in leerboeken en het onderwijscurriculum.       door te kijken naar het hoogwaardig hergebruik van de
                                             een change agency die helpt om de transitie naar          We hebben een innovatiewerkplaats geformeerd voor          materialen en grondstoffen in het gebouw. Maar net
                                             circulaire economie te versnellen. ‘In eerste instantie   het ontwikkelen van nieuwe competenties. Feitelijk         zo goed ondersteunen we in het maken van circulaire
                                             doen we dat voor Noord-Nederland. Aan de basis            werken we als een soort onderwijsinstelling: twee keer     prestatieafspraken met de woningcorporaties.’ In de
                                             destijds stonden 22 partijen: overheden, ondernemers,     per jaar vindt een in- en uitstroom van stagiaires en      gemeente Westerveld begeleidt NICE de ‘Expeditie
                                             onderwijsinstellingen en maatschappelijke organisaties;   studenten plaats. Dat werkt als een multiplier: zij gaan   Circulair Westerveld’ waarin ondernemers en bewoners
                                             de quadruple helix. Zij onderkenden dat een               in hun eigen praktijk aan de slag met de principes die     teamsgewijs samenwerken met ambtenaren rondom
                                             kennisplatform nodig is om tot nieuwe manieren van        wij ze bijbrengen.’                                        circulair produceren en consumeren.
                                             samenwerken te komen. Ook was er behoefte aan
                                             inspirerende voorbeelden.’                                Weinig beeld
                       40                    NICE werkt daarbij volgens twee lijnen, waarvan het       Ook gemeenten vormen een belangrijke doelgroep
                                             opzetten van programma’s en projecten de eerste is:       voor NICE, zo geeft Van Oost aan. Zijn organisatie
                                             ‘Van oesterzwammen kweken op koffieprut tot en met        staat ze op uiteenlopende manieren bij: ‘Dat begint bij
                                             circulaire volkshuisvesting in Drenthe en de circulaire   de ondersteuning bij beleidsontwikkeling. Er bestaat
                                             transformatie van een school in Hoogeveen: het is         nog maar heel weinig beleid op het gebied van                      ‘‘ER BESTAAT
                                             heel gevarieerd, met een mix van schaalniveaus, een
                                             brede scope en een interdisciplinaire aanpak. Uit de
                                                                                                       circulaire economie. Wij helpen in de kaderstelling
                                                                                                       richting markt en inwoners. De lokale overheid kan
                                                                                                                                                                        NOG MAAR HEEL
                                             verbinding van sectoren en disciplines ontstaat de        met haar inkoopkracht echt aan marktformatie doen:             WEINIG BELEID OP HET
                                             benodigde innovatie.’
                                             De inzet van jong talent is de tweede lijn: ‘Studenten
                                                                                                       van de catering tot en met het gemeentelijk vastgoed
                                                                                                       en de inrichting van de openbare ruimte.’ De NICE-
                                                                                                                                                                     GEBIED VAN CIRCULAIRE
                                             uit het MBO, HBO en universitair onderwijs werken         directeur haalt voorbeelden aan uit de gemeente                    ECONOMIE’’
</pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 43 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                              JAARVERSLAG 2021 - 3 DUURZAAMHEID									
        “OOK VOOR GEMEENTEN GELDT: ZIJ KUNNEN HET LEREN DOOR TE DOEN.
  DURF ANDERS TE WERKEN, DOCUMENTEER DE ERVARINGEN EN DEEL DIE MET ANDEREN.
   GOEDE KENNISDELING BEPAALD DE DIEPTE VAN DE TRANSITIE. WE HEBBEN NAMELIJK
              GEEN TIJD OM STEEDS OPNIEUW HET WIEL UIT TE VINDEN”
Kennis delen                                           Destijds – begin 2000 – waren er regionale consulenten   ‘Die kun je betitelen als per definitie vervuilend maar       41
Bij de projecten in en voor gemeenten loopt Van        voor duurzaam bouwen, die zouden we nu moeten            je kunt ook kiezen om duurzaamheid daarin te
Oost tegen uiteenlopende zaken aan die de transitie    introduceren rondom circulariteit.’ Wat ook helpt is     verankeren. Bijvoorbeeld door gebiedspaspoorten
naar een circulaire economie kunnen bemoeilijken:      het bewust introduceren van experimenteerruimte:         te introduceren die de prestaties benoemen die
‘Gemeenten zijn sectoraal georganiseerd, ze moeten     ‘Ook voor gemeenten geldt: zij kunnen het leren          investeerders in het gebied moeten leveren:
veel meer programmatisch gaan werken. De circulaire    door te doen. Durf anders te werken, documenteer         economisch, ecologisch, sociaal.’ Belangrijke
economie gaat als onderwerp dwars door alles heen      de ervaringen en deel die met anderen. Goede             voorwaarde bij dit alles, zo sluit Van Oost af, is de drive
en gaat de hele gemeente aan.’ Een hindernis daarbij   kennisdeling bepaalt de diepte van de transitie.         van bevlogen bestuurders: ‘Ik heb het zelf gezien in
is het gebrek aan kennis en tijd: ‘Veel ambtenaren     We hebben namelijk geen tijd om steeds opnieuw het       Almere waar Adri Duivesteijn actief was. Bestuurlijke lef
moeten circulariteit noodgedwongen “erbij doen”. Het   wiel uit te vinden.’ Als voorbeeld noemt Van Oost de     en visie zijn echt noodzakelijk voor vernieuwing.
eigenaarschap blijft daardoor achter.                  plannen voor een nieuwe haven in Meppel:                 De durf om stappen te zetten.’
                                                                                                                                                                              LIBAU
</pre>

