<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Duurzaamheids-
route A35
Eindrapportage Verkenning
Februari 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Duurzaamheids-
route A35
Eindrapportage
24 februari 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>Inhoudsopgave
1.   Inleiding en methode
2.   Landschap en omgeving
3.   Randvoorwaarden
4.   Uitkomsten eerste participatieronde
5.   Ontwerpfilosofie Duurzaamheidsroute A35
6.   Uitkomsten tweede participatieronde
7.   Financiële haalbaarheid
8.   Conclusie


Bijlage 1: Kaarten
Bijlage 2: Beelden
Bijlage 3: Randvoorwaarden/Klanteisen




                                               3.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>1. Inleiding en
methode




                  4.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>Inleiding
Het project Duurzaamheidsroute A35 is een samenwerkingsproject
tussen Rijkswaterstaat, het Rijksvastgoedbedrijf, de Rijksdienst voor
Ondernemend Nederland, provincie Overijssel, Enexis Netbeheer,
Waterschap Vechtstromen en de gemeenten Hellendoorn, Wierden,
Almelo, Borne, Hengelo en Enschede. Het project bevindt zich in de
verkenningsfase.

Het project is onderdeel van het pilotprogramma hernieuwbare energie
op rijksgronden van het ministerie van EZK en wordt door de
initiatiefnemers gezien als voorbeeldproject voor een transitie naar
duurzame energie in de regio (Hernieuwbare energie op Rijksgrond).

In opdracht van Rijkswaterstaat heeft TAUW samen met
Generation.Energy gewerkt aan het opstellen van de ontwerpfilosofie
en bijbehorende schetsontwerpen, welke is gebaseerd op de
voorliggende studie van Royal HaskoningDHV (RHDHV).                        Het traject van de Duurzaamheidsroute A35 / N35 loopt tussen
                                                                           Nijverdal en de Duitse grens en de A1 tussen knooppunt Buren en
Als eerste stap in het planproces heeft communicatie- en
                                                                           Hengelo Noord. Het betreft het areaal van Rijkswaterstaat in de strook
participatiebureau SIR in samenwerking met de gemeenten een
                                                                           van 250m aan weerszijde van de weg en de door de gemeenten
participatietraject voor bewoners en belanghebbenden uit de omgeving
                                                                           aangewezen (eigen) gronden.
georganiseerd. Deze bestond uit een breed uitgezette enquête, een
interactieve website en twee participatierondes. In de eerste ronde zijn   Tot slot is de ontwerpfilosofie uitgewerkt in een schetsontwerp (kaart
aan de hand van diverse beelden wensen en eisen ten aanzien van            met diverse voorbeelduitwerkingen) welke is getoetst op de financiële
zonne-energie voor de betreffende gemeenten opgehaald. Deze zijn           haalbaarheid. Hiervoor zijn twee varianten opgesteld; een
als uitgangspunt meegenomen in de ontwerpfilosofie. In de tweede           landschappelijke variant en een maximale variant.
ronde is de concept ontwerpfilosofie teruggekoppeld met de omgeving.




                                                                                                                                                    5.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>Methode
Rijkswaterstaat heeft bij aanvang van het pilotproject de                                  Zowel de onderliggende visie als de participatie hebben geleid tot
randvoorwaarden geïnventariseerd; welke technische eisen gelden en                         mogelijke bouwstenen voor de Duurzaamheidsroute A35. Met name
welk beleid geldt er in de diverse gemeenten, bij de provincie en andere                   de uitkomsten uit de participatie gaven inzicht waar welke bouwstenen
stakeholders. De Ruimtelijke visie van RHDHV gold als vertrekpunt.                         goed passen in de Twentse omgeving. Na een toetsing van de eerste
Daar zijn de uitkomsten uit de participatie aan toegevoegd.                                synthese in een tweede participatieronde is de ontwerpfilosofie
                                                                                           aangescherpt met een sterk contrast tussen stedelijk en landelijk
                                                                                           gebied.
                                                      •    Bouwstenen o.b.v.
                                                           participatie
                                            Hoe?
                                                      •    Inpassingsprincipes
                                                           (Participatie, visie, beleid
                                                           en veiligheid)


                 Rand-                                                                                       Synthese                           Ontwerp-
              voorwaarden                                                                                                                       filosofie




       Gemeentelijk en provinciaal beleid   Waar?      •    Locatiekaart (Participatie,            •    Samenbrengen 'Hoe' en 'Waar'
       Veiligheidseisen                                     visie, beleid en veiligheid)
                                                                                                   •    Eerste aanzet filosofie
       Uitkomst participatie                                                                       •    Test voorbeelduitwerkingen
       Ruimtelijke visie RHDHV
                                                                                                   •    Toetsing nieuwe inzichten




                                                                                                                                                                   6.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>2. Landschap en
omgeving




                  7.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>A35 - Boulevard om Twentse landschappen te beleven

Volgens de handreiking 'Kijk op de ruimtelijke kwaliteit van snelwegen
van Rijkswaterstaat heeft de"A35 een ruimtelijk eenduidige opbouw". De
weg wordt omschreven als een boulevard waarvan de landschappen in
de omgeving de ervaring bepalen. Om een ontwerpfilosofie voor de
duurzaamheidsroute te ontwikkelen is het begrijpen van het omliggende
landschap essentieel. In een eerdere studie voor de Duurzaamheidroute,
de ‘Ruimtelijke visie Energiecorridor A35’, analyseerde RHDHV het
landschap langs de A35. In dit document bouwen we voort op de
bevindingen uit de ‘Ruimtelijke visie Energiecorridor A35’.




                                                                         Principedoorsnede A35 uit 'Kijk op de ruimtelijke kwaliteit van snelwegen'



                                                                                                                                                      8.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>Landschap
In 'Kijk op de ruimtelijke kwaliteit van snelwegen' wordt de
omgeving van de A35 omgeschreven als
een "Aantrekkelijk, gevarieerd landschap ervaarbaar vanaf
de weg". Er zijn zes landschapstypes te ervaren vanaf de
weg. Vier van deze types liggen in het buitengebied, twee
zijn stedelijke landschappen.

Zes landschapstypes
Buitengebied                                                   1   2   5
• Essenlandschap (1)

• Kampenlandschap (2)

• Maten en flierenlandschap (3)

• Jonge ontginningslandschap (4)



Stedelijk Landschap

• Stadsrand (5)

• Bedrijventerrein (6)


                                                               3   4   6




                                                                           9.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>Landschap in relatie tot de Duurzaamheidsroute A35
De ervaring van het landschap vanaf de A35
is kleinschalig en afwisselend. De
verschillende landschappen liggen als kralen
in een ketting waarvan de A35 het snoer is.
Het wegprofiel is grotendeels obstakelvrij
waardoor de omliggende landschappen goed
te ervaren zijn. De bermen zijn ingericht in
relatie tot het omliggende landschapstype
waardoor de ervaring van de omgeving
versterkt wordt.
Dat laatste geldt ook voor het eerste stuk van
de A1 voorbij aan knooppunt Buren. Maar al
snel verloopt het traject van de A1 door het
stedelijk gebied bij Hengelo langs
bedrijventerreinen en gaat vervolgens over in
een groene stedelijke corridor met boomlanen
en groene wallen aan weerzijde.



Het traject van de Duurzaamheidsroute A35 /
N35 loopt tussen Nijverdal en de Duitse grens
en de A1 tussen knooppunt Buren en Hengelo
Noord. Het betreft het areaal van
Rijkswaterstaat in de strook van 250m aan
weerszijde van de weg en de door de
gemeenten aangewezen (eigen) gronden.



