<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>REGIO ZWOLLE
 STAPT DOOR
 MEERJARIGE AGENDA
     2024-2028




       April 2023
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>INHOUDSOPGAVE
Voorwoord .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 3

1. De kracht van Regio Zwolle. .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 5
1.1. Daily urban system. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5
1.2. Unieke kenmerken van de regio . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5
1.3. Complexe opgaven . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6
1.4. Regio is de optelsom van deelgebieden . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6
1.5 Kracht van de samenwerking. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11

2. Uitgangspunten van de samenwerking .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 13
2.1 Leidende principes voor de wijze van samenwerken . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13
2.2 Opgavegericht en programmatisch werken . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14
2.3. Brede welvaart en SDG’s . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14




                                                                                                                                                                                                       MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE
3. Meerjarige agenda 2024 - 2028 .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 16

4. Economie en arbeidsmarkt.  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 20
4.1. Groeien naar een duurzame en wendbare economie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20
4.2. Werken aan een toekomstbestendige en flexibele arbeidsmarkt. . . . . . . . . . . . . . . . . . 25

5. Duurzame groei en leefkwaliteit. .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 29
5.1. Visie op opgavegericht en regionaal samenwerken in de ruimte . . . . . . . . . . . . . . . . . . 29
5.2. Realiseren van klimaatbestendige groeiregio Zwolle met behoud van ruimtelijke
kwaliteit . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31
5.3. Versterken goede bereikbaarheid ‘daily urban system’ (DUS). . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 36
                                                                                                                                                                                                                 2
6. Communicatie en public affairs . .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 40
6.1. Doel communicatie en ‘public affairs’ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 40
6.2. Een goede en vruchtbare samenwerking met het Rijk en Europa . . . . . . . . . . . . . . . . . 40
6.3. Versterken netwerkvorming. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 41
6.4. Van plannen naar uitvoering. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 41

7. Organisatie .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 42
7.1. Netwerksturing . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42
7.2. Regio Zwolle Bureau. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 44

8. Financieel kader .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 45
8.1. Uitgangspunten voor begroting 2024 - 2028 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 45
8.2. Begroting 2024 – 2028 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 46
8.3. Financieel kader 2024-2028 voor gemeenten. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 47
8.4. Bijdragen van partners. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .48
8.5. Transparant monitoren . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 48

9. Wonen en werken in Regio Zwolle .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 49
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>VOORWOORD
Een prachtig stukje Nederland, dat is Regio Zwolle. De delta van Vecht en IJssel, diepe polders
van het Nieuwe Land en hoge droge zandgronden, aantrekkelijke steden en vitale dorpen en
kernen, onderling verbonden. Een vitale regio met hardwerkende mensen en ondernemende
(familie)bedrijven. Hier wisselen dynamiek en rust elkaar af. Ze versterken elkaar. We zijn
bereikbaar en hoeven voor de meeste voorzieningen de regio niet te verlaten. We staan in
verbinding met elkaar én met anderen.

                                                        •   De urgentie van verduurzaming van de
Regio Zwolle bestaat uit 22 gemeenten, 4                    economie groeit
provincies, ondernemers, maatschappelijke               •   Er is een nijpend tekort aan personeel in
organisaties en onderwijsinstellingen.                      verschillende sectoren
Daarbinnen werken we samen aan een brede                •   De druk op de ruimte neemt toe
welvaart voor alle huidige en toekomstige
inwoners en ondernemers. Samenwerken                 Daarbij komt dat er in Regio Zwolle:
maakt sterker. Dat blijkt uit de resultaten die we     • Extra arbeidsplaatsen en tienduizenden
boeken. En dat werkt twee kanten op:                        woningen extra nodig zijn, die ook nog




                                                                                                         MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE
   • Regionaal sterker is (inter)nationaal                  eens goed bereikbaar moeten zijn
       sterker                                         • Gebieden moeten worden gevonden voor
   • Regionaal resultaat is lokaal resultaat                duurzame energieopwekking
                                                       • Beschikbare werklocaties opraken
Nieuwe koers
Sinds het bestaan van Regio Zwolle in 2009 is        Klimaatveranderingen
de samenwerking gegroeid. In eerste instantie        Een vitaal platteland en gezonde toekomst voor
richtten we ons vooral op de economie, maar in       agrariërs zijn cruciaal voor Regio Zwolle. Het
2018 hebben we gekozen voor een nieuwe koers.        gaat daarbij vooral om een goede balans tussen
Want naast economische samenwerking richten          plattelandsgemeenten, kleinere dorpskernen
we ons inmiddels ook op belangrijke thema’s als:     en steden. Door klimaatveranderingen, met
   • Arbeidsmarkt                                    bijvoorbeeld droogte of wateroverlast als
   • Bereikbaarheid                                  gevolgen, lopen we tegen onze grenzen aan.
   • Energie                                                                                                        3
   • Leefomgeving                                    Die klimaatveranderingen zorgen voor
                                                     uitdagingen op het gebied van waterveiligheid
Welvaart en welzijn                                  en hebben invloed op onze beschikbare ruimte.
Regio Zwolle is ambitieus; we willen een vitale      Het goed afwegen en verbinden van al deze,
regio zijn én blijven. Dat betekent: meer welvaart   soms conflicterende belangen, naar een win-
en welzijn voor alle mensen die in onze regio        winsituatie, vraagt om regionale afstemming en
wonen, werken en leven. Daarbij willen we meer       voor sommige onderdelen zelfs bovenregionale
aandacht voor goede sociale voorzieningen            afstemming. Opgavegericht werken vraagt ook
voor inwoners van plattelandsgemeenten en            om coalities die passen bij de opgave zelf. Zoals
kleinere dorps- of stadskernen. Door te zorgen       bij water- en bodemsturing de samenwerking
voor bijvoorbeeld bereikbare gezondheidszorg,        met de waterschappen voor de hand ligt.
betrouwbaar en frequent openbaar vervoer en
goed onderwijs.                                      Verschillen
                                                     In Nederland nemen de verschillen tussen
De eisen van morgen en overmorgen maken dat          regio’s en tussen gemeenten binnen een regio
we hard aan de slag moeten en onze krachten          hard toe. Dit heeft enerzijds te maken met
moeten bundelen. Want maatschappelijke               nationaal beleid. Anderzijds ook met keuzes die
opgaven en crises volgen elkaar razendsnel op.       regio’s daarin zelf maken. Het gaat bijvoorbeeld
De wereld van vandaag ziet er anders uit dan een     om verschillen in:
halfjaar geleden:                                       • Gezondheid
   • De oorlog in Oekraïne raakt onze                   • Opleiding
        economie                                        • Werk en inkomen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>   •   Subjectief welzijn                            Daarbij zetten we vooral in op elf van de
   •   Wonen                                         zeventien SDG’s (de nummers corresponderen
   •   Milieu                                        met de nummers van de SDG’s van de VN):
   •   Veiligheid                                        1) Geen armoede
   •   Sociale relaties                                  4) Toegang tot kwaliteitsonderwijs
                                                         7) Betaalbare en duurzame energie
Regio Zwolle wil bijdragen aan de groei van een          8) Waardig werk en economische groei
betere balans tussen plattelandsgemeenten,               9) Industrie, innovatie en infrastructuur
kleinere dorpskernen en stedelijke gebieden.             10) Ongelijkheid verminderen
Door met oog voor kwaliteiten en eigenheid van           11) Duurzame steden en gemeenschappen
gebieden te zorgen voor:                                 12) Verantwoorde consumptie en productie
   • Nabijheid van werk en voorzieningen                 13) Klimaatactie
   • Een goede mix van woonsegmenten in                  15) Leven op het land
       de regio                                          17) Partnerschap om doelstellingen te
   • Beschikbaarheid van mobiliteit                           bereiken

Partners hebben de taak om de balans                 Verderop in deze meerderjarige agenda gaan we
daarin te bewaken. Daarbij vinden we                 verder in op deze doelen.
plattelandsgemeenten, dorpskernen en steden




                                                                                                       MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE
even belangrijk. Simpelweg: het platteland kan       Basis
niet zonder de stad en de stad kan niet zonder       Deze agenda is onze basis om als één regio op
het platteland.                                      te trekken o.a. richting het Rijk en Europa. We
                                                     werken aan een:
Wederkerigheid                                       • Duurzame en wendbare economie
Het is ook juist die wederkerigheid die Regio        • Toekomstbestendige en flexibele
Zwolle zo krachtig maakt. In het belang van               arbeidsmarkt
de circa 800.000 bewoners en duizenden               • Klimaatbestendige inrichting van onze groei
ondernemers in onze kleinere dorpskernen,                 in de regio
plattelandsgemeenten en steden is Regio Zwolle       • Duurzame bereikbaarheid van en in de
bij uitstek de plek om verbinding te maken.               regio.
Denk bijvoorbeeld aan overheid, onderwijs en
ondernemers. Door op basis van eensgezindheid        Deze meerjarige agenda vormt de basis voor het
en gelijkwaardigheid samen te werken aan de          maken van concrete afspraken voor de realisatie
hoofdopgaven voor de komende jaren. Doen wat         van onze doelen. We focussen ons op dat wat                4
nodig is voor de hele regio, voor alle inwoners en   we regionaal willen oppakken. Voor de periode
ondernemers.                                         2024-2028 focussen we ons op:
                                                          1) Economie en arbeidsmarkt
Brede welvaart                                            2) Ruimtelijke ontwikkeling
Voor u ligt de ‘Meerjarige agenda 2024-2028 –
Regio Zwolle stapt door’. In deze agenda stellen     De verdere verdieping en uitwerking volgt in
we één perspectief vast waar we de komende           de komende maanden tot en met de herfst van
jaren aan werken. Een perspectief dat leidt          2023 via de ontwikkeling van een jaarplan voor
tot een regio waar het goed wonen, werken,           2024 en 2025.
leren en recreëren is - en blijft. Waar de brede
welvaart blijvend op een hoger niveau ligt.          We verheugen ons erop met deze agenda toe te
Daarbij hanteren we de zeventien Sustainable         werken naar concreet resultaat, dat merkbaar
Development Goals (SDG’s) van de Verenigde           en zichtbaar is op straat. Dus hierbij de
Naties (VN). Met die VN-doelen, die bijvoorbeeld     uitnodiging aan iedereen die zich aangesproken
gaan over onderwijs, gelijkheid, duurzaamheid        voelt: kom samenwerken aan de ambities en
en innovatie, willen we met zijn allen voor een      opgaven, zoals verwoord in de agenda.
betere wereld, dus ook een beter Regio Zwolle,       Want samen komen we verder.
zorgen. Voor iedereen.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>1. DE KRACHT VAN
REGIO ZWOLLE
1.1. Daily urban system                            Product, ofwel 3,6% van het Bruto Binnenlands
Ons dagelijks leven houdt geen rekening            Product. Regio Zwolle is met haar ligging op het
met geografische grenzen. Iemand heeft             scharnierpunt van de oost-west-/noord-zuid-
een boerderij aan de rand van Emmeloord,           as, de (economische) verbinding met Noord-
zijn of haar partner werkt in Hattem, heeft        en Oost-Nederland, Noordrijn-Westfalen/
schoolgaande kinderen in Zwolle, gaat in de        Nedersaksen en de Baltische corridor. De regio
zomer op vakantie naar Ommen en bezoekt            onderscheidt zich met haar:
familie in Diever. Regio Zwolle is een regio       n Prettige leefklimaat




                                                                                                      MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE
ontstaan vanuit het zogeheten ‘daily urban         n Hoogwaardige voorzieningen
system’, het gebied waarbinnen de meeste           n Mooie natuurgebieden
dagelijkse verplaatsingen (woon, werk, studie      n Toegankelijke zorg
en sport) plaatsvinden. Rondom de stad Zwolle      n Onderwijs van uitstekende kwaliteit
heeft zich een regio van formaat ontwikkeld, die
zich uitstrekt van Nunspeet tot Hoogeveen, van     Aantrekkelijke vestigingsplaats
Urk tot Hardenberg en van Steenwijkerland tot      Regio Zwolle heeft een solide
Heerde.                                            kennisinfrastructuur, met innovatieve bedrijven
                                                   in alle sectoren, vijf hbo- en acht mbo-
Regio Zwolle kent zowel dorpse gewoonten als       instellingen die samenwerken in hoogwaardige
grootstedelijke problematiek. Een regio met        netwerken. Zwolle is in 2022 door Elsevier
hoge kwaliteit van leven en een rijk palet aan     aangewezen als beste onderwijsstad. Dit maakt
woonmilieus, waar levendige dorpskernen en         de regio een aantrekkelijke vestigingsplaats
aantrekkelijke steden elkaar afwisselen. Een       voor bedrijven en inwoners, zowel in de stad als             5
regio met circa 800.000 inwoners, bijna 80.000     in de gebieden daaromheen.
bedrijven en ruim 400.000 banen.
Een regio die functioneert als één geheel          Regio Zwolle is een combinatie van oud en
                                                   nieuw land. Van hoge droge zandgronden,
1.2. Unieke kenmerken van de regio                 rivierenlandschap en veenweidegebieden
Regio Zwolle is een krachtige groeiregio met       tot polders. In deze delta leven we al eeuwen
een hoge brede welvaart. De regio kent een         in harmonie met water. Er is gebouwd in
aantal sterke sectoren:                            verschillende landschappen: zowel op de
n Agro-food                                        hogere droge zandruggen als in de laaggelegen
n Kunststoffen                                     gebieden. Er is handel gedreven via de
n Health                                           (voormalige) Zuiderzee en landbouw gevestigd
n E-commerce                                       op vruchtbare rivier- en zeeklei. Al deze
n Logistiek                                        activiteiten brachten een fijne woonomgeving
n    Vrijetijdseconomie                            en welvaart met zich mee.


De bijdrage van de regio aan de BV Nederland       Regio Zwolle is een delta, waarin
bedraagt 28,2 miljard euro Bruto Regionaal         waterverbindingen zoals de Vecht, de IJssel en
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>het Meppeler Diep samenkomen en water via een      1.3. Complexe opgaven
open verbinding afvoeren naar het IJsselmeer.      Naar de toekomst toe worden we in Regio Zwolle
Hier geven we het nieuwe klimaatadaptieve          geconfronteerd met ontwikkelingen die het
landschap van Nederland vorm. Een delta            economisch presteren, maar ook de kwaliteit van
waarin stedelijk gebied, water en platteland met   leven nu én in de toekomst onder druk zetten.
elkaar verweven zijn. Regio Zwolle is één van      Amper hersteld van de gevolgen van twee jaar
de zeventien NOVEX-gebieden in Nederland.          coronapandemie diende zich begin 2022 een
Als NOVEX-gebied gaat de regio een langdurige      volgende grote schok aan: de oorlog in Oekraïne.
samenwerking aan met het Rijk op het gebied
van:                                               Naast het ernstige persoonlijke leed en de
n Klimaatadaptatie                                 maatschappelijke ontwrichting in Oekraïne, zorgt
n Wonen                                            de Russische inval wereldwijd voor toenemende
n Werken                                           onzekerheid met tal van negatieve (economische)
n Mobiliteitstransitie binnen alle kernen in       consequenties tot gevolg. Het gebrek aan grond-
     onze regio                                    stoffen, de inflatie en de stijgende energieprijzen
                                                   zijn hier een direct gevolg van. Dit gaat hand in
In de identiteit van Regio Zwolle staan            hand met de maatschappelijke uitdaging om een
handelsgeest, verantwoordelijkheid, vertrouwen     duurzame wereld neer te zetten voor de volgende
                                                   generatie.




                                                                                                         MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE
en gemeenschapszin voorop. Deze thema’s zijn
rechtstreeks terug te voeren op de geschiedenis
van de Hanze en de Moderne Devotie. De grote       Nederland is in transitie als het gaat om:
mate van sociale samenhang, vertrouwen en          • Klimaat
betrokkenheid zijn tekenend voor de regio.         • Energie
Dat uit zich bijvoorbeeld in een relatief hoge     • Stikstof
verkiezingsopkomst en een bovengemiddeld           • Verduurzaming
aantal mensen dat vrijwilligerswerk doet.          • Economische vernieuwing
Inwoners van de regio scoren bovengemiddeld        • Structuurversterking
hoog op levensgeluk en zijn optimistisch over de   • Arbeidsmarktontwikkeling
toekomst.
                                                   Opgaven van (inter)nationale aard, die om een
                                                   regionale aanpak vragen. Dit benadrukt het be-
                                                   lang om als partners over grenzen heen te kijken                6
                                                   en samen te werken aan opgaven die je niet als
                                                   individu kunt oplossen.

                                                   1.4. Regio is de optelsom van deelgebieden
                                                   De regio bestaat uit een aantal deelgebieden. On-
                                                   derstaand volgt per deelgebied een omschrijving
                                                   op hoofdlijnen met de belangrijkste kenmerken.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>                             Kop van de Veluwe / Gelderland
                             De Kop van de Veluwe is een (bestuurlijke) samenwerking van vijf
                             Veluwse gemeenten (Elburg, Hattem, Heerde, Nunspeet en Oldebroek)
                             in en met de provincie Gelderland. Waterschap Vallei & Veluwe is in
                             het gebied actief. In de Kop van de Veluwe wonen 107.000 inwoners.
                             Er staan ruim 44.000 woningen. De Kop van de Veluwe is onderdeel
                             van het grootste aaneengesloten natuurgebied in Nederland.
                             De afwisseling tussen hoger- en lagergelegen natuur (zoals de
         107.176             uiterwaarden en randmeerkust) is uniek. Kop van de Veluwe maakt
         44.146              onderdeel uit van het ‘daily urban system’ van de stad Zwolle.


Mobiliteit
De kernen zijn onderling verbonden door snelle auto- en fietsverbindingen. Het openbaar vervoer
is aangesloten op regionale netwerken richting Zwolle, Amersfoort en Apeldoorn. De Kop van de
Veluwe zet zich in op het nog nauwer verweven van deze verbindingen met het mobiliteitssysteem
van de agglomeratie Zwolle. Bijvoorbeeld door in te zetten op de ontwikkeling van mobiliteitshubs.




                                                                                                      MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE
Mobiliteitshubs zijn plekken waar mensen hun auto parkeren waarna ze verder gaan op de fiets of
met het openbaar vervoer.


Bodem
De Veluwse gemeenten hebben te maken met hoger gelegen gebieden, maar ook met de
uiterwaarden van de IJssel, de randmeren en lage polders. Dat maakt het gebied aantrekkelijk en
divers. De gesteldheid van de bodem en uitdagingen met betrekking tot het water zijn belangrijke
pijlers voor toekomstige ontwikkelingen. Samenwerken aan een klimaatbestendige groeiregio staat
voorop in deze regio. Dit betekent kansen verkennen om te bouwen op locaties die hoog en droog
zijn.


Vitaliteit
De kernen, dorpen en steden van de Kop van de Veluwe zijn voor inwoners ‘warme harten’. Er zijn                  7
voorzieningen, maar die zijn in sommige gevallen kwetsbaar. Voor dit gebied is het belangrijk om
te investeren in de vitaliteit van de kernen met goede voorzieningen, door (binnenstedelijke) groei
mogelijk te maken.


Arbeidsplaatsen
De economie op de Kop van de Veluwe is, zoals die van heel Regio Zwolle, divers en bestaat vooral
uit familiebedrijven, mkb en maakindustrie. De deelregio kent ongeveer 45.000 arbeidsplaatsen
verdeeld over 9.500 bedrijfsvestigingen, waarvan er bijna 9.000 geclassificeerd worden als een
microbedrijf (minder dan 10 fte). De sectoren met de meeste arbeidsplaatsen zijn respectievelijk
detailhandel, bouw en zorg. De sectoren met de meeste vestigingen zijn respectievelijk bouw,
specialistische zakelijke dienstverlening en detailhandel.


