<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>JUNI 2022




            ANALYSERAPPORT



            Omarm de
            complexiteit
            JE UGDHULPRE GIO DRE NT HE




                      1
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Inhoudsopgave
Inleiding                                              5


Samenvatting                                           6


Aanpak analyse                                         11


Geschieden is samenwerking                             13
     Samenwerking tussen twaalf gemeenten              14
     Samenwerking tussen gemeenten en aanbieders       17
     De geschiedenis geduid                            20


Huidige Jeugdhulpregio                                 22
     Aantal jeugdigen                                  22
     Huidige samenwerkingsafspraken                    22
     Programma Envedder                                25
     Structuur en organisatie                          30
     Conclusies huidige Jeugdhulpregio                 33


Landelijke ontwikkelingen                              36
     Hervorming jeugdhulp                              36
     Aanpalende ontwikkelingen                         46
     Landelijke ontwikkelingen naar Drenthe vertaald   48


Ervaren samenwerking                                   55
     Geen concrete ambities door verschillen           55
     Geen uitgesproken collectief belang               56
     Afkalvend vertrouwen                              58
     Verwarring over organisatie                       59
     Zoeken naar balans tussen inhoud en proces        62
     Een casus om van te leren                         63




                                               2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>Eindconclusies                                      64
    Een gedeelde ambitie op wereldvredeniveau       64
    Belangen onvoldoende behartigd                  66
    Groeiend wantrouwen en nieuwe kansen            67
    Verbindende schakels ontbreken                  67
    Onvoldoende procesregie                         69
    Nauwelijks Drents geluid in (Noord-Nederland)   69
    De eindconclusies overziend                     71


Aanbevelingen                                       72
    Kies samen een scenario voor de toekomst        74
    Adviesscenario                                  80
    Ambtelijke acties op de korte termijn           83


Bijlage Geïnterviewden                              87


Verklarende woordenlijst                            89


Bronnen                                             91




                                               3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>Alles mag je worden

Het springzaad knapt, de brempeulen
knallen open en jij ligt er in je wieg
als een popelend boontje bij.


Alles mag je worden van mij: zeeman,
boswachter, archeoloog. Of -
als je leven ingewikkelder loopt -


gesponsord ontdekker van aangroei
werende stoffen voor scheepsverf,
alleenstaand paddenstoelenfotograaf,


pacht- en beestenlijstenonderzoeker
van verdwenen Drentse keuterijen...
Behalve ongelukkig. Beloofd?


- Erik Menkveld




                                4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>Inleiding
Het is schrijnend om te moeten constateren dat dit analyserapport maar heel weinig over de leefwereld
van kinderen, jongeren, hun ouders en verzorgers gaat. Het rapport gaat vooral over de systeemwereld
waarin de hulp aan jeugdigen en hun ouders is georganiseerd. Helaas weten kinderen, van wie het leven
ingewikkelder loopt, maar al te goed hoe het voelt om in een complexe omgeving op te groeien. Het is
aan ons allen, degene die in de systeemwereld van de jeugdhulp werkzaam zijn, om het leven van
kinderen niet nog complexer te maken. Tegelijkertijd vinden we dat een lastige opgave. De
systeemwereld is complexer dan de meesten van ons wensen. Als er een eenvoudige oplossing was, dan
hadden we die al lang gevonden. En dus kunnen we niet anders dan de complexiteit omarmen. Ten
gunste van onze kinderen, die alles behalve ongelukkig mogen worden.


Reflectie op functioner en J eug dhulpr eg io
Na het vertrek van de vorige regiomanager Jeugdhulpregio Drenthe / programmamanager Envedder in
het najaar van 2021, ontstond een moment waarop behoefte was aan reflectie op het functioneren van
de Jeugdhulpregio. Dit rapport is de uitkomst van een analyse die in de eerste vier maanden van 2022 is
uitgevoerd.


Mogelijk t waalf nieuwe weth ouder s
In diezelfde periode zijn er ook gemeenteraadsverkiezingen geweest. Die hebben geleid tot
verschuivingen in het politieke landschap. In alle Drentse gemeenten is een lokale partij de grootste partij
geworden. Ten tijde van dit schrijven vinden in een aantal Drentse gemeenten nog
collegeonderhandelingen plaats. Wel is al duidelijk dat waarschijnlijk geen enkele Drentse wethouder uit
de afgelopen bestuursperiode met jeugd in zijn/haar portefeuille terugkomt. Om nieuwe bestuurders
met jeugd in hun portefeuille mee te nemen in de samenwerking binnen de Jeugdhulpregio Drenthe zijn
de beschrijvende delen uit dit rapport uitgebreid.


Leeswijz er
Dit analyserapport begint met een samenvatting en een beschrijving van de aanpak van de analyse.
Daarna wordt in vier hoofdstukken de analyse gedaan vanuit vier verschillende invalshoeken: de
geschiedenis van de Jeugdhulpregio, de huidige Jeugdhulpregio, de landelijke ontwikkelingen en de
ervaren samenwerking. In het daaropvolgende hoofdstuk worden de eindconclusies getrokken. Het
rapport eindigt met aanbevelingen, waarin zes scenario’s en een adviesscenario zijn uitgewerkt.




                                                     5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>Samenvatting
Aanpak analyse
Om de samenwerking in de Jeugdhulpregio te analyseren zijn de volgende vragen gesteld:
• Welke gedeelde ambitie heeft de Jeugdhulpregio? Welke doelen en prestaties horen daarbij?
• Op welke wijze zijn de belangen van de twaalf gemeenten en de beide inkoopregio’s behartigd?
• Hoe zijn de onderlinge relationele verhoudingen?
• Hoe ziet de structuur, zowel de governance als ambtelijke structuur, van de regionale samenwerking
   er uit?
• Hoe zijn de samenwerkingsprocessen, zoals de onderlinge rolverdeling en fasering, geregeld?
• Welke (toekomstige) ontwikkelingen zijn er buiten de Jeugdhulpregio? Welke kansen en bedreigingen
   levert dat op?

Om deze vragen te beantwoorden is gebruik gemaakt van het Wiel van samenwerking dat vijf
categorieën met verschillende indicatoren kent voor een kansrijke samenwerking: ambitie, belangen,
relatie, organisatie en proces. De analyse is uitgevoerd door literatuuronderzoek, interviews en
werkvloeronderzoek.


Geschiedenis samenwer king
Tijdens de voorbereiding op de decentralisatie van de jeugdzorg ontstond een samenwerking tussen alle
twaalf Drentse gemeenten. Kort na de decentralisatie in 2015 werd duidelijk dat de vijf Noordmidden-
Drentse gemeenten met elkaar de inkoop van jeugdhulp wilden organiseren. In 2016 besloten zij dat en
per 2017 is de splitsing naar twee inkoopregio’s een feit. In 2018 vond een evaluatie plaats over de
inrichting van de Jeugdhulpregio en worden vier scenario’s geschetst voor de toekomst. Besloten werd
om de clusters transformatie, veiligheid en regionale coördinatie bij een coördinerende gemeente onder
te brengen. En afgesproken werd dat beide inkoopregio’s uitvoering geven aan de inkoop, het
contractmanagement en de monitoring van (boven)regionale jeugdhulp. In dezelfde periode werd
duidelijk dat alle Drentse gemeenten geconfronteerd werden met een financieel tekort van gemiddeld
15% op het jeugdhulpbudget van 2017.

Er was niet alleen sprake van een samenwerking tussen alle twaalf gemeenten, er was sinds de start van
Jeugdhulpregio Drenthe ook veel aandacht voor de samenwerking tussen gemeenten en aanbieders. In
2018 werd gezamenlijk het Statement Jeugd Drenthe geschreven en later in dat jaar het
Transformatieplan Zorg voor de Jeugd 2018-2020 dat vanaf 2019 verder ging onder de naam Envedder.
Daarna kwam het Bestuurlijk Transformatie Akkoord 2019-2022 tot stand en twee jaar later de Regiovisie
Jeugd Drenthe 2021-2025.

Als we de geschiedenis duiden komen we tot de conclusie dat er in de bestuursperiode 2014-2018 een
Drentse minderheid van vier à vijf gemeenten was die meerwaarde zag in een Drents convenant om de
transformatie op Drentse schaal voort te zetten. Als vlak voor de gemeenteraadsverkiezingen van 2018 de
indringende documentaire Alicia gezamenlijk wordt bekeken, ontstaat het Statement Jeugd Drenthe. Het
Statement was bedoeld als overdrachtsdocument voor nieuwe wethouders en blijkt achteraf de basis te
vormen voor de daarna ontstane plannen en afspraken met aanbieders. De conclusie van eind 2015, dat
slechts vier à vijf gemeenten de meerwaarde zagen om op Drentse schaal aan transformatie te werken,



                                                  6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>verdween naar de achtergrond. Zo ontstonden er, met weinig intrinsieke motivatie, toch diverse
transformatieplannen in samenwerking met aanbieders.


Huidige Jeugdhulpr eg io
In Drenthe wonen in totaal bijna 100.000 jeugdigen in de leeftijd van 0 tot 18 jaar. De huidige
samenwerkingsafspraken zijn in een samenwerkingsovereenkomst vastgelegd die in 2019 voor
onbepaalde tijd is aangegaan. Hierin zijn afspraken gemaakt over de taken en rollen van de
coördinerende gemeente, die van de twee inkoopregio’s en van de gezamenlijke gemeenten. Daarnaast
zijn er in de samenwerkingsovereenkomst financiële afspraken gemaakt, waaronder een verdeelsleutel.
Er is jaarlijks bijna € 850.000 beschikbaar voor structurele activiteiten en er is sinds 2019 eenmalig een
kleine € 3 miljoen beschikbaar voor Envedder. De personele inzet bestaat uit ongeveer 25 medewerkers
die gemiddeld 8 uur per week beschikbaar zijn voor de Jeugdhulpregio en/of Envedder.

In het programma Envedder zijn oorspronkelijk drie resultaten beschreven: een Drentse Jeugdacademie,
afstemming tussen gecertificeerde instellingen en gemeenten en de ontwikkeling van kleinschalige
woonvoorzieningen voor jeugdigen met complexe problematiek. In de loop van de jaren zijn daar vijf
projecten aan toegevoegd: het Bestuurlijk Transformatie Akkoord, Regie op 3, Mocking Bird, de Drentse
Experttafel en het FACT-jeugdteam. Er wordt weinig programmatisch en projectmatig gewerkt.

De structuur en organisatie van de Jeugdhulpregio bestaat binnen Drenthe uit het Algemeen Bestuurlijk
Overleg, de coördinerende gemeente Hoogeveen, een overleg tussen drie (loco-)gemeentesecretarissen,
een ambtelijk jeugdoverleg en diverse werkgroepen voor verschillende beleidsdossiers. Daarnaast
bestaan de twee inkoopregio’s Zuid-Drenthe en Noordmidden-Drenthe. Envedder kent een eigen
programmastructuur met een programmateam en voor de meeste projecten een stuurgroep. In Noord-
Nederland wordt tussen de drie provincies samengewerkt in 3Noord en bestaat het Jeugd
Expertisenetwerk Noord-Nederland. Landelijke gremia waar jeugd aan de orde komt zijn de VNG-
commissie Onderwijs, Zorg en Jeugd, het Bestuurlijk Jeugdoverleg en het ambtelijk Jeugdoverleg tussen
de 42 jeugdhulpregio’s, de ambtelijke Meedenkgroep en het G40-stedennetwerk.

Als we conclusies over de huidige Jeugdhulpregio trekken, dan stellen we vast dat de ambitie mager is
geformuleerd in de samenwerkingsovereenkomst en beperkt blijft tot enkele zinnen voorafgaand in
‘overwegende dat’. We concluderen dat geen van de drie oorspronkelijke doelen van Envedder volgens
planning is gerealiseerd. Vijf van de acht projecten richt zich op jeugdigen met complexe problematiek die
vastlopen in de hulpverlening en een aantal daarvan zijn verweven met acties die voortkomen uit het
inspectierapport Kwetsbare kinderen onvoldoende beschermd. Verder concluderen we dat de ambtelijke
aansturing onvoldoende is geborgd doordat mandaat ontbreekt en er onvoldoende verbinding is tussen
de verschillende gremia.


Landelijke ontwikkelingen
Een belangrijke aanleiding voor de landelijke hervorming van de jeugdhulp is het groeiend aantal
jeugdigen dat in Nederland gebruik maakt van jeugdzorg. In 2019 zijn daarover bestuurlijke afspraken
gemaakt tussen het Rijk en de VNG. In 2020 heeft het Rijk een wetsvoorstel gedaan, waarmee wordt
beoogd dat gemeenten hun opdrachtgeverschap verstevigen door regionale samenwerking, dat
gemeenten de toegang tot jeugdhulp versterken, dat jeugdhulpaanbieders en gecertificeerde instellingen
hun opdrachtnemer- en werkgeverschap en goed bestuur versterken en dat inzicht in en toezicht op zorg
voor jeugdigen wordt versterkt. Als reactie op dit wetsvoorstel hebben gemeenten de Norm voor



                                                     7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>Opdrachtgeverschap ontwikkeld, die is bedoeld om te laten zien dat er ook niet-vrijblijvende afspraken
gemaakt kunnen worden zonder een wettelijke verplichting daartoe. Ondertussen werden verschillende
onderzoeken ingesteld naar financiële tekorten bij gemeenten op het jeugdhulpbudget. Toen de VNG van
mening was dat het Rijk zich niet aan de bestuurlijke afspraken uit 2019 hield hebben zij een
arbitragecommissie ingesteld. Deze Commissie van Wijzen gaf in een semi-bindend oordeel vijf
aanbevelingen. Deze aanbevelingen vormden het uitgangspunt voor de Hervormingsagenda Jeugd 2022-
2028. De samenwerking in de Hervormingsagenda is in januari 2022 door de VNG opgeschort, nadat in
het coalitieakkoord onverwacht een extra structurele bezuiniging van € 511 miljoen was opgenomen voor
gemeenten. Halverwege mei heeft het kabinet aangegeven zelf de verantwoordelijkheid voor die
bezuiniging op zich te nemen en daarmee is de impasse weer doorbroken. Ondertussen stuurt het Rijk
sinds 2020 door specifieke uitkeringen op regionale schaal beschikbaar te stellen via aangewezen
coördinerende gemeenten. En er is een discussie over de democratische legitimatie van regionale
samenwerkingen.

Naast de hervorming van de jeugdhulp zijn er twee aanpalende ontwikkelingen: de hervorming van de
jeugdbeschermingsketen en oplopende personeelstekorten in de zorg- en welzijnsbranche in Noord-
Nederland.

Als we de landelijke ontwikkelingen vertalen naar Drenthe dan zien we op de eerste plaats dat de
landelijke trend, waarbij ieder jaar een stijging is van het aantal jeugdigen dat gebruik maakt van
jeugdzorg, in Drenthe anders verloopt. In Drenthe is vanaf 2018 sprake van een licht dalende trend. De
landelijke structurele knelpunten, die ten grondslag liggen aan de wens van het Rijk dat gemeenten hun
opdrachtgeverschap verstevigen door regionale samenwerking, is in Drenthe op sommige punten
herkenbaar. Er is in Drenthe overeenstemming over de doelen van de Hervormingsagenda, maar er is
weerstand tegen de wettelijke verplichting om regionaal samen te werken. Drenthe kan meer gebruik
maken van de mogelijkheden om te beïnvloeden. De hervorming van de jeugdbeschermingsketen wordt
in Drenthe opgestart en ook in onze provincie moet gekeken worden hoe de consequenties van de
personele tekorten beperkt kunnen worden.


E r var en samenwer king
Tijdens 19 interviews zijn 38 personen geïnterviewd aan de hand van het Wiel van samenwerking. Zij
geven aan dat er geen gezamenlijke ambitie is door verschillen. De ambitie reikt nauwelijks verder dan
een abstract geformuleerde ambitie waar iedereen het over eens is. Concrete invulling blijft uit volgens
de meesten geïnterviewden. De verschillen over de invulling lijken vooral langs de lijn van de
inkoopregio’s te zijn. Er wordt een verschil ervaren in waar het accent ligt in afspraken met aanbieders
(inhoud versus financiën) en er wordt verschillend gedacht over de schaal waarop de inkoop idealiter
plaatsvindt (Noordmidden-/Zuid-Drenthe versus Drentse schaal).

Er is geen uitgesproken collectief belang. Gemeenten hebben verschillende ideeën over het belang dat zij
hebben bij de Jeugdhulpregio. Sommigen hebben weinig belang bij de Jeugdhulpregio en anderen
benadrukken waar gedeelde belangen zouden moeten liggen. Duidelijk wordt dat gemeenten en
aanbieders wederzijds afhankelijk zijn van elkaar.

Er is sprake van afkalvend vertrouwen. Tussen gemeenten en aanbieders is zelfs sprake van groeiend
wantrouwen. Daarbij wordt aangegeven dat het ook gaat over zelfvertrouwen van wethouders. De relatie
met het Rijk wordt als moeizaam ervaren.



                                                    8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>Er is in verschillende opzichten verwarring over de organisatie. Er zijn onduidelijkheden over de
governance, waardoor niet helder is wie waar precies van is. Tussen de inkoopregio’s bestaan
verschillende ideeën over wie over welk beleid gaat. Er is te weinig verbinding tussen de Jeugdhulpregio
en de inkoopregio’s. En tot slot is er rolverwarring en weinig vertrouwen bij de coördinerende gemeente.

Veel mensen zijn zoekend naar de balans tussen inhoud en proces. Er is bestuurlijk weinig gezamenlijke
dossierkennis. Ambtelijk is de balans zoek. Steeds meer lokale beleidsambtenaren lijken op afstand te
komen, waardoor ook bestuurlijke overleggen niet goed voorbereid worden.

Dit hoofdstuk eindigt met de casus kleinschalige woonvoorzieningen, een casus om van te leren.


E indconclusies
In de eindconclusies beantwoorden we de analysevragen. Op de vraag welke gedeelde ambitie de
Jeugdhulpregio heeft, komen we tot de conclusie dat er een gedeelde ambitie is op wereldvrede niveau.
Een concrete invulling blijft uit doordat er geen gedeelde intrinsieke motivatie was om op Drentse schaal
aan transformatie te werken en door verschillen die er tussen inkoopregio’s zijn. Op de vraag welke
doelen en prestaties bij de ambitie horen, komen we tot de conclusie dat veel aandacht binnen Envedder
uitgaat naar jeugdigen die vastlopen in de hulpverlening en dat overige taken van de Jeugdhulpregio zich
vooral richten op Noord-Nederlandse schaal. Ook moeten we concluderen dat de oorspronkelijke doelen
van Envedder vertraagd of nog altijd niet zijn gerealiseerd.

Op de vraag op welke wijze de belangen van de twaalf gemeenten en de beide inkoopregio’s zijn
behartigd, komen we tot de conclusie dat de belangen onvoldoende behartigd zijn. Dit wordt gevoed
door onbekendheid met waar de Jeugdhulpregio zich op richt en het dilemma tussen autonomie versus
samenwerken. Individuele gemeenten komen steeds meer op afstand te zijn en belangen van
inkoopregio’s zijn onvoldoende geborgd. Op de vraag wat de belangen van de aanbieders zijn moeten we
op de eerste plaats constateren dat we in deze analyse daarover geen compleet en genuanceerd
antwoord kunnen geven. Wel is duidelijk geworden dat aanbieders verlangen naar duidelijkheid over wie
waar van is.

Op de vraag hoe de onderlinge relationele verhoudingen zijn komen we tot de conclusie dat er een
groeiend wantrouwen is tussen gemeenten en aanbieders en dat er nieuwe kansen zijn met twaalf
nieuwe wethouders.

Op de vraag hoe de samenwerkingsprocessen, zoals de onderlinge rolverdeling en fasering, zijn geregeld
concluderen we dat er vooral onvoldoende procesregie is. Er zijn geen afspraken over hoe verbindingen
worden gemaakt tussen verschillende gremia, de ambtelijke aansturing is onvoldoende geborgd en er
wordt binnen het programma Envedder niet programmatisch gewerkt.

Op de vraag welke (toekomstige) ontwikkelingen er zijn buiten de Jeugdhulpregio en welke kansen en
bedreigingen dat oplevert komen we tot de conclusie dat er vier relevante ontwikkelingen zijn: de
hervorming van de jeugdhulp, de aanstaande hervorming van de jeugdbeschermingsketen, aanpassingen
aan de governance structuur in 3Noord-verband en oplopende personeelstekorten in de zorg- en
welzijnsbranche. We constateren ook dat er landelijk nauwelijks een Drents geluid is. Er is nauwelijks een
Drents geluid in (Noord-)Nederland en het Rijk wordt soms als gezamenlijke vijand gezien. De vraag is wat
Drenthe gaat doet met alle landelijke ontwikkelingen: afwachten of in actie komen?



                                                    9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>Aanbevelingen
Een complexe opgave vraagt om een andere kijk op samenwerken. In het slothoofdstuk worden zes
scenario’s geschetst voor de toekomst: de Jeugdhulpregio opheffen (1), de Jeugdhulpregio als
leernetwerk (2), als ecosysteem (3), als beleidsmaker (4), als inkooporganisatie (5) of als
organisatienetwerk (6).

Het adviesscenario is de Jeugdhulpregio als organisatienetwerk. Het goed organiseren van jeugdzorg is
een complexe maatschappelijke opgave waarin vele partijen een rol spelen. Dat vraagt om ketenregie.
Een organisatienetwerk is daarvoor de meest aangewezen vorm. Andere scenario’s vallen om
verschillende redenen af.

Tot slot adviseren we om het goede gesprek te voeren over een gedeelde ambitie en de consequenties
daarvan. Daarna kan hierover een gesprek met aanbieders gevoerd worden en kan inrichting plaatsvinden
van de governance en de rest van de organisatie.




                                                   10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>Aanpak analyse
Analysevr agen
Om de samenwerking in de Jeugdhulpregio te analyseren zijn de volgende vragen gesteld:
• Welke gedeelde ambitie heeft de Jeugdhulpregio? Welke doelen en prestaties horen daarbij?
• Op welke wijze zijn de belangen van de twaalf gemeenten en de beide inkoopregio’s behartigd?
• Hoe zijn de onderlinge relationele verhoudingen?
• Hoe ziet de structuur, zowel de governance als ambtelijke structuur, van de regionale samenwerking
   er uit?
• Hoe zijn de samenwerkingsprocessen, zoals de onderlinge rolverdeling en fasering, geregeld?
• Welke (toekomstige) ontwikkelingen zijn er buiten de Jeugdhulpregio? Welke kansen en bedreigingen
   levert dat op?


Het wiel van samenw er king
Om de analysevragen te beantwoorden is gebruik gemaakt van het Wiel van samenwerking. Dat is een set
van 20 indicatoren voor een kansrijke samenwerking (figuur 1, pagina 12), die onderverdeeld zijn in vijf
categorieën: ambitie, belangen, relatie, organisatie en proces. Kaats en Opheij (2012) stellen dat deze
indicatoren kunnen helpen als er binnen een samenwerking behoefte bestaat aan een evaluatie of
diagnose. Of als periodiek gesproken wordt over de vraag: (Hoe) gaan we verder?


Methode
We voerden de analyse uit door middel van literatuuronderzoek, het interviewen van diverse
betrokkenen en het doen van werkvloeronderzoek. Er hebben 19 interviews plaatsgevonden, waarin 38
personen zijn geïnterviewd. Er is gesproken met een vijftal wethouders jeugd, drie (loco-)
gemeentesecretarissen, diverse medewerkers van de coördinerende gemeente, een afvaardiging van de
beleidsadviseurs, een afvaardiging van de coördinatoren toegang, zes grote aanbieders, een afvaardiging
van Groningen en Friesland waarmee in 3Noord wordt samengewerkt, de VNG en met een regioadviseur
van het landelijke Ketenbureau i-Sociaal Domein. Zie bijlage 1 voor een volledig overzicht van welke
personen zijn geïnterviewd. De vragen voor het interview zijn ook geformuleerd op basis van het Wiel van
samenwerking. Het werkvloeronderzoek bestond uit het duiden van wat er op de werkvloer gaande is.
Dit kon worden uitgevoerd doordat naast de analyse ook de rol van regiomanager en programmamanager
werd ingevuld.

Gaandeweg de analyse is besloten om de analyse vanuit vier invalshoeken te doen:
• de geschiedenis;
• de huidige situatie;
• de landelijke context;
• de ervaren samenwerking.


Low pr o file analyse wer d uitg ebr eid
Vooraf was het de bedoeling om een low profile analyse uit te voeren waarbij een beschrijving van de
Jeugdhulpregio het primaire doel was. De advisering zou zich beperken tot verbetervoorstellen ten
aanzien van de huidige governance en het verbeteren van de relatie tussen beleid, toegang en inkoop.



                                                   11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>Alleen sleutelfiguren zouden worden geïnterviewd. Gedurende de analyse bleek dat zowel vanuit de
onderzoekers als vanuit betrokken stakeholders uitbreiding van het aantal geïnterviewde personen
wenselijk was. De complexiteit van de maatschappelijke opgave en van de landelijke context waren groter
dan vooraf gedacht. De analyse is daarom tijdens de uitvoering uitgebreid met:
• Een extra analysevraag: Wat zijn de belangen van aanbieders?
• De interviews zijn uitgebreid met aanbieders, samenwerkingspartners uit Groningen en Friesland en
    met de Vereniging Nederlandse Gemeenten.
• De advisering reikt verder dan alleen de governance en raakt alle aspecten van het Wiel van
    samenwerking.




Figuur 1: Indicatoren voor kansrijke samenwerking




                                                    12
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>Geschiedenis samenwerking
De eerste invalshoek van de analyse is de geschiedenis van de samenwerking. Tijdens de interviews is
meermaals aangegeven dat gemaakte afspraken of bestaande structuren in de Jeugdhulpregio vaak
vanuit historisch perspectief verklaard worden. Dit hoofdstuk biedt daarom inzicht in en overzicht over
belangrijke momenten in de geschiedenis van de samenwerking. We maken een onderscheid tussen
enerzijds de samenwerking tussen twaalf gemeenten en anderzijds de samenwerking tussen gemeenten
en aanbieders. In de laatste paragraaf wordt de geschiedenis geduid.



         “De samenwerking is gegroeid zoals het gegroeid is.”


Voor ber eiding op de decentr alisa tie
In 2015 werd de jeugdzorg van provincies naar gemeenten gedecentraliseerd. Ter voorbereiding op de
decentralisatie kwam in Drenthe het Regionaal Transitie Arrangement Drenthe tot stand. Dit werd in
2013 ondertekend door elf gemeenten (Meppel uitgezonderd), acht zorgaanbieders, GGD Drenthe,
Bureau Jeugdzorg en de Provincie Drenthe. Onderdeel van het Regionaal Transitie Arrangement vormde
het in Drenthe ontwikkelde zorgordeningsmodel met acht interventieniveaus. De interventieniveaus 1, 2
en 3 zouden vanaf 2015 door iedere gemeente lokaal worden georganiseerd. De interventieniveaus 4 t/m
8 zouden vanaf dat moment op Drentse schaal worden ingekocht. Verder bestond het Regionaal Transitie
Arrangement Drenthe uit inhoudelijke en financiële afspraken. Drenthe was hiermee landelijk een
koploper en voorbeeld.




Figuur 2: De Drentse jeugdzorgketen met acht interventieniveaus uit 2013




                                                        13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>Samenwerking tussen twaalf gemeenten
Met de voorbereiding op de decentralisatie van de jeugdhulp ontstond er een regionale samenwerking
tussen alle twaalf Drentse gemeenten: Aa en Hunze, Assen, Borger-Odoorn, Coevorden, De Wolden,
Emmen, Hoogeveen, Meppel, Midden-Drenthe, Noordenveld, Tynaarlo en Westerveld. Zij vormen
sindsdien samen de Jeugdhulpregio Drenthe. Afspraken werden vastgelegd in de Bestuursovereenkomst
coördinerende gemeente Jeugdhulp in Drenthe 2016, 2017 en 2018.


Van één naar twee inko opr eg io’s
In 2015 en 2016 waren de belangrijkste taken van de Jeugdhulpregio de inkoop, het
contractmanagement, het financieel beheer en de monitoring van alle jeugdzorg voor alle twaalf
gemeenten. Gemeente Hoogeveen was verantwoordelijk voor de inkoop en gemeente Emmen beheerde
het geld. De transitie- en transformatieopgave werd Drenthe-breed bij het beleidsoverleg jeugd belegd.
Daarmee lag de beleidsverantwoordelijkheid voor transformatie op Drentse schaal.

Na de zomer van 2015 ontstond er discussie over de samenwerking op Drentse schaal. De Noordmidden-
Drentse gemeenten (Aa en Hunze, Assen, Midden-Drenthe, Noordenveld en Tynaarlo) gaven aan met z’n
vijven de inkoop van jeugdhulp te willen organiseren. Zij hadden sinds 2014 goede ervaringen met de
(voorbereidingen op de) inkoop van Wmo met z’n vijven en wilden een inkoopmodel voor 0-100 jaar.

In reactie daarop werd in het najaar van 2015 door de Jeugdhulpregio een inventarisatie uitgevoerd
onder alle twaalf gemeenten. Het doel van de inventarisatie was te verkennen op welke onderdelen
draagvlak was voor samenwerking op Drentse schaal. Er was draagvlak om het Drentse
zorgordeningsmodel met de acht interventieniveaus in heel Drenthe te handhaven. Tot op de dag van
vandaag wordt het zorgordeningsmodel voor de interventieniveaus 4 t/m 8 gebruikt. Ook was er
draagvlak om de bovenregionale zorg gezamenlijk te contracteren. Daarentegen zagen slechts vier à vijf
gemeenten de meerwaarde van een convenant om de transformatie op Drentse schaal voort te zetten.

Begin 2016 besloten de Noordmidden-Drentse gemeenten definitief om vanaf 2017 met z’n vijven de
inkoop van jeugdhulp te organiseren. Vanaf 2017 bestond Drenthe uit twee inkoopregio’s:
Noordmidden-Drenthe en Zuid-Drenthe. Door de splitsing in twee inkoopregio’s veranderden vanaf 2017
de taken van de Jeugdhulpregio. Enkele vormen van (boven)regionale jeugdzorg bleven op Drentse schaal
worden ingekocht, waaronder Jeugdzorg-Plus (gesloten jeugdzorg), jeugdbescherming, jeugdreclassering
en pleegzorg. Daar bleef de Jeugdhulpregio verantwoordelijk voor. Vanaf dat moment is de gemeente
Hoogeveen de coördinerende gemeente voor de Jeugdhulpregio Drenthe. De Emmense rol als financieel
beheerder kwam te vervallen, iedere gemeente droeg vanaf 2017 zelf zorg voor het financieel beheer.


E valuatie over de inr ichting van de Je ug dhulpr eg io
Aan het einde van 2018 zou de tot dan geldende bestuursovereenkomst tussen de twaalf gemeenten
aflopen. Dat was aanleiding om opnieuw te kijken hoe Drentse gemeenten wilden samenwerken rond
jeugdhulp. De evaluatie over de inrichting van de Jeugdhulpregio kende gedurende het jaar 2018
verschillende fasen.

Tijdens het Algemeen Bestuurlijk Overleg Jeugd (ABO Jeugd) van december 2017 werd besloten dat de
Jeugdhulpregio Drenthe moest blijven bestaan en dat een evaluatie over de inrichting van de
Jeugdhulpregio moest plaatsvinden. Die evaluatie zou zowel voor de gehele Jeugdhulpregio als voor



                                                  14
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>beide inkoopregio’s gedaan moeten worden. In maart 2018 is een breed palet aan wegingscriteria door
het ABO vastgesteld: effect voor jeugdigen/verzorgers, effect voor zorgaanbieders, effect voor
samenwerking (boven)regionaal/landelijk, gevolgen voor (opgebouwde) expertise/kennis/ervaring
ambtelijk en bestuurlijk, gevolgen voor budget (zowel zorg- als uitvoeringskosten), gevolgen voor
lokale/regionale regie (zowel intern als extern) en de gevolgen voor een dekkend zorglandschap.

Er vond alleen een ambtelijke evaluatie plaats op basis van bovenstaande, door bestuurders
vastgestelde, wegingscriteria. Contractmanagers, beleidsadviseurs en coördinatoren toegang van de
Drentse gemeenten kwamen tijdens de evaluatie tot de volgende conclusies:
• “Expertise, kennis, ervaring en inzicht van gemeenten is toegenomen.
• De wijze van samenwerking in de Jeugdhulpregio Drenthe heeft geen direct merkbaar gevolg voor
    jeugdigen.
• Er zijn veel overlegmomenten en schakels tussen de inkoopregio’s Zuid-Drenthe, Noordmidden-
    Drenthe en de coördinerende gemeente.
• Duidelijkheid ontbreekt soms over opdrachtgeverschap, eigenaarschap, rollen en
    verantwoordelijkheden.
• Drenthe staat bovenregionaal en landelijk ‘op de kaart’ met mooie samenwerkingsresultaten.
• Door de splitsing in twee inkoopregio’s zijn de administratieve lasten en uitvoeringskosten bij
    gemeenten en aanbieders toegenomen.
• De Drentse gemeenten hebben een gezamenlijke opgave als het gaat om een dekkend zorglandschap.
• Beleidsinhoudelijke thema’s benaderen we zoveel mogelijk vanuit Drents perspectief.”

Op basis van deze ambtelijke evaluatie zijn tijdens het ABO Jeugd van maart 2018 de volgende
uitgangspunten voor de Drentse samenwerking vastgesteld:
1. “Als 12 Drentse gemeenten willen we duurzaam samen blijven optrekken in onze verantwoordelijkheid
    ingevolge de Jeugdwet voor de jeugdigen en hun gezinnen in Drenthe. Naar buiten presenteren we
    ons als één Jeugdhulpregio.
2. Wij willen gezamenlijk de transformatie-opgave oppakken en hebben daarom met onze
    ketenpartners een bestuurlijke ambitie geformuleerd op transformatie (Overdrachtsdocument
    Statement Jeugd Drenthe). Gezamenlijke beleidsinhoudelijke thema’s benaderen we vanuit Drents
    perspectief.
3. We hechten veel aan lokale regie en autonomie en willen hier zonder last en ruggenspraak invulling
    aan kunnen geven. Gemeenten willen graag regionaal en bovenregionaal samenwerken wanneer dit
    voordelen oplevert voor het Drentse kind en de jeugdhulp.
4. (Boven)regionale samenwerking is noodzakelijk om te borgen dat de benodigde jeugdhulp in (de
    nabijheid van) de regio geboden kan (blijven) worden.
5. Het behouden, bundelen en samenbrengen van informatie, expertise, kennis, inzicht en ervaringen
    levert synergie op voor alle gemeenten. We streven naar een integrale benadering.
6. Wij streven naar administratieve lastenverlichting en willen de uitvoeringskosten van de Jeugdwet
    beperken, zowel bij gemeenten als bij aanbieders zodat zoveel mogelijk budget beschikbaar is voor
    directe hulp aan jeugdigen. We streven naar efficiency zodat de verschillende thema’s binnen de juiste
    gremia worden besproken.”