                                                     10.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>Knooppunten als special
In 'Kijk op de ruimtelijke kwaliteit van snelwegen' wordt
speciale aandacht besteed aan de karakteristieke invulling
van de ruimtes rond knooppunten en aansluitingen.

In een analyse, gemaakt door
landschapsarchitectuurbureau ZUS, wordt onderscheid
gemaakt tussen drie typen invullingen:

• een inrichting met rasters,

• het aanplanten van bosschages en

• het aanbrengen van reliëf.




                                                             Analyse knooppunten A35, ZUS




                                                                                        11.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>Vooronderzoek: Ruimtelijke visie energiecorridor A35
In de eerdere studie ‘Ruimtelijke visie Energiecorridor A35’ van Royal
Haskoning DHV zijn de eerste ontwerpprincipes ontwikkeld om energie-
opwek rond de snelweg in te kunnen passen met oog voor het
landschap. De kwaliteiten van de A35 als een meanderende weg door de
landschappen van Twente met een ruim profiel en reagerend op de
kwaliteiten van de omliggende landschappen zijn leidend voor het
ontwikkelen van deze inpassingsprincipes.

In de stedelijke gebieden staat de weg vanuit de automobilist gezien op
zichzelf: een visuele versmalling door wallen, schermen en beplantingen.
Industrie- en bedrijventerreinen zijn wel duidelijk zichtbaar. Hier wordt
een relatie gevonden tussen de identiteit van de weg en
energieopwekking met zonnepanelen. Energieopwek wordt een
zichtbaar onderdeel van het stedelijk snelweglandschap.

In de landschappelijke gebieden is het wegprofiel ruim en is het
landschap goed beleefbaar. Hier is het landschappelijk patroon leidend,
zonnepanelen kunnen ingepast worden in relatie tot het omliggende
landschap en zonder de ervaring van het landschap vanaf de weg te
verstoren.

Voor de ontwerpfilosofie van de Duurzaamheidsroute bouwen we voort
op de basisprincipes van het vooronderzoek uit de ‘Ruimtelijke visie
Energiecorridor A35’.
                                                                            Conceptkaart uit het onderzoek “Ruimtelijke visie Energiecorridor A35” van RHDHV.
                                                                            In die studie zijn de mogelijkheden voor zowel zon als wind verkend, de studie voor
                                                                            de Duurzaamheidsroute A35 richt zich enkel op zonne-energie.




                                                                                                                                                              12.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>3. Randvoorwaarden




                     13.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>Inleiding randvoorwaarden
Rijkswaterstaat heeft voorafgaand aan dit project de technische en
beleidsmatige randvoorwaarden voor het ontwikkelen van zonne-energie
rond de A35 en A1 bij Hengelo geïnventariseerd. De randvoorwaarden
komen voort uit veiligheidseisen en beleid met impact op de inpassing
van zonne-energie. Denk hierbij aan gewenste vrije ruimte langs de weg
voor beheer en onderhoud of het reserveren van ruimte voor
biodiversiteit binnen de kavel van een zonneveld. De voorwaarden
dienen als uitgangspunt voor het schetsontwerp.

De randvoorwaarden zijn grofweg uit te splitsen in twee categorieën:

1. Voorwaarden voor hoe zonne-energie ingepast kan worden, dit zijn
   voorwaarden die overal gelden en niet locatie specifiek zijn.

2. Voorwaarden voor waar zonne-energie ingepast kan worden. Deze
   voorwaarden geven plekken aan waar zonnepanelen wel of juist
   geen plek krijgen. In het overzicht van de waar-voorwaarden is
   eigenaarschap ook meegenomen.

Voor het opstellen van het overzicht van de randvoorwaarden zijn de
Provincie Overijssel, de betrokken gemeenten (Almelo, Enschede,
Borne, Hengelo, Hellendoorn en Wierden), het Waterschap,
Rijkswaterstaat en Enexis geraadpleegd. Hieruit zijn beleidsmatige
randvoorwaarden naar voren gekomen. Het complete overzicht
randvoorwaarden is als bijlage beschikbaar. In dit hoofdstuk volgt een
kort overzicht van de randvoorwaarden op hoofdlijnen.




                                                                         14.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>Randvoorwaarden - Hoe

In verschillende ruimtelijke visies stellen de gemeenten en
provincie voorwaarden voor het inpassen van een zonneveld.
Veel van deze voorwaarden gaan over biodiversiteit en
landschappelijk inpassen. Een voorwaarde in bijna elk document
is behoud van bodemkwaliteit en biodiversiteit door het instellen
van een maximale bedekkingsgraad. Ook moet een deel van de
percelen van een bepaalde grootte ingezet worden voor
landschappelijke inpassing. Vaak geldt deze voorwaarde niet
voor kleine velden, de specifieke grootte vanaf waar deze
voorwaarde geldt verschilt per gemeente.




                  Zicht                       Ruimte voor bodemkwaliteit   80/20
                behouden                          en biodiversiteit –      regel
                                                 bedekkingsgraad 2/3




                                                                                   15.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>Randvoorwaarden - Hoe

Rijkswaterstaat stelt voorwaarden aan de minimale afstand
tussen zonnepanelen en de rijweg. Deze afstand is afhankelijk
van de karakteristieken van de weg en varieert binnen het tracé
van de A35 en A1. Over het algemeen is deze obstakelvrije zone
kleiner wanneer zonnepanelen achter een geleiderail wordt
geplaatst. In dit project worden enkel zonnewanden achter een
rail geplaatst, deze kunnen daardoor dichter bij de weg gezet
worden.




Zonnewand achter                                                   Zonnepanelen:
   geleiderail                                                    obstakelvrije zone




                                                                                       16.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>Randvoorwaarden - Waar
In dit onderzoek zijn de mogelijkheden
voor het inpassen van zonne-energie
op het grondgebied van
Rijkswaterstaat, de netbeheerders, het
Waterschap en gemeenten
onderzocht.

Veiligheidseisen van Rijkswaterstaat,
netbeheerders en het waterschap
beperken de locaties waar
zonnepanelen geplaatst kunnen
worden (bijvoorbeeld wegens kabels
en leidingen, beheer of
verkeersveiligheid). Ook sluiten
gemeenten verschillende gebieden uit
omdat deze als waardevol vanuit het
landschap worden beschouwd of al
ingezet worden voor een andere
ruimtevraag.

De randvoorwaarden zijn van het
beschikbare grondgebied afgetrokken,
waarna de gebieden op de kaart
overblijven. Dit zijn de gebieden die
mogelijk ingezet kunnen worden voor
de Duurzaamheidsroute A35.




                                         17.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>4. Uitkomsten
van de eerste
participatiesessie



                     18.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>Inleiding participatieproces
Voor het schetsontwerp is input geleverd vanuit een parallel lopend
participatietraject met belanghebbenden, waaronder de 6 gemeenten,
hun inwoners, bedrijven en belangengroeperingen. Dit traject heeft
bestaand uit drie onderdelen (online enquête, interactieve website en
inloopbijeenkomsten (fysiek en online)) en is georganiseerd door het
communicatie en participatiebureau SIR. Het uitgangspunt was om de
deelnemers een blanco kaart te bieden, waarop alle ideeën welkom zijn.
Per gemeente was er een enquête en een interactieve kaart online
beschikbaar om commentaar achter te laten. In alle gemeentes behalve
Almelo zijn er online of op locatie participatiebijeenkomsten
georganiseerd. SIR heeft tijdens deze sessies klanteisen opgehaald.
Deze zijn hieronder samengevat.