====================================================================== Einde pagina 43 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 44 ======================================================================

<pre>LIBAU
                                             UITGELICHT
                                                          GEMEENTE WESTERWOLDE:
JAARVERSLAG 2021 - 3 DUURZAAMHEID									
                                                          Ruimte-voor-Ruimte in Bellingwolde
                                                          De Ruimte-voor-Ruimte-regeling van de provincie
                                                          Groningen verbetert de ruimtelijke kwaliteit van een
                                                          gebied. Oude schuren en bedrijfsgebouwen mogen
                                                          worden gesloopt en vervangen door nieuwbouw, mits
                                                          de nieuwe bebouwing en de erfinrichting passen in het
                                                          landschapsbeeld. Om deze kwaliteit te borgen, worden
                                                          ‘maatwerkgesprekken’ gevoerd onder deskundige
                                                          begeleiding. Een recent voorbeeld is het perceel aan
                                                          de Lindelaan te Bellingwolde. Deze plek bood kansen
                       42                                 voor een unieke toevoeging met een nieuw woonmilieu
                                                          in de vorm van ‘wonen in het bos’. Het Team
                                                          Ruimtelijke Kwaliteit begeleidde de initiatiefnemer en
                                                          de adviseurs naar een hoogwaardig ontwerp van twee
                                                          boswoningen in een robuuste bosomgeving.
                                                          De twee jonge architecten Dorlas en Dijkhoff
                                                          kwamen met een beetje aanmoediging van onze
                                                          adviseurs tot een bijzonder fraai ontwerp voor
                                                          deze boswoningen. Deze introverte en extraverte
                                                          ontwerpen zijn in samenhang met gelijknamige
                                                          boskamers ontworpen binnen het landschappelijk
                                                          concept van Laos Architecten. Een mooi voorbeeld van
                                                          samenwerking om toegevoegde waarde te bereiken.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 44 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 45 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                             JAARVERSLAG 2021 - 3 DUURZAAMHEID									
                                                                                                                                                                             43
GEMEENTE PEKELA:                                         Hoofdiep. Het plan is een initiatief van woningcorporatie   Amsterdamse school. Zo zijn de gevels opgetrokken in
                                                         Acantus en bestaat uit drie bouwblokken met 24              metselwerk van een kenmerkende Groningse baksteen.
Nieuwbouw energiezuinige
                                                         energiezuinige driekamerappartementen.                      Met een slimme parkeeroplossing (gebruikmakend van
appartementen
                                                         Het fraaie en uitstekend in de omgeving ingepaste           bestaande parkeerplaatsen) wordt de openbare ruimte
Aan de oostzijde van het centrum van Oude Pekela         ontwerp van BDG Architecten is gebaseerd op het rijke       groen en gezond ingericht. Dit komt de kwaliteit van
wordt aan de Feiko Clockstraat een woningbouwplan        industriële verleden van Oude Pekela. De architectuur       plan ten goede; het complex maakt zo deel uit van een
                                                         van het plan doet denken aan de stijl van de                ‘ommetje’ door het aangrenzende park.                   LIBAU
gerealiseerd, op de noordelijke oever van het Pekelder
</pre>

====================================================================== Einde pagina 45 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 46 ======================================================================