Binding
Kenmerkend aan de Veluwse gemeenten is de sterke lokale binding die veel bedrijven hebben. De
gemeenten in de Kop van de Veluwe weten al honderden jaren veel toeristen te trekken. Er zijn
veel recreatiebedrijven actief. Een groei van het aantal woningen (en dus inwoners) in de Kop van
de Veluwe draagt bij aan de werkgelegenheid en daarmee voldoende ruimte voor economische
ontwikkeling.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>                            Kop van Flevoland
                            Dit gebied bestaat uit drie gemeenten aan de noordkant van Flevoland:
                            Dronten, Noordoostpolder en Urk. Waterschap Zuiderzeeland is
                            actief in (Noord-)Flevoland. In de drie gemeenten wonen 112.000
                            inwoners en staan ruim 45.000 woningen. In Regio Zwolle is dit het
                            gebied met relatief gezien het hoogste aantal inwoners in de jongste
                            leeftijdscategorie (tot 20 jaar). Urk springt eruit: ruim een derde van de
                            bevolking is jonger dan 20 jaar.


                             Schakelfunctie
                             Regio Zwolle is via de infrastructuur van Flevoland verbonden met
                             Metropool Regio Amsterdam (MRA). Regio Zwolle heeft een belangrijke
                             schakelfunctie voor Flevoland in de verbindingen met Oost-Nederland
                             en verder naar Duitsland. Flevoland biedt ruimte om te groeien en zo
       112.381
                             deels tegemoet te komen aan de grote woningbouwopgave die voor
       45.440
                             ons geldt. Hierbij is het belangrijk om zowel te bouwen aan een sterke




                                                                                                         MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE
                             samenleving en niet enkel met stenen. De drie gemeenten zijn een
aantrekkelijk gebied zijn om te wonen, als bereikbaarheid en verbindingen op niveau zijn.


Infrastructuur
Een belangrijke opgave is om de verwachte mobiliteitsgroei duurzaam te laten plaatsvinden,
bijvoorbeeld door ‘reizen’ te voorkomen (door nabijheid van voorzieningen, door thuiswerken en
door het gebruik van fiets en openbaar vervoer te stimuleren). Dat neemt niet weg dat het aantal
auto’s op de weg toe zal nemen. Hiervoor is een adequate infrastructuur nodig, waarbij vooral de
economische assen N50 en N307 (Alkmaar – Zwolle) aandacht vragen. Daarnaast is het belangrijk
dat er goede OV-verbindingen (zoals de Lelylijn) zijn en dat de mogelijkheden voor de scheepvaart
worden vergroot (door bijvoorbeeld capaciteitsvergroting van de sluizen bij Kornwerderzand).


Arbeidsplaatsen                                                                                                    8
De deelregio kent ongeveer 56.000 arbeidsplaatsen verdeeld over 12.000 bedrijfsvestigingen.
Hiervan worden er ruim 11.000 geclassificeerd als microbedrijf (minder dan 10 fte). De sectoren
met de meeste arbeidsplaatsen zijn respectievelijk agro-food, zorg & welzijn en detailhandel.
De sectoren met de meeste vestigingen zijn respectievelijk agro-food, specialistische zakelijke
dienstverlening en gedeeld derde detailhandel en bouw. Urk is de grootste visverwerker van Europa.
De Noordoostpolder is een wereldspeler op het gebied van aardappelen. De deelregio kent sterke
clusters. Urk heeft een sterk maritiem cluster.


Innovatiecluster
In de Noordoostpolder is er een sterk innovatiecluster met bijvoorbeeld het Multimodaal
Infrastructuur Testcentrum (MITC) in Marknesse. De gemeente wordt gezien als een Europese
hotspot op het gebied van ‘smart mobility’. Met Aeres Hogeschool in Dronten en ‘de meest
vruchtbare landbouwgronden van de wereld’ in de Noordoostpolder werkt (Oost-)Flevoland aan
het opleiden en innoveren binnen de agrarische sector. Innovatie in de landbouw kan in de praktijk
worden gebracht, omdat de complete sector (van veredeling tot export) is vertegenwoordigd.
Maakindustrie is opkomend.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>                             Zuid-West Drenthe
                             Dit gebied bestaat uit vier Drentse gemeenten: Hoogeveen, Meppel,
                             Westerveld en De Wolden. In deze gemeenten is Waterschap Drents
                             Overijsselse Delta actief. In de Drentse gemeenten wonen bijna 135.000
                             inwoners en staan ruim 61.000 woningen. Waar gemeenten Meppel en
                             Hoogeveen meer stedelijk zijn, zijn de gemeenten De Wolden en Westerveld
                             landelijker met diverse en verschillende kernen. Binnen Regio Zwolle
                             is dit het gebied met relatief gezien het hoogste aantal inwoners in de
                             leeftijdscategorie 65+.


                             Arbeidsplaatsen
                             Zuid-West Drenthe kent ongeveer 67.000 arbeidsplaatsen verdeeld
                             over ruim 13.000 bedrijfsvestigingen, waarvan er 12.500 geclassificeerd
        134.983
                             worden als microbedrijf (minder dan 10 fte). De sectoren met de meeste
        61.054
                             arbeidsplaatsen zijn respectievelijk zorg & welzijn en detailhandel. De
                             sectoren met de meeste vestigingen zijn respectievelijk specialistische




                                                                                                            MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE
                             zakelijke dienstverlening en detailhandel.


Port of Zwolle
Hoogeveen is voor Regio Zwolle (samen met Hardenberg) een schakel met de DutchTechZone, een
samenwerking op het gebied van technisch vakmanschap voor de maakindustrie. Meppel ontwikkelt -
samen met Kampen, Zwolle, havenbedrijf Port of Zwolle en NICE - dé zeehaven van Regio Zwolle: Port
of Zwolle. Deze meest inwaarts gelegen haven van Nederland wordt op tal van manieren duurzaam
ontwikkeld.


Woningen
De woningbouwopgave geldt ook zeker in de plattelandsgemeenten De Wolden en Westerveld. Die
gemeenten gaan voor een vitaal landelijk gebied met bloeiende kernen. Hoogeveen en Meppel zijn op
zoek naar groei die aansluit bij de economische positie. Platteland en stad versterken elkaar; de vier                 9
gemeenten vinden elkaar in het bieden van voldoende betaalbare, passende woningen aan inwoners en
in de klimaat- en energietransities. Groeien met kwaliteit en balans dus. Meppel en Hoogeveen zien de
mogelijkheid om een flink aandeel in de woningbouwopgave van Regio Zwolle te realiseren.


Mobiliteit
Bereikbaarheid en mobiliteit zijn belangrijke thema’s voor de Drentse gemeenten. Zowel binnen de
regio als qua verbinding met andere regio’s. Het bereikbaar houden van de kernen draagt bij aan een
vitaal landelijk gebied. Het aansluiten op andere economische regio’s is belangrijk om de regio te
laten groeien. Hierbij wordt in het bijzonder gedacht aan het verbeteren van bestaande spoor- en
wegverbindingen, zoals de A28, maar ook de N36/N48.


Verdienmodellen plattelandsgemeenten
In de plattelandsgemeenten Westerveld en De Wolden is er veel aandacht voor energieopwekking,
klimaatadaptatie en uitbreiding van natuur en bos. Men zet zich in voor het realiseren van
verdienmodellen voor natuurinclusieve- en kringlooplandbouw zodat de economie in het landelijk
gebied blijft bestaan. Hierbij is het belangrijk dat de biodiversiteit vergroot wordt en de kwaliteit van
landschap behouden blijft.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>                              Overijsselse gemeenten
                              Het Vechtdal, De Kop van Overijssel, Salland en stedelijk Zwolle bestaan
                              samen uit tien gemeenten in Overijssel: Dalfsen, Hardenberg, Kampen,
                              Olst-Wijhe, Ommen, Raalte, Staphorst, Steenwijkerland, Zwartewaterland
                              en Zwolle. In dit gebied zijn er twee waterschappen actief: Waterschap
                              Vechtstromen en Waterschap Drents Overijsselse Delta. In de tien
                              gemeenten wonen ruim 436.000 inwoners en staan bijna 188.000
                              woningen. Het is een gebied met veel vitale kernen, denk bijvoorbeeld
                              aan Kampen, Hardenberg, Ommen en Raalte. De tien gemeenten kennen
                              één grote stad: Zwolle.


                             Arbeidsplaatsen
       436.547               De Overijsselse gemeenten kennen ongeveer 242.000 arbeidsplaatsen,
       187.987               verdeeld over 44.000 bedrijfsvestigingen, waarvan er ruim 41.000
                             geclassificeerd worden als microbedrijf (minder dan 10 fte). De sectoren
                             met de meeste arbeidsplaatsen zijn respectievelijk zorg & welzijn en




                                                                                                         MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE
detailhandel. De sectoren met de meeste vestigingen zijn respectievelijk specialistische zakelijke
dienstverlening en detailhandel. Vrijetijdseconomie speelt een belangrijke rol in dit deelgebied. Er
liggen kansen om de (water)recreatiemogelijkheden te versterken. Zowel de gunstige ligging als de
recreatieve waarde van de historische kernen dragen hieraan bij.


Agrarische sector
Delen in dit gebied kenmerken zich door een sterke (regionale) agrarische sector. In het kader
van verschillende opgaven is er behoefte aan een sterkere relatie met het hoger onderwijs om
kennisinnovatie voor de agrarische sector te vergroten. Er is ambitie om fors te groeien in aantal
woningen en in arbeidsplaatsen, maar het is niet vanzelfsprekend dat er overal gebouwd kan
worden. We willen vitaal leefbare kernen op het platteland waarbij vraag en het aanbod voor wonen
in balans zijn. Zodat bijvoorbeeld jongeren hier straks ook een huis kunnen kopen of huren en niet
noodgedwongen naar een andere regio trekken.                                                               10

Bereikbaarheid noodzakelijk
Goede bereikbaarheid van de plattelandsgemeenten in Regio Zwolle is noodzakelijk voor inwoners
en ondernemers. Veel kernen zijn onderdeel van de ‘daily urban system’ van de stad Zwolle. Dit gebied
kenmerkt zich door een regionale wegenstructuur - denk aan de N50, N35 en N331 - in combinatie
met de A28. De optimalisatie van deze wegen (doorstroom, veiligheid) in combinatie met logisch
gesitueerde OV-hubs en OV-verbindingen met de kernen, is belangrijk om inwoners en ondernemers te
behouden en kernen vitaal en leefbaar te houden.


Proeftuin
De Overijsselse gemeenten zijn rijk aan water en staan voor de forse opgave om in het deltagebied
veilig te kunnen blijven wonen en wateroverlast te beperken. Tegelijkertijd is een grote transitie in
landgebruik en in de bestaande landbouw noodzakelijk, bijvoorbeeld om de veenweidebodemdaling
in te perken en de daarmee gepaarde stikstofuitstoot. In de Omgevingsagenda-Oost van het Rijk
staat dan ook: ‘Een integrale aanpak van de Wieden-Weerribben kan als proeftuin dienen voor de
klimaataanpak van veenweidegebieden in heel Nederland…’.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>                 1.5 Kracht van de samenwerking                                           zijn onmisbare partners in het behalen van de
                 In Regio Zwolle werken we met 22                                         regionale doelen. Alleen door samen te werken,
                 gemeenten, 4 provincies (Drenthe, Flevoland,                             kunnen we de opgaven waar we voor staan het
                 Gelderland en Overijssel), partners vanuit                               hoofd bieden. .
                 het (beroeps)onderwijs, kennisinstellingen
                 en ondernemersorganisaties (VNO-NCW                                      Resultaten om trots op te zijn
                 Regio Zwolle en MKB-Nederland Regio                                      De afgelopen jaren hebben we samen al
                 Zwolle) aan regionale opgaven. Ook het Rijk,                             mooie dingen gerealiseerd voor inwoners en
                 Europese maatschappelijke organisaties, de                               ondernemers in Regio Zwolle. Een kleine greep
                 waterschappen en de ons omliggende regio’s                               uit deze successen:




                    RESULTATEN                                                                               Bijzonder aan de regionale samenwerking
                                                                                                            is de succesvolle lichte netwerkstructuur.
                                                                                                               We zetten zwaar in op de inhoud én op




                                                                                                                                                                              MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE
                                                                                                               de relatie. De combinatie van gunnen,
                                                                      Inmiddels is Regio Zwolle de            groeien en grensontkennend (ook wel:
                                                                     regio met de meeste publiek-              grensoverstijgend) denken en werken
                                                                        private samenwerkingen              leidt tot mooie resultaten met impact voor
                                                                       binnen Nederland. In 2023                  onze inwoners en ondernemers.
                                                                         lopen hier meer dan 80
                         Sinds 2009 timmeren we aan de weg als       initiatieven op het gebied van
                          samenwerkingsverband Regio Zwolle.                    innovatie.
                          We begonnen met 15 gemeenten en zijn
                          gaan samenwerken aan het speerpunt
                             economie. Van daaruit zijn al snel                                                                                        Regio Zwolle is de
                            gezamenlijke activiteiten ontstaan,                                              Er zijn inmiddels regionaal meer          eerste regio in het
                             waaronder het samenwerken aan                                                   dan 5.000 inwoners geholpen in          land waar mbo en hbo
                         prominente sectoren, zoals kunststoffen                                             de overgang van werk naar werk        professioneel met elkaar
                        in het Polymer Science Park en zorg in het                                            of van werkloosheid naar werk         samenwerken (Zw8lse)
                         Health Innovation Park. We ondersteunen                                            via loopbaanadvies, -coaching of           én nauw schakelen
                         ondernemers met innoveren met behulp             In 2019 is ZWINC                  scholing. Ook hebben circa 1.400          met ondernemers en
                             van ons eigen innovatie-instituut          uitgeroepen tot het              werkgevers cofinanciering gekregen                 overheid.
                                       Kennispoort.                       meest creatieve                 voor scholing van in totaal meer dan
Tijdens corona schakelden                                                 en inspirerende                   3.000 medewerkers. Regio Zwolle
  de tripartiete partners                                              ondernemers-initiatief               kent daardoor één van de laagste
    snel en richtten zij                                                     van Europa.                 werkloosheidscijfers van het land. De
   de succesvolle Regio                                                                                  integrale aanpak op de arbeidsmarkt
   Zwolle Brigade op om                                                                                    is door het Rijk erkend als landelijk
 ondernemers uit de regio                                                                                                voorbeeld.
        te steunen.
                                                                         In 2013 is de
                                                                                                                                                                                     11
                                                                       Economic Board                                                     In 2021 is Regio
                                        Kornwerderzand: een             Regio Zwolle                                                   Zwolle benoemd als
                                                                          opgericht.                      De regio is                   NOVI-gebied en in
                                          succesverhaal door                                            onderdeel van
                                          samenwerking óver                                                                            2022 tot één van de
           In 2020 bekrachtigde                                                                        de economische                  zeventien landelijke
                                        grenzen. Gezamenlijke                                         hoofdstructuur van
            het Rijk de regionale        lobby (met partners                                                                           NOVEX-gebieden: de
           samenwerking met de                                                                            Nederland.                    klimaatbestendige
                                         buiten de regio) voor
                 Regio Deal.             de verbreding van de                                                                           groeiregio Zwolle.
                                        Kornwerderzandsluis.




                             De regio staat goed                  Infrastructurele
                               op de kaart in Den             ontsluiting van nieuwe              De aanleg van een
                             Haag. De Regio heeft                                                                                  De elektrificatie van de
                                                               woningbouwlocaties                extra perronspoor
                              de afgelopen jaren                                                                                    spoorlijn Enschede –
                                                                 in de regio, zoals              in Meppel voor een
                           miljoenen ontvangen van                                                                                 Gronau, als eerste stap
                                                                   de afbouw van                  betrouwbaardere
                            het Rijk (en Europa). In                                                                               naar de opwaardering
                                                              stationsvoorzieningen                  en snellere
                           2022 heeft Regio Zwolle                                                                                van de spoorverbinding
                                                              en de ontwikkeling van               spoorverbinding
                             het Rijk bijvoorbeeld                                                                                tussen de regio’s Zwolle,
                                                             snelfietsverbindingen en             tussen Zwolle en
                            kunnen interesseren in                                                                                Twente en Münsterland.
                                                                 mobiliteitshubs.                Noord-Nederland.
                            medefinanciering van:
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>Koers voor de toekomst                            Elke deelnemer aan een opgave krijgt
De meerjarige agenda 2024-2028:                   inbreng op het resultaat en heeft de
n Bevat de koers voor de toekomst                 verplichting middelen te leveren in de vorm
n Vertrekt vanuit wederkerigheid (halen en        van geld en/of uitvoeringskracht. Meedoen
    brengen)                                      is niet vrijblijvend. Om de twee jaar worden
n Werkt verbindend                                uitvoeringsprogramma’s geëvalueerd.
                                                  De aanpak stellen we vervolgens voor de
De meerjarige agenda 2024 - 2028 bouwt voort      daaropvolgende twee jaar bij.
op bestaande plannen en is de bezegeling van
de gezamenlijke zoektocht naar oplossingen
voor de transitievraagstukken. Hiermee bieden
we enerzijds het hoofd aan de crises van nu en
geven we anderzijds gestalte aan de transities
die zowel de economie als de samenleving
hervormen. Met als doel om naar de toekomst
toe een regio te blijven waar het voor iedereen
prettig wonen, werken en leven is. Dit kan




                                                                                                 MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE
alleen als we samenwerken op regionale schaal.
Als we dat goed doen met elkaar, rendeert de
samenwerking lokaal en heeft het een positief
effect op al onze inwoners en ondernemers.

Opmaat naar nieuwe samenwerking
De agenda is ook een opmaat naar nieuwe
samenwerkingsarrangementen met het Rijk
en Europa, zoals een nieuwe Regio Deal en de
uitvoering van het NOVEX-gebied Regio Zwolle.
Daarmee zetten we een stap voorwaarts: samen
optrekken waar mogelijk en in samenwerking
de slagkracht op de grote opgaven vergroten.
Deze agenda vormt de basis voor het maken van                                                      12
concrete afspraken voor de realisatie van onze
doelen in uitvoeringsprogramma’s. Concrete
opgaven worden uitgewerkt en uitgevoerd door
belanghebbende deelnemers, zogenoemde
‘coalitions of the willing’.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>2. UITGANGSPUNTEN VAN
DE SAMENWERKING

Om een volgende stap te maken in de samenwerking, houden we elkaar vast op principes die de
basis van onze samenwerking omschrijven.




2.1 Leidende principes voor de wijze van samenwerken


n We bouwen voort op het samenwerkingsfundament dat er al is in de regio.