                                                                         19.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>Uitkomsten participatie - Bouwstenen

Tijdens de participatiesessies is gevraagd naar bouwstenen.
Een bouwsteen is een locatie, een wijze van energie opwek
en een globale vorm. De volgende bouwstenen kwamen
tijdens de sessies vaak naar voren:
                                                              Zonnewand      Talud         Strook         Veld




                                                              Drijvend    Geluidsscherm   Restruimte   Parkeerplaatsen




                                                                                                                         20.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>Uitkomsten participatie - Gemeente Almelo
Randvoorwaarden                                     Bouwstenen                                    Suggesties

•   Landschappelijk ingepast                        • Zonnestrook (40%)                           • Panelen combineren met productie van lokaal
                                                                                                    voedsel (tomaten of fruit) eronder, inheemse flora en
•   Ruimte voor biodiversiteit                      • Zonneveld (7%)
                                                                                                    fauna en/of sedum dat fijnstof opvangt
•   Bomen behouden of herplanten                    Locaties
                                                                                                  • Samenwerking met plaatselijke bedrijven of
•   Houd rekening met uitzicht (vanaf de weg)       • De A35, ter hoogte van het XL Park            stichtingen op experimenteer/innovatie ruimte
•   Meervoudig ruimtegebruik                        • Overkapt carpoolplaats en parkeerplaatsen
                                                                                                  • Denk aan opslag/netwerkcapaciteit, overdag
                                                      van bedrijven op XL
•   Gemeente Almelo zeggen 16 respondenten (van                                                     koppelen met off-grid laadstations of een grote accu
    28) dat ze geen zonnepanelen in het landschap                                                   uit oude accu’s van elektrische auto’s als opslag
    willen                                                                                          gebruiken door samenwerking met BMW of Citroën
                                                                                                    dealer (uithangbord)

                                                                                                  • Communiceren van opbrengst in e-km of verbruik
                                                                                                    huizen op platform of digitale borden

                                                                                                  • Parkeerplaats voor uitsluitend vriesvrachtwagens

                                                                                                  • Deels overkappen van de weg en het kanaal

                                                                                                  • Zon op daken

                                                                                                  • Biogasinstallatie langs de weg

                                                                                                  • (Kleine) windturbines




                                                                                                                                                            21.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>Uitkomsten participatie - Gemeente Enschede
Randvoorwaarden                                  Bouwstenen                                           Suggesties
• Meervoudig ruimtegebruik (zoals zonnepanelen   • Zonnewanden (68%)                                  •   Doorzichtige panelen
  boven landbouw of parkeren)
                                                 • Zonnestrook (69%)                                  •   Let op akoestiek/Vermindering geluidsoverlast
• Ruimte voor biodiversiteit
                                                 • Zonneveld (39%)                                    •   Denk ook aan opslag
• Houd rekening met bestaande natuur (bijv.
  wildoversteekplaatsen                          • Drijven zonneveld (26%)                            •   Zonnepanelen boven de weg

• Behoud ruimte voor recreëren                   • Zonnetalud (meermaals genoemd tijdens
                                                   bijeenkomst)
• Tijdelijkheid
                                                 Locaties
• Behoud bomen zo veel mogelijk (en anders
  compenseren)                                   • Restruimtes langs de weg (Knooppunten Zuiderval,
                                                   Usselo en N18/A35)
• Niet in parken en recreatiegebieden
                                                 • Tussen Marssteden en A35 zonnepanelen op water
                                                   (bijv. Buursestraat)

                                                 • Zonnepark tussen Usselerrondweg en Rijksweg35

                                                 • Schuine wand langs A35

                                                 • Bedrijventerreinen, bv. Bornebroek bij Almelo




                                                                                                                                                          22.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>Uitkomsten participatie - Gemeente Borne
Randvoorwaarden                                   Bouwstenen                                          Locaties
•   Combinatie van grondgebruik (bijv. met        •   Zonnestrook (50%)                               •   AZC + velden ten zuiden
    landbouw, recreatie, parkeren), en met        •   Zonnewand (47%)                                 •   Combi met waterretentie bekkens (verdiept!)
    verminderen geluidsoverlast
                                                  •   Zonneveld (15%)                                 •   Koppelkans Crematorium onderzoeken
•   Biodiversiteit behouden/uitbreiden
                                                  •   Drijvend zonneveld (6%)                         •   Landgoed Twickel uitzoeken
•   Verticale zonnepanelen i.v.m.
    ruimtebesparing                               •   Zonnepanelen op talud en geluidsschermen        Suggesties
                                                      (meermaals genoemd tijdens bijeenkomst)
•   Geen houtwallen kappen, bomen tussen                                                              •   Combineren met tuinbouw (pilot GroenLeven) en
    infrastructuur elders herplanten
                                                  Locaties                                                waterretentie
                                                  •   Geluidswallen + zon hoogte Azelo                •   Koppelen met verbruik overdag (bijv. snellaadstations)
•   Landschappelijk ingepast
                                                  •   Zonnepanelen in de oksel
                                                                                                      •   Tunnel, (half) verdiept of overdekt met zonnepanelen
•   Verdiept en uit het zicht vanuit huizen,      •   Veldkamp Bedrijventerrein (Zonnewand of wal
    genoeg afstand tot omwonenden                     tegen geluid (met aantrekkelijke achterkant):   •   Combinatie met geplande/bestaande gebouwde
                                                      tussen knp Azelo en Bloksteegweg, vanaf             objecten (viaducten, gebouwen, etc.)
•   Zicht vanuit het landschap op snelweg             knooppunt Buren tot halverwege Azelo (mits
    belangrijker dan zicht vanuit de snelweg op       bomen behouden)                                 •   Modulaire opzet voor beter hergebruik, reparatie en
    landschap                                     •   Vol inzetten op zon langs snelweg                   demontage
                                                  •   Overkapping parkeerplaatsen                     •   Koppelen met vermindering geluidsoverlast (groen met
•   Life cycle analysis / recyclebare
                                                                                                          recreatieve waarde)
    zonnepanelen                                  •   Zonnestrook tussen N-weg nieuw
                                                      Vloedbeldverbinding




                                                                                                                                                                   23.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>Uitkomsten participatie - Gemeente Hengelo
                                                                                               Locaties
Randvoorwaarden                            Bouwstenen
                                                                                               • Koppelen met wijk achter A1 (Noord?) en langs talud Hengelo-N A1
• Meervoudig ruimtegebruik (zoals          • Zonnewanden (60%)
  zonnepanelen boven parkeren en                                                               • Parkeerterrein Twentebad
                                           • Zonnestrook (62%)
  buitenterrein bedrijven)                                                                     • Waterretentie en zon in strook Torenlaan-A1 en bij in- en uitvoeglussen
                                           • Zonneveld (30%)                                     bij N342 en aan Noordkant
• Landschappelijk ingepast
                                           • Drijven zonneveld (13%)
• Biodiversiteit behouden/uitbreiden                                                           • Weusthagpark: Kunstwerk in park met mooie meedraaiende
                                           • Zonnepanelen op talud en geluidsscherm              paneelvormen op boomhoogte; eventueel waterretentie+zon
• Bomen behouden                             (meermaals genoemd tijdens bijeenkomst)
                                                                                               • Houtwal bedrijventerrein Oosterveld vervangen voor zonneveld, Zon op
• Ontzien van natuurgebieden,              Locaties                                              gemeentelijk kavel bij westen Hasselerbaan-A1
  bosgebieden Twekkelo en landgoed         • Huiskes Kokkeler en Morsinkhof, Zeggershoek
  Twickel                                                                                      • Drijvende panelen langs het Twentekanaal en retentie
                                           • Bosje bij autobedrijf Munsterhuis vervangen met
• Zicht op de zouthuisjes vrij houden        zon                                               • Wal /Talud bij Oele