<pre>LIBAU
                                                                                                      met bestaande omgevingswaarden. De turbines zijn         GEMEENTE DE WOLDEN:
JAARVERSLAG 2021 - 3 DUURZAAMHEID									
                                                                                                      duidelijk leesbaar als onderdeel van het boerenerf en
                                                                                                                                                               verbouw Rijksmonument
                                                                                                      komen niet los in het landschap te staan. De inzet van
                                                                                                      landschapsdeskundigheid aan de ‘voorkant’ van het        De CRKC adviseerde in 2021 over de verbouw van een
                                                                                                      proces waarborgt een soepele vergunningsprocedure        rijksmonument. De eigenaren van de boerderij wilden
                                                                                                      aan de ‘achterkant’. Wij delen onze opgedane             de schuurruimte opnieuw inrichten voor wonen. Op
                                                                                                      kennis en ervaring (met inmiddels meer dan 250           advies van de commissie is eerst een bouwhistorisch
                                                                                                      plaatsingsadviezen) actief met de buitenwereld.          onderzoek uitgevoerd. Hieruit bleek dat de boerderij
                                                                                                      Zo leverden we een bijdrage aan een kennissessie         ouder was dan werd aangenomen: de houten gebinten
                                                                                                      van zusterorganisatie Mooi Noord-Holland over dit        bleken zeventiende- en mogelijk zelfs zestiende-eeuws.
                                                                                                      onderwerp. Bij onze zuster Hûs en Hiem in Friesland      Om het zeer bijzondere voorhuis met onder andere
                                                                                                      leveren wij in de lokale commissies de aanvullende       betegelde wanden en bedstedewand ongewijzigd te
                       44                                                                             landschapsdeskundigheid voor de beoordeling              laten, is besloten om de ingrepen te concentreren in
                                                                                                      van bouwaanvragen.                                       de schuur. Hier zullen de waardevolle oude gebinten
                                                                                                                                                               behouden blijven en zichtbaar zijn. Het schuurgedeelte
                                                                                                                                                               wordt voorzien van na-isolatie, waarmee hedendaags
                                             PROVINCIE GRONINGEN                                                                                               wooncomfort zal worden verkregen in de historische
                                                                                                                                                               ruimte. De commissie had grote waardering voor de
                                             EN DRENTHE:
                                                                                                                                                               heldere en onderbouwde keuzes die zijn gemaakt,
                                             Plaatsingsadviezen kleinschalige
                                                                                                                                                               waarbij behoud van monumentwaarden voorop heeft
                                             windturbines                                                                                                      gestaan en een prettige nieuwe leefruimte is gecreëerd.
                                             Het beleid van de provincie Groningen en Drenthe
                                             staat kleinschalige windmolens toe, met een ashoogte                                                              De eigenaren: “We voelden ons bij nader inzien juist
                                             tot maximaal 15 meter. Deze turbines bieden met                                                                   gestéund door de tips van de commissie en keken zelfs
                                             name boerenbedrijven een interessant middel om                                                                    enthousiast uit naar het geadviseerde bouwhistorische
                                             de energievraag duurzaam in te vullen. Om tot een                                                                 onderzoek. Dit bij elkaar opgeteld heeft een naar onze
                                             zorgvuldige plaatsing van de turbines te komen,                                                                   mening veel beter doordachte nieuwe ontwerpversie
                                             verzorgt Team Ruimtelijke Kwaliteit plaatsingsadviezen                                                            opgeleverd.”
                                             voor de turbinebouwers EAZ en HULST. Op basis
                                             van een aantal algemene plaatsingsprincipes
                                             waarborgen deze adviezen een zorgvuldige omgang
</pre>

====================================================================== Einde pagina 46 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 47 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                      JAARVERSLAG 2021 - 3 DUURZAAMHEID									
                                                                                                                                                                      45
GEMEENTE MIDDEN-DRENTHE:                              hiervan een voorbeeld. De school is tegenwoordig in     het gebouw slingert. Hiermee kan het beeld van een
                                                      gebruik als woonhuis en gelegen op een groene strook    vrijstaand schoolgebouw in een park behouden blijven,
Herinrichting omgeving Provinciaal
                                                      in het midden van een woonwijk. Vanwege de nieuwe       waarbij eveneens de gewenste afbakening van het
Monument
                                                      functie voor wonen, ontstond bij de eigenaren de wens   perceel en privéruimte wordt gecreëerd. Ook voor de
De omgeving van het monument krijgt onder de          voor een erfafscheiding en het bouwen van een nieuwe    nieuwe berging is een geschikte locatie gevonden die
Omgevingswet een voornamere rol. De adviesaanvraag    berging. In overleg met de commissie is gekozen         past in de omgeving van het monument.
van een voormalige openbare basisschool uit 1967 is   voor een lage haag die in een vloeiende vorm rond                                                               LIBAU
</pre>

====================================================================== Einde pagina 47 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 48 ======================================================================

<pre>LIBAU
                                            OVER LIBAU
JAARVERSLAG 2021 - 4 OVER LIBAU										
                                            Libau is dé onafhankelijke adviesorganisatie voor omgevingskwaliteit en cultureel erfgoed in
                                            Groningen en Drenthe. De naam Libau is ontleend aan het gelijknamige pakhuis aan de
                                            A in Groningen, waarin we zijn gehuisvest. De organisatie is in 1928 door en voor Groninger
                                            gemeenten opgericht als provinciale schoonheidscommissie en in de loop der jaren
                                            getransformeerd en verbreed tot de huidige organisatie. We vinden het een eer dat we vanaf
                       46
                                            2012 ook mogen werken in - en aan - het prachtige Drenthe.
                                            Onze missie is de bevordering en instandhouding van de bouwkundige en landschappelijke
                                            schoonheid in de provincies Groningen en Drenthe. Wij adviseren daar waar de samenleving
                                            zich organiseert. Een integrale benadering van stedenbouw, landschap, welstand (uiterlijk van
                                            bouwwerken), archeologie én cultuurhistorie staat daarbij voorop. Waar mogelijk proactief
                                            ontwikkelend en waar wenselijk ook toetsend. Beleidsmatig en planmatig, verbinding zoekend
                                            vanuit de eigen expertise en faciliterend bij complexe ruimtelijke vraagstukken.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 48 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 49 ======================================================================