In het Plan van Aanpak Jeugdhulpregio Drenthe 2019 en verder dat tijdens hetzelfde ABO van maart 2018
werd besproken, worden twee aandachtspunten genoemd:
• Er zijn diverse bespreekpunten die meer over bedrijfsvoering gaan dan over beleidsinhoudelijke
    zaken die wel met bestuurders worden besproken, maar niet met gemeentesecretarissen.


                                                    15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>•   Op een aantal dossiers ontbreekt het opdrachtgeverschap en is niet altijd duidelijk waar de
    verantwoordelijkheid ligt.

Ook werd tijdens het ABO van maart 2018 ingestemd met het voorstel om “de Ambtskring [te] vragen de
uitgangspunten met inachtneming van de bevindingen [van de] evaluatie en geschetste voor- en nadelen
door een werkgroep te laten uitwerken en de uiteindelijke (organisatie)structuur en uitwerking ambtelijk
vast te stellen.”

In september 2018 leidde dit tot vier scenario’s waarover de gemeentesecretarissen een besluit zouden
nemen:
1. Alle vier clusters (1 Transformatie, 2 Veiligheid, 3 Inkoop – contractmanagement – monitoring
     (boven)regionale jeugdhulp en 4 Regionale coördinatie / aanspreekpunt Jeugdhulpregio)
     onderbrengen bij één coördinerende gemeente.
2. Alleen cluster 4 (Regionale coördinatie / aanspreekpunt Jeugdhulpregio) onderbrengen bij één
     coördinerende gemeente. Clusters 1 (Transformatie) en 2 (Veiligheid) te verdelen onder Drentse
     gemeenten. Voor cluster 3 (Inkoop – contractmanagement – monitoring (boven)regionale jeugdhulp)
     een regionaal contract-/accountteam vormen vanuit beide inkoopregio’s.
3. Gekozen scenario: De clusters 1 (Transformatie), 2 (Veiligheid) en 4 (Regionale coördinatie /
     aanspreekpunt Jeugdhulpregio) onderbrengen bij één coördinerende gemeente. Vanuit beide
     inkoopregio’s op Drentse schaal uitvoering geven aan cluster 3 (Inkoop – contractmanagement –
     monitoring (boven)regionale jeugdhulp).
4. Alle vier clusters onderbrengen bij beide inkoopregio’s en alles opsplitsen naar twee
     Jeugdhulpregio’s.

Beide inkoopregio’s adviseerden het derde scenario. De ambtskring van gemeentesecretarissen besloot
vervolgens om:
• het advies van beide inkoopregio’s op te volgen en te kiezen voor het 3 e scenario;
• gemeente Hoogeveen als coördinerende gemeente voort te zetten voor onbepaalde tijd.

Het gekozen scenario heeft vervolgens geleid tot een nieuwe samenwerkingsovereenkomst die per 2019
voor onbepaalde tijd is aangegaan. Deze afspraken zijn in het hoofdstuk Huidige Jeugdhulpregio op pagina
23 beschreven.


Financiële tekor ten ontstonden
Ondertussen bleek begin 2018 dat alle Drentse gemeenten geconfronteerd werden met een financieel
tekort van gemiddeld 15% op het jeugdhulpbudget van 2017. De verwachting was dat gemeenten ook in
2018 geconfronteerd zouden worden met een tekort. Uit de Transformatiemonitor 2017 blijkt dat
duurdere, specialistische jeugdhulp tussen 2015 en 2017 toenam, terwijl de goedkopere generalistische
jeugdhulp juist afnam (figuur 3). Vanaf 2018 ligt de verantwoordelijkheid voor de monitoring bij beide
inkoopregio’s. Er is sinds die tijd geen Drentse monitor meer beschikbaar.




                                                   16
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre> 50%
                                                                       Generalistische jeugdhulp (4)
 40%
                                                                       Specialistische jeugdhulp (5)
 30%
                                                                       Specialistische intensieve
 20%                                                                   jeugdhulp (6)
                                                                       Zorg overdag (7)
 10%
                                                                       Verblijf met bed (8)
   0%
                 2017                  2016                     2015
Figuur 3: Zorgtrajecten jeugdhulp naar interventieniveau


Bestuurders waren verontrust over de tekorten en wilden in gesprek met aanbieders. Hoewel de inkoop
niet meer door de Jeugdhulpregio werd uitgevoerd, kwam het vraagstuk wel in Drents verband op tafel.


Samenwerking tussen gemeenten en aanbieders
Behalve dat gemeenten met z’n twaalven samenwerkten, werkten zij door de jaren heen ook samen met
aanbieders. Dat startte al tijdens de voorbereiding op de decentralisatie bij de totstandkoming van het
Regionaal Transitie Arrangement. Tussen 2015 en 2017 bestond het Bestuurlijk Platform waar zowel
gemeenten als aanbieders in participeerden. Deze paragraaf beschrijft welke inhoudelijke afspraken
gemeenten en aanbieders met elkaar maakten vanaf de splitsing naar twee inkoopregio’s.


Statement Jeugd Dr enthe
In februari 2018, in aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen, is het Statement Jeugd Drenthe (2018)
tot stand gekomen. Aan de hand van de documentaire Alicia gingen gemeenten, aanbieders, verwijzers,
cliëntbelangenorganisaties en onderwijs één dag met elkaar in gesprek. De documentaire laat zien wat
het met je doet als je opgroeit in kindertehuizen, hopend op een plek in een pleeggezin.

De vraag die die dag centraal stond was: Hoe komen we met elkaar tot een substantiële vermindering c.q.
halvering van het aantal kinderen zoals Alicia?

Het antwoord, dat in het Statement Jeugd Drenthe werd vastgelegd, was:
• “Matched care. We willen de zorg voor jeugdigen afstemmen op zijn/haar kenmerken, zoals de ernst
    van de problemen, mentale en sociale vaardigheden en de opvoedvaardigheden van de ouder(s).
• Samenbrengen van kennis en ervaring van generalisten en specialisten.
• Gebruik van effectief bewezen programma’s en kennisinstituten.
• Actief inzetten en investeren op preventie.”


T r ansfor matieplan Zor g voor de Jeug d 2018 -2020
In april 2018 presenteerde het Rijk vervolgens het landelijke actieprogramma Zorg voor de Jeugd, waar
ook financiële middelen voor beschikbaar werden gesteld. Het Rijk formuleerde zes actielijnen:
• Actielijn 1: Betere toegang tot jeugdhulp voor kinderen en gezinnen.


                                                           17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>•   Actielijn 2: Meer kinderen zo thuis mogelijk laten opgroeien.
•   Actielijn 3: Alle kinderen de kans bieden zich te ontwikkelen.
•   Actielijn 4: Kwetsbare jongeren beter op weg helpen zelfstandig te worden.
•   Actielijn 5: Jeugdigen beter beschermen als hun ontwikkeling gevaar loopt.
•   Actielijn 6: Investeren in vakmanschap.

In navolging op het landelijke actieprogramma is in Drenthe in september 2018 het Transformatieplan
Zorg voor de Jeugd Jeugdhulpregio Drenthe 2018-2020 vastgesteld, wat later het programma Envedder
zou gaan heten. In dit plan stond: “Vanuit de gemeenten ontstaat er behoefte om te komen tot concrete
afspraken met zorgaanbieders vanuit een gezamenlijk gevoelde urgentie en verantwoordelijkheid van
gemeenten en zorgaanbieders om de jeugdhulp betaalbaar en beschikbaar te houden. Dit moet zijn
beslag krijgen in een Bestuurlijk Transformatie Akkoord Jeugdhulp Drenthe waarin deze gezamenlijke
verantwoordelijkheid wordt vertaald naar inspanningsverplichtingen voor zowel gemeenten als
zorgaanbieders. (…) Belangrijk is dat het akkoord dient om de transformatie van de jeugdhulp in Drenthe
een impuls te geven en op basis van het akkoord gemeenten en zorgaanbieders aangesproken kunnen
worden op de gezamenlijke verantwoordelijkheid.”

De landelijke insteek was om via een zestal actielijnen een impuls te geven aan de transformatie-
beweging. Het Drentse plan is in samenspraak met aanbieders tot stand gekomen. Er was grote
betrokkenheid van zowel aanbieders, cliëntenbelangenorganisaties als gecertificeerde instellingen. Ook
beide inkoopregio’s waren betrokken. Iedereen committeerde zich aan drie transformatiethema’s:
• een Drentse Jeugdacademie;
• afstemming tussen gecertificeerde instellingen en gemeenten over verwijzingen;
• ontwikkeling van kleinschalige woonvoorzieningen.




Figuur 4: Visuele weergave van het Transformatieplan Zorg voor de Jeugd Drenthe 2018-2020

In het Transformatieplan werd ook gesproken over de volgende voorwaarden om te kunnen
transformeren:
• een (boven)regionaal expertteam dat aanwezig is voor complexe zorgvragen: destijds ingevuld door
     PRACHT = Plan Reductieniveau 8, wat later de Drentse Experttafel zou worden;
• (proces)afspraken over de aanpak van wachtlijsten en wachttijden;
• meerjarige inkoopcontracten;
• consequente vertaling van inkoopcontracten naar uitvoeringsvarianten van het programma
     Informatievoorziening Sociaal Domein;
• een gezamenlijke visie op de doorontwikkeling van de lokale teams: de afspraak was dat dat een
     lokale verantwoordelijkheid is en invulling op Drentse schaal door kennisuitwisseling plaatsvindt).
Er zijn in het Transformatieplan geen afspraken gemaakt door wie en op welke wijze aan deze
voorwaarden zou worden voldaan.



                                                       18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>B estuurlijk Tr ansfor matie Akkoor d 2019 -2022
In december 2018 werd het Bestuurlijk Transformatie Akkoord (BTA) ondertekend door gemeenten en
aanbieders, vanwege de “gezamenlijk gevoelde urgentie en verantwoordelijkheid van gemeenten en
zorgaanbieders om de jeugdhulp betaalbaar en beschikbaar te houden”. Dit leidde tot de volgende
ambitie: “De 12 Drentse gemeenten en de 5 grootste jeugdzorgaanbieders willen gezamenlijk zorgdragen
voor een kwalitatief goed jeugdhulpaanbod tegen betaalbare kosten.”

De volgende doelen en uitgangspunten werden gesteld:
• “Meer preventie, eigen verantwoordelijkheid, benutten eigen kracht en sociale netwerk van kinderen
    en hun ouders.
• Kinderen en jongeren naar vermogen mee laten doen, door normaliseren, ontzorgen en niet onnodig
    medicaliseren.
• Sneller jeugdhulp op maat, dicht bij huis, om zo beroep op gespecialiseerde zorg te verminderen.
• Betere samenwerking: 1-gezin, 1-plan, 1-regisseur, door ontschotting van budgetten.
• Meer ruimte voor professionals, door terugdringen regeldruk.”

Er werd in het Bestuurlijk Transformatie Akkoord gesproken over een strategische alliantie:
“Om de transformatie vorm te geven is er ‘transformationeel leiderschap’ nodig. Kenmerkend voor dat
leiderschap zijn een duidelijke visie en focus op een beter resultaat voor de cliënten en gezinnen, het
aangaan van allianties en een sterk commitment daaraan, de bereidheid om de eigen organisatie te
veranderen en het inspireren en motiveren van de betrokkenen.”

Ook werd afgesproken om vanuit de bedoeling te werken:
“We constateren dat de denkrichting de afgelopen periode van zowel de gemeenten als de zorgaanbieders
vooral vanuit de systeemwereld is geweest en dat we daarmee de aansluiting op ‘de bedoeling’ (van de
transformatie) kwijtgeraakt zijn. We willen meer en nadrukkelijk aansluiten bij de leefwereld van kinderen,
jongeren en ouders. Waarbij het vasthouden aan ‘de bedoeling’ en de transformatiedoelen van de
Jeugdwet het uitgangspunt is.”


Pr ogr amma E nvedder
In 2019 werd gestart met de uitvoering van het Transformatieplan Zorg voor de Jeugd. Tegelijkertijd
werd aandacht besteed aan de communicatie over de activiteiten en de in gang gezette beweging. Er
werd een communicatieplan opgesteld en onder begeleiding van een communicatie- en
participatiebureau is in 2020 de naam Envedder geboren. Het programma Envedder geeft daarmee
uitvoering aan de drie doelen van het Transformatieplan Zorg voor de Jeugd Drenthe. Een uitgebreide
beschrijving van het programma Envedder is te vinden in het hoofdstuk Huidige Jeugdhulpregio op pagina
25.


Regiovisie Jeugd Dr enthe 2021 -2025
Na het Statement Jeugd Drenthe, het Transformatieplan Zorg voor de Jeugd, dat later Envedder werd, en
het Bestuurlijk Transformatie Akkoord moest er ook een regiovisie komen. De regiovisie is de Drentse
uitwerking van de Norm voor Opdrachtgeverschap. De Norm voor Opdrachtgeverschap is het antwoord
van de VNG op het voornemen van het Rijk om regionale samenwerking wettelijk te verplichten. In de
Norm voor Opdrachtgeverschap staan niet-vrijblijvende afspraken tussen gemeenten binnen een regio.
Lees meer over de Norm voor Opdrachtgeverschap in het hoofdstuk Landelijke ontwikkelingen op pagina
40.


                                                    19
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>De Regiovisie is een bundeling van eerder gemaakte afspraken die vervolgens besproken zijn met beide
inkoopregio’s, aanbieders, cliëntenraden, toegangen, onderwijs, rechtbank, Raad voor de
Kinderbescherming, welzijnsorganisaties en huisartsen.

In de Regiovisie wordt eerst de maatschappelijke opgave verwoord met enkele feiten en cijfers.
Vervolgens wordt de Drentse visie beschreven, waaronder het versterken van het gewone leven en
transformationeel leiderschap. De zes actielijnen uit het landelijke actieprogramma Zorg voor de Jeugd
van 2018 zijn als leidende principes opgenomen. Vervolgens zijn afspraken over de (boven)regionale
samenwerking beschreven, waaronder de samenwerking met het onderwijs en in 3Noord-verband. De
toegang tot de jeugdhulp is beschreven aan de hand van de vijf basisfuncties die volgens de Norm voor
Opdrachtgeverschap lokaal georganiseerd moeten zijn: een veilige leefomgeving, tijdig signaleren van de
vraag, vindbare en toegankelijke hulp, handelen met een brede blik en leren en verbeteren. Ook de wijze
waarop de verbinding tussen toegangen en gecontracteerde hulp plaatsvindt en de Drentse Experttafel
hebben een plek. Over de governance is opgenomen “De Drentse regionale samenwerking is
geformaliseerd in een meerjarige, niet vrijblijvende samenwerkingsovereenkomst tussen de 12
gemeenten. Met als doel de colleges van de 12 gemeenten te ondersteunen in de uitvoering van de taken
in het kader van de Jeugdwet.” Tot slot is de wijze waarop sturing en bekostiging van de jeugdhulp
plaatsvindt uitgewerkt, waaronder de inkoopstrategie, zorgvuldigheidseisen voor de inkoop, afspraken
over het beperken van de administratieve lasten en afspraken over reële tarieven.

De Drentse Regiovisie is door alle Drentse colleges voor vier jaar vastgesteld. Elke gemeente heeft zelf de
overweging gemaakt om de regiovisie al dan niet voor te leggen aan de gemeenteraad.


De geschiedenis geduid
Uit de interviews die voor deze analyse zijn afgenomen, blijkt dat bestaande afspraken en structuren in de
Jeugdhulpregio vaak worden verklaard vanuit een historisch perspectief. De dingen zijn zoals ze zijn,
omdat ze zo zijn ontstaan. Voor een analyse van de samenwerking is het duiden van het historisch
perspectief daarom relevant.


Met weinig intr insieke motivatie toc h samen tr ansfor mer en
Ondanks een Drentse minderheid van vier à vijf gemeenten die in de bestuursperiode 2014-2018
meerwaarde zagen in een Drents convenant om de samenwerking op Drentse schaal voort te zetten,
ontstond in het voorjaar van 2018 toch het Drenthe-brede Statement Jeugd Drenthe. Dit statement
vormde de basis voor het Transformatieplan Zorg voor de Jeugd. Juist in de periode dat er bij gemeenten
bestuurswisselingen plaatsvonden, lijkt de samenwerking met aanbieders geïntensiveerd te worden.
Daarmee bleek de basis gelegd te zijn voor samenwerkingsafspraken met aanbieders voor de
bestuursperiode 2018-2022.

Het Statement Jeugd Drenthe, dat de basis vormde voor het Transformatieplan Zorg voor de Jeugd, komt
niet alleen in slechts één dag tot stand. Het komt ook slechts een maand vóór de gemeenteraads-
verkiezingen tot stand. Bovendien raakt de anderhalf uur durende, indringende documentaire Alicia, over
een meisje dat al vier jaar in een kindertehuis wacht op plaatsing in een pleeggezin, in het hart. Deze
documentaire werd op die dag gezamenlijk bekeken. Het is daarom denkbaar dat het zakelijke perspectief
die dag nauwelijks onderwerp van gesprek was. En, hoewel het statement was bedoeld als
overdrachtsdocument voor nieuwe bestuurders, werd ook de conclusie getrokken dat sinds die dag “een



                                                     20
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>beweging is gestart waar we allemaal eigenaar van zijn en waar we allen de verantwoordelijkheid voor
voelen om dit verder te brengen, zowel regionaal als lokaal.”

Het is goed voorstelbaar dat, met het hart op de juiste plek, gepoogd is om nieuwe bestuurders de juiste
richting mee te geven. Mogelijk ook omdat het Rijk begin 2018 geld beschikbaar stelde om de
transformatie te versterken. Toch komt het, terugblikkend op het verleden, tamelijk sturend over om in
het kader van overdracht naar nieuwe bestuurders een indringende documentaire de basis te laten zijn
van Drentse samenwerking rond transformatie. Met te weinig oog voor de zakelijke kant, terwijl
gemeenten juist in diezelfde periode geconfronteerd werden met financiële tekorten over 2017. De
conclusie van eind 2015, dat slechts vier à vijf gemeenten de meerwaarde zagen om op Drentse schaal
samen te werken, verdween naar de achtergrond.

Het Statement Jeugd Drenthe leidde tot het Transformatieplan Zorg voor de Jeugd 2018-2020, waarvan
de activiteiten in het programma Envedder werden verankerd. Het plan werd verdiept met het Bestuurlijk
Transformatie Akkoord 2019-2022. Met nieuwe bestuurders, de ogenschijnlijke wens om op Drentse
schaal te willen samenwerken op transformatie, commitment tussen gemeenten en aanbieders dat in een
akkoord is vastgelegd en met geld vanuit het Rijk lijkt de Drentse samenwerking in 2018-2019 op te
bloeien. In 2021 is, onder landelijke druk, het geheel gebundeld in de Regiovisie jeugd Drenthe.

Zo kon het gebeuren dat met weinig intrinsieke motivatie van de twaalf gezamenlijke gemeenten toch
flink is geïnvesteerd om met aanbieders tot Drentse afspraken te komen, terwijl de Jeugdhulpregio (op
enkele onderdelen na) geen mandaat meer had voor de inkoop van jeugdhulp. Dat was immers belegd bij
de twee ontstane inkoopregio’s.

We concluderen ook dat er weliswaar goed is nagedacht over zaken, maar dat dingen ook weer naar de
achtergrond zijn verdwenen. Dit gebrek aan collectief geheugen ontneemt de samenwerking de
mogelijkheid om als vanzelfsprekend terug te kunnen grijpen op gezamenlijke herinneringen.


Ambivalentie in de samen wer king
Op verschillende momenten spreekt er ambivalentie uit afspraken die tussen de twaalf gemeenten
gemaakt werden. Die ambivalentie leidt tot weinig concrete afspraken.

Dat blijkt bijvoorbeeld uit de uitgangspunten voor de Drentse samenwerking die tijdens het ABO van
maart 2018 zijn vastgesteld, nadat de evaluatie over de inrichting van de Jeugdhulpregio was uitgevoerd.
Enerzijds bestond de wens om gezamenlijke beleidsinhoudelijke thema’s vanuit Drents perspectief te
benaderen, maar onduidelijk bleef op welke thema’s (“wanneer dit voordelen oplevert voor het Drentse
kind en de jeugdhulp”). Anderzijds werd veel waarde gehecht aan lokale regie en autonomie en was de
wens om daar “zonder last en ruggenspraak invulling aan te kunnen geven”.

Ook uit de Regiovisie Jeugd Drenthe spreekt ambivalentie. Enerzijds wordt er gesproken over een niet-
vrijblijvende overeenkomst, als reactie op het voornemen van het Rijk om regionale samenwerking
wettelijke te verplichten. Anderzijds heeft de regiovisie het doel om gemeenten te ondersteunen in de
uitvoering van de Jeugdwet, wat juridisch klopt en tegelijk de autonomie bevestigd.

Steeds weer klinkt door dat gemeenten geen autonomie wilden inleveren en tegelijkertijd niet-
vrijblijvende afspraken wilden maken, soms onderling en soms met aanbieders. Dat is onverenigbaar met
elkaar. Bij niet-vrijblijvende samenwerkingsafspraken lever je per definitie autonomie in.


                                                    21
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>Huidige Jeugdhulpregio
Het vorige hoofdstuk, over de geschiedenis van de samenwerking, ging over de eerste invalshoek van de
analyse. De tweede invalshoek van de analyse is de samenwerking in de huidige Jeugdhulpregio. In dit
hoofdstuk worden achtereenvolgens het aantal jeugdigen, de huidige samenwerkingsafspraken, de
financiële en personele middelen, het programma Envedder en de structuur en organisatie en
beschreven. In de laatste paragraaf worden conclusies getrokken over de huidige Jeugdhulpregio.


Aantal jeugdigen
In Drenthe wonen in totaal bijna 100.000 jeugdigen in de leeftijd van 0 tot 18 jaar. Bijna 60.000 van hen
wonen in de inkoopregio Zuid-Drenthe en bijna 40.000 in de inkoopregio Noordmidden-Drenthe.

 Gebied                                           Aantal
 Borger-Odoorn                                    4.618
 Coevorden                                        6.774
 Emmen                                           20.251
 Hoogeveen                                       11.706
 Meppel                                           7.269
 Westerveld                                       3.332
 De Wolden                                        4.830
 Regio Zuid-Drenthe                              58.780

 Aa en Hunze                                      4.581
 Assen                                           14.385
 Midden-Drenthe                                   6.357
 Noordenveld                                      5.988
 Tynaarlo                                         7.445
 Regio Noordmidden-Drenthe                       38.756

 Provincie Drenthe                               97.536
Tabel 1: Aantal 0-18-jarigen op 1 januari 2021, bron CBS


Huidige samenwerkingsafspraken
In deze paragraaf worden de huidige samenwerkingsafspraken beschreven, waaronder de afspraken in de
samenwerkingsovereenkomst, beschikbare financiële middelen en personele inzet.


Samenwer kingsover eenko mst
Vanaf januari 2019 zijn de samenwerkingsafspraken vastgelegd in de Samenwerkingsovereenkomst
Jeugdhulpregio Drenthe die voor onbepaalde tijd is aangegaan. Hierin zijn afspraken gemaakt over de
taken en rollen van de coördinerende gemeente, die van de twee inkoopregio’s en van de gezamenlijke
gemeenten.




                                                           22
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>De coördinerende gemeente heeft een regionale, coördinerende rol, faciliteert de Jeugdhulpregio, is
eerste aanspreekpunt namens de Jeugdhulpregio en draagt zorg voor vertegenwoordiging namens de
Jeugdhulpregio. Deze gemeente is financieel penvoerder, organiseert en faciliteert de regionale
overleggen en doet periodiek verslag aan de gezamenlijke gemeenten. Deze gemeente draagt zorg voor
procesregie op de de clusters 1 Transformatie en 2 Veiligheid, te weten:
• Transformatieplan Jeugdhulpregio Drenthe 2018-2020
• Academische functie Accare
• Kennisplatform Kind en (Echt)Schtscheiding (KEES)
• Crisishulpverlening Spoed4Jeugd
• Drentse Verwijsindex (DVI)
• Lectoraat kindermishandeling
• Plaatsingscommissie (PC) Noord
• Stichting Pleegwijzer
• Verbinding met de veiligheidsketen
De inkoopregio’s geven op het niveau van de Jeugdhulpregio uitvoering aan de inkoop, het contract- en
kwaliteitsmanagement en de monitoring van pleegzorg, gecertificeerde instellingen en Jeugdhulp-Plus-
voorzieningen. Daarnaast zijn de inkoopregio’s ieder verantwoordelijk voor de inkoop van alle overige
jeugdhulp in de eigen inkoopregio.

De gezamenlijke gemeenten dragen zorg voor uitvoering van de regionale opdrachten ten aanzien van de
clusters 1 Transformatie en 2 Veiligheid. Verder is afgesproken dat de gemeenten naar rato mankracht
leveren om alle taken van de Jeugdhulpregio (dus ook voor de uitvoering van de taken van de
coördinerende gemeente en de inkoopregio’s) uit te voeren.

Daarnaast zijn er in de samenwerkingsovereenkomst financiële afspraken gemaakt, waaronder de
verdeelsleutel die in de volgende paragraaf aan bod komt.


Financiële middelen
In 2021 is er door de Jeugdhulpregio bijna € 850.000 uitgegeven. Deze middelen worden gebruikt voor
structurele activiteiten. Bijna 80% hiervan gaat naar zorg(gerelateerde) inkoop zoals het crisismeldpunt
Spoed4Jeugd Drenthe, huisvestigingsvergoeding voor gesloten jeugdhulp, ondersteuning aan
pleeggezinnen door Pleegwijzer, de Drentse Verwijsindex en het lectoraat kindermishandeling. De overige
bijna 20% zijn gebruikt voor personele inzet door de coördinerende gemeente.

In de samenwerkingsovereenkomst is een verdeelsleutel opgenomen. De verdeelsleutel is naar rato van
de gemiddelde rijksbijdrage jeugd op basis van de meicirculaires over de jaren 2015, 2016, 2017 en 2018
van gemeenten. Deze verdeelsleutel wordt tot op heden gebruikt, omdat vanaf 2019 niet meer is na te
gaan wat de rijksbijdrage. Vanaf 2019 is de rijksbijdrage jeugd namelijk aan de algemene uitkering
toegevoegd en zijn het geen geoormerkte middelen meer. De verdeelsleutel is als volgt: Aa en Hunze
(4,3%), Assen (18,3%), Borger-Odoorn (4,9%), Coevorden (6,3%), De Wolden (2,9%), Emmen (24,7%),
Hoogeveen (13,1%), Meppel (6,9%), Midden-Drenthe (5,7%), Noordenveld (4,7%), Tynaarlo (5,0%) en
Westerveld (3,1%).

Daarnaast is er in 2019 incidenteel geld beschikbaar gekomen uit het Transformatiefonds. Drenthe
ontving € 2.977.725 (voor de jaren 2018, 2019 en 2020 elk een bedrag van € 992.575) voor de uitvoering
van het Transformatieplan dat in Drenthe later onder de noemer Envedder invulling heeft gekregen. Van



                                                   23
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>de beschikbare middelen is tot en met 2021 nog geen 45% besteed. De resterende 55% worden in 2022
en 2023 besteed. De middelen worden gebruikt voor de projecten Zorgmakelaars, Kleinschalige
woonvoorzieningen, FACT 2.0, Drentse Experttafel, Drentse Jeugdacademie en het Bestuurlijk
Transformatie Akkoord.

Er is afgesproken dat de inzet van de programmamanager en de projectleiders Envedder wordt
gefinancierd uit de beschikbare transformatiegelden. Er is een afspraak dat gemeenten die ambtelijke
inzet plegen voor Envedder, dat kunnen declareren voor € 80 per uur. Dat geldt niet voor ambtenaren die
andere taken voor de Jeugdhulpregio uitvoeren.


Per sonele inzet
Voor de Jeugdhulpregio Drenthe zijn verschillende medewerkers, veelal parttime, werkzaam. Voor de
taken van de coördinerende gemeente zijn 4 medewerkers beschikbaar met in totaal 29 uren per week.
Dat is gemiddeld 7,3 uren per week per medewerker.

 Functie                                                                    Uren per week
 Regiomanager                                                                      14 uur
 Regiosecretaris                                                                     5 uur
 Financieel adviseur                                                                 8 uur
 Financieel-administratief medewerker                                                2 uur
 Totaal                                                                            29 uur
Tabel 2: beschikbare functies voor de taken van de coördinerende gemeente


Voor het programma Envedder zijn 23 medewerkers beschikbaar met in totaal (minimaal) 183 uren per
week. Dat is gemiddeld 8 uur per week per medewerker.

 Programma/Project               Functie                                                        Uren per week
 Envedder                        Programmamanager                                                          14
 Envedder                        Programmasecretaris                                                        9
 Envedder                        Communicatieadviseur (regiefunctie)                                        8
 Envedder Dialoogtafel           Procesbegeleider Bestuurlijk Transformatie Akkoord                         4
 Drentse Jeugdacademie           Projectleider                                                             16
                                 Communicatieadviseur                                                       6
 Kleinschalige                   Projectleider                                                             13
 woonvoorzieningen
 Zorgmakelaar                    Projectleider                                                                 4
                                 Twee zorgmakelaars (32 + 36)                                                68
 Drentse Experttafel             Projectleider                                                               16
                                 Twee voorzitters (2 x 8 uur/maand)                                            4
                                 Procesbegeleider (1)                                        Afhankelijk v inzet
                                 Procesondersteuner (secretarieel)                                             6
 Regie op 3                      Procesregisseur                                                               3
                                 Procesbegeleiders (6 x 2 uur/week)                                          12
 Totaal                                                                                        (minimaal) 183
Tabel 3: beschikbare functies voor taken programma Envedder




                                                       24
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>Programma Envedder
Deze paragraaf beschrijft het programma Envedder dat een tijdelijk karakter kent. Het programma kende
oorspronkelijk drie projecten, waar in de loop van de jaren verschillende projecten aan zijn toegevoegd
die hier allen aan bod komen. Ook wordt beschreven op welke wijze de projecten verweven zijn met
activiteiten die voortkomen uit het inspectierapport Kwetsbare kinderen onvoldoende beschermd.



                          “Envedder is een zak met geld.”


Dr ie oor spr onkelijke pr ojecten
Het programma Envedder is gestart met de drie doelen uit het Transformatieplan Zorg voor de Jeugd
2018-2020. Zie de visuele weergave van het Transformatieplan in figuur 4 op pagina 18. De resultaten die
het Transformatieplan moesten opleveren waren:
• Op 1 juli 2019 een Drentse Jeugdacademie operationeel hebben “waarin kennis van en voor
    generalisten en specialisten samen met ervaringsdeskundigen bij elkaar wordt gebracht en gedeeld
    over o.a. innovatie, effectief bewezen methodieken, best practices en gecontracteerde jeugdhulp op
    alle niveaus. Dit draagt zowel op inhoud als op proces bij aan een bestendige jeugdhulpverlening aan
    de kinderen en jeugdigen in Drenthe.”
• Eind 2019 een effectieve manier gevonden hebben om de afstemming tussen gecertificeerde
    instellingen en gemeenten te verbeteren voor jeugdigen met een jeugdbeschermingsmaatregel: “De
    match van vraag en aanbod vergt een doorontwikkeling. We willen invulling geven aan deze wens tot
    gezamenlijke doorontwikkeling, betere samenwerking tussen betrokken partijen, minder overlap en
    gedeelde afwegingscriteria. Dat zorgt voor een beter overleg en een verkorting van de doorlooptijd.”
• Eind 2020 meer passende hulp voor kwetsbare jeugdigen en hun gezin realiseren in de vorm van
    kleinschalige woonvoorzieningen. “De verwachting is dat met passende kleinschalige
    woonvoorzieningen kwetsbare jongeren aan een steviger en duurzaam fundament kunnen bouwen,
    waarmee zij zichzelf autonoom kunnen door ontwikkelen.” Een kleinschalige woonvoorziening is een
    vorm van jeugdhulp met verblijf waarin een klein aantal kinderen en jongeren met complexe
    problemen woont en een beperkt aantal vaste professionele opvoeders werkt. In Drenthe is aan die
    definitie toegevoegd dat er een ondersteuningsbehoefte is die kennis en expertise vereist vanuit
    samenwerkende aanbieders (domein overstijgend).

In mei 2022 constateren we het volgende:
• Het eerste kenniscafé van de Drentse Jeugdacademie heeft in januari 2022, tweeëneenhalf jaar later
    dan de bedoeling was, plaatsgevonden. Op het moment van dit schrijven, medio mei 2022, hebben er
    drie kenniscafé’s plaatsgevonden. Er is geen kennis-, leer- of werkagenda voor de Drentse
    Jeugdacademie.
• Vanaf april 2020 zijn er twee zorgmakelaars aangesteld om de samenwerking tussen gemeenten en
    gecertificeerde instellingen te verbeteren. Hiermee is een effectieve manier gevonden om de
    afstemming tussen gecertificeerde instellingen en gemeenten te verbeteren. Er lijkt tevredenheid
    over deze werkwijze.
• Voor de ontwikkeling van kleinschalige woonvoorzieningen is eerst een veldonderzoek naar de aard
    en omvang ervan uitgevoerd. De aard van de problematiek kon worden geschetst, maar over de
    noodzakelijke omvang kon moeilijk een advies gegeven worden. Vanuit de gedachte 'niet het kind,



                                                   25
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>    maar de expertise reist' hebben een vijftal grote aanbieders het initiatief genomen en in de 2020
    gewerkt aan een businessplan voor kleinschalig specialistisch wonen. Dit businessplan kent twee
    sporen:
    o het Reizend Specialistisch Team: een team van inhoudelijk experts dat op locatie tijdelijk
        ondersteuning biedt;
    o Kleinschalig Specialistisch Wonen, waarbij jongeren duurzaam en zo thuis mogelijk wonen.
    Begin 2022 zijn er nog altijd geen kleinschalige woonvoorzieningen gerealiseerd en is er ook geen
    Reizend Specialistisch Team. Het project kleinschalige woonvoorzieningen is in het hoofdstuk Ervaren
    samenwerking als casus nader beschreven (zie pagina 49).

De drie oorspronkelijke doelen van Envedder zijn vertraagd of nog altijd niet gerealiseerd. Het is dan
ook niet verwonderlijk dat de bijna € 3 miljoen die voor de jaren 2018, 2019 en 2020 beschikbaar waren
voor het Transformatieplan eind 2020 nog lang niet uitgegeven zijn. Eind 2021 was nog niet de helft van
de middelen besteed. De huidige begroting geeft ruimte voor activiteiten tot eind 2023.


Vijf a anvul lende pr ojecten
In de loop van de jaren zijn er diverse andere projecten onderdeel geworden van Envedder, die worden
gefinancierd uit de middelen die bedoeld waren voor het Transformatieplan met de drie oorspronkelijke
doelen. Figuur 5 op pagina 28 is een visuele weergave van het programma Envedder anno 2022.