• Tot Weusthagpark lage zonnepanelen       • Buitenterrein Nijwa trucks overkappen (4m)        • Opwek zonne-energie op begraafplaatsen Deurningerstraat (3ha) en
  langs weg                                • In zonnevelden naam Campus verwerken                Oldenzaalsestr (8 ha)

• gebiedskwaliteit Weusthag waarborgen     • Langs A1 Noordzijde zonnewand op dijklichaam      Suggesties
  en geen grootschalig energie-opwek op    • Koppelkans Zorgpark Hengelo
                                                                                               • Brede overkapping snelweg vanaf fietsbrug Weusthag
  terrein                                  • In oksels van de weg, knooppunten en bermen
                                           • Odin Group / industriegebied Westermaat           • Koppelen met mobiliteiten en laden ter plekke – “Mobility & Energy Hub”
• Zichtlocatie bedrijven, verdiepte                                                              bijv. overkapte parkeerplaatsen met laadfunctie
  panelen langs A35 bij Zeggershoek          Zuidoost parkeerplaatsen overkappen
                                                                                               • Lokaal eigenaarschap / burgerparticipatie, stroom moet zelf gebruikt
• Herkenbaarheid van bedrijventerrein      • Langs A1 zuidzijde hele/halve overkapping in
                                             boogvorm met zonnecellen voor gunstige              kunnen worden
  langs A1 door innovatieve toepassingen
                                             zonopbrengst (+ akoestisch voordeel)              • Lege percelen bedrijventerrein combinatie panelen + geluidsreductie
                                                                                                                                     • Overkluizing A1
                                                                                                                                     • Zonnepanelen in kleuren




                                                                                                                                                                        24.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>Uitkomsten participatie - Gemeente Hellendoorn
Randvoorwaarden                                      Bouwstenen                                      Suggesties

•   Landschappelijk goed inpassen met groen          • Zonnewand (67%)                               • Volg zonneladder; 1 daken, 2 loze ruimten

•   Hoogte zonnewand in relatie tot uitzicht         • Zonnestrook (73%)                             • Koppel zonnepanelen aan carports bij station Nijverdal
    omwonenden
                                                     • Zonneveld (28%)                               • Overkappen N35
•   Combinatie van grondgebruik, combineren met
    verminderen geluidsoverlast, met name richting   • Zon op taluds / wanden ecoduct of nieuwe
    nieuwbouw Kruidenwijk                              onderdoorgang

•   Met opgewekte energie in Wierdenseveld           Locaties
    pompen aanzetten om natuurgebied te vernatten
                                                     • Zone tussen N35 en spoor, bomen achter
•   Niet in de velden                                  scherm
                                                     • Ten noorden van spoor, in tussenruimte
•   Niet in kwetsbaar Reggedal en bij Everbos          Bolderpad
•   Ten zuiden van N35 groenstrook in zicht van      • Ten noorden van spoor bij het Ravijn, Piet
    bewoners, hier zorgvuldig mee omgaan / geen        Heinweg
    zonnewand
                                                     • Zonneveld tussen N35 en N347 bij Koicentrum
•   Zonnepanelen in lichtere kleuren toepassen
                                                     • Taluds nieuwe onderdoorgang N35 / N347
                                                     • Kijk naar daken en gebied bij TenCate, nog
                                                       bestemming industrie, nu wild begroeid




                                                                                                                                                                25.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>Uitkomsten participatie - Gemeente Wierden
Randvoorwaarden                                  Bouwstenen                       Suggesties

• Landschappelijk inpassen met groen             • Zonnewand (50%)                • Waar weinig bewoning is, niet in zicht van
                                                                                    bewoners
• Niet te hoog, overheen kijken                  • Zon op wallen
                                                                                  • Volg zonneladder; 1 daken, 2 loze ruimten, 3
                                                 • Zon in knooppunten               stoppende agrariërs, 4 combi met natuur, 5
• Combinatie van grondgebruik, combineren met
  verminderen geluidsoverlast                    • Zonnestrook (25%)                uitkoop.

• Liever enkele grote zonneparken dan veel       Locaties
  kleine
                                                 • Zone tussen N35 en spoor,
• Niet in de velden, niet op landbouwgrond         bomen achter scherm

• Financieel participeren of voordeel hebben –   • In de bermen van N35 voor de
  mogelijk specifiek interesse bewoners groene     bomen
  villawijken
                                                 • Wierdense veld / Natura2000




                                                                                                                                   26.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>           Locaties en bouwstenen ingebracht tijdens de participatiesessies




Nijverdal, Wierden en Almelo



                                                                              27.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>            Locaties en bouwstenen ingebracht tijdens de participatiesessies




Almelo, Borne en Hengelo



                                                                               28.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>          Locaties en bouwstenen ingebracht tijdens de participatiesessies




Hengelo en Enschede



                                                                             29.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>Uitkomsten participatie - Algemene randvoorwaarden
Op basis van de participatiesessies zijn een aantal rode
lijnen te ontdekken. Voorwaarden die in (bijna) elke
gemeente als belangrijk zijn bevonden. In het kort zijn
deze randvoorwaarden:

•    Landschappelijk goed ingepast

•    Houd rekening met (belangrijke) uitzichten, vanuit de
     weg en vanuit de omgeving

•    Zet zoveel mogelijk in op meervoudig ruimtegebruik

•    Ga zorgvuldig om met bestaande recreatiegebieden

•    Ruimte voor biodiversiteit

•    Houd rekening met bestaande natuur

•    Bomen behouden of herplanten




                                                             30.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>Uitkomsten participatie – Buiten de scope van de opdracht

Aangezien de bewoners een blanco kaart werd voorgelegd zijn er
ideeën en bouwstenen opgehaald die niet meegenomen kunnen
worden in deze studie. Wel zijn deze ideeën mogelijk interessant voor
vervolgstudies of innovatietrajecten.

•    Zon op dak

•    Zon boven i.c.m. landbouw

•    Overkluizing/Overkapping

•    Wind

•    Opslag

•    Energie uit de rijbaan


Deze vielen buiten de scope door een of een combinatie van de
volgende redenen:

•    Te duur

•    Te innovatief, niet voor nu, mogelijk in de toekomst

•    Niet door ons te ontwerpen, maar door anderen (zon op dak, zon
     op landbouw)




                                                                        31.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>5. Ontwerpfilosofie
Duurzaamheids-
route A35



                      32.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>Inleiding ontwerpfilosofie
De A35 als een meanderende weg door de landschappen van Twente,
reagerend op de kwaliteiten van de omliggende landschappen is de
basis van de ontwerpfilosofie voor de Duurzaamheidsroute. Om de
zonne-energie, net als de weg, aan te laten sluiten op de omgeving zijn
inpassingsprincipes voor vier verschillende onderdelen van de A35
ontwikkeld.
In de stedelijke gebieden wordt de opwek van zonne-energie onderdeel
van de identiteit van de weg: de zonnepanelen zijn hier duidelijk
zichtbaar en beeldbepalend. De precieze inpassing verschilt, in de
groene stedelijke corridors wordt op een andere manier plek gemaakt
voor zonnepanelen dan in de bedrijvenlandschappen.
In het buitengebied is het landschappelijk patroon leidend,
zonnepanelen worden ingepast in relatie tot het omliggende landschap
en zonder de ervaring van het landschap vanaf de weg of het omliggend
landschap te verstoren.
De knooppunten van de A35 zijn nu al op een bijzondere en vaak
artistieke wijze ingevuld. De knooppunten worden gezien als specials
met opwek die qua ontwerpuitgangspunten voortbouwen op de huidige
inrichting.
Zowel het gemeentelijke en provinciaal beleid als de participanten
hechten expliciet waarde aan het geven van ruimte voor biodiversiteit en
landschappelijke inpassing, dit is in elk onderdeel als basis
                                                                           A35 ter hoogte van de Azelerbeek; Overgang van kampen- naar maten- en flierenlandschap
meegenomen.