<pre>4
                                                                                                                                                                        JAARVERSLAG 2021 - 4 OVER LIBAU										
KENNISDELING EN -BUNDELING                              vertegenwoordigt daarbij niet alleen de provinciale   STEUNPUNTEN EN ERFGOED-
                                                        adviesorganisaties, maar ook gemeenten. Tot slot
                                                                                                              LOKET VOOR GRONINGEN
Libau is onderdeel van het Team Ruimtelijke Kwaliteit   is Libau ook onderdeel van het landelijk Netwerk
Nederland (TRKN) en de Federatie Ruimtelijke            Steunpunten Erfgoed. Samen met landelijke partners    Ook in 2021 mochten wij vanuit het Steunpunt
Kwaliteit. In TRKN-verband werken wij, samen met        zoals de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, de   Cultureel Erfgoed Groningen weer eigenaren,
onze zusterorganisaties uit andere provincies, aan      Erfgoedacademie en het Nationaal Restauratiefonds     erfgoedorganisaties en overheden ondersteunen
de ontwikkeling van onze professionaliteit en het       wordt onder meer ingezet op verbreding van de         bij de instandhouding van monumenten, historische
vakgebied. De federatie denkt en praat mee met het      benodigde kennis bij gemeenten.                       ensembles en landschappelijke patronen én de
Rijk over de ontwikkeling van de Omgevingswet en                                                              ontwikkeling van erfgoedbeleid.
                                                                                                              Door een personele unie met de Monumentenwacht
                                                                                                              Groningen adresseren we vragen van particulieren
                                                                                                              adequaat. Wij ontwikkelen bovendien bouwkundige
                                                                                                                                                                        47
                                                                                                              expertise ten behoeve van de advisering over
                                                                                                              monumenten en welstand en herbergen het Erf-
                                                                                                              goedloket Groningen en het Erfgoedadviesteam
                                                                                                              om vragen van particulieren en overheden te
                                                                                                              beantwoorden.
                                                                                                              Op het vlak van de steunpunten zijn we blij te kunnen
                                                                                                              melden dat Steunpunt Ruimtelijke Kwaliteit (STRK),
                                                                                                              mogelijk gemaakt door de provincie Groningen, in
                                                                                                              2021 operationeel werd. Groninger gemeenten en de
                                                                                                              waterschappen kunnen hier terecht voor advies over
                                                                                                              ruimtelijke kwaliteit bij de ontwikkeling en uitvoering
                                                                                                              van ruimte gerelateerd beleid. Een bijvoorbeeld hiervan
                                                                                                              is de brochure ‘Ruimte voor hout!’ en de film ‘Houtbouw
                                                                                                              in relatie tot ruimtelijke kwaliteit’.
                                                                                                              Daarnaast ontwikkelen en delen we kennis.
                                                                                                              Tot slot blijven we onze expertise in te zetten in het
                                                                                                              mijnbouwschadedossier. Zo vertegenwoordigen
                                                                                                              we onder andere het erfgoedveld in het Groninger          LIBAU
                                                                                                              Gasberaad.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 49 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 50 ======================================================================

<pre>LIBAU
JAARVERSLAG 2021 - 4 OVER LIBAU										
                       48
                                            ADVIESCOMMISSIES                                         voor nu zowel de Groninger als de Drentse gemeenten     stelt de commissie in en gaat in op het moment dat de
                                            OMGEVINGSWETPROOF                                        de integrale commissies voor de beoordeling van         Omgevingswet van kracht wordt. De commissie werkt
                                                                                                     adviesaanvragen met betrekking tot monumenten en        altijd met een reglement, dus eerst hebben we een
                                            Nieuwe adviescommissies vastgesteld                      welstand, vooruitlopend op de nieuwe omgevingswet.      overgangsreglement naar de gemeenten gestuurd.
                                            Libau faciliteert, organiseert en administreert de       De informele kennismaking met een etentje in de         Binnenkort krijgen de gemeenten nog een nieuw
                                            regionaal georganiseerde, gemeentelijke welstands- en    Theekoepel aan het Paterswoldsemeer moest vanwege       reglement dat gelijk met de Omgevingswet ingaat,
                                            monumentencommissies in Groningen en Drenthe deze        Corona worden uitgesteld en heeft uiteindelijk dit      want een deel van de inhoud van het reglement is dan
                                            bestaat uit onafhankelijke externe deskundigen.          voorjaar plaatsgevonden.                                opgenomen in de gemeentelijke verordening.
                                            Deze commissies adviseren binnen de kaders van het
                                            door de betrokken gemeente vastgestelde beleid. In het   Voorbeeldverordening, omgevingswetproof.
                                            afgelopen jaar zijn vooruitlopend op de omgevingswet,    De Voorbeeldverordening op de gemeentelijke
                                            nieuwe Adviescommissies voor Omgevingskwaliteit          adviescommissies is eind ’21 ter vaststelling naar de
                                            (AvO) ingevoerd. Vanaf januari dit jaar faciliteren we   aangesloten gemeenten opgestuurd. Deze verordening
</pre>

