<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>          716134
24 september 2018
                    NOTITIE REIKWIJDTE EN
                    DETAILNIVEAU
                    MILIEUEFFECTRAPPORTAGE
                    ENERGIEVISIE
                    GEMEENTE ENSCHEDE


                    Gemeente Enschede


                    Vast te stellen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>                                   Duurzame oplossingen in
                                   energie, klimaat en milieu

                                   Postbus 579
                                   7550 AN Hengelo
                                   Telefoon (074) 248 99 40




Documenttitel    Notitie reikwijdte en detailniveau
                 milieueffectrapportage Energievisie Gemeente
                 Enschede

Soort document   Vast te stellen

Datum            24 september 2018

Projectnummer    716134

Opdrachtgever    Gemeente Enschede

Auteur           Eric Arends, Florentine van der Wind, Pondera
                 Consult

Vrijgave         Eric Arends, Pondera Consult
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>                                                                                       Pondera Consult




SAMENVATTING

Aanleiding
De gemeente Enschede bereidt een Energievisie voor die de energietransitie in Enschede in
goede banen moet leiden. Het is de bedoeling deze Energievisie vast te stellen in de vorm van
een structuurvisie in de zin van de Wet ruimtelijke ordening. Deze Energievisie zal richting
geven aan de manier waarop Enschede haar energiedoelen kan bereiken. In de Energievisie
zal beleid voor de periode tot 2030 wordt vastgelegd, met een doorkijkje naar de situatie in
2050. De voorbereiding van de Energievisie wenst de gemeente te combineren met de
procedure van een plan-milieueffectrapportage (plan-m.e.r.) zodat de milieugevolgen van de
keuzes in de visie inzichtelijk zijn. Met voorliggende notitie reikwijdte en detailniveau zet de
gemeente Enschede de eerste formele stap in deze m.e.r.-procedure.

Doelstellingen
In de Energievisie zullen kaders worden gesteld, die perspectief bieden op een situatie waarin
op een volledige duurzame wijze in de Enschedese energiebehoefte wordt voorzien. Voor zover
mocht blijken dat er binnen de gemeente Enschede te weinig ruimte beschikbaar is om
daarvoor voldoende duurzame energie op te wekken, wordt hiervoor de samenwerking buiten
onze gemeentegrenzen aangegaan.

Waarom wordt een milieueffectrapportage doorlopen?
Naar de geschiktheid van locaties voor het opwekken van duurzame energie is nog geen
uitputtend onderzoek gedaan. De Wet milieubeheer bevat een instrument dat daarvoor bij
uitstek geschikt is, namelijk de m.e.r. De m.e.r. kan de vraag beantwoorden, waarom een
bepaalde locatie al dan niet geschikt is voor het opwekken van duurzame energie en welke
milieueffecten daarbij optreden. Het gebruik van het instrument m.e.r. bevordert zorgvuldige
besluitvorming. De m.e.r. wordt in dit geval gekoppeld aan het voornemen een thematische
structuurvisie in de zin van de Wet ruimtelijke ordening vast te stellen, namelijk de Energievisie.

Doel van de Notitie reikwijdte en detailniveau
Ten behoeve van de op te stellen Energievisie wordt een onderzoek gestart in de vorm van een
m.e.r. naar mogelijk geschikte gebieden voor zonneparken, windenergie en overige potentiele
energiebronnen. Uiteindelijk zal deze m.e.r. informatie leveren in de vorm van een
milieueffectrapport (hierna MER) over de mogelijke milieugevolgen van deze ontwikkelingen.
De Notitie reikwijdte en detailniveau biedt daarbij inzicht in wat in deze m.e.r. onderzocht gaat
worden en op welk manier dit gebeurt.

Voorgenomen activiteit
In de Energievisie dient duidelijk te worden op welke locaties binnen de gemeente Enschede
het opwekken van duurzame (hernieuwbare) energie mogelijk is en tot welke bijdrage aan de
energiedoelen het benutten van deze locaties kan leiden. Het milieueffectrapport (MER) dient
informatie aan te reiken over de milieueffecten van de toepassing van verschillende vormen van
duurzame energie op verschillende locaties. In het maximaal realistisch scenario zijn alle
locaties die technisch geschikt zijn voor het produceren van duurzame energie en waar ook aan
de betreffende wet- en regelgeving voldaan kan worden, benut voor het produceren van
duurzame energie. Door de milieueffecten hiervan in beeld te brengen geeft het MER
duidelijkheid over de maximale draagkracht van stad en landelijk gebied voor het opwekken van




        Notitie reikwijdte en detailniveau milieueffectrapportage Energievisie Gemeente Enschede | 716134
                                                                      24 september 2018 | Vast te stellen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>Pondera Consult




                   duurzame energie. De milieueffecten worden in beeld gebracht aan de hand van
                   onderzoeksscenario‟s met de inzet van een verschillende mix aan duurzame energiebronnen.

                   Duurzame energiebronnen
                   Niet alle duurzame energiebronnen die denkbaar zijn leveren een substantiële bijdrage aan het
                   bereiken van de doelstellingen van de gemeente. Uit onderzoek van ECN (2015) blijkt dat van
                   zon-PV en windenergie de grootste bijdrage aan de energiedoelstelling verwacht mag worden.
                   Onder meer zonneboilers, biomassa en wellicht geothermie leveren ook een bijdrage, maar
                   deze lijkt veel beperkter te zijn. Nader onderzoek naar biomassa van eigen grondgebied en
                   vanuit de regio en geothermie moet meer duidelijkheid brengen en kan mogelijk uitwijzen dat
                   het potentieel van deze opties toch hoger is dan nu gedacht.

                   Onderzoeksscenario’s (alternatieven)
                   Door ECN (2015) is vastgesteld welke hoeveelheid energie de gemeente Enschede verbruikt in
                   2030 en 2050 en welke duurzame bronnen daarvoor mogelijk in te zetten zijn. Op basis
                   daarvan kunnen verschillende scenario‟s samengesteld worden om de doelstellingen te
                   bereiken. Een scenario kan bestaan uit de inzet van één bepaalde duurzame energiebron of uit
                   een combinatie van verschillende bronnen, op verschillende locaties binnen de gemeente.

                   Zon op dak en energiebesparing
                   Uitgangspunt voor het MER is dat een bepaald percentage zon op dak gerealiseerd wordt in
                   2030 en 2050. Op basis van onderzoek van ECN is een inschatting gemaakt van de potentie
                   van de benutting van dit dakoppervlak. De gemeente Enschede heeft daarbij het uitgangspunt
                   vastgesteld dat in 2030 circa 10% van dit potentieel benut is en in 2050 circa 30%. Dit wordt
                   voor het MER als een (voorlopig) gegeven beschouwd. Zon op dak wordt verder niet
                   onderzocht in het MER; reden hiervoor is dat de milieueffecten van realisatie op daken beperkt
                   is en de gemeente dit op voorhand steunt en waar nodig mogelijk zal maken. Ook
                   energiebesparing blijft buiten beschouwing van het onderzoek in het MER. Hiervoor doen we
                   een aanname van de gerealiseerde mate van besparing in 2030 en 2050.

                   Biomassa en geothermie
                   Nader onderzoek naar regionaal beschikbare biomassa en geothermie dient zoals hiervoor
                   beschreven, nog plaats te vinden. Dit zal in het kader van het MER plaatsvinden.

                   Zonneweiden en windturbines
                   Het toepassen van zonneweiden en windturbines kan op verschillende manieren: bijvoorbeeld
                   grootschalige zonneparken in een aantal categorieën van verschillende grootte (bijvoorbeeld 1-
                   3 hectare, 3-10 hectare en groter dan 10 hectare), en windturbines in de vorm van solitaire
                   windturbines of juist meer geclusterde turbines in de vorm van één of meer windparken .
                   De effecten van zonneweiden en windturbines zullen in eerste instantie los van elkaar
                   beschouwd worden, en pas in tweede instantie in combinatie met elkaar. Dit is een
                   gerechtvaardigde aanpak aangezien wind- en zonne-energie verschillende effecten hebben die
                   goed afzonderlijk van elkaar beschouwd kunnen worden. Denk hierbij aan de effecten geluid en
                   slagschaduw die bij windturbines optreden, maar niet of nauwelijks bij zonneweiden.
                   Zonneweiden kennen een groot ruimtebeslag terwijl windturbines vaak juist weer goed te
                   combineren zijn met bestaande functies zoals bijvoorbeeld agrarisch gebruik. Ook kunnen
                   beide technieken gecombineerd worden in hetzelfde gebied; het één sluit het ander niet uit.




716134 | Notitie reikwijdte en detailniveau milieueffectrapportage Energievisie Gemeente Enschede
24 september 2018 | Vast te stellen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>                                                                                      Pondera Consult




Maximaal realistisch scenario
Door combinaties van zonne- en windenergie, aangevuld met een bijdrage vanuit geothermie
en biomassa worden scenario‟s gevormd die leiden tot het zoveel mogelijk bereiken van de
doelstellingen van de gemeente. Voor de bijdrage van overige duurzame energiebronnen die
een geringe omvang hebben, zoals zonneboilers, kleine windturbines etc., wordt een aanname
gedaan die in elk scenario wordt meegenomen. De scenario‟s dienen wel realistisch te zijn voor
wat betreft technische mogelijkheden, beschikbare ruimte en het voldoen aan wet- en
regelgeving; het is immers niet zinvol om onrealistische alternatieven in een MER te
beschouwen.

Bij het bepalen van de mogelijkheden voor zon en wind en overige energiebronnen wordt voor
alle energiebronnen uitgegaan van het bepalen van de maximale mogelijkheden (rekening
houdend met technische mogelijkheden, beschikbare ruimte en het voldoen aan wet- en
regelgeving). Door middel van deze aanpak wordt duidelijk wat het maximale realistische
scenario kan zijn van het opwekken van duurzame energie op het grondgebied van de
gemeente Enschede.

Vervolgens wordt tevens nagegaan wat de effecten zijn als minder dan het maximum wordt
benut van elk van de energiebronnen, bijvoorbeeld een invulling met 25%, 50% en 75% van het
maximum. Combinaties van deze invullingen vormen verschillende scenario‟s. Het uiteindelijke
voorkeursscenario van de gemeente kan dan bestaan uit één van de onderzochte scenario‟s of
een combinatie van delen van scenario‟s.

Te onderzoeken milieuaspecten
Iedere bron van duurzame energie heeft milieueffecten. De aard en omvang van de effecten
verschilt sterk per type bron. Voor windenergie gaat het met name om geluid, slagschaduw,
natuur en landschap, voor zonne-energie om ruimtebeslag en gevolgen voor landschap, terwijl
voor vergistingsinstallaties bijvoorbeeld emissies naar de lucht en geur relevant zijn. Daarom
wordt voor de verschillende energiebronnen een apart beoordelingskader opgesteld. Het
boordelingskader bevat verschillende aspecten en beoordelingscriteria waarmee de
beoordeling wordt uitgevoerd.

Procedure
De notitie reikwijdte en detailniveau (NRD) biedt inzicht in wat in de m.e.r. ten behoeve van de
Energievisie onderzocht gaat worden en op welk manier dit gebeurt. De (concept) NRD heeft
zes weken ter inzage gelegen, zodat eenieder op deze notitie heeft kunnen inspreken en
zienswijzen kenbaar heeft kunnen maken. De ontvangen inspraakreacties en adviezen van de
wettelijke adviseurs hebben geleid tot aanpassingen in de NRD. De aangepaste NRD en de
antwoorden op de inspraakreacties en adviezen zijn door het bevoegd gezag vastgesteld;
gezamenlijk vormen zij de richtlijnen voor het op te stellen milieueffectrapport.

Na de vaststelling van de NRD, worden planMER en ontwerp-Energievisie opgesteld. Deze
worden vervolgens ter inzage gelegd en tenslotte vastgesteld, rekening houdend met
zienswijzen en adviezen van andere overheden en de Commissie voor de m.e.r. Na vaststelling
kunnen toekomstige initiatieven voor duurzame energie worden ontwikkeld, volgens de regels
uit de Energievisie.




       Notitie reikwijdte en detailniveau milieueffectrapportage Energievisie Gemeente Enschede | 716134
                                                                     24 september 2018 | Vast te stellen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>                                                                                             Pondera Consult




      INHOUDSOPGAVE
1     Inleiding                                                                                              1

1.1   Aanleiding                                                                                             1
1.2   Waarom wordt een milieueffectrapportage doorlopen?                                                     2
1.3   Doel van dit document                                                                                  2
1.4   Rolverdeling bevoegd gezag en initiatiefnemer                                                          3
1.5   Leeswijzer                                                                                             3


2     Doelstellingen en beleid                                                                               5

2.1   Inleiding                                                                                              5
2.2   Rijksbeleid                                                                                            5
2.3   Beleid van provincie Overijssel                                                                        7
2.4   Energiebeleid en doelstellingen gemeente Enschede                                                      8


3     Voorgenomen activiteit en alternatieven                                                               11

3.1   Het voornemen                                                                                         11
3.2   Afbakening plan- en studiegebied                                                                      11
3.3   Energieverbruik van de gemeente Enschede en op te wekken hoeveelheid duurzame energie 12
3.4   Duurzame energiebronnen                                                                               14
3.5   Te onderzoeken scenario‟s (alternatieven)                                                             19
3.6   Huidige situatie en autonome ontwikkelingen                                                           22
3.7   Voorkeursalternatief                                                                                  22


4     Te onderzoeken milieuaspecten                                                                         23

4.1   Mogelijke effecten                                                                                    23
4.2   Effectbeoordeling                                                                                     24
4.3   Score                                                                                                 27
4.4   Mitigerende maatregelen                                                                               27
4.5   Leemten in kennis en informatie; evaluatie                                                            27


5     Procedures en besluitvorming                                                                          29

5.1   Plan-m.e.r.-plicht                                                                                    29
5.2   M.e.r.-procedure                                                                                      29
5.3   Benodigde besluiten                                                                                   30
5.4   Initiatiefnemer, bevoegd gezag en andere overheden                                                    31
5.5   Inspraak, advies en meedenken                                                                         31




              Notitie reikwijdte en detailniveau milieueffectrapportage Energievisie Gemeente Enschede | 716134
                                                                            24 september 2018 | Vast te stellen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>Pondera Consult




                   Bijlagen
                   Bijlage 1 Gebruikte begrippen en afkortingen
                   Bijlage 2 Toelichting milieueffectrapportage




716134 | Notitie reikwijdte en detailniveau milieueffectrapportage Energievisie Gemeente Enschede
24 september 2018 | Vast te stellen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>                                                                                                  Pondera Consult



                                                                                                                  1




   1 INLEIDING

 1.1        Aanleiding
            De gemeente Enschede bereidt een Energievisie voor die de energietransitie in Enschede in
            goede banen moet leiden. Het is de bedoeling deze Energievisie vast te stellen in de vorm van
            een structuurvisie in de zin van de Wet ruimtelijke ordening. Deze Energievisie zal richting
            geven aan de manier waarop Enschede haar energiedoelen kan bereiken. In de Energievisie
            zal beleid voor de periode tot 2030 wordt vastgelegd, met een doorkijkje naar de situatie in
            2050. De voorbereiding van de Energievisie wenst de gemeente te combineren met de
            procedure van een plan-m.e.r. zodat de milieugevolgen van de keuzes in de visie inzichtelijk
            zijn. Met voorliggende notitie reikwijdte en detailniveau zet de gemeente Enschede de eerste
            formele stap in deze m.e.r.-procedure.