                                                                                                                                                                    33.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>Ontwerpfilosofie duurzaamheidsroute A35
       Hellendoorn




                     Wierden   Almelo




                                        Borne




                                                Hengelo




                                                          Enschede




                                                                     34.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>Duurzaamheidsroute A35 – buitengebied
In het buitengebied is het landschappelijk patroon leidend, de
(groen omcirkelde) zonnepanelen worden ingepast in relatie
tot het omliggende landschap en zonder de ervaring van het
landschap vanaf de weg te verstoren. Deze inpassing vind
vooral plaats in de restruimte en de taluds langs de weg. Bij
stroken in de berm wordt de obstakelvrije ruimte ingericht met
beplanting die aansluit op het landschapstype.

Kenmerken:

•   (Zicht) relatie tussen weg en landschap blijft behouden

•   Zon in restruimtes

•   Biodiverse inrichting bermen

                                                                 Zonnewand       Talud        Strook         Veld




                                                                 Drijvend    Geluidsscherm   Knooppunt   Parkeerplaatsen


                                                                                                                           35.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>Voorbeelduitwerking - Talud langs es Wierden
De zonnepanelen zijn op het talud geplaatst waardoor het zicht op de es vanaf de weg niet
verstoord wordt. De zonnepanelen zijn enkel op het talud geplaatst dat onderdeel vormt van
het nieuwe tracé van de N35 zodat de es zelf vrij blijft. In de planfase zou hier nader
onderzoek kunnen plaatsen naar het toepassen van een kleur van de zonnepanelen die zich
het best voegt in dit landschap.




                                                                                             36.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>Groene stedelijke zonnecorridor
In de stedelijke gebieden wordt de opwek van zonne-energie
onderdeel van de identiteit van de weg: de zonnepanelen zijn
hier duidelijk zichtbaar en beeldbepalend. In de groene
corridors wordt de visuele versmalling van de A35 versterkt
door wallen en schermen langs de weg te plaatsen. Waar
mogelijk kan dit effect versterkt worden door hoog opgaande
beplanting en bomen toe te voegen achter de wallen en
schermen. De toegepaste bouwstenen zijn groen omcirkelt.

Kenmerken:

•   Geknepen wegprofiel, zon duidelijk zichtbaar

•   Zo mogelijk in combinatie met beplanting, groen karakter

• Inzet biodiversiteit en natuurlijke bermen en robuuste
  ecologische zones                                            Zonnewand       Talud        Strook         Veld




                                                               Drijvend    Geluidsscherm   Knooppunt   Parkeerplaatsen


                                                                                                                         37.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>Voorbeelduitwerking - Zonnewand Hellendoorn
De N35 wordt verbreed naar 2x2 rijstroken en loopt omhoog richting
Burgemeester H. Boersingel. Hier kan een Zonnewand van 6m hoog
tussen het spoor en de nieuwe N35 een inleiding vormen van de
overgang van het landschappelijke naar het stedelijke gebied.




                                                                     38.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>Voorbeelduitwerking – Weusthag, Hengelo
Een wal scheidt de A1 ter hoogte van Hengelo van het park Weusthag.
Door het talud te verhogen ontstaat veel ruimte voor zonnepanelen maar
blijven de bomen in het park zichtbaar vanaf de weg. De verhoging van
het talud heeft een mogelijk vermindering van overlast van de weg als
bijvangst, deze impact zal verder onderzocht moeten worden




                                                                         39.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>Bedrijven en energielandschap
In de stedelijke gebieden wordt de opwek van zonne-energie
onderdeel van de identiteit van de weg: de zonnepanelen zijn
hier duidelijk zichtbaar en beeldbepalend. Rond de industrie-
en bedrijventerreinen wordt zonne-energie het duidelijkst
zichtbaar. Hier wordt een relatie gevonden tussen de identiteit
van de terreinen en energieopwekking met zonnepanelen. Er
wordt ingezet op het gezamenlijk invullen van de ruimtes op
de terreinen en rond de Duurzaamheidsroute zodat echte
energielandschappen ontstaan. Deze landschappen kunnen
onderdeel worden van de branding van de bedrijven en de
opwek kan lokaal gebruikt worden.

Kenmerken:

• Open zichtrelatie tussen weg en bedrijventerrein

• Maximale inzet op zon                                           Zonnewand       Talud        Strook         Veld
• Zonne-energie als identiteit

• Lokaal gebruik waar mogelijk

• NB: Zon op water past binnen de filosofie, maar komt hier
  in de praktijk niet voor




                                                                  Drijvend    Geluidsscherm   Knooppunt   Parkeerplaatsen


                                                                                                                            40.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>Voorbeelduitwerking - Bedrijventerrein Zeggershoek
Verschillende bouwstenen vormen een compleet landschap met het
bedrijventerrein. De bedrijven doen mee door energie op te wekken op de
parkeerplaatsen, gebruiken de opgewekte energie en zetten in op branding.
Ook het uitbreiden van het bosje dat het gebied begrenst zodat een
grootschalige groene wig ontstaat is onderdeel van de inpassing. Een energie
HUB in combinatie met opslag draagt bij aan het oplossen van net-congestie.




                                                                               41.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre>Knooppunten als special
De knooppunten van de A35 zijn nu al op een
bijzondere en vaak artistieke wijze ingevuld en
kunnen in drie verschillende typologieën worden           Wierden-Almelo         Borne-Hengelo   Enschede
onderverdeeld (onderzoek ZUS): raster, bosschages
en vlakken/reliëf. De twee knooppunten langs de A1
vallen in de categorie bosschages. Aan het
onderscheidende karakter van de knooppunten zal
recht worden gedaan door deze als specials in te
richten met opwek van zonne-energie, die qua
ontwerpuitgangspunten voortbouwt op de huidige
inrichting en identiteit.




                                                     Raster principe
                                                     behouden              Bosschages            Aansluiten op
                                                                           'uithollen'           vlakken/reliëf




                                                                                                                  42.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 43 ======================================================================

<pre>Knooppunten als special
Aangezien wegen uit verschillende richtingen elkaar op
knooppunten kruisen, moet er altijd een hoogteverschil overbrugd
worden. Zo verschillen niet allen de wegen onderling in hoogte,
maar vaak ligt ook het omliggend landschap in of rondom een         Zonnewand      Talud         Strook         Veld
knooppunt hoger of lager dan de wegen. Daardoor ontstaat er
voor de weggebruiker een speciale beleving van de weg met
deels unieke uitzichten over het omliggend landschap. Bij het
inrichting van de knooppunten met zonnepanelen wordt er
speciaal rekening gehouden met de hoogteverschillen en beleving
door de weggebruiker en daar gebruik van gemaakt om er een
“special” van te maken.