====================================================================== Einde pagina 50 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 51 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                              JAARVERSLAG 2021 - 4 OVER LIBAU										
Corona had ook in 2021 een stevige impact op onze         PERSONEEL
organisatie. Er moest nog vaak vanuit huis gewerkt
worden, maar het team was al wel gewend aan               Sommige medewerkers gaven vorm aan een
digitaal vergaderen, en wist op een aantal zaken          pittige combinatie van thuiswerken met lesgeven
goed door te pakken:                                      of mantelzorg. De reeds ingevoerde regeling die
                                                          medewerkers in staat stelt om naast reguliere ook
ENQUÊTE MET STAKEHOLDERS                                  Corona-uren te schrijven, hielp ook in 2021 om de
                                                          balans te bewaken. Verder is in het afgelopen jaar
Diverse stakeholders werden uitgebreid geïnterviewd       door P&O samen met een externe adviseur een
over hun ervaringen met, en hun kijk op Libau. Prettige   personeelsprogramma gestart. Daarbij is een nieuwe
en verhelderende gesprekken leverden feedback, tips       arbo-organisatie in de arm genomen, en zijn onze
en handvatten op, die binnen de organisatie goed          arbeidsvoorwaarden scherper geformuleerd. In overleg
werden opgepakt. Diverse punten die in de gesprekken      met personeel zijn functieprofielen en scheiding van                                                                49
naar voren kwamen, zijn intern geëvalueerd en zullen      taken besproken en is medezeggenschap op thema’s
                                                                                                                     PORTAAL LIBAU & DSO
worden gebruikt voor de verdere ontwikkeling van onze     ingevoerd. Om een integrale manier van werken
organisatie- en communicatiestrategie. Nogmaals veel      verder vorm te geven is zowel een strategisch- als een     Mede om thuiswerken tijdens Corona te
dank aan de geïnterviewden!                               algemeen advies overleg ingevoerd.                         vergemakkelijken is in 2021 een ICT-programma
                                                                                                                     gestart, waarbij we, handig voor de thuiswerkers, via
                                                                                                                     de Cloud zijn gaan werken en is nieuwe apparatuur
COMMUNICATIESTRATEGIE                                     VERBOUWINGSPLANNEN
                                                                                                                     aangeschaft. Voor welstands- en monumenten
Voor het formuleren van een heldere visie en              Ons Pakhuis is één van de oudste panden van                adviezen is afgelopen jaar het project ‘Portaal Libau’
organisatiestrategie zijn in 2021 niet alleen de al       Groningen. Natuurlijk moet van tijd tot tijd structureel   opgestart. Per 1 januari 2022 kunnen alle gemeenten
genoemde interviews met externe stakeholders              groot onderhoud gepleegd worden. De eerste plannen         in Groningen en Drenthe gebruik maken van dit
gebruikt, maar is ook een omgevingsanalyse gemaakt,       hiervoor zijn geformuleerd, een adviesaanvraag is          Portaal, waardoor er zowel door de adviescommissies,
en werden interne gesprekken met zowel medewerkers        ingediend bij de commissie van de stad Groningen,          de aangesloten gemeenten als door de eigen Libau-
als leden van onze Raad van Toezicht gevoerd.             en offertes zijn aangevraagd. Eind augustus, begin         adviseurs efficiënter gewerkt kan worden. Hierdoor is
Al deze input wordt in 2022 gebruikt om samen             september 2022 starten we met een renovatie                meer tijd ontstaan voor de inhoud en voor persoonlijk
met externe deskundigen verder vorm te geven              van het dak waarbij (rode!) zonnepanelen zullen            contact. Voor de gemeenten wordt het straks een stuk
aan een heldere positionering, waarbij ook de             worden geplaatst.                                          eenvoudiger om met via Portaal Libau aansluiting te
communicatiemiddelen, waaronder in het bijzonder                                                                     vinden op het voor de Omgevingswet verplichte Digitale
onze website, worden vernieuwd.                                                                                      Systeem voor Omgevingskwaliteit (DSO).                   LIBAU
</pre>

====================================================================== Einde pagina 51 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 52 ======================================================================

<pre>LIBAU
                                            DE MENSEN, HET TEAM
JAARVERSLAG 2021 - 4 OVER LIBAU										
                                            EN PÉ EN RINUS!
                                            Tenslotte: In 2021 ging werd er nog veel thuisgewerkt.
                                            Voor onderlinge afstemming en verbinding waren
                                            we vaak aangewezen op contact via Teams, digitale
                                            Lunchtheaters voor kennisdeling en zelfs een semi
                                            digitaal optreden van het welbekende duo Pé en Rinus
                                            op 15 april. In het pakhuis, werd live genoten van de
                                            welbekende liedjes, maar ook vanuit de huiskamers
                                            werd meegezongen en zelfs gedanst! Juist in
                                            Coronatijd was een beetje ontspanning en gezelligheid
                       50                   hard nodig. Toen aan het einde van het jaar weer wat
                                            ruimte kwam voor een gewone live ontmoeting, hebben
                                            we onze kans gegrepen voor een zeer geslaagd
                                            etentje bij Lemferdinge in Paterswolde met tegelijkertijd
                                            afscheid van helaas vertrekkende- en een warm
                                            welkom voor de nieuwe collega’s.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 52 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 53 ======================================================================

<pre>51</pre>

====================================================================== Einde pagina 53 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 54 ======================================================================