De volgende projecten zijn toegevoegd:
• Het Bestuurlijk Transformatie Akkoord met bestuurlijke dialoogtafels waar vier wethouders en
    bestuurders van de vijf grootste aanbieders elkaar spreken. Het succes hiervan is dat gemeenten en
    aanbieders op bestuurlijk niveau met elkaar in gesprek zijn, wat op zichzelf voor een goede
    onderlinge verstandhouding zorgt.
• Regie op 3, een aanpak waarmee een ‘pas op de plaats’ wordt georganiseerd voor jeugdigen met
    langdurige, gestapelde en herhaalde jeugdhulptrajecten waar effecten (deels) uitblijven. Er zijn zes
    procesbegeleiders beschikbaar, waarvan er drie in dienst zijn bij een gemeente (Emmen, Assen en
    Borger-Odoorn) en drie in dienst van een aanbieder. Zij kunnen door heel Drenthe worden ingezet.
    Iedere procesbegeleider kan jaarlijks zes casussen voor zijn/haar rekening nemen, waarmee jaarlijks
    36 jeugdigen in Drenthe ondersteund kunnen worden. Regie op 3 zou vaker als methode ingezet
    kunnen worden en beter ingebed kunnen worden in bestaande structuren.
• Mocking Bird is een aanbod waarbij zes tot tien pleeggezinnen worden gekoppeld aan een
    zogenaamde hub home: een (voormalig) pleeggezin dat getraind en betaald wordt om andere
    pleeggezinnen bij te staan met een luisterend oor en advies. Er is een werkgroep die nadenkt over
    implementatie hiervan in Drenthe, voortkomend uit het project Kleinschalige woonvoorzieningen.

Daarnaast zijn er nog twee structurele activiteiten onderdeel van Envedder geworden. Beide dragen ook
bij aan het doel om jeugdigen en gezinnen eerder passende ondersteuning te kunnen bieden.
• De Drentse Experttafel: een door het Rijk opgelegde verplichting voor iedere Jeugdhulpregio om een
     expertteam te hebben. De Drentse Experttafel is er om voor jeugdigen met een complexe zorgvraag
     tijdig passende hulp te organiseren. Hiervoor zijn structureel middelen beschikbaar, de uitvoering
     wordt dus niet uit de Envedder-middelen gefinancierd. De Drentse Experttafel is zinvol en vraagt om
     doorontwikkeling, met name door inbedding in bestaande structuren.




                                                    26
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>•   FACT 2.0 is een team dat beschikbaar is voor jeugdigen tot en met 23 jaar waarbij eerdere
    hulpverlening niet is aangeslagen of lastig op gang komt, met (een vermoeden van) psychiatrische
    problematiek en problematiek op meerdere levensgebieden. Het FACT 2.0 wordt gefinancierd uit
    Envedder-middelen, maar de verantwoordelijkheid voor het dossier ligt bij de VDG-commissie
    Gezondheid & Welzijn.

Tot slot zijn ook communicatieactiviteiten onderdeel van Envedder geworden. In 2020 is de uitvoering
van het Transformatieplan Zorg voor de Jeugd onder de naam Envedder voortgezet. Het doel daarvan is
om de transformatiebeweging in Drenthe zichtbaar te maken.

We concluderen dat vijf van de acht projecten zich richten op jeugdigen met complexe problematiek die
vastlopen in de hulpverlening. Zowel de Zorgmakelaar, kleinschalige woonvoorzieningen, Regie op 3, de
Drentse Experttafel en het FACT-jeugdteam zijn er om voor deze specifieke groep jongeren beter
passende of tijdig passende hulp te organiseren.


Weinig pr ogr ammatische en pr ojec tmatig e aanpak
Hoewel Envedder een programma is en uit projecten bestaat, wordt er weinig projectmatig gewerkt. Zo
zijn er geen heldere opdrachten per project geformuleerd. Er waren ook geen begrotingen per project.
De uitspraak “Zo lang er geld is, is er een project” is veelzeggend. Laat staan dat er programmatisch
gewerkt wordt, waarin projecten en projectleiders normaliter een onderlinge verbondenheid kennen om
tot een gezamenlijk programmadoel te komen. Het is dan ook begrijpelijk dat het voor de betrokken
communicatieadviseur niet altijd eenvoudig was om met communicatie-uitingen de
transformatiebeweging zichtbaar te maken.




                                                   27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>Figuur 5: Visuele weergave programma Envedder in 2022
Rode, omlijnde onderdelen zijn tussen 2019 en 2022 toegevoegd aan het programma Envedder.




                                                      28
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>Kwetsbar e kinder en on voldo ende bes c her md
In 2019 hebben de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) en de Inspectie Justitie en Veiligheid (IJV) in
het rapport Kwetsbare kinderen onvoldoende beschermd geoordeeld dat de wijze waarop de
jeugdbescherming en jeugdreclassering op dat moment werd uitgevoerd niet acceptabel was. De
inspecties oordeelden dat de overheid onvoldoende haar verantwoordelijkheid nam om kinderen te
beschermen die ernstig in hun ontwikkeling werden bedreigd. Daarnaast constateerden zij structurele
problemen die ertoe leidden dat de jeugdbeschermingsketen maximaal onder druk stond. De inspecties
vonden dat er direct stappen moesten worden gezet die ertoe leidden dat kwetsbare kinderen zonder
vertraging hulp zouden krijgen.

Het is onduidelijk wie in Drenthe verantwoordelijk is voor verbeteringen. De meeste activiteiten die uit
het inspectierapport volgden, vallen onder de vlag van Envedder. Daarom heeft het hier een plek
gekregen in de analyse.

In 2020 en 2021 volgden de inspecties de activiteiten die moesten leiden tot een directe verbetering op
de korte termijn en tot structurele verbetering op de langere termijn. In de voortgangsrapportage van
oktober 2020 deden de inspecties verslag van de eerste bevindingen. De inspecties zagen dat er voor de
langere termijn een positieve beweging in gang was gezet, maar stelden tegelijkertijd vast dat de
jeugdbescherming en jeugdreclassering nog niet op orde waren. Om die reden hebben de inspecties
gevraagd om een doorbraak te forceren voor alle kinderen met een jeugdbeschermings- of
jeugdreclasseringsmaatregel door middel van een onorthodoxe, actiegerichte aanpak, de
doorbraakaanpak.

In februari en maart 2021 hebben de inspecties tijdens de verdiepende praktijktoets getoetst of kinderen
met een jeugdbeschermings- en/of jeugdreclasseringsmaatregel door de toepassing van de
doorbraakaanpak tijdig een jeugdbeschermer, een gedragen koers en passende hulp hadden. In juli 2021
hebben de inspecties het landelijke en regiorapport Vervolgtoezicht kwetsbare kinderen onvoldoende
beschermd gepubliceerd, waarin de resultaten en conclusies van de gesprekken en de praktijktoets zijn
beschreven.

De regiorapportage gaat primair in op de situatie bij Jeugdbescherming Noord (Groningen en Drenthe) en
is positief. Dat in de regio Groningen/Drenthe tot dit oordeel gekomen is, is het resultaat van een
intensief verbetertraject. Daarnaast is in de regio met behulp van alle betrokkenen een doorbraakaanpak
ingericht waarbij de Drentse Experttafel een stevige rol heeft gekregen. De Inspecties sluiten de
regiorapportage af met een aantal acties waarop vanuit regulier toezicht toegezien zal worden:
• De regio zet de doorbraakaanpak voort voor kinderen met een jeugdbeschermings- en/of
     jeugdreclasseringsmaatregel die nu wachten op passende hulp.
     o In Drenthe hebben de zorgmakelaars een actieve rol in de doorbraakaanpak. De zorgmakelaar
          verbindt de jeugdbeschermer/-reclasseerder en de betreffende gemeente/toegang aan elkaar
          om passende hulp te organiseren.
     o Ook zien we in Drenthe het aantal aanmeldingen bij de Drentse Experttafel toenemen. De
          Drentse Experttafel heeft zichzelf doorontwikkeld, waardoor gesteld kan worden dat het
          fundament staat. Er wordt gewerkt met verklarende analyses, aanmeldformulieren en de
          uitkomsten worden gemonitord.
• Gemeenten maken het direct mogelijk dat gecertificeerde instellingen de noodzakelijk geachte hulp
     zonder vertraging kunnen inzetten. Dat wil zeggen dat de inzet van hulp onverwijld plaatsvindt en dat
     de noodzakelijk geachte hulp niet wordt heroverwogen door de gemeente. In Drenthe speelt dit


                                                    29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>    voornamelijk wanneer hulp wordt ingezet die niet gecontracteerd is, in die gevallen kan niet direct
    zonder vertraging hulp ingezet worden. Dit is punt van aandacht, waarbij de zorgmakelaars actief
    betrokken zijn.
•   De regio zorgt voor structureel en laagdrempelig overleg tussen gemeenten en gecertificeerde
    instellingen. Dit overleg heeft geresulteerd in een Plan van Aanpak, met als doel om te investeren in
    de samenwerkingsrelatie tussen gecertificeerde instellingen en gemeenten. Dit heeft geleid tot een
    betere samenwerking.
•   De regio maakt binnen drie maanden een plan dat leidt tot een toereikend hulpaanbod:
    o voor jeugdigen die vanwege hun problematiek in de gezinssituatie niet bij hun ouders kunnen
        wonen;
    o bij complexe scheidingen;
    o voor bemoeizorg voor jeugdigen zonder psychiatrische problematiek.
    Men is zich bewust dat niet alle zorg te kopen is, en dat soms eerst iets anders moet, voordat zorg
    ingezet wordt. Er wordt geprobeerd, zowel in de driehoek gecertificeerde instellingen – gemeente –
    zorgmakelaar, alsook binnen de Drentse Experttafel en Regie op 3, om out-of-the-box oplossingen te
    bedenken. Alle initiatieven en activiteiten die tot dit toereikende hulpaanbod moeten leiden hebben
    een plek binnen Envedder.

We concluderen dat diverse onderdelen uit het programma Envedder zijn verweven met acties die
voortkomen uit de rapportages van de inspecties. Het gaat om de Zorgmakelaar, Drentse Experttafel,
kleinschalige woonvoorzieningen en het reizend specialistisch team.


Structuur en organisatie
In deze paragraaf komt de structuur en organisatie van de huidige Jeugdhulpregio aan bod,
onderverdeeld in Drentse, Noord-Nederlandse en landelijke verbanden.



           “We zijn in staat geweest meer chaos te creëren.”


Jeugdhulpr egio Dr enthe
In het Algemeen Bestuurlijk Overleg (ABO) komen alle twaalf wethouders jeugd bijeen. Tot de zomer van
2021 was de burgemeester van De Wolden onafhankelijk voorzitter van het ABO. Met zijn vertrek naar
een gemeente buiten Drenthe is de wethouder uit Emmen vervangend voorzitter geworden. Er is
afgesproken om na de gemeenteraadsverkiezingen een nieuwe onafhankelijk voorzitter aan te wijzen.

Gemeente Hoogeveen is de coördinerende gemeente. Van hen wordt verwacht dat zij een regionaal
coördinerende rol vervult, de Jeugdhulpregio faciliteert en eerste aanspreekpunt is namens de
Jeugdhulpregio. Daarmee wordt van deze gemeente zowel een penvoerende rol verwacht die vooral
financieel-administratief van aard is als een inhoudelijke rol die ook een bestuurlijke
verantwoordelijkheid vraagt.
Het Rijk verwacht dat iedere jeugdhulpregio een bestuurlijk aanspreekpunt heeft. Omdat Hoogeveen de
coördinerende rol vervult werd de rol van bestuurlijk aanspreekpunt belegd bij de wethouder van
gemeente Hoogeveen. Met de komst van een zakencollege in de gemeente Hoogeveen in 2020 en het
vertrek van desbetreffende wethouder, besloot het ABO om de wethouder uit Emmen aan te wijzen als
bestuurlijk aanspreekpunt tot de gemeenteraadsverkiezingen in 2022. In de praktijk vervulde de


                                                    30
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>gemeente Hoogeveen daarmee in de afgelopen jaren de penvoerende rol en de gemeente Emmen de
inhoudelijke rol die hoort bij de rol van de coördinerende gemeente. Na de gemeenteraadsverkiezingen
moeten hierover nieuwe afspraken worden gemaakt.

Tot 2020 bestond het Voorbereidend Bestuurlijk Overleg (VBO). Het VBO bestond uit twee bestuurders
(uit iedere inkoopregio één) en drie gemeentesecretarissen (van de coördinerende gemeente en uit
iedere inkoopregio één). In een addendum van de samenwerkingsovereenkomst is besloten dat het VBO
werd opgeheven. Deze gemeentesecretarissen werden toegevoegd aan de maillijst van het ABO en er
werd afgesproken dat zij onderling bepalen wie bij het ABO aanwezig is en dat deze persoon zorgdraagt
voor verbinding met de ambtskring van gemeentesecretarissen. Het VBO was een vooroverleg van het
ABO. Een reden om het VBO op te heffen was dat het inhoudelijke gesprek zich herhaalde in het ABO en
daar de meerwaarde niet van werd gezien.
Na het opheffen van het VBO is er een nieuw overleg ontstaan tussen de drie gemeentesecretarissen die
eerder aan het VBO deelnamen. Met het vertrek van de gemeentesecretaris van Hoogeveen in het najaar
van 2020 heeft de concernmanager van Hoogeveen zijn rol overgenomen. Dit overleg heeft geen
structureel karakter.

In het ambtelijk jeugdoverleg komen de beleidsadviseurs jeugd en de coördinatoren toegang van de
twaalf gemeenten samen. In een eerdere fase van de samenwerking was het een beleidsoverleg waar
alleen beleidsadviseurs bijeen kwamen. Zij waren vanaf 2015 verantwoordelijk voor “de doorontwikkeling
van regionaal/lokaal beleid, het volgen en (bij)sturen van (voorstellen voor het) transformatieproces en
afstemmen wat regionaal en wat lokaal kan”. Bij de splitsing naar twee inkoopregio’s zijn geen nieuwe
afspraken gemaakt over waar dit overleg voor verantwoordelijk is of over welke beleidsdossiers het
overleg gaat. Wel is besloten de deelnemers uit te breiden naar coördinatoren toegang. Sindsdien heeft
het de naam jeugdoverleg gekregen. Op basis van de structuur van de Jeugdhulpregio zou verwacht
mogen worden dat het jeugdoverleg in elk geval de inhoud voorbereidt voor het ABO. In de praktijk is het
jeugdoverleg vooral een plek waar de stand van zaken van allerlei dossiers wordt uitgewisseld en er
ruimte is om daar vragen over te stellen.

In de samenwerkingsovereenkomst is afgesproken dat de twaalf gezamenlijke gemeenten naar rato
mankracht leveren om alle taken van de Jeugdhulpregio uit te voeren. Uitvoering van ongeveer 30
beleidsdossiers vond veelal plaats in werkgroepen. Toen in het najaar van 2020 bleek dat er te veel
dossiers waren en de bemensing een steeds groter probleem werd, hebben de vooruitgeschoven
gemeentesecretarissen verzocht om te komen tot clustering en prioritering van taken en opdrachten. Alle
werkzaamheden kregen prioriteit 1, 2 of 3 mee, waarna in het ABO van maart 2021 is besloten om alleen
de dossiers die prioriteit 1 hadden voort te zetten. Van clustering is nauwelijks sprake geweest.

In de twee inkoopregio’s Zuid-Drenthe en Noordmidden-Drenthe wordt het overgrote deel van de
jeugdhulp ingekocht. Beide inkoopregio’s maken onderlinge afspraken over de inkoop, zodat aanbieders
in Drenthe minimale last ondervinden van het feit dat de inkoop in twee regio’s plaatsvindt. Afstemming
tussen de Jeugdhulpregio en beide inkoopregio’s vond in het begin plaats, maar verwaterde langzaam
maar zeker. In het najaar van 2020 heeft het afstemmingsoverleg opnieuw een structureel karakter
gekregen. Daarnaast neemt de beleidsadviseur jeugd van de inkoopsamenwerking Noordmidden-Drenthe
deel aan het Drentse jeugdoverleg.

Daarnaast komen alle gedragswetenschappers van de toegangen geregeld bijeen voor
intervisiebijeenkomsten.



                                                   31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>E nvedder
Voor het Transformatieplan Zorg voor de Jeugd, dat later Envedder werd, is in 2019 besloten om de
uitvoering in een aparte programmastructuur in te richten met een programmateam en een
programmamanager. De gemeente Hoogeveen werd penvoerder van het programma. De regiomanager
kreeg de taak van programmamanager erbij.

Het programmateam bestaat uit projectleiders en de programmamanager. Voor ieder project is een
projectleider aangesteld. Het programmateam blijkt te weinig verbinding met de twaalf gemeenten en
met beide inkoopregio’s te hebben. Zo nemen de projectleiders niet structureel deel aan het
jeugdoverleg, zij sluiten alleen aan als hun specifieke project geagendeerd is. En als er in samenwerking
met aanbieders nieuw aanbod wordt ontwikkeld worden inkoopregio’s daar (te) laat bij betrokken.

Veel projecten binnen Envedder hebben een eigen stuurgroep. Het is onduidelijk welke besluiten in een
stuurgroep van een project worden genomen en welke in het ABO, waar alle twaalf wethouders zitting in
hebben.


In Noor d-Neder land
3Noord is de samenwerking tussen de drie noordelijke provincies Groningen, Friesland en Drenthe waar
afspraken worden gemaakt over de inkoop van bovenregionale jeugdhulp en waar afstemming wordt
gezocht over landelijke ontwikkelingen. Bestuurlijk waren twee Drentse wethouders uit Assen en Emmen
de vooruitgeschoven posten die in 3Noord-verband aan tafel zaten. Terugkoppeling vond plaats in het
ABO. Ambtelijk vervult een ambtenaar uit Assen de linking pin functie tussen Drenthe en 3Noord.
Terugkoppeling hiervan vindt plaats in het jeugdoverleg. Er wordt op dit moment binnen 3Noord
nagedacht over de governance structuur. Drenthe is hier onvoldoende bij aangehaakt.

Het Jeugd Expertisenetwerk Noord-Nederland (JENN) is een bovenregionaal expertisenetwerk van en
voor professionals dat aanvullend is op de drie provinciaal georganiseerde expertteams. In Drenthe
bestaat hiervoor de Drentse Experttafel. De gemeente Groningen coördineert het Jeugd Expertisenetwerk
Noord-Nederland.


Landelijk
Ook landelijk zijn er diverse gremia die zich met het jeugddossier bezighouden.

Aan de VNG-commissie Onderwijs, Zorg en Jeugd (OZJ) nam de wethouder uit Hoogeveen deel.
Hoewel het lidmaatschap van een VNG-commissie formeel op persoonlijke titel is, zou het wenselijk
zijn als er meer verbinding wordt gelegd tussen deze VNG-commissie en alle Drentse wethouders
jeugd.

In het Bestuurlijk Jeugdoverleg 42 (BJ42) komen de bestuurlijke aanspreekpunten van de 42
jeugdhulpregio’s bijeen. Dit BJ42 overleg vervult een klankbordfunctie voor de VNG. Vanuit Drenthe nam
de wethouder uit Emmen deel aan dit overleg en koppelde hierover terug in het ABO.

In het ambtelijk Jeugdoverleg 42 (J42) komen de regiomanagers of -coördinatoren van de 42
jeugdhulpregio’s bijeen. Dit is een ambtelijk overleg waarin vooral landelijke informatie meegedeeld
wordt aan de jeugdhulpregio’s. Het heeft veel minder een klankbordfunctie dan het BJ42. Vanuit Drenthe
neemt de regiomanager hier aan deel.


                                                    32
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>Dan bestaat er ook een landelijke Meedenkgroep, waar ambtenaren op uitnodiging van de VNG aan
mogen deelnemen en meedenken over de landelijke ontwikkelingen in het kader van de
Hervormingsagenda. Gemeente Assen is hiervoor gevraagd, omdat in die periode een Assens raadslid
deelnam aan de VNG-commissie Onderwijs, Zorg en Jeugd. Twee betrokken ambtenaren stonden op de
maillijst, maar nemen niet meer actief deel aan deze Meedenkgroep. De meedenkgroep komt iedere drie
weken bijeen. Sinds kort neemt de regiomanager van Drenthe actief deel aan dit overleg.

Tot slot is er het G40-stedennetwerk, waarin vanuit Drenthe de gemeenten Emmen en Assen deelnemen.
De G40 is een meer activistische groep, gericht op lobby die soms tegen de VNG in gaat en zich in de
afgelopen periode ook met het jeugddossier heeft beziggehouden.


Conclusies huidige Jeugdhulpregio
Uit de analyse van de huidige Jeugdhulpregio blijkt dat een aantal fundamentele zaken niet op orde zijn.
De gezamenlijke ambitie is mager, de ambtelijke aansturing is onvoldoende geborgd en er is onvoldoende
verbinding tussen de verschillende gremia. Daarmee is het niet verwonderlijk dat het programma
Envedder, dat een transformatiebeweging in de regio op gang wil brengen, maar moeizaam tot resultaten
komt.


E en mager e gezamenlijke ambitie
Uit de huidige samenwerkingsafspraken blijkt dat er vooral afspraken gemaakt zijn over verschillende
taken van de coördinerende gemeente, de inkoopregio’s en de gezamenlijke gemeenten. Daarnaast zijn
er financiële afspraken gemaakt. De gezamenlijke ambitie is minimaal geformuleerd en blijft beperkt tot
enkele zinnen voorafgaand in ‘overwegende dat’, zoals: “Zij graag regionaal of bovenregionaal willen
samenwerken wanneer dit voordelen oplevert voor het Drentse kind en de jeugdhulp”. Of “Dat
gezamenlijke beleidsinhoudelijke thema’s benaderd worden vanuit Drents perspectief.”

Financieel gezien bestaat de Jeugdhulpregio met name uit incidentele middelen voor het programma
Envedder. Hoewel daar het meeste geld naar toe gaat, heeft dit programma een tijdelijk karakter. De
verdeelsleutel is verouderd. De huidige systematiek van de verdeelsleutel kan niet gebruikt worden om
de verdeelsleutel te actualiseren.


E nvedder ko mt moei z aam tot r esultaten
De resultaten van de drie oorspronkelijke doelen uit 2019 zijn vertraagd of nog altijd niet gerealiseerd.
Uit het werkvloeronderzoek blijkt dat er nauwelijks sprake is van gestructureerd projectmatig werken,
laat staan van programmatisch werken. Als vervolgens de activiteiten fors uitgebreid worden én er een
verwevenheid met opgelegde eisen van twee inspecties ontstaat, weet niemand meer precies wie waarop
moet sturen. Het programmateam zoekt naar houvast en tijdens het ABO jeugd begin 2022 bleek dat ook
bestuurders nauwelijks een beeld hadden van wat er precies binnen Envedder gebeurde.

Verder concludeerden we dat de meeste projecten van Envedder zich richten op jeugdigen met complexe
problematiek die vastlopen in de hulpverlening. En dat de meeste activiteiten die uit het
inspectierapport Kwetsbare kinderen onvoldoende beschermd onder de vlag van Envedder werden
uitgevoerd, zonder dat duidelijk was wie in Drenthe daarvoor de verantwoordelijkheid droeg. Bovendien
staat de visie van Envedder, versterken van het gewone leven, in schril contrast met de ernst van deze
maatschappelijke opgave.


                                                   33
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>Uit de geschiedenis van de Jeugdhulpregio bleek al dat er weinig intrinsieke motivatie was om met twaalf
gemeenten samen te werken aan de transformatie. Het is vanuit dat oogpunt dan ook niet verwonderlijk
dat de samenwerking in het transformatieprogramma Envedder moeizaam tot resultaten is gekomen. Het
programma werd opgezet omdat er geld vanuit het Rijk beschikbaar was en draaide vervolgens op
enkele zeer gedreven inhoudelijk betrokken medewerkers.


Ambtelijke aansturing onvoldoen de g ebor g d
Hoewel de verantwoordelijkheid voor de ambtelijke aansturing op papier goed geregeld lijkt te zijn met
een coördinerende gemeente die een regiomanager aanstelt, is in de praktijk de ambtelijke aansturing
onvoldoende geborgd. De verantwoordelijkheid voor de ambtelijke aansturing van de Jeugdhulpregio lijkt
bij de regiomanager te liggen, maar de regiomanager heeft geen mandaat en ook niet de beschikking
over een ander ambtelijk gremium waar dat mandaat wel ligt.

De coördinerende gemeente, en daarmee dus ook de regiomanager, heeft volgens de
samenwerkingsovereenkomst slechts de verantwoordelijkheid voor de procesregie op een aantal
dossiers. Voor de uitvoering daarvan is afgesproken dat alle twaalf gemeenten naar rato mankracht
leveren. In de praktijk blijkt dat de uitvoering van taken voor een groot deel bij de regiomanager ligt, die
daar haar handen vol aan heeft. De mogelijkheid voor de regiomanager om gemeenten aan te spreken op
hun verantwoordelijkheid blijft beperkt tot een oproep in het jeugdoverleg. Daar is het vervolgens aan de
individuele ambtenaar om te beoordelen of een taak wel of niet in zijn/haar takenpakket past.

De personele inzet is bovendien versnipperd. De gemiddelde inzet van alle medewerkers die voor de
Jeugdhulpregio en voor Envedder werkzaam zijn is ongeveer een dag per week per medewerker. Velen
van hen voeren de Jeugdhulpregio als taak uit en niet als functie.

In het hoofdstuk over de geschiedenis van de Jeugdhulpregio bleek al dat in het Plan van Aanpak
Jeugdhulpregio Drenthe 2019 werd geconstateerd dat een aantal bespreekpunten over de
bedrijfsvoering wel met bestuurders werd besproken, maar niet met gemeentesecretarissen. Ook werd
toen al duidelijk dat het op en aantal dossiers ontbrak aan opdrachtgeverschap.

Tot 2020 was er een Voorbereidend Bestuurlijk Overleg (VBO) dat uit een paar wethouders en een paar
gemeentesecretarissen bestond. Zij bereidden inhoudelijk het ABO voor, maar hadden kennelijk
nauwelijks een rol in de aansturing van de ambtelijke samenwerking. Daarmee was dit geen gremium
waar mandaat lag om de afspraak dat gemeenten naar rato ambtelijke capaciteit leveren ook te
effectueren. Gemeentesecretarissen lijken alleen benut te worden als er escalatie nodig is, bijvoorbeeld
toen zij verzochten om een prioriteitenlijst te maken van alle dossiers die in de Jeugdhulpregio actueel
waren.

Al met al is er sprake van onvoldoende corrigerend vermogen, mede door de manier waarop de
Jeugdhulpregio is georganiseerd.

Onvoldo ende ver binding tussen g r emia
Ook de verbindingen tussen verschillende gremia is onvoldoende geborgd. Zo is er een minimale
verbinding tussen het ambtelijke jeugdoverleg en het programmateam Envedder. Ook tussen de
Jeugdhulpregio/Envedder en beide inkoopregio’s is onvoldoende afstemming gezocht. Het gevolg is dat
regelmatig onduidelijk is wat de consequenties zijn van wat in het ene gremium gebeurt, voor andere
gremia.


                                                     34
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>De basis voor te weinig verbinding is eind 2017 al gelegd. In het hoofdstuk over de geschiedenis van de
Jeugdhulpregio zagen we dat na de splitsing in twee inkoopregio’s is nagedacht over de consequenties die
de splitsing zou hebben. Hierbij is wel nagedacht over waar welke taken belegd zouden worden
(Jeugdhulpregio, inkoopregio’s en individuele gemeenten), maar er zijn geen afspraken gemaakt over
hoe de verbinding geborgd kon worden tussen de verschillende gremia.

De keuze voor een aparte programmastructuur voor Envedder lijkt achteraf een ongelukkige keuze. Het
transformatieprogramma kwam op afstand te staan, terwijl de bedoeling was om een beweging op gang
te brengen. De naam Envedder moest die beweging meer zichtbaar maken. Maar als resultaten uitblijven
of vertraging oplopen, is het moeilijk om een beweging zichtbaar te maken.

Ook is Drenthe, zeker ambtelijk, onvoldoende aangehaakt bij de (Noord-)Nederlandse samenwerking, in
het bijzonder bij de 3Noord samenwerking en de landelijke Meedenkgroep. Drenthe benut daarmee niet
de beïnvloedingsmogelijkheden die er zijn.




                                                   35
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>Landelijke ontwikkelingen
Na de analyse van de geschiedenis en van de huidige samenwerking binnen de Jeugdhulpregio gaat de
derde invalshoek van de analyse over de landelijke ontwikkelingen. We kijken in dit hoofdstuk naar de
hervorming van de jeugdhulp en twee aanpalende ontwikkelingen, namelijk de aanstaande hervorming
van de jeugdbeschermingsketen en personeelstekorten in de jeugdzorg.


Hervorming jeugdhulp
In het rapport Jeugdzorg: een onderwerp van aanhoudende zorg (2021) van de Commissie van Wijzen
wordt in een paar alinea’s geschetst wat er sinds de financiële tekorten op jeugdzorg in 2017 gebeurd is.

“Vanaf 2017 overtroffen de uitgaven voor de jeugdzorg de door het Rijk beschikbaar gestelde middelen in
toenemende mate. In mei 2019 heeft het Rijk voor de periode 2019 tot en met 2021 extra middelen ter
beschikking gesteld aan gemeenten.

Rijk en gemeenten hebben in mei 2019 ook afspraken gemaakt een onderzoek in te stellen om te bepalen
of, en zo ja in welke mate, gemeenten structureel extra middelen nodig hebben voor de jeugdzorg. In dat
onderzoek moest onder andere aandacht worden geschonken aan de mogelijkheden om de volume- en
uitgavenontwikkeling te beheersen door beleidsmaatregelen op lokaal en nationaal niveau. De uitkomsten
van het onderzoek zouden door beide partijen zwaarwegend worden geacht in het licht van de
jeugdhulpplicht en de noodzaak voor gemeenten om tot sluitende begrotingen te komen.

De resultaten van het onderzoek zouden volgens de afspraak uit 2019 dienen als inbreng voor de huidige
kabinetsformatie. Ter voorbereiding daarvan zouden beide partijen de uitkomsten van het onderzoek
bestuurlijk wegen met als doel antwoord te geven op de vraag ‘via welke combinaties van middelen en
maatregelen (binnen en buiten de Jeugdwet) het vastgestelde tekort het hoofd kan worden geboden’.

Indien Rijk en gemeenten hierover niet tot overeenstemming zouden komen, zou één en ander voorgelegd
worden aan een – gezamenlijk benoemde – Commissie van wijzen die een semi-bindend oordeel zou
geven (vergelijkbaar met arbitrage). Het zou vervolgens de verantwoordelijkheid van het nieuwe kabinet
zijn daaraan opvolging te geven.”

In deze paragraaf wordt een reconstructie van relevante landelijke ontwikkelingen gegeven.


Gr oeiend a antal jeugdigen dat g ebr uik maakt van jeug dzor g
Een belangrijke aanleiding voor de hervorming van de jeugdhulp is het jaarlijks groeiend aantal jeugdigen
dat gebruik maakt van jeugdhulp en de daarbij komende overschrijding van het beschikbare
jeugdhulpbudget.

Uit openbaar beschikbare data van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) blijkt dat het aantal
jeugdigen in Nederland dat gebruik maakt van jeugdzorg sinds het begin van de decentralisatie stijgt
(figuur 6). Jeugdzorg is het geheel van jeugdhulp (met en zonder verblijf), jeugdbescherming en
jeugdreclassering.




                                                    36
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>Alleen in 2020 is een daling zichtbaar, dat verklaard wordt door een daling van het aantal jeugdigen dat
(met name ambulante) hulp ontving tijdens (met name) de eerste golf van de coronacrisis in april en mei.
In 2021 maakte 1 op de 7,5 jeugdigen in Nederland gebruik van jeugdzorg. Ter vergelijking: in 2015 was
dit 1 op de 10 jeugdigen en in 1997 was dit 1 op de 27.

Andersson Elffers Felix (AEF) concludeert in het rapport Stelsel in groei (2021) dat, in tegenstelling tot wat
vaak wordt aangenomen, de stijging sinds de decentralisatie niet veroorzaakt wordt door toenemende
instroom, maar door achterblijvende uitstroom.


 500000

 450000

 400000

 350000

 300000

 250000

 200000

 150000

 100000

  50000

       0
                      Jeugdhulp                      Jeugdbescherming                  Jeugdreclassering

                              2015    2016    2017      2018    2019    2020    2021

Figuur 6: Aantal Nederlandse jeugdigen in jeugdzorg, bron CBS met eigen bewerking


B estuurlijke afspraken Rijk en VNG in 2019
Nadat bleek dat gemeenten vanaf 2017 het jeugdzorgbudget overschreden kwamen Rijk en VNG in mei
2019 tot drie bestuurlijke afspraken over het jeugdzorgbudget:
• “Bij voorjaarsnotabesluitvorming 2019 heeft het kabinet extra financiële middelen voor de jeugdzorg
   beschikbaar gesteld aan gemeenten voor de jaren 2019, 2020 en 2021. Dit betreft respectievelijk
   € 420 miljoen, € 300 miljoen en € 300 miljoen.
• Er zijn bestuurlijke afspraken gemaakt over een beter, effectiever en efficiënter werkend
   jeugdhulpstelsel. Geconstateerd is dat enkel extra financiële middelen niet de oplossing zijn.
• Er is afgesproken om in 2020 onderzoek te verrichten naar of, en zo ja in welke mate, gemeenten
   structureel extra middelen nodig hebben bij een doelmatige en doeltreffende uitvoering van de
   Jeugdwet. Er is afgesproken dat de resultaten van het onderzoek als inbreng dienen voor de komende
   kabinetsformatie. De uitkomsten van het onderzoek zijn zwaarwegend.”


Wetsvoor stel
In juli 2020 komt het Rijk met het wetsvoorstel Wet verbetering beschikbaarheid zorg voor jeugdigen. Het
Rijk stelt dat er gelijktijdig aanpassingen op meerdere vlakken nodig zijn: inhoudelijke zorgvernieuwing,
toereikende budgetten en de organisatorische en wettelijke basis op orde. Het wetsvoorstel gaat over de



                                                         37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>uitwerking van de organisatorische en wettelijke aanpassingen. Met het wetsvoorstel wordt het
volgende beoogd:
1. Gemeenten verstevigen hun opdrachtgeverschap door regionale samenwerking.
2. Gemeenten versterken de toegang tot jeugdhulp.
3. Jeugdhulpaanbieders en gecertificeerde instellingen versterken hun opdrachtnemer- en
    werkgeverschap en goed bestuur.
4. Versterken inzicht in en toezicht op zorg voor jeugdigen.

We gaan nader in op wat er over deze vier punten is opgenomen in de Memorie van toelichting
behorende bij de concepttekst Wet verbetering beschikbaarheid zorg voor jeugdigen (2020).