Elk knooppunt bestaat uit verschillende onderdelen, zoals vlaktes
en taluds en wordt vooral in de buurt van bebouwing vaak
omgeven door geluidsschermen. De te plaatsen zonnepanelen
refereren dan ook met de groen omcirkelde bouwstenen.               Drijvend    Geluidsscherm   Knooppunt   Parkeerplaatsen
Kenmerken:

•    Voortbouwen op bestaande identiteit knooppunt

•    Aandacht voor de beleving van landschap en zonenergie

•    Combineren met andere ruimteclaims zoals biodiversiteit of
     waterretentie

•    Zonne-energie draagt bij aan de herkenbaarheid van het
     knooppunt

•    Moet wel onderhoudbaar zijn


                                                                                                                              43.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 43 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 44 ======================================================================

<pre>Principe raster                                                1)                                                     2)


De huidige binnenruimtes van de knooppunten bij Wierden
en Almelo zijn ingericht met een rasterpatroon doormiddel
van blokken met struiken of poelen. In beide gevallen
liggen de vlaktes voor een groot deel verdiept ten opzichte         west                                   oost
van de weg en kan de ruimte goed overzien en ervaren
worden. Op dit rasterpatroon zal voort gebouwd worden
doormiddel van modulaire en draaibare zonnepanelen in
de form van rechthoeken die een nieuwe variatie van
dynamische patronen toevoegen. Over de dag heen
draaien de panelen als een soort zonnewijzer van oost
naar west met de zon mee. Daarbij veranderen de panelen
voor de weggebruiker geleidelijk hun verschijningsvorm                                                                         zuid
van 1) aaneengesloten naar 2) losse individuele panelen.
Door de dynamische geometrie wordt er een unieke en           Voorbeelduitwerking draaiende zonnepanelen - AS 31 Almelo-West
herkenbare plek gecreëerd waar zonenergie door land art
ervaarbaar wordt.

Kenmerken:

•    Invullen lussen en “binnenruimtes” met zonne-energie

•    Relatie hoog-laag gebruiken

•    Zonnepanelen dynamische geometrie​, beeldbepalend

•    Zonnewijzer land art: over de dag heen van lange lijn,
     naar losstaand en individueel element, terug naar lijn


                                                              Referentie zonnewijzer land art


                                                                                                                                      44.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 44 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 45 ======================================================================

<pre>Principe bosschages uithollen
Een aantal knopen zijn van het begin af aan ingericht als groene
knooppunten die opgaan in het landschap. Naar het omliggend
landschap toe zijn deze omzoomd met boombeplanting/ bosplantsoen,
maar ook de lussen en binnenruimtes zijn beplant met bosschages. Dat
verleend de knooppunten een besloten karakter, vormt een
onderscheidende beleving voor de automobilist en dus een
kenmerkende identiteit en herkenningswaarde.

Om deze identiteit zo veel mogelijk te bewaren zal de groene omlijsting
van de knooppunten naar het omliggend landschap toe worden                Beplanting na aanleg in 1990
behouden en het principe uithollen van de binnenruimtes worden
toegepast. Daarbij worden zonnepanelen in de lussen en binnenruimtes
geconcentreerd en bij voorkeur naar het zuiden opgesteld. Huidige open
ruimtes worden ingevuld met zonnepanelen, maar ook gebieden met in
de huidige situatie bosschages (onder inachtneming van de wettelijke
compensatieregels). In afstemming met gemeenten en lokale
omstandigheden dienen locaties voor boscompensatie gezocht te
worden.
                                                                                                         Voorbeelduitwerking bosschages uithollen - AS 27 Hengelo-Zuid
Om de beleving van de karakteristieke beslotenheid te koesteren wordt      Kenmerken:
langs elke weg minimaal aan een kant een strook met bosschage
behouden, met voorkeur naar het noorden toe om beschaduwing van            •     Groene omlijsting / inkadering knooppunt in stand houden,
panelen zo veel mogelijk te reduceren. In binnenruimtes waar niet                Bosschages omsluiten weg
minimaal ¼ van de bosschage in combinatie met panelen behouden
                                                                           •     Invullen lussen en binnenruimtes met zonne-energie
zouden kunnen blijven worden geen zonnepanelen toegepast.
                                                                           •     Bosschages begeleiden elke weg minimaal langs één kant binnen
                                                                                 het knooppunt, (bomenstructuur behouden en waar nodig
                                                                                 versterken)


                                                                                                                                                                   45.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 45 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 46 ======================================================================

<pre>Knooppunt Buren A35 / A1
Knooppunt Buren hoort bij de typologie bosschage, maar kent in de lus ook een open
veld met een hoogteverschil. In de lus wordt helemaal ingezet op zonenergie waarbij
de panelen in lange lijnen over de glooiing heen lopen en deze zo wordt benadrukt.




                                                                                      46.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 46 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 47 ======================================================================

<pre>Principe vlakken / reliëf
Er wordt ingezet op het versterken van het speciale
onderscheidende karakter van de knooppunten. Door de
zonnepanelen te plaatsen op de hellingen of juist op de vlaktes
wordt het reliëf en de geometrische vormgeving benadrukt. Aan
de noordkant van de knooppunten worden zonnepanelen dan
vooral op de hellingen richting het zuiden toegepast, waartegen
aan de zuidkant zonnevelden in de vlaktes worden ingezet.

Kenmerken:

• Zonne-energie als identiteit:
                                                                  Voorbeelduitwerking concept vlakken/reliëf- AS 26 Enschede-West
     ‐ versterken van de unieke geometrische vormgeving
       door zonnepanelen

     ‐ Versterken van contrast tussen contour en vlakten

• Invullen lussen en binnenruimtes met zonne-energie




                                                                  Voorbeelduitwerking concept vlakken/reliëf - AS 25 Enschede



                                                                                                                                    47.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 47 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 48 ======================================================================

<pre>Knooppunt Enschede-West, Zon in knooppunt
Het geometrisch ontwerp met reliëf en driehoekige vlakken is beeldbepalend
voor knooppunt Enschede-West, waarbij de vlakken als
waterretentiebekkens met verschillende dieptes en vegetatie dienen.
Aanvullend op het ontwerp van ZUS worden de geometrie en het
hoogteverschil door de panelen benadrukt - in het noordelijke deel op de
zuidhelling en in het zuiden door een oost-west opstelling met brede
tussenruimtes voor meer biodiversiteit.




                                                                             48.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 48 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 49 ======================================================================

<pre>6. Uitkomsten
tweede
participatieronde



                    49.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 49 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 50 ======================================================================

<pre>Tweede participatieronde
Om te testen of de ontwerpfilosofie recht deed aan de input van de
belanghebbenden, waaronder de 6 gemeenten en hun inwoners en
belangengroeperingen organiseerde SIR een tweede participatieronde.
Tijdens deze participatiesessie presenteerden TAUW en
Generation.Energy de overkoepelende gemeenschappelijke
ontwerpfilosofie aan alle aanwezige participanten. Vervolgens gingen de
aanwezigen in drie deelgroepen uiteen om specifiek in te kunnen
zoomen op de verschillende gemeentes. De deelsessie waren
onderverdeeld in

1. Almelo en Enschede

2. Borne en Hengelo

3. Hellendoorn en Wierden

Tijdens de deelsessies zijn de visualisaties van alle
voorbeelduitwerkingen binnen de gemeentes doorgesproken. De
participanten kregen de ruimte om op- en aanmerkingen te maken en te
reflecteren of ze vonden of hun bijdrage tijdens de eerdere
participatiesessie goed was verwerkt.




                                                                          50.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 50 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 51 ======================================================================

<pre>Verwerking randvoorwaarden uit eerste participatieronde
Het grootste deel van de aanwezigen was neutraal
tot positief over de verwerking van de input uit de
eerdere participatiesessies. Per sessie had tussen
de 10 en 20% van de aanwezigen aanvullende op- of
aanmerkingen op de gepresenteerde filosofie. Op de
volgende pagina’s zijn deze commentaren in detail
weergegeven




                                                      Wierden   Almelo        Borne



Mist u randvoorwaarden?