                                                                                                   MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE
n ‘Gunnen, groeien, grensontkennend werken’ blijft onze leidraad. Dat kan alleen als we
  met overtuiging en intrinsieke motivatie samenwerken en de waarde van onze regio
  zien. De opgave staat centraal en niet de bestuurlijke begrenzing. We werken samen op
  basis van gelijkwaardigheid met respect voor ieders rol, onderscheidende posities en
  verantwoordelijkheid.
n We leggen niet alles juridisch vast, omdat we met elkaar in vertrouwen werken aan het
  gezamenlijke belang. We houden vast aan onze huidige lichte netwerksamenwerking.
n Wel bepalen we aan de voorkant van onze activiteiten strakker de te behalen doelen en de
  verantwoordelijkheden en posities van de deelnemende partijen daarin. Meer dan ooit zal
  er aandacht zijn voor een goede representatie van deelnemende partijen, de positie van
  verantwoordelijke portefeuillehouders en de betrokkenheid van raden en staten.
n We werken tripartiet samen met ondernemers en onderwijs- en kennisinstellingen. Waar
                                                                                                      13
  mogelijk en nodig hechten we dit af met partners in en om de regio, zoals UWV, waterschappen,
  het Rijk, Europa en aangrenzende regio’s. Inzet is om meer aansluiting te zoeken bij hun
  meerjarige strategische agenda’s. Die samenwerking zorgt voor meer massa en betekenis.
n We focussen ons in de samenwerking op economie & arbeidsmarkt en ruimtelijke ontwikkeling.
  We borgen de uitkomsten van de projecten van de Regio Deal en ontwikkelen door wat past
  bij de opgaven. Het doel is om het ‘daily urban system’ te versterken. Daar pakt de regio de
  verantwoordelijkheid. Daar waar mogelijk en wenselijk verbinden we onze programma’s aan
  Rijks- en provinciaal beleid.
n We dringen bestuurlijke drukte terug en werken bestuurlijk en ambtelijk op efficiënte wijze
  samen, waarbij we zaken concreet afspreken, verwachtingen uitspreken en elkaar aanspreken.
n We werken samen en opgavegericht. Dat houdt in dat de samenwerking toegevoegde waarde
  heeft. We ontmoeten elkaar, we leren van elkaar en verdiepen en verrijken de samenwerking.
  We helpen elkaar waar mogelijk.
n We melden aan de voorkant ieders koers, inzet en/of traject wat leidt tot een aanvraag bij het
  Rijk en/of Europa. We vertrekken vanuit synergie en samenhang.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>2.2 Opgavegericht en programmatisch werken


n De inwoner en ondernemer staan centraal bij alles wat we doen. In onze agenda staan het perspectief, de
  vraag en de brede welvaart van de inwoner en ondernemer voorop.
n We werken opgavegericht samen vanuit de ‘Meerjarige agenda 2024-2028’ en de daaruit voortvloeiende
  uitvoeringsprogramma’s. Deze agenda vormt de gezamenlijke koers voor de gehele regio. De
  samenwerkingsstructuur en werkwijze sluiten hierbij aan. De agenda is op hoofdlijnen ontwikkeld. Dit is het
  kader waarlangs we werken.
n De agenda is niet statisch, maar adaptief. En stelt ons in staat om steeds te kunnen anticiperen op
  veranderingen in de omgeving, zonder de koers kwijt te raken. We zijn een lerende regio die werkt aan
  complexe uitdagingen waar soms gewoon gestart moet worden om tot de oplossing te komen. Onze aanpak
  volgt de weg van de ervaring: uitproberen wat werkt en bijstellen wat nodig is.
n We zorgen voor duidelijke besluitvorming over de opgaven en projecten. Partijen zorgen in ‘eigen huis’
  dat alle betrokkenen hun rol kunnen uitvoeren, in het bijzonder de Raden en Staten. Tussentijdse
  voortgangsrapportages geven de mogelijkheid om bij te sturen.
n Het organiserend vermogen voor onze samenwerking is in de basis gericht op het procesmanagement van
  de netwerksamenwerking, uitvoeringskracht in de programma’s en ondersteuning vanuit communicatie en
  ‘public affairs’. Alle partners van de overheidskolom en triple-helix zetten zich hiervoor in.
n Er wordt (opgavegericht en programmatisch) gewerkt vanuit twee uitvoeringsopdrachten: 1) Economie




                                                                                                                     MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE
  en arbeidsmarkt en 2) Ruimtelijke ontwikkeling. Per opgave werken we met een ‘coalition of the willing’.
  Partners tekenen daarop in voor een periode van meestal vier jaar en in sommige programma’s voor het
  NOVEX-gebied voor twee jaar. Daarmee koesteren we onze verschillen en doen we recht aan onze diversiteit
  (stad-land, groot-klein, publiek-privaat).
n Iedere opgave wordt opgewerkt vanuit programma’s en daaruit voortkomende projecten. We werken aan het
  realiseren van:
   • Duurzame en wendbare economie
   • Toekomstbestendige en flexibele arbeidsmarkt
   • Klimaatbestendige inrichting van onze regio
   • Duurzame bereikbaarheid van en in de regio
   Meedoen is niet vrijblijvend. Iedere partij heeft zijn eigen inzet, identiteit, expertise, professionaliteit en
   verantwoordelijkheid en draagt vanuit de eigen kracht bij aan de gezamenlijke aanpak.
n We werken vanuit een lerende aanpak en ontdekken al doende wat nodig en succesvol is. Dat houdt in dat we           14
  elkaar vasthouden in de samenwerking.
n Aan de hand van de regionale samenwerkingsagenda, de integrale aanpak en de versterkte samenwerking
  zetten we Regio Zwolle verder op de kaart, bij onze omliggende regio’s, het Rijk en in Europa. Op die
  manier willen we als regio zelf regie blijven houden op uitvoering van provinciale, nationale en Europese
  beleidsopgaven. We willen vooral ook toekomstbestendig voor de inwoners en bedrijven in onze regio brede
  welvaart borgen. We stappen met één stem naar het Rijk of naar Europa.
n We werken met meerjarige financiering. Het Regio Zwolle Bureau regisseert de samenwerking. Van belang
  daarbij is een goede informatievoorziening. Daarmee borgen we dat partners tijdig worden geïnformeerd
  en geconsulteerd en ontstaat betere beeldvorming van wat er in de regio gebeurt. Dit draagt bij aan de
  wederkerigheid in de samenwerking.
n Het delen van kennis en elkaar goed informeren staat centraal. Waar gewenst kunnen partijen de
  samenwerking op onderdelen intensiveren. Het Regio Zwolle Bureau heeft hierin een faciliterende rol.


      2.3. Brede welvaart en SDG’s                       Regio Zwolle bevorderen. Brede welvaart
      Het goede leven bevorderen                         wordt niet alleen bepaald door traditionele en
      In Regio Zwolle kiezen wij ervoor om brede         economische indicatoren van welvaart, maar
      welvaart te bevorderen. Brede welvaart gaat        ook door zaken zoals leefomgeving, het kunnen
      over welvaart en welzijn van inwoners en           voorzien in het levensonderhoud, gezondheid,
      ondernemers. We willen het goede leven in          veiligheid, de mogelijkheden tot persoonlijke
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>                   ontplooiing en het onderhouden van sociale                       het realiseren van brede welvaart voor alle
                   contacten, het behoud van biodiversiteit of                      inwoners. In het streven naar brede welvaart
                   rechten voor groepen inwoners waar iemand                        voor de regio is het wel van belang om goede
                   zelf niet toe behoort.                                           afstemming te blijven zoeken tussen vitale
                                                                                    kernen, plattelandsgemeenten en steden.
                   Brede welvaart omvat alles wat mensen van                        Daarbij zijn gelijke kansen voor iedereen
                   waarde vinden. Bij brede welvaart gaat het                       belangrijk. Brede welvaart als uitgangspunt is
                   daarnaast niet alleen om het hier en nu; brede                   dan ook een pleidooi voor samenwerking op
                   welvaart strekt zich uit tot buiten de grenzen                   regionale schaal. Gelet op de thema’s en de
                   van de eigen stad, regio of land, en gaat ook                    variëteit in de regio lenen een aantal thema’s
                   over toekomstige generaties. ‘Brede-welvaart-                    zich juist om op lokaal- of buurtniveau op te
                   denken’ zorgt ervoor dat met een integrale                       pakken. Met brede welvaart als ultiem doel,
                   blik gekeken wordt naar hoe het gaat met de                      investeren we in een toekomstbestendige en
                   inwoners van de regio. Door verder te kijken dan                 evenwichtige Regio Zwolle.
                   naar alleen materiele welvaart, ontstaat er een
                   evenwichtiger beeld van de stand van zaken in
                   de regio en wordt bewustzijn gecreëerd voor het                    Concretisering van brede welvaart – SDG’s
                                                                                      Brede welvaart wordt veelal geconcretiseerd middels




                                                                                                                                              MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE
                   maken van keuzes in het belang van inwoners en
                   ondernemers. Gelijke kansen voor iedereen.                         de 17 Sustainable Development Goals (SDG’s) zoals
                                                                                      geformuleerd door de Verenigde Naties. Het is dé
                   Uit onderzoek blijkt dat de dagelijkse en directe                  wereldwijde duurzaamheidsagenda met een positieve
                   leefomgeving in belangrijke mate de brede                          blik op de toekomst. De geformuleerde doelen zijn
                   welvaart in gemeenten bepaalt. Denk aan                            een helder, bruikbaar kader tot 2030 om als leidraad
                   voorzieningen als winkels, openbaar vervoer,                       te gebruiken bij het ontwikkelen en toetsen van de
                   onderwijs en zorg voor inwoners met name van                       meerjarige agenda1. In de meerjarige agenda koppelen
                   de plattelandsgemeenten. En aan bijvoorbeeld                       we de programma’s aan de SDG’s, met als doel de
                   veiligheid en gelijke kansen voor iedereen.                        samenhang te zien tussen de activiteiten. De SDG’s
                                                                                      hebben op die manier een verfrissende, verrijkende en
                   Regionale blik                                                     verbindende werking in de regionale samenwerking.
                   Per regio zijn verschillen in de manier waarop                     De herkenbare en begrijpelijke beeldspraak van de
                   inwoners de brede welvaart ervaren. Een                            SDG’s heeft daarnaast een mobiliserend effect voor
                                                                                                                                                 15
                   regio-specifieke aanpak van brede welvaart                         iedereen die zich in wil zetten voor duurzaamheid en
                   is daarmee effectiever dan een nationale                           inclusiviteit.
                   aanpak. Een regionale blik op brede welvaart
                   maakt ook duidelijk dat niet alle aspecten van                     De herkenbare doelen waarop we ons in Regio Zwolle
                   brede welvaart in de eigen gemeente te vinden                      focussen zijn (de nummers corresponderen met die
                   hoeven te zijn. Juist gebieden met veel variëteit                  van de SDG’s):
                   worden getypeerd als gebieden met hoge brede
                   welvaart. Daarmee bedoelen we een mix van:                              1) Geen armoede
                                                                                           4) Toegang tot kwaliteitsonderwijs
                   n      Een middelgrote stad                                             7) Betaalbare en duurzame energie
                   n      Kleinere dorpskernen                                             8) Waardig werk en economische groei
                   n      Landelijke omgeving                                              9) Industrie, innovatie en infrastructuur
                   n      Aanbod cultuur                                                   10) Ongelijkheid verminderen
                   n      Aanbod recreatie en buitenleven                                  11) Duurzame steden en gemeenschappen
                   n      Verschil in bedrijvigheid/sectoren                               12) Verantwoorde consumptie en productie
                                                                                           13) Klimaatactie
                   Ideale schaal                                                           15) Leven op het land
                   Het ‘daily urban system’ waar Regio Zwolle op                           17) Partnerschap om doelstellingen te bereiken
                   gebouwd is, is hiermee de ideale schaal voor


1
    Indien het kader van de SDG’s of doelstellingen veranderen, passen we dit in de doorlooptijd van de agenda aan.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>3. MEERJARIGE AGENDA
2024 - 2028
Regio Zwolle groeit in aantal bedrijven en           langs twee inhoudelijke uitvoeringslijnen:
inwoners. De regio ontwikkelt zich door              1) Economie & arbeidsmarkt
als overloopgebied van de Randstad en de             2) Ruimtelijke ontwikkeling
verbindende schakel naar het noorden en oosten.
Naast de successen hebben we ook te maken met        Het versterken van het netwerk en de onderlinge
de nodige uitdagingen:                               samenwerking is het sluitstuk om de komende
• De tekorten op de arbeidsmarkt lopen op            periode tot een succes te maken en wordt als
• Ondernemers hebben vele crises het hoofd te        derde uitvoeringslijn opgenomen.
     bieden
• Recessie dreigt                                    Ambitie realiseren
• De druk op de woningmarkt neemt toe                ‘Public affairs’ en communicatie zijn




                                                                                                          MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE
• De agrarische sector heeft het moeilijk            ondersteunend aan de missie en onderliggende
• Op diverse plekken zorgt toerisme voor             strategie van Regio Zwolle en dragen bij aan het
     minder leefbaarheid en druk op de natuur        realiseren van de ambitie. De opgaven zijn van
• Het mobiliteitssysteem heeft haar grenzen          de regionale samenwerking. Zij kunnen regionaal
     bereikt                                         aangejaagd, geïnitieerd en/of uitgevoerd worden.
• De sociaaleconomische verschillen binnen de        Of regionaal geagendeerd worden, waarbij andere
     regio groeien                                   partners van de samenwerking dit uitvoeren. Dan
                                                     is de regio een verbindende schakel in dit geheel.
Stuk voor stuk vraagstukken waarvoor de
samenwerking binnen Regio Zwolle nodig is            Visie en missie
om resultaten te boeken of effectiever te zijn.      Met de meerjarige agenda ‘Regio Zwolle stapt
Simpelweg omdat inwoners en ondernemers              door – 2024-2028’ werken we aan het realiseren
zich niet houden aan gemeentegrenzen, maar           van onze visie en ambitie. Hierna worden de             16
zich binnen het ‘daily urban system’ van de regio    visie, missie, ambitie, doelen en strategie verder
bewegen.                                             uitgewerkt.

Uitvoeringslijnen                                    Onderstaand volgt een schematisch overzicht van
Om onze ambities te realiseren en effecten te        de hoofdlijn van de agenda.
bereiken, werken we in de periode 2024-2028



  VISIE
        Regio Zwolle heeft netwerkkracht. Wij werken samen aan kansen en zorgen voor een
        hoge dichtheid en interactie van netwerken, zodat wij snellere, slimmere en betere
        antwoorden hebben op onze maatschappelijke uitdagingen.



   MISSIE

         Regio Zwolle versterkt als duurzame regio zijn unieke landschappelijke kwaliteit,
         is innovatief en genereert blijvende welvaart en welzijn (brede welvaart) voor
         inwoners en ondernemers.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>AMBITIE

    In de delta van de toekomst geeft Regio Zwolle het nieuwe klimaatadaptieve landschap van
    Nederland vorm. Een delta waarin stedelijk gebied, water en platteland met elkaar verweven zijn.
    Waar mensen in harmonie met water en natuur kunnen wonen, werken en leven. Een regio waarin
    de mobiliteitstransitie gerealiseerd wordt en de grote stad beter ontsluit naar al haar kernen, een
    regio met een sterke brede welvaart die aansluit bij de economische hoofdstructuur van Nederland
    en die uitgroeit tot de vierde pijler onder de Nederlandse economie (‘squaring the triangle’) en waarin
    iedereen mee kan doen. De zorg is daarbij bereikbaar en iedereen heeft toegang tot onderwijs.
    Samen staan wij sterk in de opmaat naar de toekomst.




IN 2028

    n     Regio Zwolle heeft een duurzame en wendbare economie, waarin bedrijven ruimte hebben om
          te ondernemen en om hun businessmodellen in de nieuwste transities en technieken door te
          ontwikkelen. Er is een sterk regionaal ecosysteem met excellente ondernemersdienstverlening.




                                                                                                              MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE
          Door de ondernemersdienstverlening worden vooral mkb- en familiebedrijven benaderd. Regio
          Zwolle staat bekend om haar werkwijze om ondernemers te ondersteunen en te faciliteren.
          Onder meer met een investeringsfonds voor ondernemerschap, innovatie en transities.
    n     Regio Zwolle realiseert een toekomstbestendige en flexibele arbeidsmarkt. Er is een regionaal
          werkcentrum actief en alle inwoners kunnen zich daar melden. Iedere inwoner heeft recht
          op een loopbaan- en ontwikkelgesprek, heeft toegang tot de instrumentaria die beschikbaar
          zijn en weet de scholingsbudgetten te benutten. Via sectortafels wordt gewerkt aan de
          verbinding economie-onderwijs-arbeidsmarkt. Werkgevers kunnen gebruik maken van een
          investeringsfonds voor leven lang ontwikkelen en vernieuwing. Voor het realiseren van een
          inclusieve arbeidsmarkt worden de nationale en Europese middelen benut om zoveel mogelijk
          mensen met een afstand tot of kwetsbare positie op de arbeidsmarkt aan werk te helpen.
    n     Regio Zwolle heeft samen met 22 gemeenten, 4 provincies en haar partners de ruimtelijke
          puzzel gelegd en geeft succesvol uitvoering aan het Novex-gebied. Er is daarnaast voldoende             17
          samenwerking op het gebied van recreatie, toerisme en mobiliteitstransitie. In de regio is
          aandacht voor kennisdeling en uitwisseling van ‘good practises’. In het bijzonder is er aandacht
          voor het verbeteren van de balans tussen plattelandsgemeenten, kleinere kernen en steden.



DOELEN 2024 - 2028
    Duurzame en wendbare economie:
    n     Versterken van de concurrentiekracht van Regio Zwolle door een sterk en duidelijk economisch
          profiel, in combinatie met een aantrekkelijk vestigingsklimaat. We bieden nieuwe en voldoende
          bedrijfsruimte.
    n     Het realiseren van meer synergie tussen de bestaande netwerken en initiatieven ter
          ondersteuning van het mkb bij de transitieopgaven. Dit om uiteindelijk het mkb beter te kunnen
          bereiken en activeren.
    n     Het realiseren van de juiste voorwaarden om de omschakeling naar een circulaire economie, de
          energietransitie, klimaatadaptatie en biodiversiteit te versnellen. Dat geldt op het gebied van
          ruimtelijke ontwikkeling en mobiliteit, maar ook voor de meer economische transities.
    n     Het ontwikkelen van een lerende aanpak en samenwerking met de betrokken partners van Regio
          Zwolle.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>n    Onderdeel hiervan is het versterken van de samenwerking tussen economie en arbeidsmarkt:
     verantwoordelijk voor het inventariseren en uitwerken van overkoepelende uitdagingen. En
     ook het koppelen op uitvoeringskracht.


Toekomstbestendige en flexibele arbeidsmarkt:
n    Realiseren van een toekomstbestendige en flexibele arbeidsmarkt. Daarin streven
     we maximale arbeidsparticipatie en arbeidsproductiviteit na, die het mogelijk maken
     transities te realiseren.
n    Realiseren en ontwikkelen van een Regionaal Werkcentrum, gericht op actieve
     dienstverlening voor iedere inwoner met een loopbaan- en/of ontwikkelvraag.
n    Versterken van de reguliere werkgevers- en werkzoekendendienstverlening van Regio
     Zwolle en bovenregionaal afstemmen tussen vier arbeidsmarktregio’s.


Klimaatbestendige inrichting van onze regio:

n    Behouden en vergroten van de leefbaarheid van Regio Zwolle (in balans met natuur
     en landbouw) en aandacht voor behoud van het landschap, klimaatadaptatie




                                                                                                      MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE
     en het spreiden van toerisme. Daarnaast gaan we voor behoud van het
     voedselproductieareaal; als vruchtbare delta hebben we een grote rol in de (inter)
     nationale voedselvoorziening. Er zijn kwalitatieve programmeringsvraagstukken die in
     de breedte moeten worden afgewogen, dus niet alleen op economie, maar bijvoorbeeld
     ook op wonen. In deze uitvoeringslijn mag explicieter gemaakt worden dat we de
     afwegingen op regionale schaal steeds koppelen aan het ‘daily urban system’.
n    Het accommoderen van de ontwikkelopgave (woningen en bedrijvigheid), met behoud
     van de huidige ruimtelijke kwaliteit. Er is ruimte voor woningbouw.
n    In een klimaatadaptieve delta bouwen we gebied specifiek. Omdat identiteit in grote
     mate bepalend is voor leefbaarheid en sociale samenhang, omarmen we in dit principe
     de specifieke en unieke eigenschappen van de gebieden in onze regio.
n    De ondergrond en het watersysteem zijn bepalend voor waar en hoe we bouwen om ook
     op lange termijn bij klimaatverandering een florerende regio te kunnen zijn.
n    Iedere ontwikkeling heeft oog voor de door de landschappelijke ondergrond, natuur,                  18
     cultuurhistorie en bouwcultuur gevormde karakteristieken en identiteit van de
     plek en behoudt of versterkt deze. Daar zetten we vol op in. Zo bouwen we aan een
     afwisselende regio.
n    Benutten en versterken van huidige en toekomstige ambities op het gebied van
     leefbaarheid, landschap en de energietransitie.
n    In de herwaardering van het ruimtelijk beleid zijn water en bodem weer meer sturend
     voor alle ruimtelijke plannen: het afstemmen van ruimtelijke keuzes over woningbouw,
     energietransitie, natuur, landbouw, infrastructuur en economie op de staat en de
     kwaliteit van de ondergrond en de natuurlijke dynamiek van het water.