Ad 1. Gemeenten verstevigen hun opdrachtgeverschap door regionale samenwerking
Over het versterken van de regionale samenwerking staat in de memorie van toelichting:
“Vijf jaar na de inwerkingtreding van de Jeugdwet is in de uitvoeringspraktijk een aantal structurele
knelpunten zichtbaar die naar het oordeel van de regering aanpassingen van het wettelijk kader vereisen:
• Continuïteit van specialistische zorg voor jeugdigen staat onder druk: Sedert de invoering van de
     Jeugdwet is de continuïteit van zorg voor jeugdigen meermalen onder druk komen te staan doordat
     individuele gemeenten keuzen maakten, waarbij de jeugdhulp voor kinderen in andere gemeenten
     onbedoeld in gevaar kwam.
• Vrijblijvendheid in de samenwerking zorgt ervoor dat de transformatie onvoldoende van de grond
     komt: De beoogde transformatie vraagt om duurzame en consistente samenwerkingsafspraken. De
     vrijblijvendheid van de huidige samenwerking in de jeugdregio ́s zorgt voor veranderingen die elkaar
     snel opvolgen.
• Onvoldoende zicht op de maatschappelijke opgave: Gemeenten en aanbieders komen er nog
     onvoldoende aan toe om met elkaar het juiste gesprek te voeren over welke jeugdhulp er in totaal
     nodig is in hun regio, op zowel korte als langere termijn.
• Gebrek aan regie op het zorglandschap: Veel gemeenten hebben onvoldoende in beeld welke invloed
     hun inkoopkeuzes hebben op het gehele zorglandschap of maken bewust andere keuzes op basis van
     lokale visie. Het is voor aanbieders niet altijd duidelijk welk aanbod gemeenten van hen verlangen en
     wat de gewenste verandering inhoudt.
• Diversiteit in de samenwerkingsafspraken zorgt voor onnodig hoge uitvoeringslasten: De grootste
     lasten zitten bij professionals die bij grote aanbieders werken, die op hun beurt weer voor meerdere
     regio’s en gemeenten werken. Zo wordt de zwaardere hulp vaak wel per regio ingekocht, maar willen
     gemeenten die deel uitmaken van een regio deze hulp meestal op eigen voorwaarden verantwoord
     zien.”

Om deze knelpunten op te lossen is in het wetsvoorstel het volgende opgenomen:
• Gemeenten stellen een regiovisie op met hun gezamenlijke opgave ten aanzien van jeugdigen en
   gezinnen.
• Gemeenten organiseren specialistische jeugdhulp, kinderbeschermingsmaatregelen en
   jeugdreclassering in regionaal verband.
• Bovenregionale afstemming middels ‘op overeenstemming gericht overleg’.
• Gemeenten richten in de jeugdregio’s een regionale entiteit op voor de organisatie van
   specialistische jeugdhulp. Het Rijk ziet graag dat samenwerkingsafspraken worden vastgelegd in één
   van de volgende gemeenschappelijke regelingen: openbaar lichaam, bedrijfsvoeringsorganisatie of
   een centrumregeling.




                                                    38
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>Ad 2. Gemeenten versterken de toegang tot jeugdhulp
In de memorie van toelichting wordt gesproken over de volgende verbeterpunten rondom lokale teams
die uit de evaluatie van de Jeugdwet (2018) zijn gekomen:
• “Het is niet altijd helder voor jeugdigen, gezinnen, professionals en specialistische aanbieders (tweede
    lijn) wat zij van lokale teams mogen verwachten;
• De kwaliteit van en toegang tot de hulp voor de jeugdigen is vaak verschillend vanwege de grote
    diversiteit in verschijningsvormen van lokale teams. Elke verschijningsvorm heeft een andere impact
    op de kwaliteit. Sommige teams zijn alleen een loket en vooral gericht op indiceren en doorverwijzen.
    Andere teams bieden ook concrete hulp;
• De samenhang van de lokale teams met het voorveld (o.a. jongerenwerk, jeugdgezondheidszorg en
    scholen, maar ook sportverenigingen, buurtbewoners en vrijwilligers) is vaak niet voldoende
    georganiseerd. Hierdoor hebben gemeenten niet altijd zicht op wat er daar al kan gebeuren om de
    eigen kracht en het gewone leven van kinderen en gezinnen te versterken.
• Ook is de samenwerking met Veilig Thuis verschillend.”

“Het kabinet overweegt een gemeentelijk toegangsplan (als onderdeel van het reeds verplichte
gemeentelijke beleidsplan) verplicht te stellen, mocht de borging van de basisfuncties en centrale inzichten
door de gemeenten niet tot het gewenste resultaat leiden.” Of deze verplichting nodig is, zal afhangen van
een nog uit te voeren evaluatie. De centrale inzichten en basisfuncties komen uit het rapport van KPMG
Basisfuncties voor lokale teams in kaart (2019).

De vijf centrale inzichten zijn:
• Maak voldoende inhoudelijke (specialistische) expertise aan de voorkant beschikbaar.
• Lokale teams horen de individuele en collectieve vraagstukken van de wijk te reflecteren.
• Een lokaal team levert ook zelf (kortdurende) ondersteuning.
• Een goede visie dwingt keuzes af en maakt ze consistent uitlegbaar naar alle betrokkenen.
• Je kunt niet werken aan samenwerking met een (sterk) wisselend aanbiedersveld.

De vijf basisfuncties zijn:
• Veilige leefomgeving: heb oog voor een veilige leefomgeving van de inwoner en pas de meldcode
    huiselijk geweld en kindermishandeling toe.
• Tijdig signaleren van vraag: wees aanwezig daar waar de doelgroep is, zodat vragen gezien worden.
    Maak verbinding met de wijk en werk ‘outreachend’. Investeer in preventie.
• Vindbare en toegankelijke hulp: wees toegankelijk en vindbaar en voer een goede triage uit.
• Handelen met een brede blik: verhelder de vraag, maak een plan van en met het gezin en verleen
    ondersteuning, beleg de regie, maak duidelijke afspraken, houd een vinger aan de pols en blijf
    zichtbaar en benaderbaar.
• Leren en verbeteren: Verzamel inzichten over je handelen, deel ze, ga erover in gesprek en trek er
    lessen uit.

Ad 3. Jeugdhulpaanbieders en gecertificeerde instellingen versterken hun opdrachtnemer- en
werkgeverschap en goed bestuur
In het wetsvoorstel worden voor jeugdhulpaanbieders en gecertificeerde instellingen een drietal
vereisten opgenomen die betrekking hebben op:
• het hebben van een onafhankelijke intern toezichthouder;
• het voeren van een transparante financiële bedrijfsvoering;
• het stellen van nadere eisen aan de jaarverantwoording.


                                                     39
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>Ad 4. Versterken inzicht in en toezicht op zorg voor jeugdigen
In de memorie van toelichting worden hierover de volgende onderdelen toegelicht:
• Taakuitbreiding van de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) op het terrein van zorg voor jeugdigen.
• Verschillende rollen van de Nederlandse Zorgautoriteit op het terrein van zorg voor jeugdigen.
• Onderzoek naar de ontwikkeling van de beschikbaarheid van zorg voor jeugdigen.
• Onderzoek naar de naleving c.q. uitvoering van wettelijke verplichtingen door gemeenten en
    Jeugdregio’s die betrekking hebben op de beschikbaarheid van zorg voor jeugdigen.
• Toezicht op naleving verplichtingen ten aanzien van goed bestuur.
• Samenwerking van de Nederlandse Zorgautoriteit met de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd en de
    Inspectie Justitie en Veiligheid.

Over handhaving van de wet is in de concept wettekst opgenomen dat de Nederlandse Zorgautoriteit
(NZa) de toezichthoudende rol toebedeeld krijgt. De NZa kan een nalevingsonderzoek uitvoeren. Als zij na
onderzoek constateren dat er risico’s zijn voor de continuïteit van de zorg voor jeugdigen, dan gaan zij
daarover in gesprek met desbetreffende verantwoordelijken. Het verslag van het onderzoek zal openbaar
worden gemaakt om van elkaar te kunnen leren. De NZa is niet bevoegd om daadwerkelijk te handhaven.
In het geval handhaving nodig is, zal het NZa verslag uitbrengen aan de minister. Als de minister overgaat
tot handhaving, dan krijgt de regio in eerste instantie de gelegenheid alsnog aan haar verplichtingen te
voldoen. Pas als de regio daarin aantoonbaar nalatig blijft, kan de minister het besluit nemen taken over
te nemen.


Nor m voor Opdr achtgever sc hap
De Norm voor Opdrachtgeverschap is in de zomer van 2020 het antwoord geweest op de voornemens
van het kabinet om een minder vrijblijvende samenwerking tussen gemeenten wettelijk te willen
regelen. De VNG deelt de noodzaak van samenwerking, maar heeft twijfels over een wettelijke invulling.
Een wet stolt de huidige situatie, terwijl de huidige situatie vraagt om een gezamenlijke verbetering van
de jeugdhulp in de regionale en lokale praktijk. De Norm voor Opdrachtgeverschap is het antwoord op de
wensen van het kabinet vanuit de overtuiging dat zelfregulering vanuit oogpunt van draagvlak en
effectiviteit meer waarde heeft boven gedetailleerde wettelijke aanscherping.

De Norm voor Opdrachtgeverschap geeft richting aan de samenwerking tussen gemeenten bij het
organiseren en inkopen van jeugdhulp. De Norm voor Opdrachtgeverschap is bedoeld om niet-
vrijblijvende afspraken te maken tussen zowel gemeenten binnen een regio als tussen regio’s onderling.
Het gewenste eindresultaat was dat uiterlijk 1 juli 2021 de afspraken uit de Norm voor
Opdrachtgeverschap in elke jeugdhulpregio zijn opgenomen in een Regiovisie, dat deze vastgesteld zijn in
de gemeenteraden en dat wordt gehandeld volgens de afspraken. De Drentse Regiovisie is in september
2021 tot stand gekomen (zie hiervoor pagina 19).


Onder zoek en naar financiële tekor ten
Ondertussen was AEF bezig met een onderzoek naar financiële tekorten. In mei 2019 maakten VNG en
Rijk bestuurlijke afspraken, waaronder de afspraak “om in 2020 onderzoek te verrichten naar of, en zo ja
in welke mate, gemeenten structureel extra middelen nodig hebben bij een doelmatige en doeltreffende
uitvoering van de Jeugdwet”. Eind 2020 publiceerde AEF het rapport Stelsel in groei, een onderzoek naar
financiële tekorten in de jeugdzorg. “Het onderzoek maakt inzichtelijk dat gemeenten in 2019 1,6 tot 1,8
miljard euro meer hebben uitgegeven. De kosten liggen daarmee meer dan 50% hoger dan het


                                                    40
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>gedecentraliseerde jeugdzorgbudget van 3,6 miljard euro in 2015. Voorts concludeert het rapport dat bij
ongewijzigd beleid de uitgaven nog ‘stevig’ verder kunnen stijgen. Het rapport identificeert vijf factoren
die daaraan bijdragen.
1. De eerste factor betreft de onduidelijkheid over het voorzieningenniveau dat
     gemeenten worden geacht te leveren.
2. Een tweede factor is dat van slechts 10-12% van de interventies in de jeugdzorg vaststaat dat ze
     bewezen effectief zijn.
3. Een derde factor is dat er sprake is van onvoldoende doelmatigheid bij gemeenten.
4. Een vierde factor is dat de jeugdzorg drie toegangspoorten kent. Dat bemoeilijkt sturing door
     gemeenten.
5. Tot slot heeft de focus op preventie en vroeg signalering niet geleid tot de verwachte kostendaling.”

In onderling overleg hebben VNG en Rijk in januari 2021 besloten om aanvullend op het AEF-onderzoek
een gezamenlijke stuurgroep in te stellen. De taakopdracht van de stuurgroep was het op een rij zetten
van maatregelen en varianten om de financiële beheersbaarheid van de Jeugdwet te versterken. Deze
stuurgroep heeft het rapport Maatregelen financiële beheersbaarheid Jeugdwet (2021) opgeleverd. Dit
onderzoek zou eveneens bij de afgesproken bestuurlijke weging worden betrokken. De stuurgroep
onderschrijft grotendeels de analyse van AEF van de factoren en de daaruit resulterende
onbeheersbaarheid van het huidige stelsel, en brengt meer maatregelen die tot beheersing kunnen
leiden in beeld:
• Sturen op kwaliteit van aanbieders
• Sturen op effectieve interventies
• Duur van traject en uitstroom
• Versterken van de gemeentelijke toegang
• Externe verwijsroutes
• Inzet in domeinen aanpalend aan jeugdzorg
• Eigen bijdrage
• Een lerend stelsel
• Uitvoeringslasten
De stuurgroep pleit verder voor een gezamenlijke Ontwikkelagenda van Rijk en gemeenten om een
gezamenlijke veranderstrategie te definiëren.


Commissie van Wijz en
In een brief van de VNG aan haar leden schrijft zij het volgende:
“In december 2020 hebben het rijk en de VNG de uitkomsten van dit onderzoek [het AEF-rapport]
geaccepteerd. Daarbij is afgesproken dat in februari [2021] nader zou worden gesproken over een
oplossing voor de acute financiële problemen van gemeenten en dat het kabinet en de VNG dit onderzoek
gezamenlijk zouden wegen om een antwoord te geven op de vraag hoe de omvang van het tekort via een
combinatie van middelen en maatregelen het hoofd kan worden geboden. Deze gezamenlijke bestuurlijke
weging zou een zwaarwegende inbreng ten behoeve van een nieuw kabinet zijn. Op dat moment is onder
opdrachtgeverschap van de VNG en het rijk een stuurgroep gestart om extra maatregelen in kaart te
brengen. Deze stuurgroep heeft in april 2021 haar rapport opgeleverd. Omdat het kabinet medio maart
nog steeds geen uitspraak deed over het structureel benodigde budget en het kabinet de gemeenten op
de korte termijn geen zicht bood op een oplossing voor de grote tekorten van gemeenten, riep de VNG de
arbitrage in. Uiteindelijk heeft het kabinet eind april € 613 miljoen vrijgemaakt voor 2021 vanwege de
acute problemen in de jeugdzorg.”



                                                     41
</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre>De commissie van wijzen schrijft in haar rapport Jeugdzorg: een onderwerp van aanhoudende zorg
(2021) het volgende over de aanleiding van het instellen van de commissie:
“Op 11 maart 2021 heeft de VNG een beroep gedaan op de mogelijkheid om de arbitrage in gang te
zetten. De VNG was (en is) van mening dat het huidige kabinet de in mei 2019 gemaakte afspraken met de
gemeenten niet is nagekomen, met name wat betreft de gezamenlijke bestuurlijke weging van de
uitkomsten van beide rapporten. Het Rijk is het daarmee niet eens. De zienswijze van het Rijk heeft de VNG
echter niet tot herziening van haar standpunt gebracht. Omdat de afspraak is dat als een van de partijen
arbitrage inroept, de arbitrage ook daadwerkelijk plaats zal vinden, is de Commissie op 7 mei 2021
formeel ingesteld.”

De commissie van Wijzen deed in haar semi-bindende oordeel (vergelijkbaar met arbitrage) vijf
aanbevelingen:
• Begrens de jeugdhulpplicht en zet in op normaliseren. Er wordt geadviseerd om de jeugdhulpplicht te
    beperken tot de volgende situaties:
        o Er zijn vastgestelde zorgen over de veiligheid van het kind, zoals kindermishandeling en
             onveilige woonomgeving.
        o Een kind heeft een vastgestelde psychische aandoening, stoornis of een verstandelijke en/of
             lichamelijke beperking waarbij het eigen vermogen van de sociale omgeving ontoereikend is
             om gezond op te groeien en te participeren in de maatschappij.
        o Bij overige opvoed- en opgroeivragen geldt alleen een jeugdhulpplicht als zonder de
             jeugdhulp het kind niet kan participeren in de maatschappij, zoals deelnemen aan onderwijs,
             vrijetijdsbesteding en sociale contacten.
• Versterk de beleidsvrijheid van gemeenten.
• Benut beter het potentieel om van elkaar te leren, met name gericht op datagedreven leren.
• Versterk de sturing op kwaliteit, met name door gebruik van effectieve interventies.
• Overweeg uitbreiding van landelijke inkoop specialistische jeugdzorg, waaronder ook hoog
    specialistische woonplekken.

Her vor mingsagenda Jeugd 2022 -2028
De uitspraak van de Commissie van Wijzen vormde het uitgangspunt om te komen tot een gezamenlijke
ontwikkelagenda van Rijk en gemeenten die de Hervormingsagenda Jeugd ging heten. Figuur 7 is een
visuele weergave van het proces om tot een Hervormingsagenda te komen. Aan deze hervormingsagenda
wordt in de vijfhoek samengewerkt tussen Rijk, gemeenten, aanbieders, zorgprofessionals en
cliëntorganisaties.

De Hervormingsagenda Jeugd heeft twee doelen, die nadrukkelijk aan elkaar zijn gekoppeld:
1. Betere en tijdige zorg en ondersteuning, op de juiste plek en wanneer dit nodig is.
2. Een beheersbaar en daarmee duurzaam financieel houdbaar stelsel.

De vijfhoek werkt sinds de zomer van 2021 de Hervormingsagenda uit aan de hand van zeven thema’s:
Reikwijdte & Preventie, Toegang, Kwaliteit & Effectiviteit, Kennis / leren & ontwikkelen, Regionalisering,
Inkoop & administratieve lasten, Financieel bestuurlijke verhoudingen, Data en monitoring.




                                                     42
</pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 43 ======================================================================

<pre>Figuur 7: Proces om tot een hervormingsagenda Jeugd 2022-2028 te komen


                                                     43
</pre>

====================================================================== Einde pagina 43 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 44 ======================================================================

<pre>Dr ie maanden dur end e impasse is we er door br oken
De samenwerking in de Hervormingsagenda Jeugd is in januari 2022 door de VNG opgeschort, nadat in
het coalitieakkoord onverwacht een extra structurele bezuiniging van € 511 miljoen vanaf 2025 was
opgenomen. De VNG schrijft hierover: “De besparingen uit de uitspraak van de Commissie van Wijzen
lopen reeds op tot € 1 miljard. Dit betekent per saldo een totale bezuiniging van ca. 30% op het totale
jeugdzorgbudget van ca. € 5,5 miljard. Dit gebeurt zonder (financiële) onderbouwing van het effect van de
extra bezuiniging op de hulp aan kinderen en de positie van gemeenten. De coalitie respecteert hiermee de
arbitrage-uitspraak niet en neemt de financiële positie van gemeenten niet serieus.”

De impasse wordt bemoeilijkt door de toch al gespannen relatie tussen Rijk en gemeenten. De VNG laat
zich tijdens het interview ontvallen dat zij het jeugdzorgdossier als “testcase” zien voor de samenwerking
tussen Rijk en gemeenten.

Halverwege mei laat het kabinet weten de bezuiniging van € 511 miljoen niet bij gemeenten neer te
leggen, maar geeft aan dat het kabinet er zelf de verantwoordelijkheid voor neemt. Daarmee is de weg
open om weer verder te praten over de Hervormingsagenda. Het is de bedoeling om in het najaar van
2022 de Hervormingsagenda Jeugd 2022-2018 gereed te hebben. Er zijn nog wel zorgen over hoe het
kabinet de bezuiniging wil invoeren. Eén van de mogelijkheden die het kabinet wil verkennen is het
invoeren van een eigen bijdrage voor jeugdhulp.

In een brief aan de Tweede Kamer van 13 mei 2022 spreekt het kabinet over vijf leidende principes bij de
hervorming van de jeugdzorg:
• Passende zorg is beschikbaar voor de meest kwetsbare kinderen en jongeren. Daarvoor gaat het
    kabinet “de regionale inkoop van specialistische zorg verplichten en werken we toe naar sterke regio’s
    van een zekere omvang waar deze inkoop goed georganiseerd wordt”.
• Versterken veerkracht van kinderen en gezinnen in hun normale dagelijkse leven. Daarvoor gaat het
    kabinet “een heel duidelijk beeld neer[zetten] van hoe deze [lokale] teams eruit moeten zien”.
• Minder marktwerking, meer samenwerking en betere inkoop van zorg. Daarvoor wil het kabinet
    “waar open house procedures leiden tot een veelheid aan aanbieders nagaan hoe we dit kunnen
    beteugelen”. De nieuwe wet Maatschappelijk verantwoord inkopen Jeugdwet en Wmo 2015 wordt
    daar als voorbeeld voor genoemd.
• Verbetering kwaliteit en effectiviteit van jeugdzorg. Daarvoor wil het kabinet een kwartiermaker
    aanstellen die “met partijen een landelijke kennisagenda opstelt en een kennisinfrastructuur
    effectiviteit jeugdhulp ontwikkelt”.
• Jeugdzorg als effectieve samenwerkingspartner. Daarvoor wil het kabinet meer samenwerking met
    het onderwijs, de aanpak van bestaanszekerheid, volwassenen-ggz en kinderarmoede.

Daarnaast worden in de brief drie randvoorwaardelijke verbeteringen genoemd:
• Beter inzicht in de werking van het jeugdzorgstelsel en de financiën. Daarvoor wil het kabinet een
   betere landelijke monitoring.
• Verbeteren arbeidsmarkt jeugdzorg. Daarvoor wil het kabinet de arbeidsmarkttafel gebruiken.
• Meer samenhang in bestuurlijke en financiële verhoudingen. “Een belangrijk uitgangspunt hierbij is
   dat de gemeentelijke beleidsvrijheid in balans moet zijn met de te dragen financiële risico’s: wie
   bepaalt betaalt.”




                                                    44
</pre>

====================================================================== Einde pagina 44 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 45 ======================================================================

<pre>Ondertussen gaat er ambtelijk bij het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) een lijst
van zorgvormen rond die mogelijk via een Algemene Maatregel van Bestuur (AMvB) aan regio’s verplicht
wordt gesteld om in regionaal verband in te kopen. Grofweg gaat het daarbij om de interventieniveaus 6,
7 en 8 volgens het Drents zorgordeningsmodel.


Sturing door specifieke uitker ing en
Sinds 2022 stelt het Rijk spuk-regelingen (spuk = specifieke uitkering) beschikbaar die via aangewezen
coördinerende gemeenten worden uitgekeerd. Er is geen volledig Drents overzicht over welke middelen
via welke centrumgemeenten en voor welk doel beschikbaar zijn gesteld.

Een andere jeugdhulpregio gaf aan dat het Rijk invloed probeert uit te oefenen op de wijze van inkoop en
de inrichting van het jeugdzorglandschap. Het Rijk stelt eenmalige middelen beschikbaar op voorwaarde
dat het (boven)regionaal invulling krijgt. “Met alle spuk-regelingen bepaalt het Rijk nu natuurlijk wel wat
we moeten doen.”

Enkele voorbeelden van spuk-regelingen:
• In 2020 heeft het kabinet eenmalig middelen beschikbaar gesteld voor vastgoedtransitie van de
   accommodaties Jeugdzorg-Plus (gesloten jeugdzorg). Deze vastgoedtransitie is nodig, omdat de wens
   bestaat om jeugdigen meer thuisalternatieven te kunnen bieden en meer kleinschalige woonvormen.
   Gemeente Groningen is de coördinerende gemeente voor Jeugdhulpregio’s Groningen en Drenthe en
   ontvangt € 2.359.155 voor genoemde vastgoedtransitie van jeugdhulpaanbieder Elker.
• In 2021 heeft het kabinet eenmalig middelen beschikbaar gesteld voor omvorming van bestaande
   driemilieuvoorzieningen naar meer kleinschalige woonvormen. Driemilieuvoorzieningen zijn
   voorzieningen waar jeugdigen verblijven, onderwijs/daginvulling krijgen en behandeld worden.
   Gemeente Assen is coördinerende gemeente voor Drenthe en ontvangt € 615.174 voor genoemde
   vastgoedtransitie van jeugdhulpaanbieder Yorneo.
• In 2021 heeft het kabinet eenmalig middelen beschikbaar gesteld voor het vergroten van de
   capaciteit van acute jeugd-ggz om de grotere zorgvraag, mede veroorzaakt door corona, op te
   kunnen vangen.


Discussie over de mocr atische leg itimatie
Vlak voor de impasse bracht Elzinga, hoogleraar staatsrecht, in opdracht van het departement van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties zijn beschouwing Naar nieuwe vormen van decentraal bestuur
(2021) uit. Elzinga formuleert het kernprobleem als volgt:

“Ons land kent een rijke variatie aan vormen van decentraal c.q. uitvoerend bestuur. Territoriale
decentralisatie, functionele decentralisatie, deconcentratie, zelfstandige bestuursorganen, verlengd lokaal
en provinciaal bestuur, publiek-private bestuursvormen, incidentele en informele bestuurlijke
samenwerking, complementair bestuur, noodbestuur voor bijzondere omstandigheden etc.

Bij deze veelheid en variëteit dringt de vraag zich op aan de hand van welke criteria en uitgangspunten bij
taaktoedeling door de rijksoverheid gekozen wordt voor de ene of de andere bestuursvorm. (…) Op basis
van de toepassingspraktijk in ons land in de afgelopen decennia moet de conclusie zijn dat deze criteria
voor taaktoedeling aan de diverse bestuurslichamen of uitvoeringsorganisaties niet of nauwelijks
bestaan. We doen maar wat. (…)




                                                     45
</pre>

====================================================================== Einde pagina 45 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 46 ======================================================================

<pre>Eén van de meest in het oog springende gevolgen is dat in bepaalde beleidsdossiers en op het terrein van
de klassieke autonomie van provincie en gemeente er op papier veel beleidsvrijheid kan bestaan, maar dat
de facto deze beleidsvrijheid als sneeuw voor de zon kan verdwijnen wanneer in een speciaal (verkokerd)
beleidsdossier - bijvoorbeeld de jeugdzorg - zodanige medebewindstekorten ontstaan dat van de
papieren beleidsvrijheden op andere beleidsterreinen vrijwel niets meer over blijft. De rechterhand van de
rijksoverheid weet in veel gevallen niet wat de linkerhand van diezelfde rijksoverheid voor effecten
realiseert en dat maakt het decentraal bestuur in ons land grillig en onberekenbaar.”

Gemeenten voelen zich gesteund met de beschouwing van Elzinga. Want zoals Elzinga aangeeft komen
taken en bevoegdheden via de voordeur bij gemeenten binnen, maar vertrekken via de achterdeur
meteen door overheveling naar regionale niveaus, terwijl de financiële aansprakelijkheden bij de
gemeenten achterblijven. De vorming van een formele vierde tussenlaag met een directie democratische
legitimatie wordt in de beschouwing van Elzinga afgewezen. Hij pleit voor de ontwikkeling van een model
van congruentie waarmee het democratisch gebrek van het beleidsvolle regionale bestuur kan worden
opgeheven.


Aanpalende ontwikkelingen
Behalve ontwikkelingen in de jeugdhulp zelf zijn er ook een tweetal aanpalende ontwikkelingen die voor
de (nabije) toekomst van invloed zijn op de jeugdhulp. Twee daarvan zijn expliciet in de analyse naar
voren gekomen en worden daarom hier genoemd: de hervorming van de jeugdbeschermingsketen en
oplopende personele tekorten in de zorg- en welzijnsbranche.


Her vor ming jeugdbesche r ming sketen
Naast de Hervormingsagenda Jeugd komt ook het Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming (2021)
op gemeenten af. Hoewel het inhoudelijk samenhangt met de Hervormingsagenda Jeugd, verloopt deze
hervorming via een andere programmastructuur.

“Het huidige stelsel is complex en knelt. Kinderen en gezinnen voelen zich onvoldoende gehoord en
gezien. De achterliggende problematiek, die dikwijls op verschillende leefgebieden ligt en in het
gezinssysteem wortelt, is te weinig in beeld. Gezinnen vertellen op verschillende plekken hun verhaal. Er is
niet één gezicht, één professional die bij de gezinnen kan blijven waar een veelvoud van factoren
aanleiding geeft tot zorgen over ontwikkeling of veiligheid van kinderen. Om van begin tot eind een relatie
op te bouwen, de problematiek in samenhang te beoordelen én integraal aan een oplossing te werken. Er
worden kansen gemist.

Vanuit de inspecties, de praktijk en de wetenschap zijn verschillende verklaringen aangedragen. Er zijn
veel verschillende (uitvoerings)organisaties die werken met gezinnen. Die hebben allemaal hun eigen
taken en bevoegdheden vastgelegd in wet, regelgeving, eigen beleid en protocollen. Er is een scheiding
tussen vrijwillige en gedwongen betrokkenheid en vaak is er ook een scheiding in de benadering van
kinderen en (jong)volwassenen. De verantwoordelijkheden zijn verdeeld en belegd bij verschillende
ministeries én decentrale overheden. Het toezicht op die organisaties is overal net anders geregeld. Ze
sluiten onvoldoende op elkaar aan. Het zijn aparte schakels. Complexe gezinscasuïstiek wordt van
organisatie naar organisatie doorgegeven. Hierdoor wordt de afstand tussen de hulpverlening en het gezin
groter. Net als het risico dat de verschillende organisaties en betrokkenen elkaar niet goed begrijpen, of
elkaar overlappen wat verantwoordelijkheden betreft, of in de werkzaamheden die ze uitvoeren.
Verschillende organisaties voeren bijvoorbeeld regie op zoiets ingrijpends als (gedwongen) maatregelen.


                                                     46
</pre>

====================================================================== Einde pagina 46 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 47 ======================================================================

<pre>Professionals geven aan dat maatwerk en tijd noodzakelijk zijn. Want ieder gezin heeft een unieke code
om te komen tot verbetering. En elke situatie is net iets anders. De problematiek van ieder gezin kent een
eigen specifieke context, die van invloed is op zowel het gezinssysteem, als het functioneren van de
afzonderlijke gezinsleden. Daarom zet het toekomstscenario kind- en gezinsbescherming de stap naar een
structuur die vertrouwen ondersteunt. Die de kracht van het gezin – en de naasten die bij dat gezin en de
kinderen horen – stimuleert, zodat het gezin samen met professionele ondersteuning kan werken aan het
verbeteren van de thuissituatie.

Dat vergt een nieuwe opzet van de kind- en gezinsbescherming. Structuuraanpassingen die meer ruimte
maken voor een nieuwe manier van werken. Die nieuwe manier van werken moet samenhangende hulp en
steun organiseren voor het hele gezin. Het gezin uitnodigen en motiveren om met professionals samen te
werken en duurzame resultaten te boeken. Een manier van werken vanuit een lerende cultuur, die bij
professionals de angst vermindert om fouten te maken en bij ouders en opvoeders het gevoel wegneemt
dat over hen wordt beslist. Die voor het gezin begrijpelijk is.”


Per soneels tekor ten in zor g en w elzijn in Noor d-Neder land
Niet alleen de noordelijke provincies krijgen te maken met een groeiende schaarste aan zorg- en
welzijnspersoneel. Landelijk wordt er in 2022 een tekort van bijna 50.000 medewerkers verwacht. In 2031
is dit personeelstekort opgelopen tot ruim 140.000 medewerkers in Nederland. In verhouding tot de rest
van Nederland is het personeelstekort voor zorg en welzijn in Noord-Nederland in 2031 groter. Het
landelijke personeelstekort van ruim 140.000 zorg- en welzijnsprofessionals bedraagt bijna 9% van het
verwachte aantal werknemers in zorg en welzijn. In Groningen, Drenthe en Friesland loopt het
personeelstekort in 2031 op tot 10% à 11% van het personeelsbestand.

                                                     2022                         2031
 Drenthe                                           -1.900                       -5.400
 Groningen                                         -1.800                       -6.400
 Friesland                                         -2.100                       -6.700
 Noord-Nederland                                   -5.800                      -18.600
 Nederland                                        -49.200                     -140.200
Tabel 4: Ontwikkeling personeelstekort zorg en welzijn 2022-2031, bron: ZorgpleinNoord


Onderstaande tabel laat de ontwikkeling van het personeelstekort per zorg- en welzijnsbranche zien in
Noord-Nederland. Voor de ouderenzorg, waaronder verpleging en verzorging en thuiszorg, wordt het
grootste personeelstekort verwacht. In 2022 bedraagt het tekort ongeveer 3.300 medewerkers en in 2031
is dit opgelopen naar ruim 9.900 medewerkers. De verwachting is dat niet alleen de zorg, maar ook de
welzijnsbranches de komende tien jaar te maken krijgen met personele schaarste. In de branches
kinderopvang, sociaal werk en jeugdzorg loopt de arbeidsmarktspanning de komende jaren op van
gemiddeld naar krap tot zeer krap, wat relatief gezien nog meevalt.




                                                        47
</pre>

====================================================================== Einde pagina 47 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 48 ======================================================================

<pre>                                                                                   2022                  2031
 Verpleging en verzorging                                                        -2.300                -7.000
 Ziekenhuizen en overige med. spec. zorg                                         -1.000                -2.900
 Thuiszorg                                                                         -700                -2.300
 Gehandicaptenzorg                                                                 -400                -1.400
 Overige zorg en welzijn                                                           -300                -1.300
 Geestelijke gezondheidszorg                                                       -400                -1.100
 Universitair medische centra                                                      -400                -1.100
 Kinderopvang                                                                      -100                  -500
 Huisartsen en gezondheidscentra                                                   -200                  -400
 Sociaal werk                                                                         0                  -400
 Jeugdzorg                                                                            0                  -100
Tabel 5: Personeelstekort per zorg- en welzijnsbranche in Noord-Nederland, bron: ZorgpleinNoord


Landelijke ontwikkelingen naar Drenthe vertaald

Uit de analyse van de landelijke ontwikkelingen blijkt dat de hervorming van de jeugdwet een
langlopende kwestie is, waar uitgangspunten, leidende principes en lijstjes maatregelen over elkaar heen
buitelen. Toch beginnen de contouren steeds duidelijker te worden. Er is, ook in Drenthe,
overeenstemming over de doelen van de Hervormingsagenda. Het stuit Drenthe echter tegen de borst
dat er mogelijk een wettelijke verplichting komt voor regionale inkoopsamenwerking. Tegelijkertijd is
Drenthe landelijk weinig zichtbaar. Ondertussen wordt de hervorming van de jeugdbeschermingsketen in
Drenthe opgestart. Hoewel de toekomstige personeelstekorten in de jeugdzorg in Drenthe mee lijken te
vallen in vergelijking met andere zorg- en welzijnsbranches is het evengoed nodig om de consequenties
van personele tekorten zo veel mogelijk te beperken. Maar eerst kijken we naar het aantal jeugdigen in
Drenthe dat gebruik maakt van jeugdzorg en zien we dat die trend anders is dan de landelijke trend.


Aantal Dr entse jeugdigen dat g ebr uik maakt van jeug dzor g
Ruim 1 op de 8,5 jeugdigen in Drenthe (11,8%) maakte in 2021 gebruik van een vorm van jeugdzorg. In
2015 was dat bijna 1 op de 9,5 jeugdigen (10,6%).