1.1.1       Achtergrond van het energiebeleid van de gemeente Enschede
            De beweegredenen van de gemeente Enschede om de energietransitie in de gemeente te
            willen versnellen zijn divers. “We zullen moeten overschakelen op duurzame bronnen van
            energie, als we toekomstige generaties in staat willen stellen om de aarde op dezelfde manier
            te gebruiken als wij hebben gedaan en we voor onze energievoorziening niet afhankelijk willen
            zijn van instabiele regio‟s. De energietransitie biedt volop kansen. Voor ons bedrijfsleven is er
            perspectief op werk. Er moeten zonnepanelen, windturbines, warmtepompen en
            vergistingsinstallaties worden geplaatst en Enschede telt nog veel te verduurzamen gebouwen.
            Een verdienmodel is er ook voor onze kennisintensieve bedrijven, die met hun innovaties de
            energietransitie kunnen aanjagen.”, aldus de gemeente Enschede in de nota waarin de
                                                                          1
            bevindingen van de publiekscampagne worden besproken .

            De energietransitie vraagt om korte en meer lange termijn acties en maatregelen. Ook zal zowel
            op energiebesparing als op het duurzaam opwekken van energie ingezet dienen te worden.
            Beide kunnen leiden tot een versterking van de sociaal-economische structuur van Enschede.
            Energiebesparing draagt bij aan stabilisering van de energielasten. Wanneer inwoners
            financieel kunnen participeren in lokale energieprojecten vloeit het geld dat in deze regio aan
            energie wordt uitgegeven voor een deel terug naar de lokale gemeenschap. Voor het
            buitengebied geldt dat er een wens is om de ruimtelijke kwaliteit te bestendigen en waar
            mogelijk te verbeteren, maar dat daarvoor economische dragers nodig zijn. Energieprojecten
            kunnen in die zin van betekenis zijn.

1.1.2       Doelstellingen
            Streefbeeld voor de gemeente Enschede is de situatie waarbij op een volledige duurzame wijze
            in de Enschedese energiebehoefte wordt voorzien. Voor zover mocht blijken dat er binnen de
            gemeente Enschede te weinig ruimte beschikbaar mocht zijn om daarvoor voldoende duurzame
            energie op te wekken, wordt hiervoor de samenwerking buiten onze gemeentegrenzen
            aangegaan.




        1
            Enschede wekt op, Gemeente Enschede, 14 maart 2017




                   Notitie reikwijdte en detailniveau milieueffectrapportage Energievisie Gemeente Enschede | 716134
                                                                                 24 september 2018 | Vast te stellen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>Pondera Consult



2



                   Naast een inzet op een volledig duurzame energievoorziening, heeft een groot aantal fracties in
                   een recente raadsdebat ook aangedrongen op een brede reikwijdte van de Energievisie. Die
                   dient zich niet alleen te richten op locaties voor zonne- en windenergie, maar ook op andere
                   hernieuwbare energiebronnen, op energiebesparing en de opslag van duurzame energie.

         1.1.3     Traject ‘Enschede wekt op’
                   Via de campagne „Enschede wekt op‟ is de Enschedese bevolking uitgenodigd om mee te
                   helpen zoeken naar locaties voor zonne- of windenergie binnen de gemeentegrenzen. Op 19
                   september 2016 is in een vergadering van de stadsdeelcommissie fysiek de aftrap gegeven
                   voor de gemeente-brede verkenning naar locaties voor zonne- en windenergie. Het traject
                   onderscheidt een bestuurlijk spoor, een participatiespoor en een realisatiespoor. Ideeën,
                   voorstellen en meningen zijn via bijeenkomsten en enquêtes naar voren gebracht. De
                   Enschedese bevolking blijkt zich bewust te zijn van de noodzaak van de energietransitie. Over
                   de manier waarop dat moet gebeuren lopen de meningen uiteen.


                   Bij het opstellen van de Energievisie en het onderzoek daarvoor in de milieueffectrapportage
                   (hierna m.e.r.), worden bij de gemeente bekend zijnde concrete initiatieven voor duurzame
                   energieprojecten betrokken.


           1.2     Waarom wordt een milieueffectrapportage doorlopen?
                   Grootschalige opwekking van energie met behulp van bijvoorbeeld windturbines en
                   zonneparken heeft ontegenzeggelijk een flinke invloed op de omgeving. Hoe groot die invloed
                   is, hangt natuurlijk af van aantal en grootte van turbines en zonneparken, en van de
                   geschiktheid van de locaties voor deze ontwikkelingen.

                   Naar de geschiktheid van locaties voor het opwekken van duurzame energie is nog geen
                   uitputtend onderzoek gedaan. De Wet milieubeheer bevat een instrument dat daarvoor bij
                   uitstek geschikt is, namelijk de m.e.r. De m.e.r. kan de vraag beantwoorden, waarom een
                   bepaalde locatie al dan niet geschikt is voor het opwekken van duurzame energie en welke
                   milieueffecten daarbij optreden. Het gebruik van het instrument m.e.r. bevordert zorgvuldige
                   besluitvorming. De m.e.r. wordt in dit geval gekoppeld aan het voornemen een thematische
                   structuurvisie in de zin van de Wet ruimtelijke ordening (de Energievisie) vast te stellen.

                   Om een goede indruk te krijgen van de mogelijke locaties en effecten zal het m.e.r.-onderzoek
                   zich uitstrekken over de gehele gemeente Enschede.


                   Voor concrete initiatieven die worden ingediend voordat het milieueffectrapport is opgesteld,
                   c.q. de Energievisie is vastgesteld, geldt dat van geval tot geval beoordeeld wordt of het
                   noodzakelijk is de besluitvorming over het milieueffectrapport en de Energievisie af te wachten
                   voordat het betreffende initiatief wordt opgepakt.


           1.3     Doel van dit document
                   Met het publiceren van deze notitie reikwijdte en detailniveau wordt bekend gemaakt dat een
                   m.e.r. wordt doorlopen en is eenieder in de gelegenheid gesteld om zienswijzen in te brengen.
                   De notitie reikwijdte en detailniveau biedt daarbij inzicht in wat in deze m.e.r. onderzocht gaat
                   worden en op welk manier dit gebeurt. Hierbij worden onderzoeksscenario‟s ingezet als



716134 | Notitie reikwijdte en detailniveau milieueffectrapportage Energievisie Gemeente Enschede
24 september 2018 | Vast te stellen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>                                                                                            Pondera Consult



                                                                                                            3



      instrument om de gevolgen van verschillende maatregelen, die allemaal bijdragen aan het
      behalen van de energiedoelen, in beeld te brengen. De beoordeling van de effecten van deze
      scenario‟s gebeurt met behulp van een beoordelingskader. Onderzoeksscenario‟s en
      beoordelingskader worden in respectievelijk hoofdstuk 3 en 4 geschetst.


1.4   Rolverdeling bevoegd gezag en initiatiefnemer
      Burgemeester en wethouders van de gemeente Enschede zijn de initiatiefnemer om te komen
      tot een Energievisie die in de vorm van een structuurvisie wordt vastgesteld door het bevoegd
      gezag, de gemeenteraad van Enschede.


1.5   Leeswijzer
      Na dit inleidende hoofdstuk wordt in hoofdstuk 2 ingegaan op relevant gemeentelijk, provinciaal
      en rijksbeleid. Hoofdstuk 3 gaat in op wat onderzocht gaat worden (de voorgenomen activiteiten
      en alternatieven, die uitgewerkt zijn in te onderzoeken scenario‟s). De manier waarop dit
      onderzoek plaatsvindt wordt beschreven in hoofdstuk 4. Ook zijn daar de effecten beschreven
      die worden onderzocht en de manier waarop deze worden beoordeeld (beoordelingskader).
      Hoofdstuk 5 geeft de procedure weer en de formele inspraakmomenten.




             Notitie reikwijdte en detailniveau milieueffectrapportage Energievisie Gemeente Enschede | 716134
                                                                           24 september 2018 | Vast te stellen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>Pondera Consult



4




716134 | Notitie reikwijdte en detailniveau milieueffectrapportage Energievisie Gemeente Enschede
24 september 2018 | Vast te stellen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>                                                                                                 Pondera Consult



                                                                                                                 5



 2 DOELSTELLINGEN EN BELEID

2.1       Inleiding
          Om het beleidskader waarbinnen de gemeente Enschede opereert te beschrijven, is in dit
          hoofdstuk een beknopt overzicht gegeven van het (ruimtelijk) relevante beleid op rijks-,
          provinciaal en gemeentelijk niveau. Ten aanzien van allerlei milieu- en ruimtelijke aspecten
          zoals bodem en water, geluid, externe veiligheid, ecologie etc. is er specifiek sectoraal beleid
          en wetgeving. Daarop wordt waar dit relevant is in het op te stellen milieueffectrapport (MER)
          ingegaan.


2.2       Rijksbeleid
          Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte
          De “Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte” (SVIR, maart 2012) geeft een totaalbeeld van het
          ruimtelijk en mobiliteitsbeleid op rijksniveau. Het is de 'kapstok' voor bestaand en nieuw
          rijksbeleid met ruimtelijke consequenties. Ruimte voor het hoofdnetwerk voor (duurzame)
          energievoorziening en energietransitie wordt in het SVIR aangemerkt als een nationaal belang.
          Het Rijk stelt op het gebied van energie dat voor de opwekking en het transport van energie
          voldoende ruimte gereserveerd moet worden. Het aandeel van duurzame energiebronnen als
          wind, zon, biomassa en bodemenergie in de totale energievoorziening moet omhoog. In de
                                           2
          structuurvisie zijn voor de MIRT -regio Oost-Nederland geen specifieke locaties opgenomen
          voor het opwekken van duurzame energie.

          Bodemenergie en aardwarmte (geothermie)
          De RES-directive (Europese richtlijn Hernieuwbare energie) Richtlijn 2009/28/EG ter
          bevordering van het gebruik van energie uit hernieuwbare bronnen erkent omgevingsenergie en
          geothermie als hernieuwbare, niet-fossiele en dus duurzame bronnen. De overheid wil dat
          Nederland 11 PJ van zijn warmtebehoefte verkrijgt uit aardwarmte in het jaar 2020. Om dit te
          bereiken is in 2011 het Actieplan Aardwarmte opgesteld. In dit plan staat hoe de Rijksoverheid
          in samenwerking met marktpartijen deze doelstelling wil bereiken.

          Biomassa
          Voor het bereiken van de Nederlandse doelstellingen om 14% van ons energieverbruik
          duurzaam op te wekken in 2020 is de inzet van bio-energie belangrijk. De biomassa zal wel uit
          duurzame bronnen moeten komen. Dit betekent bijvoorbeeld voor houtige biomassa dat de
          nieuwe aangroei van nieuwe biomassa geborgd moet zijn, de bodemkwaliteit bewaakt wordt, de
          productie en het transport van de biomassa niet mag leiden tot veel broeikasgasemissie etc.
          Europa stelde criteria op voor duurzaamheid van vloeibare biomassa. Voor vaste biomassa
          adviseert de Europese Commissie lidstaten een eigen duurzaamheidsbeleid te ontwikkelen. In
          Nederland leidde dat tot duurzaamheidseisen die in de SDE-subsidievoorwaarden staan voor
          de inzet van vaste biomassa. In het bijzonder voor de bij- en meestook in kolencentrales en ook
          voor de inzet van houtpellets voor industriële stoomproductie.




      2
          Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport




                  Notitie reikwijdte en detailniveau milieueffectrapportage Energievisie Gemeente Enschede | 716134
                                                                                24 september 2018 | Vast te stellen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>Pondera Consult



6



                   Structuurvisie Windenergie op Land
                   De doelstelling van de Structuurvisie Windenergie op Land (SWOL, april 2014) is zodanige
                   ruimtelijke voorwaarden te scheppen dat begin 2020 een opwekkingsvermogen van ten minste
                   6.000 MW aan windturbines op land operationeel is. Op 18 juni 2013 heeft het Interprovinciaal
                   overleg (IPO) namens de provincies de Ministers van Infrastructuur en Milieu en van
                   Economische Zaken laten weten dat de provincies er in geslaagd zijn om de volledige 6.000
                   MW te verdelen over de individuele provincies. Voor de provincie Overijssel is een taakstelling
                   opgenomen van ten minste 85,5 MW in 2020. De provincie Overijssel heeft dit vertaald in een
                   specifiek windenergiebeleid.

                   Energieakkoord voor duurzame groei en Energieagenda
                   Het Energieakkoord voor duurzame groei (2013) biedt een langetermijnperspectief voor een
                   breed gedragen, robuust en toekomstbestendig energie- en klimaatbeleid. Ruim veertig
                   organisaties, waaronder overheden, werkgevers, vakbewegingen en natuur- en
                   milieuorganisaties hebben zich verbonden om afspraken te maken over duurzame groei. Het
                   akkoord is erop gericht om de economische structuur te versterken en om de komende jaren
                   miljarden aan investeringen los te maken in alle sectoren van de samenleving. Door de
                   uitvoering van het Energieakkoord voor duurzame groei wordt er een sterke stijging beoogd in
                   het aandeel duurzame energie van 4,5% in 2013 naar 15,9% in 2023.


                   Met de Energieagenda (2016) is het de bedoeling om invulling te geven aan de doelstellingen
                   voor de lange termijn. Hiermee wordt een duidelijke koers aangegeven om perspectief en
                   zekerheid te kunnen bieden aan bedrijven en burgers. De Energieagenda beschrijft de te
                   maken stappen om de transitie naar een CO2-arme energievoorziening in 2050 mogelijk te
                   maken.

                   Stimulering Duurzame Energieproductie (SDE)
                   Onderdeel van het rijksbeleid is een stimuleringsregeling voor duurzame energieprojecten. Dit
                   is uitgewerkt in de vorm van diverse subsidieregelingen waaronder de SDE+ (Stimulering
                   Duurzame Energieproductie plus).

                   Nationale omgevingsvisie (NOVI)
                   Op nationaal niveau is beleid in voorbereiding in de vorm van de Nationale omgevingsvisie. Met
                   de Nationale Omgevingsvisie (NOVI) geeft het Rijk een langetermijnvisie op de toekomst en de
                   ontwikkeling van de leefomgeving in Nederland. Het gaat daarbij om het uitzetten van een koers
                   om opgaven op het gebied van klimaatverandering, energietransitie, circulaire economie,
                   bereikbaarheid en woningbouw, in geode banen te leiden. Het streven is daarbij de kwaliteit van
                   de leefomgeving te behouden en zoveel mogelijk te versterken. Naar verwachting wordt in 2019
                   de eerste Nationale Omgevingsvisie vastgesteld.

                   Klimaatakkoord
                   In het Klimaatakkoord, onder regie van het kabinet, maken bedrijven, maatschappelijke
                   organisaties en overheden concrete afspraken over de maatregelen waarmee de CO2-uitstoot
                   in Nederland gehalveerd kan worden. Medio 2018 zijn alle betrokken partijen tot afspraken op
                   hoofdlijnen gekomen. Deze afspraken worden in de tweede helft van 2018 uitgewerkt in
                   concrete plannen. Deze concrete plannen tezamen vormen het Klimaatakkoord. In 2019 begint
                   de uitvoering van de plannen.