Duurzame bereikbaarheid van en in de regio:

n    De uitdaging voor bereikbaarheid ligt in het werken aan een betere balans in de regio. De
     relatief grote pendel naar Zwolle is deels onvermijdelijk vanwege de regionale centrumfunctie,
     maar de mobiliteitssystemen kunnen niet veel meer aan. De uitdaging is het accommoderen
     van de ontwikkelopgave (woningen en bedrijvigheid), met behoud van de huidige ruimtelijke
     kwaliteit op basis van een groene klimaatadaptieve (verstedelijkings)strategie.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>     n    De mobiliteitsanalyses (en ook de Integrale Mobiliteitsanalyse (IMA)) voorspellen richting
          2040 afwikkelingsproblemen in grote delen van het hoofdwegennet, tenzij maatregelen
          worden getroffen, zoals ‘betalen naar gebruik’. De extra geplande woningbouw heeft
          hier geen significante invloed op (uitgezonderd de N50 in relatie tot de verstedelijking in
          Dronten/Kampen en een veilige N50 is van groot belang).
     n    De uitdaging ligt in een mobiliteitstransitie, met bijvoorbeeld het verduurzamen van
          mobiliteit: fiets of openbaar vervoer in plaats van auto. En ook in het voorkomen van
          mobiliteit. Want als inwoners van een kleinere dorpskern of plattelandsgemeente in
          de buurt terecht kunnen voor hun vraag, hoeven ze niet ver te reizen. Hier kunnen
          de verstedelijkingskeuzes (waar gaan we woningen bouwen en faciliteren we
          arbeidsplaatsen?) sterk in sturen. De mobiliteitstransitie creëert ruimte voor de auto in
          delen van Regio Zwolle die wel van de auto afhankelijk zijn.
     n    In 2050 is Port of Zwolle een florerend haven- en bedrijvengebied. De havens kunnen door
          een optimale infrastructuur efficiënt goederen- en personenverkeer afwikkelen. Slimme
          sturing op vervoerswijzen (‘modalshift’) voorkomt opstopping. De samenwerking in Port
          of Zwolle (waaronder gezamenlijke belangenvertegenwoordiging) heeft de commerciële
          slagkracht en efficiëntie vergroot. Ook is er ruimte voor nog een aan te leggen




                                                                                                            MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE
          buitendijkse haven.




STRATEGIE


                                            2) Ontwikkelen
                1) Opgavegericht            vanuit netwerk-             3) Versterken
                werken (vanuit de           samenwerking               interne cohesie
                     inhoud)

                                                                                                               19




     7) Doorzetten              6) Gezamenlijke
   van gezamenlijke            uitvoeringskracht             5) Programma-              4) Verbinden met
  ‘public affairs’- en              generen                  gericht werken               sterke (inter)
      lobbykracht                                                                       nationale spelers
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>4. ECONOMIE EN
ARBEIDSMARKT
We willen de internationale concurrentiepositie van Regio Zwolle versterken. We werken daarom
aan een duurzame en wendbare economie. Dat doen we met drie pijlers in ons achterhoofd:

n     Zorg voor economische structuurversterking van alle gebieden in Regio Zwolle
n     Geef richting aan de transitie van de arbeidsmarkt
n     Jaag innovatie aan op het gebied van de transities, zoals digitalisering, circulaire economie en
      energietransitie.




                                                                                                           MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE
4.1. Groeien naar een duurzame en wendbare           Wat is er aan de hand?
economie                                             Ontwikkelingen zoals digitalisering,
                                                     verduurzaming en de opkomst van de circulaire
Karakteristiek                                       economie veranderen het speelveld waarin het
Regio Zwolle kent een brede basis aan                mkb zich beweegt onherroepelijk. Het aantal
economische activiteiten en presteert goed.          transities en veranderingen neemt met de
Er is niet één drijvende dominante sector;           dag toe. De snelheid van verandering is hoog.
de sectoren agro-food, maakindustrie (o.a.           Vanuit het regionale samenwerkingsverband
kunststoffen), health, IT/e-commerce, logistiek      en vanuit andere hoeken is er een divers
en vrijetijdseconomie zijn verspreid over de regio   ondersteuningsaanbod voor het mkb. Deze
vertegenwoordigd. Die veelzijdigheid is een groot    ondersteuning is er in de regio in vele soorten en
goed; het zorgt voor een weerbare economie. Ook      maten. Het aanbod kent echter een versnipperd
in mindere tijden.                                   karakter. Daarnaast blijft het daadwerkelijk          20
De economische kracht van de regio ligt bij          bereiken en activeren van het brede mkb lastig.
de mkb- en familiebedrijven: 76% van het
bedrijvenbestand bestaat uit bedrijven met           De partijen die in Regio Zwolle actief zijn op de
minder dan 9 medewerkers, samen goed voor            ondersteuning van het mkb, hebben de ambitie
60% van de werkgelegenheid. Het mkb wordt            om samen deze infrastructuur te harmoniseren
gekenmerkt door gerichtheid op continuïteit          en te versterken. De ruimte is schaars in de regio,
en maatschappelijke betrokkenheid. Daar staat        ook om te ondernemen. De groei van de regio
tegenover dat het mkb in algemene zin gevoelig       en werkgelegenheid en de transities vragen om
is voor conjuncturele schommelingen en een           ruimte voor toekomstbestendige werklocaties
ingeteerd investeringsniveau heeft.                  waar bedrijven oplossingen vinden die bijdragen
Er is serieus gevaar dat bedrijven achter gaan       aan de nationale ambitie om in 2050 CO2-
lopen en daardoor minder toekomstbestendig zijn.     neutraal, volledig circulair en klimaatbestendig te
Dat komt door:                                       zijn.

n    De kleine bedrijfsomvang van mkb-bedrijven      Waar zetten we op in?
     (vaak zonder hr-afdeling)                       In 2028...
n    Het opleidingsniveau van de                     • heeft Regio Zwolle een duurzame en
     beroepsbevolking (68% beroepsbevolking              wendbare economie, waarin bedrijven
     niet hoger dan mbo-niveau 3)                        ruimte hebben om te ondernemen en zij hun
n    Het relatief geringe innovatievermogen van          businessmodellen in de nieuwste transities
     mkb’ers                                             en technieken door kunnen ontwikkelen.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>•   is er een sterk regionaal ecosysteem                  de economie en/of gekoppeld aan de
    ontwikkeld met excellente                             benoemde innovatiehubs. Er wordt een
    ondernemersdienstverlening. Die benadert              extra honneurs- en begeleidingsprogramma
    vooral mkb- en familiebedrijven.                      opgezet voor studenten die zich voor
•   staat Regio Zwolle bekend om haar werkwijze           tenminste twee jaar verbinden aan de regio.
    die ondernemers ondersteunt en faciliteert       n    Doorontwikkelen van de
    in de ondernemersdienstverlening. Met een             ondernemersdienstverlening (eerste-
    investeringsfonds voor ondernemerschap,               en tweedelijns) in samenwerking met
    innovatie en transities.                              gemeenten, provincies en Rijk. Met als
                                                          doel laagdrempelige en toegankelijke
Resultaat in aantallen – per jaar (output)                ondersteuning voor ondernemers die in
n Bereiken van jaarlijks 5.000 ondernemers                Regio Zwolle gevestigd zijn of zich willen
     die actief aan de slag willen met innovatie          vestigen.
     en/of nieuwe businessmodellen. Daarvan          n    Realiseren van een onderzoeksprogramma
     doen tenminste 750 ondernemers                       met daarin vier toonaangevende
     mee aan een of meerdere activiteiten                 onderzoeken (waaronder de Regio Zwolle
     die ontwikkeld zijn door het regionale               Monitor) waarmee de Economic Board




                                                                                                        MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE
     ecosysteem. Daarin werken we toe naar                Regio Zwolle de dialoog voedt over de koers
     een heldere voordeur (‘no-wrong-door-                van de regionale economie.
     principe’) met verschillende specialistische    n    Het realiseren en periodiek actualiseren
     uitvoeringsorganisaties die elkaar ook               van een ruimtelijk economische visie. Ook
     weten te vinden in de samenwerking.                  een vertaalslag maken naar de ruimtelijke
n Realiseren van een krachtige en                         randvoorwaarden voor het vergroten van
     toegankelijke kennis- en innovatie-                  de aantrekkelijkheid van de regio voor
     infrastructuur waarbij alle innovatieclusters        bedrijven in zowel landelijk als stedelijk
     en hubs met elkaar verbonden worden,                 gebied.
     waarbij meer dan dertig start-ups jaarlijks
     gebruikmaken van de faciliteiten. Daarvan       Impact maken in vier jaar (‘outcome’)
     ontwikkelen zich vijf start-ups door naar       n Versterken van de concurrentiekracht van
     scale-up. De in de regio werkzame publiek-          Regio Zwolle door een sterk en duidelijk
     private samenwerkingen worden allen                 economisch profiel in combinatie met een         21
     via een digitaal platform ontsloten zodat           aantrekkelijk vestigingsklimaat.
     ondernemers, studenten en werkenden             n Het realiseren van meer synergie tussen
     hier beter toegang tot hebben. Er wordt             de bestaande netwerken en initiatieven
     een interactieve kaart gemaakt die direct           ter ondersteuning van het mkb bij de
     inzicht geeft in alle projecten. In ieder           transitieopgaven. Dit om uiteindelijk
     deelgebied zijn een tot drie erkende                het mkb beter te kunnen bereiken en
     innovatiehubs. Het regionale programma              activeren. Met daarbij een effectieve
     brengt synergie in de samenwerking en               uitvoeringsstrategie vanuit het ‘no-wrong-
     maakt de hubs laagdrempelig toegankelijk            door-principe’ voor ondernemers met een
     voor ondernemers en studenten. De hub               vraag. Randvoorwaarde is dat de vraag van
     is een bron van kennis voor de regio.               ondernemers centraal staat.
     Actieve kennisdeling voor onderwijs-            n Het realiseren van meer synergie en
     en kennisinstituten, ondernemers en                 verbinding binnen (top)sectoren als agro-
     overheden wordt aangejaagd.                         food, IT & e-commerce, maar ook de
n Realiseren van jaarlijks 150 onderzoeks-               vrijetijdseconomie.
     en stageplaatsen voor studenten die             n Het realiseren van de juiste voorwaarden
     meewerken in onderzoeksprogramma’s                  om de omschakeling naar een circulaire
     op het snijvlak van de transities voor              economie, de energietransitie,
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>        klimaatadaptatie en biodiversiteit te         n   Het versterken van de betrokkenheid en
        versnellen. Zowel op het gebied van               representatie van de betrokken partners in
        ruimtelijke ontwikkeling en mobiliteit, als       de benodigde netwerken.
        de meer economische transities.
   n    Het ontwikkelen van een lerende aanpak en
        samenwerking met de betrokken partners
        van Regio Zwolle. Onderdeel hiervan
        is de versterking in de samenwerking
        tussen economie en arbeidsmarkt:
        verantwoordelijk voor het inventariseren
        en uitwerken van overkoepelende
        uitdagingen. Alsmede het koppelen op
        uitvoeringskracht.




Hoe pakken we dit aan?




                                                                                                             MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE
 PROGRAMMA                TOELICHTING                                                   PARTNERS

                           De regio onderzoekt gericht waar vraagstukken liggen in      22 gemeenten,
                           de markt en wat de transitie-opgaven zijn en steunt het      4 provincies,
    Krachtige en
    toegankelijke          mkb in deze transitieopgaven door:                           Economic Board
      kennis- en                                                                        Regio Zwolle
 innovatiestructuur        n innovatie- en kennisontwikkeling (laagdrempelig en         (EBRZ), MKB-Ne-
    gericht op de            toegankelijk voor de bedrijven zelf)                       derland Regio
     sectoren en           n experimenteerruimte                                        Zwolle, VNO-NCW
      transities
                           n stimulerings- en ondersteuningsbeleid                      Regio Zwolle,
                           n innovatie- en hub-ontwikkeling                             Kennispoort Regio
                                                                                        Zwolle, Horizon      22
                           Voor de benodigde schaalgrootte zoekt Regio Zwolle           en collega-uitvo-
                           aansluiting bij de Strategische innovatie- en investe-       ringsorganisaties,
                           ringsagenda (SIIA) Oost Nederland, Think East en de the-     onderwijs-
                           ma’s die hierin genoemd worden, zoals Slim en duurzaam       instellingen,



        1
                           voedsel produceren, Digital Economy & Industry, Smart        Oost NL, NOM en
                           Energy, Clean & Circular en Prevention & Medtech. Ook        samenwerkings-
                           verbinden we naar de strategische investerings- en           verbanden als
                           samenwerkingsagenda’s vanGelderland, Overijssel, Fle-        ikbendrentseon-
                           voland en Drenthe.                                           dernemer,
                           Daar waar sectoren extra inzet nodig hebben (bijvoor-        Perron038, IQ
                           beeld recreatiesector of agro-food) is dit mogelijk.         BLVD, Innovatie-
                                                                                        cluster Noord-
                           Ontwikkeling van een innovatiecluster rond klimaatadap-      oostpolder e.a.
                           tatie is een kans voor de regio. Dit kan tot stand komen
                           vanuit samenwerking tussen ondernemers, onderzoek
                           en onderwijs. Ook kan een ‘delta-experience’ voor inwo-
                           ners en bezoekers worden ontwikkeld, waar de creatieve
                           sector de vraagstukken, opgaven en het handelingsper-
                           spectief in beeld brengt.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>                     Ondernemers zorgen voor dynamiek,                     22 gemeenten, 4 provin-
                     bedrijvigheid en werkgelegenheid en spelen een        cies, Economic Board
                     belangrijke rol in de huidige maatschappelijke        Regio Zwolle (EBRZ),
 Ondernemers-        en economische transities. Provincies,                MKB-Nederland Regio
 ecosysteem en                                                             Zwolle, VNO-NCW Regio
                     gemeenten en uitvoeringsorganisaties dragen
 dienstverlening                                                           Zwolle, Kennispoort Regio
                     hieraan bij door te helpen, te begeleiden en
                                                                           Zwolle, Horizon en
                     te ondersteunen waar nodig. De publieke
                                                                           collega-uitvoerings-
                     organisaties zijn voor veel ondernemers het
                                                                           organisaties, onderwijsin-
                     eerste contact met de overheid.


      2
                                                                           stellingen, Oost NL, NOM
                                                                           en samenwerkingsverban-
                     Optimale dienstverlening en aandacht voor             den als ikbendrentse-
                     regeldruk- en beleving zijn daarom belangrijk.        ondernemer, Perron038,
                     We moeten ondernemers een goede                       IQ BLVD, Innovatiecluster
                     uitgangspositie bieden voor economisch herstel,       Noordoostpolder e.a. en
                     zodat de werkgelegenheid geborgd blijft voor alle     samenwerkingsverbanden,




                                                                                                        MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE
                     lagen van de bevolking. Daarom zetten we in op        zoals hubs en topsectoren
                     de versterking van het ondernemersecosysteem
                     en de ondernemersdienstverlening.




                     Op 13 april spraken de 4 provincies en 22 regiogemeenten     22 gemeenten,
     Ruimtelijk      op bestuurlijk niveau af om gezamenlijk voor Regio           4 provincies,
   economische       Zwolle een Ruimtelijk Economische Bouwsteen 2040             Rijk, EBRZ en
  visie – beleids-   uit te werken. De bouwsteen beschrijft het huidige
    verkenning                                                                    betrokkenen
     regionaal       economische profiel van de regio, en het economisch          partners
vestigings-klimaat   toekomstbeeld in 2040 gegeven de trends en                   (nog nader te
  voor bedrijven     ontwikkelingen. De bouwsteen geeft antwoord op de            benoemen)             23
                     vraag hoe de regio om kan gaan met de schaarse ruimte
                     voor nieuwe bedrijventerreinenontwikkelingen, wat
                     de zoekgebieden zijn voor clusters voor grootschalige
                     bedrijvigheid en welke campusontwikkelingen voor de
                     regio van belang zijn.




      3
                     De bouwsteen vormt de input voor de ruimtelijke en
                     economische afwegingen die de provincies, gemeenten
                     en de regio maken in de verschillende beleidstrajecten
                     en programma’s. Het is bijvoorbeeld van belang voor
                     de ontwikkelprogramma’s van Regio Zwolle waarin de
                     verste delijkingsstrategie van het NOVEX gebied Regio
                     Zwolle verder vorm en inhoud krijgt. Het besluit om nu
                     aan de slag te gaan valt verder samen met het bestuurlijk
                     bod dat door de provincies is gedaan richting het Rijk
                     in het kader van de GRIP afspraken. Een stuurgroep
                     samengesteld uit bestuurders van de 4 provincies en de
                     regiogemeenten neemt nu het initiatief om een traject
                     met regionale partners te doorlopen om in het najaar de
                     afspraken te maken over de uitkomsten en eventuele
                     vervolgacties
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>                         In het kader van de lerende samenwerking wordt het           Nader te bepalen
                         netwerk van partners betrokken bij het economische           onderzoeks-
                         uitvoeringsprogramma. Ook wil de regio betrouwbare,          consortium,
 Lerende regio           feitelijke informatie kunnen presenteren over thema’s
en onderzoeks-                                                                        Hogeschool
programmering            die relevant zijn voor onze regio om (economisch) beeld      Windesheim (Regio
                         op te kunnen maken.                                          Zwolle Monitor)