Als we naar het aantal Drentse jeugdigen kijken dat tussen 2015 en 2021 gebruik heeft gemaakt van
jeugdzorg (figuur 8), dan valt op dat de Drentse trend anders dan de landelijke trend verloopt. Na de
twee opstartjaren 2015 en 2016 is er een stijging te zien in 2017. Vanaf 2017 maakt een relatief stabiel
aantal jeugdigen in Drenthe gebruik van jeugdzorg. En, afgezien van de daling in 2020 door de
coronacrisis, is vanaf 2018 zelfs een heel licht dalende trend zichtbaar.




                                                        48
</pre>

====================================================================== Einde pagina 48 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 49 ======================================================================

<pre> 16,000

 14,000

 12,000

 10,000

  8,000

  6,000

  4,000

  2,000

      0
                      Jeugdhulp                      Jeugdbescherming                   Jeugdreclassering

                             2015     2016    2017      2018      2019    2020       2021

Figuur 8: Aantal Drentse jeugdigen in jeugdzorg, bron CBS met eigen bewerking


De Jeugdhulpregio heeft geen informatie over de kosten die gepaard gaan met de jeugdhulp. Deze data
zijn bij beide inkoopregio’s bekend. Deze informatie is opgevraagd, maar niet (op tijd) beschikbaar
gesteld.

Uit een nadere analyse blijkt dat niet alleen het aantal jeugdigen dat gebruik maakt van jeugdzorg daalt.
Ook het aantal jeugdhulptrajecten in Drenthe laat vanaf 2019 een dalende trend zien (figuur 9). Als we
een onderscheid maken tussen jeugdhulp zonder verblijf en jeugdhulp met verblijf is bij beide vormen van
jeugdhulp deze trend in het aantal jeugdhulptrajecten te zien. Alleen het aantal jeugdreclasserings-
trajecten laat een lichte stijging zien tussen 2019 en 2021.


 18000

 16000

 14000

 12000

 10000

  8000

  6000

  4000

  2000

      0
          Jeugdhulp zonder verblijf Jeugdhulp met verblijf        Jeugdbescherming          Jeugdreclassering

                             2015    2016     2017      2018      2019    2020       2021

Figuur 9: Aantal jeugdzorgtrajecten voor Drentse jeugdigen, bron CBS met eigen bewerking




                                                             49
</pre>

====================================================================== Einde pagina 49 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 50 ======================================================================

<pre>Ook bij een splitsing naar inkoopregio is bij beide Drentse inkoopregio’s dezelfde trend zichtbaar (figuur
10).

 16000

 14000

 12000

 10000

  8000

  6000

  4000

  2000

      0
                Drenthe totaal             Zuid-Drenthe          Noordmidden-Drenthe

                   2015     2016    2017     2018    2019      2020     2021

Figuur 10: Aantal Drentse jeugdigen in jeugdzorg uitgesplitst naar inkoopregio, bron CBS met eigen bewerking



  “We moeten oppassen dat er een Randstad plaatje over Drenthe
                         wordt gelegd.”


Str uctur ele knelpunten en oplossing en in Dr ent he
We zagen dat het wetsvoorstel (pagina 37) vier punten beoogd: 1 gemeenten verstevigen hun
opdrachtgeverschap door regionale samenwerking, 2 gemeenten versterken de toegang tot jeugdhulp, 3
jeugdhulpaanbieders en gecertificeerde instellingen versterken hun opdrachtnemer- en werkgeverschap
en goed bestuur en 4 versterken inzicht in en toezicht op zorg voor jeugdigen. Voor deze analyse
beperken we ons tot een Drentse vertaling van het eerstgenoemde punt. Het verstevigen van
opdrachtgeverschap door regionale samenwerking zou volgens het Rijk een vijftal structurele knelpunten
moeten oplossen. In de volgende tabel wordt een eerste indruk geschetst in welke mate deze knelpunten
in Drenthe herkenbaar zijn.

 Landelijke knelpunten                         Mate van               Toelichting
                                               herkenning in
                                               Drenthe
 Continuïteit van specialistische zorg         Geen                   In Drenthe staat de specialistische zorg
 voor jeugdigen staat onder druk: Sedert       herkenning.            momenteel niet onder druk.
 de invoering van de Jeugdwet is de
 continuïteit van zorg voor jeugdigen
 meermalen onder druk komen te staan
 doordat individuele gemeenten keuzen
 maakten, waarbij de jeugdhulp voor
 kinderen in andere gemeenten
 onbedoeld in gevaar kwam.



                                                          50
</pre>

====================================================================== Einde pagina 50 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 51 ======================================================================

<pre>Vrijblijvendheid in de samenwerking         Herkenning dat     •   Het is de verantwoordelijkheid van lokale
zorgt ervoor dat de transformatie           transformatie          gemeenten om in de breedte van het
onvoldoende van de grond komt: De           onvoldoende            sociaal domein zorg te dragen voor
beoogde transformatie vraagt om             van de grond           normaliseren in het preventieve
duurzame en consistente                     komt.                  voorliggende veld. Daar hebben we op
samenwerkingsafspraken. De                                         basis van deze analyse onvoldoende zicht
vrijblijvendheid van de huidige             Geen                   op.
samenwerking in de jeugdregio ́s zorgt      herkenning dat     •   Beide inkoopregio’s hebben in hun
voor veranderingen die elkaar snel          vrijblijvendheid       contracten met aanbieders afgesproken
opvolgen.                                   in de                  dat zij zorg dragen voor
                                            samenwerking           transformatieplannen. Op dit moment
                                            daar cruciale          ontwikkelen beide inkoopregio's samen
                                            rol in is.             met de jeugdhulpregio een
                                                                   transformatieagenda, zodat daar op
                                                                   Drentse schaal congruentie in wordt
                                                                   aangebracht. Resultaten van de
                                                                   transformatie moeten nog zichtbaar
                                                                   worden.
                                                               •   De verantwoordelijkheid voor het
                                                                   transformatieprogramma Envedder is op
                                                                   Drentse schaal belegd. Deze
                                                                   transformatie komt matig van de grond.

Onvoldoende zicht op de                     Herkenbaar.        Er is op verschillende plekken zicht op
maatschappelijke opgave: Gemeenten                             verschillende onderdelen van de
en aanbieders komen er nog                                     maatschappelijke opgave, maar het overzicht
onvoldoende aan toe om met elkaar                              over het geheel ontbreekt.
het juiste gesprek te voeren over welke
jeugdhulp er in totaal nodig is in hun
regio, op zowel korte als langere
termijn.

Gebrek aan regie op het                     Geen               Beide Drentse inkoopregio’s voeren
zorglandschap: Veel gemeenten               herkenning.        marktconsultaties uit voorafgaand aan het
hebben onvoldoende in beeld welke                              afsluiten van nieuwe contracten. Bij het
invloed hun inkoopkeuzes hebben op                             afsluiten van contracten wordt aandacht
het gehele zorglandschap of maken                              besteed aan de door gezamenlijke
bewust andere keuzes op basis van                              gemeenten gewenste ontwikkelrichting van
lokale visie. Het is voor aanbieders niet                      de aanbieders. Bovendien vindt onderlinge
altijd duidelijk welk aanbod gemeenten                         afstemming plaats tussen beide
van hen verlangen en wat de gewenste                           inkoopregio’s.
verandering inhoudt.




                                                    51
</pre>

====================================================================== Einde pagina 51 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 52 ======================================================================

<pre> Diversiteit in de                             Geen                In Drenthe stellen gemeenten geen eigen
 samenwerkingsafspraken zorgt voor             herkenning.         voorwaarden aan de verantwoording door
 onnodig hoge uitvoeringslasten: De                                aanbieders. Er worden afspraken gemaakt
 grootste lasten zitten bij professionals                          per inkoopregio. Grote aanbieders, die voor
 die bij grote aanbieders werken, die op                           meerdere regio’s werken, geven desondanks
 hun beurt weer voor meerdere regio’s                              aan last te hebben van verschillende
 en gemeenten werken. Zo wordt de                                  inkoopmethodieken.
 zwaardere hulp vaak wel per regio
 ingekocht, maar willen gemeenten die
 deel uitmaken van een regio deze hulp
 meestal op eigen voorwaarden
 verantwoord zien.

Tabel 6: Mate van herkenning in Drenthe over landelijke structurele knelpunten


We concluderen dat een deel van de door het Rijk geconstateerde knelpunten ook in Drenthe tot uiting
komt. Om de landelijke structurele knelpunten op te lossen is in het wetsvoorstel een viertal oplossingen
opgenomen. Hier volgt een overzicht van de mate waarin daar in Drenthe op dit moment aan wordt
voldaan:
• Het opstellen van een regiovisie: in Drenthe bestaat de Regiovisie Jeugd Drenthe 2021-2025.
• In regionaal verband organiseren van specialistische jeugdhulp, kinderbeschermingsmaatregelen en
    jeugdreclassering: beide inkoopregio’s dragen sinds 2017 in onderling overleg samen zorg voor
    afstemming over de inkoop van deze vormen van jeugdhulp.
• Bovenregionale afstemming middels op overeenstemming gericht overleg: De jeugdhulpregio's
    Groningen, Friesland en Drenthe stemmen met elkaar af in 3Noord-verband. Er wordt nagedacht over
    de governance in deze 3Noord samenwerking. Daar zou op overeenstemming gericht overleg
    onderdeel van uit kunnen maken.
• Gemeenten richten in de jeugdhulpregio’s een regionale entiteit op voor de organisatie van
    specialistische jeugdhulp. Het Rijk ziet graag dat samenwerkingsafspraken worden vastgelegd in één
    van de volgende gemeenschappelijke regelingen: openbaar lichaam, bedrijfsvoeringsorganisatie of
    een centrumregeling. In Drenthe wordt hier niet aan voldaan. In Drenthe bestaat het algemene beeld
    dat een gemeenschappelijke regeling niet direct voor een betere samenwerking zorgt.


Over eenstem ming over do elen Her v or ming sag enda
VNG en Rijk zijn met elkaar overeengekomen dat de te ontwikkelen Hervormingsagenda Jeugd twee
doelen dient:
• Betere en tijdige zorg en ondersteuning, op de juiste plek en wanneer dit nodig is.
• Een beheersbaar en daarmee duurzaam financieel houdbaar stelsel.
Daar wordt in Drenthe niet anders over gedacht.

Het kabinet spreekt in haar inleiding van de memorie van toelichting op de Wet beschikbaarheid zorg
voor jeugdigen over gelijktijdige aanpassingen op drie vlakken: inhoudelijke zorgvernieuwing, toereikende
budgetten en de organisatorische en wettelijke basis op orde. De inhoudelijke zorgvernieuwing en
toereikende budgetten zijn dezelfde thema’s als de twee doelen van de Hervormingsagenda. Daarover is
iedereen het met elkaar eens.




                                                         52
</pre>

====================================================================== Einde pagina 52 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 53 ======================================================================

<pre>Dr entse weer stand wettelijk ver plic hte r eg ionale samenwer king
Met het wetsvoorstel wil het Rijk een aantal verplichtingen wettelijk verankeren. Uit de interviews voor
deze analyse blijkt dat met name de opgelegde regionale inkoopsamenwerking op Drentse schaal voor
weerstand zorgt. Er worden vragen gesteld over:
1. de Drentse schaal, waarop
2. door het Rijk vastgestelde zorgvormen ingekocht moeten worden, en
3. de verplichte gemeenschappelijke regeling die daarvoor opgericht moet worden.
Deze weerstand ontstaat deels door de wens om zo veel mogelijk lokale autonomie te behouden. In
andere delen van het land wordt daar anders tegenaan gekeken en is het veel gebruikelijker dat één of
enkele gemeenten de kar trekken voor een regio. Tegelijkertijd zijn er juist op deze punten ook nog
onduidelijkheden en heeft het Rijk nog geen definitieve besluiten genomen.

Over de eerste twee punten bestaat nog geen concrete invulling. Zo is nog niet duidelijk hoe de regionale
schaal eruit moet gaat zien. Scenario’s die daarover de ronde doen variëren van een ondergrens van
60.000 jongeren die in een regio wonen tot de 25 veiligheidsregio’s die Nederland kent.

Ook is nog niet duidelijk welke zorgvormen verplicht op Drentse schaal ingekocht moeten worden. Op
dit moment vindt in Drenthe de inkoop van vrijwel alle jeugdhulp in twee inkoopregio’s plaats. Wel gaat
er ambtelijk bij het ministerie van VWS een lijst van zorgvormen rond die mogelijk via een Algemene
Maatregel van Bestuur aan regio’s verplicht wordt gesteld om in regionaal verband in te kopen. Grofweg
gaat het daarbij om de interventieniveaus 6, 7 en 8 volgens het Drents zorgordeningsmodel. Maar het is
onduidelijk wat de status van deze conceptlijst is. Verschillende jeugdhulpregio’s, waaronder Groningen,
hebben hierover meegedacht en VWS van feedback voorzien. In Drenthe kwamen we min of meer per
toeval achter het bestaan van deze conceptlijst, omdat we onvoldoende zijn aangehaakt bij landelijke
ontwikkelingen.

Het derde punt waar in Drenthe weerstand tegen is, gaat over het oprichten van een gemeenschappelijke
regeling in de vorm van een openbaar lichaam, bedrijfsvoeringsorganisatie of een centrumregeling.
Hierover bestaat in de wetenschap discussie. Elzinga, hoogleraar staatsrecht, twijfelt in zijn beschouwing
openlijk over de democratische legitimatie van regionale samenwerkingen. De door Elzinga geopperde
ontwikkeling van een model van congruentie, waarmee het democratisch gebrek van het beleidsvolle
regionale bestuur kan worden opgeheven, horen we ook terug in ambtelijke geluiden vanuit het
ministerie van VWS. Met dat verschil dat er gesproken wordt over een congruentieverplichting. Ook uit
de interviews kwam dit naar voren. Een Drentse bestuurder gaf aan: “Neem de gemeenteraden hier aan
de voorkant ook eens in mee. Nodig Elzinga uit en leg uit hoe het gaat en wat eigenlijk niet kan. Ook in
Europa vinden ze hier iets van. Het ligt niet aan kwaliteit van lokaal bestuur. Het ligt aan hoe het Rijk met
ons omgaat. Bij gemeenteraden vertaalt het zich in breed ongenoegen over gemeenschappelijke
regelingen en geen grip hebben. Maar dat zijn nog gemeenschappelijke regelingen. Ze hebben geen idee
wat we bij Jeugd doen, dat is misschien nog veel erger.”


Dr enthe kan me er gebr uik maken van beïnvloe ding smog elijkheden
In 2020 is een stevige lobby tegen financiële tekorten gevoerd, waar een tekort op het jeugdhulpbudget
een belangrijk onderdeel van vormde. Deze lobby is geïnitieerd vanuit de Vereniging Drentse Gemeenten
(VDG). Drentse colleges hebben met filmpjes aandacht gevraagd voor de opdrijvende kosten in de
jeugdzorg. Zeven wethouders uit Drenthe bezochten het wetgevingsoverleg jeugd in de Tweede Kamer en
namen deel aan de protestmars door de binnenstad van Den Haag met zo’n 150 andere wethouders. Er



                                                     53
</pre>

====================================================================== Einde pagina 53 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 54 ======================================================================

<pre>zijn verschillende brieven gestuurd naar de Tweede Kamer. Ook in de daarvoor geëigende gremia zoals de
BJ42 en de G40 is dit onder de aandacht gebracht.
Naast deze lobby op financiën heeft Drenthe meer mogelijkheden om invloed uit te oefenen. Via
ambtelijke weg en meer op inhoudelijke punten worden beïnvloedingsmogelijkheden onbenut gelaten.
Zoals via de landelijke Meedenkgroep en de samenwerking in 3Noord waar landelijke ontwikkelingen ook
aan de orde komen. Zowel collega’s uit het 3Noord samenwerkingsverband als de VNG geven aan dat
Drenthe weinig zichtbaar is.


Her vor ming jeugdbescher ming sketen wor dt opg estar t
In de voorbereiding op de hervorming van de jeugdbeschermingsketen is in Drenthe inmiddels het
verzoek binnengekomen voor een gesprek met het Hoofd Afdeling Jeugd van het Ministerie van Veiligheid
& Justitie. Daarbij is de insteek om op directieniveau een gesprek te voeren over de knelpunten in de
jeugdbeschermingsketen, de stappen die daarin regionaal worden gezet en de stappen die de landelijke
overheid zou kunnen en moeten zetten om het systeem passend te ondersteunen. Er is aangekondigd dat
dit gesprek moet leiden tot het vaststellen van een regionaal Plan van Aanpak Jeugdbeschermingsketen
waarin de knelpunten worden geadresseerd.


Consequenties p er sonele tekor ten be per ken
Toekomstige personeelstekorten in de jeugdzorg in Drenthe lijken mee te vallen in vergelijking met
andere zorg- en welzijnsbranches. Toch lijkt het nodig om alle mogelijkheden te benutten die er zijn om
hierop te sturen. De oplopende tekorten in andere delen van de zorg- en welzijnsbranche zijn dusdanig
ernstig dat de hele zorg- en welzijnsbranche haar best moet doen om tot oplossingen te komen. Dit kan
zowel langs de lijn van inkoop als bovenregionale afstemming en lobby.

Het behouden van een noordelijk sluitend zorglandschap is een belangrijk aandachtspunt. Op dit moment
is het zo dat de jeugdigen die in het Noorden behandeling krijgen, ook in het Noorden geboren zijn. We
zijn wat dat betreft een homogene regio. Een van de belangrijkste uitdagingen is hoe de best passende
jeugdhulp in de toekomst beschikbaar blijft voor onze kinderen. Dit kan alleen door op bovenregionaal
niveau goed samen te werken. We hebben de komende jaren steeds minder personeel beschikbaar voor
zorg en welzijn. Dit betekent dat aanbieders steeds meer moeite moeten doen om bepaalde vormen van
zorg op hoog niveau te kunnen leveren. De keuzes die regio’s daarin maken zijn cruciaal, om
versnippering tegen te gaan. Keuzes die we bovenregionaal hebben af te stemmen en waarmee we de
aanbieders faciliteren dat ze zorg kunnen dragen voor voldoende aanbod voor onze jeugdigen én die
tegelijkertijd niet zodanig versnipperd zijn dat er sprake is van een personeelsvraagstuk.

Daarnaast zijn goede en gemotiveerde professionals essentieel voor goede jeugdzorg. Alle negatieve
geluiden in de media over jeugdzorg dragen niet bij aan het werkgeluk van de jeugdprofessionals. Dit
vraagt om ruimte voor goed werkgeverschap en werkplezier en vakmanschap van professionals. Het Rijk
geeft in haar Kamerbrief aan dat ze hier aandacht voor gaat vragen aan de arbeidsmarkttafel jeugd. In
Drenthe ervaren we nu al een tekort aan kinder- en jeugdpsychiaters, net als huisartsen. Deze tekorten
aan zorgpersoneel is ook onderwerp van gesprek op de Drentse Zorgtafel.




                                                   54
</pre>

====================================================================== Einde pagina 54 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 55 ======================================================================

<pre>Ervaren samenwerking
De vierde en laatste invalshoek van de analyse gaat over hoe de samenwerking wordt ervaren. In dit
hoofdstuk worden de ervaringen beschreven van 38 geïnterviewden die tijdens 19 interviews hun
ervaringen deelden. In voorgaande hoofdstukken kwamen enkele ervaringen al aan bod, omdat het op
die plekken relevant was ze te noemen. De vragen die tijdens de interviews gesteld zijn, volgden de vijf
categorieën van het Wiel van samenwerking (pagina 12) en zijn terug te vinden in de eerste vijf
paragrafen van dit hoofdstuk: ambitie, belangen, relatie, organisatie en proces. Het hoofdstuk eindigt met
een casus om van te leren.


Geen concrete ambities door verschillen
Veel geïnterviewden lieten weten de ambitie hoog over te vinden. Er is geen concrete gedeelde ambitie.
De verschillen over de invulling van de ambitie lijken vooral langs de lijn van de inkoopregio’s te zijn.


Concr ete invulling van ambitie blijft uit
Op hoog abstractieniveau bestaat eenzelfde beeld van de ambitie van de Jeugdhulpregio: een kwalitatief
goed jeugdhulpaanbod tegen betaalbare kosten. Over de visie bestaat het gedeelde beeld dat het
gewone leven versterkt moet worden.

Maar als verder gesproken wordt over hoe die ambitie invulling krijgt, zijn de reacties veelzeggend:
“De Jeugdhulpregio is ontstaan, er is geen gedragen gezamenlijke ambitie.”
“We zijn niet meer dan een vertegenwoordigend orgaan voor het Rijk.”
“De Jeugdhulpregio is er om ons lokaal jeugdhulpbeleid te faciliteren.”
“Wat is het bestaansrecht van de Jeugdhulpregio als het transformatiegeld van Envedder straks op is?”

Op de vraag ‘Waar is de Jeugdhulpregio van?’ is de grootste gemene deler de conclusie dat de
Jeugdhulpregio eigenlijk maar weinig behelst. Volgens een deel van de geïnterviewden gaat de
Jeugdhulpregio vooral over de transformatie in de jeugdzorg. Volgens een ander deel is de transformatie
primair een lokale verantwoordelijkheid. Er wordt dus verschillend gedacht over waar de
verantwoordelijkheid voor transformatie is belegd.



           “De grootste zorg is dat het ons niet lukt om die
             gemeenschappelijke ambitie te concretiseren.”


Ver schillen voor al tussen inkoopr eg io ’s benadr ukt
Uit de interviews komen verschillen tussen de inkoopregio’s Zuid-Drenthe en Noordmidden-Drenthe naar
voren. Een belangrijk verschil dat genoemd wordt is het accent in afspraken met aanbieders. Inkoopregio
Noordmidden-Drenthe geeft aan beleidsrijker te hebben ingekocht door een ontwikkelrichting mee te
geven aan aanbieders. Om die reden wil Noordmidden-Drenthe de ontwikkelrichting monitoren en
hebben daarvoor een beleidsadviseur Jeugd aangenomen. Inkoopregio Noordmidden-Drenthe ervaart dat
inkoopregio Zuid-Drenthe meer gericht is op de financiën en het nakomen van zakelijke afspraken met



                                                    55
</pre>

====================================================================== Einde pagina 55 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 56 ======================================================================

<pre>aanbieders. Inkoopregio Zuid-Drenthe heeft geen eigen beleidsadviseurs, maar maakt gebruik van lokale
beleidsadviseurs als dat nodig is.

Daarmee samenhangend is er nog altijd een verschil tussen beide inkoopregio’s in de schaal waarop
idealiter wordt samengewerkt. In de regio Zuid-Drenthe is er nog steeds sprake van teleurstelling dat
Drenthe in twee inkoopregio’s is opgesplitst. Men is “ongelukkig met de knip in twee inkoopregio’s”. Zij
hebben het schoorvoetend geaccepteerd, maar willen nog steeds liever één inkoopregio vormen.
Sommigen zouden opnieuw een poging willen doen om weer één inkoopregio te worden. In
Noordmidden-Drenthe is terug naar één Drentse inkoopregio “onbespreekbaar”: “De kwaliteit moet
goed zijn en het belang van kind en gezin gaat voor. Niet de financiën. Bij Zuid gaat het eerst om geld.”
“Alleen de heroverweging vind ik al een no go.”

Aanbieders geven overigens aan dat er voor hen weinig verschil zit tussen beide inkoopregio’s.
Noordmidden-Drenthe geeft hierover aan dat het nog te vroeg is om resultaten te verwachten van de
meer beleidsrijke inkoop en daarbij horende monitoring.



                          “Er is politiek kleurverschil.
                         We hebben echt een andere visie.”



Geen uitgesproken collectief belang
Op de vraag ‘Van wie is de Jeugdhulpregio?’ is het meest treffende antwoord: “Je zou wensen dat die van
de jeugd was. Maar dat is ie niet.” De vraag van wie de Jeugdhulpregio dan wel is, is voor velen moeilijk te
beantwoorden.



“Hoeveel van iedere euro geven we met elkaar uit dat niet naar
                        het kind gaat?”


Weinig of juist veel belang bij Jeug dh ulpr eg io
Gemeenten hebben verschillende ideeën over het belang dat zij hebben bij de Jeugdhulpregio. Sommige
geïnterviewden geven aan dat “de opdracht in de Jeugdhulpregio marginaal is en dat daarom de
[onderlinge] belangen niet onder druk staan”. Wel geven verschillende geïnterviewden aan dat een
Drents geluid nodig is in de 3Noord samenwerking en richting VNG en Rijk. Waarbij wel een
waarschuwing wordt gegeven: “Hoe prominenter en zichtbaarder individuen zijn, hoe minder
gecommitteerd de anderen zijn.” In de afgelopen bestuursperiode waren twee of drie vooruitgeschoven
wethouders die landelijk en in 3Noord-verband het Drentse geluid lieten horen. Zij koppelden dat
weliswaar terug in het ABO, maar van een breed gedragen interesse in de (Noord-)Nederlandse
ontwikkelingen was nauwelijks sprake. Voor de meeste Drentse wethouders is dat “een ver van hun bed
show”.

Geïnterviewden geven aan dat het belang van gemeenten bij de inkoopregio’s groter is dan het belang
bij de Jeugdhulpregio. Beide inkoopregio's kennen ieder ook hun eigen samenwerkingsissues. In Zuid-
Drenthe is er zelfs sprake geweest van een hoog opgelopen conflict over het solidariteitsprincipe.


                                                     56
</pre>

====================================================================== Einde pagina 56 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 57 ======================================================================

<pre>Sommige geïnterviewden benadrukken dat de samenwerking met vijf of zeven gemeenten al
ingewikkeld genoeg is en dat dat op Drentse schaal alleen maar ingewikkelder zal worden.

Sommigen geven voorbeelden van waar gedeelde belangen zouden moeten liggen en vragen zich af of
iedereen daarvan doordrongen is:
• “De grotere beleidsvragen, hoe geven we transformatie vorm komt vaak op de BTA [Bestuurlijk
    Transformatie Akkoord] tafel terecht. En daar gaat het weer niet over inkoop. Dat moet bij elkaar
    komen. Het strategische gesprek wordt niet gevoerd.”
• “Een aantal aanbieders heeft een monopolie positie. Daar moet je gezamenlijk duidelijk in zijn hoe je
    daar in staat.”



                    “Wíllen de gemeenten wel samenwerken?”


Gemee nten en aanbie der s wed er zijds afhankelijk van elkaar
Eén van de wethouders benoemt de onderlinge afhankelijkheid tussen gemeenten en aanbieders: “We
hebben aanbieders hard nodig. Wij zijn systeempartijen, maar een aantal aanbieders ook. We kunnen niet
zonder elkaar.”

Aanbieders ervaren “schuivende panelen” bij gemeenten. Zo kunnen aanbieders in gesprek zijn met één
van de gemeentelijke gremia en kan daar later op terug worden gekomen, omdat een ander gemeentelijk
gremium er iets anders van vindt. De casus over de ontwikkeling van kleinschalige woonvoorzieningen is
daarbij een frustrerend voorbeeld voor aanbieders. “We verzanden in uitermate vervelende traagheid.”
Het resultaat is dat er soms tot tien maanden lang onderhandeld moet worden, wat van beide kanten
veel tijd en inzet vraagt.

De schuivende panelen zorgen voor een ingewikkeld spel tussen financiers en uitvoerders van de
jeugdhulp. Aanbieders geven aan dat alle individuele wensen van gemeenten leiden tot een “Poolse
landdag”. Het is voor aanbieders moeilijk om overal goed aan te sluiten. Zij geven ook aan dat
verschillende belangen in de hand wordt gewerkt, bijvoorbeeld door verschillende inkoopmodellen.
Aanbieders kijken liever naar waar gezamenlijke belangen zijn en maken daarover, liefst op Drentse
schaal, goede afspraken.

Hoewel over de financiële belangen in de inkoopregio’s gesproken zou moeten worden, kwam dit
onderwerp wel aan bod tijdens het groepsinterview met aanbieders. “Een andere jeugdhulpregio vond
dat omzetbegrenzingen voor aanbieders idioterie is.”

Tot slot geven aanbieders aan dat de samenwerking met andere domeinen, zoals het onderwijs en werk,
concreter zou moeten worden gemaakt.



                   “Ik heb belang bij een gelijk speelveld.
                         Dan wordt mijn spel beter.”




                                                   57
</pre>

====================================================================== Einde pagina 57 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 58 ======================================================================

<pre>Rijks belangen
Het Rijk heeft belang bij een bepaalde ordening van het zorglandschap. Volgens een aantal
geïnterviewden is het belang van het Rijk vooral een eenduidig bestuurlijk en ambtelijk aanspreekpunt
met mandaat per Jeugdhulpregio. “Het Rijk heeft de illusie dat een robuuste regio zorgt voor het
indammen van financiële tekorten.”



            “De wetgever leeft te veel in de Haagse bubbel.”



Afkalvend vertrouwen
Zowel over vertrouwen tussen gemeenten en aanbieders, over zelfvertrouwen, als over de relatie tussen
gemeenten en het Rijk is door geïnterviewden het één en ander gezegd.


Gr oeiend wantr ouwen tussen g emeen ten en aanbieder s
Zowel aanbieders als gemeenten ervaren een “hele prettige samenwerkingssfeer”. Twee wethouders
vormden een tandem, waar aanbieders en samenwerkingspartners in 3Noord-verband zeer tevreden over
waren.

Maar in de laatste één tot twee jaar is daar verandering in gekomen. “We lopen vaak vast in het fuikje van
geld.” “Vanuit risicoanalyse moet je oppassen hoe lang je het op relatie doet.” Aanbieders geven aan dat
zij verlamd raken. Enerzijds komt dit door de impasse in de landelijke Hervormingsagenda. “Frustratie
leeft overal. Het zijn niet de spelers, het is het systeem.” Anderzijds raken aanbieders ook verlamd door
de eerdergenoemde “schuivende panelen” aan gemeentelijke zijde.

Gemeenten geven op hun beurt aan dat zij aanbieders niet altijd vertrouwen:
• “Ik heb oprecht geprobeerd te snappen hoe het zit, anders komen we niet in gesprek. Ze willen persé
   hun zin doordrijven, het gaat steeds om contractering. En uiteindelijk zeggen ze dat ze zoveel hebben
   meegemaakt dat ze ons niet kunnen vertrouwen.”
• “Als een aanbieder roept ‘ik heb wachtlijsten’, dan schrijven ze ook zo een brief ‘we helpen uw
   jeugdigen niet meer’. We worden gechanteerd.”
• “Aanbieders zitten vast in geprotocolleerde professionaliteit en niet meer in empathische
   professionaliteit.”



   “Een stukje goodwill dat het wel goedkomt is hard achteruit
                             gehold.”


Meer zelf ver tr ouwen no dig
Eén van de gemeentesecretarissen benadrukt dat het niet alleen over onderling vertrouwen gaat, maar
ook over zelfvertrouwen. “Elke wethouder zit met casussen in zijn hoofd aan tafel. Ze hebben financieel
niet het gevoel grip te hebben, terwijl ze wel verantwoording hebben af te leggen. Misschien moeten we
bestuurders eerder trainen op hoe ze goed kunnen handelen als het mis gaat.”



                                                    58
</pre>

====================================================================== Einde pagina 58 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 59 ======================================================================

<pre>               “Wat doe je als een casus uit de hand loopt?”


Moeizame r elatie met h et Rijk
De relatie tussen gemeenten en Rijk is moeizaam. De korting die door het kabinet werd opgelegd en de
daaropvolgende impasse rond de hervormingsagenda vormden een dieptepunt. Met name de verplichte
inkoopsamenwerking op Drentse schaal leidt tot weerstand.

“Ik ben blij dat die hervormingsagenda er qua wetgeving nog niet is, dat geeft weer druk. Laat ons nou
gewoon aan de slag gaan. We zijn Drenthe breed best goed bezig. We zetten stappen. Het helpt niet als
het Rijk steeds dingen oplegt. Waarom kan dat niet meer maatwerk zijn?”

Een andere geïnterviewde wees op de eigen verantwoordelijkheid van gemeenten zelf. “Het is niet zo
relevant wat het Rijk gaat doen, je hebt zelf een rol en taak.”



     “Als je [het Rijk] ons [gemeenten] niet vertrouwt, kies dan voor
         medebewind. Als je ons wel vertrouwt, laat dan los.
                Die bestuurlijke tussenlaag kan niet.”



Verwarring over organisatie
De wijze waarop de Jeugdhulpregio is georganiseerd leidt tot verwarring. De governance is niet duidelijk,
er zijn verschillende ideeën over welke rol beleid heeft, er is te weinig verbinding met de inkoopregio’s en
er is sprake van rolverwarring en weinig vertrouwen bij de coördinerende gemeente.


Onduidelijkheid ov er g over nanc e
Er is bij alle partijen veel onduidelijkheid over structuur en governance. Op de eerste plaats geven
verschillende geïnterviewden aan dat er verschillende gremia bestaan, waarvan onduidelijk is wie waar
precies van is. Zowel aanbieders als gemeenten hebben hier last van.

Zo blijkt voor mensen uit de inkoopregio Zuid-Drenthe geregeld spraakverwarring te zijn over wat in het
ABO van de Jeugdhulpregio aan de orde moet komen en wat in het ABO van de inkoopregio Zuid-Drenthe.

Een ander voorbeeld is dat het Bestuurlijk Transformatie Akkoord de naam ‘akkoord’ heeft meegekregen
en later geconstateerd moest worden dat het niet de plek was om daadwerkelijk afspraken met elkaar te
maken. Wat eerder het BTA-overleg heette, kreeg daarom later de naam Dialoogtafel.

Tot slot leiden onderlinge afspraken tussen de twaalf gemeenten soms tot bijzondere situaties. Zo werd
het voorbeeld genoemd dat de wethouder uit gemeente Emmen, die voorzitter is van het ABO, namens
het college van Hoogeveen, die besluiten neemt over inzet van personeel, aan de buitenwereld kenbaar
maakt dat er een nieuwe regiomanager is aangesteld voor de Jeugdhulpregio Drenthe.




                                                     59
</pre>

====================================================================== Einde pagina 59 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 60 ======================================================================

<pre>“Het is van de zotte dat ik bij een aanbieder om de oren wordt
 geslagen met afspraken die kort daarvoor met andere Drentse
                  bestuurders zijn gemaakt.”


Ver schillende idee ën o ver wie ov er we lk beleid g aat
Uit de verschillen in ambitie die er tussen beide inkoopregio’s zijn vloeit het verschil voort over waar
welke beleidsverantwoordelijkheid ligt. Binnen de inkoopregio Zuid-Drenthe leeft het idee dat de
Jeugdhulpregio onder andere als taak heeft om Drents beleid te maken. Volgens de inkoopregio
Noordmidden-Drenthe is er nauwelijks sprake van Drents beleid. De verantwoordelijkheid voor het
inkoopbeleid ligt volgens hen bij de inkoopregio en het overige jeugdbeleid is een lokale
verantwoordelijkheid van individuele gemeenten.