716134 | Notitie reikwijdte en detailniveau milieueffectrapportage Energievisie Gemeente Enschede
24 september 2018 | Vast te stellen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>                                                                                                 Pondera Consult



                                                                                                                 7



2.3       Beleid van provincie Overijssel
          Omgevingsvisie
          De provincie Overijssel geeft in de omgevingsvisie Overijssel 2017 “Beken kleur” aan in 2023
          20% van de energie duurzaam op te willen wekken, de ambitie voor 2030 ligt op 30%. Het
          bereiken van deze ambitie moet voornamelijk plaatsvinden door het investeringsklimaat voor
          duurzame energie en besparing van energie aantrekkelijk te maken. Een ander belangrijk
          aspect is het wegnemen van ruimtelijke belemmeringen voor bijvoorbeeld grote windprojecten
          en geothermie.

          De energietransitie raakt veel provinciale beleidssectoren, namelijk: energie, economie,
          ruimtelijke ordening, mobiliteit, infrastructuur en vergunningverlening en toezicht en handhaving.
          In het coalitieakkoord voor 2015-2019 heeft de provincie Overijssel de volgende kernpunten
          voor de energietransitie aangegeven:
             inzetten op de ambitie om het aandeel hernieuwbare energie naar 20% te laten groeien in
              2023;
             herverdeling van budgetten, de omvang van het Energiefonds wordt verlaagd van 250
              miljoen naar 200 miljoen euro vanwege het lagere tempo van financiering; 30 miljoen euro
              gaat naar het programma Nieuwe Energie;
             verruiming van de criteria van het Energiefonds Overijssel en programma Nieuwe Energie
              voor lokale initiatieven, innovatie en renovatie van woningvoorraad en maatschappelijk
              vastgoed;
             het Energiefonds wordt revolverend;
             houden aan afspraken met Rijk over windenergie.

          Bij het vergroten van het aandeel hernieuwbare energie geldt voor windenergie dat de provincie
          Overijssel in ieder geval de bestuurlijke afspraken met het Rijk over het realiseren van
          windenergie op land wil nakomen (zie hieronder bij interprovinciaal overleg). Belemmeringen
          voor het plaatsen van windturbines worden daarbij zoveel mogelijk opgeheven. De provincie
          Overijssel maakt voor windenergie onderscheid in de volgende gebieden:
             kansrijke zoekgebieden: ten noorden van de Vecht, tussen Staphorst-Zwolle en
              Hardenberg. In deze gebieden maakt de provincie prestatieafspraken met gemeenten voor
              de bovenlokale ontwikkeling van windenergie;
                                                                               3
             uitgesloten gebieden: de Ecologische hoofdstructuur (EHS) , de nationale Parken en de
              Nationale Landschappen;
             overige gebieden: (onder andere grotere bedrijventerreinen (groter dan 40 hectare) en
              langs infrastructuur) zijn initiatieven ter plekke mogelijk indien er sprake is van een goed
              landschappelijk ontwerp conform de gebiedskenmerken.

          Nieuwe Energie Overijssel
          In het programma Nieuwe Energie Overijssel werkt de provincie Overijssel met zeven
          kernpartners aan één ambitie: een energieneutraal Overijssel in 2050. Concreet is het doel 20%
          nieuwe energie en 6% energiebesparing in 2023. Het programma verbindt en versterkt partners
          en initiatieven die bijdragen aan de energietransitie in Overijssel. Naast de provincie, bestaan
          de kernpartners van Nieuwe Energie Overijssel uit gemeentes, waterschappen,

      3
          Nu aangeduid als nationaal natuurnetwerk (NNN)




                  Notitie reikwijdte en detailniveau milieueffectrapportage Energievisie Gemeente Enschede | 716134
                                                                                24 september 2018 | Vast te stellen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>Pondera Consult



8



                   woningcorporaties, netbeheerder Enexis, VNO-NCW / MKB Nederland midden, Bio-
                   energiecluster Oost Nederland en Natuur en Milieu Overijssel.

                   In het uitvoeringsprogramma zijn acties en maatregelen opgenomen om de doelen te bereiken.
                   Eén van de onderdelen van het uitvoeringsprogramma is energieopwekking. In de komende vijf
                   jaar wordt ingezet op een mix van bronnen zoals wind, zon en biomassa in combinatie met
                   vernieuwende technieken en nieuwe organisatievormen, zoals coöperaties.

                   Interprovinciaal Overleg
                   De provincies gaan intensief samenwerken bij de realisatie van een duurzame economie. In
                   2013 hebben zij zich gecommitteerd aan twee belangrijke overeenkomsten: de 'wind op land'
                   prestatieafspraak met het rijk en het Energieakkoord voor duurzame groei. Voor de uitvoering
                   van deze overeenkomsten zijn de provincies, onder de naam „Interprovinciale Samenwerking
                   Energietransitie en Economie‟ (IP2SE), een overkoepelende samenwerkingsvorm aangegaan.
                   De uitvoering van het Energieakkoord doen de provincies vanuit hun wettelijke rollen en taken
                   in de ruimtelijke ordening, regionale economie, vergunningverlening en handhaving en
                   mobiliteit. In de periode 2014-2020 voeren de provincies gezamenlijk de gemaakte afspraken
                   uit van het Energieakkoord voor duurzame groei.

                   Verordening
                   In de provinciale verordening zijn regels opgenomen die gelden voor windenergieprojecten en
                   hieraan zijn gemeenten gebonden. Voor de gemeente Enschede betekent dit dat windturbines
                   potentieel mogelijk zijn in zogenaamde „overige gebieden‟ (zie voor toelichting hierboven in de
                   paragraaf over de Omgevingsvisie), mits de windturbines zich conform de provinciale
                   verordening op juiste wijze verhouden tot de gebiedskenmerken die van toepassing zijn.

                   Ook ten aanzien van zonne-energie heeft de provincie nadere regels vastgesteld. Installaties
                   voor het opwekken van zonne-energie worden in principe toegestaan op al bebouwde gronden.
                   Daarbuiten is ontwikkeling mogelijk wanneer een meerwaarde kan worden aangetoond vanuit
                   meervoudig ruimtegebruik, mitigerende maatregelen, gebiedsinpassing en maatschappelijke
                   bijdrage.



           2.4     Energiebeleid en doelstellingen gemeente Enschede
                   Structuurvisie Enschede
                   De Structuurvisie Enschede, vastgesteld op 26 september 2011, legt de hoofdlijnen van het
                   langjarig ruimtelijk beleid van de Gemeente Enschede vast. Bij nieuwe gebiedsontwikkelingen
                   en nieuw stedelijk beleid, wordt de structuurvisie aangevuld om zo mee te kunnen gaan in de
                   dynamiek van stedelijke ontwikkeling en een actueel kader te vormen voor burgers en
                   bedrijven. De structuurvisie beoogt geen sectorale of gebiedsgerichte beleidsstukken te
                   vervangen, maar de hoofdlijnen van al dit beleid in samenhang te presenteren. Onderdeel van
                   de structuurvisie zijn onder meer de bijlagen „Gids Buitenkans‟ die richting geeft aan de
                   ontwikkeling van het buitengebied van de gemeente en „Nieuwe energie voor Enschede‟ die
                   beleid formuleert op gebied van energiebesparing en duurzame energie.




716134 | Notitie reikwijdte en detailniveau milieueffectrapportage Energievisie Gemeente Enschede
24 september 2018 | Vast te stellen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>                                                                                          Pondera Consult



                                                                                                          9



    Actieplan duurzaamheid
    Op 8 juni 2015 stelde de gemeenteraad van Enschede het Actieplan duurzaamheid vast. Het
    Actieplan duurzaamheid bevat een opsomming van de speerpunten van beleid en een aanpak
    voor de realisatie daarvan. Voor het speerpunt energie werd het volgende doel vastgelegd:
       in 2030 bedraagt het op Enschedees grondgebied opgewekte aandeel duurzame energie
        ten minste 12 procent en
       in 2050 is dat aandeel hernieuwbare energie toegenomen tot ten minste 27 procent.

                                                                                   4
    Aan de keuze voor deze doelstelling ligt een onderzoeksrapport van ECN ten grondslag,
    waarin - rekening houdend met voortgaande energiebesparing - de toekomstige
    energiebehoefte van Enschede is geraamd en waarbij het in Enschede beschikbare potentieel
    aan duurzame energie is ingeschat.


    Met haar aanpak wil de gemeente Enschede energiebesparing stimuleren en het opwekken van
    duurzame energie faciliteren. Voor kansen wil Enschede zowel binnen de gemeente, als in de
    regio kijken.

    Enschede wekt op
    De bevolking is via de campagne „Enschede wekt op‟ actief betrokken bij de uitvoering van het
    Actieplan duurzaamheid. Doel van deze campagne was tweeledig: de samenleving stimuleren
    energie te besparen/zelf duurzaam op te wekken en meedenken bij de zoektocht naar locaties
    voor grootschalige opwek van duurzame energie. Hiervoor zijn diverse participatie- en
    ontwerpsessies georganiseerd die goed bezocht zijn. De informatie die verzameld is, is
               5
    vastgelegd en gepresenteerd aan de gemeenteraad.

    Aanscherping doelstellingen
    Bij de bespreking van de resultaten van de campagne „Enschede wekt op‟ heeft de
    gemeenteraad de energiedoelstelling uit het Actieplan duurzaamheid aangescherpt. Zij besloot
    opdracht te geven tot de ontwikkeling van een Energievisie. Deze Energievisie moet het kader
    gaan vormen voor de transitie naar een volledig duurzame energievoorziening in Enschede.
    Onderwerpen die hierbij aan bod moeten komen zijn:
       benutting van bestaande en nieuwe duurzame energietechnieken;
       draagvlak voor duurzame energieprojecten;
       (kleinschalige) energie-initiatieven vanuit de maatschappij;
       energiebesparing;
       mogelijkheden voor kort- en langdurige opslag van duurzaam opgewekte energie.




4
    Rapport: Verkenning potentieel hernieuwbare energie Gemeente Enschede, ECN-N--15-011, 2 april 2015
5
    In de nota „Enschede wekt op‟, 14 maart 2017




           Notitie reikwijdte en detailniveau milieueffectrapportage Energievisie Gemeente Enschede | 716134
                                                                         24 september 2018 | Vast te stellen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>Pondera Consult



10




716134 | Notitie reikwijdte en detailniveau milieueffectrapportage Energievisie Gemeente Enschede
24 september 2018 | Vast te stellen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>                                                                                             Pondera Consult



                                                                                                           11



 3 VOORGENOMEN ACTIVITEIT EN ALTERNATIEVEN

3.1   Het voornemen
      De gemeente Enschede bereidt een Energievisie voor. In de Energievisie zal beleid voor de
      periode tot 2030 worden vastgelegd, met een doorkijkje naar de situatie in 2050. Het is de
      bedoeling deze Energievisie vast te stellen in de vorm van een structuurvisie in de zin van de
      Wet ruimtelijke ordening. De Energievisie zal richting geven aan de manier waarop de
      geformuleerde energiedoelen worden bereikt. Voor zover deze ambities worden bereikt door
      middel van initiatieven die een wezenlijke ruimtelijke en milieu-impact hebben, worden deze in
      dit m.e.r. onderzocht.

      In de Energievisie dient duidelijk te worden:
      1. op welke locaties binnen de gemeente Enschede het opwekken van duurzame
           (hernieuwbare) energie mogelijk is;
      2. tot welke bijdrage aan de energiedoelen het benutten van deze locaties kan leiden;
      3.   voor het geval dat mocht blijken dat het niet mogelijk is alle benodigde energie op een
           duurzame wijze op eigen grondgebied op te wekken, welke stappen er gezet moeten
           worden om er voor te zorgen dat we in de toekomst toch op een duurzame manier in onze
           energiebehoefte voorzien.

      Het milieueffectrapport (MER) dient informatie aan te reiken over de milieueffecten van de
      toepassing van verschillende vormen van duurzame energie op verschillende locaties. In het
      maximaal realistisch scenario zijn alle locaties die technisch geschikt zijn voor het produceren
      van duurzame energie en waar ook aan de betreffende wet- en regelgeving voldaan kan
      worden, benut voor het produceren van duurzame energie. Door de milieueffecten hiervan in
      beeld te brengen geeft het MER duidelijkheid over de maximale draagkracht van stad en
      landelijk gebied voor het opwekken van duurzame energie. De milieueffecten worden in beeld
      gebracht aan de hand van onderzoeksscenario‟s met de inzet van een verschillende mix aan
      duurzame energiebronnen.

      Het MER beperkt zich tot het onderzoeken van de mogelijkheden op het grondgebied van de
      gemeente Enschede.

      Leeswijzer
      Om specifieker aan te geven wat in de m.e.r. aan de orde komt wordt hieronder ingegaan op
      het plan- en studiegebied (paragraaf 3.2), op het energieverbruik van de gemeente Enschede
      (paragraaf 3.3) en de verschillende duurzame energiebronnen die onderzocht zullen worden
      (paragraaf 3.4). In paragraaf 3.5 worden vervolgens ingegaan op de onderzoeksscenario‟s die
      onderzocht worden in de m.e.r. Paragraaf 3.6 gaat in op het betrekken van initiatieven vanuit
      maatschappelijke organisaties. In paragraaf 3.7 en 3.8 wordt ingegaan op respectievelijk de
      referentiesituatie (de huidige situatie en autonome ontwikkeling) en het voorkeursalternatief
      (VKA).


3.2   Afbakening plan- en studiegebied
      Het plangebied bestaat uit de gemeente Enschede en dit vormt ook het studiegebied voor de
      m.e.r. Uitzondering hierop vormen effecten die zich buiten de gemeentegrenzen zouden kunnen




              Notitie reikwijdte en detailniveau milieueffectrapportage Energievisie Gemeente Enschede | 716134
                                                                            24 september 2018 | Vast te stellen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>Pondera Consult



12



                      voordoen ten gevolge van ontwikkelingen binnen de gemeentegrenzen. Ook die effecten
                      worden onderzocht. Hierbij kan het bijvoorbeeld gaan om effecten ten aanzien van ecologie
                      (natuur).

                      Voor het realiseren van een volledig duurzame energievoorziening wordt ook gekeken naar de
                      inzet van duurzame energie van buiten de gemeentegrenzen. De milieueffecten van de inzet
                      van duurzame energie afkomstig van buiten de grenzen van de gemeente Enschede worden
                      echter niet onderzocht in deze m.e.r.

                      Binnen de gemeentegrens van de Gemeente Enschede wordt het studiegebied voornamelijk
                      beperkt tot het buitengebied en de bedrijventerreinen van Enschede, het overig bebouwd
                      stedelijk gebied wordt niet beschouwd. Op voorhand wordt namelijk uitgesloten dat daar ruimte
                      zal zijn voor grootschalige energieopwekking zoals grote windturbines of zonneparken. Het
                      benutten van dakoppervlak voor het plaatsen van zonnepanelen is wel van groot belang om de
                      doelstellingen te bereiken, het potentieel van zonnepanelen op daken is namelijk groot, echter
                      de milieueffecten daarvan zijn beperkt. De milieueffecten van het leggen van zonnepanelen op
                      daken worden daarom niet in de m.e.r. onderzocht. Wel wordt het potentieel bepaald aan
                      duurzame energiebronnen in het stedelijk gebied en meegenomen in de mate waarin de
                      duurzame energiedoelen van de gemeente Enschede worden bereikt.