     4
 Waar dragen deze programma’s aan bij in relatie tot de brede welvaart?




                                                                                                          MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE
 We streven met bovenstaande programma’s              en files, onveiligheid in het verkeer en druk op
 naar een brede welvaart voor iedereen. Daarmee       het milieu verminderen. Daarnaast moet het
 versterken we de leefbaarheid, innovatiekracht en    bedrijfsleven innoveren en verduurzamen.
 verduurzaming van onze regio. We focussen ons        12) Verantwoorde consumptie en productie –
 in Regio Zwolle hierbij op acht van de zeventien     efficiënter gebruik van grondstoffen verlaagt
 SDG’s:                                               de druk op het milieu en vermindert de
                                                      afhankelijkheid van grondstoffen.
 1) Geen armoede – gericht op de afname van           13) Klimaatactie – aanpakken van de door mensen
 armoede in al haar vormen.                           veroorzaakte klimaatcrisis. De effecten van
 4) Kwaliteitsonderwijs – goed onderwijs is voor      klimaatverandering vormen een bedreiging voor
 mensen in alle leeftijdscategorieën en in alle       mens en natuur in onze regio.                       24
 levensfasen van belang. Van peuteronderwijs tot      17) Partnerschap om doelstellingen te
 een leven lang ontwikkelen. Onderwijs zorgt ervoor   bereiken - Het realiseren van de doelen vereist
 dat werkenden over vaardigheden beschikken om        samenhangend beleid, een coöperatieve omgeving
 mee te kunnen draaien in de steeds veranderende      en het aangaan van nieuwe partnerschappen.
 vragen op de arbeidsmarkt.
 7) Betaalbare en duurzame energie –                  Concretisering naar uitvoering
 ontwikkelen en gebruik van technologieën             De partners in de Economic Board Regio Zwolle
 voor energiebesparing en hernieuwbare                (EBRZ) en het portefeuillehoudersoverleg
 energiebronnen zijn van wezenlijk belang om          Economie geven vorm aan de economische
 energieverbruik en de afhankelijkheid van fossiele   agenda. De vier provincies worden actief hierbij
 brandstof te verminderen.                            betrokken en er wordt rekening gehouden met
 8) Eerlijk werk en economische groei – voor          een juiste vorm van representatie. In 2022 is het
 iedereen gelijke kansen op werk met gelijkwaardig    nieuwe koersdocument van EBRZ uitgekomen
 loon voor gelijkwaardig werk. De economische         en op dit moment wordt gewerkt aan een
 groei moet toenemen door middel van                  concretiseringsslag. Hetzelfde geldt voor de
 diversificatie, technologische ontwikkeling en       strategische agenda van de onderwijsinstellingen
 innovatie en mag niet langer een van de oorzaken     verenigd in de Zwolse8. Met de partners van
 zijn van milieuvervuiling.                           EBRZ en onderwijsinstellingen wordt een jaarplan
 9) Industrie, innovatie en infrastructuur –          ontwikkeld om dat verder vorm en inhoud te geven.
 verbeteren van mobiliteit en infrastructuur
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>4.2. Werken aan een toekomstbestendige                   de arbeidsmarkt hebben mensen een onzeker
en flexibele arbeidsmarkt                                toekomstperspectief. Terwijl we met de tekorten
                                                         op de arbeidsmarkt iedereen nodig hebben. De
                                                         woningmarkt laat verdringingseffecten zien,
Karakteristiek
                                                         op de arbeidsmarkt is er sprake van groei van
Regio Zwolle bloeit en de werkgelegenheid neemt,
                                                         werkgelegenheid. Daarnaast verandert het werk zo
met 14.000 openstaande vacatures, harder toe dan
                                                         snel dat iedereen in beweging moet blijven. Het gaat
het Nederlands gemiddelde. Begin 2023 kon een
                                                         om wendbaarheid en weerbaarheid in werk.
werkzoekende uit Regio Zwolle uit meer dan 5 banen
kiezen. Landelijk ligt dit gemiddelde op 4,4 banen.
                                                         We zien dat plattelandsgemeenten en kleinere
Dat wil niet zeggen dat zowel werkzoekenden als
                                                         kernen moeite hebben om jonge mensen te
bedrijven daadwerkelijk kunnen kiezen: naast de
                                                         behouden. Dit in tegenstelling tot bijvoorbeeld de
kwantitatieve mismatch is ook sprake van een kwa-
                                                         stad Zwolle, die blijft groeien. Daarom is de balans
litatieve mismatch op de arbeidsmarkt. De verande-
                                                         tussen kleinere steden, dorpen en de stad van groot
ring van werk gaat zo snel dat de behoefte toeneemt
                                                         belang. Belangrijk is dat de hele Regio Zwolle, en niet
aan mensen met specifieke opleidingen, kennis en
                                                         alleen Zwolle, profiteert van groei en het aantrekken
vaardigheden. Ontgroening en vergrijzing zorgen
                                                         en behouden van mensen. Met deze dynamiek
voor krapte op de arbeidsmarkt.
                                                         worden sociale en economische verschillen tussen
                                                         gebieden zichtbaarder en dreigt de kracht van de
Het tekort aan menselijk kapitaal is een van de
                                                         regio ondermijnd te worden. Dit vraagt om een
knelpunten voor de verdere groei van de regionale
                                                         flexibele aanpak. Gericht op beschikbaarheid
economie en remt de noodzakelijke transitieopga-
                                                         van mensen, investeren in de wendbaarheid (en
ven, zoals digitalisering, circulair ondernemen en
                                                         weerbaarheid) van mensen als het bevorderen van
de energietransitie. Dit heeft een enorm ontwrich-
                                                         inclusiviteit.
tend effect op de maatschappij. Technologische
innovaties en digitalisering vormen een uitdaging.
                                                         Waar zetten we op in?
Om het economisch succes te bestendigen, wil de
                                                         Resultaat in aantallen (output)
regio op dit vlak koploper zijn, met name als het gaat
                                                         n Inzet op de leercultuur en een leven lang ont-
om de toepasbaarheid van innovaties (doenovatie).
                                                              wikkelen, met een bereik van jaarlijks 300.000
Regio Zwolle kent daarbij een excellente kennis- en
                                                              inwoners. Daarvan activeren we 3.000 inwo-
beroepsonderwijsinfrastructuur met meer dan vijf
                                                              ners, 500 werkgevers, 1.000 werknemers en 5
hbo- en 8 mbo-instellingen. Zij verbinden actief naar
                                                              experimenten om gebruik te maken van een of
de infrastructuur van kennisontwikkeling van univer-
                                                              meerdere financieringstrajecten voor transities
siteiten.
                                                              en/of sociale innovatie.
                                                         n Doorontwikkelen van twaalf sectortafels waarin
Wat is er aan de hand?
                                                              werkgevers, werknemers en onderwijsinstel-
Ondanks de goede uitgangspositie van de regio staat
                                                              lingen elkaar weten te vinden op: strategisch
het succes onder druk. Plotselinge veranderingen
                                                              personeelsbeleid, sociale innovatie, verster-
in de geopolitieke context en de economische
                                                              ken van de leercultuur, aanbod van leven lang
conjunctuur zijn niet beïnvloedbaar, maar we
                                                              ontwikkelen en uitvoeren van projecten voor
moeten er wel steeds meer rekening mee houden.
                                                              beschikbaarheid, wendbaarheid en inclusiviteit
Actuele crises (zoals de oorlog in Oekraïne, stikstof,
                                                              van mensen op de arbeidsmarkt.
Pfas, energie en de gevolgen van de coronacrisis)
                                                         n Jaarlijks 2.000 individuele loopbaantrajecten
vragen veel van ondernemers. Stijgende grondstof-,
                                                              en 1.000 mensen die gebruik maken van het
voedsel- en materiaalprijzen zijn bovendien in
                                                              instrumentarium van het Regionaal Werkcen-
de hele regio voelbaar. Bedrijven in specifieke
                                                              trum i.o..
branches en sectoren worden hierdoor extra hard
                                                         n 1.000 matches voor kwetsbare doelgroepen in
geraakt. Deze ontwikkelingen vragen wendbaarheid
                                                              de periode 2024 – 2028 op de arbeidsmarkt en
en weerbaarheid van onze regionale economie en
                                                              inzet op twee systeem doorbrekende experi-
arbeidsmarkt.
                                                              menten.
                                                         n Realiseren van een groei van 20.000 banen in
Regio Zwolle staat voor een schaalsprong en
                                                              2040 en de groei verantwoord accommoderen
wil groeien zonder grote sociaaleconomische
                                                              in relatie tot de arbeidsmarktkrapte.
verschillen tussen gebieden. In de basis van
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>   Impact maken (outcome)                                  een loopbaan- en/of ontwikkelvraag.
   n Realiseren van een toekomstbestendige en         n    Versterken van de reguliere werkgevers- en
       flexibele arbeidsmarkt, waarin we maximale          werkzoekendendienstverlening van Regio
       arbeidsparticipatie en arbeidsproductiviteit        Zwolle en bovenregionaal afstemmen tussen
       nastreven om transities te realiseren.              de vier omliggende arbeidsmarktregio’s.
   n Realiseren en ontwikkelen van een Regi-          n    Het versterken van de betrokkenheid en
       onaal Werkcentrum, gericht op actieve               representatie van de betrokken partners in
       dienstverlening voor iedere inwoner met             de benodigde netwerken.




   Hoe pakken we dit aan?


PROGRAMMA                 TOELICHTING                                                  PARTNERS

                           n Onderzoek naar de ontwikkelingen op leercultuur,         22 gemeenten, 4
                             ‘skills’ en leven lang ontwikkelen in Regio Zwolle       provincies, UWV
                             (sectoraal, sub-regionaal en lokaal niveau)              Werkbedrijf, MKB-
    Leven Lang




                                                                                                             MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE
                           n Continueren van het Ontwikkelfonds Regio                 Nederland Regio
  Ontwikkelen en
                             Zwolle als investeringsfonds voor LLO, SHRM en           Zwolle, VNO-NCW
inzet op leercultuur
                             bevorderen leercultuur. Onderzocht wordt of dit          Regio Zwolle,
                             fonds zich kan door ontwikkelen in verbinding            ondernemers-
                             met de economische agenda.                               platforms- en
                           n Doorontwikkelen van 12 sectortafels                      bedrijfskringen,
                           n Inzet op scholing en Leven Lang Ontwikkelen              ZP Netwerk Regio
                             rondom innovatie en de transitieopgaven                  Zwolle, FNV,
                           n Uitvoeren van het kennis-, expertise- en                 CNV, onderwijs-


        1
                             sturingsprogramma. Leren en verbeteren staan             instellingen, SBB en
                             hierin centraal om het ecosysteem in de regio te         sector- en branche-
                             versterken.                                              organisaties.

                                                                                                             26




                           n Start en ontwikkeling van een Regionaal               22 gemeenten, 4
                             Werkcentrum, gericht op actieve dienstverlening       provincies, UWV
                             voor werkenden / werkzoekenden met een                Werkbedrijf, MKB-
    Versterken               loopbaan- en/of ontwikkelvraag.                       Nederland Regio
   en uitbreiden           n Partners ontwikkelen de                               Zwolle, VNO-NCW
  arbeidsmarkt-
  infrastructuur             arbeidsmarktinfrastructuur door, stimuleren           Regio Zwolle,
                             publiek – privaat samenwerken, brengen projecten      ondernemers-
                             in beeld en zorgen ervoor dat de dienstverlening      platforms- en
                             laagdrempelig en toegankelijk is voor eenieder met    bedrijfskringen, ZP



       2
                             een loopbaanvraag.                                    Netwerk Regio Zwolle,
                           n Continueren van de Regio Zwolle Brigade als           FNV, CNV, onderwijs-
                             hulplijn voor ondernemers met een vraag over de       instellingen, SBB
                             continuïteit van hun onderneming.                     en sector- en
                                                                                   brancheorganisaties
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>                n Stimuleren van talentontwikkeling en talentbehoud       22 gemeenten, 4
                  in de regio, door gericht de samenwerking tussen        provincies, UWV
                  onderwijs en bedrijfsleven te faciliteren en hen uit    Werkbedrijf, MKB-
  Talenten        te dagen de transitieopgaven te koppelen aan het        Nederland Regio
  binden en       opleiden van nieuwe studenten.                          Zwolle, VNO-NCW
   boeien
                n Actief opzetten en inzetten van het arbeidsmarkt-       Regio Zwolle,
                  ecosysteem voor jongeren tot 27 jaar met als doel       ondernemers-
                  iedere jongere te voorzien van een overstap naar        platforms- en
                  werk. Realiseren van voldoende stages en leerba-        bedrijfskringen,


    3
                  nen (werkgarantie), startbanen en onderzoeksop-         ZP Netwerk Regio
                  drachten. Dit is een inspanningsverplichting van        Zwolle, FNV,
                  alle partners. Iedere student heeft daarbij de          CNV, onderwijs-
                  mogelijkheid op een werkgarantie in Regio Zwolle.       instellingen, SBB
                n Versterking samenwerking realisatie doelstellingen      en sector- en
                  Novex-gebied..                                          brancheorganisaties.
                n Actieve betrokkenheid realiseren in het ontwikke-
                  len van een uitvoeringsstrategie voor de gewenste




                                                                                                 MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE
                  groei van in ieder geval 50.000 woningen en 20.000
                  arbeidsplaatsen (doelstelling NOVEX-gebied) in
                  tijden van arbeidsmarkttekorten. Hierin horen
                  vraagstukken als huisvestiging, mobiliteitsstrate-
                  gie, bereikbaarheid OV, werklocaties en voorzienin-
                  gen in thuis.




                n Continueren en doorontwikkelen van de reguliere          15 gemeenten van
                  dienstverlening voor werkgevers (WSP Regio Zwolle        arbeidsmarktregio
                  en Regio Zwolle Brigade), versterking van de samen-      Zwolle, provincies
                  werking voor de werkzoekendendienstverlening en          Gelderland
   Inclusie       harmoniseren van instrumenten; alle inwoners in          en Overijssel,        27
                  Regio Zwolle hebben gelijke kansen op werk.              MKB-Nederland
                n Versterken van de arbeidsmarkt door naast ar-            Regio Zwolle,
                  beidsproductiviteit ook in te zetten op inclusiviteit    VNO-NCW Regio
                  en het vergroten van de arbeidsparticipatie en           Zwolle, onderwijs-
                  mensen die, om wat voor reden dan ook, een afstand       instellingen,
                  tot de arbeidsmarkt ervaren, te ondersteunen in hun      vakbonden en SBB



    4
                  route naar werk.
                n Juist ook in relatie tot de gevraagde innovatieslag
                  zorgen we dat iedereen mee kan (blijven) doen. Ten
                  grondslag ligt het wettelijk kader SUWI.




                n Detecteren van relevante vraagstukken op de              22 gemeenten, 4
                  arbeidsmarkt van Regio Zwolle die grootschalig van       provincies, UWV
                  aard zijn en ingrijpend zijn op de huidige wijze van     Werkbedrijf, MKB-
  Verander-       werken.                                                  Nederland Regio
opgaven op de   n Actief oppakken van het thema arbeidsmarktkrapte         Zwolle, VNO-NCW
arbeidsmarkt
                  in nauwe samenwerking met de partners.                   Regio Zwolle,
                n Investeren in levendige tripartiete ecosystemen,         ondernemers-
                                                                           platforms- en
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>                      waarbinnen innovatie en thema’s voor de toekomst in             bedrijfskringen, ZP
                      gezamenlijkheid worden opgepakt door bedrijfsleven,             Netwerk Regio Zwolle,



5
                      onderwijs en overheid, zoals ook gedaan wordt binnen            FNV, CNV, onderwijs-
                      de sectorale aanpak.                                            instellingen, SBB
                    n De oplopende tekorten op de onderwijsarbeidsmarkt               en sector- en
                      (primair, voortgezet en mbo-onderwijs) en in de ge-             brancheorganisaties.
                      zondheidszorg zijn thema’s die de komende periode in
                      ieder geval relevant zijn.



Waar dragen deze programma’s aan bij in relatie tot de brede welvaart?




We streven met bovenstaande programma’s              samenleving. Iedereen moet gelijke kansen krijgen




                                                                                                              MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE
naar een brede welvaart voor iedereen met            om deel uit te maken van de sociale infrastructuur.
speciale aandacht voor plattelandsgemeenten          12) Verantwoorde consumptie en productie
en dorpskernen en kleinere steden. Daarmee           – een efficiënter gebruik van grondstoffen
versterken we de leefbaarheid, innovatiekracht       verlaagt de druk op het milieu en vermindert de
en verduurzaming van onze regio. Om een              afhankelijkheid van grondstoffen.
toekomstbestendige en flexibele arbeidsmarkt te      17) Partnerschap om doelstellingen te
realiseren, focussen we ons we op zeven van de       bereiken - Het realiseren van de doelen vereist
zeventien SDG’s:                                     samenhangend beleid, een coöperatieve omgeving
                                                     en het aangaan van nieuwe partnerschappen.
1) Geen armoede – gericht op de afname van
armoede in al haar vormen.                           Concretisering naar uitvoering
4) Kwaliteitsonderwijs – goed onderwijs is voor      In 2014 is het Werkbedrijf Regio Zwolle opgericht,
mensen in alle leeftijdscategorieën en in alle       waarin de arbeidsmarktregio is vormgegeven
levensfasen van belang. Van peuteronderwijs          en de sociale partners zijn aangehaakt op het            28
tot een Leven Lang Ontwikkelen. Onderwijs            realiseren van een inclusieve arbeidsmarkt.
zorgt ervoor dat werkenden over vaardigheden         Onderdeel daarvan zijn werkgevers- en
beschikken om mee te kunnen draaien in de steeds     werkzoekendendienstverlening en het
veranderende vragen op de arbeidsmarkt.              harmoniseren van instrumenten. Vanaf 2018 werkt
7) Betaalbare en duurzame energie –                  Regio Zwolle samen aan het toekomstbestendig
ontwikkelen en gebruik van technologieën             maken van de arbeidsmarkt, gericht op de Human
voor energiebesparing en hernieuwbare                Capital Agenda. Per 1 januari 2024 wordt hier
energiebronnen zijn van wezenlijk belang om          een Regionaal Werkcentrum aan toegevoegd.
energieverbruik en de afhankelijkheid van fossiele   Gezien de urgente vraagstukken en complexiteit
brandstof te verminderen.                            worden alle genoemde partners verenigd in een
8) Eerlijk werk en economische groei – voor          netwerkstructuur, gefaciliteerd door Regio Zwolle.
iedereen gelijke kansen op werk met gelijkwaardig    Zij werken samen in een Arbeidsmarktboard
loon voor gelijkwaardig werk. De economische         (bestuurlijk) en kernteam Arbeidsmarkt (ambtelijk).
groei moet toenemen door middel van                  Alle betrokken partners komen tot gezamenlijke
diversificatie, technologische ontwikkeling en       actie en werken een uitvoeringsstrategie uit voor
innovatie en mag niet langer een van de oorzaken     de komende jaren. Het portefeuillehouders overleg
zijn van milieuvervuiling.                           Arbeidsmarkt is hier onderdeel van. In het jaarplan
10) Ongelijkheid verminderen – sociale samenhang     van 2024 wordt de aanpak voor het volgende jaar
is nodig voor het goed functioneren van de           omschreven.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>5. DUURZAME
GROEI EN LEEFKWALITEIT

In Regio Zwolle willen we de leefkwaliteit van    5.1. Visie op opgavegericht en
onze inwoners versterken door evenwichtig te      regionaal samenwerken in de ruimte
groeien. Daarvoor is het belangrijk dat we:       Regio Zwolle neemt de verantwoordelijkheid
• woningen blijven bouwen                         voor het realiseren van de opgaven in het
• wonen, werken, voorzieningen en toerisme        NOVEX-gebied Regio Zwolle, in samenwerking
    gebalanceerd spreiden over de regio           met partners als waterschappen,
• een goed betrouwbaar mobiliteitssysteem         maatschappelijke organisaties en
    hebben, ingebed in een robuust




                                                                                                      MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE
                                                  Staatsbosbeheer. Centrale opgave van het
    landschappelijk raamwerk                      NOVEX-gebied Regio Zwolle is klimaatadaptief
                                                  groeien. Samen met het Rijk staan de
Iedereen profiteert                               handtekeningen voor het realiseren van
We zorgen ervoor dat de groei bijdraagt aan een   minimaal 50.000 woningen en 20.000
regio:                                            arbeidsplaatsen in de periode tot 2040 in
• die mensen van landelijk en stedelijk gebied    samenhang met een mobiliteitstransitie in onze
    samenbrengt                                   dynamische en kwetsbare delta. Deze afspraken
• waar ook mensen met een laag of                 zijn bekrachtigd in het BO-MIRT van 10 november
    middeninkomen een woning kunnen betalen       2022.
• waar alle inwoners profiteren van banen,
    onderwijs en (stads)cultuur                   Klimaatbestendige groeiregio
                                                  De ambitie is het realiseren van de
Daarnaast is het essentieel dat de ruimtelijke    klimaatbestendige groeiregio. Groeien met           29
ontwikkeling die we voor ogen hebben, bijdraagt   behoud van de goede leefomgeving en met een
aan het behoud en realisatie van een veilige,     menselijke maat, oog voor klimaatadaptatie
klimaatadaptieve, gezonde en duurzame             en waterveiligheid en de verbinding tussen
leefomgeving.                                     stad en platteland. Regio Zwolle zet zich ook
                                                  in voor bovenlokale (Rijks- en provinciale)
We doen het samen                                 programma’s in de fysieke leefomgeving en
Samen is het sleutelwoord, want samen:            ruimtelijke ontwikkeling. Waar het kan, leveren
• bewaken we de optimale balans tussen            we een bijdrage aan de mobiliteitstransitie en de
   platteland en de stad                          energietransitie.
• verbinden we de programma’s zoals in het
   Novex-gebied                                   Verbetering doorstroming en
• maken we werk van vitale kernen                 verkeersveiligheid
                                                  Wat mobiliteit betreft, zetten we in op
Kennisdeling en ontwikkeling is hierbij van       de verbetering van de doorstroming en
groot belang. Samen staan we aan de lat om        verkeersveiligheid op de hoofdwegen in de regio
inclusief en duurzaam te groeien met behoud       en de versterking van de spoorverbindingen.
van leefkwaliteit.                                De regio ligt immers op het scharnierpunt van
                                                  de Randstadverbindingen naar noord en oost:
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>het zijn de levensaders van onze regio naar                      manier, met elkaar als partners, krijgen we de klus
de gebieden en regio’s om ons heen. Op een                       geklaard van de grote verbouwing van Nederland
vergelijkbare manier is de energie-infrastructuur                in de komende jaren.
bepalend voor de ruimtelijke inpassing van
woonwijken en bedrijventerreinen.                                Tijdens de Regio Zwolle dag van 10 november
                                                                 2022 hebben alle deelnemende partijen
Richtinggevend                                                   aan de Regio Zwolle (22 gemeenten, vier
De lopende processen bij het Rijk (de 26 nationale               provincies, Economic Board Zwolle) en
opgaven uit het NOVEX-programma, als input                       de vier waterschappen in Regio Zwolle de
voor de ruimtelijke puzzels) en bij de provincies                intentieverklaring ‘Samen verder met ruimtelijke
zoals Omgevingsvisies en Provinciaal Programma                   opgaven Regio Zwolle’ ondertekend. Deze
Landelijk Gebied (PPLG) dienen niet verstoord                    verklaring, die inmiddels informeel ook het ‘pact
te worden en zullen richtinggevend zijn voor de                  van Nunspeet’ wordt genoemd, is overhandigd
regionale programma’s. De regio vormt de logisch                 aan de minister van Binnenlandse Zaken Hanke
verbindende schakel tussen grensoverstijgende                    Bruins Slot. Met deze intentieverklaring is
vraagstukken op zowel lokaal niveau (22                          uitgesproken dat Regio Zwolle wil komen tot
gemeenten in het DUS) als provinciaal niveau (4                  een robuuste ruimtelijke agenda, waarin de
provincies in het DUS). Deze opgaven houden                      verschillende overheden in onze regio, met
zich niet aan bestuurlijke grenzen en vragen om                  respect voor elkaars onderscheiden posities
verbinding via de regio.                                         en verantwoordelijkheden, eensgezind willen