Voor betere afstemming tussen beide inkoopregio’s zou inkoopregio Noordmidden-Drenthe graag zien
dat Zuid-Drenthe ook een beleidsadviseur aanstelt. Inkoopregio Zuid-Drenthe heeft geen eigen
beleidsadviseurs, zij kunnen een beroep doen op lokale beleidsadviseurs.

De Jeugdhulpregio zelf heeft geen aparte beleidsadviseurs beschikbaar. Het is veelal lastig om
beleidsdossiers bij een lokale beleidsadviseur te beleggen, omdat het taken zijn die ‘erbij gedaan’ moeten
worden. Tegelijkertijd waren er in 2020 ook dusdanig veel (beleids)projecten dat het overzicht ontbrak.
De gemeentesecretarissen verzochten om tot een prioriteringslijst te komen. “Met de prio-lijst hebben
we geprobeerd rust te creëren.” Eén van de geïnterviewden laat weten dat er bijna een jaar over is gedaan
om die prioriteringslijst te maken. “De prioriteringslijst is door het ABO vastgesteld en daarmee bestuurlijk
is gemaakt.” De prioriteringslijst heeft echter niet gemaakt dat beleidsadviseurs binnen hun takenpakket
ook prioriteit hebben kunnen geven aan deze beleidsdossiers. Het is niet geland binnen de twaalf
gemeenten en daarmee is het capaciteitsvraagstuk niet opgelost.

In Groningen en Friesland zijn er regelmatig overleggen waar directeuren/managers van het sociale
domein bijeen komen. Een dergelijk ambtelijk overleg kent Drenthe niet.



      “De sturing van beleid in de Jeugdhulpregio is infantiel
                     en zwaar onderontwikkeld.”


T e weinig ver binding met inkoopr eg io ’s
Sinds de splitsing naar twee inkoopregio’s is er te weinig verbinding tussen de Jeugdhulpregio en de beide
inkoopregio’s. De regio Noordmidden-Drenthe heeft om twee redenen gekozen om met z’n vijven de
inkoop voor jeugdhulp te willen organiseren. Op de eerste plaats vonden zij dat de focus meer op de
inhoudelijke opgaven gericht moesten worden en minder vanuit financiën gestuurd. Op de tweede plaats
wilden zij de inkoop van de jeugdhulp integraal met de Wmo uitvoeren.

De consequentie is dat er meer moeite gedaan moet worden om verbindingen te leggen. Dat gaat
enerzijds om verbinding tussen de Jeugdhulpregio en de inkoopregio’s. Geïnterviewden geven aan dat er



                                                      60
</pre>

====================================================================== Einde pagina 60 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 61 ======================================================================

<pre>“onvoldoende verbinding met inkoopregio’s” is. Een voorbeeld daarvan is de casus kleinschalige
woonvoorzieningen (pagina 63). Anderzijds gaat het om verbinding tussen beide inkoopregio’s. Beide
inkoopregio’s zijn over het geheel genomen tevreden met de onderlinge samenwerking.

Beide inkoopregio’s willen hun taken beperken tot de inkoop en wat daar aan annex is, zoals inkoopbeleid
en contractmanagement. Beide inkoopregio’s geven ambtelijk aan dat het niet haalbaar is om extra
taken op zich te nemen die nu bij de Jeugdhulpregio liggen, zoals het volgen van landelijke ontwikkelingen
en de samenwerking in 3Noord verband.



  “Transformatie in de Jeugdhulpregio is hoog over, terwijl de
         zorg voor jeugdigen in de inkoopregio speelt.”


Rolver war r ing en weinig ver tr ouwen b ij c oör diner ende g eme ente
Verschillende geïnterviewden geven aan dat het invullen van de rol van coördinerende gemeente met de
huidige afspraken nauwelijks uitvoerbaar is.
• “De samenwerkingsovereenkomst is erg op hoofdlijnen met vooral veel goede intenties. Hoogeveen
    heeft zich voor een onmogelijk karretje laten spannen.”
• “Wat zijn nu onze taken? Wat is mijn rol? Wie is waarvan? Is Hoogeveen wel toegerust?”
• “Je had mandaat moeten regelen, namens alle colleges.”

Er is bij de gemeente Hoogeveen regelmatig sprake van rolverwarring. De rol van de gemeente
Hoogeveen als coördinerende gemeente is verweven met de rol van één van de twaalf partijen in de
samenwerkingsovereenkomst. Hoogeveen heeft de coördinerende rol als programma in haar eigen
gemeentelijke organisatie ingericht. “Het loopt bij ons wel wat door elkaar heen. Verslagleggen langs de
lijn van een programma is ook niet logisch. Eigenlijk zou er een bureautje Jeugdhulpregio moeten komen.”

Hoogeveen heeft bovendien te weinig vertrouwen in andere gemeenten. Zij zijn bijvoorbeeld bang dat zij
moet opdraaien voor open einde afspraken met aanbieders, zoals dat bijvoorbeeld geldt voor de
crisishulp Spoed4Jeugd. Het gevolg is dat twee maanden lang intern discussies worden gevoerd voordat
het collegevoorstel de collegetafel bereikt.

Over de wijze waarop Hoogeveen haar taak als coördinerende gemeente invult wordt verder gezegd:
• “Voor alles wat we spannend vinden, tuigen we werkgroepen op.”
• “Het wordt weggeorganiseerd in plaats van dat verbinding wordt gezocht.”
• Medewerkers van de coördinerende gemeente “hebben sprokkeluurtjes, die krijgen dat niet rond”.

Gemeente Hoogeveen heeft ook kritiek van andere gemeenten ontvangen “Jullie regiomanager levert
niet, ze moet er korter op zitten.” “Dat is een te simplistische benadering” volgens de gemeente
Hoogeveen. Gemeente Hoogeveen zegt vervolgens op haar beurt: “De andere gemeenten zijn een soort
van free riders.” Het is gemakkelijk voor andere gemeenten om achterover te leunen.




                                                    61
</pre>

====================================================================== Einde pagina 61 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 62 ======================================================================

<pre>“Ik zou het heel gezond vinden als nu eens een andere gemeente
                           opstaat.”



Zoeken naar balans tussen inhoud en proces
Slechts enkele vooruitgeschoven bestuurlijke posten hebben goede dossierkennis op wat er in de
Jeugdhulpregio speelt. Daarmee is er bestuurlijk te weinig gezamenlijke dossierkennis. De oorzaak
daarvoor is deels te wijten aan te weinig balans tussen inhoud en proces in de ambtelijke samenwerking.


B estuurlijk te weinig gezamenlijke do ssier kennis
In het ABO worden veel zaken die landelijk of op Noord-Nederlandse schaal spelen besproken. Er waren
in de afgelopen bestuursperiode twee tot drie vooruitgeschoven wethouders die namens Drenthe
spraken. “Dat wordt in toenemende mate spannend.” “Ze doen heel veel, maar ik heb geen beeld bij wat
ze precies doen.” “De materie staat ver van ons af. Je kijkt en luistert maar kunt het niet reproduceren.”

“Bestuurders zitten in het ABO heel vrijblijvend bij elkaar. Er is geen stevige agenda en geen commitment
op die agenda.” “Er worden weinig kritische vragen gesteld. Waarom blijven die kritische vragen uit? Veel
wethouders krijgen denk ik geen of slechte annotatie.” “De vraag is of wethouders in het ABO weten waar
ze JA tegen zeggen.”



  “De betrokkenheid moet evenwichtiger verdeeld worden over de
                       twaalf gemeenten.”



Ambtelijk is balans tussen inhoud en pr oc es zoek
Het is voor veel geïnterviewden onduidelijk hoe het programma Envedder en de Jeugdhulpregio zich tot
elkaar verhouden. De rollen van de regiomanager van de Jeugdhulpregio en die van de
programmamanager Envedder zijn wezenlijk andere rollen. Als regiomanager draag je zorg voor de
procesregie van de samenwerking tussen twaalf gemeenten. Als programmamanager draag je de
verantwoordelijkheid om een inhoudelijk programma te managen. Die rollen zijn belegd bij dezelfde
persoon. Dat blijkt niet alleen in werkzaamheden en daarvoor beschikbare tijd haast onmogelijk te zijn.
De verschillende rollen in dezelfde persoon creëert ook onduidelijkheid.

Een ander voorbeeld is dat in het jeugdoverleg veel inhoudelijke vragen worden gesteld, terwijl de
beantwoording veelal procesmatig is. Het gevolg is dat steeds meer lokale beleidsambtenaren op
afstand komen te staan. Tegelijkertijd zou het jeugdoverleg dé plek moeten zijn waar ambtenaren
informatie komen halen en brengen om bestuurders voor te bereiden op het ABO. Het jeugdoverleg zou
ook de plek moeten zijn om ambtelijk standpunten uit te wisselen. Van een dergelijke dialoog is in het
jeugdoverleg nauwelijks sprake. Daarmee is ambtelijke voorbereiding op het ABO marginaal.

De onduidelijkheden die er bij gemeenten heersen over wat we doen en wie welke rol daar in heeft, leidt
logischerwijs ook tot onduidelijkheden richting aanbieders. “Er worden onvoldoende spelregels



                                                     62
</pre>

====================================================================== Einde pagina 62 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 63 ======================================================================

<pre>meegegeven met de ambitie.” Als er een nieuw product ontwikkeld wordt, wordt dit soms volledig
overgelaten aan aanbieders. Als aanbieders terugkomen met een voorstel, blijkt dit niet altijd te voldoen
aan de verwachtingen.

Tot slot pleiten meerdere geïnterviewden voor een betere analyse. “Zijn we symptomen of
grondoorzaken aan het bestrijden?” Voor welk probleem zoeken we een oplossing? Op welke manier
gaan we dat doen? Wie is waar van? Vragen die stuk voor stuk meer gestructureerd en in
gezamenlijkheid beantwoord zouden moeten worden.



                 “We hadden wat vaker moeten helikopteren.”



Een casus om van te leren
We eindigen dit hoofdstuk met de beschrijving van een casus die tijdens veel interviews aan de orde is
geweest. In deze casus komen veel zaken terug die in dit hoofdstuk zijn benoemd.


Casus Kleinschalige Woonv oor ziening en
Vanuit verwijzers, zowel vanuit gecertificeerde instellingen als vanuit lokale toegangen, werd al voor 2019
duidelijk dat kleinschalige woonvoorzieningen voor jeugdigen met complexe problematiek gemist wordt
in het Drentse zorglandschap. Het gaat veelal om jeugdigen die uit een gesloten instelling komen of
jeugdigen waarvan je wilt voorkomen dat ze naar een gesloten instelling moeten. Er werd een ambitie
geformuleerd: de expertise moet reizen in plaats van de jeugdige en de jeugdige moet zo lang mogelijk zo
thuis mogelijk wonen. Een ambitie waar niemand tegen kan zijn.

In 2020 is een veldonderzoek uitgevoerd door Hogeschool Leiden over de aard en omvang van problemen
bij het plaatsen van jeugdigen in kleinschalige woonvoorzieningen. De aard van de problematiek werd
geschetst en over de omvang kon moeilijk een advies gegeven worden hoeveel er nodig is.

Vervolgens heeft de Jeugdhulpregio de regie op de ontwikkeling van kleinschalige woonvoorzieningen uit
handen gegeven, doordat zij geen onderdeel vormden van de projectgroep van een vijftal grote
aanbieders die in de eerste helft van 2020 hebben gewerkt aan een businessplan. Toen aanbieders het
inhoudelijke en financiële kader terugkoppelden aan de Jeugdhulpregio, heeft de Jeugdhulpregio aan
beide inkoopregio’s gevraagd om hierover met aanbieders in gesprek te gaan. De daadwerkelijke inkoop
moest immers door de inkoopregio’s plaatsvinden.

Inkoopregio’s waren echter tot dat moment nauwelijks betrokken geweest. Er was daarom nog niet
gesproken over het inpasbaar maken van het nieuwe concept in het inkoopmodel van beide
inkoopregio’s. Inkoopregio’s gaven op hun beurt aan dat er net een nieuwe aanbesteding was geweest en
dat een marktconsultatie daar onderdeel van was geweest. Tijdens die marktconsultatie is het gemis van
dit concept niet aan de orde geweest.

Vier jaar later vraagt één van de gecertificeerde instellingen tijdens het interview aan de andere
aanwezige aanbieders hoe het kan dat er nog steeds geen kleinschalige woonvoorzieningen beschikbaar
zijn.



                                                    63
</pre>

====================================================================== Einde pagina 63 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 64 ======================================================================

<pre>Eindconclusies
Na vier hoofdstukken waarmee vanuit vier verschillende invalshoeken de samenwerking in de
Jeugdhulpregio Drenthe is geanalyseerd, komen we in dit hoofdstuk tot de eindconclusies. Daarbij
beantwoorden we de in de aanpak geformuleerde analysevragen, die geïnspireerd zijn op het Wiel van
samenwerking:
• Welke gedeelde ambitie heeft de Jeugdhulpregio? Welke doelen en prestaties horen daarbij?
• Op welke wijze zijn de belangen van de twaalf gemeenten en de beide inkoopregio’s behartigd?
• Hoe zijn de onderlinge relationele verhoudingen?
• Hoe ziet de structuur, zowel de governance als ambtelijke structuur, van de regionale samenwerking
    er uit?
• Hoe zijn de samenwerkingsprocessen, zoals de onderlinge rolverdeling en fasering, geregeld?
• Welke (toekomstige) ontwikkelingen zijn er buiten de Jeugdhulpregio? Welke kansen en bedreigingen
    levert dat op?



 “Ergens hebben we ons laten verleiden om niet de goede keuzes
                           te maken.”



Een gedeelde ambitie op wereldvrede niveau
Analysevragen: Welke gedeelde ambitie heeft de Jeugdhulpregio? Welke doelen en prestaties horen
daarbij?

Op wereldvrede niveau is er een gedeelde ambitie, namelijk een kwalitatief goed jeugdhulpaanbod
tegen betaalbare kosten. In de afgelopen jaren zijn samen met aanbieders diverse plannen geschreven.
Ook al hebben vele partijen mee mogen denken in de totstandkoming van deze plannen, moeten we
concluderen dat dit meer een papieren werkelijkheid is dan dat er werkelijk sprake is van een breed
gedragen ambitie.


Geen gede elde intr insieke motivatie
De basis voor deze plannen zijn ontstaan uit het Statement Jeugd Drenthe (2018). Een document dat in
één dag, vlak voor de gemeenteraadsverkiezingen, is ontstaan om als overdracht te dienen voor nieuwe
bestuurders. Een dag die in het teken stond van de indringende documentaire Alicia, over een meisje dat
al vier jaar in een kindertehuis wacht op plaatsing in een pleeggezin. Er was echter een minderheid van
vier à vijf gemeenten die meerwaarde zag in een Drents convenant om op Drentse schaal de
samenwerking rond transformatie voort te zetten.

Het Transformatieplan Jeugd dat later Envedder werd, het Bestuurlijk Transformatie Akkoord en de
Regiovisie Jeugd Drenthe zijn allen voortgebouwd op het Statement Jeugd Drenthe en op elkaar. Met
vooral extrinsieke motivatie vanwege beschikbaar gestelde middelen door het Rijk is het programma
Envedder ontstaan. Met weinig intrinsieke motivatie en een gebrek aan collectief geheugen ontstonden
toch plannen om samen te transformeren.



                                                   64
</pre>

====================================================================== Einde pagina 64 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 65 ======================================================================

<pre>Ver schillen voor al tussen inkoopr eg io’s
Eén van de onderliggende redenen dat het nauwelijks lukt om de ambitie concreet te maken is een
verschil tussen inkoopregio’s dat met name door de inkoopregio Noordmidden-Drenthe wordt benadrukt.
Volgens Noordmidden-Drenthe hechten zij grotere waarde aan beleidsrijke inkoop, waarin aanbieders
ontwikkelrichtingen meekrijgen. Volgens Noordmidden-Drenthe richt Zuid-Drenthe zich (te) sterk op de
financiën en zakelijke afspraken. Aanbieders geven aan weinig verschil tussen beide inkoopregio’s te
merken.

Het gevolg is dat beide inkoopregio’s ook verschillend denken over de schaal waarop wordt
samengewerkt. Waar Zuid-Drenthe nog steeds de wens heeft om één inkoopregio te vormen, is dit voor
Noordmidden-Drenthe onbespreekbaar.


Veel aandacht voor jeugdigen die vastlopen in d e hulpver lening
We concluderen dat het merendeel van de Envedder projecten zich richt op jeugdigen met complexe
problematiek die vastlopen in de hulpverlening. Het is dan misschien ook niet verwonderlijk dat diverse
onderdelen uit het programma verweven blijken te zijn met uit te voeren acties die voortkomen uit het
inspectierapport Kwetsbare kinderen onvoldoende beschermd. Daarmee staat de visie van Envedder,
‘versterken van het gewone leven’ in schril contrast met de ernst van deze maatschappelijke opgave.


Oor spr onkelijke doelen E nv edd er ver tr aag d of niet g er ealiseer d
Het programma Envedder kende oorspronkelijk drie heldere doelen die in drie projecten zijn
vormgegeven: een Drentse Jeugdacademie, verbeteren van afstemming tussen gecertificeerde
instellingen en gemeenten rond jeugdigen met een jeugdbeschermingsmaatregel en tenslotte meer
passende hulp in de vorm van kleinschalige woonvoorzieningen. In de loop van de jaren zijn er vijf
projecten aan toegevoegd: het Bestuurlijk Transformatie Akkoord, Regie op 3, Mocking Bird, de Drentse
Experttafel en het FACT-jeugdteam.

Vier jaar na de totstandkoming van het Transformatieplan, dat later Envedder ging heten, moet
geconstateerd worden dat de drie oorspronkelijk geformuleerde doelen vertraagd of nog altijd niet
gerealiseerd zijn. Ondanks de inzet van zeer gedreven en inhoudelijk betrokken medewerkers. En
ondanks dat de meeste tijd, geld en aandacht van de Jeugdhulpregio is uitgegaan naar Envedder.


T aken Jeugdhulpr egio voor al op (Noor d -)Neder landse sc haal
Naast Envedder is de Jeugdhulpregio verantwoordelijk voor een aantal regionale en bovenregionale
dossiers. Het gaat om de Academische functie van Accare, het Kennisplatform Kinderen en
echtscheidingsproblematiek, crisishulpverlening Spoed voor Jeugd Drenthe, de Drentse Verwijsindex, het
Lectoraat kindermishandeling, Plaatsingscommissie (PC) Noord, Stichting Pleegwijzer en verbinding met
de veiligheidsketen.

De verantwoordelijkheid van de coördinerende gemeente, en dus de taken van de regiomanager
beperken zich volgens de samenwerkingsovereenkomst tot het voeren van procesregie op deze dossiers.
De afspraak is dat alle gemeenten naar rato mankracht leveren om uitvoering te geven aan deze taken.




                                                   65
</pre>

====================================================================== Einde pagina 65 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 66 ======================================================================

<pre>Daarnaast is de coördinerende gemeente eerste aanspreekpunt binnen en buiten de regio. In de praktijk
betekent dat het volgen en actief participeren in alle landelijke ontwikkelingen en afstemming in 3Noord-
verband.


Belangen onvoldoende behartigd
Analysevragen: Op welke wijze zijn de belangen van de twaalf gemeenten en de beide inkoopregio’s
behartigd? Wat zijn de belangen van de aanbieders?

Tijdens de analyse is de vraag wat de belangen van aanbieders zijn toegevoegd. We hebben echter met
één groepsinterview van een uur waarin we zes grote aanbieders hebben gesproken te weinig informatie
om deze vraag compleet en genuanceerd te kunnen beantwoorden.


Onbekend maakt onbe mind
We constateren dat er geen uitgesproken collectief belang is. En dat is niet vreemd als er onvoldoende
intrinsieke motivatie is om gezamenlijk aan de transformatie te werken en de plannen zich juist daar op
richten. Er wordt ook aangegeven dat belangen mogelijk niet onder druk staan, omdat de belangen van
gemeenten bij de inkoopregio’s groter zijn dan bij de Jeugdhulpregio.

Tegelijkertijd is er ook onbekendheid met wat er op het spel staat. De ketenpartners zitten gevangen in
het systeem. Het resultaat is dat we voor jeugdigen met complexe problematiek die vastlopen in de
hulpverlening, de meest kwetsbare jeugdigen, niet altijd in staat zijn om passende en tijdige hulp en
ondersteuning te bieden. Het lijkt voor individuele gemeenten niet altijd duidelijk te zijn dat binnen
Envedder de meeste projecten zich op deze doelgroep richten. Ook over de ernst van het
inspectierapport Kwetsbare kinderen onvoldoende beschermd en alle daaruit voortvloeiende acties zijn
individuele gemeenten zich lang niet altijd bewust.

Gemeenten en aanbieders zijn wederzijds afhankelijk van elkaar. Het groeiend wantrouwen in de
afgelopen één tot twee jaar tussen aanbieders en gemeenten brengt innovatie bij aanbieders langzaam
tot stilstand. Daarbij is financiering het terugkerende knelpunt.


Ambivalentie in autonomie ver sus samenw er ken
Er wordt veel waarde gehecht aan lokale regie en autonomie. Tegelijkertijd is in de regiovisie opgenomen
dat de daarin opgenomen afspraken niet-vrijblijvende afspraken zijn. Dat is onverenigbaar met elkaar. Op
deze wijze houd je elkaar gevangen in het systeem. Echt samenwerken kan alleen als je bereid bent om
een deel van je autonomie op te geven.


Individuele gem eenten ste eds me er o p afstand
De belangen van de twaalf gemeenten worden behartigd door twee overlegstructuren: het bestuurlijke
ABO en het ambtelijke jeugdoverleg. Beide overleggen bestaan grotendeels uit het delen van de stand
van zaken van verschillende dossiers. Een aantal vooruitgeschoven bestuurlijke posten en een aantal zeer
gedreven ambtenaren zijn actief en informeren de rest. Maar met weinig bestuurlijke dossierkennis en
inhoudelijke vragen die ambtelijk vooral procesmatig worden beantwoord, zijn de meeste wethouders
matig tot slecht voorbereid op ABO’s en komt een deel van de gemeenten steeds meer op afstand te
staan.



                                                    66
</pre>

====================================================================== Einde pagina 66 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 67 ======================================================================

<pre>B elangen inkoopr eg io’s onvoldoe nde g ebor g d in Jeug dhulpr eg io
Er is weinig verbinding tussen beide inkoopregio’s en de Jeugdhulpregio. Er is af en toe afstemming tussen
de regiomanager van de Jeugdhulpregio, de programmamanager van de inkoopregio Noordmidden-
Drenthe en de voorzitter van het prestatiemanagementteam van de inkoopregio Zuid-Drenthe. Er is geen
structuur waarin de belangen van de beide inkoopregio’s expliciet aan de orde kan komen. Zowel in het
jeugdoverleg als in het ABO zitten ambtenaren of bestuurders namens hun eigen gemeente, zij
vertegenwoordigen niet hun inkoopregio. De enige uitzondering daarin is dat de kersverse
beleidsadviseur jeugd van de inkoopregio Noordmidden-Drenthe deelneemt aan het jeugdoverleg.


Aanbieder s ver langen naar duidelijkheid
Aanbieders hebben belang bij een helder en gelijk speelveld. Schuivende panelen aan de kant van
gemeenten zorgen voor een ingewikkeld spel tussen financiers en uitvoerders van de jeugdhulp. Er is
duidelijkheid nodig over wie waar van is. Grote aanbieders wensen op een zo groot mogelijke schaal
afspraken te maken met gemeenten. Zij benadrukken dat door ruimte te geven aan alle individuele
wensen van gemeenten er verschillende belangen in de hand wordt gewerkt. Tot slot geven aanbieders
ook aan de samenwerking met andere domeinen te willen intensiveren, zoals het onderwijs.


Groeiend wantrouwen en nieuwe kansen
Analysevraag: Hoe zijn de onderlinge relationele verhoudingen?


Gr oeiend wantr ouwen tussen g emeen ten en aanbieder s
Er is in Drenthe in de basis een prettige samenwerkingssfeer, maar de spanningen lopen op. Er is in de
afgelopen één tot twee jaar sprake van afkalvend vertrouwen tussen gemeenten en aanbieders wat tot
frustratie leidt. De situatie werkt verlammend voor aanbieders.


Nieuwe kansen met twa alf nieuw e w e thouder s
De gemeenteraadsverkiezingen van 2022 met een wisseling van waarschijnlijk alle twaalf wethouders
biedt nieuwe kansen om relaties te herstellen. Tegelijkertijd is een waarschuwing op z’n plek, want
blijven varen op een goede relatie gaat te veel voorbij aan het belang van zakelijke afspraken. Daarbij lijkt
het ook zinvol om aandacht te hebben voor het zelfvertrouwen van wethouders, zeker in het geval van
ingewikkelde en schrijnende casussen.


Verbindende schakels ontbreken
Analysevraag: Hoe ziet de structuur, zowel de governance als ambtelijke structuur, van de regionale
samenwerking er uit?

Waarom de jeugdhulpregio is georganiseerd zoals het is, wordt veelal vanuit historisch perspectief
verklaard. De dingen zijn zoals ze zijn, omdat er eerder keuzes in gemaakt zijn. De structuur van de
Jeugdhulpregio lijkt op het eerste oog overzichtelijk met een bestuurlijk overleg waar twaalf wethouders
bijeen komen, een Drents ambtelijk overleg, werkgroepen die aan beleidsdossiers samenwerken en een
overleg waar drie vooruitgeschoven (vervangende) gemeentesecretarissen samen komen. Daarnaast is er
voor Envedder een programmateam waar projectleiders en de programmamanager elkaar treffen. De
meeste projecten kennen hun eigen stuurgroep.


                                                      67
</pre>

====================================================================== Einde pagina 67 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 68 ======================================================================

<pre>E r is nauwelijks sprake van een str uc tuur
Toch kan er nauwelijks van een structuur gesproken worden, omdat er nauwelijks verbindingen bestaan
tussen de verschillende gremia. Een structuur valt of staat met de onderlinge verbindingen, zoals een
ketting valt of staat met de schakels. Zo wordt het ABO nauwelijks voorbereid in het jeugdoverleg en is
het dan ook niet verwonderlijk dat veel bestuurders te weinig dossierkennis hadden. Er vindt in het
jeugdoverleg geen uitwisseling plaats van ambtelijke standpunten. De projectleiders van Envedder sluiten
niet structureel aan bij het jeugdoverleg. De inkoopregio’s worden vaak te laat betrokken bij dossiers
waar inkoop een rol speelt. Vanuit dit oogpunt is het achteraf gezien een ongelukkige keuze geweest om
voor Envedder een aparte programmastructuur op te richten. Het ontbreekt in veel opzichten aan
verbinding. De versnippering van personele inzet waarbij medewerkers gemiddeld 8 uur per week de
Jeugdhulpregio als taak erbij doen, helpt niet mee.


Onduidelijke gover na nce
Ook bestuurlijk wordt gezocht naar de structuren. Zo kreeg het Bestuurlijk Transformatie Akkoord de
naam ‘akkoord’ mee, maar bleek later dat vanuit gemeentelijk perspectief het niet de bedoeling was om
daar besluiten te nemen. Afspraken over contracten met aanbieders worden immers door de
inkoopregio’s gemaakt. Ook blijkt het bij bestuurders niet helder te zijn wat besproken dient te worden in
de inkoopregio en wat in de jeugdhulpregio.


Onduidelijk waar welk beleid wor dt o ntwikkeld
Beide inkoopregio’s denken verschillend over waar welk beleid wordt ontwikkeld. Volgens inkoopregio
Zuid-Drenthe ligt bij de Jeugdhulpregio een belangrijke taak om Drents beleid te ontwikkelen. We
constateren dat er geen afspraken gemaakt zijn over welk beleid het jeugdoverleg verantwoordelijk is.
Inkoopregio Noordmidden-Drenthe ziet maar een kleine rol voor de Jeugdhulpregio om beleid te
ontwikkelen. Volgens hen ligt de verantwoordelijkheid voor inkoopbeleid bij de inkoopregio en is het
overige jeugdbeleid een lokale verantwoordelijkheid van individuele gemeenten.


T ijd voor een nieuwe coör diner ende g emee nte
Na zeven jaren waar gemeente Hoogeveen een belangrijke rol speelde in het coördineren van de
Jeugdhulpregio, lijkt het tijd voor een andere gemeente om op te staan. Dit is uiteraard afhankelijk van
het te kiezen scenario en de vraag of in dat scenario een coördinerende gemeente nog steeds nodig is of
dat voor een andere structuur wordt gekozen. In elk geval is duidelijk dat áls gemeenten met elkaar willen
blijven samenwerken er meer aandacht nodig is voor het verbinden van de verschillende gremia.


Financiële aandachtspunten
Uit de geschiedenis blijkt dat er in de samenwerking met aanbieders weinig oog was voor de zakelijke
kant van transformeren. Mogelijk is dat gevoed doordat de inkoop bij de inkoopregio’s werd belegd en
op Drentse schaal afspraken over transformatie werden gemaakt. Transformatie en inkoop kunnen echter
niet los van elkaar gezien worden. Afspraken met aanbieders zijn regelmatig vastgelopen op afspraken
over de financiering van (nieuwe) diensten.

Een ander financieel aandachtspunt is de verouderde verdeelsleutel die gemeenten onderling hebben
afgesproken. In 2019 is afgesproken om de verdeelsleutel te baseren op de gemiddelde rijksbijdrage
jeugd op basis van de meicirculaires over de jaren 2015, 2016, 2017 en 2018 van gemeenten. Vanaf 2019




                                                    68
</pre>

====================================================================== Einde pagina 68 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 69 ======================================================================

<pre>is de rijksbijdrage jeugd aan de algemene uitkering toegevoegd en zijn het geen geoormerkte middelen
meer, waardoor deze systematiek niet gebruikt kan worden om tot een nieuwe verdeelsleutel te komen.


Onvoldoende procesregie
Analysevraag: Hoe zijn de samenwerkingsprocessen, zoals de onderlinge rolverdeling en fasering,
geregeld?


Geen afspr aken ov er hoe ver binding e n wor den g e maakt
De huidige samenwerkingsafspraken bestaan vooral uit afspraken over welke taken bij de
Jeugdhulpregio, de inkoopregio’s en de gezamenlijke gemeenten belegd zijn. Er zijn geen afspraken over
hoe onderlinge verbinding tot stand komt. Daar wordt ook het gesprek nauwelijks over gevoerd.
Afspraken bestaan bovendien vooral uit taken en minder over rollen, terwijl voortdurend de vraag wordt
gesteld wie waar van is.


Ambtelijke aansturing onvoldoen de g ebor g d
In de samenwerkingsovereenkomst is afgesproken dat de coördinerende gemeente verantwoordelijk is
voor de procesregie op een aantal dossiers. Voor de uitvoering van deze dossiers werd afgesproken dat
gemeenten naar rato inzet plegen. De mogelijkheid om hierop als regiomanager te sturen ontbreekt. De
regiomanager heeft geen mandaat en beschikt ook niet over een ambtelijk gremium waar dat mandaat
wel ligt. De regiomanager is afhankelijk van welwillende individuele ambtenaren. Als dan sprake is van
oplopende personeelstekorten en crisissen waarvoor ambtenaren snel beschikbaar moeten worden
gemaakt, is het voeren van procesregie haast onmogelijk geworden.


E nvedder w er kt niet pr ogr ammatisc h
Hoewel Envedder als programma is opgericht, wordt er niet programmatisch gewerkt. Bij een
programmatische aanpak mag verwacht worden dat projecten en projectleiders een onderlinge
verbondenheid kennen om tot een gezamenlijk programmadoel te komen. Binnen het programma
Envedder is zelfs nauwelijks sprake van gestructureerd projectmatig werken. Er zijn geen opdrachten
beschreven en er waren geen begrotingen per project. De ernstige vertraging waarmee de
oorspronkelijke doelen van Envedder worden gerealiseerd, laat zien hoeveel moeite nodig is om de
fasering van het programma op orde te brengen.


Nauwelijks Drents geluid in (Noord-)Nederland
Analysevraag: Welke (toekomstige) ontwikkelingen zijn er buiten de Jeugdhulpregio? Welke kansen en
bedreigingen levert dat op?


Vier r elevante (toeko mstige) ontwikke ling en
De hervorming van de jeugdzorg en alle bijbehorende landelijke ontwikkelingen is inmiddels een
langlopende kwestie geworden, waarin de relatie zeer moeizaam is. De ontstane impasse is kortgeleden
doorbroken en daarmee kan de samenwerking in de vijfhoek tussen Rijk, gemeenten, aanbieders,
zorgprofessionals en cliëntorganisaties voortgezet worden. Het is op verschillende punten onduidelijk
welke eisen het Rijk gaat opleggen en in welke mate er ruimte is voor eigen, regionale invulling.




                                                   69
</pre>

====================================================================== Einde pagina 69 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 70 ======================================================================

<pre>Daarnaast komt de hervorming van de jeugdbeschermingsketen eraan. Het gaat hier om zowel een
structuuraanpassing als een verandering in meer werken vanuit een lerende cultuur. Er is een kans om de
hervorming van de jeugdbeschermingsketen inhoudelijk te verbinden aan de Hervormingsagenda Jeugd.
Landelijk is ervoor gekozen om voor beide hervormingen eigen programmastructuren op te richten.

Er wordt nagedacht over de governance structuur in 3Noord-verband. Hier ligt een kans om samen met
Groningen en Friesland een beter mandaat te organiseren voor de inkoop van bovenregionale jeugdhulp.
Drenthe is hier onvoldoende bij aangehaakt.

Tot slot zijn er oplopende personeelstekorten in de zorg- en welzijnsbranche. Hoewel de Jeugdhulpregio
daar weinig tot geen invloed op kan uitoefenen, kan samenwerking en lobby wel leiden tot het beperken
van de consequenties van personeelstekorten.


Dr enthe is landelijk passief en onzic htbaar
Het is niet verwonderlijk dat er met weinig collectief belang en gemeenten die steeds meer op afstand
komen te staan er nauwelijks een Drents geluid is. In de samenwerking in 3Noord geven Groningen en
Friesland het signaal af dat Drenthe niet alle tafels benut om haar stem te laten horen. Ook de VNG laat
weten dat Drenthe weinig zichtbaar is in de hervorming van de jeugdhulp. Alleen enkele
vooruitgeschoven posten in Drenthe hebben hier zicht op. Een stevige lobby tegen financiële tekorten
vormde een uitzondering, daar was Drenthe in 2020 wel zichtbaar.


Het Rijk als gezamenlijke vijand
Er lijkt in Drenthe redelijke gemeenschappelijkheid te zijn over de eisen die het Rijk mogelijk gaat stellen.
Er is weerstand tegen de verplichting om op regionale schaal, door het Rijk vastgestelde zorgvormen in te
kopen en daarvoor ook een gemeenschappelijke regeling op te moeten richten. Tegelijkertijd heeft het
Rijk hierover nog geen definitieve besluiten genomen en is beïnvloeding dus mogelijk.