           3.3        Energieverbruik van de gemeente Enschede en op te wekken
                      hoeveelheid duurzame energie
                      Om te bepalen wat de doelstellingen van de gemeente Enschede betekenen voor de omvang
                      van de op te wekken hoeveelheid duurzame energie, is het eerst nodig vast te stellen wat de
                      omvang van het energieverbruik binnen de gemeente is. In 2015 heeft de gemeente een
                      onderzoek laten uitvoeren door ECN waarin het energieverbruik is ingeschat voor 2030 en
                      2050. Dit is gebeurd op basis van de klimaatmonitor en een tweetal scenario‟s van de
                      ontwikkeling van het energieverbruik in de periode tot 2050. Eén scenario gaat uit van een
                      onveranderde ontwikkeling volgens vastgesteld en voorgenomen beleid uit de Nationale
                                         1
                      Energieverkenning („business as usual‟), het andere scenario gaat uit van het treffen van
                                                                 2
                      vergaande energiebesparingsmaatregelen .

                      Onderstaande tabellen geven het verwachte energieverbruik van de gemeente per
                                                                                               3
                      energiedrager en per sector weer (ECN, 2015) in 2030 en 2050 in petajoule (PJ). Het
                      energieverbruik in 2015 van de gemeente bedraagt 10,0 PJ (bron: klimaatmonitor.databank.nl).
                      In deze NRD grijpen we nog terug op het rapport van ECN (2015), maar in het MER worden de
                      getallen die daarin worden genoemd, geactualiseerd.




                  1
                    Nationale Energieverkenning 2014: ECN--L-14-077. Het energiebesparingstempo in dit scenario is over een
                  periode van tien jaar gemiddeld 1,2% per jaar in 2020 en 0,7% in 2030. In de studie voor Enschede is dit
                  geëxtrapoleerd voor een schatting van het gebruik in 2050 bij voortzetting van het voorgenomen beleid.
                  2
                    Het tweede scenario veronderstelt een hoge energiebesparing van 1,5% per jaar.
                  3
                    Petajoule (PJ) is een eenheid van energie. 1PJ = 1012 kJ en 1PJ ≈ 277.800.000 kilowattuur (kWh).




716134 | Notitie reikwijdte en detailniveau milieueffectrapportage Energievisie Gemeente Enschede
24 september 2018 | Vast te stellen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>                                                                                               Pondera Consult



                                                                                                             13



    Kader 3.1 Wat is een megawattuur en een petajoule?

      Een kilowattuur is een maat voor elektrische energie. Als bijvoorbeeld een wasmachine met een
      vermogen van 2500 watt (= 2,5 kilowatt) een uur lang draait dan is het verbruik van die
      wasmachine 2,5 kilowattuur. Kilowatt wordt afgekort als kW en kilowattuur als kWh. Een
      gemiddeld huishouden verbruikt in Nederland circa 3.500 kWh aan elektriciteit per jaar.
      Daarnaast verbruikt een huishouden voor verwarming nog aardgas of warmte vanuit een
      stadsverwarmingsnet. Ook is nog energie nodig voor mobiliteit, bijvoorbeeld in de vorm van
      benzine of diesel voor autoverkeer. Ook kantoren en industrie verbruiken energie in de vorm van
      elektriciteit, aardgas of olie.

      De hoeveelheid energie kan ook worden uitgedrukt in de eenheid joule. Het gebruik van deze
      eenheid maakt het mogelijk verschillende vormen van energie op te tellen. Zo is 1 kilowattuur
      elektrische energie gelijk aan 3.600.000 joule en één kubieke meter aardgas gelijk aan circa 35
      miljoen joule, afgekort tot 35 MJ (megajoule). Bij nog grotere getallen wordt de eenheid petajoule
      gebruikt, afgekort tot PJ, dat staat voor 1 miljoen keer een miljard Joule. Het totale
      energieverbruik van de gemeente Enschede, dus alle huishoudens, industrie, wegverkeer en
      kantoren samen, bedraagt circa 10 PJ per jaar.


    Tabel 3.1 Verbruik in de gemeente Enschede per energiedrager in 2030 en 2050 in PJ bij vastgesteld
    en voorgenomen beleid (‘business as usual’) en bij intensieve energiebesparing (ECN, 2015)

                             2030 Vastgesteld                          2050 Vastgesteld
                                                  2030 Intensieve                           2050 Intensieve
                             en voorgenomen                            en voorgenomen
                                                  energiebesparing                          energiebesparing
                             beleid                                    beleid
    Olieproducten                    1,7                  1,1                  1,6                 0,3
    Aardgas                          4,5                  4,2                  3,7                 3,1
    Elektriciteit                    2,9                  2,9                  3,2                 3,3
    Warmte                           1,1                  1,0                  1,2                 1,0
    Vaste biomassa                   0,1                  0,1                  0,1                 0,1
    Totaal verbruik                 10,2                  9,3                  9,8                 7,8


    Tabel 3.2 Verbruik in de gemeente Enschede per sector in 2030 en 2050 in PJ bij vastgesteld en
    voorgenomen beleid (‘business as usual’) en bij intensieve energiebesparing (ECN, 2015)

                             2030 Vastgesteld                          2050 Vastgesteld
                                                  2030 Intensieve                           2050 Intensieve
                             en voorgenomen                            en voorgenomen
                                                  energiebesparing                          energiebesparing
                             beleid                                    beleid
    Huishoudens                      3,9                  3,6                  3,3                 2,6
    Diensten                         2,3                  2,3                  2,1                 2,0
    Industrie                        1,8                  1,7                  2,0                 1,7
    Transport                        1,8                  1,4                  1,9                 1,0
                                        4
    Landbouw                         0,0                  0,0                  0,0                 0,0
    Netverliezen                     0,4                  0,3                  0,4                 0,3
    Totaal verbruik                 10,2                  9,3                  9,8                 7,8

4
 Het energieverbruik van de landbouwsector in Enschede is dermate klein dat het achter de komma
verdwijnt (dus minder is dan 0,05 PJ).




                Notitie reikwijdte en detailniveau milieueffectrapportage Energievisie Gemeente Enschede | 716134
                                                                              24 september 2018 | Vast te stellen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>Pondera Consult



14



                      De gemeenteraad heeft in 2015 bij het vaststellen van het Actieplan duurzaamheid overwogen
                      dat het niet realistisch is om uit te gaan van het intensieve besparingsscenario. Daarom wordt
                      conform het Actieplan duurzaamheid uitgegaan van een ontwikkeling volgens vastgesteld en
                      voorgenomen beleid (het „business as usual‟ scenario).


           3.4        Duurzame energiebronnen
                      In het kader van de campagne „Enschede wekt op‟ is het verzoek gedaan om in beeld te
                      brengen welke vormen van energieopwekking uit hernieuwbare bronnen in Enschede benut
                      zouden kunnen worden. Daarbij richtte de campagne zich met name op het vinden van locaties
                      voor zonneparken en windmolens omdat het ontsluiten van het potentieel aan zonne- en
                      windenergie een ruimtelijk vraagstuk is met in potentie grote gevolgen voor de woon- en
                      leefomgeving, en het niet benutten van deze duurzame energiebronnen de energietransitie in
                      de weg zou staan. Met andere woorden: als er geen locaties voor zonne- en windenergie
                      worden aangewezen, komt de productie van zonne- en windenergie niet of slechts heel
                      langzaam van de grond. Het was zeker niet de bedoeling dat andere opties niet in beeld zouden
                      komen. In de analyse zoals die door ECN in 2015 voor het Actieplan Duurzaamheid was
                      gemaakt zijn meerdere opties in ogenschouw genomen van het hernieuwbare energiepotentieel
                      in Enschede. Op basis daarvan zetten we de beschikbare opties en het potentieel van elke
                                      5
                      optie op een rij .

                      Als we kijken naar aanbod vanuit hernieuwbare bronnen dan gaat het om een verkenning in
                      stappen van achtereenvolgens het theoretisch potentieel (welke energiebronnen bestaan er
                      allemaal), het technisch potentieel (welke energiebronnen kunnen toegepast worden in het
                      betreffende gebied), het realistisch potentieel (van welke energiebronnen is het ook realistisch
                      dat ze toegepast worden in een behaald gebied uitgaande van bijvoorbeeld de daadwerkelijk
                      beschikbare ruimte) en ten slotte het economisch potentieel (welke energiebronnen zijn ook
                      financieel rendabel om toe te passen). En bij elke opvolgende stap in deze keten wordt het
                      uiteindelijk beschikbare potentieel drastisch minder.

                      Nederland
                      De mogelijkheden die nu in beeld zijn voor energieopwekking uit hernieuwbare bronnen in
                      Nederland zijn:
                         Zon-PV (fotovoltaïsch);
                         Zonnecollectoren (warmte en warm tapwater);
                         Windenergie op land;
                         Windenergie op zee;
                         Biogas uit (allerlei) afvalstromen (incl. mest);
                         Biogas uit gewassen;
                         Biobrandstoffen (o.a. uit pyrolyse van vaste biomassa);
                         Biomassa productie (o.a. ook algen);
                         Warmte-koude opslagsystemen (WKO, gesloten en open systemen);
                         Geothermie (diep en ultradiep);
                         Riothermie (warmte uit rioolwater) en andere vormen van warmteterugwinning (WTW);

                  5
                   In de m.e.r. zullen de uitgangspunten uit het ECN rapport geactualiseerd worden zodat geen potentiële
                  duurzame energiebronnen worden vergeten of ondergewaardeerd.




716134 | Notitie reikwijdte en detailniveau milieueffectrapportage Energievisie Gemeente Enschede
24 september 2018 | Vast te stellen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>                                                                                          Pondera Consult



                                                                                                        15



       Hydro - waterkracht (stromingsenergie uit verval van water);
       Hydro - blue energy (osmose zout en zoet water);
       Hydro - getijden- en golfenergie.


    Er zijn door ECN op het schaalniveau van Nederland analyses verricht waarbij in elk geval
    duidelijk is dat een aantal van de bovengenoemde bronnen nauwelijks enige bijdrage van
    formaat opleveren als we kijken naar het totale energieverbruik in Nederland. ECN noemt dat
    „dark horses‟. Daaronder vallen hydro - getijden en golfenergie, blue energie en
    stromingsenergie uit water. Voor geheel Nederland becijfert ECN het realiseerbaar potentieel op
    1.500 Petajoule in 2050, door wat zij noemen de „werkpaarden‟. Maar dan moet met het oog op
    realisatie ook werkelijk alles meezitten. In de analyses van ECN wordt niet de nadruk gelegd op
    wat er maximaal kan, maar op het realiseerbaar potentieel: hoeveel kan er daadwerkelijk
    gerealiseerd worden in een bepaalde tijdsspanne?

    ECN concludeert dat er nog grote onzekerheden zijn over de hernieuwbare energiebronnen die
    kunnen worden aangewend. Voor biomassa zijn die onzekerheden het grootst met een verschil
    in opbrengst tot wel een factor 8: weinig meer dan de huidige opwekcapaciteit of het
    achtvoudige daarvan. Uiteindelijk komt ECN tot de conclusie dat er vier „werkpaarden‟ zijn die
    substantieel kunnen leiden tot het bereiken van de nationale doelstelling van een CO2-emissie
    reductie met 80 - 95% in 2050, namelijk:
       Elektriciteitsproductie met zon en wind;
       Biomassa;
       Geothermie;
       CO2 opslag (CCS) van energiecentrales op fossiele energie.

    De laatste optie betreft natuurlijk geen hernieuwbare energie maar een manier om CO 2-vrij met
    eindige fossiele brandstoffen elektriciteit (en warmte) te produceren.

    Gemeente Enschede
    De situatie in Enschede wijkt enigszins af van het landelijke beeld. Vanwege het stedelijke
    karakter en de relatief geringe omvang van het buitengebied van de gemeente Enschede is het
    potentieel van bepaalde hernieuwbare energiebronnen beperkter. Voor Enschede zijn de
    potentiëlen (uitgaande van het grondgebied van de gemeente) door ECN (2015) in beeld
                                                                           6
    gebracht voor de meest veelbelovende hernieuwbare energiebronnen . Hierbij gaat het
    hoofdzakelijk om het technisch potentieel van deze bronnen, dat wil zeggen dat slechts in
    beperkte mate is onderzocht of de omvang realistisch is in termen van beschikbare ruimte als
    ook rekening gehouden wordt met andere functies die ruimte nodig hebben (zoals landbouw en
    recreatie), belemmeringen vanuit wet- en regelgeving en kosten. In het MER zal dit wel
    uitgebreid aan de orde komen omdat daar de nadruk juist ligt op het komen tot realistische
    inschattingen.

    De volgende inschattingen van het technisch potentieel volgt uit de studie van ECN:
       De huidige biomassastromen afkomstig van het grondgebied van de gemeente Enschede
        zijn in kaart gebracht en tellen voor Enschede op tot 0,25 Petajoule (PJ) per jaar (afvalhout,
        knip- en snoeihout, GFT: 0,15PJ; mestvergisting: 0,10PJ). De onzekerheidsmarges voor

6
    In het MER zullen de door ECN in 2015 berekende waarden en uitgangspunten geactualiseerd worden.




           Notitie reikwijdte en detailniveau milieueffectrapportage Energievisie Gemeente Enschede | 716134
                                                                         24 september 2018 | Vast te stellen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>Pondera Consult



16



                          biomassa zijn groot, hetgeen betekent dat er mogelijk een groter potentieel kan zijn. Dit
                                                 7
                          vergt nader onderzoek.
                         Het potentieel van warmte uit zonneboilers wordt door ECN becijferd op 0,09 PJ per jaar in
                          2020 tot 0,19 PJ in 2050.
                         Het potentieel van zonne-energie op daken wordt door ECN ingeschat op 1,71 PJ per jaar.
                          Het potentieel van grondgebonden zonne-energie wordt door ECN op basis van het
                          technisch potentieel, dus zonder veel rekening te houden met belemmeringen en ander
                          gebruik, ingeschat op 2.500 hectare en daarmee op 8.0 PJ per jaar. Aanvullend onderzoek
                          is nodig naar een realistische omvang rekening houdend met plaatsingsmogelijkheden en
                          optredende effecten.
                         ECN schat het technisch potentieel dat slechts heel beperkt rekening houdt met
                          belemmeringen, voor windenergie in op 1,4 PJ per jaar voor grote windturbines (49
                          windturbines in totaal). Het potentieel voor kleine windturbines (zogenaamde urban
                          windturbines met een rotordiameter van enkele meters die voornamelijk op gebouwen
                          worden geïnstalleerd) wordt ingeschat op 0,001 PJ in 2020 tot 0,005 PJ in 2050 (op basis
                          van 200 en 1000 urban windturbines in respectievelijk 2020 en 2040/2050).
                         In het rapport van ECN zijn de mogelijkheden voor geothermie niet onderzocht, maar
                          worden op basis van beschikbare gegevens de omstandigheden voor diepe geothermie in
                          de Twentse bodem als niet bijzonder gunstig ingeschat.

                      Onderstaande tabel geeft een overzicht van het technisch potentieel zoals dat bovenstaand is
                      geschetst. In de tabel is procentueel aangegeven wat de bijdrage van elke energiebron voor de
                      gemeente Enschede zou kunnen zijn.


                      Tabel 3.3 Procentuele bijdrage van diverse hernieuwbare energiebronnen in de gemeente Enschede
                      op basis van een inschatting van het technisch potentieel (ECN, 2015)

                                                                                                    Percentage van totale
                      Hernieuwbare energiebron
                                                                                                         potentieel
                      Biomassa afvalhout, knip- en snoeihout, GFT                                           1,3%
                      Biomassa mestvergisting                                                               0,9%
                      Zonneboilers                                                                          1,6%
                      Zon PV op daken                                                                      14,8%
                      Zon PV op zonneweiden                                                                69,4%
                      Windenergie met grote windturbines                                                   12,0%
                      Windenergie met kleine windturbines (urban windturbines)                             0,04%
                      Geothermie (nader te onderzoeken)                                                      pm
                      Totaal                                                                               100,0%


                      Uit deze inventarisatie op basis van de ECN studie uit 2015 blijkt dat van zon-PV en
                      windenergie de grootste bijdrage aan de energiedoelstelling verwacht mag worden.
                      Zonneboilers, biomassa en wellicht geothermie leveren ook een bijdrage, maar deze is veel
                      beperkter.