                                                                                                                       MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE
                                                                 optreden (één overheid), voor de lange termijn
Kennisdeling en inspiratie                                       afspraken willen maken en dit bestuurlijk en
We zien kennisdeling en inspiratie met betrekking                ambtelijk goed willen organiseren. Het is van
tot de grote ontwikkelingen en opgaven in het                    belang om scherp met elkaar te duiden op welke
ruimtelijk domein als middel om alle partners in                 wijze regionaal wordt samengewerkt in het kader
staat te stellen weloverwogen keuzes te maken                    van duurzame groei en leefkwaliteit. Er zijn
en hen te ondersteunen in het bevorderen van                     verschillende schaalniveaus waarop geacteerd
samenwerking binnen de regio. Alleen op die                      wordt, zoals onderstaand schema aantoont:




                                                                                                                       30




Figuur 1. Overzicht schaalniveaus projecten/programma’s ruimtelijke ontwikkeling – Regio Zwolle (februari 2023)



Faciliteren en ondersteunen                                    provinciale programma’s. Onze ambitie is om
In onze regio ontstaat de grensontkennende                     in de samenwerking alle partners te faciliteren
verbinding tussen de programma’s in de                         in hun belangen en de intergemeentelijke en
fysieke leefomgeving de vier provincies en de                  provinciale programma’s te ondersteunen.
lokale verbinding over de gemeentegrenzen
heen. Regio Zwolle hecht groot belang aan                      Daarom spreken we de ambitie uit om door
de samenhang en verbinding tussen de                           inspiratie en kennisdeling over de grote
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>ontwikkelingen en opgaven die ons te wachten      te ontwikkelen als dé klimaatbestendige
staan in het ruimtelijk domein alle partners in   voorbeeldregio van Nederland. Het Rijk ziet
staat te stellen weloverwogen keuzes te maken.    onze regio als gebied waar we met elkaar zaken
Onderstaand volgt een nadere uitwerking           voor elkaar krijgen. In onze vitale kernen werken
van opgaves waarin we regionaal met elkaar        gemeenten samen aan verduurzaming en
samenwerken. Met waardering en respect voor       vergroening van gezonde wijken. Die regionale
ieders rol in de ruimte.                          samenwerking zorgt voor meer woningen en
                                                  gezonde wijken. De komende jaren zetten we
5.2. Realiseren van klimaatbestendige             samen nog meer stappen: van denken naar
groeiregio Zwolle met behoud van                  doen. We hebben elkaar nodig om de opgaven
ruimtelijke kwaliteit                             te realiseren en daarom werken we in Regio
Karakteristiek                                    Zwolle-verband samen.
Regio Zwolle is een deltagebied dat gekenmerkt
wordt door een grote variatie in landschappen:    Wat is er aan de hand
• Hoge, droge zandgronden                         De impact van klimaatverandering is al
• Een rivierenlandschap met dekzandruggen         merkbaar: het leidt tot langere periodes
• (Diepe) polders                                 van droogte en hitte, heftigere periodes van




                                                                                                      MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE
• Veenweidegebieden                               regenval en een stijgende zeespiegel. Dit
                                                  brengt een grote opgave met zich mee voor
Als het ware is onze regio ‘Nederland in het      onze economische groeiregio in de delta. Om
klein’, een proeftuin. Want ook in Regio          op lange termijn onze brede welvaart te kunnen
Zwolle hebben we te maken met veel water          borgen, vraagt dit om robuust handelen met
om ons heen. We liggen op een strategische        alle partners. De steeds extremer wordende
positie in het watersysteem: wateraanvoer         omstandigheden hebben gevolgen voor de
vanaf de rivieren, beken en weteringen staan      biodiversiteit en leiden tot wateronveiligheid.
via de singels van Zwolle in rechtstreekse
verbinding met het IJsselmeer. Dat brengt,        De aanpak van de opgaven verschilt overigens
met de klimaatverandering in het achterhoofd,     per gebied:
uitdagende opgaven met zich mee op het gebied     • Op de hoge zandgronden is het sneller
van watermanagement.                                  droog, overleven andere planten en
                                                      diersoorten en is weinig tot geen                  31
Kwetsbaar                                             wateraanvoer mogelijk.
Dit deltasysteem is veelvuldig aangepast aan      • In de lagergelegen IJssel-Vechtdelta
onze behoeftes, maar we zien dat het huidige          is er naast de droogteproblematiek
systeem tegen zijn grenzen aan loopt en               meer dreiging van overstromingen en
kwetsbaar is voor klimaatverandering. Dit geldt       wateroverlast.
zowel binnen het regionale systeem als in de      • In veenweidegebieden is het belangrijk de
interactie tussen het regionale en nationale          bodemdaling te beperken en de uitstoot
watersysteem. Het is noodzakelijk om de balans        van broeikasgassen te verminderen door
te herstellen tussen water- en bodemsysteem           verhoogde (grond)waterstanden.
enerzijds en inrichting anderzijds, met als
belofte een aantrekkelijkere en robuustere        Verschillen landelijk en stedelijk gebied
leefomgeving. Dit vraagt om fysieke ingrepen,     Daarnaast is er verschil tussen landelijk en
maar vooral ook om een nieuwe omgang met          stedelijk gebied. In landelijk gebied is er
water en een adaptieve aanpak.                    minder snel sprake van hitte en wateroverlast
                                                  dan in steden. In landelijk gebied is eerder
Kansen                                            sprake van wateroverlast in combinatie
Hier liggen kansen om Regio Zwolle verder         met droogte, waardoor meer sponswerking
                                                  van onze bodem en opslag van water voor
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>drogere periodes nodig zijn. Maatregelen die       Regio Zwolle staat voor de opgave om
hittestress voorkomen, vragen bijvoorbeeld         veelzijdige ruimtelijke ontwikkeling te
om meer ruimte voor robuuste natuur en water       realiseren:
in de stad. Ook hier geldt dat grotere kernen,
plattelandsgemeenten en steden met elkaar          n Aantrekkelijke landschappen
verbonden zijn, omdat ze dezelfde problematiek     n Goede natuur- en waterkwaliteit
hebben, maar verschillende oplossingen.            n Voldoende werklocaties
De keuzes van nu op het gebied van wonen,          n Betaalbare en bereikbare woningen voor
landschap en watersystemen, bepalen de               iedereen
toekomstbestendigheid en weerbaarheid van          n Een duurzame energie- en
later. Samen leren we van elkaar.                    voedselvoorziening
                                                   n Een veilige leefomgeving voor mens en
Draagvlak                                            milieu
Toekomstbestendigheid en weerbaarheid
vragen om een robuust watersysteem,                Belangrijk daarbij is dat deze ambities in te
met draagvlak bij inwoners en bedrijven.           passen zijn in de ruimtelijke inrichting van de
Daarmee kunnen we gevolgen beperken en de          gebieden.




                                                                                                     MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE
veiligheid waarborgen. Alleen in een veilige,
toekomstbestendige en leefbare delta, met een      Waar zetten we op in?
robuust watersysteem, kan de economische           In 2028...
transformatie in Regio Zwolle tot stand komen.     Regio Zwolle heeft samen met 22 gemeenten,
                                                   4 provincies en haar partners de ruimtelijke
Woningmarkt                                        puzzel gelegd en geeft succesvol uitvoering aan
De druk op de woningmarkt in de regio is           het NOVEX-gebied. Er is daarnaast voldoende
groot. Ook hier zijn de huizenprijzen hoog         samenwerking in recreatie, toerisme en
en is er een forse woningbehoefte. Dit komt        mobiliteitstransitie. In de regio is aandacht
deels door autonome groei en deels door de         voor kennisdeling en uitwisseling van ‘good
aantrekkelijkheid van de regio voor:               practises’. Daarbij kijken we vooral of de
                                                   aandacht voor platteland en vitale kernen in
n Stedelingen – de stad Zwolle maakt               balans is met die voor de stad.
  onderdeel uit van het stedelijk netwerk van                                                        32
  Nederland.                                       Resultaat in aantallen - per jaar (output)
n Rustzoekers – onze regio is gevarieerd en        n Het realiseren van voldoende, betaalbare
  een aantrekkelijk landelijk gebied met vitale         en passende woningen voor iedereen,
  dorpen, rustige plattelandsgemeenten en               zonder dat dit ten koste gaat van de
  middelgrote steden.                                   aantrekkelijke landschappen, goede
                                                        natuur- en waterkwaliteit en prettige
Regio Zwolle is populair als alternatief voor de        leefomgeving die de regio kenmerken. We
Randstad.                                               richten ons op de realisatie van minimaal
                                                        50.000 woningen in de periode tot 2040
Balans in leefomgeving                                  op een duurzame en klimaatbestendige
De woningbouwopgave komt grotendeels ook                manier.
voort uit de huishoudensverdunning: met name       Impact maken (outcome)
ouderen en jongeren hebben behoefte aan            n Behouden en vergroten van de
een één- of tweepersoonswoning, waarvoor                leefbaarheid van Regio Zwolle (in balans
gebouwd moet worden. Maar waar gebouwd                  met natuur en landbouw) en aandacht
wordt, moet ook rekening gehouden worden                voor behoud van het landschap,
met de balans in de leefomgeving.                       klimaatadaptatie en het spreiden
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>     van toerisme. Daarnaast gaan we voor                  florerende regio te kunnen zijn. Ditzelfde geldt
     behoud van het voedselproductieareaal; als            voor het mobiliteitssysteem (zie de volgende
     vruchtbare delta hebben we een grote rol in           paragraaf) en de energie-infrastructuur.
     de (inter)nationale voedselvoorziening. Er zijn   n   Iedere ontwikkeling heeft oog voor de door
     kwalitatieve programmeringsvraagstukken die           de landschappelijke ondergrond, natuur,
     in de breedte moeten worden afgewogen, dus            cultuurhistorie en bouwcultuur gevormde
     niet alleen op economie, maar bijvoorbeeld            karakteristieken en identiteit van de plek en
     ook op wonen. In deze uitvoeringslijn mag             behoudt of versterkt deze. Daar zetten we vol
     explicieter gemaakt worden dat we de                  op in en zo bouwen we aan een afwisselende
     afwegingen op regionale schaal steeds                 regio.
     koppelen aan het ‘daily urban system’.            n   Benutten en versterken van huidige en
n    Het accommoderen van de ontwikkelopgave               toekomstige ambities op het gebied van
     (woningen en bedrijvigheid), met behoud van de        leefbaarheid, landschap en de energietransitie.
     huidige ruimtelijke kwaliteit.                    n   In de herwaardering van het ruimtelijk beleid
n    In een klimaatadaptieve delta bouwen we               zijn water en bodem weer meer sturend voor
     gebiedspecifiek. Omdat identiteit in grote            alle ruimtelijke plannen: het afstemmen
     mate bepalend is voor leefbaarheid en sociale         van ruimtelijke keuzes over woningbouw,
     samenhang, omarmen we de gebiedspecifieke             energietransitie, natuur, landbouw,
     unieke eigenschappen van onze regio.                  infrastructuur en economie op de staat en de




                                                                                                                  MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE
n    De ondergrond en het watersysteem zijn                kwaliteit van de ondergrond en de natuurlijke
     bepalend voor waar en hoe we bouwen om ook            dynamiek van het water.
     op lange termijn bij klimaatverandering een


     Hoe pakken we dit aan?

PROGRAMMA                   TOELICHTING                                                     PARTNERS
                            De regio heeft uitgesproken een klimaatbestendige groei-        22 gemeenten, 4
                            regio te zijn (NOVI-gebied Zwolle). Anticiperen op klimaat-     waterschappen,
                            verandering door te investeren in veerkrachtige en toe-         4 provincies, Rijk
                            komstbestendige systeemoplossingen om waterveiligheid
      Regionale             te realiseren. Dit vraagt erom de transitie te maken naar
    sponsstrategie          werken met natuurlijke oplossingen waarin bodem en water                              33
                            leidend zijn. In lijn met de ontwikkelprincipes hebben na-
                            tuurlijke oplossingen de voorkeur. Daarmee kan de spons-
                            strategie ook het ecologisch netwerk helpen versterken en
                            gebiedseigen landschappelijke verschillen accentueren.



          1
                            Om het systeem als geheel bij een veranderend klimaat
                            robuust te krijgen en te houden, zijn gebiedsgerichte maat-
                            regelen nodig op drie schaalniveaus: lokaal, regionaal en
                            nationaal.




     Ruimtelijk             Bereikbaar en op niveau (qua randvoorwaarden,                   22 gemeenten, 4
    economische             zoals energie- en digitale voorzieningen) houden van            waterschappen,
        visie               huidige en toekomstige economische toplocaties op               4 provincies, Rijk,
                            regionaal (Regio Zwolle) en nationaal niveau (REOS              EBRZ
                            - Ruimtelijk Economische Ontwikkelstrategie) in
                            combinatie met een goed functionerend ‘daily urban


         2                  system’. Zie ook hoofdstuk 5.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>                     Het ontwikkelprogramma stedelijk Zwolle richt             Gemeente Zwolle
                     zich op een stevige verdichting en vergroening van        en omliggende
                     het historisch centrum, van het stationsgebied en         gemeenten, 3
                     van delen langs de stedelijke ring. Deze toename in       provincies, 2
    Stedelijk
     Zwolle          stedelijkheid levert een bijzonder uniek woonmilieu       waterschappen, Rijk,
                     op voor de hele regio. Randvoorwaardelijk is dat de       ProRail, NS, EBRZ,
                     mobiliteitstransitie in Zwolle (in samenhang met de       Concilium Zwolle
                     hele regio) concreet en snel op gang komt. Daar ligt de



      3
                     collectieve uitdaging.




                     Dit programma is vooral bedoeld om: de samenwerking       22 gemeenten, 4




                                                                                                      MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE
                     tussen gemeenten te bevorderen om de ambities uit         provincies, triple
                     de Verstedelijkingsstrategie samen waar te maken,         helix-partners
                     om slagkracht en uitvoeringskracht te ontwikkelen en      en partners van
Vitale kernen en
gezonde buurten      om goede voorbeelden (inhoudelijk en procesmatig) te      positieve
                     delen. Samenwerken in het versterken van de ambtelij-     gezondheid
                     ke organisatie op het gebied van kennis en kunde biedt
                     kansen. Samen sta je sterk. In ‘gezonde wijken’ werken



      4
                     we samen aan de verduurzaming en de vergroening van
                     bestaande buurten. Het gaat hierbij om gezondheid
                     en positieve gezondheid. Dit is een thema wat nader
                     uitgewerkt wordt in dit programma, met betrokkenheid
                     van de maatschappelijke organisaties. Door hier een
                     proactief regionaal programma van te maken, snijdt het
                     mes aan twee kanten: meer woningen en betere buur-                               34
                     ten. Omdat dit programma alle gemeenten in de regio
                     betreft, is dit ook de lijn waarlangs breder gekeken
                     wordt naar de implementatie van de ontwikkelprincipes
                     uit de Verstedelijkingsstrategie.




                     Een vitaal landelijk gebied is onmisbaar voor de brede    Alle partners
                     welvaart in onze regio. Het landelijk gebied staat voor
                     een grote transformatie. Uitvoering van deze opga-
Landelijk gebied –
groeien in balans    ve ligt in eerste instantie primair bij de provinciale
                     programma’s landelijk gebied, waarin ook brede wel-
                     vaartsdoelen worden meegenomen. Bij de uitwerking
                     van het programma ‘Vitale kernen’ wordt de verbinding
                     gelegd met vraagstukken zoals vrijkomende agrari-
                     sche bebouwing, wat geen onderdeel is van het PPLG.


      5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>                             Kennis-, innovatie- en inspiratieprogramma, gericht op             Alle partners
                             alle partners in Regio Zwolle. Doelen:
                             n meer verbinding op relatieniveau
   Kennisdeling              n meer kennis bij partners over de ruimtelijke
                                  opgaven van alle partners, meer betrokkenheid door
                                  inspirerende bijeenkomsten
                             n meer toegang tot innovatieve benaderingen gericht


         6
                                  op oplossingen voor opgaven in het ruimtelijk domein
                             n meer kennisdeling en gebruik maken van ervaringen
                                  tussen de partners onderling




 Overkoepelend
  programma                    Het overkoepelende programma stelt de stuurgroep in              Alle partners
                               staat om gerichte acties te ondernemen met en naar
                               partners om belangen te behartigen; waar nodig in
                               samenwerking met ‘public affairs’.


         7




                                                                                                                         MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE
   Waar dragen deze programma’s aan bij in relatie tot de brede welvaart?




We streven met bovenstaande programma’s naar een              efficiënter gebruik van grondstoffen verlaagt de druk
brede welvaart voor iedereen. Daarmee versterken we           op het milieu en vermindert de afhankelijkheid van
de leefbaarheid, innovatiekracht en verduurzaming             grondstoffen.
van onze regio. We focussen ons in Regio Zwolle op het        13) Klimaatactie – aanpakken van de door mensen
gebied van duurzame groei en leefbaarheid op zeven            veroorzaakte klimaatcrisis. De effecten van klimaatver-
van de zeventien SDG’s:                                       andering vormen een bedreiging voor mens en natuur in      35
                                                              onze regio.
7) Betaalbare en duurzame energie – ontwikkelen en            15) Leven op het land – bescherming, herstel en duur-
gebruik van technologieën voor energiebesparing en            zaam beheer van het leven op het land in al zijn vormen.
hernieuwbare energiebronnen zijn van wezenlijk belang         17) Partnerschap om doelstellingen te bereiken - Het
om energieverbruik en de afhankelijkheid van fossiele         realiseren van de doelen vereist samenhangend beleid,
brandstof te verminderen.                                     een coöperatieve omgeving en het aangaan van nieuwe
8) Eerlijk werk en economische groei – voor iedereen          partnerschappen.
gelijke kansen op werk met gelijkwaardig loon voor
gelijkwaardig werk. De economische groei moet toe-            Concretisering naar uitvoering
nemen door middel van diversificatie, technologische          In het NOVEX-gebied Regio Zwolle werken alle partners
ontwikkeling en innovatie en mag niet langer een van de       nu samen aan de uitwerking van de programmaplannen
oorzaken zijn van milieuvervuiling.                           en de inrichting van de uitvoeringsorganisatie. Er zijn
9) Industrie, innovatie en infrastructuur – verbeteren        zes kwartiermakers actief die de programma’s nader
                                                              uitwerken en voorzien van een programmaplan.
van mobiliteit en infrastructuur, en files, onveiligheid in
                                                              De programma’s 6 (kennisdeling) en 7 (overkoepelend)
het verkeer en druk op het milieu verminderen. Daar-
                                                              worden in 2023 opgesteld en gaan in een pilotfase in
naast moet het bedrijfsleven innoveren en verduurza-
                                                              uitvoering. De programma’s vloeien voort uit de recent
men.
                                                              vastgestelde regionale verstedelijkingsstrategie. Bij
12) Verantwoorde consumptie en productie – een
                                                              succes wordt dit opgeschaald en gecontinueerd.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>5.3. Versterken goede bereikbaarheid                 en een duurzaam mobiliteitssysteem. Zodat
‘daily urban system’ (DUS)                           onze onderwijsinstellingen goed bereikbaar zijn
Karakteristiek                                       voor iedereen uit Regio Zwolle. En dat er goed
Bereikbaar houden van huidige en toekomstige         woon-werkverkeer mogelijk is voor mensen
woon-, centrum- en bedrijfslocaties op               die wonen op het platteland, maar werken in
regionaal en nationaal niveau in combinatie met      de stad. Daarnaast stimuleren we het woon-
een goed functionerend ‘daily urban system’:         werkverkeer per (elektrische) fiets.
dat is de opgave voor de komende jaren. Regio
Zwolle heeft een centrale en cruciale positie in     Wat is er aan de hand?
het OV-netwerk van Nederland. Na Utrecht is          De regio zet zich ook in voor Rijks- en
NS-station Zwolle het grootste spoorknooppunt        provinciale-infrastructuurprogramma’s; waar
qua aantal in- en uitgaande spoorlijnen en is het    het kan leveren we een bijdrage aan:
de enige (spoor)schakel tussen de noordelijke        • De mobiliteitstransitie
provincies en de rest van Nederland. In de regio     • De verbetering van de doorstroming
komen drie concessies in het streekvervoer           • Verkeersveiligheid en de versterking van het
samen met vele OV-hubs binnen de regio.                  spoornetwerk