We kunnen concluderen dat de aanhoudende discussie tussen Rijk en gemeenten vooralsnog geen
duidelijkheid biedt voor de Drentse context. Wel is het mogelijk om via verschillende wegen (meer)
invloed uit te oefenen. Beïnvloeding vindt nu nauwelijks plaats. Drenthe reageert passief op landelijke
ontwikkelingen. Sommigen voelen zich ondersteunt door de discussie over de democratische legitimatie
van een regionale samenwerking. Anderen zien vooral dat het Rijk vanuit Randstedelijk perspectief
handelt. Dat wordt bevestigd doordat de Drentse trend van het aantal jeugdigen dat jeugdzorg ontvangt
sinds 2018 een heel licht dalende trend laat zien, terwijl de landelijke trend een stijgende lijn laat zien.


Afwachten of in actie komen
Er is in Drenthe wel overeenstemming over de twee doelen die de Hervormingsagenda heeft: inhoudelijke
zorgvernieuwing en toereikende budgetten. Om tot resultaten te komen zijn regio’s deels afhankelijk van
landelijke afspraken en van de ruimte die het Rijk biedt. In Drenthe was het voor een deel van de
wethouders een ver van hun bed show. Bovendien ontbreekt het in Drenthe aan een intrinsieke motivatie
om op Drentse schaal aan transformatie te werken. En het ontbreekt aan concretisering van de ambities.
Sommigen roepen op om, los van wat het Rijk gaat doen, verantwoordelijkheid te nemen voor
kwetsbare jeugdigen die hulp en ondersteuning nodig hebben. Dit kan alleen gerealiseerd worden als er
ook een gezamenlijk gedragen ambitie is om dit op Drentse schaal te organiseren.




                                                     70
</pre>

====================================================================== Einde pagina 70 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 71 ======================================================================

<pre>De eindconclusies overziend
Het wiel van samenwerking kent een volgordelijkheid. Samenwerken tussen organisaties, ook tussen
gemeenten, begint bij een gezamenlijk gedragen ambitie. Een gedeelde ambitie op wereldvrede niveau is
een goed begin. Maar als het daar bij blijft, wordt het moeilijk om tot trotse resultaten te komen. Het
logische gevolg van te weinig concrete ambities is dat er ook geen uitgesproken collectief belang is.
Doordat belangen onvoldoende behartigd zijn, komen partijen meer op afstand te staan. Een gezamenlijk
doel is noodzakelijk om een collectief belang te (h)erkennen. Als deze situatie vervolgens jarenlang blijft
bestaan, en de belangen groot zijn, dan ontstaan er op relationeel vlak vanzelf vervelende situaties. Het
spreekt dan nog van geluk dat de Drentse samenwerkingssfeer in de basis als een prettige sfeer wordt
ervaren. Ook het gegeven dat de governance voor velen onduidelijk is en dat in de ambtelijke organisatie
onvoldoende verbindingen worden gelegd tussen verschillende gremia is een direct gevolg van te weinig
concrete ambities. Er is voortdurend voor eenieder ruimte om dingen op ieders eigen manier in te vullen.
Als daar onvoldoende procesregie bij komt, leidt dit telkens tot nieuwe verwarringen en frustraties.

Tegelijkertijd constateren we dat de maatschappelijke opgave om jeugdigen tijdig en passende hulp te
kunnen bieden complex is. Er zijn vele partijen bij betrokken die onderling van elkaar afhankelijk zijn, de
grenzen van de financiële mogelijkheden zijn bereikt of al overschreden en de landelijke context zorgt
vooral voor druk van buitenaf.




                                                     71
</pre>

====================================================================== Einde pagina 71 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 72 ======================================================================

<pre>Aanbevelingen
In dit slothoofdstuk komen we tot aanbevelingen. We geven daarbij in herinnering dat het
oorspronkelijke doel een low profile analyse was waarbij een beschrijving van de Jeugdhulpregio het
primaire doel was. De advisering zou zich beperken tot verbetervoorstellen ten aanzien van de huidige
governance en het verbeteren van de relatie tussen beleid, toegang en inkoop. Tijdens de analyse bleek
het noodzakelijk om een bredere groep stakeholders te bevragen en om de advisering verder te laten
reiken dan alleen de governance en de organisatie.

De toekomst van de Jeugdhulpregio valt of staat met een gezamenlijke ambitie. Of, desnoods, met de
conclusie dat die er niet is. Daarvoor is een grote taak weggelegd voor de nieuwe wethouders met jeugd
in hun portefeuille. Want ondanks de bredere en diepere analyse volgt er uit de analyse niet als vanzelf
een richtinggevende ambitie voor de Jeugdhulpregio. De interviews leverden geen gemeenschappelijke
ambitie op. De landelijke ontwikkelingen geven niet automatisch richting aan de Drentse ambitie. Ook de
analyse over de geschiedenis van de Jeugdhulpregio en de samenwerking in de huidige vorm levert te
weinig basis op om op terug te kunnen vallen voor een ambitie in de toekomst.

Het blijkt vooral een complexe opgave te zijn, met veel facetten en veel partijen in een veranderende
context. Daarom introduceren we in dit hoofdstuk eerst een andere kijk op samenwerken dan we
traditioneel gewend zijn die een antwoord biedt op hoe om te gaan met dergelijke complexe opgaven.

De aanbevelingen richten zich vervolgens op het kiezen van een scenario, waarbij ontegenzeggelijk een
aantal fundamentele keuzes moeten worden gemaakt. Daartoe worden zes scenario’s geschetst, met
ieder hun eigen ambitie en bijbehorende doelen van de Jeugdhulpregio. Daarna wordt een
adviesscenario gegeven. Pas als duidelijk is voor welk scenario wordt gekozen is het mogelijk om een
verdere inrichting van de Jeugdhulpregio te adviseren.

Daarnaast wordt een aantal ambtelijke acties voor de korte termijn geadviseerd, waarmee voor de
komende periode richting wordt gegeven en waarmee ruimte wordt gecreëerd voor het bestuurlijke
traject om een scenario te kiezen. Het gaat enerzijds om een aantal ambtelijke structuuraanpassingen die
voor de broodnodige verbindingen tussen verschillende gremia zorgen. Anderzijds gaat het om afspraken
over inzet en werkzaamheden die minimaal nodig zijn om te voldoen aan de verwachtingen en het werk
dat er ligt.


E en complexe opgave vr aag t een ander e kijk op samen wer ken
Al in 2013 schreef de Nederlandse School voor Openbaar Bestuur het essay Omgaan met het onbekende,
een reflectie op de voorbereiding op de drie decentralisaties. Daarin wordt gesproken over “een operatie
die moeilijk in één keer goed kan. Niet vanwege onkunde of gebrekkige voorbereiding van gemeenten,
maar vanwege de complexiteit van de opgave.”

Er wordt onderscheid gemaakt tussen enerzijds “de gecompliceerde opgave van een set wetten en regels,
financieringsmethodieken en allerhande procedurele zaken die bewegen van de ene naar de andere
bestuurslaag” en anderzijds “de complexiteit van de opgave, daar waar processen met elkaar
interacteren, elkaar beïnvloeden en er uit de onderlinge wrijving nieuwe ontwikkelingen voordoen”.




                                                   72
</pre>

====================================================================== Einde pagina 72 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 73 ======================================================================

<pre>“[De decentralisaties zijn] een grillig proces dat zich gaandeweg ontwikkelt; gradueel, in kleine stapjes,
maar soms met grote sprongen en onverwachte wendingen – bijvoorbeeld door politieke interventies op
nationaal of lokaal niveau. Belangrijk is ook dat in elk van de gemeenten waar de decentralisaties terecht
komt er op lokaal niveau afspraken gemaakt worden over wat het daar precies behelst, er
onderhandelingen zijn met lokale partijen over de voorwaarden en het aan de lokale partners is om te
komen tot standaarden en randvoorwaarden. De decentralisaties gaan dus niet als één geheel over, maar
worden onderweg van de ministeries naar de gemeenten door allerlei partijen en op lokaal niveau
gemaakt. Dat betekent variëteit, verschil en onvoorspelbaarheid.”

Onvoorspelbaarheid leidt tot “het paradoxale gevolg dat het Rijk en de gemeenten zich zo goed mogelijk
moeten voorbereiden, maar vanuit het besef dat ze niet kunnen weten waarop”.

“De literatuur over veerkracht biedt aanknopingspunten voor het denken over voorbereiding te midden
van complexiteit.” “De meest principiële keuze daarbij is of gemeenten primair willen inzetten op
wendbaarheid of op weerbaarheid, en of zij de problemen voor willen zijn of zich richten op snelle reactie
op de problemen die zich als de operatie loopt eenmaal voordoen.”




Figuur 11: Voorbereidingsmechanismen


“Weerbaarheid duidt op het absorberen van schokken.” “Wendbaarheid kiest een ander principe en zet in
op het vermogen om zodra een onverwachte gebeurtenis zich aandient daar snel en adequaat op in te
spelen en omheen te bewegen.”

Waar het Rijk vooral inzet op ‘robuuste regio’s’, wordt door de Nederlandse School voor Openbaar
Bestuur vooral aandacht gevraagd voor een wendbare organisatie. “De essentie van een complexe opgave
is dat de contouren ervan zich pas manifesteren tijdens het proces.” Omdat het temmen van complexiteit
niet lukt, is meeveren de enige passende strategische optie.

Wat gold voor de voorbereiding van de decentralisaties in 2015, geldt nog steeds. “De voorbereiding gaat
continu door.” De Hervormingsagenda Jeugd is het actuele voorbeeld en de hervorming van de
jeugdbeschermingsketen ligt in het vooruitzicht. Dat maakt het een continu proces van leren omgaan met
complexiteit. Een wendbare organisatie is het antwoord op hoe omgegaan moet worden met
complexiteit.



                                                     73
</pre>

====================================================================== Einde pagina 73 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 74 ======================================================================

<pre>Kies samen een scenario voor de toekomst
In deze paragraaf schetsen we zes scenario’s. Om in gezamenlijkheid tot een keuze voor een scenario te
komen moeten een drietal fundamentele keuzes gemaakt worden, die hier aan de orde komen. Na een
overzicht van de zes scenario’s wordt per scenario de ambitie met bijbehorende doelen en de voor- en
nadelen van ieder scenario weergegeven.


Zes scenar io’s
In deze paragraaf schetsen we zes scenario’s. Vier van de zes scenario’s zijn geïnspireerd op de informatie
van Patrick Kenis, hoogleraar publiek bestuur. Hij onderscheidt vier vormen van samenwerkende
organisaties:
• Een leernetwerk (scenario 2) heeft als doel om nieuwe kennis voor deelnemers te creëren. De
    organisatie zorgt voor een hapje en een drankje.
• Het ecosysteem perspectief (scenario 3) bestaat bij de gratie van dat dat gezegd wordt, bijvoorbeeld
    ‘een leefbare regio…’ of ‘de educatieve regio…’. De organisatie kan hooguit als uitkijktoren fungeren
    en inzicht bieden in wat we hebben en hoe dat samenwerkt. Het doel is om inzicht in het systeem en
    de onderlinge afhankelijkheden te bieden.
• Een Shared Service Centre constructie (scenario 5) heeft als doel efficiëntie te bereiken, door
    gezamenlijk in te kopen.
• Een organisatienetwerk (scenario 6) heeft als doel om effectiviteit te vergroten, bijvoorbeeld door
    nieuwe producten te ontwikkelen. Er is collectieve input nodig om resultaten te kunnen boeken die
    door individuele organisaties niet gerealiseerd kunnen worden. Er bestaat geen eigendom of
    hiërarchische leiding in deze vorm.

De twee andere scenario’s zijn tijdens interviews expliciet genoemd:
• Het opheffen van de Jeugdhulpregio (scenario 1).
• De Jeugdhulpregio als beleidsmaker (scenario 4).

In de tabel op pagina 76 wordt een overzicht van de zes scenario’s gegeven naast de huidige situatie van
de Jeugdhulpregio. De huidige vorm van de Jeugdhulpregio is nadrukkelijk geen scenario voor de
toekomst. Daarnaast:
• In alle scenario’s blijft de Toegang lokaal georganiseerd.
• Daar waar over beleid gesproken wordt, wordt inkoopbeleid bedoeld.


Maak een dr ietal fundamentele keu ze s
Bij het maken van een keuze voor een scenario komen onherroepelijk de volgende drie fundamentele
keuzes aan de orde.

1. Bepaal waarop je autonomie behoudt en waarop je samenwerkt
Uit de analyse bleek dat er ambivalent wordt omgegaan met het dilemma tussen het behouden van
autonomie en samenwerken. Samenwerken kan alleen als je bereid bent om een deel van je autonomie
op te geven, omdat je ervan overtuigd bent dat samenwerken je wat oplevert. Als je daar niet van
overtuigd bent of als je daartoe niet bereid bent, dan is de consequentie dat je op die onderdelen dus niet
samenwerkt. Uiteraard gaat het hierbij over de vraag waarop je samenwerkt en waarop je dus autonomie
inlevert. In de verschillende scenario’s zien we een oplopende mate van samenwerking, waarbij in
scenario 1 geen samenwerking bestaat en in scenario 6 de meest intensieve vorm van samenwerking.


                                                    74
</pre>

====================================================================== Einde pagina 74 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 75 ======================================================================

<pre>2. Bepaal wat op welke schaal plaatsvindt
In het verlengde van de keuze waarop je autonomie behoudt en waarop je samenwerkt, volgt de
fundamentele keuze wat op welke schaal wordt georganiseerd. Schaalvragen die bij het maken van de
keuze voor een scenario aan de orde komen zijn:
• Waar ben je lokaal, in je eigen gemeente, voor aan zet en heb je elkaar niet nodig?
• Wat organiseer je in en tussen de inkoopregio’s?
• Waarop is samenwerking op Drentse schaal wenselijk?

3. Bepaal wie de Jeugdhulpregio vormt
Bij velen is onduidelijk van wie de Jeugdhulpregio is. Het lijkt voor de hand te liggen dat de Jeugdhulpregio
in elk geval uit de twaalf Drentse gemeenten bestaat. Maar maken de inkoopregio’s onderdeel uit van de
Jeugdhulpregio? Maken aanbieders onderdeel uit van de Jeugdhulpregio? Maken partners buiten het
jeugdzorgdomein, zoals het onderwijs onderdeel uit van de Jeugdhulpregio? Bij het maken van een keuze
voor een scenario moet helder worden wie de Jeugdhulpregio vormt.

We willen benadrukken dat het kiezen van een scenario niet alleen leidt tot fundamentele keuzes over
deze drie onderwerpen, maar dat iedere keuzes ook consequenties met zich meebrengen. Consequenties
voor de samenwerking, maar ook consequenties voor de eigen gemeentelijke organisatie. De
consequentie van de keuze moet voor iedereen helder zijn en daarover moet consensus zijn. Alleen dan
kunnen de consequenties door eenieder aanvaard worden en omgezet worden tot acties.

Omarm de complexiteit van deze maatschappelijke opgave. Voer het goede gesprek, zo lang en zo diep
als nodig is, om tot een breed gedragen keuze te komen. Met oog voor hart, hoofd én handen. Drentse
jeugdigen die al in een kwetsbare positie zitten verdienen het dat er meer aandacht uitgaat naar hun
leefwereld dan naar het systeem waarin de hulp voor hen is georganiseerd.



   “Ik gun nieuwe bestuurders een goede samenwerking op die
punten waar je elkaar kunt versterken. Maar ook los kunt laten
          wat je als gemeente zelf kunt organiseren.”




                                                     75
</pre>

====================================================================== Einde pagina 75 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 76 ======================================================================

<pre>              Huidige                   1. Opheffen                2. Leernetwerk           3. Ecosysteem          4. Beleidsmaker        5. Inkoop-             6. Organisatie-
              Jeugdhulpregio                                                                                                                  organisatie            netwerk
 Ambitie      Samen zorgdragen          Geen Drentse               De Jeugdhulpregio        De Jeugdhulpregio      De Jeugdhulpregio      Samen zorgdragen       Samen zorgdragen
              voor een kwalitatief      ambitie.                   Drenthe faciliteert en   Drenthe houdt het      ontwikkelt beleid in   voor een kwalitatief   voor een sluitend en
              goed                                                 inspireert de            overzicht.             samenspraak met        goed                   toekomstbestendig
              jeugdhulpaanbod           De Jeugdhulpregio          transformatie die                               gemeenten en/of        jeugdhulpaanbod        zorglandschap voor
              tegen betaalbare          op Drentse schaal          gericht is op het                               beide inkoopregio’s.   tegen betaalbare       de Drentse jeugd.
              kosten.                   wordt opgeheven.           versterken van het                                                     kosten.
                                                                   gewone leven.

 Doelen       Drents                    Geen Drents doel.          Kennis uitwisselen,      Op Drentse schaal      Op Drentse schaal      Op Drentse schaal      Beide inkoopregio’s
 op           aanspreekpunt.                                       bijvoorbeeld door de     wordt door             wordt beleid           wordt beleid           gaan als zelfstandige
 Drentse      Deelname landelijke       De consequentie is         Drentse                  monitoring inzicht     ontwikkeld voor de     ontwikkeld en wordt    partijen onderdeel
 schaal       en Noord-                 dat beide                  Jeugdacademie en         gegeven in de staat    inkoop van             ingekocht, eventueel   uitmaken van de
              Nederlandse               inkoopregio’s als          Dialoogtafels.           van de jeugdhulp en    jeugdhulp.             alleen voor complexe   Jeugdhulpregio.
              overleggen.               twee volwaardige                                    de samenwerking in     Drents                 jeugdhulp.             Centraal Drents
              Procesregie op            Jeugdhulpregio’s                                    regio.                 aanspreekpunt.                                aanspreekpunt.
              enkele                    gaan functioneren.                                                         Op Drentse schaal
              (boven)regionale                                                                                     deelname aan
              inkoopdossiers.                                                                                      landelijke en Noord-
              Uitvoering                                                                                           Nederlandse
              Transformatieplan /                                                                                  overleggen.
              Envedder

 Taken        Beide inkoopregio’s       Inkoopregio’s              Inkoopregio’s            Inkoopregio’s          Inkoopregio’s kopen    Inkoopregio’s kopen    Inkoopregio’s
 Inkoop-      kopen in.                 ontwikkelen beleid,        ontwikkelen beleid,      ontwikkelen beleid,    in.                    eventueel lichtere     ontwikkelen beleid
 regio’s      Noordmidden               kopen in en nemen          kopen in en nemen        kopen in en nemen                             jeugdhulp in.          en kopen in.
              ontwikkelt beleid,        beide deel aan             beide deel aan           beide deel aan
              Zuid verwacht dat         landelijke en Noord-       landelijke en Noord-     landelijke en Noord-
              Jeugdhulpregio            Nederlandse                Nederlandse              Nederlandse
              beleid maakt.             overleggen.                overleggen.              overleggen.

Tabel 7: Een overzicht van de huidige Jeugdhulpregio naast de zes scenario’s



                                                                  76
</pre>

====================================================================== Einde pagina 76 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 77 ======================================================================

<pre>Scenar io 1 Jeugdhulpr egio ophef fen
In dit scenario vindt er op Drentse schaal geen samenwerking meer plaats rond jeugdhulp tussen
gemeenten.

De consequentie is dat beide inkoopregio’s als twee volwaardige Jeugdhulpregio’s gaan functioneren.
Dat betekent dat de inkoopregio’s Noordmidden-Drenthe en Zuid-Drenthe zelf beleid ontwikkelen en
jeugdhulp inkopen. Beide inkoopregio’s gaan deelnemen aan landelijke en Noord-Nederlandse
overleggen, waarmee 3Noord feitelijk 4Noord zou worden.

Een voordeel van dit scenario is dat in Drenthe één schaalniveau minder ontstaat, waardoor wat minder
overleggen hoeven plaats te vinden. Een belangrijk nadeel van dit scenario is dat de bijkomende
werkzaamheden voor de inkoopregio’s door beide inkoopregio’s als praktisch onhaalbaar wordt gezien.
Het leidt inkoopregio’s te veel af van hun primaire taken, namelijk het de inkoop van jeugdhulp.
Bovendien bestaat het risico dat jeugdigen die nu al vastlopen in de hulpverlening dan nog meer tussen
wal en schip vallen.



   “Ik weet niet wat er verloren gaat als je de Jeugdhulpregio
                        Drenthe afbouwt.”


Scenar io 2 Jeugdhulpr egio als leer netwer k
In dit scenario is de ambitie van de Jeugdhulpregio het faciliteren en inspireren van partijen bij de
transformatie, die gericht is op het versterken van het gewone leven. Het uitgangspunt achter deze
beperkte Drentse ambitie is dat transformatie dicht bij huis begint en vooral preventieve, sport-, cultuur-
welzijns- en gezondheidsactiviteiten lokaal versterkt moeten worden. Gemeenten zijn daar voor
verantwoordelijk.

Het doel van een samenwerking in een leernetwerk is kennisuitwisseling. De huidige samenwerking in de
Jeugdhulpregio kent verschillende activiteiten die gericht zijn op kennisuitwisseling. Denk aan de Drentse
Jeugdacademie of dialoogtafels tussen gemeenten en aanbieders in het kader van het Bestuurlijk
Transformatie Akkoord. In dit scenario blijven deze activiteiten onderdeel van de Jeugdhulpregio.

Alle overige taken worden door de inkoopregio’s overgenomen. Het beleid en de inkoop van jeugdhulp
vinden plaats in beide inkoopregio’s.

De governance van de Jeugdhulpregio kent in dit scenario geen eigen entiteit. Dat is ook niet wenselijk,
want een leernetwerk moet zichzelf organiseren.

Een voordeel van dit scenario is dat het leren in de regio een meer prominente plek krijgt.
De nadelen zijn vergelijkbaar met het scenario waarin de Jeugdhulpregio wordt opgeven. De bijkomende
werkzaamheden voor de inkoopregio’s wordt door beide inkoopregio’s als onhaalbaar wordt gezien. Het
leidt inkoopregio’s te veel af van hun primaire taken, namelijk het de inkoop van jeugdhulp. Bovendien
bestaat het risico dat jeugdigen die nu al vastlopen in de hulpverlening dan nog meer tussen wal en schip
vallen. Daar komt voor dit scenario bij dat de vrijblijvende samenwerking geen recht aan de complexe
maatschappelijke opgave die in het jeugdzorglandschap speelt.



                                                     77
</pre>

====================================================================== Einde pagina 77 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 78 ======================================================================

<pre>Scenar io 3 Jeugdhulpr egio als ec osysteem
In dit scenario’s is de ambitie van de Jeugdhulpregio om het overzicht te bewaren en partijen van inzicht
te voorzien. De Jeugdhulpregio is een ecosysteem en de mensen die voor de Jeugdhulpregio werkzaam
zijn houden zicht op het zorglandschap.

In dit scenario voorziet de Jeugdhulpregio in informatie die partijen inzicht geven in wat er allemaal is,
waar de onderlinge afhankelijkheden zitten en hoe er wordt samengewerkt. De Jeugdhulpregio kan
bijvoorbeeld de staat van de Drentse jeugdhulp en van de (keten)samenwerking monitoren. Die
informatie kan partijen bewegen om zelf in actie te komen en samenwerking te zoeken.

Alle overige taken worden door de inkoopregio’s overgenomen. Het beleid en de inkoop van jeugdhulp
vinden plaats in beide inkoopregio’s.

De governance van de Jeugdhulpregio kent in dit scenario geen eigen entiteit. Dat is ook niet wenselijk,
want een ecosysteem moet zichzelf organiseren.

Een voordeel van dit scenario is dat de monitoring een meer prominente plek krijgt.
De nadelen zijn vergelijkbaar met het scenario waarin de Jeugdhulpregio een leernetwerk wordt. Voor de
volledigheid worden ze hier herhaald. De bijkomende werkzaamheden voor de inkoopregio’s wordt
door beide inkoopregio’s als onhaalbaar wordt gezien. Het leidt inkoopregio’s te veel af van hun primaire
taken, namelijk het de inkoop van jeugdhulp. Bovendien bestaat het risico dat jeugdigen die nu al
vastlopen in de hulpverlening dan nog meer tussen wal en schip vallen. Tot slot doet de vrijblijvende
samenwerking in dit scenario geen recht aan de complexe maatschappelijke opgave die in het
jeugdzorglandschap speelt.


Scenar io 4 Jeugdhulpr egio als beleidsmaker
Dit scenario is in meerdere interviews expliciet benoemd. Deze geïnterviewden hebben of hadden de
verwachting dat beleid op Drentse schaal wordt ontwikkeld, in afstemming met gemeenten via het
jeugdoverleg. De inkoopregio’s zouden op basis van het Drentse beleid de jeugdhulp inkopen.

Naast het ontwikkelen van beleid kan de Jeugdhulpregio in dit scenario ook het centrale aanspreekpunt
zijn, zowel binnen als buiten de regio. Ook de vertegenwoordiging van Drenthe in 3Noord, bij de VNG en
het Rijk zijn activiteiten die bij dit scenario kunnen passen.

Een voordeel van dit scenario is dat voor aanbieders meer eenduidigheid op Drentse schaal bestaat.
Een belangrijk nadeel is dat het opknippen van beleid en inkoop tot een onlogische knip leidt en tot een
onnodig complex samenspel tussen toegang, beleid en inkoop. De afstand is te groot tussen waar beleid
wordt gemaakt en waar inwoners jeugdhulp toegewezen krijgen.



   “Ik had een tijdje de illusie dat de toegang lokaal lag,
 inkoop bij de inkoopregio’s en beleid bij de Jeugdhulpregio.”




                                                      78
</pre>

====================================================================== Einde pagina 78 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 79 ======================================================================

<pre>Scenar io 5 Jeugdhulpr egio als inkoopor g anisatie
De ambitie van dit scenario kan de huidige ambitie van de Jeugdhulpregio zijn: Samen zorgdragen voor
een kwalitatief jeugdhulpaanbod tegen betaalbare kosten. Je zou ook kunnen zeggen dat de huidige
ambitie dateert uit de periode dat de Jeugdhulpregio nog één inkoopregio vormde.

De Jeugdhulpregio is in dit scenario verantwoordelijk voor het beleid en de inkoop van de jeugdhulp,
inclusief het contractmanagement, kwaliteitsmanagement en toezicht op rechtmatigheid. Dit is het
scenario zoals het Rijk dat wenst en mogelijk gaat eisen.

In dit scenario kunnen we een minimale en een maximale variant onderscheiden. Bij de minimale variant
wordt alleen jeugdhulp op Drentse schaal ingekocht die het Rijk verplicht stelt om regionaal in te kopen.
Volgens een vertrouwelijk gedeelde lijst van zorgvormen die mogelijk via een Algemene Maatregel van
Bestuur verplicht gesteld gaat worden lijkt het grofweg te gaan om de jeugdhulp die we in Drenthe onder
de interventieniveaus 6, 7 en 8 scharen. De inkoop, en bijbehorende beleidsontwikkeling, van de
interventieniveaus 4 en 5 blijven dan onder verantwoordelijkheid van beide inkoopregio’s.
Bij de maximale variant worden alle individuele voorzieningen in de jeugdhulp (interventieniveaus 4 t/m
8) op Drentse schaal ingekocht.

Gelet op de omvang van de taken en de hoeveelheid geld die er omgaat in zowel de minimale als de
maximale variant van dit scenario, is een eigen entiteit wenselijk. Het Rijk vraagt hier ook om.

Een voordeel van de minimale variant van dit scenario is dat aanbieders minder inkooptrajecten hoeven
te doorlopen en de administratieve last waarschijnlijk minder wordt.
Een belangrijk nadeel is dat er geen gedeelde intrinsieke motivatie is bij gemeenten om op Drentse
schaal jeugdhulp in te kopen. Dit scenario is voor de Noordmidden-Drentse gemeenten onbespreekbaar.

Scenar io 6 Jeugdhulpr egio als org anisatienetwer k
De ambitie in dit scenario zou kunnen zijn: Samen zorgdragen voor een sluitend en toekomstbestendig
zorglandschap voor de Drentse jeugd.

Iedere partij heeft zijn/haar eigen verantwoordelijkheid in het sluitend en toekomstbestendig maken van
het jeugdzorglandschap. Een belangrijk verschil met andere scenario’s is dat beide inkoopregio’s als
zelfstandige entiteiten onderdeel van de Jeugdhulpregio vormen. Inkoopregio’s ontwikkelen zelfstandig
beleid en kopen zelf jeugdhulp in. Alle (boven)regionale inkoop valt in dit scenario ook onder de
verantwoordelijkheid van de beide inkoopregio’s die daarover onderling afspraken maken. Ook
gemeenten zijn zelfstandige entiteiten als onderdeel van de Jeugdhulpregio. Met hun eigen
verantwoordelijkheden, waaronder preventieve activiteiten waarin het gewone leven versterkt wordt.
Aanbieders voeren de jeugdhulp uit.

Het verbinden van de verschillende partners in de keten van jeugdhulp wordt in dit scenario expliciet
belegd bij een regionaal bureau dat ook zelfstandig onderdeel vormt van de Jeugdhulpregio, met een
eigen rol in het netwerk. Behalve dat dit bureau de verantwoordelijkheid krijgt om binnen de keten te
verbinden, fungeert het regionale bureau ook als centraal Drents aanspreekpunt voor zowel binnen als
buiten de regio. Dit regionale bureau participeert actief in landelijke en bovenregionale netwerken om
het Drentse geluid te laten horen en informatie naar de regio te brengen. Ook draagt dit regionale
bureau zorg voor het naar de regio brengen van beschikbare landelijke en bovenregionale middelen.



                                                   79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 79 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 80 ======================================================================

<pre>Een voordeel van dit scenario is dat recht wordt gedaan aan de complexe opgave van de transformatie
van de jeugdhulp, die niet door één of enkele partijen is te realiseren. Een nadeel zou kunnen zijn dat het
behouden van autonomie als belangrijker wordt ervaren dan samenwerken om samen de
maatschappelijke aan te pakken.


Adviesscenario
In deze paragraaf komen we tot het advies om de Jeugdhulpregio als organisatienetwerk in te richten.
We geven een richting mee voor de fundamentele keuzes die als consequenties gezien kunnen worden
van dit adviesscenario. En we concluderen dat er, op basis van alle informatie uit dit analyserapport, geen
alternatief scenario is.


Jeugdhulpr egio als or ganisatienetwer k
Vele partijen hebben een rol en verantwoordelijkheid om jeugdigen tijdig en passende jeugdzorg te
bieden. Ieder bepaalt (deels) zijn eigen koers en tegelijkertijd is er een onderlinge afhankelijkheid van
elkaar. Bovendien is de opgave voortdurend in beweging en daarmee deels onvoorspelbaar. Kortom, de
complexiteit van de maatschappelijke opgave is groot. Dat zal voorlopig zo blijven. Daar heeft eenieder
zich toe te verhouden. Met een Jeugdhulpregio als organisatienetwerk kan Drenthe zich zo goed mogelijk
organiseren om wendbaar te zijn en mee te bewegen in wat nodig is. Naast het gezamenlijk te kiezen
scenario is het van belang dat er ook over de fundamentele keuzes wordt besloten (zie volgende pagina).

De ambitie in dit scenario zou kunnen luiden: Samen zorgdragen voor een sluitend en toekomstbestendig
zorglandschap voor de Drentse jeugd.

Het zorgdragen voor een sluitend en toekomstbestendig zorglandschap vraagt op vele manieren om
verandering. Een organisatienetwerk doet daarom recht aan de complexe opgave van deze
transformatie. Transformatie vindt niet alleen plaats via inkoop. Transformatie vindt ook niet alleen
plaats door lokale, preventieve activiteiten te versterken. Transformatie vindt ook niet automatisch
plaats als er een Drentse regiovisie is. Het is én én én. Dwars door de keten van jeugdhulp heen moeten
veranderingen plaatsvinden om de veelzijdige opgave van transformatie het hoofd te kunnen bieden en
vanuit het hart te kunnen handelen, met aandacht voor zowel inhoud als financiën.

Het regionale bureau, krijgt hier de werktitel Drentse Netwerkcoördinatie Jeugdzorg mee, en vormt net
als alle andere partijen onderdeel van de Jeugdhulpregio en heeft daarbinnen een eigen rol en
verantwoordelijkheid. De Drentse Netwerkcoördinatie Jeugdzorg orkestreert, organiseert en leidt het
netwerk. Wanneer het nodig is, kan worden geïntervenieerd waar verbindingen tekortschieten in de
samenwerking tussen Drentse gemeenten onderling of tussen gemeenten en aanbieders. Het doel
daarvan is om alert te zijn in wat nodig is en daarmee als regio wendbaar te zijn. Daarnaast heeft zij de
taak om actief te participeren in de landelijke ontwikkelingen, het Drentse geluid daar te laten horen en
de consequenties te vertalen naar de Drentse context.

Feitelijk betekent dit scenario dat de huidige vorm van de Jeugdhulpregio wordt opgeheven en daar een
nieuwe vorm voor in de plaats komt. Dat betekent ook dat voor alle huidige taken van de huidige
Jeugdhulpregio, inclusief het programma Envedder, moet worden heroverwogen waar dit in de keten het
beste tot zijn recht komt.




                                                    80
</pre>

====================================================================== Einde pagina 80 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 81 ======================================================================

<pre>Met dit scenario wordt recht gedaan aan de wens:
• dat Drenthe één Jeugdhulpregio vormt, waardoor er een Drents geluid kan klinken en er voor het Rijk
   een Drents aanspreekpunt is;
• om beide inkoopregio’s te behouden, waarmee beter wordt aangesloten bij de lokale toegangen;
   met het verschil dat beide inkoopregio’s explicieter dan voorheen onderdeel gaan vormen van de
   Jeugdhulpregio;
• dat beide inkoopregio’s zich op hun primaire taak kunnen blijven richten, namelijk de inkoop van
   jeugdhulp;
• dat er voor aanbieders duidelijkheid komt over wie waar van is en met wie waarover welk gesprek
   gevoerd moet worden.

Pas nadat er een breed gedragen keuze is over een gedeelde ambitie en over de consequenties daarvan
kan inrichting van het netwerk plaatsvinden en kan gesproken worden over de governance ervan. De
inrichting van het organisatienetwerk zal in lijn met het doel van een organisatienetwerk moeten
plaatsvinden.


Fundamentele k euzes b ehor end e bij h et adviessc enar io
We komen hier terug op de fundamentele keuzes die onherroepelijk aan bod komen bij het kiezen voor
een scenario. Zie het als consequenties van een keuze.

De eerste twee fundamentele keuzes zijn in de uitwerking samengevoegd. Het bepalen wat op welke
schaal plaatsvindt, bepaalt namelijk automatisch waarop je autonomie behoudt en waarop je
samenwerkt. Autonomie behoud je op dat wat lokaal wordt georganiseerd. Samenwerken in een
inkoopregio en op Drentse schaal heeft de consequentie dat je op die onderdelen een stukje autonomie
inlevert.