<pre>LIBAU
                                            BEMENSING COMMISSIES & SAMENSTELLING RVT 2021
                                            Leden monumentencommissie:                                                          Leden commissie ruimtelijke kwaliteit en cultuurhistorie
                                            drs. ir. K.F. Geijzendorffer                      voorzitter                        ir. L.L.M. Oudenaarde		                       voorzitter
JAARVERSLAG 2021 - 4 OVER LIBAU										
                                            A.W. Siemer			restauratiedeskundige                                                 T.M. Tel				bouwhistoricus
                                            ir. J.R. Pama                                  	 extern adviseur 					              ir. M.D.IJ. Dijkstra			                       landschapsarchitect / stedenbouwkundige
                                            				aardbevingsbestendig ontwerpen                                                  ir. S. van Seijen                           	 restauratiearchitect
                                            ing. T. Mars                                    	 architect                         ing. A.T. Zondag			architect
                                            drs. B.H.H.M. Giesen-Geurts            adviseur architectuurhistorie /              drs. W.M.M. van Bers 		                      adviseur architectuurhistorie / toehoorder 		
                                            				toehoorder Rijksdienst voor                                                     				                                         Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed
                                            				het Cultureel Erfgoed
                                                                                                                                ir. J. A. Mulder			                          rayonarchitect (/ secretaris welstand)
                                            drs. H.D. Waterbolk                            secretaris                           ir. A. de Groot                          	   rayonarchitect (/ secretaris welstand)
                                                                                                                                M. Hendriks MArch		                          rayonarchitect
                                                                                                                                drs. S.M. Tillema			                         cultuurhistorie / secretaris monumenten
                                            Leden welstandscommissie:
                       52
                                            F.H.K. Wiersma                              	 voorzitter                            Raad van Toezicht leden per 31 december 2021
                                            A. van der Tuuk                           	 voorzitter                        
                                            ir. P.IJ. Ziel                                      	 stedenbouwkundige             S.B. (Sipke) Swierstra		                     Burgemeester gemeente Veendam (voorzitter)
                                            ir. S.N. Schram                               	 stedenbouwkundige                   J.N. (Jan Ningo) Dijck		                     Accountant (penningmeester)
                                            A. Venema MArch		                                     architect                     K.F. (Karel) Geijzendorffer		                Adviseur
                                            A.W. Vogelzang MArch	              	architect                                       H. (Henk) Kosters			                         Wethouder gemeente Noordenveld
                                            D.J. van Wieren MArch	              architect                                       A.H. (Anton) Saman		                         Directeur gemeente Oldambt
                                                                                                                                J.W. (Jaap) Velema		                         Burgemeester gemeente Westerwolde
                                            ir. A. de Groot                               	 rayonarchitect                      D.E. (Dorien) Fröling		                      Directeur-bestuurder
                                            M. Hendriks MArch	               rayonarchitect / secretaris
                                            ir. J. A. Mulder			                             rayonarchitect
                                            ir. K. Heid MArch			                            rayonarchitect
</pre>

====================================================================== Einde pagina 54 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 55 ======================================================================

<pre>                                                                                                                        JAARVERSLAG 2021 - 4 OVER LIBAU										
 ADVIESAANVRAGEN GRONINGEN & DRENTHE
      Gemeenten               welstand       archeologie   monumenten   huisadviseur-   projecten       maatwerk-
                                                                            schap                        mehode
      Groningen
  1   Eemsdelta                      518              59           50             18                1               0
  2   Het Hogeland                   606               0           35              2                0               0
  3   Groningen (Haren)               18               1            3              X                0               0
  4   Midden-Groningen               496              25            *              4                0               1
  5   Oldambt                        485              20           29              X                1               0
  6   Pekela                          58               4            *              X                0               0
  7   Stadskanaal                    179               2            4              X                0               0
  8   Veendam                        149              14            *              X                0               1
  9   Westerkwartier                 664               5           23              4                0               0
10    Westerwolde                    298               6            9             19                2               1
                                    3471             136          153             47                4               3
                                                                                                                        53
      Gemeenten               welstand       archeologie   monumenten   huisadviseur-   projecten       maatwerk-
                                                                            schap                        mehode
      Drenthe
  1   Assen                            X              25           X               X                0               0
  2   Aa en Hunze                        *             0            0              X                1               0
  3   Borger Odoorn                  216               0            3              X                1               0
  4   Coevorden                        X               0           X               X                0               0
  5   De Wolden                       27              16            1              X                0               0
  6   Emmen                          486               0            6              X                0               1
  7   Hoogeveen                       94               0            0              X                0               0
  8   Midden-Drenthe                     *            16            1              X                2               0
  9   Meppel                           X               0           X               X                0               0
10    Noordenveld                    422              22            4              3                0               0
 11   Tynaarlo                       553               0           11              3                0               0
12    Westerveld                       X               0           X               X                0               0
                                                                                                                        LIBAU
                                    1798              79           26              6                4               1
* eigen commissie | X niet van toepassing
</pre>

====================================================================== Einde pagina 55 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 56 ======================================================================