                  7
                   In het MER zal uitgegaan worden van het potentieel aan biomassa dat in regionaal verband geoogst kan
                  worden en in Enschede verwerkt kan worden.




716134 | Notitie reikwijdte en detailniveau milieueffectrapportage Energievisie Gemeente Enschede
24 september 2018 | Vast te stellen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>                                                                                                  Pondera Consult



                                                                                                                17




            Nader onderzoek naar biomassa en geothermie moet meer duidelijkheid brengen en kan
            mogelijk uitwijzen dat het potentieel van deze opties toch hoger ligt dan nu gedacht. Ten
                                                                                            8
            aanzien van geothermie heeft inmiddels enig nader onderzoek plaatsgevonden . Daaruit volgt
            dat op de korte en middellange termijn (2030) niet veel bijdrage te verwachten is voor het
            bereiken van de doelstellingen, echter voor 2050 kan dit anders zijn. In het MER zal van de
            mogelijke bijdrage een inschatting gegeven worden op basis van een beschrijving van
            technieken en potentieel aan de hand van de uitgevoerde studies.

            Wat betreft biomassa zal in het MER wat breder gekeken worden dan strikt het grondgebied
            van de gemeente, Ook biomassa vanuit de regio, mits verwerkt in de gemeente Enschede,
            wordt meegeteld als bijdrage aan het bereiken van de doelstellingen die gelden voor opwekking
            op eigen grondgebied.


            In het MER zal een inschatting gedaan worden van de omvang van de bijdrage van
            energiebronnen met een kleine bijdrage aan het bereiken van de doelstellingen, zoals
            zonneboilers, windenergie met kleine windturbines en bronnen die nog niet in het ECN rapport
            aan de orde zijn gekomen zoals warmte-koudeopslag (WKO) en het benutten van thermische
            energie uit riooleffluent (riothermie). Gezien de geringe milieueffecten van het toepassen van
            deze bronnen en de kleine bijdrage aan de doelstellingen voor duurzame energie, worden de
            effecten van deze bronnen echter niet uitgebreid beschreven in het MER.


            Ook technologische innovaties zullen dringend nodig zijn maar die zijn vanuit de gemeente niet
            beïnvloedbaar en zullen naar verwachting pas over meerdere jaren tot een verandering leiden
            in het aanbod aan hernieuwbare energiebronnen met een grote productie. Als innovaties
            worden afgewacht en er niet op de beschikbare bronnen wordt ingezet dan zullen doelstellingen
            zeker niet worden gehaald.

3.4.1       Energiebronnen van buiten de gemeente Enschede
            Door middel van de m.e.r. stellen we vast welk deel van onze energiebehoefte op een
            duurzame manier binnen de gemeentegrenzen kan worden opgewekt. Hierbij kijken we niet
            alleen naar wat er maximaal mogelijk is, maar ook naar de draagkracht van het stedelijk en
            landelijk gebied.

            Afgaande op de verkenning van ECN uit 2015 verwachten we dat het technisch misschien wel
            mogelijk, maar maatschappelijk en economisch ongewenst is om het voor 2050 voorziene
            energiegebruik in zijn geheel op duurzame wijze in Enschede op te wekken. Dit betekent dat er
            op regionaal, provinciaal en nationaal niveau afspraken gemaakt moeten worden over het
            opwekken van duurzame energie, waarvan inwoners, bedrijven en instellingen uit Enschede
            gebruik kunnen maken.




        8
         „Verkennend onderzoek businesscase geothermie gemeente Enschede‟, No Nonsense Technical Solutions
        BV, 26 augustus 2017 en „Vooronderzoek naar beschikbare data en data kwaliteit voor de bestudering van
        diepe geothermie onder Enschede‟, dGB Earth Sciences, 19 Oktober 2017.




                   Notitie reikwijdte en detailniveau milieueffectrapportage Energievisie Gemeente Enschede | 716134
                                                                                 24 september 2018 | Vast te stellen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>Pondera Consult



18


                                           9
                      In het Klimaatakkoord is afgesproken dat door regio‟s energiestrategieën (RES) worden
                      opgesteld, die bij moeten dragen aan de nationale klimaatdoelstelling (49% CO2-reductie in
                      2030). Het is de bedoeling dat in 2019 voor Twente een regionale energiestrategie wordt
                      opgesteld. De Energievisie zal mede gebruikt gaan worden om vast te stellen in hoeverre de
                      gemeente Enschede kan bijdragen aan de regionale energiedoelstellingen.


                      In het MER worden de gevolgen voor het milieu van deze samenwerkingsafspraken niet in
                      beeld gebracht voor zover het gaat om energiebronnen die buiten de gemeentegrenzen
                      gerealiseerd worden (zie ook paragraaf 3.2).

                      Biomassa
                      Een aandachtspunt vormt de vraag hoe in het MER om te gaan met de invoer van biomassa
                      van buiten de gemeente, waarmee binnen de gemeentegrenzen met behulp van een
                      biomassaverwerkingsinstallatie duurzame energie wordt opgewekt. In theorie zou op die manier
                      in zijn geheel aan de toekomstige energiebehoefte van Enschede kunnen worden voorzien,
                      zonder maatregelen te treffen die de leefomgeving aanzienlijk beïnvloeden, zoals het opwekken
                      van zonne- en windenergie. Maar hoe reëel is het om van deze mogelijkheid uit te gaan? En
                      hoe zit het met de beschikbaarheid van biomassa naarmate de vraag naar duurzame energie
                      gaat toenemen? Er is een gerede kans dat biomassa in die situatie van steeds grotere
                      afstanden moet worden aangevoerd, waardoor de milieuwinst per saldo afneemt, en de kans op
                      schade voor het milieu stijgt in gebieden waar de instandhouding van bossen anders dan in
                      Nederland is gereguleerd. Anderzijds zou het ook onbevredigend zijn als in het MER in zijn
                      geheel geen rekening wordt gehouden met de mogelijkheid van invoer van biomassa van buiten
                      de gemeentegrenzen.

                      Tegen deze achtergrond wordt in het MER als uitgangspunt genomen dat biomassa die
                      afkomstig is van Enschedees grondgebied en de regio daaromheen en benut wordt binnen de
                      gemeentegrenzen, meetelt voor het bereiken van de doelstellingen voor duurzame energie
                      geproduceerd op eigen grondgebied.

                      Twence
                      Een bijzondere situatie vormt Twence. Twence is voor een groot deel gelegen op het
                      grondgebied van de gemeente Enschede maar heeft een adres in buurgemeente Hengelo.
                      Twence is op dit moment de grootste duurzame energieproducent van Overijssel die energie in
                      de vorm van stoom, warmte en elektriciteit opgewekt uit reststromen en biomassa. Twence
                      levert deze energie aan energie-intensieve bedrijvigheid in de omgeving en vele huishoudens in
                      Twente.


                      Twence is eigendom van gemeenten in Twente, waaronder Enschede en wordt onder andere
                      gevoed door afval- en biomassastromen vanuit deze gemeenten. Voor het bepalen van de
                      bijdrage door Twence aan de energiedoelen van de gemeente Enschede, is het van belang om
                      een keuze te maken in de toerekening van de energiestromen. Er wordt voor gekozen om

                  9
                   Wereldwijd willen we in 2030 bijna de helft (49%) minder broeikasgassen uitstoten dan in 1990. Elk land
                  moet eigen, nationale maatregelen nemen om het wereldwijd afgesproken doel te halen. In Nederland doen
                  we dat door met elkaar - overheden, bedrijfsleven en maatschappelijke partijen – een Klimaatakkoord te
                  sluiten. Verwacht wordt dat het Klimaatakkoord in 2019 wordt vastgesteld. Voor meer informatie zie:
                  https://www.klimaatakkoord.nl/




716134 | Notitie reikwijdte en detailniveau milieueffectrapportage Energievisie Gemeente Enschede
24 september 2018 | Vast te stellen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>                                                                                                   Pondera Consult



                                                                                                                 19



         hierbij een genuanceerde toerekening te volgen. Een deel van de energieopwekking wordt
         toegerekend naar rato van de aangeleverde afvalstoffen en biomassa uit de gemeente
         Enschede en een deel van de energieopwekking wordt toegerekend naar rato van het aandeel
         van de gemeente Enschede in het aandelenpakket van Twence.

3.4.2    Energieopslag
         Duurzame energiebronnen zoals zonne-energie en windenergie hebben een fluctuerend
         aanbod omdat zon en wind niet altijd in dezelfde mate aanwezig zijn. Daarom is de opslag van
         energie een belangrijk onderwerp bij het balanceren van vraag en aanbod. Opslag van energie
         kan plaatsvinden op verschillende manieren, bijvoorbeeld in batterijen of in de vorm van het
         produceren van waterstof. In de m.e.r. wordt niet uitgebreid ingegaan op energieopslag omdat
         het balanceren van vraag en aanbod geen onderwerp zal zijn van deze m.e.r. Wel zal
         stilgestaan worden bij de mogelijkheden van energieopslag in zoutcavernes (opslag van
         waterstof of perslucht) zoals deze in de gemeente Enschede aanwezig zijn ten gevolge van de
         zoutwinning.


 3.5     Te onderzoeken scenario’s (alternatieven)
         Nu duidelijk is welke omvang aan energieopwekking nagestreefd wordt en welke duurzame
         bronnen daarvoor mogelijk in te zetten zijn, kunnen verschillende scenario‟s met inzet van
         verschillende energiebronnen samengesteld worden om de doelstellingen te bereiken. Een
         scenario kan bestaan uit de inzet van één bepaalde duurzame energiebron of uit een
         combinatie van verschillende bronnen, op verschillende locaties binnen de gemeente.

         De haalbaarheid en de milieueffecten van de verschillende scenario‟s worden in het MER
         onderzocht. Op basis van informatie daarover uit het MER kunnen beleidsaanbevelingen volgen
         voor de inzet van duurzame energiebronnen. Het bepalen van de uiteindelijk te onderzoeken
         scenario‟s gebeurt in de fase van het opstellen van het MER.

         Zon op dak en energiebesparing
         Uitgangspunt voor het MER is dat een bepaalde hoeveelheid zonne-energie middels
         fotovoltaïsche (PV) systemen op daken gerealiseerd wordt. De groei van de vraag naar
         zonnepanelen is afhankelijk van verschillende factoren, zoals de ontwikkeling van de
         energieprijs, de prijs van zonnepanelen en stimuleringsmaatregelen van de overheid. Dit
         bemoeilijkt het maken van een adequate inschatting van de elektriciteitsproductie op een
         bepaald moment. Op basis van de volgende redenering en aannames is dit evenwel voor 2030
         en 2050 vastgesteld.

                                                              10
         Op basis van het onderzoek van ECN uit 2015 is een inschatting gemaakt van de benutting
         van de potentie van het dakoppervlak in de gemeente Enschede. Op dit moment (2017-2018) is
         circa 2,5-3% van dit potentieel benut. Uit een in 2017 door ECN uitgebracht rapport wordt de
         verwachting uitgesproken dat in het meest gunstige geval (continuering van de huidige fiscale
         regeling) de productie van zonnestroom (PV op koopwoningen) in de periode 2018 tot 2030 met
         een factor 4 toeneemt. Per 1 januari 2017 waren er 3821 geregistreerde zonne-installaties, met
         een gezamenlijk vermogen van 14,23 Megawattpiek, van bedrijven en particulieren binnen de

        10
             Verkenning potentieel hernieuwbare energie Gemeente Enschede, ECN, 2 april 2015




                    Notitie reikwijdte en detailniveau milieueffectrapportage Energievisie Gemeente Enschede | 716134
                                                                                  24 september 2018 | Vast te stellen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>Pondera Consult



20



                   gemeentegrenzen aanwezig. Bij een verviervoudiging van de capaciteit resulteert dit in circa 57
                   Megawattpiek. Dit correspondeert met een elektriciteitsproductie van circa 48.450 Megawattuur.
                   Dit is circa 10 procent van het door ECN berekende potentieel. Bij een gelijkmatige ontwikkeling
                   van zon op dak en een toename van de efficiëntie van zonnepanelen van ongeveer 5 tot 6%
                   per jaar, zal dit percentage dan in 2050 circa 30% van het potentieel bedragen.


                   De benutting van het potentieel van zon op dak van 10% in 2030 en 30% in 2050 wordt, op
                   basis van bovenstaande redenering, voor het MER als gegeven beschouwd.

                   De milieueffecten van zon op dak worden niet onderzocht in het MER; reden hiervoor is dat
                   deze milieueffecten van realisatie op daken beperkt is en de gemeente dit op voorhand steunt
                   en waar nodig mogelijk zal maken. Ook energiebesparing blijft om dezelfde reden buiten
                   beschouwing van het onderzoek in het MER. Ook hiervoor doen we een aanname voor de
                   gerealiseerde mate van besparing in 2030 en 2050.

                   Biomassa en geothermie
                   Nader onderzoek naar biomassa van eigen grondgebied en vanuit de regio, en geothermie
                   dient zoals hiervoor beschreven (zie paragraaf 3.4) nog in het MER plaats te vinden. Van
                   geothermie wordt op de korte en middellange termijn (2030) niet veel bijdrage verwacht voor het
                   bereiken van de doelstellingen. Voor 2050 kan dit anders zijn; in het MER zal voor de mogelijke
                   bijdrage in 2050 een inschatting gegeven worden.

                   Overige duurzame energiebronnen
                   Van de overige duurzame energiebronnen waarvan slechts een kleine bijdrage wordt verwacht
                   wordt een aanname gedaan van de bijdrage en dit wordt in mindering gebracht op de met
                   overige bronnen te bereiken hoeveelheid energie. Deze hoeveelheid wordt voor alle scenario‟s
                   gelijk gehouden. Het gaat daarbij om bronnen zoals kleine windturbines, zonnecollectoren,
                   riothermie, thermische energie uit oppervlaktewater etc.

                   Zonneweiden en windturbines
                   Het toepassen van zonneweiden en windturbines kan op verschillende manieren: bijvoorbeeld
                   grootschalige zonneparken in een aantal categorieën van verschillende grootte (bijvoorbeeld 1-
                   3 hectare, 3-10 hectare en groter dan 10 hectare), en windturbines in de vorm van solitaire
                                                                                                          11
                   windturbines of juist meer geclusterde turbines in de vorm van één of meer windparken .


                   De effecten van zonneweiden en windturbines zullen in eerste instantie los van elkaar
                   beschouwd worden, en pas in tweede instantie in combinatie met elkaar. Dit is een
                   gerechtvaardigde aanpak aangezien wind- en zonne-energie verschillende effecten hebben die
                   goed afzonderlijk van elkaar beschouwd kunnen worden. Denk hierbij aan de effecten geluid en
                   slagschaduw die bij windturbines optreden, maar niet of nauwelijks bij zonneweiden.
                   Zonneweiden kennen een groot ruimtebeslag terwijl windturbines vaak juist weer goed te
                   combineren zijn met bestaande functies zoals bijvoorbeeld agrarisch gebruik. Ook kunnen beide
                   technieken gecombineerd worden in hetzelfde gebied; het één sluit het ander niet uit.