                                                                                                       MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE
Corridor                                             De regio ligt immers in het scharnierpunt van
In het wegennetwerk is een vergelijkbare             de Randstadverbindingen naar het noorden en
situatie te zien, waar de A28 een belangrijke        oosten. Het zijn de levensaders van onze regio
corridor is tussen de Randstad en het noorden,       naar de gebieden en regio’s om ons heen.
maar ook op een hoger schaalniveau tussen
de havens van Rotterdam en Antwerpen, naar           Waar zetten we op in?
Duitsland, verbinding naar omliggende regio’s en     In 2028…
verder Europa in. De noord-zuidverbinding N50        Regio Zwolle heeft samen met 22 gemeenten,
vraagt aandacht voor wat betreft doorstroming        4 provincies en haar partners de ruimtelijke
en verkeersveiligheid. maar ook andere wegen         puzzel gelegd en geeft succesvol uitvoering
binnen de regio, georganiseerd via corridors,        aan het Novex-programma. Er is daarnaast
vragen blijvend aandacht.                            voldoende samenwerking in de recreatie en
                                                     het toerisme alsmede de mobiliteitstransitie.
Zwolle is naast een landelijke dus ook een           In de regio is aandacht voor kennisdeling         36
regionale schakel: als spin in een web               en uitwisseling van ‘good practises’. In het
verbonden per spoor met de meeste grotere            bijzonder is er aandacht voor de balans tussen
plaatsen en met de kleinere dorpen en                stedelijk en landelijk gebied.
plaatsen op het platteland – het OV-netwerk
is behoorlijk uitgebreid. Dit zijn kansrijke,        Resultaat in aantallen (output)
multimodaal bereikbare plekken voor verdere          In de mobiliteitstransitie geven we
ontwikkelingen.                                      voorrang aan voetganger, fietser en het
                                                     OV. Iedere ontwikkeling draagt bij aan de
Platteland goed verbonden                            mobiliteitstransitie door in te zetten op een
Buiten het OV-netwerk is een groot deel              andere manier van verplaatsen: meer lopen,
van de regio, vooral kleinere dorpen op het          fietsen en OV-gebruik. We kiezen voor ruimte-
platteland, afhankelijk van automobiliteit door      efficiënte vervoerswijzen. Dat betekent
de lage dichtheid en daardoor afwezigheid van        inzet op een regionale mobiliteitstransitie
(frequent en kwalitatief) openbaar vervoer. Het      in combinatie met verdichten in de kernen,
is belangrijk dat het platteland goed verbonden      rond OV-knopen en het mengen van wonen en
is en blijft met kleinere en grotere steden, zodat   werken waardoor inwoners minder (ver) hoeven
er eerlijke kansen zijn voor iedereen op werk en     te reizen: multimodale plekken maken waar een
goed onderwijs. Dat onderstreept het belang          alternatief voor de auto voor handen is.
van goede fietsverbindingen, OV-voorzieningen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>   We streven naar meer robuustere corridors in             in relatie tot de verstedelijking in Dronten/
   de oost-west- en noord-zuidverbindingen en               Kampen).
   een verbeterde verkeersveiligheid. De regio blijft   n   De uitdaging ligt in een mobiliteitstransitie,
   inzetten op versterking en verduurzaming van             waarbij oplossingsruimte ligt in het
   het bestaande spoor richting het noorden en de           voorkomen van mobiliteit (als mensen
   (grensoverstijgende) verbinding naar het oosten:         nabij terecht kunnen, hoeven ze niet ver te
   hogere snelheid, frequentie en verbeterde                reizen) en het verduurzamen van mobiliteit
   robuustheid via onder meer de aanleg van extra           (het kunnen kiezen voor de fiets of het
   perronsporen, het saneren van ongelijkvloerse            (H)OV in plaats van de auto). Hier kunnen
   overwegen en elektrificatie.                             de verstedelijkingskeuzes (waar wonen
                                                            en werken faciliteren) sterk in sturen.
   Impact maken in vier jaar (outcome)                      Duurzame mobiliteit vergt aandacht voor
   n De uitdaging voor bereikbaarheid ligt                  de verbinding met de energietransitie
       in het werken aan een betere balans in               –onder meer in het combineren van
       de regio. De relatief grote pendel naar              laadinfra met mobiliteitsknooppunten. De
       Zwolle is deels onvermijdelijk vanwege               mobiliteitstransitie creëert ruimte voor de
       de regionale centrumfunctie, maar de                 auto in die delen van de regio die wel van de




                                                                                                             MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE
       mobiliteitssystemen kunnen niet veel                 auto afhankelijk zijn.
       meer aan. Het optimaal accommoderen              n   In 2050 is Port of Zwolle een florerend
       van de ontwikkelopgave (woningen en                  haven- en bedrijvengebied. De havens
       bedrijvigheid), met behoud van de huidige            kunnen door een optimale infrastructuur
       ruimtelijke kwaliteit op basis van een               efficiënt goederen- en personenverkeer
       groene klimaatadaptieve (verstedelijkings)           afwikkelen. Slimme sturing op
       strategie.                                           vervoerswijzen (‘modalshift’) voorkomt
   n De mobiliteitsanalyses (en ook de Integrale            congestie. De samenwerking in Port
       Mobiliteitsanalyse (IMA)) voorspellen                of Zwolle (waaronder gezamenlijke
       richting 2040 afwikkelingsproblemen in               belangenvertegenwoordiging) heeft de
       grote delen van het hoofdwegennet, tenzij            commerciële slagkracht en efficiëntie
       maatregelen worden getroffen, zoals                  vergroot.
       ‘betalen naar gebruik’. (uitgezonderd de N50
                                                                                                             37


Hoe pakken we dit aan?


 PROGRAMMA                 TOELICHTING                                                     PARTNERS
                            De regio wil stedelijke en economische groei faciliteren       22 gemeenten, 4
                            en tegelijkertijd de bereikbaarheid op peil houden.            provincies
                            Door de relatief sterke autoafhankelijkheid van
    Regionale               delen van de regio en de concentratie van werk en
    mobiliteits-            voorzieningen in Zwolle staat de bereikbaarheid onder
     transitie              druk. De mobiliteitsstrategie is volledig gericht op de
                            mobiliteitstransitie naar meer actieve en schone vormen
                            van vervoer die minder plek innemen. Dit heeft een sterke
                            samenhang met waar we woningen bouwen. Ook is er een
                            relatie met de energie-infrastructuur, laadplekken en de


         1
                            locatie van bedrijventerreinen.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>                  Samen met ondernemers, ketenpartners en                      3 gemeenten
                  andere belanghebbenden uit de regio werken we                (met netwerk
                  potentiële businesscases en concrete projecten uit.          van overige
   Port of        Beter benutten, herstructurering en transformatie. We        gemeenten),
   Zwolle         onderzoeken de kansen en brengen de beschikbare en           3 provincies,
                  benodigde ruimte voor transformatie en verduurzaming         EBRZ
                  in beeld. We onderzoeken met het bedrijfsleven de
                  noodzaak voor havenuitbreiding en de kansen, risico’s
                  en alternatieven. Hiermee werken we tegelijkertijd aan
                  kennisontwikkeling en bewustwording van de duurzaam-



     2
                  heidsopgave en de mogelijkheden en onmogelijkheden
                  die dit met zich meebrengt. We verbinden het Regio
                  Deal-project ‘Port of Zwolle Logistieke hub voor circulai-
                  re bedrijvigheid’ daarom nadrukkelijk met de meerjarige
                  agenda van de Regio Zwolle.
                  De ontwikkeling van een haven van de toekomst vraagt
                  om een bijpassende organisatie. We verkennen de pro-




                                                                                                 MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE
                  fessionalisering en de doorontwikkeling van het haven-
                  bedrijf.




                  In dit gebiedsontwikkelingprogramma maken we                 7 gemeenten,
  Karakteris-     serieus werk van de ontwikkeling van stationsgebieden        3 provincies en
tieke stations-   en de breedte aan opgaven die spelen in de kernen.           het Rijk
  omgevingen      De organisatie van deze knooppuntontwikkeling kent
                  overeenkomsten, de vormgeving en type gebruikers
                  zorgen voor een interessante variatie. Door deze
                  gebieden intensief te ontwikkelen, benutten we



     3
                  bestaande investeringen in het spoor, werken
                  we aan economisch elan en verminderen we de                                    38
                  autoafhankelijkheid van de regio als geheel.




                  Kennis-, innovatie- en inspiratieprogramma, gericht
                  op alle partners in Regio Zwolle. Doelen: meer
                  verbinding op relatieniveau, meer kennis bij partners
Kennisdeling      over de ruimtelijke opgaven van alle partners, meer
                  betrokkenheid door inspirerende bijeenkomsten,
                  meer toegang tot innovatieve benaderingen gericht op
                  oplossingen voor opgaven in het ruimtelijk domein, meer
                  kennisdeling en meer gebruikmaken van ervaringen



    4
                  tussen de partners onderling.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>                        Het overkoepelende programma stelt de stuurgroep in
                        staat om gerichte acties te ondernemen met en naar
Overkoepelend           partners om belangen te behartigen; waar nodig in
 programma              samenwerking met ‘public affairs’.




     5
Waar dragen deze programma’s aan bij in relatie tot de brede welvaart?




                                                                                                     MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE
We streven met bovenstaande programma’s            verlaagt de druk op het milieu en vermindert de
naar een brede welvaart voor iedereen. We          afhankelijkheid van grondstoffen.
focussen ons in Regio Zwolle op het gebied van     13) Klimaatactie – aanpakken van de door
bereikbaarheid ‘daily urban system’ op zeven van   mensen veroorzaakte klimaatcrisis. De effecten
de zeventien SDG’s:                                van klimaatverandering vormen een bedreiging
                                                   voor mens en natuur in onze regio.
7) Betaalbare en duurzame energie –                15) Leven op het land – bescherming, herstel en
ontwikkelen en gebruik van technologieën           duurzaam beheer van het leven op het land in al
voor energiebesparing en hernieuwbare              zijn vormen.
energiebronnen zijn van wezenlijk belang om        17) Partnerschap om doelstellingen te
energieverbruik en de afhankelijkheid van          bereiken - Het realiseren van de doelen vereist   39
fossiele brandstof te verminderen.                 samenhangend beleid, een coöperatieve
8) Eerlijk werk en economische groei –             omgeving en het aangaan van nieuwe
voor iedereen gelijke kansen op werk met           partnerschappen.
gelijkwaardig loon voor gelijkwaardig werk. De
economische groei moet toenemen door middel        Concretisering naar uitvoering
van diversificatie, technologische ontwikkeling    In NOVEX-gebied Regio Zwolle werken alle
en innovatie en mag niet langer een van de         partners nu samen aan de uitwerking van de
oorzaken zijn van milieuvervuiling.                programmaplannen en de inrichting van de
9) Industrie, innovatie en infrastructuur –        uitvoeringsorganisatie. De programma’s 4
verbeteren van mobiliteit en infrastructuur,
                                                   (kennisdeling) en 5 (overkoepelend programma)
en files, onveiligheid in het verkeer en druk op
                                                   worden komend jaar opgesteld en uitgevoerd.
het milieu verminderen. Daarnaast moet het
bedrijfsleven innoveren en verduurzamen.
12) Verantwoorde consumptie en productie
– een efficiënter gebruik van grondstoffen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>6. COMMUNICATIE
EN PUBLIC AFFAIRS
Regio Zwolle staat voor grote maatschappelijke opgaven: op het gebied van ruimtelijke
ontwikkeling, economie en arbeidsmarkt. Om de ambities van deze opgaven te bereiken, is de inzet
van ‘public affairs’ en communicatie onmisbaar voor een netwerkorganisatie als Regio Zwolle.
Voor de aanpak van die opgaven en de realisatie van plannen zijn we namelijk vaak afhankelijk van
samenwerking met de buitenwereld: provincies, het Rijk, Europa.


Soms is er kennis of een netwerk nodig, soms               bereiken
(aanpassing in) regelgeving of beleid, vaak gaat




                                                                                                           MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE
het ook om financiering. Het is belangrijk dat we      Voor een succesvolle belangenbehartiging bij
in de samenwerking kijken wat we kunnen bieden         provincies, het Rijk en in Europa is een brede
en kunnen halen. Ook is het van belang om in een       verbinding met stakeholders van essentieel
lichte netwerkstructuur samen te werken aan            belang. Door in coalitie naar buiten te treden,
relatiemanagement en bestuurlijke verbinding           zetten we onze boodschap kracht bij.
onderling. De komst van de speciaal gezant en
bestuurlijke verbinder draagt bij aan de synergie in   Daar waar ‘public affairs’ actief zorgdraagt voor
de samenwerking en gezamenlijk commitment.             de relatie richting het Rijk (departementaal en
                                                       politiek–bestuurlijk) en richting Europa, gaat de
6.1. Doel communicatie en ‘public affairs’             communicatie nader in op het zichtbaar uitdragen
Communicatie en ‘public affairs’ werken aan een        van de kernwaarden en de missie en visie voor de
sterke positionering en profilering van Regio          regio, die uitnodigen om met Regio Zwolle samen
Zwolle, een proactieve belangenbehartiging en          te werken. Hiermee realiseren beide onderdelen
                                                                                                           40
stakeholder- en relatiemanagement (met partners        een belangrijke randvoorwaarde voor impactvolle
binnen en buiten de regio).                            regioprogramma’s en dragen ze allebei bij aan het
                                                       realiseren van de ambitie van Regio Zwolle:
n we monitoren provinciale, nationale en
  Europese ontwikkelingen                              n regionaal en (inter)nationaal toonaangevend
n we profileren en positioneren de regio in tal          op het gebied van brede welvaart
  van netwerken                                        n volwaardig onderdeel van de economische
n we beïnvloeden besluitvorming                          hoofdstructuur van Nederland
n we brengen regionale uitdagingen en                  n uitgegroeid tot vierde pijler onder de
  oplossingen voor het voetlicht bij ministeries,        Nederlandse economie (‘squaring the triangle’)
  parlement en Europese beslissers                     n een regio waarin iedereen mee kan doen
n we koppelen onze strategische doelen aan
  investeringsmogelijkheden                            6.2. Een goede en vruchtbare samenwerking
n we leveren in een vroeg stadium een bijdrage         met het Rijk en Europa
  aan te ontwikkelen plannen door te laten zien        Met onze samenwerking beogen we dat nationaal
  hoe we in de regio werken aan het oplossen           en Europees beleid en wet- en regelgeving ten
  van de maatschappelijke opgaven van                  goede komen aan de regionale opgaven en
  Nederland en Europa                                  programma’s, dat we mogelijkheden tot (mede)
n we zoeken waar mogelijk en noodzakelijk              financiering benutten en dat we (inter)nationaal
  naar passende coalities om onze doelen te            kennisdelen. Hier gaan we in 2024-2028 verder
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>mee aan de slag. Vérder, want gezamenlijk           uitgevoerde onderzoeken en ontwikkelde
werken aan ‘public affairs’ en communicatie is      handreikingen en ontwikkelen een online platform
niet nieuw en heeft bewezen impact. Concrete        om efficiënt samen te werken. We bewaken de
resultaten van een gezamenlijke ‘public affairs’-   samenhang tussen de verschillende activiteiten
en communicatie-inzet zijn afgelopen jaren al       van Regio Zwolle en hun bijdrage aan de visie. We
zichtbaar geworden:                                 communiceren niet alleen vanuit Regio Zwolle,
                                                    maar juist samen met onze partners. Om dit te
n toekenning in 2020 van 22,5 miljoen euro voor     bereiken, werken we aan het verkorten van de
  een Regio Deal                                    lijnen met de communicatieprofessionals van
n toewijzing van NOVI-gebiedsstatus in 2021         partners.
n 134 miljoen euro voor de N36 en N50
n ruim 180 miljoen euro voor de infrastructurele    Draagvlak
  ontsluiting van nieuwe woningbouwlocaties in      Cruciaal voor de regionale samenwerking is
  Hoogeveen, Meppel, Kampen en Zwolle               draagvlak voor de doelen en agenda van Regio
                                                    Zwolle bij inwoners, bedrijven en ondernemers
Kracht van Regio Zwolle                             van de regio. Dit draagvlak begint bij
Dat zijn resultaten waar de regio als geheel,       volksvertegenwoordigers en vraagt een duidelijke
individuele gemeenten, inwoners, en                 missie en visie van Regio Zwolle, transparantie




                                                                                                        MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE
ondernemers profijt van hebben. Het Rijk en         en goede verantwoording. Hierbij zorgen we
Europa zien in toenemende mate het belang           dat de verantwoording tijdig plaatsvindt en dat
van de regionale schaal voor de aanpak van          informatie goed vindbaar is en op eenduidige
grote maatschappelijke opgaven. Regio               wijze aangeboden wordt.
Zwolle is een graag geziene en betrouwbare
samenwerkingspartner. Meer dan zes                  6.4. Van plannen naar uitvoering
departementen werken samen met de regio.            De meerjarige agenda vraagt een structurele
                                                    en strategische aanpak op het gebied
Daar zit de kracht en dit is een stevige basis      ‘public affairs’ en communicatie, met
om op verder te bouwen. Voor het benutten en        concrete uitvoeringsplannen. Langs de
uitwerken van een strategie naar Europa vormt de    lijnen van de uitvoeringsprogramma’s zal een
meerjarige agenda 2024–2028 de basis. Daarna        communicatiestrategie worden ontwikkeld en
werken en voeren we samen met de betrokken          een ‘public affairs’-agenda worden opgesteld met
bestuurders een Europa-strategie nader uit.         lobbyfocus. De keuze voor een lobby-thema hangt        41
Europa staat op het vizier van Regio Zwolle.        af van de actualiteit en de gedeelde belangen van
                                                    partners in de regio. Het Regio Zwolle Bureau
6.3. Versterken netwerkvorming                      organiseert de afstemming, de terugkoppeling,
We versterken de netwerkvorming met                 de tussentijdse rapportage en waar nodig de
bijeenkomsten en goede communicatie.                bijsturing rond de lobby. Zo kunnen we het belang
Regio Zwolle ontwikkelt zich verder als stevige     van onze regio maximaal behartigen.
netwerkorganisatie door overzichtelijke
communicatie over activiteiten, contactpersonen
per onderwerp, netwerkactiviteiten als
congressen en/of thematische bijeenkomsten.
Hierbij intensiveren we de samenwerking met PEC
Zwolle United.

Samenhang bewaken
We zorgen voor goede ontsluiting van de binnen
Regio Zwolle beschikbare kennis en expertise,
</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre>7. ORGANISATIE
7.1. Netwerksturing
Regio Zwolle werkt vanuit een lichte netwerksamenwerking. Dat houdt in dat afstemming over
taken, rollen en verantwoordelijkheden van ieder onderdeel van het netwerk expliciet wordt ge-
maakt. Onderstaand schema toont een schematisch overzicht van de betrokken onderdelen in het
netwerk.




                                                                                                               MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE
Figuur 2. Schematisch overzicht opgavegericht werken – Regio Zwolle (februari 2023)
                                                                                                               42
In de tabel worden de netwerkonderdelen nader omschreven en wordt een voorzet gedaan voor de
vertegenwoordigende partijen. Met als doel de representatie van alle partners zo goed als mogelijk
te waarborgen.


 Onderdeel             Frequentie                   Toelichting
 Regiobestuur          4x per jaar                  Stelt regionale agenda vast (met inhoudelijke en lob-
                                                    bydoelstellingen) en bepaalt prioriteiten, waarbij alle
                                                    belangen in acht worden genomen. Het Regiobestuur
                                                    geleidt dit door naar alle colleges, raden en staten van
                                                    de betrokken overheden. Monitort en evalueert de uit-
                                                    voering van de regionale agenda en is eindverantwoor-
                                                    delijk voor de uitvoering van de regionale agenda.