<pre>LIBAU
                                                                                       ACTIVA                                      31-12-2021   31-12-2020
                                            BALANS PER 31 DECEMBER 2021                Immateriële vaste activa
                                                                                       Software                                        62.225           0
                                                                                                                                       62.225           0
                                            Bij de jaarrekening is een goedkeurende
                                            verklaring door de accountant afgegeven.   Materiële vaste activa
                                                                                       Terreinen en gebouwen                         517.809      530.601
JAARVERSLAG 2021 - 4 OVER LIBAU										
                                                                                       Inrichtingskosten                               32.626       17.875
                                                                                       Kantoorinventaris                               25.156        7.546
                                                                                                                                     575.591      556.022
                                                                                       Financiële vaste activa
                                                                                       Deelneming                                      10.000       10.000
                                                                                       Vorderingen
                                                                                       Debiteuren                                      51.166       74.109
                                                                                       Belastingen en sociale lasten                    6.302           0
                                                                                       Overige vorderingen en overlopende activa     205.455       142.116
                                                                                                                                     262.923      216.225
                       54
                                                                                       Liquide middelen
                                                                                       Banken                                       1.582.059    1.700.026
                                                                                                                                    1.582.059    1.700.026
                                                                                                                                    2.492.798    2.482.273
                                                                                       PASSIVA                                     31-12-2021   31-12-2020
                                                                                       Eigen vermogen
                                                                                       Kapitaal                                     1.815.404    1.686.289
                                                                                       Bestemmingsreserves                           140.427      132.407
                                                                                                                                    1.955.831    1.818.696
                                                                                       Kortlopende schulden
                                                                                       Crediteuren                                     65.720       27.069
                                                                                       Belastingen en sociale lasten                 125.285      120.721
                                                                                       Overige schulden en overlopende passiva       345.962      515.787
                                                                                                                                     536.967      673.577
                                                                                                                                    2.492.798    2.482.273
</pre>

====================================================================== Einde pagina 56 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 57 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                             JAARVERSLAG 2021 - 4 OVER LIBAU										
                  BATEN                                            Jaarrekening 2021   Begroting 2021   Jaarrekening 2020   Begroting 2020
STAAT VAN BATEN   Opbrengsten                                              1.834.707        1.790.000           1.576.203        1.675.000
EN LASTEN 2021    Opbrengsten projecten                                     644.745          540.000             533.827          528.500
                  Overige opbrengsten                                             0                0               40.534               0
                                                                           2.479.452        2.330.000           2.150.564        2.203.500
                                                                           2.479.452        2.330.000           2.150.564        2.203.500
                  LASTEN                                           Jaarrekening 2021   Begroting 2021   Jaarrekening 2020   Begroting 2020
                  Personeelskosten                                          957.189          965.500             905.154         1.052.800
                  Huisvestingskosten                                          51.363           43.000              35.408          36.000
                  Kantoorkosten                                               81.671           65.500              63.285          65.000
                  Algemene kosten                                           187.300          140.500             138.491          158.000
                  Kosten overige opbrengsten                                398.025          435.000             389.597          370.000
                  Kosten projecten                                          629.479          590.000             546.241          453.500
                  Afschrijvingen                                              32.729           32.500              28.167          32.500
                                                                           2.337.756        2.272.000           2.106.343        2.167.800   55
                  Bedrijfsresultaat                                         141.696            58.000              44.221          35.700
                  Rente baten en lasten ( )                                  (4.561)               0                 839                0
                                                                             (4.561)               0                 839                0
                  Resultaat voor bestemmingsreserves                        137.135            58.000              45.060          35.700
                  Mutaties in de reserves Libau                               10.000            7.500              40.534           7.500
                  Toevoeging / onttrekking ( ) onderhoudsreserve             (1.980)               0              (4.086)               0
                  Toevoeging / onttrekking ( ) Steunpuntreserve                8.020            7.500              36.448           7.500
                  Resultaat na bestemmingsreserves Libau                     129.115           50.500               8.612          28.200
                                                                                                                                             LIBAU
</pre>

====================================================================== Einde pagina 57 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 58 ======================================================================