                  11
                   Ook kunnen verschillende tiphoogtes aangehouden worden bijvoorbeeld om rekening te kunnen houden
                  met hoogtebeperkingen van Vliegveld Twente.




716134 | Notitie reikwijdte en detailniveau milieueffectrapportage Energievisie Gemeente Enschede
24 september 2018 | Vast te stellen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>                                                                                               Pondera Consult



                                                                                                             21



        Door windturbines en zonneweiden in eerste instantie afzonderlijk van elkaar te beoordelen
        ontstaan vijf te beoordelen invullingen van duurzame energiebronnen: drie groottes van
        zonneparken en twee invullingen (solitair en geclusterd) van windenergie.

        Maximaal realistisch scenario
        Door combinaties van zonne- en windenergie, aangevuld met een bijdrage vanuit geothermie
        en biomassa worden scenario‟s gevormd die leiden tot het zoveel mogelijk bereiken van de
        doelstellingen van de gemeente. Deze scenario‟s dienen wel realistisch te zijn voor wat betreft
        technische mogelijkheden, beschikbare ruimte en het voldoen aan wet- en regelgeving; het is
        immers niet zinvol om onrealistische alternatieven in een MER te beschouwen.

        Bij het bepalen van de mogelijkheden voor zon en wind en overige energiebronnen wordt voor
        alle energiebronnen uitgegaan van het bepalen van de maximale mogelijkheden (rekening
        houdend met technische mogelijkheden, beschikbare ruimte en het voldoen aan wet- en
        regelgeving) en van een invulling met bijvoorbeeld 25%, 50% en 75% van het maximum. Voor
        elk van deze invullingen worden de effecten bepaald. Combinaties van invullingen vormen de
        verschillende scenario‟s. Deze aanpak helpt om te bepalen wat het maximale realistische
        scenario kan zijn. Het uiteindelijke voorkeursscenario van de gemeente kan dan bestaan uit één
        van de onderzochte scenario‟s of een combinatie van delen van scenario‟s.

        Plaatsingsmogelijkheden voor zonneweiden en windturbines
        Om de scenario‟s uit te werken moeten de zonneweiden en windturbines ergens gepositioneerd
        worden binnen de gemeente Enschede. Voor het plaatsen van zonneweiden ten behoeve van
        het onderzoek in het MER kan mogelijk aangesloten worden bij landschapstypes. Meer
        grootschalige landschappen (zogenaamde veldontginningen) binnen de gemeente lenen zich
        dan wellicht beter voor heel grote zonneweiden terwijl kleinschalige landschappen
        (zogenaamde hoevelandschappen) mogelijk beter kleine zonneweiden faciliteren. Aan de hand
        van landschappelijk onderzoek onder andere met visualisaties wordt dit nader onderzocht.

        Naast ruimtelijke beperkingen speelt bij zonneweiden ook de afstand tot een mogelijkheid voor
        aansluiting op het elektriciteitsnet een rol. Als deze afstand te groot is, brengt de netaansluiting
        dermate hoge kosten met zich mee dat de zonneweide niet realiseerbaar is. Hiermee wordt in
        het MER rekening gehouden.

        Bij het plaatsen van windturbines dient rekening gehouden te worden met specifieke wet- en
        regelgeving ten aanzien van bijvoorbeeld geluid, slagschaduw en externe veiligheid (afstanden
        tot woningen, wegen, buisleidingen etc.). Om de mogelijkheden voor windturbines in beeld te
        brengen wordt uitgegaan van bestaande wet- en regelgeving. Vervolgens worden de
        milieueffecten van het plaatsen van windturbines op die locaties onderzocht en in het MER
        gerapporteerd.

3.5.1   Ideeën en initiatieven vanuit maatschappelijke organisaties
        De gemeente Enschede heeft zich aanmerkelijk ingespannen om de bevolking te betrekken bij
        de energietransitie via het traject van „Enschede wekt op‟. Ook is zij in gesprek met diverse
        maatschappelijke organisaties. Onder andere vanuit deze organisaties komen ideeën voort over
        duurzame energieprojecten. Bij het opstellen van het MER wordt rekening gehouden met bij de
        gemeente bekend zijnde concrete initiatieven voor energieprojecten. Nagegaan wordt hoe deze




                Notitie reikwijdte en detailniveau milieueffectrapportage Energievisie Gemeente Enschede | 716134
                                                                              24 september 2018 | Vast te stellen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>Pondera Consult



22



                   projecten binnen de onderzoeksscenario‟s passen, hoeveel duurzame energie er mee kan
                   worden opgewekt en welke effecten ermee gepaard gaan.


           3.6     Huidige situatie en autonome ontwikkelingen
                   Naast de ontwikkeling van duurzame energiebronnen wordt de huidige situatie en autonome
                   ontwikkeling in kaart gebracht. Dit is de situatie waarin niet ingezet wordt op het realiseren van
                   duurzame energiebronnen zoals biomassa, wind- en zonne-energie, dus „business as usual‟.
                   Deze situatie fungeert als referentiesituatie bij het bepalen van de effecten van het ontwikkelen
                   van duurzame energiebronnen.


           3.7     Voorkeursalternatief
                   Nadat de effecten van de verschillende scenario‟s van de ontwikkeling van duurzame
                   energiebronnen zijn bepaald, worden deze overzichtelijk gepresenteerd en geëvalueerd.
                   Vervolgens kunnen keuzes gemaakt worden die uiteindelijk in de Energievisie worden
                   opgenomen. Bij het maken van deze keuzes spelen ook andere zaken dan milieueffecten een
                   rol, zoals verwacht draagvlak, politieke haalbaarheid en bedrijfseconomische overwegingen.
                   Investeringen van de overheid kunnen als vliegwiel fungeren voor het realiseren
                   energieprojecten en dit kan mede van invloed zijn op het te kiezen scenario.

                   De uiteindelijke keuzes voor het ontwikkelen van verschillende duurzame energiebronnen
                   vormen het voorkeursalternatief. Deze keuzes kunnen heel concreet zijn in de vorm van het
                   aanwijzen van locaties als geschikt voor de ontwikkeling van bepaalde energiebronnen, maar
                   ook bestaan uit geformuleerde beleidsregels voor het beoordelen van toekomstige initiatieven.
                   De effecten van dit voorkeursalternatief worden eveneens bepaald en beschreven.




716134 | Notitie reikwijdte en detailniveau milieueffectrapportage Energievisie Gemeente Enschede
24 september 2018 | Vast te stellen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>                                                                                             Pondera Consult



                                                                                                           23



 4 TE ONDERZOEKEN MILIEUASPECTEN

4.1   Mogelijke effecten
      Iedere bron van duurzame energie heeft milieueffecten. De aard en omvang van de effecten
      verschilt sterk per type bron. Voor windenergie gaat het daarbij onder andere om geluid,
      slagschaduw, natuur en landschap, voor zonne-energie springen ruimtebeslag en gevolgen
      voor landschap in het oog, terwijl voor vergistingsinstallaties emissies naar de lucht en geur
      relevant zijn. Daarom wordt voor de verschillende energiebronnen een apart beoordelingskader
      opgesteld.

      Voor de energiebronnen geldt dat ze vaak primair bedoeld zijn voor de productie van duurzame
      elektriciteit. Daarom is per bron (en per scenario) ook aangegeven wat de verwachte
      elektriciteitsopbrengst is in kWh per jaar. Ook wordt dit omgerekend naar petajoule zodat ook
      duurzame warmte meegerekend kan worden. Hiermee kan worden bepaald in hoeverre een
      scenario bijdraagt aan de doelstelling van de gemeente.


      Dit MER beschouwt de geschiktheid van gebieden voor verschillende bronnen van duurzame
      energie. Daarnaast voorziet dit MER in informatie op basis waarvan het gemeentebestuur haar
      energiedoelen nader kan bepalen.

      Referentiesituatie
      Er wordt voor de beoordeling een beschrijving gemaakt van de referentiesituatie die bestaat uit
      de huidige situatie en autonome ontwikkelingen. Deze laatste zijn ontwikkelingen waarover de
      besluitvorming is afgerond of waarover een ((voor)ontwerp) bestemmingsplan in procedure is
      ten tijde van dit planMER.

      Passende beoordeling
      Voor het aspect „ecologie‟ kan blijken dat voor bepaalde locaties mogelijk significant negatieve
      effecten kunnen optreden op Natura-2000 gebieden en een passende beoordeling nodig is.
      indien dit het geval is, zal deze in een afzonderlijk traject worden opgesteld en in het planMER
      worden opgenomen.

      Netaansluiting: economische uitvoerbaarheid
      Een wind- of zonnepark kan pas stroom leveren als het park is aangesloten op het
      elektriciteitsnet. Milieueffecten van de aansluiting zijn over het algemeen klein, tijdelijke van
      aard (beperkt tot de aanlegfase) en goed beheersbaar. Milieuknelpunten kunnen vrijwel altijd
      worden opgelost met mitigerende maatregelen. Desondanks blijkt in de praktijk dat, vooral voor
      zonneparken, de netaansluiting een „show stopper‟ kan zijn. Dit komt door de kosten van de
      netaansluiting.

      Naast de kosten voor de hardware (windturbines of zonnepanelen, omvormers en bekabeling),
      grondkosten en installatie, maken de netaansluitingskosten namelijk een belangrijk onderdeel
      uit van de begroting. De kosten voor netaansluiting zijn sterk afhankelijk van het aan te sluiten
      vermogen en de afstand tot het aansluitpunt. De kosten voor de netaansluiting lopen sterk op
      wanneer de afstand tot het aansluitpunt groter wordt. Daarom is de nabijheid van een
      aansluitpunt een belangrijk criterium voor de financiële haalbaarheid van windpark en een
      zonnepark. Economische overwegingen ten aanzien van een mogelijk project zijn in eerste




              Notitie reikwijdte en detailniveau milieueffectrapportage Energievisie Gemeente Enschede | 716134
                                                                            24 september 2018 | Vast te stellen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>Pondera Consult



24



                   plaats een aspect dat de initiatiefnemer zelf zal moeten beoordelen. Echter, in een robuuste
                   verkenning van de mogelijkheden voor duurzame energiebronnen, hoort ook aandacht te
                   worden besteed aan de economische uitvoerbaarheid. Daarom is ervoor gekozen om de
                   afstand tot de netaansluiting in het beoordelingskader op te nemen.


           4.2     Effectbeoordeling
         4.2.1     Zonne-energie
                   Vanuit technisch perspectief is het op heel veel plaatsen mogelijk een zonneweide te plaatsen.
                   Voor zonneweiden zal op landschap het grootste effect optreden. In het beoordelingskader is
                   naast landschap onder meer ook het aspect geluid opgenomen. Het gaat hierbij om het geluid
                   afkomstig van transformatoren, deze produceren alleen gedurende de momenten dat de
                   panelen in werking zijn geluid (dus nooit ‟s nachts).

                   Voor veel aspecten is het potentiële effect afhankelijk van het aantal panelen, de hoogte en de
                   oriëntatie van de panelen. In deze fase wordt dit nog niet gedetailleerd bepaald. Daarom
                   worden effecten bepaald aan de hand van een voorbeeldopstellingen passend binnen de
                   beschikbare ruimte.

                   Het onderzoek is voornamelijk kwalitatief van aard waarbij effecten mede met behulp van
                   visualisaties inzichtelijk gemaakt en beoordeeld worden. Waar nodig en mogelijk ondersteund
                   door kwantitatieve gegevens op basis van vuistregels.

                   Tabel 4.1 Beoordelingskader zonneweiden

                   Aspecten                Beoordelingscriteria                                     Effectbeoordeling
                                               Aansluiting op landschappelijke structuur
                                               Kwaliteit van de opstelling
                   Landschap                                                                        Kwalitatief
                                               Invloed op de openheid
                                               Zichtbaarheid over grotere afstanden

                   Cultuurhistorie             Aantasting cultuurhistorische waarden               Kwalitatief
                                               Effect op huidige functies
                   Ruimtegebruik                                                                    Kwalitatief
                                               Mogelijkheid meervoudig ruimtegebruik

                   Netaansluiting              Afstand tot netaansluiting                          Kwantitatief
                                               Effect op beschermde gebieden (met name
                                                barrièrewerking en ruimtebeslag)
                   Natuur                                                                           Kwalitatief en kwantitatief
                                               Effect op beschermde soorten (met name
                                                verstoring en ruimtebeslag)
                                               Geluid van transformatorstation(op basis van
                   Geluid                       afstanden tot woonbebouwing van minimaal 30         Kwalitatief
                                                meter)

                   Water en bodem              Effect op water en bodem (kwaliteit/kwantiteit)     Kwalitatief
                   Gezondheid                  Mogelijke effecten op de gezondheid                 Kwalitatief

                                               Potentieel opgesteld vermogen (MW)
                   Opgesteld vermogen                                                               Kwalitatief en kwantitatief
                                               Verwachte elektriciteitsopbrengst (kWh)

                   Vermeden emissies           Vermeden uitstoot aan broeikasgassen en             Kwantitatief




716134 | Notitie reikwijdte en detailniveau milieueffectrapportage Energievisie Gemeente Enschede
24 september 2018 | Vast te stellen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>                                                                                                     Pondera Consult



                                                                                                                    25



        Aspecten                  Beoordelingscriteria                                     Effectbeoordeling
                                      andere schadelijke emissies t.o.v. zelfde
                                      energieopbrengst bij toepassing van niet-
                                      duurzame energiebronnen



4.2.2   Windenergie
        Tabel 4.2 geeft een overzicht van het beoordelingskader en de wijze van beoordeling voor de
        locatie voor windenergie. De focus ligt op de aspecten leefomgeving (geluid en slagschaduw),
        ecologie, landschap, veiligheid en de verwachte elektriciteitsopbrengst per locatie (kWh).

        Voor veel aspecten is het potentiële effect afhankelijk van het type turbine (de
        referentieturbine(„s)) en de positie van de windturbines. Daarom worden effecten bepaald aan
        de hand van referentiewindturbines (bijvoorbeeld twee typen van verschillende grootte) en een
        voorbeeldopstellingen passende binnen de beschikbare ruimte en de schaal van het gebied.
        Hierbij wordt rekening gehouden met de mogelijkheden voor een „logische‟ lijn- of
        clusteropstelling.

        Het onderzoek is voornamelijk kwalitatief van aard en wordt waar nodig en mogelijk
        ondersteund door kwantitatieve gegevens op basis van vuistregels. Vuistregels zijn
        standaardafstanden gebaseerd op wet- en regelgeving zoals bijvoorbeeld opgenomen in het
        Handboek Risicozonering Windturbines.