                                                      Hengelo   Hellendoorn   Enschede


                                                                                         51.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 51 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 52 ======================================================================

<pre>Reacties Hellendoorn en Wierden
De verdeling tussen bezoekers van de deelsessie was ongeveer gelijkwaardig.
53% van de bezoekers kwam uit Hellendoorn, 42% uit Wierden. De algemene
tendens was dat zonnepanelen ingepast moeten worden op plekken waar nu
overlast plaatsvindt, met het idee dat panelen daar wellicht bij kunnen dragen
aan de verbetering van de omgevingskwaliteit. Zo werden zonnepanelen
genoemd als middel om gebieden te scheiden van het verkeer, zowel visueel
als qua geluid. Als zonnepanelen op deze manier worden ingezet moet
opbrengst niet altijd het zwaarst wegen. Zo werd over schermen met panelen
op de noordzijde gezegd: “Neem die mogelijkheid ook mee, want dan krijg je
hele andere oplossingen. Oost west is ook een optie, zeker als panelen straks
stroom leveren aan huishoudens.“

Door zonnepanelen op locaties met overlast in te passen kunnen plekken die
als waardevol worden beschouwd worden ontzien. Het uitzicht op het
Wierdenseveld en het Reggedal werden genoemd als waardevol. De
knooppunten als locaties waar mogelijk nog extra ruimte lag voor
zonnepanelen.

Ook was er interesse in het toepassen van innovatieve oplossingen en het
zoeken naar koppelingen met andere functies. Zo werd er geopperd om de
opbrengst van de zonnepanelen bij station Nijverdal te gebruiken voor
laadpalen bij het station.




                                                                                 52.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 52 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 53 ======================================================================

<pre>Reacties Enschede en Almelo
Veruit het grootste deel van de deelnemers van deze sessie kwam uit
Enschede. Van deze deelnemers kon de meerderheid zich goed vinden in de
randvoorwaarden uit de ontwerpfilosofie. De inrichting van het XL park werd
positief ontvangen, vooral het zoeken naar combinaties met het gebruik van het
bedrijventerrein, zoals het integreren van laadpalen of het opslaan van
reststroom zou volgens de deelnemers verder onderzocht moeten worden. Ook
werd er een zonnewand aan de noordzijde van de A35 bij Windmolenbroek
benoemd.

De inwoners hadden vragen over de praktische gevolgen van het plaatsen van
zonnepanelen. Zo moet er rekening worden gehouden met schittering van de
zonnepanelen en morgen de panelen niet zorgen voor meer geluidsoverlast,
bijvoorbeeld bij de Zuiderval en Glanerbrug. Ook het zicht vanaf de omgeving
op de weg is belangrijk en moet worden meegewogen in het ontwerp.

Er zijn verschillende opvattingen over de inpassing van zonnepanelen bij
Knooppunt Enschede West. Een aantal inwoners vinden de inrichting van het
knooppunt vrij heftig, het laatste beetje groen valt hierdoor weg. Ook zijn er
zorgen om de vogels die daar nu zitten. Anderen vinden het knooppunt een
goed idee. “Het gebied heeft toch al weinig natuurwaarde”. Zolang er bij de
inpassing rekening wordt gehouden met de gevolgen voor natuur zou het
gebied als concentratielocatie gebruikt kunnen worden zodat er op een andere
plek meer ruimte ontstaat voor groen.

Over het algemeen vinden de deelnemers biodiversiteit belangrijk, er moet
voldoende ruimte worden gemaakt voor beplanting rondom de panelen, deze
moet goed zijn voor de natuurwaarden, maar draagt ook bij aan een goede
inpassing van de zonnepanelen. Ook kan de beplanting bijdragen aan het
voorkomen van eentonigheid rondom de weg door een te strak ontwerp.




                                                                                 53.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 53 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 54 ======================================================================

<pre>Reacties Hengelo en Borne
De resultaten van Borne en Hengelo zijn gelijkwaardig. Geconcludeerd kan
worden dat iedereen meer energieopwekking met hulp van zon ziet zitten.
Alleen wel vooral in het stedelijk gebied. Een deelnemer vult aan dat volgens
hem bewoners hun verantwoordelijkheid nemen en het belang inzien. En dat
dit vooral in het stedelijk gebied moet plaatsvinden, omdat Hengelo bijna geen
‘boerenland’ meer heeft.

Burgers willen meer zonnepanelen in de bebouwing. We zien nauwelijks
punten aan de westzijde. Daarnaast vraagt een deelnemer zich af waarom de
A1 niet wordt benut tot aan de Duitse grens. TAUW en RWS geven aan dat dit
zeker tot de mogelijkheden behoort. Zeker de voorstellen van het bedekken
van taluds kun je helemaal doortrekken. Toch is de scope van dit project
gericht op de zes gemeenten. Dit om het ook beheersbaar te houden. De
complexiteit zou alleen maar toenemen als er nog meer gemeenten en andere
partijen aansluiten.

Daarnaast geeft iemand aan dat de netwerkcapaciteit ontoereikend is. Hij
vraagt zich af of hierover nagedacht wordt. RWS geeft aan dat in het project
Enexis is vertegenwoordigd. Na de schetsfase worden de locaties op basis van
haalbaarheid getoetst. Dit is een essentieel onderdeel van de toetsing. En
vervolgens wordt er een termijn aangehangen.




                                                                                 54.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 54 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 55 ======================================================================

<pre>Verwerking van de tweede participatieronde
Zowel de onderliggende visie als de participatie hebben geleid tot mogelijke
bouwstenen voor de Duurzaamheidsroute A35. Met name de uitkomsten uit de
participatie gaven inzicht waar welke bouwstenen goed passen in de Twentse
omgeving. Na een toetsing van de eerste synthese in een tweede
participatieronde is de ontwerpfilosofie aangescherpt met een sterk contrast
tussen stedelijk en landelijk gebied.




                                                                               55.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 55 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 56 ======================================================================

<pre>een




7. Financiële haal-
baarheidstoets




                      56.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 56 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 57 ======================================================================

<pre>Inleiding business case
Om de ontwikkelde ontwerpfilosofie voor de Duurzaamheidsroute A35 en
het daaruit voortvloeiende schetsontwerp op zijn voorlopige financiële
haalbaarheid te toetsen, werd een business case opgesteld. Daarvoor
werden de kosten, baten en risico´s voor het aanleggen van de
Duurzaamheidsroute A35 met elkaar afgewogen. Voor deze business
case zijn twee varianten berekend:

1) Voor de landschappelijke variant zijn de bouwstenen die uit het
   participatieproces naar voren zijn gekomen gecombineerd met de
   visie en eisen en vervolgens gekoppeld aan opweklocaties langs de
   A35/A1.

2) Tijdens de sessies met gemeente en participanten zijn er ook opties
   ingebracht die niet geheel aansluiten aan de ontwerpfilosofie, maar
   wel extra opbrengst genereren. Deze zijn ter verkenning
   meegenomen in een maximum variant. In deze variant word er
   binnen de potentiële locaties en bouwstenen zoveel mogelijk ingezet
   op het opwekken van zonne-energie, zoals bijvoorbeeld ook in de
   knooppunten.

De haalbaarheid wordt uiteindelijk bepaald door de combinatie van
verschillende parameter. Vooral technische en economische factoren,
zoals innovatieve ontwikkelingen, subsidies en marktontwikkelingen
maken dan ook dat een haalbaarheidsstudie alleen maar een
momentopname is.