                                                    Het Regiobestuur staat voor integraliteit tussen ver-
                                                    schillende opgaven en de betrokkenheid van verschil-
                                                    lende stakeholders bij de invulling van de opgaven
                                                    (bijvoorbeeld in de samenstelling van de tafels). Het
                                                    Regiobestuur heeft eindverantwoordelijkheid voor de
                                                    uitvoering van de meerjarige agenda.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 43 ======================================================================

<pre> Economie &       4 keer per jaar in de   Opgavegericht netwerk voor Economie en Human
 Arbeidsmarkt     overlegcyclus           Capital Agenda
                                          -        Portefeuillehouders Economie
                                          -        Portefeuillehouders Werk & Inkomen
                                          -        Combinatie EZ en W&I
                                          -        Economic Board Regio Zwolle
                                          -        Board Arbeidsmarkt/Tafel van Regio Zwolle
                                          De overleggremia samen leggen verantwoording af op
                                          hun programma’s aan het regiobestuur.
 Duurzame         2 keer per jaar         Partnerschap Rijk–NOVEX-gebied Regio Zwolle met
 groei en leef-   formele vergadering     twee bestuurlijke trekkers is de belangrijkste pijler
 kwaliteit        en 4 keer per jaar      in de ruimtelijke poot van het netwerk Regio Zwolle.
                  kennissessie            Er is een Stuurgroep NOVEX-gebied Regio Zwolle
                                          op bestuurlijk niveau. Gericht op: programmering,
                                          uitvoering, monitoring. Neemt besluiten: binnen ka-
                                          ders - buiten kaders voorleggen aan raden en staten.
                                          Vertegenwoordiging door bestuurders van partners




                                                                                                      MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE
                                          (gemeente, provincies en waterschappen) in duo-
                                          schap. Dit overleg moet zo snel als mogelijk ingericht
                                          worden. In overleg met de overheden en tripartiete
                                          partners wordt een nader voorstel uitgewerkt met
                                          vertegenwoordiging. We nemen daarbij de spelregels,
                                          zoals omschreven in hoofdstuk 2, paragraaf 2.1., als
                                          vertrekpunt in de uitwerking. De Stuurgroep wordt in
                                          de nieuwe setting uitgewerkt voor 19 april 2023 om te
                                          voorkomen dat er een bestuurlijk vacuüm ontstaat en
                                          de voortgang van programma’s enzovoort vertraagt.


In het najaar van 2023 wordt dit verder uitgewerkt en via het regiobestuur ter besluitvorming voor-
gelegd aan colleges en andere partijen. Dit valt samen met de besluitvorming rondom de meerjarige     43
uitvoeringsprogramma’s 2024 – 2028.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 43 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 44 ======================================================================

<pre>7.2. Regio Zwolle Bureau                            nen omarmen en toewerken naar een gezamen-
Het Regio Zwolle bureau faciliteert de regionale    lijke visie en strategie en kennisontwikkeling.
samenwerking op kennis, inhoud en netwerk,          Het Regio Zwolle Bureau vervult de volgende
zodat partners niet allemaal individueel het wiel   functies:
hoeven uit te vinden. In de regio leren we van en
met elkaar hoe we gezamenlijke ambities kun-


 Functie                Toelichting

 Visie en strategie-    n    Nieuwe opgaven en oplossingsmogelijkheden in beeld brengen, op
 bepaling                    basis van onderzoek en monitoring.
                        n    Gezamenlijke koers kiezen als basis voor lokaal en provinciaal be-
                             leid.
                        n    Afspraken maken met partners op basis van een gedeelde agenda.

 Uitvoering en          n    Zorgen voor voldoende kennis en capaciteit voor ingewikkelde en
 realisatie                  bovenlokale opgaven (werken vanuit de ‘coalitions of the willing’).
                        n    Aanpak ontwikkelen voor regionaal beleid en uitvoering.




                                                                                                      MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE
                        n    Gewenste ontwikkelingen en/of producten/diensten aanjagen.

 Public affairs         n    Lobby en belangenbehartiging: we bieden aan, dragen uit en vragen
                             steun voor proposities en lobbyen proactief om besluitvorming te
                             beïnvloeden.
                        n    Stakeholder- en relatiemanagement: investeren in en intensiveren
                             van ons netwerk bij ministeries, Eerste en Tweede Kamer, kabinet,
                             belangrijke adviesorganen en in Europa.
                        n    Profilering en positionering: Regio Zwolle (inter)nationaal op de
                             kaart zetten.

 Communicatie           n    Zichtbaarheid en positionering van Regio Zwolle als samenwer-
                             kingsverband en van haar ambities, programma’s en activiteiten.

 Netwerken en           n    Partijen samenbrengen en verbindingen leggen.
                                                                                                      44
 kennis uitwisselen     n    Kennisuitwisseling op basis van vrijwilligheid en samen koers
                             bepalen.
                        n    Vergroten en uitwisselen van kennis om efficiënt samen te werken
                             en de kennis van het hele netwerk en afzonderlijke deelnemers te
                             vergroten.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 44 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 45 ======================================================================

<pre>8. FINANCIEEL KADER
22 regiogemeenten en 4 provincies vormen samen met ondernemers,
onderwijsinstellingen, kennisinstellingen en maatschappelijke organisaties de
netwerksamenwerking Regio Zwolle. In deze agenda stellen we één perspectief vast
waar we de komende jaren aan werken. Dit vormt de basis voor het maken van concrete
afspraken voor de realisatie van onze gezamenlijke doelen.

Meedoen is niet vrijblijvend. Iedere partij          Dat houdt in dat in het financieel kader:
heeft zijn eigen inzet, identiteit, expertise,       1. Alle kosten inzichtelijk zijn gemaakt in een
professionaliteit en verantwoordelijkheid                meerjarige begroting voor 2024 – 2028.
en draagt vanuit eigen kracht bij aan de             2. Reserveringen uit eerdere jaren voor
gezamenlijke aanpak. We bepalen samen de                 tegenvallers, worden ingezet om alle




                                                                                                         MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE
regionale strategie, werken samen aan de                 partners in de regio tegemoet te komen
uitvoering van onze gezamenlijke doelen en               voor de eerste twee jaar financiering van de
dragen gezamenlijk bij aan de financiering.              agenda.
                                                     3. Correctie van 1,04 inflatiecorrectie meerjarig
8.1. Uitgangspunten voor begroting 2024 -                is doorgevoerd in de begroting 2024 – 2028.
2028                                                 4. De begroting doorlopen is op inhoud/
Regio Zwolle hanteert in haar begroting de               ambitie en benodigd budget. Economie
volgende uitgangspunten:                                 en arbeidsmarkt zijn gehandhaafd en
  1. Maak alle kosten transparant                        naar uitvoeringskracht bijbesteld. Voor
  2. Zet reserveringen uit voorgaande jaren in           duurzame groei en leefomgeving wordt
       ten behoeve van anticyclisch investeren           ingezet met de gemeentelijke bijdragen
  3. Breng het huishoudboekje op orde:                   op de gezamenlijke programma’s dan wel
       achterstallige correctie-inflatie uitvoeren       programmaontwikkeling. Bereikbaarheid
       en trek deze meerjarig door, zodat de basis       van het ‘daily urban system’ versterkt wordt    45
       van de begroting op orde is en blijft             met uitvoeringskracht gezien de complexe
  4. Doorloop de begroting op inhoud/ambitie             opgaven.
       en benodigd budget                            5. Onder de basisstructuur vallen: ‘public
  5. Geef expliciet aan wat onder de                     affairs’/lobby, communicatie, Regio Zwolle
       basisstructuur valt en wat onder                  Bureau en kennis- en onderzoek. De
       opgavegericht werken valt                         basisstructuur is structureel gefinancierd.
  6. Geef helder aan wat structureel                 6. Onder opgavegericht werken (in ‘coalitions
       gefinancierd dient te worden en wat               of the willing’) wordt verstaan: economie
       incidenteel gefinancierd kan worden               en arbeidsmarkt, duurzame groei en
  7. Zorg waar mogelijk voor                             leefomgeving, bereikbaarheid DUS. Hier
       ingroeimogelijkheden voor gemeenten in            gaat de bijdrage gericht ingezet worden op
       2024 t/m 2027 en overweeg fasering in de          de genoemde programma’s en projecten. Dit
       uitvoering waar mogelijk                          kan incidenteel gefinancierd worden.
  8. Zorg voor een financieringsvoorstel dat         7. Er is een ingroeimogelijkheid gerealiseerd
       oog heeft voor de gemeentelijke financiële        in de begroting voor 2024–2028 voor
       situatie, maar ook voor de provincies en          gemeenten.
       partners
</pre>

====================================================================== Einde pagina 45 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 46 ======================================================================

<pre>   8.2. Begroting 2024 – 2028
   De begroting voor 2024 – 2028 is als volgt:


                              Begroot totaal     Begroot totaal        Begroot totaal      Begroot totaal
Opgavegericht werken
                                       2024               2025                  2026                2027

Economie                         € 4.150.000         € 4.316.0000         € 4.488.640          € 4.668.186

Arbeidsmarkt                     € 6.650.000          € 6.916.000         € 7.192.640         € 7.480.346

Duurzaam groeien en              € 2.900.000          € 3.016.000         € 3.136.640          € 3.262.106
leefkwaliteit

Versterken                       € 1.000.000          € 1.040.000          € 1.081.600         € 1.124.864
bereikbaarheid DUS

Subtotaal opgave-
                                € 14.700.000         € 15.288.000        € 15.899.520         € 16.535.501




                                                                                                              MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE
gericht werken


Basisstructuur

Public affairs en                 € 1.135.000         € 1.180.400          € 1.227.616         € 1.276.721
communicatie

Regio Zwolle Bureau              € 1.020.000          € 1.060.800          € 1.103.232          € 1.147.361

Subtotaal
                                 € 2.155.000          € 2.241.200        € 2.330.848          € 2.424.082
basisstructuur



                                                                                                              46
Totaal bijdragen                € 16.855.000         € 17.529.200        € 18.230.368        € 18.959.583



   In de begroting wordt uitgegaan van een             De bijdragen van het Rijk volgt vervolgens
   kostenraming voor het realiseren van de gehele      begin 2024, gezien de nieuw aan te vragen
   agenda. Hierin wordt uitgegaan van bijdragen        Regio Deal, de programmering van het Novex-
   van gemeenten, provincies en het Rijk. In           gebied. Bij iedere stap die gezet wordt met de
   overeenstemming met gemaakte afspraken is           financierende partners wordt ook de begroting
   het financieel kader voor gemeenten expliciet       verder uitgewerkt met inkomende baten.
   gemaakt om zo de meerjarige financiering in
   te regelen via de kader- en perspectiefnota. Er
   wordt in het najaar 2023 een verkenning gestart
   met de provincies over hun bijdragen in de
   strategische meerjarenagenda en begroting.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 46 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 47 ======================================================================

<pre>   8.3. Financieel kader 2024-2028 voor gemeenten
   Het financieel kader voor 2024–2028 voor gemeenten is als volgt:

                                  Bijdrage       Bijdrage                  Bijdrage          Bijdrage
Opgavegericht werken
                           gemeenten 2024 gemeenten 2025              gemeente 2026     gemeente 2027

Economie                            1.050.000         1.176.500            1.341.045          1.405.036

Arbeidsmarkt                        1.875.000        2.234.000            2.548.000           2.749.760

Duurzaam groeien en                  600.000           624.000              648.960             674.918
leefkwaliteit

Versterken                            150.000          156.000              162.240             168.730
bereikbaarheid DUS

Subtotaal
                                    3.675.000        4.190.500            4.700.245          4.998.444
opgavegericht werken


Basisstructuur




                                                                                                          MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE
Public affairs en                    905.000           975.850              943.943             977.668
communicatie

Regio Zwolle Bureau                  995.000          1.215.600            1.446.048          1.500.494

Subtotaal
                                    1.900.000         2.191.450            2.389.991          2.478.162
basisstructuur



Totaal begroot                      5.575.000        6.381.950             7.090.236          7.476.606




   De doorvertaling per inwoner in 2024 (uitgaande van 800.800 inwoners) is als volgt:                    47

Opgavegericht werken                        Bijdrage gemeenten 2024         Bijdrage per inwoner / 2024

Economie                                                  € 1.050.000                            € 1,31

Arbeidsmarkt                                              € 1.875.000                            € 2,34

Duurzaam groeien en leefkwaliteit                          € 600.000                             € 0,75

Versterken bereikbaarheid DUS                              € 150.000                             € 0,19

Subtotaal opgavegericht werken                        € 3.675.000,00                            € 4,59


Basisstructuur

Public affairs en communicatie                             € 905.000                             € 1,13

Regio Zwolle Bureau                                        € 995.000                             € 1,24

Subtotaal basisstructuur                              € 1.900.000,00                             € 2,37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 47 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 48 ======================================================================

<pre>Basisbijdrage                                       worden. We gaan uit van eenzelfde bijdrage per
Basisbijdrage wordt ingezet voor:                   inwoner als de gemeenten.
Kennisontwikkeling en onderzoek, Public affairs,
Communicatie en het Regio Zwolle Bureau (t.b.v.     Ondernemers, kennisinstellingen,
netwerksamenwerking). De bijdrage is berekend       onderwijsinstellingen en maatschappelijke
op 2,37 euro per inwoner (uitgaande van het         organisaties dragen ook bij aan de uitvoering
aantal inwoners van Regio Zwolle in 2024).          van de meerjarige agenda van Regio Zwolle.
Jaarlijks wordt deze bijdrage opgehoogd door        Zij investeren door middel van bijvoorbeeld
middel van 1) toepassen van een inflatiecorrectie   het deelnemen en voorbereiden van
en 2) groei van inwonersaantallen. In 2024 – 2025   vergaderingen, organiseren van onderliggende
ligt de basisbijdrage lager dan in 2026 – 2027.     vergaderstructuren voor het ophalen van
Dit door de inzet van de reserves in budget uit     draagvlak bij de achterban, het uitwerken en
voorgaande jaren. Voor de bijdrage staat iedere     uitvoeren van besluiten, profileren van Regio
deelnemende gemeente aan de lat. Het verzoek        Zwolle en behartigen van het regionale belang
is om deze structureel in te regelen in de          in Den Haag, Duitsland en Brussel. Daarnaast
meerjarige begroting van gemeenten.                 wordt een concrete bijdrage gevraagd in de
                                                    uitvoering van de arbeidsmarktprogrammering
Opgavegericht werken - bijdrage                     via cofinanciering van het Ontwikkelfonds.
Op de vier programmalijnen kunnen gemeenten         De investering van regionale partners wordt




                                                                                                        MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE
instappen op de zogenaamde coalitions of            niet geregistreerd en verschijnt niet in
the willing. Je stapt in en meedoen is dan niet     voortgangsrapportages. Partners investeren in
vrijblijvend. We werken daarbij aan programma’s     het netwerk. Tot slot investeren ondernemers,
en projecten om de gestelde doelen te               kennis- en onderwijstellingen in de uitvoering
realiseren. Gemeenten kunnen meedoen aan:           van projecten. Dit is niet vooraf bekend. Over de
1. Economie                                         realisatie van de bijdrage wordt gerapporteerd in
2. Arbeidsmarkt                                     het jaarverslag.
3. Duurzame groei en leefkwaliteit
4. Bereikbaarheid Daily Urban System                8.5. Transparant monitoren
Als partners meedoen aan alle 4 actielijnen is      De meerjarige agenda van Regio Zwolle
dit 4,59 euro per inwoner. Gemeenten kunnen in      kan inspelen op actuele ontwikkelingen en
                                                                                                        48
stappen per actielijn, maar niet per project. In    veranderingen. Gevolgd door een meerjarig
2024 – 2025 zijn de bijdragen lager berekend dan    uitvoeringsplan dat na twee jaar wordt
de jaren daarna. Dit komt doordat reserves zijn     geëvalueerd. Daarmee legt het bestuur van
ingezet om dit budget tijdelijk te verlagen.        Regio Zwolle verantwoording af over de behaalde
                                                    resultaten, bestede middelen en eventuele
8.4. Bijdragen van partners                         bijsturing van haar activiteiten. Jaarlijks wordt
Met provincies wordt in het najaar 2023 verkend     ook inzicht en overzicht gegeven aan de hand
hoe samenwerkingsarrangement afgesloten kan         van een vaste cyclus van drie rapportages.


 Document            Frequentie             Inhoud

 Jaarverslag         Jaarlijks (maart)      Verantwoording besteding financiële middelen voor-
                                            gaande boekjaar. Jaarverslag wordt ter kennisgeving
                                            via colleges aangeboden aan raden en staten.
 Jaar-               Jaarlijks (juni)       Jaarrapportage over de behaalde resultaten binnen
 rapportage                                 programma’s en projecten en inzicht in gerealiseerde
                                            publieke en private cofinanciering.
 Twee jaren          Jaarlijks              Begroting komende twee boekjaren, inclusief focus en
 werkplan            (december)             activiteiten van Regio Zwolle ter kennisgeving.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 48 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 49 ======================================================================

<pre>  9. WONEN EN WERKEN
  IN REGIO ZWOLLE

  De regio bestaat uit een aantal gebieden met eigen kenmerken. Deze
  gebieden vullen elkaar aan en versterken elkaar. Samen vormen de
  deelgebieden een sterke regio.




                                                                             MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE
                        Drentse
338.627                gemeenten                             791.087
 Huizen                                                         Inwoners
                             134.983
                              61.054




                                                                             49




                                                             Overijsselse
                                                             gemeenten
  Kop van                                                          436.547
 Flevoland                                                         187.987
    112.381
    45.440
                        Kop van
                       de Veluwe
                            107.176
                            44.146
</pre>

====================================================================== Einde pagina 49 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 50 ======================================================================

<pre>  BANEN VS BEROEPSBEVOLKING (2023)

         Overijsselse gemeenten

                                                                                                243.000
                                                                                            236.000
                                                                                                241.851

         Drentse gemeenten
                                      71.000
                                      69.000
                                    67.499
                                                             Beroepsbevolking
         Kop van Flevoland                                   Werkzame beroepsbevolking
                                   62.000
                                                             Arbeidsplaatsen
                                59.000
                               56.240

         Kop v.d. Veluwe
                               58.000




                                                                                                          MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE
                               57.000
                           45.048




            OPLEIDINGSNIVEAU POTENTIËLE BEROEPSBEVOLKING




  26%        28%             28%               27%        27%           26%                               50
                                                                                         Laag

                                                                                         Midden

                                                                                         Hoog
  43%         41%            41%               41%         41%          38%




  31%         31%            31%               32%        32%           36%




 Drentse   Kop van         Kop v.d.     Overijsselse   Totaal Regio   Nederland
gemeenten Flevoland        Veluwe       gemeenten         Zwolle
</pre>

====================================================================== Einde pagina 50 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 51 ======================================================================

<pre>                                                  LEEFTIJDSOPBOUW PER (DEEL)REGIO

     Kop van
    Flevoland
                                                                            23%

     17%                                                                           21%     Drentse
            26%                                                                            gemeenten
                                                                          55%

      57%

                                                                                                        65+

                                                                                                        20-65jr

                                                                                                        0-20jr




                                                                                  19%




                                                                                                                       MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE
                                                                                         23%
                                                                                                    Overijsselse
  Kop van
                  21%     24%                                                                       gemeenten
                                                                                   57%
de Veluwe
                    55%




             WONINGEN HUUR EN KOOP

                          61.054     45.440     44.146       187.987
                                                                                                                          51
                                                                            *
                           35%        32%         33%          36%
                                                  14.625
                                      14.332
                           21.599




                                                               67.840




                                                                                          Koop

                                                                                          Huur



                                      68%         67%
                           64%                                 64%
                                                  29.478
                                      31.086
                           39.297




                                                               119.979




                                                                                                 *klein % onbekend
                                                                                                 waardoor niet alles
                                                                                                  op 100% uitkomt
                         Drentse     Kop van    Kop v.d.   Overijsselse
                        gemeenten   Flevoland   Veluwe     gemeenten
</pre>

====================================================================== Einde pagina 51 =================================================================

<br><br>