        Tabel 4.2 Beoordelingskader windenergie

        Aspecten              Beoordelingscriteria                                         Effectbeoordeling
                                   Aantal en ligging woningen binnen twee afstanden       Kwantitatief (op basis van
                                    (bepaald op basis voorbeeldopstelling)                 afstanden bepaald mbt
        Geluid
                                                                                           voorbeeldopstelling) en
                                   Cumulatie van geluid (kans op optreden)                kwalitatief
                                   Aantal en ligging woningen binnen twee afstanden
        Slagschaduw                                                                        Kwantitatief
                                    (bepaald op basis voorbeeldopstelling)

        Water en bodem             Effect op water en bodem (kwaliteit/kwantiteit)        Kwalitatief
                                   Effect beschermde gebieden (Risico op
                                    verstoring, barrièrewerking en
        Natuur                      aanvaringsslachtoffers)                                Kwalitatief en kwantitatief
                                   Effect beschermde soorten (Risico op verstoring,
                                    aanvaringsslachtoffers)

        Cultuurhistorie en         Aantasting cultuurhistorische waarden
                                                                                           Kwalitatief
        archeologie                Aantasting archeologische waarden
                                   Aansluiting op landschappelijke structuur
                                   Herkenbaarheid van de opstelling
        Landschap                  Interferentie tussen windturbines/ -parken             Kwalitatief
                                   Invloed op landschappelijke kernkwaliteiten
                                   Zichtbaarheid (inclusief verlichting)
                                   Effecten op kwetsbare objecten en industrie,
                                                                                           Kwalitatief en kwantitatief
        Veiligheid                  infrastructuur, dijklichamen en waterkeringen          (aantal objecten binnen de
                                   Straalpaden, vliegverkeer en radar                     toetsafstand)




                 Notitie reikwijdte en detailniveau milieueffectrapportage Energievisie Gemeente Enschede | 716134
                                                                                    24 september 2018 | Vast te stellen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>Pondera Consult



26



                   Aspecten               Beoordelingscriteria                                        Effectbeoordeling
                                                 Effect op huidige functies
                   Ruimtegebruik                                                                      Kwalitatief
                                                 Mogelijkheid meervoudig ruimtegebruik

                   Gezondheid                    Mogelijke effecten op de gezondheid                 Kwalitatief
                   Netaansluiting                Afstand tot netaansluiting                          Kwantitatief

                   Opgesteld                     Potentieel opgesteld vermogen (MW)
                                                                                                      Kwalitatief en kwantitatief
                   vermogen                      Verwachte elektriciteitsopbrengst (kWh)
                   Vermeden emissies             Vermeden uitstoot aan broeikasgassen en andere      Kwantitatief
                                                  schadelijke emissies t.o.v. zelfde
                                                  energieopbrengst bij toepassing van niet-
                                                  duurzame energiebronnen



         4.2.3     Overige energiebronnen
                   Naast windenergie en zonneweiden zijn er ook andere bronnen van duurzame energie zoals
                   geothermie, biomassa en biovergisting. Het MER zal ingaan op de mogelijkheden voor het
                   benutten van deze bronnen.


                   Indien blijkt dat er toepassingsmogelijkheden zijn, en deze bronnen onderdeel uitmaken van de
                   alternatieven, dan wordt er een beoordelingskader opgesteld. In Tabel 4.3 is een opzet voor
                   een beoordelingskader weergegeven.

                   Tabel 4.3 Opzet beoordelingskader overige bronnen

                   Aspecten                   Beoordelingscriteria                                    Effectbeoordeling
                                                   Aansluiting bij de schaal en structuur van het
                                                    landschap
                   Landschap                                                                          Kwalitatief
                                                   Herkenbaarheid en kwaliteit van de ingreep
                                                   Invloed op landschappelijke kernkwaliteiten
                                                   Aantasting cultuurhistorische waarden
                   Cultuurhistorie                                                                    Kwalitatief
                                                   Aantasting archeologische waarden
                                                   Effect op huidige functies
                   Ruimtegebruik                                                                      Kwalitatief
                                                   Mogelijkheid meervoudig ruimtegebruik
                                                   Effect beschermde gebieden
                   Natuur                                                                             Kwalitatief en kwantitatief
                                                   Effect beschermde soorten
                                                   Emissies naar de lucht (installaties en
                   Luchtkwaliteit                   transportbewegingen)                              Kwalitatief en kwantitatief
                                                   Geur
                                                   Geluid van installaties
                   Geluid                          Transportbewegingen (bijvoorbeeld aanvoer         Kwalitatief
                                                    biomassa)
                   Externe veiligheid
                   (eventueel opslag               Effecten op kwetsbare objecten                    Kwantitatief
                   gevaarlijke stoffen)
                   Water en bodem                  Effect op water en bodem (kwaliteit/kwantiteit)   Kwalitatief
                   Gezondheid                      Mogelijke effecten op de gezondheid               Kwalitatief
                   Opgesteld vermogen              Potentieel opgesteld vermogen (MW)                Kwalitatief en kwantitatief




716134 | Notitie reikwijdte en detailniveau milieueffectrapportage Energievisie Gemeente Enschede
24 september 2018 | Vast te stellen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>                                                                                                   Pondera Consult



                                                                                                                 27



      Aspecten               Beoordelingscriteria                                        Effectbeoordeling
                                  Verwachte energieopbrengst (PJ)

      Netaansluiting              Afstand tot netaansluiting (indien relevant)          Kwantitatief
      Vermeden emissies           Vermeden uitstoot aan broeikasgassen en               Kwantitatief
                                   andere schadelijke emissies t.o.v. zelfde
                                   energieopbrengst bij toepassing van niet-
                                   duurzame energiebronnen


4.3   Score
      Om alternatieven met elkaar te kunnen vergelijken, worden effecten op basis van een + / -
      schaal beoordeeld ten opzichte van de referentiesituatie. Hiervoor wordt de beoordelingsschaal
      gebruikt, zoals weergegeven in onderstaande tabel. De beoordeling wordt in het MER
      gemotiveerd, en zo veel als mogelijke aan waarden gerelateerd.


      Tabel 4.4 Beoordelingsschaal

      Score                                 Oordeel ten opzicht van de referentiesituatie
      --               Negatief             Het voornemen leidt tot een sterk merkbare negatieve verandering
      -                Licht negatief       Het voornemen leidt tot een merkbare negatieve verandering
      0                Neutraal             Het voornemen onderscheidt zich niet van de referentiesituatie
      +                Licht positief       Het voornemen leidt tot een merkbare positieve verandering
      ++               Positief             Het voornemen leidt tot een sterk merkbare positieve verandering


4.4   Mitigerende maatregelen
      Mitigerende maatregelen zijn maatregelen die genomen kunnen worden om effecten te
      beperken (verminderen) dan wel geheel te voorkomen. Bijvoorbeeld de duur van slagschaduw
      door windturbines kan verkort worden door de windturbines stil te zetten (stilstandvoorziening).
      In het MER wordt onderzocht of eventuele milieuknelpunten oplosbaar zijn met mitigerende
      maatregelen. Voor zonneparken zal als mitigerende maatregel het effect op landschap worden
      onderzocht van bijvoorbeeld een andere oriëntatie van de zonnepanelen, andere hoogte, het
      vrijhouden van zichtlijnen, of een ruimere meer landschappelijke inrichting van zonneparken die
      minder industrieel oogt.


4.5   Leemten in kennis en informatie; evaluatie
      In het planMER wordt een paragraaf leemten in kennis opgenomen waarin is aangegeven
      welke informatie bij het opstellen van het MER niet beschikbaar was en welke betekenis dit
      heeft voor de beschrijving van de milieueffecten en de besluitvorming. Het doel hiervan is om
      aan te geven in hoeverre ontbrekende of onvolledige informatie van invloed is op de
      voorspelling van milieugevolgen en op de hieruit gemaakte keuzes.




              Notitie reikwijdte en detailniveau milieueffectrapportage Energievisie Gemeente Enschede | 716134
                                                                                  24 september 2018 | Vast te stellen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>Pondera Consult



28




716134 | Notitie reikwijdte en detailniveau milieueffectrapportage Energievisie Gemeente Enschede
24 september 2018 | Vast te stellen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>                                                                                                Pondera Consult



                                                                                                               29



 5 PROCEDURES EN BESLUITVORMING

5.1    Plan-m.e.r.-plicht
       Het doel van de m.e.r.-procedure is om milieubelangen naast andere belangen een volwaardige
       rol te laten spelen bij de besluitvorming. De procedure van de m.e.r. is voorgeschreven op
       grond van nationale en Europese wetgeving, indien sprake is van activiteiten met potentieel
       aanzienlijke milieueffecten. Deze activiteiten zijn opgenomen in het Besluit
       milieueffectrapportage dat is gebaseerd op de Wet milieubeheer. Voor de structuurvisie zijn
       (mogelijk) de volgende categorieën van toepassing waarin staat dat voor een ruimtelijk plan een
       planMER moet worden opgesteld indien het plan kaders stelt voor:
           Windparken:
                van 20 windturbines of meer (C22.2);
                met gezamenlijk vermogen van meer dan 15 MW en/of 10 windturbines (D22.2).
           Een landinrichtingsproject dan wel een wijziging of uitbreiding daarvan in gevallen waarin
            de activiteit betrekking heeft op een functiewijziging met een oppervlakte van 125 hectare
                                                                    12
            of meer van water, natuur of landbouw (categorie D9).
           Geothermische diepboringen (D17.2).
           Een installatie bestemd voor de verbranding van niet-gevaarlijke afvalstoffen, met een
            capaciteit van:
                meer dan 100 ton per dag (C18.4);
                50 ton per dag of meer (D18.7).
           Thermische en andere verbrandingsinstallaties wanneer het gaat om:
                de oprichting, wijziging of uitbreiding van een installatie met een vermogen van 300
                 MW (thermisch) of meer (C22.1);
                de wijziging of uitbreiding van een installatie met een vermogen van 200 MW
                 (thermisch) of meer, en het vermogen met 20% of meer toeneemt of de inzet van een
                 andere brandstof tot doel heeft (D22.6).
           De oprichting, wijziging of uitbreiding van een industriële installatie bestemd voor de
            productie van elektriciteit, stoom en warm water, met een vermogen van 200 MW
            (thermisch) of meer, en het vermogen met 20% of meer toeneemt of de inzet van een
            andere brandstof tot doel heeft (D22.1).

       Naast de bovengenoemde activiteiten (de „gesloten‟ lijst), geldt dat wanneer er voor de
                                               13
       structuurvisie een Passende beoordeling op grond van de Wet natuurbescherming (Wnb)
       nodig is, er ook een planMER voor de structuurvisie moet worden opgesteld.


5.2    M.e.r.-procedure
       Een m.e.r.-procedure bestaat uit verschillende onderdelen, waarvan het milieueffectrapport
       (MER) het belangrijkste is. Figuur 5.1 geeft de belangrijkste stappen weer. In bijlage 2 zijn de
       verschillende stappen van de m.e.r.-procedure verder toegelicht.

      12
         Zonneparken behelzen een functiewijziging van landbouw en vallen mogelijk binnen deze categorie. Maar
      ook wanneer een activiteit de drempelwaarde op de D-lijst niet overschrijdt kan een m.e.r. aan de orde zijn
      als er belangrijke milieueffecten kunnen optreden.
      13
         Een Passende beoordeling is een gericht ecologisch onderzoek naar de effecten op Natura 2000-
      gebieden.




                Notitie reikwijdte en detailniveau milieueffectrapportage Energievisie Gemeente Enschede | 716134
                                                                               24 september 2018 | Vast te stellen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>Pondera Consult



30




                   Figuur 5.1 Hoofdlijnen plan-m.e.r.-procedure Energievisie Enschede




                   De inhoudelijke vereisten aan een m.e.r. zijn vastgelegd in hoofdstuk 7 van de Wet
                   milieubeheer. Dat houdt samengevat in dat een milieueffectrapport wordt opgesteld om de
                   (mogelijke) effecten in beeld te brengen van de voorgenomen activiteiten op de leefomgeving,
                   en op natuur en landschap van het omliggende gebied, teneinde daarmee bij te dragen aan de
                   besluitvorming en daarbij een goede afweging mogelijk te maken. Op grond van het bepaalde in
                   de Wet milieubeheer (Wm paragraaf 7.7 en 7.9) wordt het MER door de initiatiefnemer(s)
                   opgesteld.


           5.3     Benodigde besluiten
                   De gemeente Enschede wil de energietransitie in Enschede in goede banen leiden. De
                   Energievisie wordt hiertoe in de vorm van een structuurvisie in de zin van de Wet ruimtelijke
                   ordening vastgesteld. Deze Energievisie zal richting geven aan de manier waarop de
                   geformuleerde ambities voor het opwekken van duurzame (hernieuwbare) energie worden
                   bereikt.

                   Er wordt eerst een ontwerp Energievisie, samen met het planMER, ter inzage gelegd. Na een
                   inspraakperiode wordt de definitieve Energievisie vastgesteld, rekening houdend met de
                   zienswijzen, de adviezen van andere overheden en van de Commissie voor de m.e.r.




716134 | Notitie reikwijdte en detailniveau milieueffectrapportage Energievisie Gemeente Enschede
24 september 2018 | Vast te stellen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>                                                                                              Pondera Consult



                                                                                                            31



       Na vaststelling van de Energievisie kunnen initiatieven voor duurzame energie, volgens de
       regels uit de Energievisie, worden ontwikkeld. Per project zullen de daarvoor nog benodigde
                                             14
       procedures doorlopen moeten worden .


5.4    Initiatiefnemer, bevoegd gezag en andere overheden
       Initiatiefnemer en bevoegd gezag
       De initiatiefnemer voor deze plan-m.e.r.-procedure en Energievisie zijn Burgemeester en
       wethouders van de gemeente Enschede. De gemeenteraad is het bevoegd gezag voor deze
       plan-m.e.r.-procedure en voor de Energievisie.

       Te raadplegen andere overheden
       Tijdens de m.e.r.-procedure en opstellen van de Energievisie worden andere overheden
       geraadpleegd. Dit zijn bijvoorbeeld buurgemeenten, waterschap en dergelijke.


5.5    Inspraak, advies en meedenken
       Deze NRD is bedoeld om een ieder te informeren over het voornemen tot het opstellen van een
       Energievisie, de te onderzoeken milieueffecten en de procedures. Enkele maatschappelijk
       organisaties zijn uitgenodigd om mee te denken over de te onderzoeken scenario‟s en
                                                                                              15
       aspecten. Hiertoe is het eerste concept van de NRD gepresenteerd in het Energie Beraad ; dit
       heeft geen aanleiding gegeven tot aanpassingen.

       De (concept) NRD heeft zes weken ter inzage gelegen, zodat een ieder op deze notitie heeft
       kunnen inspreken en zienswijzen kenbaar heeft kunnen maken. De ontvangen inspraakreacties
       en adviezen van de wettelijke adviseurs hebben er toe geleid dat de NRD aangepast is. De
       NRD, samen met de inspraakreacties en adviezen, wordt nu aangeboden ter vaststelling door
       het bevoegd gezag. Daarna vormt de vastgestelde NRD, samen met de inspraakreacties en
       adviezen, de richtlijnen voor het op te stellen milieueffectrapport. Te zijner tijd zal de gemeente
       in gesprek gaan over de inhoud van het milieueffectrapport door het organiseren van een of
       meer inloopbijeenkomsten.




      14
         „Tijdens de verbouwing is de winkel open‟: de beslissing op aanvragen die binnenkomen tijdens de
      voorbereiding van de Energievisie, zal niet worden aangehouden. De vast te stellen Energievisie vormt dan
      ook het beleidskader voor toekomstige aanvragen.
      15
         Het Energie Beraad is een klankbordgroep waaraan op uitnodiging van de gemeente Enschede een aantal
      maatschappelijke organisaties deelneemt.