<pre>LIBAU
                                            WAARDERINGSGRONDSLAGEN 2021
                                            Algemene grondslagen voor de opstelling van de jaarrekening                                           Vorderingen: De vorderingen worden bij eerste verwerking opgenomen tegen de reële waarde en
                                            Deze jaarrekening is opgesteld in overeenstemming met de Richtlijnen voor de jaarverslaggeving        vervolgens gewaardeerd tegen de geamortiseerde kostprijs. De reële waarde en geamortiseerde
                                            640 Organisaties zonder winststreven. 						                                                          kostprijs zijn gelijk aan de nominale waarde.				
                                            De waardering van activa en passiva en de bepaling van het resultaat vinden plaats op basis van       Noodzakelijk geachte voorzieningen voor het risico van oninbaarheid worden in mindering
JAARVERSLAG 2021 - 4 OVER LIBAU										
                                            historische kosten. Tenzij de desbetreffende grondslag voor de specifieke balanspost anders wordt     gebracht. Deze voorzieningen worden bepaald op basis van individuele beoordeling van de
                                            vermeld, worden de activa en passiva opgenomen tegen nominale waarde. 			                             vorderingen.		 				
                                            De baten en lasten worden toegerekend aan de periode waarop deze betrekking hebben. Baten
                                            worden slechts opgenomen voorzover zij op de balansdatum zijn gerealiseerd. 			                       Pensioenen: De stichting heeft één pensioenregeling. Dit betreft een Nederlandse regeling en
                                            Verplichtingen en mogelijke verliezen die hun oorsprong vinden voor het einde van het verslagjaar,    wordt gefinancierd door afdrachten aan pensioenuitvoerder, te weten het bedrijfstakpensioenfonds
                                            worden in acht genomen indien zij voor het opmaken van de jaarrekening bekend zijn geworden.          ABP. De pensioenverplichting wordt gewaardeerd volgens de “verplichting aan de
                                            					                                                                                                 pensioenuitvoerder benadering”. In deze benadering wordt de aan de pensioenuitvoerder te
                                            Financiële instrumenten                                                                               betalen premie als last in de staat van baten en lasten verantwoord. 				
                                            Onder financiële instrumenten worden zowel primaire financiële instrumenten, zoals vorderingen        De stichting heeft geen verplichting tot het voldoen van aanvullende bijdragen in geval van een
                                            en schulden, als financiële derivaten verstaan. In de toelichting op de onderscheiden posten van      tekort bij het ABP, anders dan het effect van hogere toekomstige premies. De stichting heeft
                                            de balans wordt de reële waarde van het betreffende instrument toegelicht als die afwijkt van de      daarom de pensioenregeling verwerkt als een “verplichting aan de pensioenuitvoerder benadering”
                                            boekwaarde.						                                                                                     en heeft alleen de verschuldigde premies tot en met het einde van het boekjaar in de jaarrekening
                                            Indien het financiële instrument niet in de balans is opgenomen wordt de informatie over de reële     verantwoord.						
                                            waarde gegeven in de toelichting op de “Niet in de balans opgenomen rechten en verplichtingen”.       Het ABP had ultimo het boekjaar een beleidsdekkingsgraad van 110,2%.			
                       56
                                            Voor de grondslagen van primaire financiële instrumenten wordt verwezen naar de behandeling           			
                                            per balanspost.						                                                                                 Overige activa en passiva: Overige activa en passiva worden gewaardeerd tegen de nominale
                                            Stichting Libau OCE beschikt hoofdzakelijk over primaire financiële instrumenten.		                   waarde.
                                            				
                                            Schattingen                                                                                           Grondslagen voor de bepaling van het resultaat
                                            Om de grondslagen en regels voor het opstellen van de jaarrekening te kunnen toepassen, is het        Bij de bepaling van het exploitatieresultaat gelden de volgende beginselen: lasten (en baten) zijn
                                            nodig dat het bestuur van de Stichting zich over verschillende zaken een oordeel vormt, en dat        toegerekend aan het jaar waarop zij betrekking hebben.					
                                            het bestuur schattingen maakt die essentieel kunnen zijn voor de in de jaarrekening opgenomen
                                            bedragen. Indien het voor het geven van het in artikel 2:362 lid 1 BW vereiste inzicht noodzakelijk   Opbrengsten: Onder opbrengsten wordt verstaan de aan derden in rekening gebrachte bedragen
                                            is, is de aard van deze oordelen en schattingen inclusief de bijbehorende veronderstellingen          voor verleende diensten of verkochte goederen, verminderd met verleende kortingen.		
                                            opgenomen bij de toelichting op de betreffende jaarrekeningposten.                                    De subsidies wordt tegen het verrekende bedrag opgenomen.				
                                                                                                                                                  		
                                            Grondslagen voor de waardering van activa en passiva                                                  Bedrijfskosten: De bedrijfskosten worden bepaald op basis van historische uitgaafprijzen
                                            Materiële vaste activa: De materiële vaste activa worden geactiveerd op verkrijgingsprijs             verminderd met de ontvangen kortingen en worden toegerekend aan de periode waarop ze
                                            verminderd met de cumulatieve afschrijvingen en indien van toepassing met bijzondere                  betrekking hebben.						
                                            waardeverminderingen.						
                                            De afschrijvingen worden gebaseerd op de geschatte economische levensduur en worden                   Afschrijvingen: De afschrijvingen op de materiële vaste activa worden berekend door middel
                                            berekend op basis van een vast percentage van de verkrijgingsprijs, rekening houdend met een          van de vaste percentages van de aanschaffingswaarde op basis van de verwachte economische
                                            eventuele residuwaarde. Er wordt afgeschreven vanaf het moment van ingebruikneming.                   levensduur.						
                                            Financiële vaste activa: Kapitaalbelangen in vennootschappen waarop geen invloed                      Onderhoudskosten: De componenten methode wordt toegepast voor de verwerking van
                                            van betekenis kan worden uitgeoefend, worden gewaardeerd op kostprijs.                                onderhoudskosten.									
</pre>

====================================================================== Einde pagina 58 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 59 ======================================================================

<pre>         e
d
d
                         b
c
                     a
         f
                 d
                             e
             c
                                 b
             f
                 a
    57
</pre>

====================================================================== Einde pagina 59 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 60 ======================================================================

<pre>      LIBAU
      Hoge der A 5
      9712 AC Groningen
      Telefoon (050) 312 65 45
      www.libau.nl
LIBAU Email: info@libau.nl
</pre>

====================================================================== Einde pagina 60 =================================================================

<br><br>