                                                                         57.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 57 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 58 ======================================================================

<pre>Algemene uitgangspunten
•   Ruimte voor biodiversiteit resulteert in maximaal
    2/3 bedekking met zonnepanelen en 1/3 vrije ruimte tussen de
    rijen in; dit is voor alle varianten een belangrijke eis voor de
    bodemkwaliteit en biodiversiteit (Provincie Overijssel, Borne,
    Enschede)

•   Provinciale Zonneladder in landelijk gebied: referentie van 80-
    20 voor velden >2ha

         ‐    80% van het plangebied bestaat uit het
              zonnepanelenveld, 20% uit ruimte voor inpassing en
              compensatie van verlies aan ecologische en
              landschappelijke waarden

•   Op basis van de huidige modellen zullen de zonnepanelen niet
    hoger dan 1,6m t.o.v. maaiveld niveau te liggen komen.

•   Voor panelen op water is behoud van waterkwaliteit, waaronder
    ecologie en beleving essentieel. De laatst beschikbare kennis duidt
    op een waterdekking van maximaal 50% als referentie voor een
    goede kwaliteit. Leg de panelen alleen op diep water (dieper dan
    10m) zonder plantengroei. Houd voldoende afstand tot de oever
    (minimaal 30m) en vermijd rafelranden (Provincie Overijssel).




                                                                          58.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 58 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 59 ======================================================================

<pre>Twee varianten
Voor de toetsing van de financiële haalbaarheid zijn twee varianten opgesteld van het schetsontwerp met verschillende uitgangspunten.
Waar in de landschappelijke variant de nadruk ligt op het versterken van de identiteit en het behoud van het onderscheidende groene
karakter van de knooppunten, wordt in de maximum variant in de lussen en binnenruimtes volledig ingezet op zonne-energie.


Landschappelijke variant                                                     Maximum variant



•    Behoud contrast stedelijk – landelijk gebied                            •    Maximale inzet van zonnepanelen: zuidopstelling met meest
                                                                                  voordelige hellingshoek; voor een oost-west gerichte dakopstelling
•    Zonnewand alleen in stedelijk gebied                                         geldt hier een Ground Cover Ratio van 92% (ipv. 67%)
•    Knooppunten ingepast in bestaande situatie                              •    Zonnewand ook in landelijk gebied
•    Totaal beschikbare netto oppervlakte: rond 81 ha                        •    Knooppunten maximaal
•    Totaal vermogen AC: 103,171 kWp                                         •    Extra stroken/velden binnen 250 meter zone

                                                                             •    Totaal beschikbare netto oppervlakte: rond 104 ha

                                                                             •    Totaal vermogen AC: 129.039 kWp




                                                                                                                                                       59.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 59 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 60 ======================================================================

<pre>Voorbeelduitwerking – Hellendoorn & Borne
                                                 Borne: Versie 1) Zonnestrook zuid-west oriëntatie




                      Landschappelijke variant




                                                 Borne: Versie 2) Zonnestrook zuid-west oriëntatie uitgebreid




                         Maximum variant




                                                                                                                60.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 60 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 61 ======================================================================

<pre>Voorbeelduitwerking – Knooppunt Hengelo & Buren
In de maximum variant (onder) wordt er in de lussen en binnenruimtes van de knooppunten vrijwel volledig ingezet op zonnen-energie.




                                                            Landschappelijke variant




                                                               Maximum variant




                                                                                                                                      61.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 61 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 62 ======================================================================

<pre>Voorbeelduitwerking – Knooppunten Enschede



                     Landschappelijke variant




                        Maximum variant




                                                62.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 62 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 63 ======================================================================

<pre>           Locaties bouwstenen landschappelijke + maximum variant
  De kaarten geven een
  overzicht welke locatie binnen
  welke variant ingezet zou
  kunnen worden voor het
  opwekken van zonne-energie.
  Alle blauwe gebieden vormen
  de basis voor zowel de
  landschappelijke variant, als
  ook voor de maximum variant.
  De gele gebieden maken
  alleen onderdeel uit van de
  maximum variant, waartegen
  de oranje locaties bij zowel de
  landschappelijke, als ook de
  maximum variant horen, maar
  wel met verscheidene invulling.
  De paarse gebieden zijn niet
  meegenomen in de haalbaar-
  heidsstudie.




Nijverdal, Wierden en Almelo



                                                                    63.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 63 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 64 ======================================================================

<pre>         Locaties bouwstenen landschappelijke + maximum variant




Almelo, Borne en Hengelo



                                                                  64.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 64 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 65 ======================================================================

<pre>         Locaties bouwstenen landschappelijke + maximum variant




Hengelo en Enschede



                                                                  65.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 65 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 66 ======================================================================

<pre>Bevindingen Business Case
Positieve bijdrage aan business case (+)
•   Zon op groot veld
•   Zon op talud (bestaande geleiderail of obstakelvrije zone)


Negatieve bijdrage aan business case (-)
•   Een zonnewand; veel constructie nodig en geleiderail
•   Een lange strook of talud met een beperkte oppervlakte langs de
    weg met nieuwe geleiderail (b.v. tegenover Zeggershoek)


Nader te bepalen
•   Tweezijdige en draaibare zonnepanelen niet opgenomen in
    business case: opbrengst tot + 35% bij ongeveer +10%
    meerkosten (Technischweekblad.nl, 2020)
•   Zon boven parkeren; hoge draagconstructie nodig
•   Zon op bestaande geluidwering; geringe hoogte zonnepanelen,
    geleiderail nodig
•   Zonnepanelen boven parkeren en panelen op geluidsschermen
    zijn niet meegenomen in de haalbaarheidsstudie. Er ligt een
    geschat potentie van 12,4 ha extra netto oppervlakte en rond
    19,000 kWp extra.




                                                                      66.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 66 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 67 ======================================================================

<pre>een




8. Conclusie




               67.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 67 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 68 ======================================================================

<pre>Conclusie verkenning Duurzaamheidsroute A35
Deze pilot naar de Duurzaamheidsroute A35 heeft met inzet van
participatie geresulteerd in een ontwerpfilosofie, die is uitgewerkt in
twee varianten, en in uitgangspunten om de planfase te kunnen
starten. De landschappelijke versie past daarbij goed binnen de
ontwerpfilosofie, de maximum variant gaat een stapje verder om
direct ook voor deze variant inzicht te krijgen in de business case.
Uit de eerste financiële haalbaarheidstoets blijkt dat zowel de
landschappelijke variant als de maximum variant financieel
haalbaar zijn.
In een volgende fase, de fase van de planuitwerking, zal moeten
blijken of beide varianten overeind blijven.
Grote veldopstellingen en het bekleden van taluds met
zonnepanelen dragen bij aan een positieve business case.
Technische constructies, zoals zonnewanden en zonnepanelen op
geluidschermen hebben vaak een negatief effect op de business
case, mede omdat dan in veel gevallen een geleiderail nodig is.
Uit het participatietraject blijkt dat er voor de landschappelijke
variant draagvlak is. Deze past ook binnen de ontwerpfilosofie.
Voor de maximum variant zou het draagvlak nader getoetst
moeten worden, omdat dan ook in het buitengebied zonnewanden
worden geplaatst en in de knooppunten bomen gekapt moeten
worden.




                                                                          68.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 68 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 69 ======================================================================

<pre>Duurzaamheids-
route A35
Eindrapportage
Februari 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 69 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 70 ======================================================================

<pre>Paul Bielen

+31651892646

Paul.bielen@rws.nl
</pre>

====================================================================== Einde pagina 70 =================================================================

<br><br>