Hieronder volgt de uitwerking die is gebaseerd op het meest voor de hand liggende gezien de analyse en
passend bij het adviesscenario. Het uitgangspunt is dat beleid, transformatie en monitoring op dezelfde
schaal plaatsvindt als waaróp beleid ontwikkeld moet worden, wát getransformeerd moet worden en wát
gemonitord moet worden.

Lokale autonomie
• Alle preventieve, sport-, cultuur- welzijns- en gezondheidsactiviteiten voor jeugdigen.
• De toegang tot jeugdzorg.
• Beleid op preventieve activiteiten en op de toegang tot jeugdzorg.
• Transformatie van preventieve activiteiten en transformatie van de toegang tot jeugdzorg.
• Monitoring van preventieve activiteiten en van de toegang tot jeugdzorg.

Samenwerken in de inkoopregio
• Inkoop van alle jeugdzorg.
• Beleid op inkoop van jeugdzorg.
• Transformatie van jeugdzorg,
• Monitoring van jeugdzorg.
Samenwerken tussen beide inkoopregio’s




                                                  81
</pre>

====================================================================== Einde pagina 81 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 82 ======================================================================

<pre>Om aan toekomstige eisen van het Rijk te voldoen zijn er congruentieafspraken nodig voor de “inkoop en
organisatie van bepaalde vormen van (specialistische) jeugdhulp (waaronder de specialistische jeugd-
ggz), specialistische jeugdhulp in het strafrechtelijk kader, kinderbeschermingsmaatregelen en
jeugdreclassering”. Voor jeugdzorg die op Drentse of Noord-Nederlandse schaal wordt ingekocht en
voor jeugdzorg waarvan het Rijk gaat eisen dat er minimaal congruentieafspraken worden gemaakt,
maken beide inkoopregio’s zelfstandig onderling afspraken over hoe zij dat doen.

Samenwerken in de Jeugdhulpregio Drenthe
• Actief participeren in landelijke ontwikkelingen, waaronder het Drentse geluid laten horen en de
   consequenties naar de Drentse context vertalen.
• Actief participeren in 3Noord verband, daar waar het geen inkoop betreft. Bijvoorbeeld de huidige
   ontwikkelingen om tot een nieuwe governance in 3Noord te komen en uitwisseling over de landelijke
   ontwikkelingen.
• Doorbraken realiseren voor jeugdigen die vastlopen in de hulpverlening, door onder andere de
   Drentse Experttafel. Dit betekent dat dit consequenties kan hebben voor de twaalf toegangen,
   bijvoorbeeld voor methodes die gebruikt worden.
• Transformatie, beleid en monitoring ten behoeve van bovenstaande.

Tot slot moet er een keuze gemaakt worden wie de Jeugdhulpregio vormt. Het advies is de
Jeugdhulpregio te laten bestaan uit een samenwerking tussen de twaalf Drentse gemeenten, waaronder
ook beide inkoopregio’s. Daarmee worden zowel de lokale belangen van twaalf gemeenten als de
verenigde belangen in de beide inkoopregio’s behartigd. Dit netwerk wordt georkestreerd door de
Drentse Netwerkcoördinatie Jeugdzorg. Wat dit betekent voor de inrichting van de governance en
eventuele juridische entiteit van de Jeugdhulpregio is nog niet duidelijk, daar is juridisch advies voor
nodig.

Hiermee vormen aanbieders geen partner in de Jeugdhulpregio. Aanbieders vormen wel een belangrijke
samenwerkingspartner in de keten van jeugdzorg. In een nadere uitwerking van het scenario is daarom
expliciete aandacht nodig voor de wijze waarop gemeenten en aanbieders samenwerken. De huidige
dialoogtafel kan het startpunt vormen om hierover uit te wisselen en tot afspraken te komen met
aanbieders. Datzelfde geldt voor partners buiten het jeugdzorgdomein, zoals het onderwijs. Hier zal in
een nadere uitwerking van het scenario apart aandacht voor moeten zijn.


E r is geen alter natief scenar io
Andere scenario’s lijken om verschillende redenen af te vallen.

Opheffen of omvormen tot leernetwerk of ecosysteem leidt tot te grote taakverzwaring inkoopregio’s
Het opheffen van een Drentse Jeugdhulpregio (scenario 1) of het beperken van de rol tot een
leernetwerk (scenario 2) of een ecosysteem (3) betekent dat er elders in de keten taakverzwaring komt.
De huidige taken van de Jeugdhulpregio, zoals het actief participeren in landelijke ontwikkelingen,
samenwerking in 3Noord, het transformatieprogramma Envedder en alle inkoop van jeugdhulp op
Drentse schaal zouden dan bij beide inkoopregio’s komen te liggen. Beide inkoopregio’s geven aan het
onhaalbaar te vinden om deze taken erbij te krijgen.




                                                    82
</pre>

====================================================================== Einde pagina 82 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 83 ======================================================================

<pre>Jeugdhulpregio als beleidsmaker blijkt in de praktijk onuitvoerbaar
De oorspronkelijke gedachte die met name in Zuid-Drenthe de boventoon voert waarbij de
Jeugdhulpregio beleid maakt (scenario 4), blijkt in de praktijk onuitvoerbaar. Belangrijkste reden
daarvoor is dat er resultaten worden ingekocht, geen platte producten. En dus maakt transformatie
integraal onderdeel van de inkoop. Inkoop en inkoopbeleid horen bij elkaar.

In het geval het Rijk inkoopsamenwerking op Drentse schaal oplegt
Het ligt niet voor de hand om te kiezen voor de Jeugdhulpregio als inkooporganisatie (scenario 5), omdat
dit voor de Noordmidden-Drentse gemeenten onbespreekbaar is. Tegelijkertijd is het naïef om niet
voorbereid te zijn op de situatie dat het Rijk inkoop op Drentse schaal verplicht. In dat geval is het goed te
realiseren dat het primair gaat om goede zorg voor jeugdigen en daar hebben gemeenten een eigen
verantwoordelijkheid in. Het advies is daarom vooral actief in de regio met elkaar aan de slag te gaan om
knelpunten op te lossen. Mocht het zo ver komen dat er een verplichting wordt opgelegd en er voor de
toezichthouder redenen zijn om onderzoek te doen, dan is er nog steeds ruimte om in gesprek te gaan.
Overigens is er in dit geval meer dan ooit een Drents geluid nodig. Je moet als regio een goed verhaal
hebben en de keten goed georganiseerd hebben om handhaving te voorkomen. Hoe meer de regio zelf
het heft in handen neemt en zorgdraagt voor tijdige en passende zorg voor jeugdigen, hoe meer het Rijk
als samenwerkingspartner gezien kan worden en hoe minder het nodig is om het Rijk als tegenstander te
benaderen.


Ambtelijke acties op de korte termijn
In deze paragraaf stellen we een aantal ambtelijke structuuraanpassingen voor en een aantal afspraken
over inzet en werkzaamheden voor de korte termijn. Daarmee wordt voor de komende periode richting
gegeven voor iedereen die werkzaam is in en voor de huidige Jeugdhulpregio en tegelijkertijd wordt er
ruimte gecreëerd om zorgvuldig en gedegen het bestuurlijke traject te doorlopen om een scenario te
kiezen voor de toekomst. Het advies is om over deze ambtelijke acties op de korte termijn ambtelijk te
besluiten en zo snel mogelijk in te zetten.


Ambtelijke str uctuur aanpassing en
Het is hoognodig om meer verbinding te leggen tussen de verschillende bestaande gremia. Daarvoor
adviseren we een viertal structuuraanpassingen door te voeren.

Het huidige jeugdoverleg wordt gesplitst in:
• Een beleidsoverleg jeugd, waar van iedere gemeente en van beide inkoopregio’s een vaste
    beleidsadviseur en het voltallige programmateam Envedder aan deelnemen. Het beleidsoverleg
    jeugd is onder andere verantwoordelijk voor de voorbereiding van het ABO dat ongeveer vier keer
    per jaar bijeen komt.
• Een uitvoerend jeugdoverleg, waar van iedere gemeente de coördinator toegang, eventueel de
    gedragswetenschappers toegang en de volgende projectleiders van Envedder aan deelnemen:
    Kleinschalige woonvoorzieningen (incl. Mocking Bird), Zorgmakelaars, Drentse Experttafel en Regie
    op 3. Een belangrijk doel van het uitvoerend jeugdoverleg is om knelpunten en best practices uit te
    wisselen en afspraken te maken over jeugdigen die vastlopen in de hulpverlening.

Het huidige incidentele overleg tussen twee gemeentesecretarissen, de concernmanager van de
coördinerende gemeente, de regio-/programmamanager en onderzoeker/adviseur wordt omgezet naar




                                                      83
</pre>

====================================================================== Einde pagina 83 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 84 ======================================================================

<pre>een (tijdelijk) strategisch overleg tussen twee of drie vooruitgeschoven gemeentesecretarissen die
namens de Drentse kring van gemeentesecretarissen overleg voeren met de regio-/programmamanager
en onderzoeker/ adviseur. Het doel van dit overleg is om tot besluitvorming over de scenariokeuze te
komen en over de inrichting van het gekozen scenario op het hoogste ambtelijke niveau samen te
werken. Daarmee ontstaat een gremium waarin ambtelijk mandaat beter geborgd is en, als dat nodig is,
geëscaleerd kan worden.

Bij alle inkoopactiviteiten op Drentse en Noord-Nederlandse schaal (waar onder Jeugdhulp Plus,
Spoed4Jeugd en Stichting Pleegwijzer) wordt in afstemming tussen de regiomanager van de
Jeugdhulpregio, de voorzitter van het prestatiemanagementteam van de inkoopregio Zuid-Drenthe en de
programmamanager van de inkoopregio Noordmidden-Drenthe afgesproken wie welk dossier oppakt.
Uitgangspunt blijft om deze inkoop op Drentse schaal invulling te geven. Nieuw is dat de uitvoering zo
veel als mogelijk door de inkoopregio’s wordt gedaan. Zij hebben hiervoor de expertise en capaciteit
beschikbaar. Daarbij is het van belang dat het mandaat goed wordt geregeld.

Tot slot is het wenselijk dat de inkoopregio Zuid-Drenthe een vaste beleidsadviseur aanstelt. Daarmee
wordt inkoopbeleid gekoppeld aan de inkoop van jeugdzorg en kunnen op Drentse schaal beter
congruentieafspraken gemaakt worden over de inkoop van jeugdzorg. Hoewel het vanuit Drentse optiek
wenselijk is om dit zo snel mogelijk te realiseren, is enige bescheidenheid vanuit de Jeugdhulpregio hier
op z’n plek. Het is immers aan de inkoopregio Zuid-Drenthe om hier een keuze in te maken.


Afspr aken over i nzet e n w er kzaamhed en
Naast een aantal structuuraanpassingen is het noodzakelijk om voor de korte termijn ook richting te
geven aan de inzet en werkzaamheden in de Jeugdhulpregio. Aangezien het ambtelijk mandaat
onvoldoende geborgd is, kan de regio-/programmamanager in de huidige samenwerking onvoldoende
sturen. Daarom is het ophalen van het mandaat met dit advies nodig. Het advies gaat over de inzet van
de regiomanager, de benodigde inzet voor de werkzaamheden die in de Jeugdhulpregio uitgevoerd moet
worden, de koers van Envedder voor de komende anderhalf jaar en om meer met opdrachtverlening te
gaan werken.

Op de eerste plaats is het advies is dat de regiomanager zich primair richt op:
• Verbinden, verbinden en verbinden tussen alle gremia die zich met jeugdzorg bezighouden.
• Actief participeren in de landelijke hervorming jeugdzorg, waaronder deelname aan de Jeugdoverleg
    42 (J42), de landelijke Meedenkgroep en het voorbereiden van bestuurders op hun deelname aan
    het Bestuurlijk Jeugdoverleg 42 (BJ42) en de VNG-commissie Onderwijs, Zorg en Jeugd. Onderdeel
    hiervan vormt ook om het Drentse geluid landelijk te laten horen en om landelijke ontwikkelingen te
    vertalen naar de Drentse context en de consequenties daarvan in Drenthe bespreekbaar te maken.
• Actief participeren in het 3Noord samenwerkingsverband, met name daar waar het gaat over de
    ontwikkeling van een governance voor 3Noord en over uitwisseling van de landelijke ontwikkelingen,
    inclusief het Drentse geluid op Noord-Nederlandse schaal kenbaar te maken en de Noord-
    Nederlandse ontwikkelingen te vertalen naar de Drentse context en de consequenties daarvan in
    Drenthe bespreekbaar te maken.

Op de tweede plaats adviseren we om meer ambtelijke inzet beschikbaar te maken om alle huidige
werkzaamheden die prioriteit hebben uit te kunnen voeren. Op de volgende pagina is een overzicht
gegeven van dossiers waarvoor het komende jaar tot anderhalf jaar in ieder geval ambtelijke inzet nodig




                                                    84
</pre>

====================================================================== Einde pagina 84 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 85 ======================================================================

<pre>is. De huidige afspraak is dat gemeenten naar rato mankracht leveren. Het advies is deze afspraak los te
laten en de verdeling naar rato in kosten te verdelen. Vervolgens wordt met de beschikbaar gekomen
middelen onderstaande capaciteit ingehuurd. Dat kan zowel inzet van een ambtenaar uit één van de
twaalf gemeenten zijn (waarvoor de betreffende gemeente financieel gecompenseerd kan worden) als
inzet die extern ingehuurd wordt.

 Taak                                                 Benodigde inzet
 Hervorming jeugdbeschermingsketen, inclusief:        Het is op dit moment nog onduidelijk hoeveel
 • Coördinatie op doorbraakaanpak –                   inzet nodig is en in welke mate daarvoor extra
     voortkomend uit inspectierapport                 financiële middelen beschikbaar zijn. Hiervoor is
 • Zicht krijgen op en afstemmen met Geweld           eerst nadere afstemming met de gemeente
     hoort nergens thuis                              Emmen nodig.

                                                      Gemeente Emmen heeft zogenaamde
                                                      Parlementaire Ondervragingscommissie
                                                      Kinderopvangtoeslag (POK)-middelen ontvangen.
                                                      Doel daarvan is om langs acht actielijnen de
                                                      dienstverlening vanuit de overheid aan mensen in
                                                      kwetsbare posities te verbeteren. Eén van die acht
                                                      actielijnen is het Toekomstscenario Kind- en
                                                      Gezinsbescherming.

 Doorontwikkeling Drentse Experttafel voor            16 uur per week voor 6 maanden
 jeugdigen die vastlopen in de hulpverlening,         daarna structureel 4 uur
 inclusief verbinding met Jeugd Expertisenetwerk      Gefinancierd uit JENN-middelen
 Noord-Nederland.                                     Nog niet ingevuld

 Coördinatie van inkoop van Jeugdhulp Plus in         12 uur per week voor negen maanden
 samenwerking met inkoopregio’s en 3Noord             daarna structureel 4-6 uur
                                                      Opnieuw invullen

 Contractmanagement Spoed4Jeugd, waaronder            4 uur per maand structureel
 naleving van inhoudelijk afspraken                   Nog niet ingevuld

 Drentse Verwijsindex, opheffen werkgroep,            4 uur per maand structureel
 aanstellen één persoon die linking pin is tussen     Nog niet ingevuld
 uitvoerder CMO STAMM en 12 gemeenten

 Stichting Pleegwijzer, subsidiebeoordeling en -      2 uur per maand structureel
 vaststelling                                         Al ingevuld

 Afweging of Kind En (Echt)Scheiding voortgezet       Pas in 2023 nodig
 moet worden

 Totaal                                               Minstens 30 uur per week




                                                    85
</pre>

====================================================================== Einde pagina 85 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 86 ======================================================================

<pre>Voor Envedder is het advies om in te zetten op afronding van de projecten in de komende anderhalf jaar,
tot uiterlijk eind 2023. Afronding kan betekenen dat het project stopt of dat het structureel geborgd
wordt. Per project geven we een richtinggevend kader mee:
• Dialoogtafel: voortzetten en doorontwikkelen van waarover en de wijze waarop gemeenten en
     aanbieders met elkaar op Drentse schaal in gesprek blijven.
• Drentse Jeugdacademie: tot medio 2023 kenniscafé’s organiseren en door middel van een reflectie
     de generieke succesfactoren te bundelen.
• Zorgmakelaars: evaluatie op welke onderdelen geborgd moeten worden bij de twaalf Toegangen,
     wat geborgd kan worden bij het Drentse Experttafel en welke onderdelen op een andere wijze
     afgerond of geborgd kunnen worden.
• Kleinschalige woonvoorzieningen: keuze maken om al of niet in te kopen, afhankelijk van de keuze
     daarna afronden of overdragen aan inkoopregio’s.
• Reizend specialistisch team: ontwikkeling heeft plaatsgevonden, aanbieders zijn hiervoor
     gecontracteerd, samen met de afronding van kleinschalige woonvoorzieningen overdragen aan
     inkoopregio's.
• Mockingbird: keuze maken of pilot wordt uitgevoerd, bij doorgang daarna evalueren en afhankelijk
     van de uitkomst afronden of overdragen naar inkoopregio’s.
• Regie op 3: in 2022 zorgdragen voor het borgen van de methodiek regie op 3 in de Jeugdhulpregio.
• FACT 2.0: dit dossier wordt inhoudelijk opgepakt binnen de VDG-commissie Gezondheid & Welzijn en
     gefinancierd uit middelen voor Envedder.

Tot slot zal de regiomanager Jeugdhulpregio en programmamanager Envedder voor alle uit te zetten
ambtelijke werkzaamheden opdrachten uitschrijven. Daarmee worden afspraken gemaakt over wat er
verwacht wordt van welke inzet en worden meer zakelijke afspraken gemaakt over wie waar van is en
wie waarop kan worden aangesproken.




                                                  86
</pre>

====================================================================== Einde pagina 86 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 87 ======================================================================

<pre>Bijlage Geïnterviewden
Er hebben in totaal 19 interviews plaatsgevonden, waarin 38 personen zijn geïnterviewd.

 Naam                         Functie                               Organisatie
 Joop Brink                   Wethouder jeugd                       Gemeente Coevorden
 Erjen Derks                  Wethouder jeugd                       Gemeente Midden-Drenthe
                              Bestuurlijk opdrachtgever Drentse
                              jeugdacademie
 Werner ten Kate              Wethouder jeugd                       Gemeente Hoogeveen
 Robert Kleine                Wethouder jeugd                       Gemeente Emmen
                              Voorzitter ABO Jeugd
                              Bestuurlijk regionaal aanspreekpunt
 Harmke Vlieg                 Wethouder jeugd                       Gemeente Assen
 Theo Dijkstra                Gemeentesecretaris                    Gemeente Assen
                              Opdrachtgever analyse
 Beatrijs de Vries            Gemeentesecretaris                    Gemeente Coevorden
                              Ambtelijk opdrachtgever Envedder
 Marthijn van de Wetering     Concernmanager                        Gemeente Hoogeveen
                              Ambtelijk opdrachtgever
                              regiomanager
 José Kampman                 Regiosecretaris                       Gemeente Hoogeveen
                              Programmasecretaris Envedder
 Greetje Kolk                 Procesbegeleider Bestuurlijk          Lid programmateam Envedder
                              Transformatie Akkoord
 Linda Imming                 Voorzitter Drentse Experttafel        Lid programmateam Envedder
                              Procesregisseur Regie op 3
                              Beleidsadviseur jeugdhulp
 Gea Jalving                  Projectleider Zorgmakelaar            Lid programmateam Envedder
 Huub Pijs                    Projectleider Drentse                 Lid programmateam Envedder
                              Jeugdacademie
 Lusette Brouwer              Projectleider Kleinschalige           Lid programmateam Envedder
                              woonvoorzieningen
 Yvette Meinema               Communicatieadviseur                  Lid programmateam Envedder
 Ben Kuiper                   Medewerker beleidsuitvoering II       Gemeente Hoogeveen
                              (financieel-adm.)
 Anneke Riedstra              Financieel adviseur                   Gemeente Hoogeveen
 Monique Vonk                 Voormalig regiomanager JHRD           Gemeente Hoogeveen
                              Voormalig programmamanager
                              Envedder
 Sara Boxem                   Programmamanager                      Inkoopregio Noordmidden-
                                                                    Drenthe
 Iris van der Veen            Voorzitter prestatiemanagement        Inkoopregio Zuid-Drenthe
                              team




                                                  87
</pre>

====================================================================== Einde pagina 87 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 88 ======================================================================

<pre> Ronald Duiven                Coördinator CJG                       Gemeente Midden-Drenthe
 Ria Hogervorst               Afdelingshoofd jeugd                  Gemeente Hoogeveen
 Christien Langeler           Procesmanager CJG                     Gemeente Noordenveld
 Karin Zinger                 Beleidsadviseur jeugd                 Gemeente Meppel
                              Coördinator jeugd
 Bennie Deems                 Beleidsadviseur sociaal domein        Gemeente Emmen
 Auke de Jong                 Beleidsadviseur sociaal domein        Gemeente Meppel
 Peter Oldejans               Beleidsadviseur jeugd                 Gemeente Assen
 Mariëlle van der Veen        Beleidsadviseur jeugd                 Inkoopregio Noordmidden-
                                                                    Drenthe
 Eveline Kampman              Regioadviseur Noord-Nederland         Ketenbureau i-Sociaal Domein

Tijdens de analyse zijn de interviews uitgebreid waardoor ook onderstaande personen zijn geïnterviewd:

 Naam                         Functie                               Organisatie
 Bort Hartog                  Regiodirecteur                        Accare
 Alinda Kloosterman           Directeur Kind, Jeugd en Gezin        Cosis
 Nathalie Kramers             Bestuurder                            Jeugdbescherming Noord
 Ina Kuipers                  Directeur                             Ambiq
 Erik Mulder                  Directeur zorg                        GGZ Drenthe
 Jeroen Regtuijt              Directeur-bestuurder                  Yorneo
 Miranda Brinkmann            Bestuurssecretaris                    Regionale Inkoopsamenwerking
                                                                    Groninger Gemeenten
 Marijke Schilperoord         Projectleider en coördinator          Sociaal Domein Fryslân
                              jeugdzorg
 Ton de Klerk                 Beleidsadviseur                       Vereniging Nederlandse
                                                                    Gemeenten




                                                  88
</pre>

====================================================================== Einde pagina 88 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 89 ======================================================================

<pre>Verklarende woordenlijst
Afkorting /   Verklaring
woord
3Noord        Samenwerking van de drie Noordelijke jeugdhulpregio's Groningen, Friesland en
              Drenthe.
Aanbieder     Een zorginstelling of beroepsbeoefenaar die jeugdhulp of jeugdzorg verleent aan
              jeugdigen. Daar waar in het rapport gesproken wordt over aanbieders worden ook
              de gecertificeerde instellingen (GI's) bedoeld.
ABO           Algemeen Bestuurlijk Overleg van de Jeugdhulpregio Drenthe en van Envedder.
AEF           Andersson Elffers Felix, een adviesbureau voor het publieke domein.
Ambtskring    De twaalf Drentse gemeentesecretarissen - directeuren.
AMvB          Een algemene maatregel van bestuur (AMvB) is een besluit van de regering waarin
              regels uit een wet verder worden uitgewerkt.
BJ42          Bestuurlijk netwerk van vertegenwoordigers uit de 42 jeugdregio's.
BTA           Bestuurlijk Transformatie Akkoord.
CBS           Centraal Bureau voor de Statistiek.
DExT          Drentse Experttafel.
Driemilieu-   Intramurale instelling waar sprake is van integrale afstemming en behandeling op
voorziening   verblijf, scholing/werken en vrijetijdsbesteding. Waarbij de jeugdigen vanwege hun
              problematiek een samenhangende behandeling krijgen in deze drie behandelmilieus.
DVI           Drentse Verwijsindex is een digitaal systeem waarin professionals kunnen aangeven,
              dat zij betrokken zijn bij een jeugdige. Op deze manier kunnen professionals met
              elkaar afstemmen om de jeugdige en het gezin zo goed mogelijk te ondersteunen.
G40           Het G40-stedennetwerk is het netwerk van 40 (middel)grote steden in ons land. De
              gemeenten Emmen en Assen maken onderdeel uit van dit netwerk.
GI            Een gecertificeerde instelling houdt zich bezig met jeugdbescherming en
              jeugdreclassering en wordt van overheidswege gecertificeerd om maatregelen in het
              kader van jeugdbescherming en jeugdreclassering te mogen uitvoeren.
GGZ           Geestelijke gezondheidszorg is een toegepaste wetenschap die zich met de
              psychische gezondheid van mensen bezighoudt.
              Wordt gesproken over j-ggz dan wordt daarmee gedoeld op de ggz die zich specifiek
              richt op jeugdigen.
IGJ           De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd houdt toezicht op de kwaliteit en veiligheid
              van de zorg en jeugdhulp in Nederland.
              De Inspectie Justitie en Veiligheid houdt toezicht op uitvoeringsorganisaties op de
IJV           terreinen Jeugd, Asiel en Migratie, Nationale veiligheid, Politie en Sanctietoepassing.
Inkoopregio   In Drenthe kennen we 2 inkoopregio's;
              o Zuid-Drenthe waarin de gemeenten Borger-Odoorn, Coevorden, De Wolden,
                   Emmen, Hoogeveen, Meppel en Westerveld met het Prestatiemanagementteam
                   (PMT) samen zorg dragen voor de inkoop van jeugdhulp.
              o Noordmidden-Drenthe waarin de gemeenten Aa en Hunze, Assen, Midden-
                   Drenthe, Noordenveld met de NMD Samenwerking samen zorg dragen voor
                   inkoop en inkoopbeleid van jeugdhulp.
J42           Ambtelijk netwerk van regiocoördinatoren uit de 42 jeugdhulpregio's.




                                                89
</pre>

====================================================================== Einde pagina 89 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 90 ======================================================================

<pre>JB/JR        Jeugdbescherming en Jeugdreclassering.
Jeugdhulp    Jeugdhulp omvat alle vormen van hulp en ondersteuning (opvoedvragen,
             opvoedhulp, licht verstandelijke beperking, geestelijke gezondheidszorg) variërend
             van licht ambulant (vaak vanuit een wijkteam, waaronder mogelijk ook gewone
             opvoedvragen) tot en met intensieve, zeer gespecialiseerde zorg in een al dan niet
             gesloten setting.
Jeugdzorg    Jeugdzorg is het geheel van jeugdhulp, jeugdbescherming en jeugdreclassering.
Jeugdzorg-   Jeugdzorg-Plus is een vorm van gesloten jeugdhulp die wordt geboden aan kinderen
Plus         en jongeren die niet bereikbaar zijn voor lichtere vormen van hulpverlening.
KEES         Kennisplatform Kind En (Echt)Scheiding
KWV          Kleinschalige Woonvoorziening: een woonvorm voor een kleine groep kinderen en
             jongeren met complexe problemen met een beperkt aantal professionele opvoeders.
             Deze vorm van jeugdhulp biedt kinderen en jongeren een thuis met mogelijkheden
             voor specialistische begeleiding op maat.
LVB          Mensen met een licht verstandelijke beperking (LVB) hebben aanzienlijke
             beperkingen in hun cognitieve ontwikkeling en in hun adaptieve vaardigheden (ook
             wel sociaal aanpassingsvermogen genoemd).
NZa          De Nederlandse Zorgautoriteit is de toezichthouder op de zorg in Nederland. De NZa
             houdt onder andere toezicht op het gedrag van alle zorgaanbieders en
             zorgverzekeraars en kijkt of zij de wet naleven.
NJi          Het Nederlands Jeugdinstituut is een nationaal kenniscentrum dat actuele kennis
             over opvoeden en opgroeien verzamelt, verrijkt, duidt en deelt.
NMD Samen-   Inkoopregio van de vijf gemeenten uit Noordmidden-Drenthe.
werking
PC Noord     De Plaatsingscommissie Noord heeft een rol bij het regelen van een plek op een
             voorziening voor gesloten jeugdzorg. Daarnaast heeft PC Noord ook een adviserende
             rol in de toeleiding naar een gesloten plaatsing.
PMT          Het prestatiemanagementteam van de zeven samenwerkende gemeenten uit Zuid-
             Drenthe.
SPUK         Specifieke Uitkering voor gemeenten.
VDG          De Vereniging Drentse Gemeenten, is de provinciale afdeling van de Vereniging
             Nederlandse gemeenten.
VNG          De Vereniging van Nederlandse Gemeenten verbindt alle gemeenten in Nederland en
             de overzeese gebieden. De bestuurlijke organisatie van de VNG bestaat sinds 1
             september 2018 uit een bestuur, negen adviescommissies en twee colleges. Deze
             indeling blijft gehandhaafd voor de periode 2022-2026.
VNG-         De VNG-commissie Onderwijs, Zorg en Jeugd (OZJ) is één van de negen
Commissie    adviescommissies van de VNG.
OZJ
VWS          Het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport is een Nederlands ministerie.
             Dit ministerie draagt in de eerste plaats de zorg voor de volksgezondheid.
             Staatssecretaris Maarten van Ooijen is de verantwoordelijk bewindspersoon voor het
             jeugddossier.




                                             90
</pre>

====================================================================== Einde pagina 90 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 91 ======================================================================

<pre>Bronnen
Andersson Elffers Felix (2020) Stelsel in groei, een onderzoek naar financiële tekorten in de jeugdzorg
CBS (2021) Daling aantal jongeren met jeugdzorg in 2020
Cliënten, professionals, jeugdhulpaanbieders (2022) Onze jeugd verdient beter, agenda als nieuwe start
voor de transformatie van de jeugdhulp

Commissie van Wijzen (2021) Jeugdzorg: een onderwerp van aanhoudende zorg
Envedder (2022) Regie-op-drie, voortgang en vooruitzien 2022 – envedder…
Elzinga, D.J. (2021) Naar nieuwe vormen van decentraal bestuur, bouwstenen voor verbeterde
interbestuurlijke betrekkingen en voor een effectief beleidskader decentraal bestuur
Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (2021) Jeugdbeschermingsregio Groningen (Groningen en Drenthe),
regiorapport vervolgtoezicht kwetsbare kinderen onvoldoende beschermd
Jeugdhulpregio Drenthe (2013) Regionaal transitiearrangement voor de transformatie jeugdzorg in de
regio Drenthe
Jeugdhulpregio Drenthe (2015) Presentatie aan het ABO op 1 april 2015
Jeugdhulpregio Drenthe (2015) Verslag Bestuurlijk Platform Jeugdhulp Drenthe van 4 november 2015
Jeugdhulpregio Drenthe (2017) Verslag ABO Jeugd van 20 december 2017
Jeugdhulpregio Drenthe (2018) ABO-voorstel over toekomst Jeugdhulpregio Jeugd van maart 2018
Jeugdhulpregio Drenthe (2018) Bestuurlijk Transformatie Akkoord Jeugd Drenthe 2019-2022
Jeugdhulpregio Drenthe (2018) Memo toekomst Jeugdhulpregio Drenthe
Jeugdhulpregio Drenthe (2018) Overdrachtsdocument Statement Jeugd Drenthe
Jeugdhulpregio Drenthe (2018) Plan van aanpak Jeugdhulpregio Drenthe 2019 en verder
Jeugdhulpregio Drenthe (2018) Samenwerkingsovereenkomst Jeugdhulpregio Drenthe
Jeugdhulpregio Drenthe (2018) Toekomstscenario’s Jeugdhulp Regio Drenthe
Jeugdhulpregio Drenthe (2018) Transformatiemonitor 2017
Jeugdhulpregio Drenthe (2018) Transformatieplan Zorg voor de Jeugd, Jeugdhulpregio Drenthe 2018-
2020
Jeugdhulpregio Drenthe (2021) Annotatie Inspectie Gezondheid en Jeugd van 4 oktober 2021
Jeugdhulpregio Drenthe (2021) Procesplan toereikend jeugdhulpaanbod
Jeugdhulpregio Drenthe (2021) Regiovisie jeugd Drenthe 2021-2025, Norm voor Opdrachtgeverschap
Hogeschool Leiden (2020) Kleinschalige voorzieningen Jeugdhulpregio Drenthe: een verkenning

Kaats, E. & Opheij, W. (2012) Leren samenwerken tussen organisaties, samen bouwen aan allianties,
netwerken, ketens, partnerships
Kenis, P. (2022) Presentatie: Het wat, waarom, hoe en de organisatie van governance van
samenwerkende organisaties



                                                     91
</pre>

====================================================================== Einde pagina 91 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 92 ======================================================================

<pre>KPMG (2019) Basisfuncties voor lokale teams in kaart
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (2020) Brief aan Tweede Kamer over Aanbieden
onderzoek structureel benodigd budget jeugdzorg
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (2020) Memorie van toelichting bij Wet verbetering
beschikbaarheid zorg voor jeugdigen
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (2022) Brief aan Tweede Kamer over Hervormingen
jeugdzorg
Nederlands Jeugdinstituut (2021) Richting geven aan kleinschalig verblijf
Pracht werkgroep regio Noord (2020) Businessplan Kleinschalig Specialistisch Wonen
Steen, M., De Hoog, J.R., Wendt, A. en Van Twist, M.J.W. (2013) Omgaan met het onbekende, een
reflectie op de voorbereiding op de drie decentralisaties
Stuurgroep Maatregelen financiële beheersbaarheid Jeugdwet (2021) Maatregelen financiële
beheersbaarheid Jeugdwet
Teisman, G. Netwerkorganisaties en organisatienetwerken, effectief door sterke en snelle verbindingen
Helmich, W. (2021) Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming
Vereniging Nederlandse gemeenten (2021) Brief aan leden over Arbitrage jeugd en afspraken Rijk-VNG
ZonMw (2018) Eerste evaluatie Jeugdwet
ZorgpleinNoord (2022) Arbeidsmarktprognoses Zorg en Welzijn Noord-Nederland
Gehrels, A. (2020) Achterzaknotitie lobby Jeugdzorg VDG




                                                    92
</pre>

====================================================================== Einde pagina 92 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 93 ======================================================================

<pre>Colofon
Titel:                  Omarm de complexiteit

Datum:                  Juni 2022

Opdrachtgever:          Jeugdhulpregio Drenthe

Auteurs:                Toke Slaman
                        Anne-Marie Hofstede

Contact:                Toke Slaman
                        mail@tokeslaman.nl

                        Hofstede Advies & Management
                        info@amhofstede.com

Foto cover:             Unsplash.com




Copyr ight © 2022
Hoewel grote zorgvuldigheid is besteed aan het samenstellen van deze uitgave, kan de uitgever geen
aansprakelijkheid aanvaarden bij eventuele onjuistheden. Aan de inhoud van deze publicatie kunnen dus
geen rechten worden ontleend. Alles uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar
gemaakt, mits de bron wordt vermeld.




                                                  93
</pre>

====================================================================== Einde pagina 93 =================================================================

<br><br>