               Notitie reikwijdte en detailniveau milieueffectrapportage Energievisie Gemeente Enschede | 716134
                                                                             24 september 2018 | Vast te stellen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>Pondera Consult



32




716134 | Notitie reikwijdte en detailniveau milieueffectrapportage Energievisie Gemeente Enschede
24 september 2018 | Vast te stellen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre>                                                                               Pondera Consult




                        BIJLAGE 1




Notitie reikwijdte en detailniveau milieueffectrapportage Energievisie Gemeente Enschede | 716134
                                                              24 september 2018 | Vast te stellen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 43 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 43 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 44 ======================================================================

<pre>                                                                                      Pondera Consult




BIJLAGE 1

GEBRUIKTE BEGRIPPEN EN AFKORTINGEN
Alternatief
Andere wijze dan de voorgenomen activiteit om (in aanvaardbare mate) tegemoet te komen aan
de doelstelling(en). De Wet milieubeheer schrijft voor, dat in een MER alleen alternatieven
moeten worden beschouwd, die redelijkerwijs in de besluitvorming een rol kunnen spelen.

In dit MER zullen de alternatieven in de vorm van scenario‟s uitgewerkt worden. Elk scenario
realiseert daarbij het doel dat de gemeente voor ogen staat op een andere manier. De
scenario‟s bestaan uit verschillende combinaties van duurzame energiebronnen die op
verschillende locaties ingezet worden. De scenario‟s worden in het MER onderzocht op
milieueffecten.

Ashoogte
De hoogte van de rotor-as, waaraan de rotorbladen van de windturbine zijn bevestigd, ten
opzichte van het maaiveld.

Autonome ontwikkeling
Veranderingen, die zich in het milieu zullen voltrekken als noch de voorgenomen activiteit, noch
een van de alternatieven (hier in de vorm van scenario‟s) worden gerealiseerd. Zie ook
„nulalternatief‟ en „referentiesituatie‟.

Bevoegd gezag
In het kader van de Wet milieubeheer en de Wet op de ruimtelijke ordening: één of
meer overheidsinstanties die bevoegd zijn om een formeel besluit te nemen waarvoor het
Milieueffectrapport wordt opgesteld. In dit geval is dat de Gemeenteraad van de Gemeente
Enschede.

Commissie voor de milieueffectrapportage (Commissie voor de m.e.r./ Commissie mer)
Commissie van onafhankelijke deskundigen die het bevoegd gezag adviseert over de gewenste
inhoud van het milieueffectrapport (niet verplicht) en in een latere fase in het toetsingsadvies
over de kwaliteit van het milieueffectrapport (wel verplicht).

Duurzame energie
De term duurzame energie wordt in deze NRD gebruikt als synoniem voor de term
hernieuwbare energie. Dit is energie afkomstig uit bronnen die hernieuwbaar zijn, dat wil
zeggen dat de bronnen geen eindige voorraad hebben zoals bij fossiele energiebronnen wel het
geval is. Gebruik van duurzame energie leidt niet tot het uitstoten van aanmerkelijke
hoeveelheden CO2 zoals bij het gebruik van fossiele energiebronnen wel gebeurt. Bij de
verbranding van biomassa en biogas komt wel CO2 vrij, echter indien deze biomassa uit
duurzame bronnen afkomstig is (gecertificeerde biomassa) wordt er voor gezorgd dat evenveel
nieuwe biomassa wordt geteeld als wordt geoogst zodat per saldo het gebruik van deze
biomassa CO2 neutraal is.




       Notitie reikwijdte en detailniveau milieueffectrapportage Energievisie Gemeente Enschede | 716134
                                                                     24 september 2018 | Vast te stellen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 44 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 45 ======================================================================

<pre>Pondera Consult



2



                   Energiefonds Overijssel
                   Om een bijdrage te leveren aan projecten gericht op de ontwikkeling van duurzame energie en
                   het investeringsklimaat daarvoor aantrekkelijk te maken heeft, de provincie Overijssel het
                   Energiefonds Overijssel sinds 17 januari 2013 opengesteld. Door gemiddeld 2% onder de
                   marktrente te blijven probeert het een financiële bijdrage te leveren aan projecten die niet aan
                   reguliere financiering kunnen komen.

                   Hernieuwbare energie
                   De term hernieuwbare energie wordt in deze NRD gebruikt als synoniem voor de term
                   duurzame energie (zie verder hierboven onder duurzame energie).

                   Initiatiefnemer
                   Degene die een m.e.r.-plichtige activiteit wil ondernemen, in dit geval is dat het College van
                   B&W.

                   Maximaal realistisch scenario
                   Door combinaties van zonne- en windenergie, aangevuld met een bijdrage vanuit geothermie
                   en biomassa worden scenario‟s gevormd die leiden tot het zoveel mogelijk bereiken van de
                   doelstellingen van de gemeente. Deze scenario‟s dienen wel realistisch te zijn voor wat betreft
                   technische mogelijkheden, beschikbare ruimte en het voldoen aan wet- en regelgeving; het is
                   immers niet zinvol om onrealistische alternatieven in een MER te beschouwen.


                   Bij het bepalen van de mogelijkheden voor zon en wind en overige energiebronnen wordt voor
                   alle energiebronnen uitgegaan van het bepalen van de maximale mogelijkheden (rekening
                   houdend met technische mogelijkheden, beschikbare ruimte en het voldoen aan wet- en
                   regelgeving). Door middel van deze aanpak wordt duidelijk wat het maximale realistische
                   scenario kan zijn van het opwekken van duurzame energie op het grondgebied van de
                   gemeente Enschede.

                   Mitigatie
                   Het verminderen van nadelige effecten (op het milieu) door het treffen van bepaalde
                   maatregelen.

                   Milieueffectrapportage (m.e.r.)
                   De procedure van milieueffectrapportage; een hulpmiddel bij de besluitvorming, dat bestaat uit
                   het maken, beoordelen en gebruiken van een milieueffectrapport en het evalueren achteraf van
                   de gevolgen voor het milieu van de uitvoering van de activiteit waarvoor een milieueffectrapport
                   is opgesteld.

                   Megawattpiek
                   Het maximale vermogen in megawatt (MW) van een duurzame energiebron, meestal gebruikt
                   ten aanzien van zonneparken.

                   MER
                   Milieueffectrapport. Een openbaar document waarin van een voorgenomen activiteit van
                   redelijkerwijs in beschouwing te nemen alternatieven of varianten de te verwachten gevolgen




716134 | Notitie reikwijdte en detailniveau milieueffectrapportage Energievisie Gemeente Enschede
24 september 2018 | Vast te stellen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 45 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 46 ======================================================================

<pre>                                                                                       Pondera Consult




voor het milieu in hun onderlinge samenhang op systematische en zo objectief mogelijke wijze
worden beschreven.

MW
Megawatt = 1.000 kilowatt = 1.000 kW. Kilowatt is een eenheid van (elektrisch) vermogen.

NRD
Zie Notitie R&D

Notitie R&D
Dit staat voor „notitie reikwijdte en detail(niveau)‟. Deze notitie wordt vastgesteld op basis van
de conceptnotitie reikwijdte en detailniveau (voorheen „startnotitie‟ genoemd) en de daarop
ontvangen zienswijzen, reacties en adviezen. Inhoudelijk geeft de notitie reikwijdte en
detailniveau aan wat (reikwijdte) en met welke diepgang (detailniveau) onderzocht en
beschreven dient te worden in het milieueffectrapport (het MER).

Nulalternatief
Zie referentiesituatie.

Petajoule
                                                        12
Petajoule (PJ) is een eenheid van energie. 1PJ = 10          kJ en 1PJ ≈ 277.800.000 kilowattuur
(kWh).

Plangebied
Het gebied, waarbinnen de voorgenomen activiteit of een van de alternatieven kan worden
gerealiseerd. Vergelijk: studiegebied.

Referentiesituatie
Bij dit alternatief wordt uitgegaan van de bestaande situatie en de autonome ontwikkeling. Dit
alternatief dient als referentiekader voor de effectbeschrijving van de andere alternatieven.

Rotordiameter
De diameter van de denkbeeldige cirkel die door de rotorbladen (wieken) van de windturbine
worden bestreken.

SDE+ / Stimuleringsregeling Duurzame Energieproductie plus
Om verduurzaming van de energievoorziening te stimuleren is er naast een forse verbetering
van het Europese Emmissiehandelsysteem (ETS) aanvullend beleid noodzakelijk. Dit komt
doordat de CO2-prijs, waarschijnlijk tot minimaal 2030, te laag zal blijven om marktpartijen te
prikkelen om zelf verregaande maatregen te treffen. De SDE+ is een regeling die de uitrol van
duurzame energieproductie stimuleert door bedrijven en instellingen het prijsverschil tussen
grijze energie (uit fossiele bronnen) en groene energie (uit duurzame bronnen) te vergoeden.
De regeling stimuleert onder voorwaarden onder andere windenergie, biomassa, geothermie en
zonne-energie.




        Notitie reikwijdte en detailniveau milieueffectrapportage Energievisie Gemeente Enschede | 716134
                                                                      24 september 2018 | Vast te stellen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 46 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 47 ======================================================================

<pre>Pondera Consult



4



                   Studiegebied
                   Het gebied, waarbinnen de milieugevolgen dienen te worden beschouwd. De omvang van het
                   studiegebied kan per milieuaspect verschillen. Vergelijk: plangebied.

                   Tiphoogte
                   Maat die voor windturbines wordt gebruikt om de maximale hoogte vanaf de grond aan te geven
                   wanneer een rotorblad verticaal staat. De tiphoogte is gelijk aan de ashoogte + halve
                   rotordiameter.

                   Variant
                   Synoniem voor alternatief.

                   Wettelijke adviseurs
                   Adviseurs die geraadpleegd worden door het bevoegd gezag teneinde een advies te krijgen
                   over het plan en het MER. Veelal gaat het hierbij om de Regionale Inspectie van het Ministerie
                   van IenM, de lokale afdeling van het Ministerie van Economische Zaken, de Rijksdienst voor het
                   Cultureel Erfgoed, het waterschap en eventueel buurgemeenten en provincie(s).

                   Zonneweide, zonnepark
                   Opstelling van zonnepanelen in het veld (dus niet op een dak of op ander infrastructuur), ook
                   wel aangeduid als een grondgebonden opstelling van zonnepanelen. De opstelling kan op
                   diverse manieren worden opgezet met een plaatsing noord-zuid of oost-west georiënteerd, met
                   verschillende hoogtes en meer of minder aandacht voor een landschappelijke uitwerking van de
                   opstelling.




716134 | Notitie reikwijdte en detailniveau milieueffectrapportage Energievisie Gemeente Enschede
24 september 2018 | Vast te stellen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 47 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 48 ======================================================================

<pre>                                                                               Pondera Consult




                        BIJLAGE 2




Notitie reikwijdte en detailniveau milieueffectrapportage Energievisie Gemeente Enschede | 716134
                                                              24 september 2018 | Vast te stellen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 48 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 49 ======================================================================

<pre>Pondera Consult




716134 | Notitie reikwijdte en detailniveau milieueffectrapportage Energievisie Gemeente Enschede
24 september 2018 | Vast te stellen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 49 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 50 ======================================================================

<pre>                                                                                      Pondera Consult




BIJLAGE 2

TOELICHTING MILIEUEFFECTRAPPORTAGE

Algemeen m.e.r.-procedure
Het doel van milieueffectrapportage (m.e.r.) is om het milieubelang een volwaardige plaats te
geven in de besluitvorming over activiteiten met mogelijk belangrijke nadelige gevolgen voor het
milieu. Een m.e.r. is altijd gekoppeld aan de besluitvorming over een specifiek plan of project.
             1
De procedure bestaat uit een aantal stappen, deze zijn voor de m.e.r.-procedure voor de
Energievisie (structuurvisie) hierna beschreven.

Openbare kennisgeving en indienen zienswijzen
Het voornemen om een (ruimtelijk) plan op te stellen en waarvoor een m.e.r.-procedure wordt
doorlopen moet door het bevoegd gezag openbaar worden aangekondigd, inclusief:
   De ter visie legging van de stukken, in dit geval de NRD (notitie Reikwijdte en
    Detailniveau), en waar en wanneer dit gebeurt;
   De mogelijkheid om zienswijzen over het voornemen in te dienen (en aan wie, op welke
    wijze en op welke termijn);
   Of een Passende beoordeling op grond van de Wet natuurbescherming wordt opgenomen
    in het planMER.

Raadpleging adviseurs en betrokken bestuursorganen over reikwijdte en detailniveau
Gemeente raadpleegt de wettelijke adviseurs en de overheidsorganen die bij de voorbereiding
van het plan moeten worden betrokken over de reikwijdte en het detailniveau van het MER. Dit
gebeurt aan de hand van de NRD en hiervoor wordt een termijn van zes weken gehanteerd.
Deze raadpleging gebeurt gelijktijdig met de tervisielegging.

Het bevoegd gezag kan ervoor kiezen een advies van de Commissie m.e.r. over reikwijdte en
detailniveau te vragen. Dit is in deze fase niet verplicht.

Vaststellen reikwijdte en detailniveau van het MER
De resultaten van de raadpleging en adviezen en eventuele zienswijzen worden verwerkt in een
door de gemeente vast te stellen Advies Reikwijdte en Detailniveau voor het planMER.

Opstellen MER
Op basis van dit Advies wordt een milieueffectrapport opgesteld. In het planMER worden de
mogelijkheden voor opwekking van duurzame energie, en de milieueffecten daarvan,
onderzocht. Hieraan is geen wettelijk termijn verbonden.

Ter inzage leggen MER en raadpleging Commissie voor de m.e.r.
Het MER wordt (bij voorkeur) gelijktijdig met de ontwerp structuurvisie (Energievisie) ter inzage
gelegd (openbaar gemaakt). Het MER wordt ook voor een toetsingsadvies aan de Commissie
voor de m.e.r. verzonden (verplichte advisering). Hiervan wordt openbaar kennisgegeven.




       Notitie reikwijdte en detailniveau milieueffectrapportage Energievisie Gemeente Enschede | 716134
                                                                     24 september 2018 | Vast te stellen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 50 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 51 ======================================================================

<pre>Pondera Consult




                   Zienswijzen indienen
                   Iedereen kan zienswijzen indienen op het MER en het ontwerpbesluit. De termijn is daarvoor
                   zes weken vanaf het moment dat de stukken ter inzage zijn gelegd.

                   Advies Commissie voor de m.e.r.
                   De Commissie voor de m.e.r. geeft een toetsingsadvies over de inhoud van het MER. Indien
                   gewenst kunnen zienswijzen bij de advisering worden betrokken (niet verplicht).

                   Definitief besluit
                   Het bevoegd gezag (gemeenteraad Enschede) stelt de Energievisie vast. Daarbij geeft zij aan
                   hoe rekening is gehouden met de in het MER beschreven milieugevolgen, eventuele
                   zienswijzen en het advies van de Commissie voor de m.e.r. Ook wordt aangegeven hoe en
                   wanneer er monitoring en evaluatie plaatsvindt.

                   Bekendmaking van het besluit
                   Het besluit wordt bekend gemaakt. Ook wordt het besluit medegedeeld aan de adviseurs, de
                   betrokken overheidsorganen en degenen die zienswijze hebben ingediend.

                   Evaluatie
                   Het bevoegd gezag evalueert de werkelijk optredende milieugevolgen en neemt zo nodig
                   maatregelen om de gevolgen voor het milieu te beperken. Omdat het in dit geval over een MER
                   voor een plan gaat en in de vervolgfase voor de projecten nader onderzoek wordt uitgevoerd,
                   wordt deze randvoorwaarde naar die naar die fase doorgeschoven.




716134 | Notitie reikwijdte en detailniveau milieueffectrapportage Energievisie Gemeente Enschede
24 september 2018 | Vast te stellen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 51 =================================================================

<br><br>